Vicifons:Scriptorium

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicifons:Scriptorium</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1852</id>
    <revision>
      <id>272245</id>
      <parentid>272190</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Copying some templates from the English Wikisource */ Reply</comment>
      <origin>272245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115651" sha1="6n25b3rc3qig9sn5m71q6o7vyuaa0xj" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!--- __NOTOC__ ---&gt;[[Categoria:Vicifons|Scriptorium]]
{{Intraincepti
|w= Vicipaedia:Taberna
|q= Vicicitatio:Taberna
|commons: &lt;!-- Communia --&gt;
|b= Vicilibri:Porta Communis
|wikt= Victionarium:Taberna
|m= &lt;!-- Meta --&gt;
|wikispecies= &lt;!-- Vicispecies --&gt;
|n= &lt;!-- Vicinuntii --&gt;
}}
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:14pt; background:#eef; color:navy; &quot;&gt;
Hac pagina scriptorium Vicifontis est.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&lt;small&gt;Nunc iam sunt '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' paginae. Hodie '''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}'''.&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{{center|
'''(DE)''' Neue Nachrichten dürfen auf Latein, Französisch, Englisch oder Italienisch gestellt werden.&lt;br /&gt;
'''(EN)''' You can write a new message in Latin, French, English or Italian.&lt;br /&gt;
'''(FR)''' Vous pouvez écrire en latin, en français, en italien ou en anglais.&lt;br /&gt;
'''(IT)''' Potete scrivere in latino, italiano, francese o inglese.&lt;br /&gt;
'''(ALIAE)''' ''Aliis linguis uti potes, sed noli iubere nos facile eas intellegere''
}}
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0 0em; border: 1px dashed blue; padding: 3px; text-align: center; background: #eef&quot;&gt;
'''[http://la.wikisource.org/w/index.php?title=Vicifons:Scriptorium&amp;action=edit&amp;section=new   Quaestio nova]'''
&lt;br /&gt;
''Ut sententias antiquiores legas vide [[Vicifons:Scriptorium/Vetera]]''
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{| class=&quot;WSerieV&quot; id=&quot;WBistro&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;padding: 0.3em; float:right; margin-left: 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background:#fff0ff; text-align:center&quot;
|[[Image:Forum-de-César.jpg|right|210px]]
|-
|style=&quot;padding: 0.5em; font-family: sans-serif&quot;| '''Scriptorium Vicifontis'''&lt;br/&gt;
----
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; font-family: sans-serif; background-color: #e4e4c9; border: 1px solid #c0c0c0&quot;|'''Alia scriptoria''' 
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; line-height: 1.5em&quot;|
'''[[w:la:Vicipaedia:Taberna|Vicipaedia:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[q:la:Vicicitatio:Taberna|Vicicitatio:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[wikt:la:Victionarium:Taberna|Victionarium:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
|}

&lt;!-- 
Interwiki liks moved to the top of the discussion since button &quot;Quaestio nova&quot; 
appends new entries to physical end of this page
--&gt;

&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Wikisource:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

__TOC__

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Barbaking]] (bureaucrat, administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Usor:EPIC|EPIC]] ([[Disputatio Usoris:EPIC|disputatio]]) 22:22, 22 Februarii 2025 (UTC)

== Request for updating the text of the Clementine Bible ==

Two months ago, at [[Disputatio:Vulgata Clementina#The Clementine Vulgate Project dead?]] I noted that the links related to ''The Clementine Vulgate Project'', the main source used for the text of the [[Vulgata Clementina]], were dead.

Fortunately, the list of changes made since the import of on Wikisource can be found [https://web.archive.org/web/20240122025223/https://vulsearch.sourceforge.net/clemtext.rss here]. There is also [https://bitbucket.org/clementinetextproject/text/downloads/ a repository] (although I am not sure if it is up to date).

I have no experience in programming or making imports. So, could someone please update the text of [[Vulgata Clementina]] of Wikisource to use the latest version of ''The Clementine Vulgate Project''? [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 10:01, 23 Februarii 2025 (UTC)

:@[[Usor:Ser be etre shi|Ser be etre shi]] Are you able to help with this? Ping in case so. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:27, 3 Iulii 2025 (UTC)
:@[[Usor:Veverve|Veverve]] Just checking these look like quite a small number of changes, is that right? It may be easiest to do these manually. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:38, 24 Octobris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock}} well, my Latin is almost nonexistent, so I cannot do it myself sadly. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 18:21, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Martii 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:15, 14 Martii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 4 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Wikidata and Sister Projects: An online community event ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone, I am excited to share news of an upcoming online event called '''[[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]''' celebrating the different ways Wikidata can be used to support or enhance with another Wikimedia project. The event takes place over 4 days between '''May 29 - June 1st, 2025'''.

We would like to invite speakers to present at this community event, to hear success stories, challenges, showcase tools or projects you may be working on, where Wikidata has been involved in Wikipedia, Commons, WikiSource and all other WM projects.

If you are interested in attending, please [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]].
If you would like to speak at the event, please fill out this Session Proposal template on the [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|event talk page]], where you can also ask any questions you may have. 

I hope to see you at the event, in the audience or as a speaker, - [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 09:19, 11 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Send_List&amp;oldid=28525705 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 17 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Aprilis 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Toggling special characters such as ſ (long s) ==

On EN wikisource, they have a template &lt;nowiki&gt;{{longs}}&lt;/nowiki&gt; to produce ''ſ'' on the transcription page, and by default, ''s'' on the ebook page. users on EN WS can toggle these on and off. 

In this book, [[:la:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']], there are a number of unusual characters that could do with toggling: ''ſ (s); ß (ss); ẽ (en / em) ũ (un / um) æ (ae) ę (ae) õ (on / om) ã (an / am) œ (oe)''. ([[:formula:ls]] already exists here for ſ, and some other characters semi-implemented at [[:Categoria:Formulae litterarum]] but the toggling is not switched on.)

In order to implement this:

(1) What would LA WiCategoria:Formulae litterarumkisource need to enable for user toggling of special characters?

(2) Who would I contact (assuming this is an admin task)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:06, 29 Aprilis 2025 (UTC)

:It looks like it would need this installing, as a start: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js|MediaWiki:Gadget-Visibility.js]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:13, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|OrbiliusMagister}} as the only active magister! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:16, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|SZC 03}} in case you have an opinion (you made changes at the De Pricipia transcription project which we could implement better with this toggle feature). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:31, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::I would like to point out that not all of the listed characters are of the same kind: 
::* ſ is a variant of s; 
::* ß, æ and œ are [[:w:en:Ligature (writing)|ligatures]] of ſs, ae and oe respectively ([[:w:en:E caudata|ę]] can represent both ae or oe); 
::* ã, ẽ, õ, ũ are used to indicate [[:w:en:Scribal abbreviation|abbreviations]].
::Personally I think it would be somewhat useful to implement the toggle feature only for æ and œ, since of all the ligatures they are the only ones that carry some meaning (that ae or oe in that word is a diphthong) and the only ones that easily show up in search results and correctly displayed in web-browsers.
::Note that both English and Italian wikisources in their transcription guidelines take in consideration the ability of both modern readers and search engines to correctly interpret the character shown (see [[:en:Wikisource:Style guide/Orthography]] and [[:it:Wikisource:Convenzioni di trascrizione]]). Though it would be useful to write rules specific to the Latin wikisource.
::I hope these considerations were of any help. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 07:58, 3 Maii 2025 (UTC)
::In regards to the [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']] it would be appropriate to encode the text in a way that we do not lose your work of accurately transcribing the above characters, while still showing to the end user a normalized form. My edit was trying to achieve this with the templates currently in wikisource.
::From a technical standpoint, it would be useful to have a general template not specific to any character that could be used both in ''ad hoc'' situations, and in creating other templates.
::Also if such a template is created for abbreviations it should behave differently from the long s and ligatures, since 1) the text displayed is context dependent, and 2) it is common use in diplomatic transcriptions to show the abbreviated characters in parentheses (so I were taught in paleography class). 
::To give an example of point 2 from the text ([[Pagina:Nicolaus_Machiavellus_De_Principe.pdf/69|page 45]], line 11):
::Original text: Iãq́ꝫ
::Diplomatic transcription: Ia(m)q(ue)
::Standard transcription: Iamque  
::I’m sorry for the lengthy comments. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:02, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I agree something adhoc would be helpful. The template would need to specify 
:::* the text as-is and
:::* the modernised version
:::and hopefully there would be a system to pick up which to display.
:::In terms of the display: this could be the js system, perhaps adapted, that we have on en.ws, or possibly it could be an adjustment to the page templates set up, to allow two different books, or sets of pages, to be presented. This would have the advantage that exports would facilitate both (IDK but suspect that exports support the default rather than user choice). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:48, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I have set out this information in a [[Usor:JimKillock/Orthography|table]] including information about dictionary lookups and likely search engine issues. In short, from a user perspective, all the characters can be problematic, but æ and œ work within Alpheios for dictionary lookups, so are a bit more tolerable than the others from a default perspective. However I think it is useful tobe able to see and use the originals for some people, eg those practicing reading Renaissance scans etc; or researchers or academics looking to use source texts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:09, 3 Maii 2025 (UTC)
:{{ping|Alex brollo}}, {{ping|VIGNERON}}, {{ping|Candalua}} in case you can help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:38, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] Interesting question. I'll take a look to the ensource template to understand how it works (I hope it is not based on javascript). [[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 06:18, 1 Maii 2025 (UTC)
:::I’m afraid it is based on javascript: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js]]
:::To see the button you have to enable the [[:en:Help:Gadget-Visibility|Visibility gadget]]. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:12, 3 Maii 2025 (UTC)
:::@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] checking in whether we can implement this, or find another solution. I am holding off further changes until I know how to proceed - but I am sure there should be a way to do this! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:40, 19 Maii 2025 (UTC)
:::Noting this question comes up again at [[:Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]] (I have [[Disputatio Libri:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|left a note there]]). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:08, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::OK, I have developed templates as this is holding up other people's work. I have based each template on the existing [[:formula:ls]], and avoid duplicating those that already exist using the same method at [[:Categoria:Formulae litterarum]]. Meantime if anyone has further thoughts about using Visibility Gadget or going another way, I would be very grateful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:02, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::@[[Usor:SZC 03|SZC 03]] I have made a very basic template for flexible character switching at [[Formula:Scr]]; this returns the first entry on the book page, and the second in main space, eg &lt;nowiki&gt;{{scr|qꝫ|que}}&lt;/nowiki&gt; would work the same as &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt;. 
:::::However there is advice on ENWS not to use characters but use HTML entities for CSS reasons, so it is probably better for users to use specific templates. For example, I also created &lt;nowiki&gt;{{po}}&lt;/nowiki&gt; which allows a user to decide what it might best represent, eg &lt;nowiki&gt;{{po|;}} or {{po|?}}&lt;/nowiki&gt;.
:::::In general, using set templates like &lt;nowiki&gt;{{que}}, {{em}}, {{um}}, {{etc}}&lt;/nowiki&gt; is much easier for proofing, so I think I will continue to add these where it seems useful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:29, 24 Iunii 2025 (UTC)
::::::Hi folks, so that you know, I have made something of a workaround to be able to enable these features, which works well enough for me. I will perhaps add some guidance somewhere. What I have done:
::::::# Installed the font Garamontio, as it has the qꝫ character, and all the possible ligatures
::::::# Created custom css to apply Garamontio to Wikisource as a whole;  at [[Usor:JimKillock/common.css]]; and
::::::# Created (vibecoded) custom javascript at [[Usor:JimKillock/common.js]]
::::::The second script looks for the various spans with the css style typographic-long-s, and replaces the characters as appropriate. This seems to work surprisingly well, Garamontio does all of the discretionary ligatures etc, and is a very well designed font (fork of EB Garamond, with some extra touches useful here). The issue is of course that this applies to the whole of Latin Wikisource all of the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:35, 25 Iunii 2025 (UTC)
:::::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]], reading this I wanted to tell you that you could apply styles to a index page, but I see you have already figured it out. Kudos on your progress. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 09:56, 9 Iulii 2025 (UTC)
::::::::Thanks @[[Usor:SZC 03|SZC 03]]; my list of scribal transformations has got quite long tho. And I need to check on the possible logic of it, some needs to hide and unhide, rather than search and replace. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:27, 11 Iulii 2025 (UTC)

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 22:08, 15 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 Maii 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 03:08, 28 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Administrator backlog? ==

Hi there,

I am noticing a lot of pages that say that the current version is not checked; and versions I have amended are not (apparently) displayed because they need approval. Am I right in assuming this is due to a lack of (active) administrator time? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:53, 30 Maii 2025 (UTC)

:Relatedly @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] / @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] / other admins, [[Colloquia familiaria]] has an old index page and other old sub pages which could do with changes being approved. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:58, 12 Iunii 2025 (UTC)
::Ping on this, some of the sub pages are quite broken. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:42, 28 Iunii 2025 (UTC)
:I have tried to fix the lack of text in ePub export for [[Noctes Atticae]].
:Unfortunately, it seems that all my submissions require approval (last approval seems to have taken place more than five years ago).
:Is there any way to have &lt;code&gt;class=&quot;ws-export&quot;&lt;/code&gt; to the second &lt;code&gt;&amp;lt;table&amp;gt;&lt;/code&gt; from [[Noctes Atticae]]?
:Many thanks for your help, [[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 19:09, 15 Augusti 2025 (UTC)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Iunii 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== Mnemonics Book in Latin ==

Dear all,

Over the past month, with the help of others, I’ve been compiling a list of older and often overlooked books on mnemonic techniques available on [[:en:Portal:Mnemonics|Wikisource English]]. Many of these works—some dating back decades or even centuries—offer fascinating insights into how memory has been understood, trained, and improved across different cultures and time periods.

I've recently added a new section to the portal: &quot;Multilingual Works on Mnemonic Techniques.&quot; This is in part because several of the English-language texts reference related works in other languages, particularly Latin.

Unfortunately, many of these referenced works are written in Classical Latin, and my ability to work with them is quite limited—I’ve done what I can, but they remain largely inaccessible to me.

If anyone has expertise in Classical Latin and might be willing to help with these texts, your assistance would be greatly appreciated.

* ''[[:la:Foenix|Foenix]] by [[w:en:Peter of Ravenna|Peter of Ravenna]]'' (1491)
* ''[[:la:Congestorium Artificiose Memorie|Congestorium Artificiose Memorie]]'' by Johann Horst von Romberch (1533)

[[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032259.jpg|150px]][[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032269.jpg|150px]]

Here is a discussion form on it 

https://forum.artofmemory.com/t/johannes-romberchs-congestorium-artificiose-memorie/30174

Warm regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 23:15, 13 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, I could help proofing texts you have prepared perhaps? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 14 Iunii 2025 (UTC)
:: Thanks for offering—I’d really appreciate your help with proofreading.
:: We have two books. Which one would you like to start with?
::*[[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
::*[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]]
::[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:49, 14 Iunii 2025 (UTC)
:::I can do the pages you have put into the first, as a start for you. BTW the transcribed text does not always look like it originated from the source. It is very correct, but some has different orthography and missed certain parts. That is fine of course if we are correcting to the original. (PS: you might want to create a user account so that you can be notified of replies, hide your IP address, etc). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:57, 15 Iunii 2025 (UTC)
:::I had a go at the first page or two; some of the orthography was removed while other parts were kept. I kept all of it as a first go. See the discussion above about how we treat orthography, hopefully we can address this with templates. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:11, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::I'm using Google OCR and some AI tools to pull out text and sometimes translate it into English so I can understand it. If anyone could help me proofread or check it, I’d be super grateful! [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 00:50, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::I have added all the templates we need for the special characters / orthography, I will start doing the pages with those. The end result will be that on the main space ebook pages, the chars will toggle on and off, at least once that is properly implemented. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:25, 17 Iunii 2025 (UTC)
::::::Noted, sounds good. I’ll try adding to the other pages next time. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:10, 17 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:44, 17 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== [[De Principe]] ==

Si vis, quaeso, me adiuva ut liber novus ''[[De Principe]]'' correctus sit et erroribus liber. Nuper completus, ab aliquo alio corrigendus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:14, 27 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Latin incunabula and other early books ==

Expanding a bit on what I mentioned above, re character toggling, and also working on the books [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]
* the Transkribus Latin Incunabula scan does a great job on the heavy gothic style print
* I will see how it does with more Garamond-style texts, in case it works with these
* I have developed a fairly full set of templates for scribal characters, see [[:Categoria:Formulae litterarum]]
* I am thinking about using a bot to wholesale search and replace long s, and other scribal characters mapped there
Between these things, the work to transcribe and correct early printed Latin books should be very much reduced. If anyone feels like helping test this out, do give me shout. Meantime I will run tests on Congestorium Artificiosae Memoriae to check how well the bot system works. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:50, 1 Iulii 2025 (UTC)

:The folks at Wikisource helped create a JS solution for this, see [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]. The script does a search and replace for what is needed, on the '''first save of a new book page'''; these are the settings for the Incunabula style section of [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|this scan, p 52 onwards]]  for [[Congestorium Artificiose Memorie]]. It seems to work very well and is extremely labour saving! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:59, 1 Iulii 2025 (UTC)

== Navigation and validation ==

Hi there, 

I would like to do some work on navigation, to provide some &quot;portal&quot; pages similar to EN Wikisource. For example, this would help with learner texts a lot 9I often get asked how to find these texts, I point to the category pages, but these are very basic.

I would also like to know what we should do about page validation. Some really necessary changes are currently languishing in the backlog. This is an admin only task: should we asking for more administrators, or is this something existing admins here can take on? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:08, 13 Iulii 2025 (UTC)
:Hi {{U|JimKillock}} good idea, don't hesitate to start and/or ask for help. That said, I'm not sure to see why this is an admin task (even if, yes, the underlying point is true, we need more admins). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:31, 2 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think the Portal namespace and some modules need setting up which require admin permissions, I will dig a bit further and come back to you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:01, 2 Septembris 2025 (UTC)

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 12:46, 14 Iulii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|disputatio]]) 15:40, 31 Iulii 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 Augusti 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae ==

I was looking for templates/formulae by looking at &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

All pages in [[Liber:Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Many (all?) pages in [[Liber:Gallia Christiana, 1715, T1.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;, like article [[Gallia Christiana 1715 01/Epistola2]]

These all use [[Formula:Sidenotes begin]]. There is one &quot;[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;oldid=79709&amp;diff=cur pending change]&quot; on this template. But that change puts the category outside the noinclude.
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::&lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Please either reject the change or move the categoria line. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:17, 31 Augusti 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], I don't think anyone from the admins is monitoring or actioning pending changes currently. (see discussions re admin queues above.) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:29, 31 Augusti 2025 (UTC)
::{{ping|Shenme}} {{done}} I excluded the categories. {{ping|JimKillock}} no blame but be careful next time, categories should always be excluded. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:28, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::{{ping|VIGNERON}} It wasn't @JimKillock who made [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;diff=next&amp;oldid=79709 the problematic change], but someone else [[Usor:Ceciliawolf]]. I noticed the problem, he included the problem a list that got your attention. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 02:46, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|Shenme}} yes, but [[Special:Diff/236794]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 06:57, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Request for admin status ==

Hi all, given that we have quite a lot of admin requests (mostly relating to &quot;pending&quot; changes), I would like to request administrator status so that some of these can be cleared. If anyone else wants to step up to help out, that would also be welcome. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:23, 1 Septembris 2025 (UTC)

:Ping to @[[Usor:Shenme|Shenme]], @[[Usor:Ousia|Ousia]] @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]]:, @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]:, @[[Usor:Candalua|Candalua]]:  in case you feel able to support my request. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:57, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Hi {{U|JimKillock}},
::I apparently missed it, where do we have « a lot of admin requests » ?
::That said, one more admin is always good, so create the request and I'll support it.
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:34, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::Hi @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]], 
:::Thank you! On the admin requests, on this page, here are these
:::* [[#All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae]]
:::* [[#It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace]] (which you have replied to)
:::* [[#Navigation and validation]]
:::* [[#Administrator backlog?]]
:::* [[#Toggling special characters such as ſ (long s)]] (altho this has been worked around and may not be needed)
:::Most of these relate to the ''Pending changes'' backlog in various ways; two are requests for new features / modules to be ported across. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:01, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|JimKillock}} thanks, I see. It doesn't look like a lot to me, I'll try to deal with it today. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:27, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thank you @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] :) You could also take a look at the pending changes on [[Formula:Pagina_prima/Novae_Aetatis]] and [[Moriae encomium]]. The really big job is going through [[Specialis:PendingChanges|pending changes]] altogether - I understand there is a five year backlog. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:36, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::::I see... I had a quick look and all changes seem good. Do we even need this extension on Wikisource? Also, if we keep it, I guess we need more reviewers rather than admins (more admins would be useful too, but that's a separate point). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 10:35, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Of course, the request needs to be supported; without active administrators it is very inconvenient. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:21, 3 Septembris 2025 (UTC)
::What do you need us to do? BTW, it would be great to know why edits require administrator approvals. Sorry, but I‘m afraid this makes contributing almost pointless. Many thanks for your help, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 14:15, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::So there are two reasons it would be helpful for me to be an admin; one is if we carry on with the approval system (it looks like we will not) and the other is around updating or adding certain components, modules for example. There may be other tasks I am not aware of that I could help with, but these are the ones I know about. Implementing Portal pages for example needs some work by an admin AIUI.
:::@[[Usor:Ousia|Ousia]] your question re edits needing approval is [[#Do_we_need_to_approve_changes_to_pages|addressed below, here]]. 
:::In terms of what you / others need to do, it seems that if there is a consensus to allow me administrator permissions, then a bueaucrat user would implement it (I mistakenly opening a request at meta, and they referred me back here); so we just need to have your views, yes, no, maybe, etc. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:01, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::The page [[Vicifons:Magistratus]], intended for promotion, seems to be protected; I couldn't edit it (''petitio grapheocrat'''ae''''') and add a category ([[:Categoria:Usores]]). [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:23, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thanks, it seems editable now so I [[Vicifons:Magistratus#Petitio_magistratus|added my request there]], if anyone wants to support it. Regarding ''grapheocrates -ae'', how is this declined? Is it otherwise treated as a masculine first declension? Thinking it ought to be added to Wiktionary as it is missing from there. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:00, 4 Septembris 2025 (UTC)
::::::This is [https://archive.org/details/calepinusnovus2002/calepinusnovus2002-french-latin/page/n23/mode/1up?q=grapheocrates from Licoppe and Eichenseer]. Yes, this can be added to Wiktionary, I have no experience editing there. Thanks for the corrections, today the system let me in, but yesterday for some unknown reason it didn’t let me in. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:53, 4 Septembris 2025 (UTC)
:::::::Thank you and no problem. I can add to Wiktionary I hope; is the plural therefore ''grapheocratae''; and is the singular ''grapheocrates'' or ''grapheocrata''? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:14, 5 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Yes, of course. They took the Modern Greek word γραφειοκράτης. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:41, 5 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Great, after a bit of struggle that is at [[:en:wiktionary:grapheocrates]] and  [[:la:wiktionary:grapheocrates]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:43, 7 Septembris 2025 (UTC)

== It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace ==

It would require someone with interface admin status to create [[MediaWiki:Proofreadpage index data config.json]] to replace the current index form parameters ([[MediaWiki:Proofreadpage index attributes|very old system]]) with special care to not mass delete information by unadvertedly changing some parameter's name. [https://en.wikisource.org/wiki/MediaWiki:Proofreadpage_index_data_config.json Example from the English Wikisource]. If someone wants to help, please contact me. Regards! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 02:10, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]], potentially - if I have admin status :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:54, 2 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|Ignacio Rodríguez}} I did a test (by copy-pasting the English page), it works, so no need to be interface admin, being admin is enough.
::I only half understand that paramater page, could you give me the actual content expected ?
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:38, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::I don't remember all the details but I worked on that page in the Spanish Wikisource almost a decade ago. I'll make a mockup in the talk page, but I can't promise to get all the Latin words right. For ease, parameter names and help tooltips will be in English internally, but they will show in Latin in the form. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:56, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::This was added and it now works perfectly. Thanks! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:25, 5 Septembris 2025 (UTC)

== Do we need to approve changes to pages ==

Hi all,

Moving the discussion regarding the backlog at [[Specialis:PendingChanges]]: @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] asks whether we need to have this feature. I suspect it was switched on because of spam, vandalism, or some other similar issue. Without it we might need to be keeping an eye on recent changes. I am not sure how the proteccted changes permissions works, or whether permissions to make approvals to changes can be delegated more widely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:56, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Changes to pages affecting project *function* must be controlled. But it seems that Pending Changes doesn't actually stop changes to something like a template/formula from having effect? See my report about &lt;nowiki&gt;Formula:Sidenotes begin&lt;/nowiki&gt; above.
:And checking a couple of the other initial items in [[Specialis:PendingChanges]], it seems that all pending changes are actually immediately applied to active, visible pages.
:So Pending Changes &lt;u&gt;does not prevent damage&lt;/u&gt; to the project. It is &lt;u&gt;merely a tracking and notification method?&lt;/u&gt;
:That can be useful, but requires a set of people to be change reviewers. And changes to subject matter would seem to require reviewers knowledgeable about the subject? 
:And when changes affect *function*, like templates, who can review and approve those? I'd think only admins.
:The link to monitoring Recent Changes is undeniable. I monitor Recent Changes often at Spanish Wikisource because I've seen the random damage people can do. That is the only way to react quickly to damage. (?) But then that assumes people are checking lists frequently, at least daily. 
:Neither Pending Changes or monitoring Recent Changes prevent damage. They can be only part of a solution to damage. I don't know what to think about Pending Changes ''in isolation''. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:48, 3 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock|Shenme}} I've got mainly two points :
::* vandlism is low to inexistant on la.ws (and it's already low on most Wikisources), making this extension useless and even problematic. Because it doesn't prevent changes but it prevents them to be effective.
::** Apparently the reason to install is [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_VII#protection_of_completed_works_-_Flagged_Revisions_as_an_alternative?]]
::* this extension is actually caleld [[mw:Extension:FlaggedRevs]] and it's deprecated for years (see [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_XI#Futrue_of_FlaggedRevs_(Pending_Changes)_extension]] or the warning on the extension itself « Flagged Revisions is complex, poorly documented, very clunky, and not recommended for production use »). Also, people on Wikisource don't seem to really master or even using it (including the reviewers rights). Maybe it's aan opportunity to list exactly what we need and find a new extension that fit these needs.
::In the end, I see a lot of cons and only a few pros...
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:35, 3 Septembris 2025 (UTC)
:I haven't seen any vandalism here in years. But if you fix the errors, the &quot;Pending Changes&quot; status means that the fixes will only be visible to registered users. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:10, 3 Septembris 2025 (UTC)
:{{ping|JimKillock|Shenme}} many thanks for your replies. I must admit that I’m an occasional Wikisource (or even Wikipedia contributor). I essentially (or exclusively) contribute corrections.
:Some days ago, I wanted to download an ePub file for the [[Noctes Atticae]] (to do some regexp searches), but the export was wrong. I tried to modify the code (which I have done successfully for the Greek Wikisource many times) and I found out that I needed a ''nihil obstat'' (I’m afraid this would be way to name it).
:Of course, I’m the least interested in vandalism (either contributing it myself, or being any collaborative project being infested/polluted by it). But I think there should be a way of distinguishing between vandalism and non-hardcore (or occasional) contributors.
:I don’t know any perfect system, but it should be worth considering a mixed approach. Approval could be required for: already flagged users (for vandalism) and recent users (how about a five-year publishing embargo?).
:Only to mention a case, my [https://el.wikisource.org/w/index.php?title=Συμπόσιον_(Πλάτων)&amp;diff=prev&amp;oldid=49677 first contribution to the Greek Wiksource] was in 2012. I don’t know for how long I have been registered in Wikimedia (I guess this was before 2010).
:This isn’t about myself, the issue here is that Wikisource needs contributions to even exist (not to mention for its growth). If no regular user is allowed to contribute without approval, cooperation is basically non-existing.
:Even with approval, the reply times are incredibly slow (because of the system). It is not that attention spans are getting shorter, time is the most scarce resource we all are (and I don’t have weeks or months to see whether I’m allowed to have [[Noctes Atticae]] as ePub).
:Sorry, the sentence in parentheses isn’t a complaint. Please, do as you please, but my contribution is: consider that you might be making contributions way harder, project growth way slower and administrators’ roles way more complicated (probably, than they could and should be).
:Many thanks for your help and your project, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 17:15, 4 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think there is consensus we can switch this off. Let me know if I can help in any way if you think it's time to switch it off. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:25, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::{{ping|JimKillock}} thanks for the reminder and agreed for removal, so I created a task on Phabricator here : [[Phab:T406424]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:42, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::Thanks for filing this @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] , the Wikimedia tech team seem to have finished their work on this now! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:16, 18 Octobris 2025 (UTC)

== Index page error &quot;Error: Invalid interval&quot; ==

I am getting an error: at [[:Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] &quot;Error: Invalid interval&quot; for the paginae listing; even when set to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist 1=1 /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Any clues appreciated! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:48, 5 Septembris 2025 (UTC)

:This might be the infamous &quot;0x0 bug&quot; that has plagued Wikisource for two? three? years. Normally it resolves doing a purge in both the file page in Commons and in the local Wikisource. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 19:34, 5 Septembris 2025 (UTC)
::Thanks, that seems to b working now. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:53, 6 Septembris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:42, 18 Septembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 04:49, 9 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== Quaestio de Archibaldi Pitcarnii scriptoris operum recensione ==

Quaeso ut videatis [[:en:Author talk:Archibald Pitcairne|Author talk:Archibald Pitcairne]] pro indicio operum Archibaldi Pitcarnii auctoris. Haec opera olim sub pagina Anglica erant posita, sed propter Latinam linguam sublata sunt. Possumusne paginam [[Scriptor:Archibaldus Pitcarnius]](?) creare et haec ibi recensere? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 20:45, 19 Octobris 2025 (UTC)

:Libenter tibi pagina scriptoris addetur, ut opera transcriptioni adiungantur! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:36, 20 Octobris 2025 (UTC)

::Gratias ago! Nota quaeso quod, ubi pagina creata erit, eam etiam in Vicidata addendam esse, sicut Anglica pagina [[:en:Author:Archibald Pitcairne]]. --[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 08:50, 20 Octobris 2025 (UTC)
:::Certe, nexus Vicidata ad alias paginas de Archibaldo creandus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:07, 20 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Missal transcription: ℣ and ℟ , and ✠  ==

Hi there, @[[Usor:Laura1822|Laura1822]] is transcribing [[Liber:Missale Romanum 1862.djvu]], and needs the characters ℣ and ℟ , and ✠ to display for users, when these are in mainspace. We think it may be necessary to use a special / embedded font to do this, as I think was meant for &lt;nowiki&gt;{{blackletter}}&lt;/nowiki&gt; ({{blackletter|exempli gratia}}; see [[Formula:Blackletter/styles.css]], although this does not seem to be calling a font at the moment). Does anyone have any advice about how we would add a webfont to LAWS's CSS, particularly for ℣ and ℟ ; or if there is a way to use an existing webfont with these characters that might be available to us? (Or if there is some other workable solution). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:58, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Vandalismus ==

Vidi nuper nonnihil vandalismi, qualis in [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Veni,_Veni_Emmanuel!&amp;curid=12961&amp;diff=244803&amp;oldid=244791 hoc] et [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=The_Old_Testament_(Vulgate)/Hieremias_propheta&amp;action=history illo] apparuit. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:02, 24 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 20 Novembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:02, 19 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Ad magistratus ==

Magistratus venerabiles, potestisne in [[MediaWiki:Edittools|capsam insertionis]] addere haec: &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? — Dear admins, сan you add to the [[MediaWiki:Edittools|quick insert toolbar]] &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 07:09, 3 Februarii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]]: done, sorry for the delay. If you need anything else, please ping me, as I don't normally follow the Scriptorium. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:09, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::Gratias ago maximas! [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 08:51, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:Schlurcher]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects''': [[meta:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[w:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[w:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[w:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[w:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[w:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[w:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 07:53, 7 Aprilis 2026 (UTC)
:@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]], @[[Usor:Candalua|Candalua]], @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]], @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]. Please let me know if Bot status can be granted. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 06:48, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]]: fine for me, if there are no objections I'll grant it. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:03, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] OK for me too. --[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 11:41, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] Fine for me too. This checked conversions from http to https are important. [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:06, 17 Aprilis 2026 (UTC)
:::{{Done}} Right granted. @[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]], would you tell us something about you second bot called [[Usor:SchlurcherBotT|SchlurcherBotT]], please? - [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:28, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::::@[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] Thanks for granting the flag. SchlurcherBotT is my secondary Bot account on Commons to test new functionality within the scope of the tasks approved of SchlurcherBot. It's approved for that on Commons. As I'm editing on Commons with &gt;100 edits per minute on a continuous basis, it's basically impossible for me to track selected edits otherwise. I'm not intending to use that secondary account outside of Commons. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 16:14, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Proofing [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]] ==

If anyone would like to help to do a second proof of [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]], that would be very welcome! I am helping with this as well. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:01, 12 Maii 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Maii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Formula:FI ==

{{tl|FI}} is currently broken and ignores the {{para|width}} param. All images are set to the default size, which is usually very large, like in [[Lirica (Ariosto)]]. [[Usor:Trooper57|Trooper57]] ([[Disputatio Usoris:Trooper57|disputatio]]) 21:06, 31 Maii 2026 (UTC)

:Thank you, I guess we should check how it is behaving in the Italian wiki(s)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 7 Iunii 2026 (UTC)

== Copyright problem? Appropriate for here? ==

What is going on here?
* [[Scriptor:Coronus_Tenebrosius]]
* [[Contemplationes_Metaphysicae]]
* [[Puteus_Chaosi]]
* [[Usor:Coronus Tenebrosius]]

No statement of copyright. No proof of authorship. paginae vanitatis ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 08:24, 9 Iunii 2026 (UTC)

:Cum iure auctoris problemata non habebimus, si auctor ipse opera exponit. Et si delere consilium capiemus, [[Vicifons:Magistratus#Saumache|magistratus non habemus]], qui hoc faciant. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:37, 9 Iunii 2026 (UTC)
:&lt;blockquote&gt;'''Salvete.''' '''Nomen meum est Krunoslav Mrkoci, et ''Coronus Tenebrosius'' est interpretatio nominis mei in linguam Latinam, id est identitas mea Latina.''' '''Confirmo me ipsum auctorem esse omnium operum hic editorum. Opera primum Croatice scripta sunt, hic autem in versione Latina proposita.''' '''Praeterea fere omnia opera mea iam antea Croatice edita sunt in forma typographica. Id praesertim ad carmina mea pertinet, quae primum anno 1998 in libello iuvenili edita sunt, deinde in variis commentariis typis impressis, inter quos eminenter numeratur periodicum litterarium, culturalis et scientificum ''Riječi'' (Latine: ''Verba''), quod bis delectum e carminibus meis protulit.''' '''Item magna pars commentationum aliarumque prosarum, quae hic in linguam Latinam conversa sunt, iam antea et typis et forma electronica in Croatia divulgata est.'''  Quaeso ut attendatis ad paginam meam in Wikidata, ubi tam sub nomine Croatico ''Krunoslav Mrkoci'' quam sub nomine Latino ''Coronus Tenebrosius'' ut auctor operum meorum inscriptus sum. Gratias ago pro lectione. '''Coronus Tenebrosius'''.&lt;/blockquote&gt; [[Usor:Coronus Tenebrosius|Coronus Tenebrosius]] ([[Disputatio Usoris:Coronus Tenebrosius|disputatio]]) 12:23, 9 Iunii 2026 (UTC)

== Copying some templates from the English Wikisource ==

Hello,

Would someone please be able to help me get [[s:en:Template:ppoem|en:Template:ppoem]], [[s:en:blackletter|en:blackletter]], [[s:en:Template:he|en:Template:he]], and [[s:en:Template:grc|en:Template:grc]] available to use on this Wikisource, so I can utilize them here? For the blackletter, I've tried [[Formula:Gothica|Gothica]], but that doesn't seem to be rendering properly.

Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 00:04, 14 Iunii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] I made the shortcut for [[Formula:Graeca]]. You should not need any administror rights to do anything you need, I'll take a look into it. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 09:46, 14 Iunii 2026 (UTC)
:Blackletter is already here, [[:Formula:Gothica]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:57, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Hi! @[[Usor:Saumache|Saumache]], thanks! Just for clarification, do I need to make the template pages in Latin, or is it alright to copy them in English? Also, @[[Usor:JimKillock|JimKillock]], I mentioned this above, but for some reason, the Gothica template isn't working for me. See [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]], for example. Any idea why that might be the case? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:16, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] This wiki lacks proper guidelines and recommendations, I would prefer if you translated the template's name, e.g., [[Formula:spatium]] rather than [[Formula:spatio]] but given the international nature of the project (nobody's mother tongue is Latin) best practice should be to add translated names as shortcuts/redirects. Beware adding templates that are already on the wiki under a different name ([[Formula:grc]] was already at [[Formula:Graeca]]). I took a quick look and it seems the fonts used by the blackletter template are not installed on the wiki; the same template does not seem to work on the French Wikisource either. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:40, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::Maybe we have sufficient powers to add the fonts now? Or we can ask someone with additional permissions to do so. But yes I remember now this has been a long standing problem. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:54, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::[https://yaytext.com/fraktur/ This converter] 𝔠𝔬𝔫𝔳𝔢𝔯𝔱𝔰 𝔩𝔢𝔱𝔱𝔢𝔯𝔰 𝔱𝔬 𝔉𝔯𝔞𝔨𝔱𝔲𝔯 (because it exists in Unicode as separate characters). &lt;s&gt;However, I'm not sure if such text can be found using a regular search.&lt;/s&gt; No, Wikipedia search finds it. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:48, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::I looked into using the converter, but I'm running into the issue of lack of compatibility with {{[[Formula:Ls|Ls]]}}. Would it be better to just wait for the font to be added? Do we have any idea when that will happen/who needs to be contacted for that to happen?
::::Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:34, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::These Unicode characters don't feel right on my labtop, they have heigth issues among other things. I went and asked on two different wikis about the fonts, I will come back to you when I get some answers. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:41, 15 Iunii 2026 (UTC)
:[[Formula:Poema recte formatum]] or [[Formula:Ppoem]] now work, altho there's issues with the documentation page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:52, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:20, 14 Iunii 2026 (UTC)


:{{tl|blackletter}} was not working for me, even after locally installing UnifrakturMaguntia from Google fonts, until I restarted my web browser, which also followed my rebooting. Also, it can't be just any gothic/blackletter font, but must be one of these Fraktur fonts: UnifrakturMaguntia UnifrakturCook  Unifraktur. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:19, 15 Iunii 2026 (UTC)
:{{ping|Demetrius Talpa|JimKillock|Erblanchard57}} Fonts are downloaded locally, you need to go to Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae and toggle &quot;Download fonts when needed&quot;. The option seems not to be that easy to toggle on by default. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 10:56, 17 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6n25b3rc3qig9sn5m71q6o7vyuaa0xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272248</id>
      <parentid>272245</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Copying some templates from the English Wikisource */ Reply</comment>
      <origin>272248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115784" sha1="thag39gqhpn6dwdb5hyfw7n7qirporl" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!--- __NOTOC__ ---&gt;[[Categoria:Vicifons|Scriptorium]]
{{Intraincepti
|w= Vicipaedia:Taberna
|q= Vicicitatio:Taberna
|commons: &lt;!-- Communia --&gt;
|b= Vicilibri:Porta Communis
|wikt= Victionarium:Taberna
|m= &lt;!-- Meta --&gt;
|wikispecies= &lt;!-- Vicispecies --&gt;
|n= &lt;!-- Vicinuntii --&gt;
}}
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:14pt; background:#eef; color:navy; &quot;&gt;
Hac pagina scriptorium Vicifontis est.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&lt;small&gt;Nunc iam sunt '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' paginae. Hodie '''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}'''.&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{{center|
'''(DE)''' Neue Nachrichten dürfen auf Latein, Französisch, Englisch oder Italienisch gestellt werden.&lt;br /&gt;
'''(EN)''' You can write a new message in Latin, French, English or Italian.&lt;br /&gt;
'''(FR)''' Vous pouvez écrire en latin, en français, en italien ou en anglais.&lt;br /&gt;
'''(IT)''' Potete scrivere in latino, italiano, francese o inglese.&lt;br /&gt;
'''(ALIAE)''' ''Aliis linguis uti potes, sed noli iubere nos facile eas intellegere''
}}
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0 0em; border: 1px dashed blue; padding: 3px; text-align: center; background: #eef&quot;&gt;
'''[http://la.wikisource.org/w/index.php?title=Vicifons:Scriptorium&amp;action=edit&amp;section=new   Quaestio nova]'''
&lt;br /&gt;
''Ut sententias antiquiores legas vide [[Vicifons:Scriptorium/Vetera]]''
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{| class=&quot;WSerieV&quot; id=&quot;WBistro&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;padding: 0.3em; float:right; margin-left: 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background:#fff0ff; text-align:center&quot;
|[[Image:Forum-de-César.jpg|right|210px]]
|-
|style=&quot;padding: 0.5em; font-family: sans-serif&quot;| '''Scriptorium Vicifontis'''&lt;br/&gt;
----
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; font-family: sans-serif; background-color: #e4e4c9; border: 1px solid #c0c0c0&quot;|'''Alia scriptoria''' 
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; line-height: 1.5em&quot;|
'''[[w:la:Vicipaedia:Taberna|Vicipaedia:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[q:la:Vicicitatio:Taberna|Vicicitatio:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[wikt:la:Victionarium:Taberna|Victionarium:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
|}

&lt;!-- 
Interwiki liks moved to the top of the discussion since button &quot;Quaestio nova&quot; 
appends new entries to physical end of this page
--&gt;

&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Wikisource:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

__TOC__

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Barbaking]] (bureaucrat, administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Usor:EPIC|EPIC]] ([[Disputatio Usoris:EPIC|disputatio]]) 22:22, 22 Februarii 2025 (UTC)

== Request for updating the text of the Clementine Bible ==

Two months ago, at [[Disputatio:Vulgata Clementina#The Clementine Vulgate Project dead?]] I noted that the links related to ''The Clementine Vulgate Project'', the main source used for the text of the [[Vulgata Clementina]], were dead.

Fortunately, the list of changes made since the import of on Wikisource can be found [https://web.archive.org/web/20240122025223/https://vulsearch.sourceforge.net/clemtext.rss here]. There is also [https://bitbucket.org/clementinetextproject/text/downloads/ a repository] (although I am not sure if it is up to date).

I have no experience in programming or making imports. So, could someone please update the text of [[Vulgata Clementina]] of Wikisource to use the latest version of ''The Clementine Vulgate Project''? [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 10:01, 23 Februarii 2025 (UTC)

:@[[Usor:Ser be etre shi|Ser be etre shi]] Are you able to help with this? Ping in case so. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:27, 3 Iulii 2025 (UTC)
:@[[Usor:Veverve|Veverve]] Just checking these look like quite a small number of changes, is that right? It may be easiest to do these manually. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:38, 24 Octobris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock}} well, my Latin is almost nonexistent, so I cannot do it myself sadly. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 18:21, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Martii 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:15, 14 Martii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 4 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Wikidata and Sister Projects: An online community event ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone, I am excited to share news of an upcoming online event called '''[[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]''' celebrating the different ways Wikidata can be used to support or enhance with another Wikimedia project. The event takes place over 4 days between '''May 29 - June 1st, 2025'''.

We would like to invite speakers to present at this community event, to hear success stories, challenges, showcase tools or projects you may be working on, where Wikidata has been involved in Wikipedia, Commons, WikiSource and all other WM projects.

If you are interested in attending, please [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]].
If you would like to speak at the event, please fill out this Session Proposal template on the [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|event talk page]], where you can also ask any questions you may have. 

I hope to see you at the event, in the audience or as a speaker, - [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 09:19, 11 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Send_List&amp;oldid=28525705 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 17 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Aprilis 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Toggling special characters such as ſ (long s) ==

On EN wikisource, they have a template &lt;nowiki&gt;{{longs}}&lt;/nowiki&gt; to produce ''ſ'' on the transcription page, and by default, ''s'' on the ebook page. users on EN WS can toggle these on and off. 

In this book, [[:la:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']], there are a number of unusual characters that could do with toggling: ''ſ (s); ß (ss); ẽ (en / em) ũ (un / um) æ (ae) ę (ae) õ (on / om) ã (an / am) œ (oe)''. ([[:formula:ls]] already exists here for ſ, and some other characters semi-implemented at [[:Categoria:Formulae litterarum]] but the toggling is not switched on.)

In order to implement this:

(1) What would LA WiCategoria:Formulae litterarumkisource need to enable for user toggling of special characters?

(2) Who would I contact (assuming this is an admin task)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:06, 29 Aprilis 2025 (UTC)

:It looks like it would need this installing, as a start: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js|MediaWiki:Gadget-Visibility.js]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:13, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|OrbiliusMagister}} as the only active magister! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:16, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|SZC 03}} in case you have an opinion (you made changes at the De Pricipia transcription project which we could implement better with this toggle feature). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:31, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::I would like to point out that not all of the listed characters are of the same kind: 
::* ſ is a variant of s; 
::* ß, æ and œ are [[:w:en:Ligature (writing)|ligatures]] of ſs, ae and oe respectively ([[:w:en:E caudata|ę]] can represent both ae or oe); 
::* ã, ẽ, õ, ũ are used to indicate [[:w:en:Scribal abbreviation|abbreviations]].
::Personally I think it would be somewhat useful to implement the toggle feature only for æ and œ, since of all the ligatures they are the only ones that carry some meaning (that ae or oe in that word is a diphthong) and the only ones that easily show up in search results and correctly displayed in web-browsers.
::Note that both English and Italian wikisources in their transcription guidelines take in consideration the ability of both modern readers and search engines to correctly interpret the character shown (see [[:en:Wikisource:Style guide/Orthography]] and [[:it:Wikisource:Convenzioni di trascrizione]]). Though it would be useful to write rules specific to the Latin wikisource.
::I hope these considerations were of any help. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 07:58, 3 Maii 2025 (UTC)
::In regards to the [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']] it would be appropriate to encode the text in a way that we do not lose your work of accurately transcribing the above characters, while still showing to the end user a normalized form. My edit was trying to achieve this with the templates currently in wikisource.
::From a technical standpoint, it would be useful to have a general template not specific to any character that could be used both in ''ad hoc'' situations, and in creating other templates.
::Also if such a template is created for abbreviations it should behave differently from the long s and ligatures, since 1) the text displayed is context dependent, and 2) it is common use in diplomatic transcriptions to show the abbreviated characters in parentheses (so I were taught in paleography class). 
::To give an example of point 2 from the text ([[Pagina:Nicolaus_Machiavellus_De_Principe.pdf/69|page 45]], line 11):
::Original text: Iãq́ꝫ
::Diplomatic transcription: Ia(m)q(ue)
::Standard transcription: Iamque  
::I’m sorry for the lengthy comments. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:02, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I agree something adhoc would be helpful. The template would need to specify 
:::* the text as-is and
:::* the modernised version
:::and hopefully there would be a system to pick up which to display.
:::In terms of the display: this could be the js system, perhaps adapted, that we have on en.ws, or possibly it could be an adjustment to the page templates set up, to allow two different books, or sets of pages, to be presented. This would have the advantage that exports would facilitate both (IDK but suspect that exports support the default rather than user choice). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:48, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I have set out this information in a [[Usor:JimKillock/Orthography|table]] including information about dictionary lookups and likely search engine issues. In short, from a user perspective, all the characters can be problematic, but æ and œ work within Alpheios for dictionary lookups, so are a bit more tolerable than the others from a default perspective. However I think it is useful tobe able to see and use the originals for some people, eg those practicing reading Renaissance scans etc; or researchers or academics looking to use source texts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:09, 3 Maii 2025 (UTC)
:{{ping|Alex brollo}}, {{ping|VIGNERON}}, {{ping|Candalua}} in case you can help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:38, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] Interesting question. I'll take a look to the ensource template to understand how it works (I hope it is not based on javascript). [[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 06:18, 1 Maii 2025 (UTC)
:::I’m afraid it is based on javascript: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js]]
:::To see the button you have to enable the [[:en:Help:Gadget-Visibility|Visibility gadget]]. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:12, 3 Maii 2025 (UTC)
:::@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] checking in whether we can implement this, or find another solution. I am holding off further changes until I know how to proceed - but I am sure there should be a way to do this! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:40, 19 Maii 2025 (UTC)
:::Noting this question comes up again at [[:Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]] (I have [[Disputatio Libri:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|left a note there]]). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:08, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::OK, I have developed templates as this is holding up other people's work. I have based each template on the existing [[:formula:ls]], and avoid duplicating those that already exist using the same method at [[:Categoria:Formulae litterarum]]. Meantime if anyone has further thoughts about using Visibility Gadget or going another way, I would be very grateful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:02, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::@[[Usor:SZC 03|SZC 03]] I have made a very basic template for flexible character switching at [[Formula:Scr]]; this returns the first entry on the book page, and the second in main space, eg &lt;nowiki&gt;{{scr|qꝫ|que}}&lt;/nowiki&gt; would work the same as &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt;. 
:::::However there is advice on ENWS not to use characters but use HTML entities for CSS reasons, so it is probably better for users to use specific templates. For example, I also created &lt;nowiki&gt;{{po}}&lt;/nowiki&gt; which allows a user to decide what it might best represent, eg &lt;nowiki&gt;{{po|;}} or {{po|?}}&lt;/nowiki&gt;.
:::::In general, using set templates like &lt;nowiki&gt;{{que}}, {{em}}, {{um}}, {{etc}}&lt;/nowiki&gt; is much easier for proofing, so I think I will continue to add these where it seems useful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:29, 24 Iunii 2025 (UTC)
::::::Hi folks, so that you know, I have made something of a workaround to be able to enable these features, which works well enough for me. I will perhaps add some guidance somewhere. What I have done:
::::::# Installed the font Garamontio, as it has the qꝫ character, and all the possible ligatures
::::::# Created custom css to apply Garamontio to Wikisource as a whole;  at [[Usor:JimKillock/common.css]]; and
::::::# Created (vibecoded) custom javascript at [[Usor:JimKillock/common.js]]
::::::The second script looks for the various spans with the css style typographic-long-s, and replaces the characters as appropriate. This seems to work surprisingly well, Garamontio does all of the discretionary ligatures etc, and is a very well designed font (fork of EB Garamond, with some extra touches useful here). The issue is of course that this applies to the whole of Latin Wikisource all of the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:35, 25 Iunii 2025 (UTC)
:::::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]], reading this I wanted to tell you that you could apply styles to a index page, but I see you have already figured it out. Kudos on your progress. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 09:56, 9 Iulii 2025 (UTC)
::::::::Thanks @[[Usor:SZC 03|SZC 03]]; my list of scribal transformations has got quite long tho. And I need to check on the possible logic of it, some needs to hide and unhide, rather than search and replace. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:27, 11 Iulii 2025 (UTC)

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 22:08, 15 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 Maii 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 03:08, 28 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Administrator backlog? ==

Hi there,

I am noticing a lot of pages that say that the current version is not checked; and versions I have amended are not (apparently) displayed because they need approval. Am I right in assuming this is due to a lack of (active) administrator time? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:53, 30 Maii 2025 (UTC)

:Relatedly @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] / @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] / other admins, [[Colloquia familiaria]] has an old index page and other old sub pages which could do with changes being approved. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:58, 12 Iunii 2025 (UTC)
::Ping on this, some of the sub pages are quite broken. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:42, 28 Iunii 2025 (UTC)
:I have tried to fix the lack of text in ePub export for [[Noctes Atticae]].
:Unfortunately, it seems that all my submissions require approval (last approval seems to have taken place more than five years ago).
:Is there any way to have &lt;code&gt;class=&quot;ws-export&quot;&lt;/code&gt; to the second &lt;code&gt;&amp;lt;table&amp;gt;&lt;/code&gt; from [[Noctes Atticae]]?
:Many thanks for your help, [[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 19:09, 15 Augusti 2025 (UTC)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Iunii 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== Mnemonics Book in Latin ==

Dear all,

Over the past month, with the help of others, I’ve been compiling a list of older and often overlooked books on mnemonic techniques available on [[:en:Portal:Mnemonics|Wikisource English]]. Many of these works—some dating back decades or even centuries—offer fascinating insights into how memory has been understood, trained, and improved across different cultures and time periods.

I've recently added a new section to the portal: &quot;Multilingual Works on Mnemonic Techniques.&quot; This is in part because several of the English-language texts reference related works in other languages, particularly Latin.

Unfortunately, many of these referenced works are written in Classical Latin, and my ability to work with them is quite limited—I’ve done what I can, but they remain largely inaccessible to me.

If anyone has expertise in Classical Latin and might be willing to help with these texts, your assistance would be greatly appreciated.

* ''[[:la:Foenix|Foenix]] by [[w:en:Peter of Ravenna|Peter of Ravenna]]'' (1491)
* ''[[:la:Congestorium Artificiose Memorie|Congestorium Artificiose Memorie]]'' by Johann Horst von Romberch (1533)

[[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032259.jpg|150px]][[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032269.jpg|150px]]

Here is a discussion form on it 

https://forum.artofmemory.com/t/johannes-romberchs-congestorium-artificiose-memorie/30174

Warm regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 23:15, 13 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, I could help proofing texts you have prepared perhaps? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 14 Iunii 2025 (UTC)
:: Thanks for offering—I’d really appreciate your help with proofreading.
:: We have two books. Which one would you like to start with?
::*[[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
::*[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]]
::[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:49, 14 Iunii 2025 (UTC)
:::I can do the pages you have put into the first, as a start for you. BTW the transcribed text does not always look like it originated from the source. It is very correct, but some has different orthography and missed certain parts. That is fine of course if we are correcting to the original. (PS: you might want to create a user account so that you can be notified of replies, hide your IP address, etc). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:57, 15 Iunii 2025 (UTC)
:::I had a go at the first page or two; some of the orthography was removed while other parts were kept. I kept all of it as a first go. See the discussion above about how we treat orthography, hopefully we can address this with templates. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:11, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::I'm using Google OCR and some AI tools to pull out text and sometimes translate it into English so I can understand it. If anyone could help me proofread or check it, I’d be super grateful! [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 00:50, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::I have added all the templates we need for the special characters / orthography, I will start doing the pages with those. The end result will be that on the main space ebook pages, the chars will toggle on and off, at least once that is properly implemented. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:25, 17 Iunii 2025 (UTC)
::::::Noted, sounds good. I’ll try adding to the other pages next time. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:10, 17 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:44, 17 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== [[De Principe]] ==

Si vis, quaeso, me adiuva ut liber novus ''[[De Principe]]'' correctus sit et erroribus liber. Nuper completus, ab aliquo alio corrigendus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:14, 27 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Latin incunabula and other early books ==

Expanding a bit on what I mentioned above, re character toggling, and also working on the books [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]
* the Transkribus Latin Incunabula scan does a great job on the heavy gothic style print
* I will see how it does with more Garamond-style texts, in case it works with these
* I have developed a fairly full set of templates for scribal characters, see [[:Categoria:Formulae litterarum]]
* I am thinking about using a bot to wholesale search and replace long s, and other scribal characters mapped there
Between these things, the work to transcribe and correct early printed Latin books should be very much reduced. If anyone feels like helping test this out, do give me shout. Meantime I will run tests on Congestorium Artificiosae Memoriae to check how well the bot system works. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:50, 1 Iulii 2025 (UTC)

:The folks at Wikisource helped create a JS solution for this, see [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]. The script does a search and replace for what is needed, on the '''first save of a new book page'''; these are the settings for the Incunabula style section of [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|this scan, p 52 onwards]]  for [[Congestorium Artificiose Memorie]]. It seems to work very well and is extremely labour saving! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:59, 1 Iulii 2025 (UTC)

== Navigation and validation ==

Hi there, 

I would like to do some work on navigation, to provide some &quot;portal&quot; pages similar to EN Wikisource. For example, this would help with learner texts a lot 9I often get asked how to find these texts, I point to the category pages, but these are very basic.

I would also like to know what we should do about page validation. Some really necessary changes are currently languishing in the backlog. This is an admin only task: should we asking for more administrators, or is this something existing admins here can take on? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:08, 13 Iulii 2025 (UTC)
:Hi {{U|JimKillock}} good idea, don't hesitate to start and/or ask for help. That said, I'm not sure to see why this is an admin task (even if, yes, the underlying point is true, we need more admins). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:31, 2 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think the Portal namespace and some modules need setting up which require admin permissions, I will dig a bit further and come back to you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:01, 2 Septembris 2025 (UTC)

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 12:46, 14 Iulii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|disputatio]]) 15:40, 31 Iulii 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 Augusti 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae ==

I was looking for templates/formulae by looking at &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

All pages in [[Liber:Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Many (all?) pages in [[Liber:Gallia Christiana, 1715, T1.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;, like article [[Gallia Christiana 1715 01/Epistola2]]

These all use [[Formula:Sidenotes begin]]. There is one &quot;[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;oldid=79709&amp;diff=cur pending change]&quot; on this template. But that change puts the category outside the noinclude.
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::&lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Please either reject the change or move the categoria line. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:17, 31 Augusti 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], I don't think anyone from the admins is monitoring or actioning pending changes currently. (see discussions re admin queues above.) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:29, 31 Augusti 2025 (UTC)
::{{ping|Shenme}} {{done}} I excluded the categories. {{ping|JimKillock}} no blame but be careful next time, categories should always be excluded. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:28, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::{{ping|VIGNERON}} It wasn't @JimKillock who made [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;diff=next&amp;oldid=79709 the problematic change], but someone else [[Usor:Ceciliawolf]]. I noticed the problem, he included the problem a list that got your attention. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 02:46, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|Shenme}} yes, but [[Special:Diff/236794]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 06:57, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Request for admin status ==

Hi all, given that we have quite a lot of admin requests (mostly relating to &quot;pending&quot; changes), I would like to request administrator status so that some of these can be cleared. If anyone else wants to step up to help out, that would also be welcome. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:23, 1 Septembris 2025 (UTC)

:Ping to @[[Usor:Shenme|Shenme]], @[[Usor:Ousia|Ousia]] @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]]:, @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]:, @[[Usor:Candalua|Candalua]]:  in case you feel able to support my request. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:57, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Hi {{U|JimKillock}},
::I apparently missed it, where do we have « a lot of admin requests » ?
::That said, one more admin is always good, so create the request and I'll support it.
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:34, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::Hi @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]], 
:::Thank you! On the admin requests, on this page, here are these
:::* [[#All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae]]
:::* [[#It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace]] (which you have replied to)
:::* [[#Navigation and validation]]
:::* [[#Administrator backlog?]]
:::* [[#Toggling special characters such as ſ (long s)]] (altho this has been worked around and may not be needed)
:::Most of these relate to the ''Pending changes'' backlog in various ways; two are requests for new features / modules to be ported across. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:01, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|JimKillock}} thanks, I see. It doesn't look like a lot to me, I'll try to deal with it today. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:27, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thank you @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] :) You could also take a look at the pending changes on [[Formula:Pagina_prima/Novae_Aetatis]] and [[Moriae encomium]]. The really big job is going through [[Specialis:PendingChanges|pending changes]] altogether - I understand there is a five year backlog. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:36, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::::I see... I had a quick look and all changes seem good. Do we even need this extension on Wikisource? Also, if we keep it, I guess we need more reviewers rather than admins (more admins would be useful too, but that's a separate point). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 10:35, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Of course, the request needs to be supported; without active administrators it is very inconvenient. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:21, 3 Septembris 2025 (UTC)
::What do you need us to do? BTW, it would be great to know why edits require administrator approvals. Sorry, but I‘m afraid this makes contributing almost pointless. Many thanks for your help, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 14:15, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::So there are two reasons it would be helpful for me to be an admin; one is if we carry on with the approval system (it looks like we will not) and the other is around updating or adding certain components, modules for example. There may be other tasks I am not aware of that I could help with, but these are the ones I know about. Implementing Portal pages for example needs some work by an admin AIUI.
:::@[[Usor:Ousia|Ousia]] your question re edits needing approval is [[#Do_we_need_to_approve_changes_to_pages|addressed below, here]]. 
:::In terms of what you / others need to do, it seems that if there is a consensus to allow me administrator permissions, then a bueaucrat user would implement it (I mistakenly opening a request at meta, and they referred me back here); so we just need to have your views, yes, no, maybe, etc. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:01, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::The page [[Vicifons:Magistratus]], intended for promotion, seems to be protected; I couldn't edit it (''petitio grapheocrat'''ae''''') and add a category ([[:Categoria:Usores]]). [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:23, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thanks, it seems editable now so I [[Vicifons:Magistratus#Petitio_magistratus|added my request there]], if anyone wants to support it. Regarding ''grapheocrates -ae'', how is this declined? Is it otherwise treated as a masculine first declension? Thinking it ought to be added to Wiktionary as it is missing from there. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:00, 4 Septembris 2025 (UTC)
::::::This is [https://archive.org/details/calepinusnovus2002/calepinusnovus2002-french-latin/page/n23/mode/1up?q=grapheocrates from Licoppe and Eichenseer]. Yes, this can be added to Wiktionary, I have no experience editing there. Thanks for the corrections, today the system let me in, but yesterday for some unknown reason it didn’t let me in. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:53, 4 Septembris 2025 (UTC)
:::::::Thank you and no problem. I can add to Wiktionary I hope; is the plural therefore ''grapheocratae''; and is the singular ''grapheocrates'' or ''grapheocrata''? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:14, 5 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Yes, of course. They took the Modern Greek word γραφειοκράτης. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:41, 5 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Great, after a bit of struggle that is at [[:en:wiktionary:grapheocrates]] and  [[:la:wiktionary:grapheocrates]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:43, 7 Septembris 2025 (UTC)

== It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace ==

It would require someone with interface admin status to create [[MediaWiki:Proofreadpage index data config.json]] to replace the current index form parameters ([[MediaWiki:Proofreadpage index attributes|very old system]]) with special care to not mass delete information by unadvertedly changing some parameter's name. [https://en.wikisource.org/wiki/MediaWiki:Proofreadpage_index_data_config.json Example from the English Wikisource]. If someone wants to help, please contact me. Regards! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 02:10, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]], potentially - if I have admin status :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:54, 2 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|Ignacio Rodríguez}} I did a test (by copy-pasting the English page), it works, so no need to be interface admin, being admin is enough.
::I only half understand that paramater page, could you give me the actual content expected ?
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:38, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::I don't remember all the details but I worked on that page in the Spanish Wikisource almost a decade ago. I'll make a mockup in the talk page, but I can't promise to get all the Latin words right. For ease, parameter names and help tooltips will be in English internally, but they will show in Latin in the form. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:56, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::This was added and it now works perfectly. Thanks! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:25, 5 Septembris 2025 (UTC)

== Do we need to approve changes to pages ==

Hi all,

Moving the discussion regarding the backlog at [[Specialis:PendingChanges]]: @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] asks whether we need to have this feature. I suspect it was switched on because of spam, vandalism, or some other similar issue. Without it we might need to be keeping an eye on recent changes. I am not sure how the proteccted changes permissions works, or whether permissions to make approvals to changes can be delegated more widely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:56, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Changes to pages affecting project *function* must be controlled. But it seems that Pending Changes doesn't actually stop changes to something like a template/formula from having effect? See my report about &lt;nowiki&gt;Formula:Sidenotes begin&lt;/nowiki&gt; above.
:And checking a couple of the other initial items in [[Specialis:PendingChanges]], it seems that all pending changes are actually immediately applied to active, visible pages.
:So Pending Changes &lt;u&gt;does not prevent damage&lt;/u&gt; to the project. It is &lt;u&gt;merely a tracking and notification method?&lt;/u&gt;
:That can be useful, but requires a set of people to be change reviewers. And changes to subject matter would seem to require reviewers knowledgeable about the subject? 
:And when changes affect *function*, like templates, who can review and approve those? I'd think only admins.
:The link to monitoring Recent Changes is undeniable. I monitor Recent Changes often at Spanish Wikisource because I've seen the random damage people can do. That is the only way to react quickly to damage. (?) But then that assumes people are checking lists frequently, at least daily. 
:Neither Pending Changes or monitoring Recent Changes prevent damage. They can be only part of a solution to damage. I don't know what to think about Pending Changes ''in isolation''. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:48, 3 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock|Shenme}} I've got mainly two points :
::* vandlism is low to inexistant on la.ws (and it's already low on most Wikisources), making this extension useless and even problematic. Because it doesn't prevent changes but it prevents them to be effective.
::** Apparently the reason to install is [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_VII#protection_of_completed_works_-_Flagged_Revisions_as_an_alternative?]]
::* this extension is actually caleld [[mw:Extension:FlaggedRevs]] and it's deprecated for years (see [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_XI#Futrue_of_FlaggedRevs_(Pending_Changes)_extension]] or the warning on the extension itself « Flagged Revisions is complex, poorly documented, very clunky, and not recommended for production use »). Also, people on Wikisource don't seem to really master or even using it (including the reviewers rights). Maybe it's aan opportunity to list exactly what we need and find a new extension that fit these needs.
::In the end, I see a lot of cons and only a few pros...
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:35, 3 Septembris 2025 (UTC)
:I haven't seen any vandalism here in years. But if you fix the errors, the &quot;Pending Changes&quot; status means that the fixes will only be visible to registered users. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:10, 3 Septembris 2025 (UTC)
:{{ping|JimKillock|Shenme}} many thanks for your replies. I must admit that I’m an occasional Wikisource (or even Wikipedia contributor). I essentially (or exclusively) contribute corrections.
:Some days ago, I wanted to download an ePub file for the [[Noctes Atticae]] (to do some regexp searches), but the export was wrong. I tried to modify the code (which I have done successfully for the Greek Wikisource many times) and I found out that I needed a ''nihil obstat'' (I’m afraid this would be way to name it).
:Of course, I’m the least interested in vandalism (either contributing it myself, or being any collaborative project being infested/polluted by it). But I think there should be a way of distinguishing between vandalism and non-hardcore (or occasional) contributors.
:I don’t know any perfect system, but it should be worth considering a mixed approach. Approval could be required for: already flagged users (for vandalism) and recent users (how about a five-year publishing embargo?).
:Only to mention a case, my [https://el.wikisource.org/w/index.php?title=Συμπόσιον_(Πλάτων)&amp;diff=prev&amp;oldid=49677 first contribution to the Greek Wiksource] was in 2012. I don’t know for how long I have been registered in Wikimedia (I guess this was before 2010).
:This isn’t about myself, the issue here is that Wikisource needs contributions to even exist (not to mention for its growth). If no regular user is allowed to contribute without approval, cooperation is basically non-existing.
:Even with approval, the reply times are incredibly slow (because of the system). It is not that attention spans are getting shorter, time is the most scarce resource we all are (and I don’t have weeks or months to see whether I’m allowed to have [[Noctes Atticae]] as ePub).
:Sorry, the sentence in parentheses isn’t a complaint. Please, do as you please, but my contribution is: consider that you might be making contributions way harder, project growth way slower and administrators’ roles way more complicated (probably, than they could and should be).
:Many thanks for your help and your project, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 17:15, 4 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think there is consensus we can switch this off. Let me know if I can help in any way if you think it's time to switch it off. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:25, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::{{ping|JimKillock}} thanks for the reminder and agreed for removal, so I created a task on Phabricator here : [[Phab:T406424]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:42, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::Thanks for filing this @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] , the Wikimedia tech team seem to have finished their work on this now! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:16, 18 Octobris 2025 (UTC)

== Index page error &quot;Error: Invalid interval&quot; ==

I am getting an error: at [[:Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] &quot;Error: Invalid interval&quot; for the paginae listing; even when set to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist 1=1 /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Any clues appreciated! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:48, 5 Septembris 2025 (UTC)

:This might be the infamous &quot;0x0 bug&quot; that has plagued Wikisource for two? three? years. Normally it resolves doing a purge in both the file page in Commons and in the local Wikisource. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 19:34, 5 Septembris 2025 (UTC)
::Thanks, that seems to b working now. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:53, 6 Septembris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:42, 18 Septembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 04:49, 9 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== Quaestio de Archibaldi Pitcarnii scriptoris operum recensione ==

Quaeso ut videatis [[:en:Author talk:Archibald Pitcairne|Author talk:Archibald Pitcairne]] pro indicio operum Archibaldi Pitcarnii auctoris. Haec opera olim sub pagina Anglica erant posita, sed propter Latinam linguam sublata sunt. Possumusne paginam [[Scriptor:Archibaldus Pitcarnius]](?) creare et haec ibi recensere? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 20:45, 19 Octobris 2025 (UTC)

:Libenter tibi pagina scriptoris addetur, ut opera transcriptioni adiungantur! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:36, 20 Octobris 2025 (UTC)

::Gratias ago! Nota quaeso quod, ubi pagina creata erit, eam etiam in Vicidata addendam esse, sicut Anglica pagina [[:en:Author:Archibald Pitcairne]]. --[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 08:50, 20 Octobris 2025 (UTC)
:::Certe, nexus Vicidata ad alias paginas de Archibaldo creandus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:07, 20 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Missal transcription: ℣ and ℟ , and ✠  ==

Hi there, @[[Usor:Laura1822|Laura1822]] is transcribing [[Liber:Missale Romanum 1862.djvu]], and needs the characters ℣ and ℟ , and ✠ to display for users, when these are in mainspace. We think it may be necessary to use a special / embedded font to do this, as I think was meant for &lt;nowiki&gt;{{blackletter}}&lt;/nowiki&gt; ({{blackletter|exempli gratia}}; see [[Formula:Blackletter/styles.css]], although this does not seem to be calling a font at the moment). Does anyone have any advice about how we would add a webfont to LAWS's CSS, particularly for ℣ and ℟ ; or if there is a way to use an existing webfont with these characters that might be available to us? (Or if there is some other workable solution). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:58, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Vandalismus ==

Vidi nuper nonnihil vandalismi, qualis in [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Veni,_Veni_Emmanuel!&amp;curid=12961&amp;diff=244803&amp;oldid=244791 hoc] et [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=The_Old_Testament_(Vulgate)/Hieremias_propheta&amp;action=history illo] apparuit. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:02, 24 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 20 Novembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:02, 19 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Ad magistratus ==

Magistratus venerabiles, potestisne in [[MediaWiki:Edittools|capsam insertionis]] addere haec: &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? — Dear admins, сan you add to the [[MediaWiki:Edittools|quick insert toolbar]] &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 07:09, 3 Februarii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]]: done, sorry for the delay. If you need anything else, please ping me, as I don't normally follow the Scriptorium. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:09, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::Gratias ago maximas! [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 08:51, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:Schlurcher]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects''': [[meta:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[w:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[w:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[w:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[w:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[w:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[w:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 07:53, 7 Aprilis 2026 (UTC)
:@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]], @[[Usor:Candalua|Candalua]], @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]], @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]. Please let me know if Bot status can be granted. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 06:48, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]]: fine for me, if there are no objections I'll grant it. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:03, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] OK for me too. --[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 11:41, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] Fine for me too. This checked conversions from http to https are important. [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:06, 17 Aprilis 2026 (UTC)
:::{{Done}} Right granted. @[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]], would you tell us something about you second bot called [[Usor:SchlurcherBotT|SchlurcherBotT]], please? - [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:28, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::::@[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] Thanks for granting the flag. SchlurcherBotT is my secondary Bot account on Commons to test new functionality within the scope of the tasks approved of SchlurcherBot. It's approved for that on Commons. As I'm editing on Commons with &gt;100 edits per minute on a continuous basis, it's basically impossible for me to track selected edits otherwise. I'm not intending to use that secondary account outside of Commons. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 16:14, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Proofing [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]] ==

If anyone would like to help to do a second proof of [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]], that would be very welcome! I am helping with this as well. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:01, 12 Maii 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Maii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Formula:FI ==

{{tl|FI}} is currently broken and ignores the {{para|width}} param. All images are set to the default size, which is usually very large, like in [[Lirica (Ariosto)]]. [[Usor:Trooper57|Trooper57]] ([[Disputatio Usoris:Trooper57|disputatio]]) 21:06, 31 Maii 2026 (UTC)

:Thank you, I guess we should check how it is behaving in the Italian wiki(s)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 7 Iunii 2026 (UTC)

== Copyright problem? Appropriate for here? ==

What is going on here?
* [[Scriptor:Coronus_Tenebrosius]]
* [[Contemplationes_Metaphysicae]]
* [[Puteus_Chaosi]]
* [[Usor:Coronus Tenebrosius]]

No statement of copyright. No proof of authorship. paginae vanitatis ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 08:24, 9 Iunii 2026 (UTC)

:Cum iure auctoris problemata non habebimus, si auctor ipse opera exponit. Et si delere consilium capiemus, [[Vicifons:Magistratus#Saumache|magistratus non habemus]], qui hoc faciant. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:37, 9 Iunii 2026 (UTC)
:&lt;blockquote&gt;'''Salvete.''' '''Nomen meum est Krunoslav Mrkoci, et ''Coronus Tenebrosius'' est interpretatio nominis mei in linguam Latinam, id est identitas mea Latina.''' '''Confirmo me ipsum auctorem esse omnium operum hic editorum. Opera primum Croatice scripta sunt, hic autem in versione Latina proposita.''' '''Praeterea fere omnia opera mea iam antea Croatice edita sunt in forma typographica. Id praesertim ad carmina mea pertinet, quae primum anno 1998 in libello iuvenili edita sunt, deinde in variis commentariis typis impressis, inter quos eminenter numeratur periodicum litterarium, culturalis et scientificum ''Riječi'' (Latine: ''Verba''), quod bis delectum e carminibus meis protulit.''' '''Item magna pars commentationum aliarumque prosarum, quae hic in linguam Latinam conversa sunt, iam antea et typis et forma electronica in Croatia divulgata est.'''  Quaeso ut attendatis ad paginam meam in Wikidata, ubi tam sub nomine Croatico ''Krunoslav Mrkoci'' quam sub nomine Latino ''Coronus Tenebrosius'' ut auctor operum meorum inscriptus sum. Gratias ago pro lectione. '''Coronus Tenebrosius'''.&lt;/blockquote&gt; [[Usor:Coronus Tenebrosius|Coronus Tenebrosius]] ([[Disputatio Usoris:Coronus Tenebrosius|disputatio]]) 12:23, 9 Iunii 2026 (UTC)

== Copying some templates from the English Wikisource ==

Hello,

Would someone please be able to help me get [[s:en:Template:ppoem|en:Template:ppoem]], [[s:en:blackletter|en:blackletter]], [[s:en:Template:he|en:Template:he]], and [[s:en:Template:grc|en:Template:grc]] available to use on this Wikisource, so I can utilize them here? For the blackletter, I've tried [[Formula:Gothica|Gothica]], but that doesn't seem to be rendering properly.

Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 00:04, 14 Iunii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] I made the shortcut for [[Formula:Graeca]]. You should not need any administror rights to do anything you need, I'll take a look into it. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 09:46, 14 Iunii 2026 (UTC)
:Blackletter is already here, [[:Formula:Gothica]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:57, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Hi! @[[Usor:Saumache|Saumache]], thanks! Just for clarification, do I need to make the template pages in Latin, or is it alright to copy them in English? Also, @[[Usor:JimKillock|JimKillock]], I mentioned this above, but for some reason, the Gothica template isn't working for me. See [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]], for example. Any idea why that might be the case? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:16, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] This wiki lacks proper guidelines and recommendations, I would prefer if you translated the template's name, e.g., [[Formula:spatium]] rather than [[Formula:spatio]] but given the international nature of the project (nobody's mother tongue is Latin) best practice should be to add translated names as shortcuts/redirects. Beware adding templates that are already on the wiki under a different name ([[Formula:grc]] was already at [[Formula:Graeca]]). I took a quick look and it seems the fonts used by the blackletter template are not installed on the wiki; the same template does not seem to work on the French Wikisource either. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:40, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::Maybe we have sufficient powers to add the fonts now? Or we can ask someone with additional permissions to do so. But yes I remember now this has been a long standing problem. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:54, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::[https://yaytext.com/fraktur/ This converter] 𝔠𝔬𝔫𝔳𝔢𝔯𝔱𝔰 𝔩𝔢𝔱𝔱𝔢𝔯𝔰 𝔱𝔬 𝔉𝔯𝔞𝔨𝔱𝔲𝔯 (because it exists in Unicode as separate characters). &lt;s&gt;However, I'm not sure if such text can be found using a regular search.&lt;/s&gt; No, Wikipedia search finds it. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:48, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::I looked into using the converter, but I'm running into the issue of lack of compatibility with {{[[Formula:Ls|Ls]]}}. Would it be better to just wait for the font to be added? Do we have any idea when that will happen/who needs to be contacted for that to happen?
::::Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:34, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::These Unicode characters don't feel right on my labtop, they have heigth issues among other things. I went and asked on two different wikis about the fonts, I will come back to you when I get some answers. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:41, 15 Iunii 2026 (UTC)
:[[Formula:Poema recte formatum]] or [[Formula:Ppoem]] now work, altho there's issues with the documentation page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:52, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:20, 14 Iunii 2026 (UTC)


:{{tl|blackletter}} was not working for me, even after locally installing UnifrakturMaguntia from Google fonts, until I restarted my web browser, which also followed my rebooting. Also, it can't be just any gothic/blackletter font, but must be one of these Fraktur fonts: UnifrakturMaguntia UnifrakturCook  Unifraktur. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:19, 15 Iunii 2026 (UTC)
:{{ping|Demetrius Talpa|JimKillock|Erblanchard57}} Fonts are downloaded locally, you need to go to Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae and toggle &quot;Download fonts when needed&quot;. The option seems not to be that easy to toggle on by default. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 10:56, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Yes, great. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:09, 17 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>thag39gqhpn6dwdb5hyfw7n7qirporl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Sc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7625</id>
    <revision>
      <id>272246</id>
      <parentid>240755</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="3yn39fjhm5u48nmayonnwy0yqaosxbi" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;{{{1}}}&lt;/span&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3yn39fjhm5u48nmayonnwy0yqaosxbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In Vergilii Aeneidem commentarii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17741</id>
    <revision>
      <id>272228</id>
      <parentid>265208</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="s9q2y2tlbzwbk7zony57fwltfzlc0o2" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Maurus Servius Honoratus
|OperaeTitulus= In Vergilii [[Aeneis|Aeneidem]] commentarii
|OperaeWikiPagina= In Vergilii Aeneidem commentarii
|Annus= circa 380 p.Ch.n.
|SubTitulus=
|Genera=Critica litterarum
|Editio=1884, Lipsiae; [[w:de:Georg Thilo|Georg Thilo]]
|Fons=[https://archive.org/details/invergiliicarmin04servuoft/page/1/mode/1up?view=theater Liber I], [https://archive.org/details/invergiliicarmin01servuoft/page/1/mode/1up?view=theater Liber II] (partim)
}}
&lt;div class=text&gt;
===INDEX===

*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber I|In librum I commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber II|In librum II commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber III|In librum III commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber IV|In librum IV commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber V|In librum V commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber VI|In librum VI commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber VII|In librum VII commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber VIII|In librum VIII commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber IX|In librum IX commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber X|In librum X commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber XI|In librum XI commentarius]]
*[[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber XII|In librum XII commentarius]]
&lt;/div&gt;

{{Intraincepti
|w= In Vergilii Aeneidem commentarii
|q= In Vergilii Aeneidem commentarii
|commons= 
|b= &lt;!-- Vicilibri --&gt;
|wikt= &lt;!-- Victionarium --&gt;
|m= &lt;!-- Meta --&gt;
|wikispecies= &lt;!-- Vicispecies --&gt;
|n= &lt;!-- Vicinuntii --&gt;
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>s9q2y2tlbzwbk7zony57fwltfzlc0o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Type</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19784</id>
    <revision>
      <id>272238</id>
      <parentid>139687</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>make interwiki link show up</comment>
      <origin>272238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="3t0ce947crsepb5qt9ox6zep3ksmo8w" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;span style=&quot;{{#if:{{{f|}}}|font-size: {{{f}}}; }}{{#if:{{{l|}}}|letter-spacing: {{{l}}}; }}{{#if:{{{w|}}}|word-spacing: {{{w}}}; }}{{#if:{{{i|}}}|display: block; line-height: {{{i}}}em; margin-top: -{{#expr:({{{i}}})/4}}em; }}{{#if:{{{a|}}}|display: block; line-height: {{{a}}}pc; margin-top: -{{#expr:({{{a}}})/4}}pc; }}{{#if:{{{v|}}}|display: block; text-indent:0; line-height:{{{lh|1em}}}; margin-bottom:{{{v|1}}}pc; }} {{#if:{{{t|}}}|display: block; text-indent:0; line-height:{{{lh|1em}}}; margin-top:{{{t|1}}}pc; }}{{#if:{{{s|}}}|{{{s}}};  }}&quot;&gt;{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}&lt;/span&gt;|[[Categoria:Type template unbalnced]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
To finely format titles with following parameters:

* f= font size
* l= letter spacing
* w= word spacing
* i= line-height

Copied from [[:it:template:Type]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3t0ce947crsepb5qt9ox6zep3ksmo8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82053</id>
    <revision>
      <id>272227</id>
      <parentid>271215</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T20:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="380737" sha1="54b3y4dbfpl3bujrhb58wk2djsx2j6g" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Maurus Servius Honoratus
|OperaeTitulus=In Vergilii Aeneidem commentarii
|OperaeWikiPagina=In Vergilii Aeneidem commentarii
|Annus=circa 380 p.Ch.n.
|SubTitulus=In Vergilii Aeneidos [[Aeneis/Liber I|librum I]] commentarius
|Editio=1884, Lipsiae; [[w:de:Georg Thilo|Georg Thilo]]
|Fons=[https://archive.org/details/invergiliicarmin01servuoft/page/1/mode/1up?view=theater archive.org] (partim)
}}
&lt;div class=&quot;text&quot;&gt;
{{Liber
|Post=Commentarius II
|PostNomen=../Liber II
}}

==PROOEMIVM==
{{gap|2em}}In exponendis auctoribus haec consideranda sunt: poetae vita, titulus operis, qualitas carminis, scribentis intentio, numerus librorum, ordo librorum, explanatio. Vergilii haec vita est. patre Vergilio matre Magia fuit; civis Mantuanus, quae civitas est Venetiae. diversis in locis operam litteris dedit; nam et Cremonae et Mediolani et Neapoli studuit. adeo autem uerecundissimus fuit, ut ex moribus cognomen acceperit; nam dictus est Parthenias. omni vita probatus uno tantum morbo laborabat; nam inpatiens libidinis fuit. primum ab hoc distichon factum est in Ballistam latronem:&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{spatium||Monte sub hoc lapidum tegitur Ballista sepultus: 
{{gap|2em}}nocte die tutum carpe uiator iter}}.&lt;/poem&gt;scripsit etiam septem sive octo libros hos : Cirin Aetnam Culicem Priapeia Catalepton Epigrammata Copam Diras. postea ortis bellis civilibus inter Antonium et Augustum, Augustus victor Cremonensium agros, quia pro Antonio senserant, dedit militibus suis. qui cum non sufficerent, his addidit agros Mantuanos, sublatos non propter civium culpam, sed propter vicinitatem Cremonensium: unde ipse in bucolicis “Mantua uae miserae nimium vicina Cremonae”. amissis ergo agris Romam venit et usus patrocinio Pollionis et Maecenatis solus agrum quem amiserat meruit. tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scripsisse et emendasse. item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendavitque septem annis. postea ab Augusto Aeneidem propositam scripsit annis undecim, sed nec emendavit nec edidit: unde eam moriens praecepit incendi. Augustus uero, ne tantum opus periret, Tuccam et Varium hac lege iussit emendare, ut superflua demerent, nihil adderent tamen: unde et semiplenos eius invenimus uersiculos, ut “hic cursus fuit”, et aliquos detractos, ut in principio; nam ab armis non coepit, sed sic:&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{spatium||Ille ego, qui quondam gracili modulatus avena
{{gap|2em}}carmen, et egressus siluis vicina coegi
{{gap|2em}}ut quamuis avido parerent arva colono,
{{gap|2em}}gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis
{{gap|2em}}arma uirumque cano}}.&lt;/poem&gt;et in secundo hos uersus constat esse detractos:&lt;poem&gt;{{gap|11em}}{{spatium||aut ignibus aegra dedere.
{{gap|2em}}iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae
{{gap|2em}}servantem et tacitam secreta in sede latentem
{{gap|2em}}Tyndarida aspicio; dant clara incendia lucem
{{gap|2em}}erranti passimque oculos per cuncta ferenti.
{{gap|2em}}illa sibi infestos eversa ob Pergama Teucros
{{gap|2em}}et Danaum poenam et deserti coniugis iras
{{gap|2em}}praemetuens, Troiae et patriae communis erinys,
{{gap|2em}}abdiderat sese atque aris inuisa sedebat.
{{gap|2em}}exarsere ignes animo; subit ira cadentem
{{gap|2em}}ulcisci patriam et sceleratas sumere poenas.
{{gap|2em}}‘scilicet haec Spartam incolumis patriasque Mycenas
{{gap|2em}}aspiciet, partoque ibit regina triumpho,
{{gap|2em}}coniugiumque domumque patres natosque uidebit,
{{gap|2em}}Iliadum turba et Phrygiis comitata ministris?
{{gap|2em}}occiderit ferro Priamus? Troia arserit igni?
{{gap|2em}}Dardanium totiens sudarit sanguine litus?
{{gap|2em}}non ita. namque etsi nullum memorabile nomen
{{gap|2em}}feminea in poena est, habet haec victoria laudem:
{{gap|2em}}extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis
{{gap|2em}}laudabor poenas, animumque explesse iuvabit
{{gap|2em}}† ultricis famam et cineres satiasse meorum.’
{{gap|2em}}talia iactabam et furiata mente ferebar,
{{gap|2em}}cum mihi se non ante alias}}.&lt;/poem&gt;{{c|{{font-size|110%|⁎{{gap|2em}}⁎{{gap|2em}}⁎}}}}
titulus est Aeneis, derivativum nomen ab Aenea, ut a Theseo Theseis. sic Iuvenalis “uexatus totiens rauci Theseide Codri”. qualitas carminis patet; nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens uera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem uero locutam cum Iove missumue Mercurium constat esse conpositum. est autem stilus grandiloquus, qui constat alto sermone magnisque sententiis. scimus enim tria esse genera dicendi, humile medium grandiloquum. intentio Vergilii haec est, Homerum imitari et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia, sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilius a “magno demissum nomen Iulo”. de numero librorum nulla hic quaestio est, licet in aliis inveniatur auctoribus; nam Plautum alii dicunt unam et uiginti fabulas scripsisse, alii quadraginta, alii centum. ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secundum primum esse, tertium secundum, et primum tertium, ideo quia primo Ilium concidit, post erravit Aeneas, inde ad Didonis regna pervenit, nescientes hanc esse artem poeticam, ut a mediis incipientes per narrationem prima reddamus et non numquam futura praeoccupemus, ut per uaticinationem: quod etiam Horatius sic praecepit in arte poetica “ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat”: unde constat perite fecisse Vergilium. sola superest explanatio, quae in sequenti expositione probabitur. haec quantum ad Aeneidem pertinet dixisse sufficiat, nam bucolicorum et georgicorum alia ratio est. sciendum praeterea est quod, sicut nunc dicturi thema proponimus, ita ueteres incipiebant carmen a titulo carminis sui, ut puta “arma uirumque cano”, Lucanus “Bella per Emathios”, Statius “Fraternas acies alternaque regna”. 

{{ancora+|1|[[Aeneis/Liber I#1|1.]]}} {{sc|'''arma'''}} multi varie disserunt cur ab armis Vergilius coeperit, omnes tamen inania sentire manifestum est, cum eum constet aliunde sumpsisse principium, sicut in praemissa eius vita monstratum est. per ‘arma’ autem bellum significat, et est tropus metonymia. nam arma quibus in bello utimur pro bello posuit, sicut toga qua in pace utimur pro pace ponitur, ut Cicero “cedant arma togae”, id est bellum paci. *''alii ideo ‘arma’ hoc loco proprie dicta accipiunt, primo quod fuerint victricia, secundo quod divina, tertio quod prope semper armis virum subiungit, ut “arma virumque ferens” et “arma acri facienda viro''”*. {{sc|'''arma virvmqve'''}} figura usitata est ut non eo ordine respondeamus quo proposuimus; nam prius de erroribus Aeneae dicit, post de bello. hac autem figura etiam in prosa utimur. sic Cicero in Verrinis “nam sine ullo sumptu nostro coriis, tunicis frumentoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit”. ''non nulli autem hyperbaton putant, ut sit sensus talis ‘arma virumque cano, genus unde Latinum Albanique patres atque altae moenia Romae’, mox illa revoces ‘Troiae qui primus ab oris’; sic enim causa operis declaratur, cur cogentibus fatis in Latium venerit. et est poeticum principium professivum ‘arma virumque cano’, invocativum ‘Musa mihi causas memora’, narrativum ‘urbs antiqua fuit’. et professivum quattuor modis sumpsit: a duce ‘arma virumque cano’, ab itinere ‘Troiae qui primus ab oris’, a bello ‘multa quoque et bello passus’, a generis successu ‘genus unde Latinum’.'' {{sc|'''virvm'''}} quem non dicit, sed circumstantiis ostendit Aeneam. ''et bene addidit post ‘arma’ ‘virum’, quia arma possunt et aliarum artium instrumenta dici, ut “Cerealiaque arma”.'' {{sc|'''cano'''}} polysemus sermo est. tria enim significat: aliquando laudo, ut “regemque canebant”; aliquando divino, ut “ipsa canas oro”; aliquando canto, ut in hoc loco. nam proprie canto significat, quia cantanda sunt carmina. {{sc|'''troiae'''}} Troia regio est Asiae, Ilium civitas Troiae; plerumque tamen usurpant poetae et pro civitate vel regionem vel provinciam ponunt, ut Iuvenalis “et flammis Asiam ferroque cadentem”. ''Probus ait Troiam Graios et Aiax non debere per unam i scribi.'' {{sc|'''qvi primvs'''}} quaerunt multi, cur Aeneam primum ad Italiam venisse dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. constat quidem, sed habita temporum ratione peritissime Vergilius dixit. namque illo tempore, quo Aeneas ad Italiam venit, finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium: cuius rei meminit Lucanus et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apparet Antenorem non ad Italiam venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, novitas creavit errorem. plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus solvi, ut videatur ob hoc addidisse Vergilius ‘ad Lavina litora’, ne significaret Antenorem. melior tamen est superior expositio. {{sc|'''primvs'''}} [ergo]] ''non ante quem nemo, sed post quem nullus, &lt;ut&gt; “tuque o, cui prima furentem fundit equum magno tellus percussa tridenti et hic mihi responsum primus dedit”. vel laudative ‘primus’, ut “primam qui legibus urbem fundabit, Curibus parvis”. {{sc|'''ab oris'''}} speciem pro genere; nam oras terras generaliter debemus accipere. sane praepositionem mutavit, nam ‘ex oris’ melius potuit dicere.''

{{ancora+|2|[[Aeneis/Liber I#1|2.]]}} {{sc|'''italiam'''}} ars quidem hoc exigit, ut nominibus provinciarum praepositiones addamus, civitatum numquam. tamen plerumque perverso ordine lectum est; nam ecce hoc loco detraxit provinciae praepositionem dicens ‘Italiam venit’ pro ad Italiam venit. Tullius in Verrinis “ea die Verres ad Messanam venit” pro Messanam venit. sane sciendum est usurpari ab auctoribus, ut vel addant vel detrahant praepositiones; namque ait Vergilius “silvis te, Tyrrhene, feras agitare putasti” pro in silvis. ut ergo illic detraxit loco praepositionem, sic hic provinciae. et est figura. Italia autem pars Europae est. Italus enim rex Siculorum profectus de Sicilia venit ad loca, quae sunt iuxta Tiberim, et ex nomine suo appellavit Italiam. ibi autem habitasse Siculos ubi est Laurolavinium, manifestum est, sicut ipse alio loco dicit “Siculi veteresque Sicani et gentes venere Sicanae saepius”. sane ‘Italiam’ i contra naturam producta est, cum sit natura brevis. {{sc|'''fato profvgvs'''}} ‘fato’ ad utrumque pertinet, et quod fugit, et quod ad Italiam venit. et bene addidit ‘fato’, ne videatur aut causa criminis patriam deseruisse, aut novi imperii cupiditate. profugus autem proprie dicitur qui procul a sedibus suis vagatur, quasi porro fugatus. multi tamen ita definiunt, ut profugos eos dicant qui exclusi necessitate de suis sedibus adhuc vagantur, et simul atque invenerint sedes, non dicantur profugi, sed exules. sed utrumque falsum est. nam et profugus lectus est qui iam sedes locavit, ut in Lucano “profugique a gente vetusta Gallorum Celtae miscentes nomen Hiberis” (4.9), et exul qui adhuc vagatur, ut in Sallustio “qui nullo certo exilio vagabantur”: adeo exilium est ipsa vagatio. quidam hic ‘profugus’ participium volunt. sane non otiose fato profugum dicit Aeneam, verum ex disciplina Etruscorum. est enim in libro qui inscribitur litterae iuris Etruriae scriptum vocibus Tagae, “eum qui genus a periuris duceret, fato extorrem et profugum esse debere”. porro a Laomedonte periuro genus ducit Aeneas, siquidem alibi ait “satis iam pridem sanguine nostro Laomedonteae luimus periuria Troiae”. {{sc|'''lavinaqve venit litora'''}} haec civitas tria habuit nomina. nam primum Lavinum dicta est a Lavino, Latini fratre; postea Laurentum a lauro inventa a Latino, dum adepto imperio post fratris mortem civitatem augeret; postea Lavinium a Lavinia, uxore Aeneae. ergo ‘Lavina’ legendum est, non ‘Lavinia’, quia post adventum Aeneae Lavinium nomen accepit, et aut Lavinum debuit dicere, sicut dixit, aut Laurentum. quamvis quidam superfluo esse prolepsin velint. sane bene addidit ‘Lavina’, ut ostenderet ad quam partem Italiae venisset Aeneas, quia et multi alii eo tempore ad Italiam venerant, ut Capys, qui Capuam, Polites, qui Politorium condiderunt.

{{ancora+|3|[[Aeneis/Liber I#1|3.]]}} {{sc|'''litora'''}} Laurolavinium constat octo milibus a mari remotam. nec nos debet fallere quia dixit ‘Lavina litora’. litus enim dicitur terra quoque mari vicina, sicut ipse Vergilius in quarto “cui litus arandum”, cum per naturam litus arari non possit. ergo scire debemus, litus posse et terram dici. Fabius Maximus annalium primo “tum Aeneas aegre patiebatur in eum devenisse agrum, macerrimum litorosissimumque”. {{sc|'''mvltvm ille'''}} ‘multille’ conlisio est. et ‘ille’ hoc loco abundat; est enim interposita particula propter metri necessitatem, ut stet versus: nam si detrahas ‘ille’, stat sensus; ‘qui primus’ enim ad omnia possumus trahere. sic alio loco “nunc dextra ingeminans ictus, nunc ille sinistra”. est autem archaismos. aut certe ‘ille’, quia haec particula more antiquo aut nobilitati aut magnitudini dabatur, ut “ac velut ille canum et saucius ille”. {{sc|'''et terris iactatvs'''}} fatigatus est enim apud Thraciam monstro illo, quod e tumulo Polydori sanguis emanavit, apud Cretam pestilentia, apud Strophadas insulas Harpyiis, tempestate vero et in primo et in tertio. iactamur autem in mari fluctibus, fatigamur in terris. et bene duorum elementorum mala uno sermone conplexus est. {{sc|'''et alto'''}} modo mari, quia navigans Scyllam et Polyphemum effugit, perditus etiam est Orontes, amissus Palinurus et Misenus. altum tamen sciendum est quod et superiorem, ut “Maia genitum demittit ex alto” et inferiorem altitudinem significat; namque mensurae nomen est altitudo.

{{ancora+|4|[[Aeneis/Liber I#1|4.]]}} {{sc|'''vi svpervm'''}} violentia deorum, secundum Homerum, qui dicit a Iunone rogatos esse deos in odium Troianorum: quod et Vergilius tetigit dicens “vos quoque Pergameae iam fas est parcere genti, dique deaeque omnes”. latenter autem defendit hac ratione Troianos, quod non suo merito eos insequebantur numina, sed Iunonis inpulsu. multi ‘vi superum’ posse accipi dicunt Irim Aeolum Iuturnam Iunonem, sed melius iudicant, vi quam superi habent. {{sc|'''saevae'''}} cum a iuvando dicta sit Iuno, quaerunt multi, cur eam dixerit saevam, et putant temporale esse epitheton, quasi saeva circa Troianos, nescientes quod saevam dicebant veteres magnam. sic Ennius “induta fuit saeva stola”. item Vergilius cum ubique pium inducat Aeneam, ait “maternis saevus in armis Aeneas”, id est magnus. {{sc|'''memorem ivnonis ob iram'''}} constat multa in auctoribus inveniri per contrarium significantia: pro activis passiva, ut “pictis bellantur Amazones armis”; pro passivis activa, ut “populatque ingentem farris acervum”. et haec varietas vel potius contrarietas invenitur etiam in aliis partibus orationis, ut sit adverbium pro adverbio, ut est “hoc tunc ignipotens caelo descendit ab alto” pro huc; et in participio, ut “et qua vectus Abas” pro qua vehebatur; et in nomine, ut ‘memorem Iunonis ob iram’ non quae meminerat, sed quae in memoria erat. de his autem haec tantum quae lecta sunt ponimus nec ad eorum exemplum alia formamus. sane memor apud veteres non tantum dicebatur ho memnemenos, sed etiam ho mnemon. et hoc per confusionem verbi et nominis; nam ‘memorem’ est verbi significatio, cum non sit nomen.

{{ancora+|5|[[Aeneis/Liber I#5|5.]]}} {{sc|'''mvlta qvoqve et bello passvs'''}} hoc ad posteriores sex pertinet libros. sane duas coniunctiones separatas naturaliter nemo coniungit. sed hoc plerumque a poetis causa metri fit. ergo hic una vacat, sicut alio loco “dixitque et proelia voce diremit”. Sallustius “tyrannumque et Cinnam”. {{sc|'''bello passvs'''}} contra Turnum. {{sc|'''dvm conderet vrbem'''}} tres hic sunt significationes. aut enim Troiam dicit, quam ut primum in Italiam venit, fecit Aeneas, de qua ait “castrorum in morem pinnis atque aggere cingit” et alio loco Mercurius “nec te Troia capit” — Troiam autem dici quam primum fecit Aeneas, et Livius in primo et Cato in originibus testantur — dum enim haec fieret, ab agrestibus propter vulneratum cervum regium mota sunt bella: aut Laurolavinium, et significat ‘dum’ donec; tam diu enim dimicavit quam diu ad tempus faciendae civitatis veniret, id est donec Turnus occumberet: aut Romam, et est sensus dummodo conderet urbem. [1.aut Troiam aut Laurolavinium aut Romam significat.]

{{ancora+|6|[[Aeneis/Liber I#5|6.]]}} {{sc|'''inferretqve deos latio'''}} Latium duplex est, unum a Tiberi usque ad Fundos, aliud inde usque ad Vulturnum. denique ipse dixit “veteresque Latini” ideo quia scit esse etiam novos, id est a Fundis usque ad Vulturnum. Latium autem dictum est, quod illic Saturnus latuerit. Saufeius Latium dictum ait, quod ibi latuerant incolae, qui quoniam in cavis montium vel occultis caventes sibi a feris beluis vel a valentioribus vel a tempestatibus habitaverint Cascei vocati sunt, quos posteri Aborigines cognominarunt, quoniam †aliis ortos esse recognoscebant. ex quibus Latinos etiam dictos. {{sc|'''inferretqve deos latio'''}} hoc est in Latium. et est figura usitata apud Vergilium. quod enim per accusativum cum praepositione dicimus ille per dativum ponit sine praepositione, sicut alibi “it clamor caelo” pro in caelum. ‘deos’ vero utrum penates, ut “talibus attonitus visis et voce deorum”, an se et Ascanium et posteros suos, de quibus dictum est “dis genite et geniture deos” ? {{sc|'''genvs vnde latinvm'''}} si iam fuerunt Latini et iam Latium dicebatur, contrarium est quod dicit ab Aenea Latinos originem ducere. prima est iucunda absolutio, ut ‘unde’ non referas ad personam, sed ad locum; namque ‘unde’ adverbium est de loco, non de ductu a persona. tamen Cato in originibus hoc dicit, cuius auctoritatem Sallustius sequitur in bello Catilinae, “primo Italiam tenuisse quosdam qui appellabantur Aborigines. hos postea adventu Aeneae Phrygibus iunctos Latinos uno nomine nuncupatos”. ergo descendunt Latini non tantum a Troianis, sed etiam ab Aboriginibus. est autem vera expositio haec. novimus quod victi victorum nomen accipiunt. potuit ergo victore Aenea perire nomen Latinum. sed volens sibi favorem Latii conciliare nomen Latinum non solum illis non sustulit, sed etiam Troianis inposuit. merito ergo illi tribuit quod in ipso fuerat ut posset perire. unde et ipse inducit in duodecimo libro rogantem Iunonem, ne pereat nomen Latinum. item in execratione Didonis legimus “nec cum se sub leges pacis iniquae tradiderit”; iniqua enim pax est in qua nomen amittit ille qui vicit. sed veteres ‘unde’ etiam ad personam adplicabant, ita ut ad omne genus, ad omnem numerum iungerent, ut hoc loco ‘genus unde Latinum’ masculino generi et numero singulari iunxit, alibi ad genus femininum et numerum pluralem refert, ut “nymphae, Laurentes nymphae, genus amnibus unde est”, sicut ‘hinc’ particulam, cum sit loci adverbium, Terentius vetuste ad personam transtulit “sed eccum Syrum incedere video: hinc iam scibo quid siet”.

{{ancora+|7|[[Aeneis/Liber I#5|7.]]}} {{sc|'''albaniqve patres'''}} Albam ab Ascanio conditam constat, sed a quo incertum est, utrum a Creusae an a Laviniae filio: de qua re etiam Livius dubitat. hanc autem cum evertisset Tullus Hostilius, omnes nobiles familias Romam transtulit. et sciendum bene hunc ordinem semper servare Vergilium, ut ante dicat Latium, inde Albam, post Romam. quod et hoc loco fecit et in quinto libro, ut “priscos docuit celebrare Latinos” et deinde “Albani docuere suos, nunc maxima porro accepit Roma et patrium servavit honorem”. item in septimo libro “mos erat Hesperio in Latio quem protinus urbes Albanae coluere sacrum, nunc maxima rerum Roma colit”. {{sc|'''atqve altae moenia romae'''}} aut propter gloriam, aut propter aedificia ingentia, aut quia in montibus est posita.

{{ancora+|8|[[Aeneis/Liber I#5|8.]]}} {{sc|'''mvsa mihi cavsas memora'''}} ‘mihi’ longa hic, alibi brevis, ut “mihique haec edissere vera roganti”. sane in tres partes dividunt poetae carmen suum: proponunt invocant narrant. plerumque tamen duas res faciunt et ipsam propositionem miscent invocationi, quod in utroque opere Homerus fecit; namque hoc melius est. Lucanus tamen ipsum ordinem invertit; primo enim proposuit, inde narravit, postea invocavit, ut est “nec si te pectore vates accipio” (1.63). sane observandum est, ut non in omnibus carminibus numen aliquod invocetur, nisi cum aliquid ultra humanam possibilitatem requirimus. hinc in arte poetica Horatius “nec deus intersit nisi dignus vindice nodus inciderit”. bene ergo invocat Vergilius, non enim poterat per se iram numinis nosse. item in nono libro nisi adderet “Iuno vires animumque ministrat”, quis crederet Turnum evasisse de castris? †et hic {{sc|'''mvsa'''}} non addidit {{grc|'’ μῆνιν ἄειδε θεὰ''}}. sed ‘musa mihi causas memora’ pro adesto, ut memores. sane musas multi novem, multi septem dixerunt. his Numa aediculam aeneam brevem fecerat, quam postea de caelo tactam et in aede Honoris et Virtutis conlocatam Fulvius Nobilior in aedem Herculis transtulit, unde aedes Herculis et Musarum appellatur. has alii virgines perhibent; nam ideo et porcam eis sacrificari aiunt, quod multum pariat. alii eis etiam filios dant, Orpheum Linum sirenas. alii has octo, ut Athenis visuntur, alii quattuor dicunt, alias Boeotias, alias Atthidas, alias Siculas. has musas Siculus Epicharmus non musas, sed {{grc|''ὁμονοούσας''}} dicit. {{sc|'''qvo nvmine laeso'''}} ‘quo’ in quo, in qua causa. et est septimus casus et communis elocutio; dicimus enim ‘quo te laesi’. est et alia expositio. namque Iuno multa habet numina: est Curitis, quae utitur curru et hasta, ut est “hic illius arma, hic currus fuit”; est Lucina, quae partibus praeest, ut “Iuno Lucina fer opem”; est regina, ut “quae divum incedo regina”; sunt et alia eius numina. merito ergo dubitat quod eius laeserit numen Aeneas. alii tamen dicunt separandum esse, ut de odio Iunonis non dubitet, quaerat autem quod aliud numen est laesum. {{sc|'''qvo nvmine laeso'''}} ideo trahitur in ambigvitatem et requirit in quo Iunonis numen laesit Aeneas, quia in ipsum certa non erant odia, sed in gentem propter causas paulo post dicendas. alii ‘numen’ voluntatem accipiunt. ‘laeso’ autem dicendo ipso verbo ostendit, etiamsi fuisset, levissimam culpam fuisse; non enim dixit ‘violato’ aut ‘iniuriam passo’.

{{ancora+|9|[[Aeneis/Liber I#5|9.]]}} {{sc|'''qvidve dolens'''}} bene philosophice dubitavit. dicunt enim quidam ad deos nihil pertinere. {{sc|'''volvere casvs'''}} id est casibus volvi. et est figura hypallage, quae fit quotienscumque per contrarium verba intelleguntur. sic alibi “dare classibus austros”, cum ventis naves demus, non navibus ventos. item “animumque labantem inpulit”, hoc est inpellendo fecit labantem.

{{ancora+|10|[[Aeneis/Liber I#10|10.]]}} {{sc|'''insignem pietate virvm'''}} quia patrem et deos penates de Troia sustulit. et hic ostendit merito se invocasse musam. nam si iustus est Aeneas, cur odio deorum laborat?

{{ancora+|11|[[Aeneis/Liber I#10|11.]]}} {{sc|'''tantaene animis caelestibvs irae'''}} hic iam non de qua litate iracundiae, sed de quantitate quaerit; nimia etenim ira est quae pietatis non habet considerationem. et hoc quidem secundum Stoicos dicit, [1.sed miratur, cur tantum] nam Epicurei dicunt deos humana penitus non curare. ‘tantaene’ quasi exclamatio est mirantis, cum es ipsa narratione sententiam trahentes nostram personam interponimus, ut “‘tanton’ placuit concurrere motu&quot;. non nulli ‘tantaene’ legunt, ut interrogatio sit potius quam exclamatio. {{sc|'''animis caelestibvs'''}} dis superis, nam apud inferos constat esse iracundiam, ubi sunt Furiae. ‘animis’ vero {{grc|''τοῖς θυμοῖς''}}.

{{ancora+|12|[[Aeneis/Liber I#10|12.]]}} {{sc|'''vrbs antiqva fvit'''}} urbs dicta ab orbe, quod antiquae civitates in orbem fiebant; vel ab urvo, parte aratri, quo muri designabantur. et ‘antiqua’ autem et ‘fuit’ bene dixit, namque et ante septuaginta annos urbis Romae condita erat, et eam deleverat Scipio Aemilianus. quae autem nunc est postea a Romanis est condita: unde antiquam accipe et ad conparationem istius quae nunc est, et Roma antiquiorem. alii ‘antiqua’ nobilis, ‘fuit’ autem pro ‘erat’ accipiunt. {{sc|'''tyrii tenvere coloni'''}} deest ‘quam’, vel ut alii volunt ‘hanc’: amant namque antiqui per epexegesin dicere quod nos interposito pronomine exprimimus. item “est locus Hesperiam Grai cognomine dicunt” deest ‘quem’. ‘coloni’ autem dicuntur cultores advenae, et hos de Tyro constat venisse qui Carthaginem condiderunt. sane veteres colonias ita definiunt: colonia est coetus eorum hominum qui universi deducti sunt in locum certum aedificiis munitum, quem certo iure obtinerent. alii: colonia est quae Graece {{grc|''ἀποικία''}} vocatur; dicta autem est a colendo; est autem pars civium aut sociorum missa, ubi rem publicam habeant ex consensu suae civitatis, aut publico eius populi unde profecta est consilio. hae autem coloniae sunt quae ex consensu publico, non ex secessione sunt conditae.

{{ancora+|13|[[Aeneis/Liber I#10|13.]]}} {{sc|'''italiam contra'''}} constat tria latera habere Italiam, superi maris, inferi, Alpium: unde tollendi erroris causa adiecit ‘contra Tiberina ostia’, quae in infero mari sunt. aut certe [1.ideo] ‘Italiam contra’ quasi de aemula dictum accipiamus, ut non tantum situ quantum et animis contra. Ostiam vero ideo veteres consecratam esse voluerunt, sicut Tiberim, ut si quid bello navali ageretur, id auspicato fieret ex maritima et effata urbe, ut ubique coniunctum auspici, ut Tiberis, cum colonia esset. {{sc|'''longe'''}} valde. Sallustius “longe alia mihi mens est patres conscripti”. aut certe ‘maxime’ vel ‘praecipue’, ut sit Carthago praecipue posita contra Tiberina ostia. Cicero pro Rabirio “et cum universo populo Romano, tum vero equestri ordini longe carissimus”. ‘Tiberina’ autem pro Tiberis posuit. quidam sane ita volunt iungi, non ‘longe ostia’, sed ‘longe dives’, id est valde dives.

{{ancora+|14|[[Aeneis/Liber I#10|14.]]}} {{sc|'''dives opvm'''}} modo tantum dives dicimus, antiqui adiungebant cuius rei, ut “dives equum, dives pictai vestis et auri” iungentes tantum genetivo casui. {{sc|'''stvdiisqve asperrima belli'''}} causam ostendit mirabilem, dicens hos esse et bellicosos et divites, cum otiosa semper sit opulentia. iure ergo hanc diligit Iuno et vult orbis regna sortiri. quae res odia eius in Troianos exagitat. et bene ‘studiis’, non ‘studio’, quia ter rebellavit contra populum Romanum.

{{ancora+|15|[[Aeneis/Liber I#15|15.]]}} {{sc|'''fertvr'''}} dicitur. et ingenti arte Vergilius, ne in rebus fabulosis aperte utatur poetarum licentia, quasi opinionem sequitur et per transitum poetico utitur more. vel certe ‘fertur’ creditur. {{sc|'''magis'''}} pro valde.

{{ancora+|16|[[Aeneis/Liber I#15|16.]]}} {{sc|'''posthabita'''}} non contempta, sed in secundis habita; namque in superiore versu dixit ‘magis’, ut etiam originali loco servetur adfectio. {{sc|'''samo'''}} sic Iuvenalis “et Samia genetrix quae delectatur harena”. {{sc|'''colvisse samo'''}} deest ‘etiam’, ut esset ‘posthabita etiam Samo’. ‘coluisse’ autem, quia veteres colere dicebant etiam cum maior minorem diligeret, ut “ille colit terras”. Plautus in Poenulo “Iuppiter qui genus colis alisque hominum” (Poen. 1187). {{sc|'''hic illivs arma'''}} figura creberrima adverbium pro adverbio posuit, praesentis loci pro absentis; debuit enim dicere ‘illic’. {{sc|'''arma'''}} instructam armis Iunonem in alio loco ipse testatur, ut “ferro accincta vocat”.

{{ancora+|17|[[Aeneis/Liber I#15|17.]]}} {{sc|'''cvrrvs'''}} aut vere currum quo secundum Homerum in bello utitur, aut thensam significat, qua deorum simulacra portantur. thensa autem cum aspiratione scribitur apo tou theiou, id est a re divina. aut certe illud ‘currus’ quod ait “ductos alta ad donaria currus”. habere enim Iunonem currus certum est. sic autem esse etiam in sacris Tiburtibus constat, ubi sic precantur “Iuno curitis tuo curru clipeoque tuere meos curiae vernulas”. sane {{sc|'''hic illivs'''}} ARMA, {{sc|'''hic cvrrvs fvit'''}} quotienscumque nomina pluralis et singularis numeri conectuntur, respondemus viciniori, ut ecce hoc loco currui, non armis respondit. eadem et in diversis generibus est observatio, ut magis vicino, sive masculinum sit sive femininum respondeamus, ut puta ‘vir et mulier magna ad me venit’. si autem plurali numero velimus uti, ad masculinum transeamus necesse est, ut ‘vir et mulier magni ad me venerunt’. sane ‘fuit’ pro fuerat. {{sc|'''gentibvs'''}} pro gentium, dativum pro genetivo.

{{ancora+|18|[[Aeneis/Liber I#15|18.]]}} {{sc|'''siqva'''}} ‘qua’ vacat et est ornatus causa positum, ut ‘que’ ‘tandem’ ‘gentium’ ‘locorum’ et reliqua, ut “dixitque et proelia voce diremit”. {{sc|'''iam tvm'''}} ex quo constituta est a Tyriis colonis. {{sc|'''tenditqve fovetqve'''}} figurate dixit. non enim iam regnum fovet, sed tendit et fovet, ut regnum esse possit. et bene ‘tendit’, tamquam contra verum, ‘fovet’ autem tamquam inbecillam adversus Troianorum conatus. {{sc|'''progeniem'''}} vel Romanos, vel ut quidam volunt Scipionem, qui Carthaginem diruit.

{{ancora+|19|[[Aeneis/Liber I#15|19.]]}} {{sc|'''dvci'''}} ductum iri. infinitivi modi a passivo tempus praesens pro futuro posuit, verbum pro verbo, ut supra ostensum est.

{{ancora+|20|[[Aeneis/Liber I#20|20.]]}} {{sc|'''avdierat'''}} a Iove aut a Fatis. non enim omnia numina habent divinandi facultatem; denique ne ipse quidem Apollo sua sponte divinat, ut est “quae Phoebo pater omnipotens, mihi Phoebus Apollo praedixit”. et perite ‘audierat’; in Ennio enim inducitur Iuppiter promittens Romanis excidium Carthaginis. {{sc|'''avdierat'''}}] bene audierat quasi de incertis rebus, ut et timeret et speraret omnia pro sua voluntate posse mutari. {{sc|'''tyrias arces'''}} Carthaginem dicit, quam Tyrii condiderunt. ‘arces’ autem ab eo quod est arceo dictae, quia inde hostes arcentur, id est prohibentur; et arcus, genus teli, quod huius ministerio sagittae arceant hostem. sane per confusionem verbi et nominis dictum est; nam ‘arces’ est verbum, arceo arces, cum non sit nomen. {{sc|'''olim'''}} quandoque. et tria tempora significat: praeteritum, ut “olim arbos, nunc artificis manus aere decoro inclusit patribusque dedit gestare Latinis”; praesens, ut “tumidis quod fluctibus olim tunditur”; futurum, ut “nunc olim quocumque dabunt se tempore vires”.

{{ancora+|21|[[Aeneis/Liber I#20|21.]]}} {{sc|'''hinc popvlvm late regem'''}} a Romanis. laudat autem eorum imperium dicendo ‘populum regem’. {{sc|'''late regem'''}} pro late regnaturum, nomen pro participio. quidam hoc demokratikos intellegunt. et ‘hinc populum late regem belloque superbum venturum excidio Libyae sic volvere parcas’ in Probi adpuncti sunt et adnotatum “hi duo si eximantur, nihilo minus sensus integer erit”. sed Vergilius amat aliud agens exire in laudes populi Romani. {{sc|'''svperbvm'''}} nobilem, ut “ceciditque superbum Ilium”. {{sc|'''belloqve svperbvm'''}}] id est eminentem, gloriosum.

{{ancora+|22|[[Aeneis/Liber I#20|22.]]}} {{sc|'''ventvrvm'''}} futurum, ut “idem venturos tollemus in astra nepotes”. {{sc|'''ventvrvm excidio'''}} ad excidium. nota figura. {{sc|'''libyae'''}} Carthaginis. et provinciam pro civitate posuit. dicta autem Libya vel quod inde libs fiat, hoc est africus, vel ut Varro ait, quasi LIPIUIA, id est egens pluviae. sic Sallustius “caelo terraque penuria aquarum”. {{sc|'''volvere parcas'''}} aut a filo traxit ‘volvere’ aut a libro; una enim loquitur, altera scribit, alia fila deducit. et dictae sunt parcae kata antiphrasin, quod nulli parcant, sicut lucus a non lucendo, bellum a nulla re bella. nomina parcarum Clotho Lachesis Atropos.

{{ancora+|23|[[Aeneis/Liber I#20|23.]]}} {{sc|'''id metvens'''}} bis idem. archaismos. sane de futuro timor est, odium de praeteritis. metuebat ergo Carthagini, odium autem habebat propter causas sequentes. et est de utroque exemplum “conveniunt quibus aut odium crudele tyranni aut metus acer erat”. {{sc|'''veteris belli'''}} quantum ad Vergilium pertinet, antiqui; si ad Iunonem referas, diu id est per decennium gesti. tunc autem ad personam referendum est, cum ipsa loquitur; quod si nulla persona sit, ad poetam refertur. nunc ergo ‘veteris’ ex persona poetae intellegendum. sic ipse in alio loco “mirantur dona Aeneae, mirantur Iulum flagrantesque dei vultus” partem ad se rettulit, partem ad Tyrios, qui deum eum esse nesciebant. {{sc|'''satvrnia'''}} antonomasia est, non epitheton; quae fit quotiens pro proprio nomine ponitur quod potest esse cum proprio nomine et epitheton dici. ‘Saturnia’ autem nomen quasi ad crudelitatem aptum posuit; Vergilius enim ubicumque Iovi vel Iunoni Saturni nomen adiungit, causas eis crudelitatis adnectit, ut “nec Saturnius haec oculis pater aspicit aequis”. et alibi “es germana Iovis Saturnique altera proles: irarum tantos volvis sub pectore fluctus”.

{{ancora+|24|[[Aeneis/Liber I#20|24.]]}} {{sc|'''prima'''}} atqui Hercules prior contra Troianos pugnavit: unde modo ‘prima’ princeps accipienda est. nam poeta plerumque significationem nominum dat participiis, vel contra, ut “volventibus annis”, significat enim volubilibus. hac licentia et in hoc nomine usus est, ut primam pro principe poneret. {{sc|'''prima'''}} inter primos; alii pro olim; alii ‘prima’ simpliciter, postea enim alii dii interesse coeperunt; alii ‘prima’ non ordine, sed voluntate. aliter “primusque Machaon”; ibi enim in primis intellegitur. {{sc|'''ad troiam'''}} ‘ad’ et ‘apud’ accusativae sunt praepositiones, sed ‘apud’ semper in loco significat, ‘ad’ et in loco et ad locum, ut “ad quem tum Iuno supplex his vocibus usa est, et Cicero decem fiscos ad senatorem quendam relictos”, item “ad Marcum Laecam te habitare velle dixisti”. {{sc|'''caris argis'''}} illic enim eam coli omnibus notum est. Argos autem in numero singulari generis neutri est, ut Horatius “aptum dicet equis Argos ditesque Mycenas”, in plurali numero masculini, ut hi Argi. ceterum derivatio nominis Argivos facit, non Argos.

{{ancora+|25|[[Aeneis/Liber I#25|25.]]}} {{sc|'''necdvm etiam'''}} adverbium temporis. quis ante hunc? {{sc|'''cavsae irarvm'''}} nunc de praeteritis loquitur. non nulli tamen †pro causa et dolore dictum accipiunt. {{sc|'''saevi'''}} autem {{sc|'''dolores'''}} quod saevire faciant.

{{ancora+|26|[[Aeneis/Liber I#25|26.]]}} {{sc|'''alta mente repostvm'''}} secreta, recondita. ‘repostum’ autem syncope est; unam enim de medio syllabam tulit. sed cum omnes sermones aut integri sint aut pathos habeant, hi qui pathos habent ita ut lecti sunt debent poni: quod etiam Maro fecit, nam “repostos” et “porgite” de Ennio transtulit: integris autem et ipsis utimur et eorum exemplo aliis.

{{ancora+|27|[[Aeneis/Liber I#25|27.]]}} {{sc|'''ivdicivm paridis'''}} nota fabula est de malo aureo, Paridem pro Venere contra Iunonem Minervamque iudicasse de forma. et bene ‘iudicium Paridis’, non favor, ne re vera videatur offensa. sic enim agit poeta, ut et Iuno causas irascendi habeat, et tamen in Aenea nulla sit culpa. {{sc|'''spretaeqve inivria formae'''}} epexegesis est, hoc enim fuit iudicium Paridis: ut ‘que’ particula vacet, sicut illo loco “dixitque et proelia voce diremit”. licet multi separent dicentes aliud esse; numquam enim coniunctio ponitur nisi inter duas res. et ‘spretae formae’ referunt ad Antigonam, Laomedontis filiam, quam a Iunone propter formae adrogantiam in ciconiam constat esse conversam.

{{ancora+|28|[[Aeneis/Liber I#25|28.]]}} {{sc|'''et genvs invisvm'''}} propter Dardanum Electrae paelicis filium. {{sc|'''rapti'''}} stuprati, ut est “rapta Garamantide nympha”. item “et raptas sine more Sabinas”. vel certe quod ad caelum raptus sit a Iove per aquilam, ut “sublimem pedibus rapuit Iovis armiger uncis”. {{sc|'''ganymedis honores'''}} Troi, regis Troianorum, filii. ‘honores’ autem dixit vel propter ministerium poculorum, quod exhibuit diis remota Hebe, Iunonis filia, vel quod inter sidera conlocatus aquarii nomen accepit. ergo irascitur Iuno quod non ob hoc tantum raptus sit, ut pocula ministraret, sed quod ideo violatus sit, ut divinos honores consequeretur. aut ‘honores’ propter formam, ut “et laetos oculis adflarat honores”. sane hic Ganymedes Latine Catamitus dicitur, licet Theodotius, qui Iliacas res perscripsit, hunc fuisse Belin Chaldaeum dicat et Laomedonti praedixisse, tunc perituram et civitatem et regnum Troianum, cum de monte Metios sponte fuisset saxum elapsum: quod cum evenisset, postea Ilium esse dirutam.

{{ancora+|29|[[Aeneis/Liber I#25|29.]]}} {{sc|'''his accensa svper'''}} ‘his super’ aut de his, aut super metum Carthaginis his quoque accensa.

{{ancora+|30|[[Aeneis/Liber I#30|30.]]}} {{sc|'''troas'''}} bona oeconomia ostendit, totum genus Troianorum invisum fuisse Iunoni, quia inlaturus est Minervam ob unius hominis delictum etiam eos quos amaverat perdidisse. {{sc|'''relliqvias'''}} ut stet versus geminavit l, nam in prosa reliquias dicimus. ‘relliquias’ autem ‘Danaum’ dupliciter et a Troianis et a Graecis dici possunt, ut “et nostro sequitur de vulnere sanguis”. {{sc|'''atqve inmitis achilli'''}} bene secundum Homerum segregat duces a populo. sic Aeneas in secundo post omnium casum Priami separavit interitum, ut “forsitan et Priami fuerint quae fata requiras”. inmitem autem dixit etiam circa extinctum crudelem. et ideo intulit Achillem praecipue, quod Aeneas cum Achille congressus sit et ut in quinto ait Neptuni beneficio liberatus. {{sc|'''achilli'''}} propter homoioteleuton detraxit s litteram, quae plerumque pro sibilo habetur non solum necessitatis, sed etiam euphoniae causa: nam alibi ipse ait “nec equis adspirat Achillis”: ut Sallustius “a principio urbis ad bellum Persi Macedonicum”. detrahitur autem tertiae declinationis genetivo. sane apud Sigeum Achillis statua fuisse dicitur, quae in lanna, id est in extima auris parte elenchum more femineo habuerit. hic apud Cretam insulam pemptus vocatus est, ut veteres auctores tradunt.

{{ancora+|31|[[Aeneis/Liber I#30|31.]]}} {{sc|'''arcebat'''}} prohibebat. significat autem et ‘continet’. Ennius “qui fulmine claro omnia per sonitus arcet”, id est continet.

{{ancora+|32|[[Aeneis/Liber I#30|32.]]}} {{sc|'''acti fatis'''}}] nulla Iunonis invidia est. {{sc|'''acti fatis'''}} si odio Iunonis fatigabantur, quo modo dicit ‘acti fatis'? sed hoc ipsum Iunonis odium fatale est. laborat enim Vergilius nihil Troianorum meritis, sed omnia fatis adscribere. est et alter sensus; nam fatum voluntatem legimus, ut “fatis Iunonis iniquae”, id est voluntate, ut hic intellegamus, agebantur fatis Iunonis, id est voluntate. vel ‘fatis’ pro malis, ut “nate Iliacis exercite fatis”. {{sc|'''maria omnia circvm'''}} in fine accentum ponimus contra morem Latinum: sed corruptio hoc facit; namque praepositio postposita corrupta est sine dubio.

{{ancora+|33|[[Aeneis/Liber I#30|33.]]}} {{sc|'''molis'''}} difficultatis. in sequentibus proprie “miratur molem Aeneas”. {{sc|'''romanam condere gentem'''}} latenter ostendit hinc odium Iunonis Aeneam pertulisse, quod Romanae gentis auctor extabat.

{{ancora+|34|[[Aeneis/Liber I#30|34.]]}} {{sc|'''vix'''}} hoc loco mox significat vel statim. {{sc|'''e conspectv'''}} ut adhuc de Sicilia possent videri. et ut Homerus omisit initia belli Troiani, sic hic non ab initio coepit erroris.

{{ancora+|35|[[Aeneis/Liber I#35|35.]]}} {{sc|'''laeti'''}} vel alacres et veloces, ut est “et laetus eois Eurus equis”, item “et virgea laetus pabula”, id est festinus, cum intentione; vel re vera laeti, quamquam incongruum sit post Anchisae mortem. sed et interitus senum minus doletur, et ‘magis laetos’ intellegendum est, ut sit causa maior iracundiae. sic enim et in septimo Iuno irascitur, ubi “laetum Aenean Siculo prospexit ab usque Pachyno”. vel ‘laeti’ prothumoi, ut “omnisque iuventus laeta”. {{sc|'''salis'''}} maris secundum Homerum. salem autem quo utimur singulari numero tantum dicimus; cum iocos significamus pluralem tantum ponimus numerum, ut Lucanus “non soliti lusere sales” (2.368). aliquando autem etiam urbanitatem per singularem numerum significamus, ut Terentius “qui habet salem, quod in te est”, id est quae res in te est, masculini enim generis est, non neutri: et neutra triptota sunt, nec ab hoc accusativo nominativus esse potest ‘hoc salem’.

{{ancora+|36|[[Aeneis/Liber I#35|36.]]}} {{sc|'''svb pectore'''}} pro in pectore. {{sc|'''vvlnvs'''}} de praeterito dolorem dixit, de futuro metum, ad utrumque ‘vulnus’ rettulit.

{{ancora+|37|[[Aeneis/Liber I#35|37.]]}} {{sc|'''haec secvm'''}} subaudimus locuta est, deest enim. et hoc fictum est, ut superius diximus. unde enim hoc sciret poeta? bene autem inpatientiam doloris ostendit detrahendo ei solatia, ut in quarto solam inducit Didonem “en quid ago?” {{sc|'''haec secvm'''}}] quia vehementior adfectus est sine conscio, ut “et casum insontis mecum indignabar amici” et “crudelia secum fata Lyci”. e contrario “qvicum partiri curas”. {{sc|'''mene'''}} ‘ne’ non vacat, significat enim ergo et est coniunctio rationalis. {{sc|'''incepto desistere'''}} tolerabilius enim est non inchoare, quam incepta deserere, ut Terentius “verum si incipias, neque pertendas naviter”. et ‘mene’ sic habet emphasin, ut “ast ego, quae divum incedo regina”. {{sc|'''victam'''}} sic et in septimo “vincor ab Aenea”. se victam pronuntiat velut victam. alii iratam tradunt.

{{ancora+|38|[[Aeneis/Liber I#35|38.]]}} {{sc|'''nec posse italia'''}} detraxit more suo praepositionem provinciae; non enim dixit ‘de Italia’, sed ‘Italia’. {{sc|'''tevcrorvm'''}} quia Teucer et Scamandrus Creta profecti Troiam venerunt. facta ascensione hospitio a Dardano accepti de advenis cives facti, quia Batiam, Teucri filiam, Dardanus sibi iunxit et populares suos socero cognomines fecit. {{sc|'''avertere'''}} id est in perpetuum. {{sc|'''regem'''}} hoc est, quia †nihil amisit, rex est. et mire Aeneam noluit nominare. honorantur enim minores a maioribus si suo nomine fuerint nominati, ut “Aeole, namque tibi”. contra contumelia est si maiores a minoribus suo nomine nominantur, ut “Iunonis gravis ira”. et “pacem te poscimus omnes Turne”. et bene ‘regem’ invidiose; non enim dixit Troianos, sed unum hominem Troianum.

{{ancora+|39|[[Aeneis/Liber I#35|39.]]}} {{sc|'''qvippe vetor fatis'''}} re vera, inquit, fata me prohibent. ergo Iuno ignorat vim fatorum. sed hoc non possumus dicere, quia superius lectum est “si qua fata sinant et audierat”. hoc ergo est. omnis res hominum aut ex nostra voluntate descendit, ut puta sedere surgere; aut ex fati necessitate, ut nasci mori; aut ex deorum voluntate, ut navigare vel honoribus frui. nunc de navigatione agitur; et bene invidiose, quasi etiam huius rei potestatem ei possint fata detrahere. est et alter sensus latens, ut speret se reginam contra exulum fata posse aliquid, si Minervae numen inferius valuit contra fata victorum. {{sc|'''pallasne'''}} Minerva apo tou pallein to doru, id est ab hastae concussione; vel quod Pallantem gigantem occiderit. sane opportune hic Aiacis naufragium ad exemplum adfert, cum de naufragio Aeneae cogitat. et cum bellum meditatur, belli exemplum adfert “Mars perdere gentem inmanem Lapithum valuit”. ‘ne’ autem coniunctio expletiva videtur. an aliter? {{sc|'''exvrere'''}} exuri dicitur de quo nihil superest, ut “quid memorem exustas Erycino in litore classes?” {{sc|'''classem'''}} ad invidiam posuit, ut pro una navi classem dicat. sic Venus “navibus infandum amissis”, cum Orontes solus perisset. aut re vera unam navem significat, ut Horatius “me vel extremos Numidarum in agros classe releget”. classis enim dicta est apo ton kalon, id est a lignis, unde et calones dicuntur qui ligna militibus portant, et kalopodia.

{{ancora+|40|[[Aeneis/Liber I#40|40.]]}} {{sc|'''argivvm'''}} quasi et illud contra fata. et ‘Argivum’ pro Argivorum; videtur autem specie accusativi singularis pro genetivo plurali usus. et bene ‘Argivum’ quasi quos ipsa Iuno amat, ut supra “pro caris gesserat Argis”. {{sc|'''potvit'''}} ad illud refertur quod superius dixit ‘nec posse’. et invidiose potentiam Minervae exaggerat, quae uno tempore et exurere potuit et submergere.

{{ancora+|41|[[Aeneis/Liber I#40|41.]]}} {{sc|'''vnivs ob noxam'''}} in istis sermonibus unius illius ipsius naturaliter media producitur syllaba, sed cum opus est corripitur hac excusatione: nam quotiens vocalem longam vocalis sequitur, ei vires detrahit, ut est “insulae Ionio in magno et sub Ilio alto”. et ob hoc mutant accentum; in Latino enim sermone cum paenultima corripitur, antepaenultima habet accentum, ut hoc loco ‘unius ob noxam’ et contra “navibus infandum amissis unius ob iram prodimur”. {{sc|'''noxam'''}} pro ‘noxiam’. et hoc interest inter noxam et noxiam, quod noxia culpa est, noxa autem poena. quidam noxa quae nocuit, noxia id quod nocitum accipiunt. sane latenter tangit historiam; dicitur enim Minerva in tantum ob vitiatam Cassandram in templo suo solius Aiacis poena non fuisse contenta, ut postea per oraculum de eius regno quotannis unam nobilem puellam iusserit Ilium sibi ad sacrificium mitti, et quod est amplius, de ea tribu, de qua Aiax fuerat, sicut Annaeus Placidus refert. {{sc|'''fvrias'''}} amorem, ut in bucolicis “seu qvicumque furor”. alii sic accipiunt, quasi illum in furore deliquisse dicat, Troianos scientes. {{sc|'''oili'''}} Oilei. et non vacat; nam et duo Aiaces fuerunt, et ambo furuerunt, sed ira armorum Telamonius, hic amore, qui Cassandram in templo Minervae capto Ilio stupravit. et est graeca figura, si dicamus ‘Aeneas Anchisae’ et subaudiamus filius. hac autem figura utimur circa patres et circa maritos tantum, ut Vergilius “Deiphobe Glauci”, id est filia, et “Hectoris Andromache”, id est uxor. sane hic Aiax, Oilei filius a multis historicis Graecis tertiam manum dicitur post tergum habuisse quod ideo dicitur fictum, quia sic celeriter utebatur in proelio manibus, ut tertiam habere putaretur.

{{ancora+|42|[[Aeneis/Liber I#40|42.]]}} {{sc|'''ipsa'''}} bene ipsa; dulcis enim est propria manu quaesita vindicta: unde plus dolet Iuno alienis se viribus niti, ut Aeoli vel inferorum, sicut ipsa “flectere si nequeo superos, Acheronta movebo”. {{sc|'''rapidvm'''}} velocem, ut est “cum rapidus sol nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas” item “rapidive potentia solis”. [1.sed] cum Varro divinarum quinto quattuor diis fulmina adsignet, inter quos et Minervae, quaeritur, cur Minerva Iovis fulmen miserit. antiqui Iovis solius putaverunt esse fulmen, nec id unum esse, ut testantur Etrusci libri de fulguratura, in quibus duodecim genera fulminum scripta sunt, ita ut est Iovis Iunonis Minervae, sic quoque aliorum: nam de Iunonis fulmine Accius ait “praefervido fulgore ardor iniectus Iunonis dextra ingenti incidit”. quare tum non posuit Minervam misisse fulmen suum? sed multi dicunt, habere quidem Minervam ut Iovem et Iunonem fulmen, sed non tantum valere, ut vindictam suam possit implere, nisi usa esset Iovis fulmine: unde merito queritur Iuno, Minervam, cum de numero minorum sit qui fulmen habent, usam tamen Iovis fulmine. {{sc|'''iacvlata'''}} in libris Etruscorum lectum est iactus fulminum manubias dici et certa esse numina possidentia fulminum iactus, ut Iovem Vulcanum Minervam. cavendum ergo est, ne aliis hoc numinibus demus. et ‘iaculata’ pro iaculans, participium passivum pro activo. {{sc|'''e nvbibvs'''}} secundum physicos qui dicunt conlisione nubium fulmen creari. et indignatur Iuno, quod, cum nubes suae sint, pariter eis Minerva ac Iovis fulmine usa sit, cum sibi neutrum prosit.

{{ancora+|43|[[Aeneis/Liber I#40|43.]]}} {{sc|'''disiecitqve'''}} quidam volunt fulminum genera quattuor esse: unum quod dicitur dissiciens idemque fragosum, alterum transfigens, tertium corripiens, quartum infigens: quas omnes species more suo in unius fulguris descriptione attigit dicens primum ‘disiecitque rates’, secundum ‘illum expirantem transfixo pectore’, tertium ‘turbine corripuit’, quartum ‘scopuloque infixit acuto’. {{sc|'''rates'''}} abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Varro ad Ciceronem “ratis dicta navis longa propter remos, quod hi supra aquam sublati dextra et sinistra duas rates efficere videntur. ratis enim, unde hoc translatum, ubi plures mali aut trabes iuncti aqua ducuntur. hinc naviculae cum remis ratariae dicuntur”.

{{ancora+|44|[[Aeneis/Liber I#40|44.]]}} {{sc|'''illvm'''}} auctorem scilicet criminis. {{sc|'''expirantem flammas'''}} non animam dicit ‘flammas’, sed cum anima fulminis flammas vomentem. et ut superius pleno nomini adiecit ‘opum’, id est “dives opum”, sic hic verbo; cum enim plenum sit ‘expirantem’, addidit ‘flammas’, ut alio loco ‘animas’, ut “confixi expirant animas”. alii ‘expirantem’ anhelantem accipiunt. Probus et ‘tempore’ legit, ut ipse “liquefacto tempora plumbo”. sed qui legunt ‘pectore’ de Accio translatum adfirmant, qui ait in Clytemestra de Aiace “in pectore fulmen inchoatum flammam ostentabat Iovis”. qui ‘tempore’ legunt de topica historia tractum dicunt; nam Ardeae in templo Castoris et Pollucis in laeva intrantibus post forem Capaneos pictus est fulmen per utraque tempora traiectus. et singulare nomen pro plurali. totius autem Italiae curiosissimum fuisse Vergilium multifariam apparet.

{{ancora+|45|[[Aeneis/Liber I#45|45.]]}} {{sc|'''tvrbine'''}} volubilitate ventorum. {{sc|'''scopvlo'''}} saxo eminenti. ‘scopulus’ autem aut a speculando dictus est, aut a tegimento navium, apo tou skepazein. contigerunt autem ista circa Caphereum montem Euboeae. {{sc|'''infixit'''}} Cornutus ait ‘inflixit’ verius, quod sit vehementius.

{{ancora+|46|[[Aeneis/Liber I#45|46.]]}} {{sc|'''ast ego'''}} nunc conparat singula. et ne leve esset quod dixerat ‘ego’, addidit ‘deorum regina’; sic Sallustius “vos autem, hoc est populus Romanus”. {{sc|'''divvm'''}} autem pro divorum, sicut ‘Argivum’. {{sc|'''incedo'''}} incedere proprie est nobilium personarum, hoc est cum aliqua dignitate ambulare, ut “regina ad templum forma pulcherrima Dido incessit et aut iaculo incedit melior”, Sallustius “sed incedunt per ora vestra magnifici”.

{{ancora+|47|[[Aeneis/Liber I#45|47.]]}} {{sc|'''et soror et conivnx'''}} physici Iovem aetherem, id est ignem volunt intellegi, Iunonem vero aerem, et quoniam tenvitate haec elementa paria sunt, dixerunt esse germana. sed quoniam Iuno, hoc est aer, subiectus est igni, id est Iovi, iure superposito elemento mariti traditum nomen est. Iovem autem a iuvando dixerunt; nulla enim res sic fovet omnia, quemadmodum calor. {{sc|'''tot annos'''}} licenter in istis elocutionibus et accusativo et ablativo utimur. dicimus enim et ‘tota nocte legi’ et ‘totam noctem legi’. honestior tamen elocutio est per accusativum. sane ‘tot annos’ continuationem significat, ‘tot annis’ autem intervallum.

{{ancora+|48|[[Aeneis/Liber I#45|48.]]}} {{sc|'''et qvisqvam'''}} non Troianorum, sed omnium generaliter. {{sc|'''ivnonis'''}} autem pro ‘meum’, nomen pro pronomine.

{{ancora+|49|[[Aeneis/Liber I#45|49.]]}} {{sc|'''praeterea'''}} postea, ut “praeterea vidit, nec portitor Orci amplius obiectam passus transire paludem”. {{sc|'''svpplex'''}} breviter utrumque dixit; aut enim suscipiuntur vota precibus, aut honore redduntur. et ostendere vult, non solum non sibi supplicandum, sed nec simplici veneratione dignam futuram.

{{ancora+|50|[[Aeneis/Liber I#50|50.]]}} {{sc|'''talia flammato'''}} quod superius intermiserat nunc reddidit. nam dixerat superius ‘haec secum’ et modo ait ‘volutans’, id est cogitans. multi sane ‘talia volutans’ talia revolutans accipiunt.

{{ancora+|51|[[Aeneis/Liber I#50|51.]]}} {{sc|'''nimborvm'''}} nimbi nunc ventos significant, plerumque nubes vel pluvias: ergo prout locus fuerit intellegamus. proprie tamen nimbi vocantur repentinae et praecipites pluviae; nam pluvias dicimus lentas et iuges. et figurate ‘patriam, loca’; unum enim varietas ipsa significat. {{sc|'''loca feta'''}} nunc plena, ut alio loco “feta armis”. sciendum est autem fetam dici et gravidam et partu liberatam, ut “fecerat et viridi fetam Mavortis in antro”; enixam autem eam fuisse lac, quod pueris praebebatur, ostendit. item fetam gravidam illo loco ostendit, “non insueta graves temptabunt pabula fetas”. ergo quia feta medius sermo est, bene hoc loco epitheto discrevit, dicens ‘graves fetas’, ut bonum facinus et malum facinus dicimus, bonum venenum et malum venenum. {{sc|'''avstris'''}} figura est celebrata apud Vergilium: et est species pro genere. legerat apud Ennium “furentibus ventis”, sed quasi asperum fugit et posuit ‘austris’ pro ventis.

{{ancora+|52|[[Aeneis/Liber I#50|52.]]}} {{sc|'''aeoliam venit'''}} novem insulae, quae sunt post fretum Siciliae, appellantur Aeoliae ab Aeolo rege, Hippotae filio, licet habeant et propria nomina. unde et Vergilius ait “Aeoliam Liparen”. poetae quidem fingunt hunc regem esse ventorum, sed ut Varro dicit, rex fuit insularum, ex quarum nebulis et fumo Vulcaniae insulae praedicens futura flabra ventorum inperitis visus est ventos sua potestate retinere. {{sc|'''aeoliam venit'''}} in Aeoliam. detraxit praepositionem, ut “Italiam fato”. Aeolus Hippotae sive Iovis sive Neptuni filius. qui cum immineret bellum, quo Tyrrhenus, Lipari frater, Peloponnesum vastare proposuisset, missus ab Agamemnone, ut freta tueretur, pervenit ad Liparum, qui supra dictas insulas regebat imperio, factaque amicitia Cyanam filiam eius in matrimonium sumpsit et Strongulam insulam in qua maneret accepit. {{sc|'''hic'''}} illic, ut superius “hic currus fuit”. {{sc|'''vasto antro'''}} physica ratione hoc fingit poeta. naturale enim est ut loca concava plena sint ventis. sane ‘vasto’ pro desolato veteres ponebant. Ennius Iphigenia “quae nunc abs te viduae et vastae virgines sunt”. ponebant et pro magno. Clodius commentariorum “vasta: inania magna”.

{{ancora+|53|[[Aeneis/Liber I#50|53.]]}} {{sc|'''lvctantes'''}} elaborantes egredi vel inter se saevientes. {{sc|'''sonoras'''}} graves sonis, et est tempestatis epitheton. ordo autem talis est, Aeolus ventos et tempestates sonoras vasto antro premit. quidam ‘sonoras’ semper strepentes tradunt, ut “fluminibusque sonoris”; nam sonorum est quidquid sine intermissione sonum servat, sonans vero quod ad tempus auditur. male autem quidam accipiunt ‘sonoras’ pro sonantes, cum sit proprium ‘sonoras’, ut thalassa te ekheessa. aliud est enim ekhousa, id est sonans.

{{ancora+|54|[[Aeneis/Liber I#50|54.]]}} {{sc|'''ac vinclis et carcere frenat'''}} translatio est per poeticam licentiam facta. carcer autem est undecumque prohibemur exire, dictus quasi arcer ab arcendo. locum autem, in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero erumpunt quadrigae, carceres dicimus numero tantum plurali, licet plerumque usurpet poeta, ut est “ruuntque effusi carcere currus”. alii vinclis carceris tradunt, ut “quam ferro excisam crebrisque bipennibus instant”.

{{ancora+|55|[[Aeneis/Liber I#55|55.]]}} {{sc|'''illi indignantes'''}} hic aperte ostendit, quid sit ‘luctantes’. {{sc|'''magno cvm mvrmvre montis'''}} non circum montis claustra, sed cum magno montis murmure fremebant. et est maior sensus: sic fremebant, ut etiam antra possent sonare. {{sc|'''cvm mvrmvre montis'''}}] sic dixit Pacuvius “murmur maris”, quia ventos murmur sequitur, ut ipse alibi “magno misceri murmure pontum”.

{{ancora+|56|[[Aeneis/Liber I#55|56.]]}} {{sc|'''circvm fremvnt'''}} quidam hoc loco ‘fremunt’ id est imperia recusant intellegunt, ut apud Cassium in annalium secundo “ne quis regnum occuparet, si plebs nostra fremere imperia coepisset”, id est recusare. ita et hic ostendit ventos imperia recusantes. non numquam ‘fremere’ velle significat, ut “arma amens fremit, arma toro tectisque requirit”. {{sc|'''celsa arce'''}} secundum quod superius diximus. venti enim melius deprehenduntur ex alto. {{sc|'''sedet'''}} non otiatur, sed curat; apud antiquos enim ‘sedet’ considerat significabat, ut alio loco ait “Turnus sacrata valle sedebat”.

{{ancora+|57|[[Aeneis/Liber I#55|57.]]}} {{sc|'''mollitqve animos'''}} id est ventos apo ton anemon, ut ipse alibi “quantum ignes animaeque valent” et Horatius “inpellunt animae lintea Thraciae”. ‘mollit’ autem ideo dixit, ut per transitum ostenderet, vitia naturae nulla ratione mutari, sed mitigari aliquatenus posse.

{{ancora+|58|[[Aeneis/Liber I#55|58.]]}} {{sc|'''maria ac terras caelvmqve profvndvm'''}} atqui quattuor elementa sunt, terra aqua aer aether. sed hoc loco rite praetermisit aetherem, quia venti non turbant superiora, ut ait Lucanus “pacem summa tenent” (2.273), sed aut terras aut maria aut aerem. nam caelum hoc loco pro aere posuit, ut Lucretius “in hoc caelo qui dicitur aer”. ‘profundum’ autem et sublime dicitur [1.et profundum mare], ut ‘supremum’ et altum “pro supreme Iuppiter”, et postremum. potest et ad maria et ad terras referri. quidam ‘profundum’ in profundum accipiunt, alii pro funditus. et sicut hic ‘profundum’ in altitudinem, sic alibi fastigia de infima parte “forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras”.

{{ancora+|59|[[Aeneis/Liber I#55|59.]]}} {{sc|'''ferant'''}} auferant; et est aphaeresis. {{sc|'''rapidi'''}} veloces, ut supra. {{sc|'''verrantqve'''}} verrere est trahere, a rete, quod verriculum dicitur. est autem principalitas verbi verro verris, praeteritum versi, unde et fit participium versus, hinc alibi “et versa pulvis inscribitur hasta”, id est tracta.

{{ancora+|60|[[Aeneis/Liber I#60|60.]]}} {{sc|'''spelvncis atris'''}} vel tenebrosis, vel magnis.

{{ancora+|61|[[Aeneis/Liber I#60|61.]]}} {{sc|'''id metvens'''}} timens. ergo Iuppiter timet, non sibi, sed elementis, ne turbentur eruptione ventorum, ut si bellorum tempore dicas virum fortem timere, non sibi, sed liberis suis. {{sc|'''hoc metvens'''}}] providens cavens. {{sc|'''molemqve et montes'''}} id est molem montis. et est figura, ut una res in duas dividatur, metri causa interposita coniunctione, ut alio loco “pateris libamus et auro”, id est pateris aureis.

{{ancora+|62|[[Aeneis/Liber I#60|62.]]}} {{sc|'''foedere'''}} modo lege, alias pace, quae fit inter dimicantes. foedus autem dictum vel a fetialibus, id est sacerdotibus per quos fiunt foedera, vel a porca foede, hoc est lapidibus occisa, ut ipse “et caesa iungebant foedera porca”.

{{ancora+|63|[[Aeneis/Liber I#60|63.]]}} {{sc|'''et premere et laxas sciret dare ivssvs habenas'''}} permansit in translatione, ut “vinclis et carcere frenat”. ‘iussus’ autem ob hoc posuit, quia suo nihil facit imperio. nam tolle hoc, et maior est omnibus diis, si ad eius voluntatem possunt elementa confundi: ut ipse “Aeolus mihi iussa capessere fas est”. simul ventorum ostenditur vis, quibus parum fuerat montem superponi, nisi et regem acciperent, qui ipse quoque alieno pareret imperio. {{sc|'''et premere e. l. s. d. i. h.'''}}] alioquin Iunoni obsequi non posset. alii ‘iussus’ ita intellegunt, non cum iuberetur eum hoc facere, sed ita administrare, ut etiam iussus erat, secundum desiderium temporum.

{{ancora+|64|[[Aeneis/Liber I#60|64.]]}} {{sc|'''ad'''}} apud quem, ut supra.

{{ancora+|65|[[Aeneis/Liber I#65|65.]]}} {{sc|'''aeole'''}} rhetoricum est in omni petitione haec observare, ut possit praestare qui petitur, ut sit possibilitas, ut sit res iusta quae petitur, ut habeat modum petitio, ut sequatur remuneratio. et sciendum est secundum hunc ordinem omnes petitiones formare Vergilium, ut in hoc loco possibilitas est ‘et mulcere dedit fluctus et tollere vento’. iusta petitio est ‘gens inimica mihi’; omne enim quod contra inimicos petimus iustum est. modus petitionis est ‘et dissice corpora ponto’. remuneratio ‘sunt mihi bis septem praestanti c. n.’ {{sc|'''aeole incvte vim ventis'''}} ordo ipse est. et est figura parenthesis. inter parenthesin et ellipsin hoc interest, quod parenthesis es quotiens remota de medio sententia integer sermo perdurat; plenum namque est ‘Aeole incute vim ventis’. item “Aeneas rapidum ad naves praemittit Achatem”. ellipsis autem est quotiens remotis interpositis deest aliquid, ut est “quos ego — post mihi non simili poena”; deest enim ‘adfligam’. {{sc|'''aeole'''}}] sane antiqui quotiens a minoribus beneficium petebant, a nomine incipiebant, et erat honoratius si nomen ipsius ante praeferrent. {{sc|'''divvm pater atqve hominvm rex'''}} Iuppiter. et periphrasis est, id est circumlocutio. ‘pater’ autem a Vergilio ad eminentiam ponitur, ut “pater Aeneas” et “pater Appenninus”.

{{ancora+|66|[[Aeneis/Liber I#65|66.]]}} {{sc|'''et mvlcere dedit flvctvs et tollere vento'''}} aliud pendet ex alio; nam qui potest mulcere, potest et tollere, id est erigere in tempestatem. ‘mulcere’ autem delenire. hinc mulsum quod dulcedine animos nostros permulceat. alii ‘mulcere’ mitigare, mollire vel fovere.

{{ancora+|67|[[Aeneis/Liber I#65|67.]]}} {{sc|'''gens'''}} sermo hic et nationem significat et familiam, sed nunc ad utrumque potest referri. nam aut ad familiam Aeneae aut ad Troianam gentem refertur. {{sc|'''tyrrhenvm'''}}] Tyrrhenus cum fratre Lydo regnum ea indulgentia tenuit, ut ingens frequentia populi his contingeret: quae causa summam rerum fecit inopiam, nullo patriam relinquente aut volente peregrinari, quia tanta bonitas erat in regibus. consilium igitur habuerunt, ut partiti turbam, quam alere non poterant, alternis diebus abstinerent a cibis lusibusque vacaretur. atque hac lascivia excogitaverunt talorum tesserarumque iactus pilaeque lusum et tibiae modulationem et concentum symphoniae tubarumque, quibus avocati cives facilius tolerarent ieiunium. novissime tamen quia vincebat necessitas nec ulla consilia famem relevarent, sortiti sunt, uter ex fratribus cum parte populi abiret in quas sors terras dedisset. cum Tyrrhenus sorte iussus discederet, in mari quod Tyrrhenum ab eo vocatur periit. cuius filius Tuscus cum populo evasit in regionem Tusciam, quae ab eo nomen accepit. {{sc|'''tyrrhenvm'''}} Tyrrhenum mare dictum est vel quod Tusciam adluit, id est Tyrrheniam, vel certe a Tyrrhenis nautis, qui se in hoc mare praecipitaverunt. namque hoc habet fabula, dormientem in litore Liberum patrem puerum nautas abstulisse Tyrrhenos. qui cum esset experrectus in navi, quo duceretur rogavit; responderunt illi, quo vellet. Liber ait ad Naxum insulam sibi sacratam. at coeperunt alio vela deflectere, quam ob rem iratum numen tigres sibi sacratas iussit videri, quo terrore se illi in fluctus dedere praecipites. alii dicunt, quod stuprum Libero patri inferre temptaverint ac propterea hoc pertulerint. {{sc|'''mihi navigat'''}} id est in meum dolorem. {{sc|'''navigat aeqvor'''}} figura Graeca est; nos enim dicimus per aequor navigat. similiter etiam alio loco “terram, mare, sidera iuro”, cum latinitas exigat, ut addatur praepositio per. et non vacat quod ‘Tyrrhenum’ addidit; videtur enim dicere, iam eis Italiam esse vicinam.

{{ancora+|68|[[Aeneis/Liber I#65|68.]]}} {{sc|'''ilivm in italiam portans'''}} id est res Ilienses. et invidiose dicit Ilium, quasi ipsam cernat civitatem, cum Troianos aspexerit. et bene ‘Ilium’, hoc est quam fata stare noluerint. {{sc|'''victosqve penates'''}} a Graecis. tacite occurrit quaestioni: portat quidem deos, sed victos, hoc est contemnendos, ne facere contra invictos nollet.

{{ancora+|69|[[Aeneis/Liber I#65|69.]]}} {{sc|'''incvte vim ventis'''}} duplex sensus est: ‘incute’ enim si inice significat, ‘ventis’ dativus est casus, hoc est, parva est eorum, etiam tu eis da magnam vim; si autem ‘fac’, septimus casus est, et erit sensus: fac vim Troianis per ventos, hoc est, per ventos vim in Troianos incute. Ennius “dictis Romanis incutit iram”. {{sc|'''svbmersasqve obrve pvppes'''}} ordo est inversus in sensu; ante enim est ut obruantur fluctibus, et sic submerguntur. tota autem Iunonis petitio in sequentibus explanatur. {{sc|'''submersasque obrve p.'''}}] id est obrue, ut submergas.

{{ancora+|70|[[Aeneis/Liber I#70|70.]]}} {{sc|'''avt age diversos'''}} hoc est disperge illos per diversa, ne ad Italiam veniant; duobus enim generibus deletur exercitus, aut internecione aut dispersione. {{sc|'''et dissice corpora'''}} hic mutavit coniunctionem, nam dicendum erat ‘aut dissice corpora’. {{sc|'''corpora ponto'''}} tam virorum quam navium, ut ipse alio loco cum de navibus loqueretur “et toto descendit corpore pestis”. sciendum sane est artem hanc esse petitionis, ut minora inpetrare cupientes maiora poscamus: quod etiam nunc Iuno facit. scit namque se fatis obstare non posse, sed hoc agit, ut eos arceat ab Italia.

{{ancora+|71|[[Aeneis/Liber I#70|71.]]}} {{sc|'''svnt mihi bis septem'''}} non sine ratione Iuno nymphas dicitur sua potestate retinere; ipsa est enim aer, de quo nubes creantur, ut est “atque in nubem cogitur aer”, ex nubibus aquae, quas nymphas esse non dubium est. ideo autem nympham Aeolo pollicetur, quia ventorum rex est, qui aquae motu creantur. bene ergo ei iungitur origo ventorum. sane notant Vergilium critici, quia marito promittit uxorem: quod excusat regia licentia, ut Sallustius “denas alii alii plures habent, sed reges eo amplius”. vel certe quod ex priore coniuge inprobos filios Aeolus habuerit, vel quod haec quam promittit inmortalis est. alii volunt Iunonem per iram oblitam, Aeolum uxorem et filios habere; quod exinde adserunt, quia Aeolus ad haec nihil ei responderit. et bene Iuno sic pollicetur, quasi Aeolo beneficium ante non concesserit. econtra Aeolus non ad praesens, sed ad praeteritum respondit ‘tu mihi quodcumque hoc regni est’. {{sc|'''praestanti corpore nymphae'''}} bene etiam istas laudat, ut maior sit in Deiopea pulchritudinis gloria. laudabilius enim est superare laudatos, ut ipse ad maiorem Aeneae gloriam laudat et Turnum. harum autem quattuordecim nomina, ut quidam volunt, in Georgicis invenimus. ‘praestanti’ autem ‘corpore’ pro praestantis corporis, ablativum pro genetivo.

{{ancora+|72|[[Aeneis/Liber I#70|72.]]}} {{sc|'''qvarvm qvae forma'''}} dicimus et per se ‘quarum quae pulcherrima’, et plus ornavit inferendo ‘forma pulcherrima’.

{{ancora+|73|[[Aeneis/Liber I#70|73.]]}} {{sc|'''convbio ivngam'''}} deest eam; et conubium est ius legitimi matrimonii. et bene ‘conubio iungam’ dixit, ut hanc ab aliis segregaret, quae a regibus sine lege habentur. solent enim reges inter plures uni praecipuum dare nomen uxoris. et ‘conubio’ nu brevem posuit, cum naturaliter longa sit. nubo enim, unde habet originem, longa est. sed est tropus systole, qui fit quotienscumque longa corripitur syllaba propter metri necessitatem. ipse alio loco longam posuit, ut est “Hectoris Andromache Pyrrhin conubia servas?” item “cuique loci leges dedimus, conubia nostra reppulit” et “per conubia nostra” et “Nomadumque petam conubia supplex”. sciendum tamen est, quia plerumque in conpositione vel derivatione principalitatis natura corrumpitur. {{sc|'''convbio ivngam stabili propriamqve dicabo'''}} multa in unum contulit versum quae Iuno promittit; dicendo enim ‘conubio’ ostendit legitimam, dicendo ‘stabili’ longam promittit concordiam, id est quae divortio careat, dicendo ‘propriam’ adulterii removet suspitionem. quod autem adiecit ‘dicabo’ obsequentem eam fore demonstrat. in usu enim est ut dicamus, sacerdos dicatus est numini, hoc est ad obsequium datus est. alii ‘dicabo’ dabo accipiunt. Terentius “iam hanc operam tibi dico”, id est do, sicuti ab eo quod est dico participium a passivo dictus facit, ut est “Iunoni infernae dictus sacer”, quamvis alibi lectum sit “templis sibi ferre dicatis”. ‘propriam dicabo’ autem deest ‘tibi eam’. ‘propriam’ autem possumus vel firmam vel perpetuam accipere, ut “si proprium hoc fuerit”. Terentius “nihilne esse cuiquam proprium” et “quod voluptates eorum propriae sunt” et “da propriam, Thymbraee, domum”.

{{ancora+|74|[[Aeneis/Liber I#70|74.]]}} {{sc|'''omnes annos'''}} bene, quia dea est; non enim usque ad senectutem. {{sc|'''meritis'''}} praestitis, ut alibi “nec te regina negabo promeritam”, id est praestitisse. et alterum pendet ex altero; meritum enim non nisi ex praestantis descendit beneficio.

{{ancora+|75|[[Aeneis/Liber I#75|75.]]}} {{sc|'''pvlchra prole'''}}] bene postremum addidit propter quod matrimonium contrahitur, pulcherrimos filios. et mire hoc Iuno Lucina promittit, quasi non ob libidinem offerat. {{sc|'''pvlchra prole'''}} notanda figura; frequenter enim hac utitur. nam quod nos per genetivum singularem dicimus, antiqui per septimum dicebant, ut hoc loco ‘parentem pulchra prole’, id est pulchrae prolis. et simpliciter intellegendum est; errant namque qui dicunt ideo ‘pulchra’ dixisse propter Canacen et Macareum in se invicem turpissimos fratres. illi enim alterius Aeoli filii fuerunt.

{{ancora+|76|[[Aeneis/Liber I#75|76.]]}} {{sc|'''aeolvs haec'''}} subaudis ‘dixit’, quod ex posterioribus intellegitur, ut supra notavimus. {{sc|'''regina'''}} inferioris personae revetentia est maiorem meritis appellare, non nomine; contra maioris est minorem nomine tantum vocare. qui ordo non nisi per indignationem corrumpitur, ut in duodecimo Sages in extremis rebus Turnum non regem vocat, ut “ruitque inplorans nomine Turnum”. et alibi de Aristaeo “et te crudelem nomine dicit”. {{sc|'''optes'''}} optare non tantum eligere significat, ut alibi “optavitque locum regno”, sed etiam velle, ut hoc loco ‘quid optes’ quid velis. Lucilius in VI. “quid ipsum facere optes”, id est velis. alii ‘quid optes’ quid petas. sane servavit ordinem; nam qui promittit statim a primo polliceri debet, post si qua vult addat, ut auditor expectatione non pendeat.

{{ancora+|77|[[Aeneis/Liber I#75|77.]]}} {{sc|'''explorare'''}} deliberare; superius namque multa poposcerat Iuno. hoc ergo dicit: tuum est deliberare, quid velis. aut certe aperire vel pensare, quale sit desiderium. alii explorare Iovis animum; aut certe ‘explorare’ explanare; aut certe statuere, an aequum sit quod petis, tuus enim hic labor est. {{sc|'''mihi ivssa capessere fas est'''}} figura est litotes, quae fit quotienscumque minus dicimus et plus significamus per contrarium intellegentes, ut hoc loco non ait: licet mihi inplere quae praecipis, sed nefas est non inplere quae iusseris. item “munera nec sperno”, id est libenter accipio. {{sc|'''mihi ivssa capessere fas est'''}}] hoc secundum ea quae aliter dicuntur, aliter audiuntur dictum est. [1.nam] cum dicit non se posse non inplere quae Iuno praecipiat, nefas tamen putat [1.non] inplere praecepta. ‘mihi’ sane ultima syllaba produci debet, quia hoc casu omnia vel nomina vel pronomina vel participia in ultima syllaba produci debent. ‘capessere’ autem est saepe capere.

{{ancora+|78|[[Aeneis/Liber I#75|78.]]}} {{sc|'''tv mihi qvodcvmqve hoc regni'''}} rediit ad physicam rationem. nam motus aeris, id est Iunonis, ventos creat, quibus Aeolus praeest. dicendo autem ‘quodcumque’ aut verecunde ait, ne videatur adrogans, aut latenter paene iocatur poeta; quis enim potest ventos, id est rem inanem tenere? {{sc|'''tu mihi q. h. r.'''}}] hoc ad illud respondet ‘namque tibi divum pater atque hominum rex’. {{sc|'''quodcvmque h. r.'''}}] quia ipse rex sub alieno imperio est. ‘quodcumque’ ergo quod ‘clauso ventorum carcere regno’, nec in mea manu est nisi iusso ventos emittere. {{sc|'''iovemqve concilias'''}} hysteroproteron in sensu. non enim Iuppiter conciliatur Aeolo, sed Aeolus Iovi, quasi superiori. conciliantur autem novi, reconciliantur antiqui.

{{ancora+|79|[[Aeneis/Liber I#75|79.]]}} {{sc|'''tv das epvlis accvmbere divvm'''}} hoc est, tu me deum facis. duplici enim ratione divinos honores meremur, dearum coniugio et convivio deorum. unde et in bucolicis “nec deus hunc mensa, dea nec dignata cubili est”. sane ‘epulis accumbere’ secundum sui temporis consuetudinem dixit; nam olim sedentes vescebantur, sicut ipse meminit “gramineoque viros locat ipse sedili” et “perpetuis soliti patres considere mensis”. et apud Homerum sedentes dii epulantur.

{{ancora+|80|[[Aeneis/Liber I#80|80.]]}} {{sc|'''nimborvmqve'''}} nubium, ut “et lunam in nimbo nox intempesta tenebat”.

{{ancora+|81|[[Aeneis/Liber I#80|81.]]}} {{sc|'''haec vbi dicta'''}} et a Iunone et ab Aeolo. et ‘dicta’ si nomen est, dedit, si participium, deest sunt. et ‘haec ubi dicta’ pro postquam, adverbium locale pro temporali. {{sc|'''cavvm'''}} ordo est, conversa cuspide cavum montem in latus inpulit. et alibi “in latus inque feri curvam compagibus alvum contorsit”. alii ‘in latus’ pro latus accipiunt. Ennius “nam me gravis impetus Orci percutit in latus”. {{sc|'''inpvlit in latvs'''}}] quasi in rem quae facile cedit ictui.

{{ancora+|82|[[Aeneis/Liber I#80|82.]]}} {{sc|'''agmine'''}} vel inpetu vel multitudine. agmen enim polysemus sermo est. nam inpetum significat, ut “illi agmine certo Laocoonta petunt”; multitudinem, ut “vocat agmina saeva sororum”. etiam incedentem exercitum ‘agmen’ vocamus.

{{ancora+|83|[[Aeneis/Liber I#80|83.]]}} {{sc|'''qva data'''}} et in undecimo “coeant in foedera dextrae qua datur”. ‘qua’ ergo quoniam. et ‘qua data’ ad votum ventorum videtur rettulisse. {{sc|'''porta'''}} omnis exitus porta dicitur, quasi qua potest vel inportari vel exportari aliquid. aut ideo ‘porta’, quia ‘agmine’ dixerat; nam porta proprie aut urbis aut castrorum est. {{sc|'''tvrbine'''}} vi ventorum. et sciendum est, quod quando appellativum est ‘turbinis’ facit, sed si sit nomen proprium, ‘Turbonis’ facit, ut Horatius “Turbonis in armis”.

{{ancora+|84|[[Aeneis/Liber I#80|84.]]}} {{sc|'''incvbvere mari'''}} tria dicit elementa turbata: ‘terras turbine perflant’, ‘incubuere mari’ et rursum ‘intonuere poli’. his ergo enumeratis recte adiecit ‘intentant omnia mortem’.

{{ancora+|85|[[Aeneis/Liber I#85|85.]]}} {{sc|'''evrvsqve notvsqve'''}} cardinales quattuor venti sunt, de quibus nunc tres ponit, paulo post unum quem omiserat reddit, ut “stridens aquilone procella”. {{sc|'''vna evrvsqve notvsqve et africvs'''}}] bene modo hos tres ventos inferiores tantum nominavit, qui a sedibus imis mare commovent, Zephyrum et Aquilonem tacuit; Zephyrum, qui ad Italiam ducit, Aquilonem, qui desuper flat. ideo Homerus de eo “kai borees aithregenetes, mega kuma kulindon”. {{sc|'''rvvnt'''}} autem modo eruunt. {{sc|'''procellis'''}} procella est vis venti cum pluvia, dicta procella ab eo, quod omnia percellat, hoc est moveat.

{{ancora+|87|[[Aeneis/Liber I#85|87.]]}} {{sc|'''inseqvitvr clamorqve virvm'''}} quia praecesserat ventorum sonus, quem et ipsum clamorem possumus dicere. {{sc|'''stridorqve rvdentvm'''}} proprie; nam in funibus stridor est. ‘stridor’ autem est sibilus. Pacuvius in Teucro “armamentum stridor et rudentum sibilus”.

{{ancora+|88|[[Aeneis/Liber I#85|88.]]}} {{sc|'''eripiunt s. n.'''}} Accius in Clytemestra “deum regnator nocte caeca caelum e conspectu abstulit”.

{{ancora+|89|[[Aeneis/Liber I#85|89.]]}} {{sc|'''tevcrorvm ex ocvlis'''}} numquam enim totum caelum nubibus tegitur, sed illa pars, contra quam flaverint venti. quod autem dixit diem eripi, ad videntum oculos rettulit, non ad naturam. {{sc|'''teucrorum e. o.'''}}] bene ‘Teucrorum’, quibus tempestas inmissa erat. {{sc|'''nox incvbat'''}} nox dicta, quod oculis noceat. ‘incubat’ autem ideo dixit, quod alienum tempus invasit. nam incubare proprie dicitur per vim rem alienam velle tenere. aut certe ‘nox incubat’, ut nihil intervalli esset inter tenebras et mare. aut tempestates, ut in georgicis “ipse pater media nimborum in nocte corusca fulmina molitur dextra”.

{{ancora+|90|[[Aeneis/Liber I#90|90.]]}} {{sc|'''poli'''}} axes, id est extremae partes caeli. duo enim sunt, notius et borius, a quibus totum caelum contonuisse significat. {{sc|'''aether'''}} aetherem hoc loco pro aere posuit. nubes enim, unde et fulmina, aeris sunt, non aetheris: et frequenter Vergilius duo ista confundit.

{{ancora+|91|[[Aeneis/Liber I#90|91.]]}} {{sc|'''intentant'''}} minantur, ingerunt. {{sc|'''omnia'''}} autem ad superiora rettulit.

{{ancora+|92|[[Aeneis/Liber I#90|92.]]}} {{sc|'''extemplo'''}} ilico statim. et est augurum sermo. templum enim dicitur locus manu designatus in aere, post quem factum ilico captantur auguria. {{sc|'''aeneae'''}} servavit to prepon, ut Aeneam ultimum territum dicat. {{sc|'''frigore'''}} timore. et est reciproca translatio; nam et timor pro frigore et frigus pro timore ponitur, ut in Terentio “uxorem tuam pavitare aiunt” non timere, sed laborare frigoribus; utrumque enim in unum exitum cadit, sicut et de calore et de frigore urere dicimus, ut est “aut Boreae penetrabile frigus adurat”. nam et Graeci phrikta dicunt quae sunt timenda, ut Homerus [1.&quot;dora men ouk et’ onosta&quot; ]. Livius in Odyssia “igitur demum Ulixi cor frixit prae pavore”. reprehenditur sane hoc loco Vergilius, quod improprie hos versus Homeri transtulerit “kai tot Odusseos luto gounata, kai philon etor, okhthesas d’ ara eipe pros hon megaletora thumon”. nam ‘solvuntur frigore membra’ longe aliud est, quam luto gounata: et ‘duplices tendens ad sidera palmas talia voce refert’ molle, cum illud magis altum et heroicae personae pros hon megaletora thumon. praeterea quis interdiu manus ad sidera tollit, aut quis ad caelum manum tendens non aliud precatur potius, quam dicit ‘o terque quaterque beati'? et ille intra se, ne exaudiant socii et timidiores despondeant animo, hic vero vociferatur.

{{ancora+|93|[[Aeneis/Liber I#90|93.]]}} {{sc|'''ingemit'''}} non propter mortem ingemit, sequitur enim ‘o terque quaterque beati’, sed propter mortis genus. grave enim est secundum Homerum perire naufragio, quia anima ignea est et exstingui videtur in mari, id est elemento contrario. {{sc|'''dvplices'''}} duas, secundum morem antiquum. nam duplices duos dicebant, ut hoc loco, et binos duos, et utrosque pro utrumque, ut Cicero “binos habebam, iubeo promi utrosque”. item Sallustius cum de duobus loqueretur “hi utrique ad urbem imperatores erant”. {{sc|'''palmas'''}} manus explicitas.

{{ancora+|94|[[Aeneis/Liber I#90|94.]]}} {{sc|'''talia voce refert'''}} profert. ‘re’ abundat. alibi ‘refert’ respondet, ut “Anna refert”. sic in consuetudine dicimus: ille mihi rettulit. {{sc|'''o terqve qvaterqve'''}} id est saepius; finitus numerus pro infinito. et sic erupit in vocem cum dolore Homerus tris makares Danaoi kai tetrakis, hoi tot’ olonto. et hoc principium quidam acephalon dicunt, cum intellegi debeat, multa eum intra se cogitasse, postremo in haec erupisse.

{{ancora+|95|[[Aeneis/Liber I#95|95.]]}} {{sc|'''qvis'''}} et quis et quibus significat: secundum artem enim sic dicimus. ab eo enim quod est ‘a qui’ in ‘bus’ mittit, ab eo quod est ‘a quo’ in ‘is’ mittit, sed a tertia declinatione in usu sunt dativus et ablativus plurales, licet antiqui omnibus usi sint casibus. denique Cato in originibus ait “si ques sunt populi”. et declinavit ‘ques quium’, ut ‘puppes puppium’. {{sc|'''moenibvs altis'''}} propter Pergama, quae altissima fuerunt, ex quibus omnia alta aedificia pergama vocantur, sicut Aeschylus dicit.

{{ancora+|96|[[Aeneis/Liber I#95|96.]]}} {{sc|'''oppetere'''}} ore terram petere, id est mori. possumus autem sic uti hoc sermone, ut et per se plenus sit et recipiat adiectionem. ergo dicimus et oppetit et mortem oppetit, sicut et exspirat et animam exspirat. {{sc|'''fortissime gentis'''}} atqui in artibus legimus superlativum gradum non nisi genetivo plurali iungi. constat quidem, sed ‘gens’ nomen est enuntiatione singulare, intellectu plurale. bene ergo iunxit, in gente enim plures sunt, ut alibi ipse “ditissimus agri Phoenicum”; non enim unus est ager Phoenicum. item Sallustius “Romani generis disertissimus”. aut superlativo pro comparativo usus videtur, quasi fortissimis comparandus, non ut vulgo creditur praeferendus. sane quaeritur, cur Diomedem fortissimum dixerit, cum post Achillem et Aiacem ipse sit tertius, unde et Sallustius ait “primum Graecorum Achillem”. multi dicunt ideo fortissimum, quia iuxta Homerum et Venerem vulneravit et Martem. alii ad gentem referunt, quod Achilles Thessalus fuit, Aiax Graecus, Diomedes Danaus. multi ad excusationem Aeneae volunt fortissimum dictum, a quo eum constat esse percussum, ut Iuvenalis “vel quo Tydides percussit pondere coxam Aeneae”.

{{ancora+|97|[[Aeneis/Liber I#95|97.]]}} {{sc|'''tydide'''}} vocativus Graecus est; si enim latine diceret, o Tydida debuit ponere. omnia enim patronymica quae in ‘des’ exeunt apud Latinos primae sunt declinationis, ut “saevus ubi Aeacidae telo iacet Hector”. Tydides Diomedes, Tydei et Deipyles, Adrasti filiae, filius, qui post captum Ilium ad Italiam venit, quod plenius in XI. libro habes. †eo tempore statua cum in templo Apollinis Delphici staret, vi quadam divina ad Corcyram migravit et visa est muros Corcyraeorum defendere: nam eius comminatione hostibus fugatis Corcyra bello exempta est.

{{ancora+|98|[[Aeneis/Liber I#95|98.]]}} {{sc|'''non potvisse'''}} quasi semper voluerit. {{sc|'''animam hanc'''}} quasi cum dolore ‘animam hanc’, ac si diceret infelicem, quae ad laborem nata est. {{sc|'''effvndere'''}} secundum eos qui dicunt sanguinem esse animam, ut ipse alibi “purpuream vomit ille animam”. nam alio loco aliorum opinionem sequitur, qui dicunt spiritum esse animam, unde est “atque in ventos vita recessit”.

{{ancora+|99|[[Aeneis/Liber I#95|99.]]}} {{sc|'''saevvs'''}} magnus, ut superius diximus. vel fortis, vel bellicosus, ut est “et saevum Aenean agnovit Turnus in armis”. vel adversus hostes ‘saevus’, et est epitheton ad tempus; nam incongruum erat ab Aenea saevum Hectorem dici. aut ‘saevus’, quod adversum Antenorem et Aeneam et Helenum sentiens Helenam non permiserit reddi. aut ideo ‘saevus’ Hector, quia Aeneas pius. quod autem ait ‘Aeacidae telo’ vult ostendere feliciorem Hectorem, cui contigerit ab Achille perire, quod ipse optaverit ei congressus, sicut in V. Neptunus Veneri loquitur. et bene elegit, cum quibus perisse debuerit; ipse enim et fortis est, et numinum proles: recte ergo his iungitur, in quibus talia fuerunt.

{{ancora+|100|[[Aeneis/Liber I#100|100.]]}} {{sc|'''sarpedon'''}} et in ultima possumus accentum ponere et in paenultima: nam Homerus et ‘Sarpedonis’ declinavit et ‘Sarpedontis’, unde et varius accentus est: ‘Sarpedonis’ enim antepaenultima habet accentum, ‘Sarpedontis’ paenultima. sed ‘Sarpedontis’ usurpavit; naturalis enim declinatio est ‘Sarpedon Sarpedonis’, ut ‘Memnon Memnonis, Sinon Sinonis’. si autem genetivum in ‘dontis’ miserit, a circumflexo venit, qui est in ultima syllaba nominativi, ut Demophon Demophontis, Laocon Laocontis. sic ergo et Sarpedon, Sarpedontis. est autem Sarpedon Iovis filius et Laodamiae, ut alio loco “quin occidit una Sarpedon mea progenies”, occisus a Patroclo, Menoeti filio, armis Achillis induto. huius interitum Iuppiter prosecutus dicitur imbre sanguineo. {{sc|'''simois'''}} nomen hoc integrum ad nos transiit, unde suo est accentu proferendum. nam si esset latinum, in antepaenultima haberet accentum, quia secunda a fine brevis est. sane bene fecisse videtur Simoentis mentionem, ut ibi videatur pati se optavisse, ubi genitus est, ut alibi “tune ille Aeneas, quem Dardanio Anchisae alma Venus Phrygii genuit Simoentis ad undam?” {{sc|'''svb vndis'''}} et ‘sub undis’ legimus, et ‘sub undas’. sed si ‘sub undas’, ‘correpta’ intellege, si ‘sub undis’, ‘volvit’; varia ergo distinctio est. {{sc|'''correpta'''}} rapta.

{{ancora+|101|[[Aeneis/Liber I#100|101.]]}} {{sc|'''fortia corpora'''}} hoc est virorum fortium corpora; nulla enim est in mortuis fortitudo.

{{ancora+|102|[[Aeneis/Liber I#100|102.]]}} {{sc|'''talia iactanti'''}} inaniter loquenti, ut alibi “atque inrita iurgia iactat et voces dum iactat inanes”. {{sc|'''aqvilone'''}} ab Aquilone. ecce hic reddit ventum quem transierat, et a generali tempestate ad speciem transit.

{{ancora+|103|[[Aeneis/Liber I#100|103.]]}} {{sc|'''adversa'''}} contraria, quia ad Italiam navigantibus Aquilo contrarius est.

{{ancora+|104|[[Aeneis/Liber I#100|104.]]}} {{sc|'''frangvntvr remi'''}} vel gubernacula, vel quod melius est re vera remi. antiqui enim velis remisque navigabant, ut “validis incumbere remis, obliquat sinus in ventos”. et hoc de navi Aeneae, an de omnibus dixit? {{sc|'''tvm proram avertit'''}} alii ‘prora’ legi tradunt. {{sc|'''avertit'''}} pro ‘avertitur’. et est figura creberrima. potest namque pro activi verbi significatione passivum poni, ut est “et pictis bellantur Amazones armis” pro bellant. nec nos debet movere quod bellor non facit, natura enim hoc prohibuit. nam conpone hoc verbum, et invenitur activum, facit enim debello debellor. et contra pro passivi verbi significatione activum ponitur, ut est hoc ‘avertit’ pro avertitur, et “insinuat pavor” pro insinuatur, et “nox umida caelo praecipitat” pro praecipitatur. sed haec verba tantummodo pro se invicem ponuntur, quae et activa esse possunt et passiva, ut est averto avertor, praecipito praecipitor. ergo non possumus dicere quod quidam artigraphus, declinationes activi verbi et passivi pro se invicem poni. nam et neutralis verbi declinatio activa est et communis deponentisve passiva, et aliud est esse activum verbum, aliud habere activi verbi declinationem.

{{ancora+|105|[[Aeneis/Liber I#105|105.]]}} {{sc|'''dat latvs'''}} inclinatur. {{sc|'''cvmvlo'''}} altitudine. {{sc|'''cvmvlo'''}}] exuberante fluctu, cum cumulo. {{sc|'''praervptvs'''}} in altum levatus.

{{ancora+|106|[[Aeneis/Liber I#105|106.]]}} Hi pro illi vel alii, et bene dicticos. {{sc|'''his'''}} pro illis vel aliis. {{sc|'''dehiscens'''}} valde hiscens. ‘de’ enim augentis est, ut in Terentio “deamo te Syre”.

{{ancora+|107|[[Aeneis/Liber I#105|107.]]}} {{sc|'''aperit'''}} ostendit, ut Sallustius “caput aperire solitus”, id est nudare, ostendere. sic alibi “visa aperire procul montes”. sane aliter hic ‘aperit’, aliter ‘ostium aperit’. {{sc|'''harenis'''}} et ab harenis et cum harenis, id est vel ab imo movebatur mare vel cum ipsis harenis, ut in tempestate solet.

{{ancora+|108|[[Aeneis/Liber I#105|108.]]}} {{sc|'''tris'''}} Latinum est. genetivus enim pluralis quotiens in ‘ium’ exit, accusativum pluralem in ‘is’ mittit, ut ‘puppium puppis’; quotiens in ‘um’ exit, in ‘es’ mittit, ut ‘patrum patres’. {{sc|'''saxa latentia'''}} modo propter tempestatem, non ut quidam tradunt tranquillo mari; nam quemadmodum latent quae nomen habent? haec autem saxa inter Africam, Siciliam et Sardiniam et Italiam sunt, quae saxa ob hoc Itali aras vocant, quod ibi Afri et Romani foedus inierunt et fines imperii sui illic esse voluerunt. unde et Dido “litora litoribus contraria, fluctibus undas inprecor”. quae arae a Sisenna “propitiae” vocantur. alii dicunt Graecos haec saxa bomous appellare. quidam insulam fuisse hunc locum tradunt, quae subito pessum ierit, cuius reliquias saxa haec exstare, in quibus aiunt Poenorum sacerdotes rem divinam facere solitos. has aras alii Neptunias vocant, sicut Claudius Quadrigarius I. annalium “apud aras, quae vocabantur Neptuniae”. Varro de ora maritima lib. {{sc|'''i'''}} “ut faciunt hi, qui ab Sardinia Siciliam aut contra petunt. nam si utramque ex conspectu amiserunt, sciunt periculose se navigare ac verentur in pelago latentem insulam, quem locum vocant aras”. {{sc|'''torqvet'''}} iacit, inmittit, ut “torquet aquosam hiemem”. alibi ‘torquet’ deflectit, ut “torquet medios nox umida currus”. alibi regit et frenat, ut “cuncta tuo qui bella pater sub numine torques”. alibi sustinet et fert “axem umero torquet stellis fulgentibus aptum”.

{{ancora+|109|[[Aeneis/Liber I#105|109.]]}} {{sc|'''saxa vocant itali mediis qvae in flvctibvs aras'''}} ordo est, quae saxa in mediis fluctibus Itali aras vocant. pro quibus hunc ordinem esse ait ‘tris Notus abreptas mediis fluctibus in saxa latentia torquet’. alii ‘mediis quae fluctibus aras’ legunt, ut sit ordo ‘saxa vocant Itali aras, quae mediis fluctibus’, ut desit ‘sunt’. Italos autem aliqui non qui in Italia nati sint, sed qui Latine loquantur accipiunt.

{{ancora+|110|[[Aeneis/Liber I#110|110.]]}} {{sc|'''dorsvm inmane'''}} eminens, altum, secundum Homerum. vel certe eminens planities aut superficies durior. aut sic ait hic poeta ‘dorsum’ de saxo, ut Homerus “nota thalasses”, sicut alibi ipse “dorso dum pendet iniquo”. quidam ‘inmane’ pro malo accipiunt positum propter naufragia, quae ibi solent fieri; nam ‘manum’ bonum dicunt, ergo quod bono contrarium inmane; non enim potest pro magno accipi, ut alibi “posuitque inmania templa”, quia non facile apparent haec saxa, nisi cum mare ventis movetur. ‘dorsum’ autem hoc loco non absurde ait, quia Graece arae ipsae hippou nota dicuntur, ut Sinnius Capito tradidit, secundum Homerum. {{sc|'''mari svmmo'''}} vel in summo, vel in placido.

{{ancora+|111|[[Aeneis/Liber I#110|111.]]}} {{sc|'''in brevia et syrtes'''}} id est in brevia syrtium, quo modo “molemque et montes”. ‘brevia’ autem vadosa dicit, per quae possumus vadere. {{sc|'''et syrtes'''}} syrtium “sinus duo sunt pares natura, inpares magnitudine”, ut Sallustius dicit.

{{ancora+|112|[[Aeneis/Liber I#110|112.]]}} {{sc|'''vadis'''}} vada ta brakhea. Varro de ora maritima libro {{sc|'''i'''}} “si ab aqua summa non alte est terra dicitur vadus”. et multi sic legunt ‘inliditque vadis atque aggere cingit harenae’.

{{ancora+|113|[[Aeneis/Liber I#110|113.]]}} {{sc|'''lycios'''}} hi Troiae ad auxilium venerant, qui mortuo rege Pandaro Aeneam secuti sunt, unde et in secundo ait “comitum adfluxisse novorum”. {{sc|'''fidvm'''}} fidelem. utrumque nomen idem significat. quamvis quidam velint fidum amicum, fidelem servum dici. et sic pronuntiandum, ut dolorem adferat talis socii amissio.

{{ancora+|114|[[Aeneis/Liber I#110|114.]]}} {{sc|'''ipsivs ante ocvlos'''}} ad maiorem dolorem: unde alibi “quaeque ipse miserrima vidi”, item “qui nati coram me cernere letum fecisti”. {{sc|'''ingens pontvs'''}} magna pars ponti. et est tropus synecdoche. {{sc|'''a vertice'''}} aut a puppi, quae vertex navis est, aut ab Aquilone, qui flat a mundi vertice, hoc est a septentrione, ut ipse alibi “hic vertex nobis semper sublimis”. quidam ‘verticem’ hic procellam accipiunt.

{{ancora+|115|[[Aeneis/Liber I#115|115.]]}} {{sc|'''in pvppim'''}} pro puppim: addidit praepositionem. {{sc|'''pronvs'''}} prenes. non nulli sane ‘pronum’ adverbialiter legunt. {{sc|'''magister'''}} Leucaspis, ut in sexto libro “Leucaspim et Lyciae ductorem classis Orontem”.

{{ancora+|116|[[Aeneis/Liber I#115|116.]]}} {{sc|'''ter'''}} saepius, finitus numerus pro infinito. crebros enim fluctus facit Aquilo, ut Sallustius “crebritate fluctuum ut Aquilone solet”. vel certe quod Graeci trikumian appellant, ut Sallustius “triplici fluctu”. {{sc|'''ibidem'''}} ‘ibidem’ et ‘ubinam’ multi dubitant ubi esse debeat accentus, quia ‘ibi’ et ‘ubi’ naturaliter breves sunt, sed ratione finalitatis plerumque producuntur in versu, nescientes hanc esse rationem, quia pronuntiationis causa contra usum Latinum syllabis ultimis, quibus particulae adiunguntur, accentus tribuitur, ut ‘musaque’ ‘illene’ ‘huiusce’. sic ergo et ‘ibidem’.

{{ancora+|117|[[Aeneis/Liber I#115|117.]]}} {{sc|'''torqvet agens circvm'''}} in gyrum circumagit. {{sc|'''vertex'''}} vertex dicitur circumacta in se unda et quae quasi sorbere videatur: quod de Charybdi legitur “atque imo barathri ter gurgite vastos sorbet in abruptum fluctus”, de qua ait Sallustius “Charybdis, mare verticosum”.

{{ancora+|118|[[Aeneis/Liber I#115|118.]]}} {{sc|'''apparent'''}} aliud est ‘parere’ et aliud ‘apparere’. ‘parere’ enim est oboedire, ut “paret amor dictis”, ‘apparere’ autem, videri, ut “apparet liquido sublimis in aere Nisus”. et haec observatio diligenter custodiri debet, licet eam auctores metri causa plerumque corrumpant. {{sc|'''rari'''}} vel propter maris magnitudinem, vel quia una perierat navis. vel ‘rari’ de multis, ut ostendat statim alios plures periisse. et quomodo ‘apparent’, si ‘ponto nox incubat atra'? aut quia ‘crebris micat ignibus aether’, aut quia ante ipsius oculos hoc evenit. {{sc|'''nantes'''}} prima verbi positio est ‘no nas nat’, unde est “nare per aestatem liquidam”. prima syllaba naturaliter longa est, licet ‘natare’ ‘na’ brevis sit in eadem significatione. {{sc|'''in gvrgite vasto'''}} tapinosis est, id est rei magnae humilis expositio. prudenter tamen Vergilius humilitatem sermonis epitheto sublevat, ut hoc loco ‘vasto’ addidit. item cum de equo loqueretur ait “cavernas ingentes”.

{{ancora+|119|[[Aeneis/Liber I#115|119.]]}} {{sc|'''arma virvm'''}} bene addidit ‘virum’, id est virorum. arma enim dicuntur cunctarum artium instrumenta, ut “Cerealiaque arma”, item “colligere arma iubet” et alio loco “dicendum et quae sint duris agrestibus arma”. {{sc|'''troia'''}} differentia in hoc sermone est et in sensu et in syllabis. nam cum provinciam dicimus, nam Troia provincia, Ilium ipsa civitas, et principale est nomen, brevis est ‘Tro’. quando autem non est principale et derivatio est, longa est ‘Tro’, ut “Troius Aeneas”. {{sc|'''gaza'''}} Persicus sermo est et significat divitias, unde Gaza urbs in Palaestina dicitur, quod in ea Cambyses rex Persarum cum Aegyptiis bellum inferret divitias suas condidit. est autem generis feminini, ut “et gaza laetus agresti”. quo exemplo apparet quoque superfluo quaeri a multis, quemadmodum potuerit aurum natare, nescientibus gazas, id est opes, dici omne quod possidemus. aut certe hyperbole tempestatis, ut etiam ponderosa ferri potuerint. {{sc|'''per vndas'''}} ‘per’ quidam nolunt * * *.

{{ancora+|120|[[Aeneis/Liber I#120|120.]]}} {{sc|'''iam validam'''}} zeugma est ab inferioribus ‘vicit hiems’. quod fit et a superioribus et a medio, plerumque et ad utrumque respondet, ut “Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii laurus, qui sidera sentis et volucrum linguas et praepetis omina pinnae”. ecce hoc loco ‘sentis’ et ante dicta et sequentia concludit. {{sc|'''ilionei'''}} antiptosis est, pro genetivo enim dativum posuit; nam constat huiusmodi Graeca nomina dativum singularem in ei diphthongum mittere, ut Orphei; nam illa solutio est cum Orphei separatim dicimus: nec modo ‘Ilionei’ possumus dicere adstrictum esse genetivum, ut ipse sit qui et dativus. quod si forte contingat, non regula mutatur, sed antiptosis fit, qua plerumque utuntur poetae, ut “urbem quam statuo vestra est” pro urbs, item “haeret pede pes” pro pedi.

{{ancora+|121|[[Aeneis/Liber I#120|121.]]}} {{sc|'''vectvs'''}} qua vehebatur significat. et pro praesenti participio, quod non habemus, praeteritum posuit. in Latino enim sermone a passivo verbo praesens participium non est, neque ab activo praeteritum. sed quod uno sermone explicare non possumus aut circumlocutione ostendimus, aut si hoc nolumus, participium pro participio ponimus, sed usurpative, ut hoc loco factum est. {{sc|'''abas'''}} Abantes aliquot tradunt: hic unus, Aeneae comes; alter quem in Troia Diomedes occidit; tertius est Argivus, cuius clipeum tertio libro Apollini consecrasse dicit Aeneam.

{{ancora+|122|[[Aeneis/Liber I#120|122.]]}} {{sc|'''vicit hiems'''}} ‘hiems’ duas res significat: aut tempus aut vim venti, per quam oritur tempestas. ergo pro loco intellegendum est. Accius “unde estis nautae huc hieme delati”. sic et Varro. {{sc|'''laxis'''}} pro laxatis, nomen pro participio.

{{ancora+|123|[[Aeneis/Liber I#120|123.]]}} {{sc|'''imbrem'''}} imber dicitur umor omnis, ut Lucretius ex “igni terra atque anima nascuntur et imbri”, id est umore. {{sc|'''imbrem'''}}] veteres enim omnem aquam imbrem dicebant. Ennius imbrem pro aqua marina “ratibusque fremebat imber Neptuni”. {{sc|'''fatiscvnt'''}} abundanter aperiuntur; ‘fatim’ enim abundanter dicimus, unde et adfatim, hiscere autem aperiri, verbum frequentativum ab hiare.

{{ancora+|125|[[Aeneis/Liber I#125|125.]]}} {{sc|'''emissam hiemem'''}} hic apertius tempestatem declarat significari ex Graeco; nam et illi kheimona tempestatem dicunt. et bene veteres nostri ‘hiemem anni’ dicebant, ne tempestas posset intellegi. {{sc|'''imis'''}} bene in imo voluit esse Neptunum, ut iam factam cognosceret tempestatem, non incipientem vetaret.

{{ancora+|126|[[Aeneis/Liber I#125|126.]]}} {{sc|'''stagna'''}} stagnum dicitur aqua stans, sed nunc profunda maris significat ab eo, quod non nisi nimia tempestate turbantur. ergo ‘stagna’ et ‘imis vadis refusa’ aliud pendet ex alio, quia inmobilis aqua in imo maris tantummodo est, quam tunc ab imo motu dicit esse turbatam. {{sc|'''graviter commotvs'''}} opportune Neptunum ait commotum cum maria turbantur, quia plerumque poetae Neptunum pro mari ponunt. {{sc|'''et alto prospiciens'''}} aut e mari erigens caput, aut mari providens. quidam ‘alto’ caelo accipiunt, quia ait ‘iam caelum terramque’.

{{ancora+|127|[[Aeneis/Liber I#125|127.]]}} {{sc|'''placidvm capvt'''}} quaerunt multi quemadmodum ‘placidum caput’, si ‘graviter commotus'? quasi non possit fieri, ut irascatur ventis, propitius sit Troianis. uno autem epitheto more suo habitum futurae orationis ostendit, ut alibi uno sermone ‘tum quassans caput’. {{sc|'''placidvmqve capvt'''}}] epitheta alia naturalia sunt, alia ad tempus. et ‘placidum’ ut naturale Neptuni est, ita ‘graviter commotus’ ad tempus ob factam tempestatem.

{{ancora+|128|[[Aeneis/Liber I#125|128.]]}} {{sc|'''disiectam aeneae t. v. a. c.'''}} hic ostendit Aeolum omnia Iunonis praecepta complesse. nam ‘submersasque obrue puppes’ in Orontis sociorumque eius interitu; ‘aut age diversas et dissice corpora ponto’ ‘disiectam Aeneae toto videt aequore classem’.

{{ancora+|129|[[Aeneis/Liber I#125|129.]]}} {{sc|'''caeliqve rvina'''}} id est tonitribus, quorum sonus similis est ruinis.

{{ancora+|130|[[Aeneis/Liber I#130|130.]]}} {{sc|'''nec latvere doli fratrem ivnonis et irae'''}} aut doli Iunonis, aut fratrem Iunonis. gemina ergo distinctio est. {{sc|'''fratrem ivnonis'''}}] quod et ipsa Saturni est filia.

{{ancora+|131|[[Aeneis/Liber I#130|131.]]}} {{sc|'''evrvm ad se zephyrvmqve vocat'''}} per hos omnes intellege; isti enim sunt cardinales. ‘ad se’ autem ethikos. cur tamen Zephyrus, qui ad Italiam ducit, quem poeta supra tacuit, nunc vocatur? ira in hoc Neptuni exprimitur, si etiam eum obiurgat, qui non adfuerit.

{{ancora+|132|[[Aeneis/Liber I#130|132.]]}} {{sc|'''generis fidvcia vestri'''}} Astraeus enim unus de Titanibus, qui contra deos arma sumpserunt, cum Aurora concubuit, unde nati sunt venti secundum Hesiodum. et hoc loco fiduciam pro confidentia posuit, cum fiducia in bonis rebus sit, confidentia in malis.

{{ancora+|133|[[Aeneis/Liber I#130|133.]]}} {{sc|'''iam caelvm terrasqve'''}} aut ordo est ‘ausi estis sine meo numine tantas moles tollere et caelum terrasque turbare'? aut certe illud est, quod tria haec numina, licet divisa imperia teneant, videntur tamen invicem regni totius habere potestatem, sicut et ipsa elementa quae retinent physica inter se quadam ratione iunguntur. quod et ipsorum numinum sceptra significant. Iuppiter enim trifido utitur fulmine, Neptunus tridente, Pluto tricerbero. multi enim quaerunt, cur modo Neptunus de alienis conqueratur elementis. aut certe ‘terram’ pro mari posuit, ab eo quod continet id quod continetur, quia ipse dicitur Enosikhthon et Enosigaios, id est movens terram. et caelum pro aere; constat enim terram cum aqua in aere libratam. {{sc|'''meo sine nvmine'''}} hoc est ‘et laxas sciret dare iussus habenas’. {{sc|'''nvmine venti'''}} distingue ‘numine’, ut ‘venti’ convicium sit.

{{ancora+|135|[[Aeneis/Liber I#135|135.]]}} {{sc|'''qvos ego'''}} deficit hoc loco sermo; et congrue, quasi irati et turbatae mentis, ut alibi “me me, adsum”. similiter “incipit effari, mediaque in voce resistit”. Terentius “quem quidem ego si sensero, sed quid opus est verbis?” his enim adfectibus tantum sermonis defectio congruit. {{sc|'''qvos ego'''}}] subauditur ‘ulciscar’. ergo aposiopesis est, hoc est, ut ad alium sensum transeat, ideo abruptum et pendentem reliquit. et necessarium post tale schema ‘sed’ coniunctionem sequi, ut “quamquam o, sed”. {{sc|'''sed motos praestat'''}} prudenter agit; plus est enim innocentibus succurrere, quam nocentium delicta punire. {{sc|'''praestat'''}} melius est, ut “praestat Trinacrii metas lustrare Pachyni”. et notandus sermo. nam et per se plenus est, et tam accusativo iungitur quam septimo. dicimus enim et ‘praestat illum’ et ‘praestat illo’.

{{ancora+|136|[[Aeneis/Liber I#135|136.]]}} {{sc|'''post mihi non simili poena commissa lvetis'''}} aut ‘non simili poena’, id est non ea qua Troianos adfecistis, aut certe ‘mihi non simili’, id est vehementer irato. {{sc|'''post mihi n. s. p. c. l.'''}}] pro ‘non inpune eritis posthac’; nunc enim nullam poenam sentiunt, nisi forte obiurgationis. ‘commissa’ autem hic pro peccatis. {{sc|'''lvetis'''}} persolvetis. et hic sermo a pecunia descendit; antiquorum enim omnes poenae pecuniariae fuerunt.

{{ancora+|137|[[Aeneis/Liber I#135|137.]]}} {{sc|'''matvrate fvgam'''}} cum maturitate, id est cum tranquillitate discedite, quo modo dicimus ‘matura iracundiam tuam’, id est mitiga; perniciosum enim Troianis est, si maturent fugam, hoc est accelerent. ergo ‘fugam’ hic tantum discessum accipiendum.

{{ancora+|138|[[Aeneis/Liber I#135|138.]]}} {{sc|'''saevvmqve'''}} vel magnum et potentem, ut superius, vel vere saevum in ventos, quia minatur. {{sc|'''tridentem'''}} ideo tridens Neptuno adsignatur, quia mare a quibusdam dicitur tertia pars mundi, vel quia tria genera aquarum sunt, maris, fluminum, fluviorum, quibus omnibus Neptunum praeesse non nulli dicunt.

{{ancora+|139|[[Aeneis/Liber I#135|139.]]}} {{sc|'''sorte'''}} ac si diceret potuisse se etiam caelum tenere, Aeolum vero beneficio etiam carceris regna meruisse, nec sine suo arbitrio posse quemquam in suo regno habere potestatem. {{sc|'''sed mihi sorte datvm'''}} ‘sorte’ ideo ait, quia Iuppiter et Neptunus et Dis pater, Saturni et Opis filii, cum de mundi possessione certamen inissent, placuit ut imperium sorte dividerent: ita effectum est, ut caelum Iuppiter, maria Neptunus, Dis pater inferos sortirentur. {{sc|'''inmania'''}} aspera; ‘manum’ enim antiqui bonum dicebant, sicut supra dictum est, unde et ‘mane’ dicitur; quid enim melius? et per antiphrasin ‘manes’ inferi, quia non sint boni.

{{ancora+|140|[[Aeneis/Liber I#140|140.]]}} {{sc|'''vestras evre domos'''}} irascentum est uti proprio nomine, ut Terentius “ego te in pistrinum Dave dedam”. aut quasi contra principem tempestatis irascitur, quem primum constat egressum, quia supra ‘una Eurusque Notusque ruunt’. quod autem dixit ‘saxa inmania, vestras domos’ de Pseudulo Plauti tractum est, ubi ait “nisi forte carcerem aliquando effregistis vestram domum”. et figurate ‘saxa, domos’; vario enim significatu idem ostenditur. {{sc|'''iactet'''}} pro glorietur, sicut in georgicis “nullo tantum se Moesia cultu iactet”. et hoc ex accidenti sumptum, quoniam qvicumque sunt in aliqua re gloriosissima motu quodam et incessu corpus suum iactant. {{sc|'''avla'''}} inrisio est; sequitur enim ‘carcere’. et nihil tam contrarium si simpliciter intellegamus.

{{ancora+|141|[[Aeneis/Liber I#140|141.]]}} {{sc|'''clavso'''}} quia dimittere ventos non ipsius est, sed iubentis. et hoc est “foedere certo et dare iussus habenas”. {{sc|'''ventorvm'''}} non otiose, sed per exprobrationem, poterat enim dicere ‘vestro’, sed ut supra “meo sine numine venti”. {{sc|'''carcere regnet'''}} licet carcer sit, tamen regnum est Aeoli; haec enim pro adfectu possidentis intellegenda sunt, ut alibi cum de rure loqueretur “post aliquot mea regna videns mirabor aristas”. et bene regnum Aeoli custodiam carceris dixit.

{{ancora+|142|[[Aeneis/Liber I#140|142.]]}} {{sc|'''dicto citivs'''}} non antequam diceret, dixit enim ‘haec ait’; sed citius, quam dici potest. {{sc|'''placat'''}} sub poetica licentia physicam quoque tangit rationem. mare enim dicitur esse Neptunus, quem superius dixit graviter commotum, quia tempestas erat. nunc ait ‘placat’, quia iam sedari coeperant maria.

{{ancora+|143|[[Aeneis/Liber I#140|143.]]}} {{sc|'''collectas'''}} aut nunc collegit et fugavit, aut ante a ventis collectas fugavit, id est resolvit. {{sc|'''collectas'''}}] colligere enim nubes dicitur caelum, ut “aut si nox pluviam ne colligat ante veremur”. {{sc|'''solemqve redvcit'''}} per solem serenitas intellegenda, quia superius dixerat “eripiunt subito nubes caelumque diemque”. quis enim ignorat diem constare per solem? et consequens erat, ut fugatis nubibus sol rediret.

{{ancora+|144|[[Aeneis/Liber I#140|144.]]}} {{sc|'''cymothoe'''}} nomina deorum plerumque de causis sunt ficta ab elementis, quae numina dici voluere maiores, ut ‘Cymothoe’, id est cursus fluctuum, apo tou theein to kuma. {{sc|'''triton'''}} deus marinus, Neptuni et Salaciae filius, deae marinae ab aqua salsa dictae. {{sc|'''adnixvs'''}} antiquum est, ut ‘conixus’, quibus hodie non utimur; dicimus enim ‘adnisus’ et ‘conisus’. sed et multa alia usus contra antiqvitatem vindicavit. illi enim ‘parsi’ dicebant, nos dicimus ‘peperci’. item nos dicimus ‘suscepi’, illi dicebant ‘succepi’, ut “succepitque ignem foliis”. {{sc|'''adnixvs'''}} zeugma est, ‘adnixi’ enim debuit dicere, ut paulo post “haud aliter puppesque tuae pubesque tuorum, aut portum tenet”. ergo ‘adnixus’ ad Tritonem tantum pertinet, quia Cymothoen iuvabat. quibusdam sane non videtur zeugma, quia ‘adnixus’, non ‘conixus’. ordo tamen est ‘Cymothoe simul et Triton acuto detrudunt naves scopulo’, ab aris scilicet in quas “tris Notus in s. l. t”.

{{ancora+|145|[[Aeneis/Liber I#145|145.]]}} {{sc|'''levat'''}} leves ac navigabiles facit, ut “nostrumque leves quaecumque laborem”. et scire debemus prudenter poetam pro causis vel tendere vel corripere orationem, ut hoc loco periclitantibus Troianis tota celeritate dicit esse subventum. contra in quinto libro ubi nullum periculum est latius describit placantem maria Neptunum. item in secundo libro quoniam inminet periculum uno versu ait “quo res summa loco Panthu? quam prendimus arcem?” {{sc|'''levat'''}} laxat, ut “atque arta levari vincla iubet Priamus”. {{sc|'''tridenti'''}} autem pro tridente, dativum pro ablativo.

{{ancora+|146|[[Aeneis/Liber I#145|146.]]}} {{sc|'''aperit'''}} ideo quia harenarum congerie inpediente praeclusae ad navigandum erant. ergo inmisso in eas mari aptas ad navigandum facit. sic Sallustius “sed ubi tempore anni mare classibus patefactum est”. ceterum bis idem. {{sc|'''temperat'''}} tranquillum facit.

{{ancora+|147|[[Aeneis/Liber I#145|147.]]}} {{sc|'''atque rotis summas l. p. v.'''}} bene non moratur in descriptione currus, ut citius liberetur Aeneas. * * * {{sc|'''perlabitvr vndas'''}} figura est. quod enim nos modo dicimus per praepositionem nomini copulatam sequente verbo, antiqui verso ordine praepositionem detractam nomini iungebant verbo, ita tamen ut esset una pars orationis, et faciebant honestam elocutionem. nos dicimus ‘per undas labitur’, illi dicebant ‘perlabitur undas’. item ‘per forum curro’ et ‘percurro forum’. notandum plane quod plerumque suum regit casum, plerumque ad ablativum transit.

{{ancora+|148|[[Aeneis/Liber I#145|148.]]}} {{sc|'''ac velvti magno in popvlo'''}} iste tempestati populi motum comparat, Tullius populo tempestatem: pro Milone “equidem ceteras tempestates et procellas in illis dumtaxat fluctibus contionum”. ita et Homerus seditioni tempestatem kinethe d’ agore hos kumata makra thalasses. ideo autem ‘magno’ addidit, quia ubi frequens est populus, ibi et crebra seditio. et quidam ‘populum’ totam civitatem, ‘vulgum’ vero plebem significari putant. {{sc|'''saepe'''}} autem ut fieri solet.

{{ancora+|149|[[Aeneis/Liber I#145|149.]]}} {{sc|'''seditio'''}} ‘seditio’ est dissensio civium, sicut Cicero ait in de re publica “eaque dissensio civium, quod seorsum eunt alii ad alios, seditio dicitur”. {{sc|'''animis ignobile'''}} id est stultum, ut contra nobilem animum prudentium dicimus. ideo etiam paulo post ait ‘arrectis auribus’; sumpsit enim translationem ab animalibus, quae utique stultiora sunt. {{sc|'''vvlgvs'''}} et masculini generis et neutri lectum est: generis neutri hoc loco, alibi masculini, ut in “vulgum ambiguas”. et hoc est artis ut masculino utamur, quia omnia Latina nomina in us exeuntia, si neutra fuerint, tertiae sunt declinationis, ut pecus pecoris: si autem secundae fuerint declinationis, masculina sunt; ‘vulgi’ autem facit, non ‘vulgeris’, ut docti, clari. usurpatum tamen est neutrum genus propter unum Graecum nomen, id est pelagus. cum enim pelagi faciat, neutri tamen est generis.

{{ancora+|150|[[Aeneis/Liber I#150|150.]]}} {{sc|'''iamqve faces et saxa volant'''}} multi non ‘volant’, sed ‘volunt’ invenisse se dicunt. sed Cornutus “verendum”, ait, “ne praeposterum sit faces velle, et sic saxa, cum alibi maturius et ex ordine dictum sit ‘arma velit poscatque simul rapiatque inventus'”. {{sc|'''fvror arma ministrat'''}} sic alibi “rimanti telum ira facit”. sane summa velocitate sensus explicitus.

{{ancora+|151|[[Aeneis/Liber I#150|151.]]}} {{sc|'''gravem'''}} venerabilem, unde et contemptibiles ‘leves’ dicimus. et bene servat circa hunc rhetoricam definitionem, cui dat et iustitiam et peritiam dicendi, ut ‘tum pietate gravem’ et ‘ille regit dictis animos’. orator enim est vir bonus, dicendi peritus. {{sc|'''pietate gravem'''}} cuius illis auctoritas ob pietatem est gravis.

{{ancora+|152|[[Aeneis/Liber I#150|152.]]}} {{sc|'''arrectis avribvs'''}} translatio a mutis animalibus, quibus aures mobiles sunt. an aures pro audiendi sensu posuit, secutus Terentium qui ait “arrige aures Pamphile” ?

{{ancora+|155|[[Aeneis/Liber I#155|155.]]}} {{sc|'''genitor'''}} venerabilis, ut “Thybri pater”. ergo hoc nomen et ad verum patrem pertinet et ad honorem refertur. sane veteres omnes deos patres dicebant. {{sc|'''caeloqve invectvs aperto'''}} non per caelum vectus, sed caelo iam sereno vectus per maria.

{{ancora+|156|[[Aeneis/Liber I#155|156.]]}} {{sc|'''flectit'''}} quidam ‘flectit’ pro regit accipiunt, ut interdum ‘torquet’ in eodem significatu ponit “qui numine torques”. {{sc|'''cvrrv'''}} non, ut quidam putant, pro ‘currui’ posuit, nec est apocope, sed ratio artis antiquae, quia omnis nominativus pluralis regit genetivum singularem et isosyllabus esse debet, ut hae musae huius musae, hi docti huius docti. item a genetivo singulari dativus regitur singularis, ut isosyllabus sit, ut huius docti hvic docto. inde ergo est “curruque abscisa duorum suspendit capita” et “libra die”, ne, si ‘diei’ fecisset, maior esset nominativo plurali. {{sc|'''secvndo'''}} Troianis obsequenti. et tractus est sermo a sequentibus servis, id est pedisequis secundis: unde et secundam fortunam dicimus, quod secundum nos est, id est prope nos.

{{ancora+|157|[[Aeneis/Liber I#155|157.]]}} {{sc|'''aeneadae'''}} nunc Troiani, aliquando Romani, ut “Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant”. {{sc|'''proxima litora'''}} ideo quia post periculum non eligitur litus, sed quodcumque occurrit occupatur. {{sc|'''cvrsv'''}} aut secundum quod superius diximus ‘proxima cursu’, id est cursui, aut ‘contendunt cursu petere’, et est septimus casus. ut hic ‘cursu’ de navibus, ita alibi iter, ut “unde iter Italiam” et in quinto “certus iter”. stationes etiam navium dicebant, quod est animalibus terrestribus proprium.

{{ancora+|158|[[Aeneis/Liber I#155|158.]]}} {{sc|'''vertvntvr'''}} scilicet a proposito itinere, hoc est ab Italia.

{{ancora+|159|[[Aeneis/Liber I#155|159.]]}} {{sc|'''est in secessv'''}} topothesia est, id est fictus secundum poeticam licentiam locus. ne autem videatur penitus a veritate discedere, Hispaniensis Carthaginis portum descripsit. ceterum hunc locum in Africa nusquam esse constat, nec incongrue propter nominis similitudinem posuit. nam topographia est rei verae descriptio. {{sc|'''secessv'''}} sinu secreto. {{sc|'''locvs'''}} subaudis ‘quem’, ut superius “urbs antiqua fuit”. et sciendum est, quia, quotiens praemittimus nomen cuiuslibet generis et interposito pronomine proprium sequitur nomen alterius generis, medium illud pronomen proprii nominis genus sequitur, ut Sallustius “est in carcere locus, quod Tullianum appellatur”. ecce proprio iunxit, non appellativo; Tullianum enim proprium est, carcer appellativum. si autem utraque nomina appellativa fuerint, licenter cui volumus respondemus. {{sc|'''insvla portvm efficit'''}} ‘quem locum’ subaudimus, vel ‘in quo insula portum efficit’; hoc enim solummodo portus, quod illi insula anteposita est.

{{ancora+|161|[[Aeneis/Liber I#160|161.]]}} {{sc|'''inqve sinvs scindit sese vnda redvctos'''}} dividit se unda in sinus reductos, id est replicabiles. {{sc|'''inqve sinvs'''}} antiqua est locutio. sic ipse alibi “inque salutatam linquo”. C. Memmius de triumpho Luculli Asiatico: “inque luxuriosissimis Asiae oppidis consedissse” et mox “inque Gallograeciam redierunt”.

{{ancora+|162|[[Aeneis/Liber I#160|162.]]}} {{sc|'''gemini'''}} pares, similes; interdum et duos significat. {{sc|'''minantvr'''}} eminent, ut “minaeque murorum ingentes”. item “illa usque minatur”. et ita est, ut quae eminent minari videantur.

{{ancora+|163|[[Aeneis/Liber I#160|163.]]}} {{sc|'''svb vertice'''}} hoc est circa radices montis, quae ad rectam lineam suscipiunt cacumen, id est verticem.

{{ancora+|164|[[Aeneis/Liber I#160|164.]]}} {{sc|'''tvta'''}} a tempestate defensa, ideo et ‘silent’. {{sc|'''tvm'''}} pro praeterea. {{sc|'''tvm silvis scaena corvscis'''}} ‘silvis coruscis’ hoc est silvarum coruscarum, id est crispantium, ut Iuvenalis “longa coruscat serraco veniente abies”. et posuit septimum pro genetivo, ut superius “pulchra prole”. alii ‘coruscis’ tremulis vel vibrantibus accipiunt. {{sc|'''scaena'''}} inumbratio. et dicta scaena apo tes skias. apud antiquos enim theatralis scaena parietem non habuit, sed de frondibus umbracula quaerebant. postea tabulata conponere coeperunt in modum parietis. scaena autem pars theatri adversa spectantibus, in qua sunt regia.

{{ancora+|165|[[Aeneis/Liber I#165|165.]]}} {{sc|'''desvper'''}} pro supra, praepositione contra rationem adiecta. {{sc|'''horrenti'''}} horror plerumque ad odium pertinet, plerumque ad venerationem, ut hoc loco. sic Lucanus “arboribus suus horror inest” (3.413). {{sc|'''atrvm nemvs'''}} tropus est; per atrum enim nigrum ostendit, per nigrum umbrosum, per umbrosum densum, id est frondibus plenum.

{{ancora+|167|[[Aeneis/Liber I#165|167.]]}} {{sc|'''vivo'''}} naturali, ut “vivo praetervehor ostia saxo”.

{{ancora+|168|[[Aeneis/Liber I#165|168.]]}} {{sc|'''nympharvm domvs'''}} aut verum dicit et est historia, aut ad laudem pertinet loci: talis, inquit, locus est, ut domus credatur esse nympharum. {{sc|'''hic'''}} pro ‘illic’ more suo.

{{ancora+|169|[[Aeneis/Liber I#165|169.]]}} {{sc|'''anchora morsv'''}} hoc nomen cum in Graeco, unde originem ducit, aspirationem non habeat, in Latino aspiratur: quod est contrarium; nam magis Graecorum est aspiratio. sed hoc in paucis nominibus invenitur. morsum autem de anchoris bene dixit, cum alio loco inveniamus “tum dente tenaci anchora fundabat navis”.

{{ancora+|170|[[Aeneis/Liber I#170|170.]]}} {{sc|'''huc septem aeneae c. n.'''}} quidam volunt hoc loco quaestionem nasci. si favet Neptunus Troianis, cur cum omnibus navibus ad Africam non pervenit Aeneas? sed Neptunus postquam sensit tempestatem commotam, potuit de periculo liberare Troianos, ante facta vero mutare non potuit. nam et Orontis navem cum omnibus sociis eius constat perisse: et simul libri oeconomia perisset, si Aeneas cum omnibus navibus pervenisset. volunt autem septem naves ita interim colligi, ut una Aeneae sit, tres de saxis a Cymothoe et Tritone, tres de syrtibus, Neptuno syrtes navigabiles faciente, liberatae sint, reliquae tantum dispersae sint, quas paulo post legimus ad Africae litus adpulsas. novam tamen rem Naevius bello Punico dicit, unam navem habuisse Aeneam, quam Mercurius fecerit.

{{ancora+|171|[[Aeneis/Liber I#170|171.]]}} {{sc|'''tellvris amore'''}} cuiuscumque post pericula. unde et superius dixit ‘quae proxima litora cursu contendunt’. et paulo post infert ‘optata potiuntur Troes harena’; nam re vera haec optata non erat eis, qui ad Italiam festinant. tellurem autem pro terra posuit, cum Tellurem deam dicamus, terram elementum; ut plerumque ponimus Vulcanum pro igni, Cererem pro frumento, Liberum pro vino.

{{ancora+|172|[[Aeneis/Liber I#170|172.]]}} {{sc|'''harena'''}} quaeritur, habeat necne nomen hoc adspirationem. et Varro sic definit “si ab ariditate dicitur non habet, si ab haerendo, ut in fabricis videmus, habet”. melior tamen est superior etymologia. et ‘harena’ aut pro terra posita est, aut et harena grata potuit esse post mare.

{{ancora+|173|[[Aeneis/Liber I#170|173.]]}} {{sc|'''sale tabentis'''}} aut madefactos aspargine, aut qui apud sentinam laboraverint; nam supra ait “omnes accipiunt inimicum imbrem”. sane marina aqua dicitur exesse et extenuare ut cetera sic corpus humanum. {{sc|'''in litore'''}} pro in litus, ut “arma sub adversa posuit radiantia quercu” pro sub adversam quercum.

{{ancora+|174|[[Aeneis/Liber I#170|174.]]}} {{sc|'''silici scintillam excvdit'''}} bene adiecit speciem, quia in lapidibus certis invenitur ignis. ‘excudit’ autem est feriendo eiecit, quia cudere est ferire; unde et incus dicitur, quod illic aliquid cudamus, id est feriamus. {{sc|'''achates'''}} adlusit ad nomen, nam achates lapidis species est: bene ergo ipsum dicit ignem excusisse. unde etiam Achaten eius comitem dixit. lectum est enim in naturali historia Plinii, quod si quis hunc lapidem in anulo habuerit, gratiosior est.

{{ancora+|175|[[Aeneis/Liber I#175|175.]]}} {{sc|'''svccepit'''}} pro suscepit, ut diximus supra.

{{ancora+|176|[[Aeneis/Liber I#175|176.]]}} {{sc|'''nvtrimenta'''}} Cicero in Oratore “sed quod educata huius nutrimentis eloquentia ipsa se postea colorat”. {{sc|'''rapvitqve in fomite flammam'''}} paene soloecophanes est; nam cum mutationem verbum significet, ablativo usus est: sed hoc solvit aut antiqua circa communes praepositiones licentia, ut est “conditus in nubem”, contra “et nota conduntur in alvo”, item “saeva sedens super arma” et “geminae super arbore sidunt”. Cicero “quod ille in capite ab hostium duce acceperat”, item “et si fortes fueritis in eo, quem nemo sit ausus defendere”. aut ‘rapuit’ raptim fecit flammam in fomite, id est celeriter. et mire ‘rapuit’, opus est enim celeritate ad tale ministerium. sane fomites sunt assulae quae ab arboribus cadunt quando inciduntur, quod foveant ignem. Clodius Scriba commentariorum IIII. “fomenta taleae excisae ex arboribus”, item alio loco “astulae ambustae, ligna cavata a fungis nomine excepto”.

{{ancora+|177|[[Aeneis/Liber I#175|177.]]}} {{sc|'''cererem'''}} metonymia pro frumento. {{sc|'''corrvptam vndis'''}} aqua emollitam. {{sc|'''cerealiaqve arma'''}} fugiens vilia ad generalitatem transiit propter carminis dignitatem et rem vilem auxit honestate sermonis, ut alibi, ne lucernam diceret, ait “testa cum ardente viderent scintillare oleum”. et sciendum est iudice euphonia dici ‘Cerealia’ vel ‘Cerialia’, ‘Typhoea’ vel ‘Typhoia’, ‘Caesareanus’ vel ‘Caesarianus’. in his ergo licentia derivationis est. {{sc|'''cerealiaqve arma'''}}] ‘arma’ enim generaliter omnium rerum instrumenta dicuntur, ubi reponuntur armaria dicta sunt. Nigidius de hominum naturalibus IIII. “omnis enim ars materia inventa circa quam versetur, ferramenta vasa instrumentum armamentaque primum comparat, per quae opera sua efficere possit”.

{{ancora+|178|[[Aeneis/Liber I#175|178.]]}} {{sc|'''fessi rervm'''}} hoc est penuria fatigati, id est esurientes, quod fere laborem fames subsequitur. et fessus generale est; dicimus enim fessus animo, id est incertus consilii, ut “ter fessus valle resedit”, et fessus corpore, quod magis est proprium, et fessus rerum a fortuna venientium, ut hoc loco. epitheta numquam vacant, sed aut ad augmentum, aut ad diminutionem, aut ad discretionem poni solent. {{sc|'''frvges'''}} generaliter omnes fruges dicuntur, et errant qui discernunt frumenta a frugibus. nam Cicero ait “olei et frugum minutarum”, cum de leguminibus diceret, ut ostenderet etiam frumenta fruges vocari. frugum autem nomen tractum est a frumine, id est eminente gutturis parte. {{sc|'''receptas'''}} liberatas ut “medioque ex hoste recepit”, id est liberavit. {{sc|'''receptas'''}}] de periculo vel ex insperato salvas.

{{ancora+|179|[[Aeneis/Liber I#175|179.]]}} {{sc|'''et torrere parant flammis et frangere saxo'''}} multi hysteroproteron putant, non respicientes superiora, quia dixit undis Cererem esse corruptam, quam necesse fuerat ante siccari. qui tamen etiam contra hoc illo se tuentur exemplo “nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo” et volunt etiam hic hysteroproteron esse. quod falsum est; nam et hodie siccari ante fruges et sic frangi videmus. et quia apud maiores nostros molarum usus non erat, frumenta torrebant et ea in pilas missa pinsebant, et hoc erat genus molendi. unde et pinsores dicti sunt, qui nunc pistores vocantur. pinsere autem dici Persius probat, ut “a tergo quem nulla ciconia pinsit”. quidam ne hysteroproteron sit, alios torrere, alios frangere accipiunt. Accius Troadibus “nocturna saxo fruges franges torridas”. sane his versibus ‘tum Cererem corruptam undis’ et ‘torrere parant flammis et frangere saxo’ ius pontificum latenter attingit. flamines autem farinam fermentatam contingere non licebat. cum autem dicit ‘Cererem corruptam undis’ et ‘torrere p. f. et f. s.’, quid aliud ostendit, quam mox eos sine fermento panem coxisse, qui omnes fruges corruptas protulerunt? non autem exspectasse eos fermentum, docet illo versu ‘tum victu revocant vires’.

{{ancora+|180|[[Aeneis/Liber I#180|180.]]}} {{sc|'''aeneas'''}} merita personarum vilibus officiis interesse non debent: quod bene servat ubique Vergilius, ut hoc loco, item in sexto cum diversis officiis Troianos diceret occupatos, ait “at pius Aeneas arces quibus altus Apollo praesidet”: nisi cum causa pietatis intervenit, ut ad sepeliendum socium Misenum de Aenea dixit “paribusque accingitur armis”. {{sc|'''scopvlvm'''}} id est speculam. et quando speculationem significamus, generis est feminini, ut “specula Misenus ab alta”. speculum autem, in quo nos intuemur, generis est neutri, ut Iuvenalis “speculum civilis sarcina belli”.

{{ancora+|181|[[Aeneis/Liber I#180|181.]]}} {{sc|'''late petit'''}} in quantum potest. {{sc|'''pelago'''}} in pelagus, ut “inferretque deos Latio”. {{sc|'''anthea si qvem'''}} aut ordo est ‘ascendit scopulum requisiturus Anthea Capyn Caicum, si quem videat’. et usus est hoc genere elocutionis, quo et Terentius, qui dixit “quod plerique omnes faciunt adulescentuli”. atqui nihil tam contrarium; omnes enim generale est, plerique speciale: ordo ergo est, quod omnes faciunt adulescentuli, ut animum ad aliquod studium adiungant, plerique equos alere, plerique canes. aut certe ‘quem’ vacat, ut superius diximus istas frequenter vacare particulas, ut ipse Vergilius “Rhebe diu, res si qua diu mortalibus ulla est”. nemo enim dicit ‘si qua ulla’, sed ‘si ulla’: vacat ergo ‘qua’. item in Lucilio “et quem Pamphilum quaeris” ‘quem’ vacat, nam de uno loquebatur. ergo ‘si quem videat’ pro ‘si videat’ posuit, cui contrarium ponebant veteres ‘nullum’, id est ‘si quem vidisti’ ‘nullum vidi’ pro ‘non vidi’. sane legitur et ‘si qua’, ut sit ‘si qua ratione’.

{{ancora+|182|[[Aeneis/Liber I#180|182.]]}} {{sc|'''phrygias'''}} Troianas, Troia enim in Phrygia provincia est. et veri simile est, Aeneam de omni ipsa provincia socios habere potuisse. in secundo enim ait “undique convenere animis opibusque parati”. dicta autem Phrygia ab Aesopi filia Phrygia. {{sc|'''biremis'''}} naves habentes remorum ordinem geminum, ut alibi “triplici pubes quam Dardana versu inpellunt”. quidam tamen ‘biremes’ ad suum tempus volunt dixisse Vergilium, negantes Troicis temporibus biremes fuisse. Varro enim ait post aliquot annos inventas biremes.

{{ancora+|183|[[Aeneis/Liber I#180|183.]]}} {{sc|'''in pvppibvs arma caici'''}} quia navigantum militum est puppibus arma religare, ut alibi “pacem orare manu, praefigere puppibus arma”. fiebat hoc autem et signi gratia. aut ‘arma’ pro navalibus armamentis, ut “colligere arma iubet”, quia solent naves a velificatione facile cognosci.

{{ancora+|184|[[Aeneis/Liber I#180|184.]]}} {{sc|'''cervos'''}} cervi dicti sunt apo ton keraton, id est a cornibus. sciendum autem est etiam Latina nomina Graecam plerumque etymologiam recipere. sed cervi non sunt in provincia proconsulari, ad quam venit Aeneas. aut fictum ergo est secundum poeticum morem, aut ob hoc dictum, quia heroicis temporibus ubique omnia nascebantur per se, ut ipse “omnis feret omnia tellus”. aut possunt tunc fuisse, sed ut multis aliis locis variae mutationes factae: licet quidam cervos pro quacumque fera dictos accipiant, quia post ait ‘inplentur veteris Bacchi pinguisque ferinae’. nam male quidam eos de vicinis insulis transfretasse tradunt, et ideo ‘errantes’, quod in ignotis locis essent.

{{ancora+|185|[[Aeneis/Liber I#185|185.]]}} {{sc|'''errantes'''}} pascentes, ut alibi “mille meae Siculis errant in montibus agnae”; re vera enim dum pascuntur, vagantur. et in septimo de cervo “errabat silvis”. {{sc|'''tota'''}} inter ‘totum’ et ‘omne’ hoc interest, quod ‘totum’ dicimus unius corporis plenitudinem, ‘omne’ de universis dicimus, ut puta ‘totum auditorium habet scolasticos’, hoc est plenum est auditorium scolasticis; ‘omne auditorium habet scolasticos’, id est omnia auditoria. usurpant tamen poetae et ista confundunt, ut hoc loco ‘tota’ pro omnibus posuit, et contra pro tota ‘omnem’ posuit, ut est “omnemque reverti per Troiam”. Statius “et totos in poenam ordire nepotes”, id est omnes. plerique derivationem dicunt ab eo quod est ‘tot’ ‘totus’, ut ab eo quod est ‘quot’ ‘quotus’. sed illud notandum, quia in derivatione mutat plerumque naturam; nam cum ‘tot’ naturaliter brevis sit, ‘totus’ producitur, ‘quotus’ vero secundum originem suam brevis remanet. {{sc|'''armenta'''}} videtur nove de cervis dixisse, cum armenta proprie boum sint vel equorum vel ceterorum quibus in armis utimur.

{{ancora+|186|[[Aeneis/Liber I#185|186.]]}} {{sc|'''agmen'''}} agmen proprie dicitur ordinata multitudo, ut est ambulantis exercitus; neque enim in uno loco stans agmen vocatur, aut si inventum fuerit usurpatum est: unde bene adiecit ‘longum’, ut incedentum ostenderet significationem.

{{ancora+|187|[[Aeneis/Liber I#185|187.]]}} {{sc|'''constitit'''}} ‘con’ secundum naturam brevis est semper, excepto quum s littera vel f sequitur; tunc enim tantum producitur, sicut ‘in’ syllaba, ut insula, infula. {{sc|'''hic'''}} pro tunc, aut pro ibi. {{sc|'''celeres'''}} potest et pro celeriter accipi.

{{ancora+|188|[[Aeneis/Liber I#185|188.]]}} {{sc|'''corripvit'''}} aut de pharetra corripuit, ut est “corripit hic subita trepidus formidine ferrum”, aut ab Achate, ut eum secutum esse per silentium intellegamus, ut illo loco “ni iam praemissus Achates adforet”, item “nunc repeto, Anchises fatorum arcana reliquit”. aut ‘corripuit’, ut cervorum celeritatem praeciperet. {{sc|'''gerebat'''}} aut tunc, aut quae gerere consueverat.

{{ancora+|190|[[Aeneis/Liber I#190|190.]]}} {{sc|'''cornibvs arboreis'''}} aut subaudi ‘cum’, ut illo loco “atque Ixionii vento rota constitit orbis”, id est cum vento; aut certe secundum supra dictam figuram ‘cornibus arboreis’ pro cornuum arboreorum. melius tamen est ut ‘cum’ subaudias. {{sc|'''tvm vvlgvs'''}} bene ‘vulgus’ ductoribus interemptis. Ennius “avium vulgus” et alibi “hastarum”, id est multitudinem hastarum et avium.

{{ancora+|191|[[Aeneis/Liber I#190|191.]]}} {{sc|'''miscet'''}} perturbat, circumagit, insequitur. {{sc|'''frondea'''}} pro frondosa posuit. plerumque enim dum varietati declinationis student poetae mutant proprietatem; nam frondeum est totum de frondibus, ut torus, frondosus vero est lucus; licet enim abundet frondibus, non tamen est de frondibus totus: ut saxeus et saxosus. {{sc|'''tvrbam'''}} multitudinem. Cicero in Verrinis “videt in turba Verrem”, Plautus in Amphitrione “deinde utrique imperatores in medium exeunt extra turbam ordinum” (Am. 223).

{{ancora+|192|[[Aeneis/Liber I#190|192.]]}} {{sc|'''qvam septem'''}} bene definit numerum; necessitatis enim est haec venatio, non voluptatis, in qua plura requiruntur. nec enim conveniebat, sociis diversis modis laborantibus, voluptati operam dare. {{sc|'''victor'''}} hoc loco propositi effector, ut est “atque rotis insistere victor”.

{{ancora+|193|[[Aeneis/Liber I#190|193.]]}} {{sc|'''fvndat hvmi'''}} per humum. et est adverbialiter positum, ut “humi nitens”, id est per humum. {{sc|'''cvm navibvs'''}} cacenphaton in sermone, quod fit si ‘cum’ particulam n littera sequatur. notandum sane est, quod non omnia persequitur, neque enim indicat, quo delati sunt cervi.

{{ancora+|194|[[Aeneis/Liber I#190|194.]]}} {{sc|'''hinc'''}} pro inde vel post, abutitur enim adverbiis more suo. {{sc|'''partitvr'''}} Sallustius ait “provincias inter se partiverant”, nam et partio et partior dicimus: et est verbum de his, quae cum utramque recipiant declinationem pro nostra voluntate, activae tamen sunt significationis, ut punio punior, fabrico fabricor, lavo lavor. quamquam temptaverit Probus facere differentiam inter activam passivamque significationem, ut dicamus tondeo alterum tondeor ab altero; sed hoc in aliis verbis dicere non possumus, ut fabrico fabricor, pasco pascor; nam legimus “florem depasta salicti” et “pascuntur vero dumos”. sunt autem alia verba, quae activae significationis declinationisque sunt, ut caedo, sunt quae passivae, ut caedor. invenimus tamen, activam declinationem significationem habere passivam, ut vapulo, et contra declinationem passivam activam habere significationem, ut loquor. haec ergo caute ab illis segreganda sunt verbis.

{{ancora+|195|[[Aeneis/Liber I#195|195.]]}} {{sc|'''vina bonvs qvae deinde cadis onerarat acestes'''}} ordo est ‘deinde vina partitur, quae Acestes dedit’. ‘bonus’ autem hic largus vel liberalis. sane etiam Aeneam bonum pro laude appellat, ut in quinto “quos bonus Aeneas dictis solatur amicis”. bonum etiam pro forti dicit Sallustius “sane bonus ea tempestate contra pericula et ambitionem”. item in Catilina “sed libertatem, quam nemo bonus nisi cum anima simul amittit”. de Acestis autem origine fabula in quinto libro est. {{sc|'''deinde'''}} una syllaba metri causa excluditur.

{{ancora+|196|[[Aeneis/Liber I#195|196.]]}} {{sc|'''trinacrio'''}} Graecum est propter tria akra, id est promunturia, Lilybaeum, Pachynum, Pelorum. Latine autem Triquetra dicitur. sane Philostephanus peri ton neson sine r littera Trinaciam appellat “hoti Trinakos autes protos ebasileusen”. {{sc|'''heros'''}} vir fortis, semideus, plus ab homine habens, ut ait Hesiodus.

{{ancora+|197|[[Aeneis/Liber I#195|197.]]}} {{sc|'''dictis maerentia'''}} bene ante epulas et hortatur socios et solatur.

{{ancora+|198|[[Aeneis/Liber I#195|198.]]}} {{sc|'''o socii'''}} ordo est ‘o socii, revocate animos’. bene autem socios dixit, ut se eis exaequaret. quidam socios proprie remiges accipiunt, sed illi socii navales appellantur. {{sc|'''ignari'''}} pro inmemores. et est acyrologia; ignarus enim est qui ignorat, inmemor qui oblitus est. {{sc|'''ante malorvm'''}} huphen est, id est antiquorum malorum, ut alibi “caeli subterlabentia signa”. et totus hic locus de Naevio belli Punici libro translatus est.

{{ancora+|199|[[Aeneis/Liber I#195|199.]]}} {{sc|'''o passi graviora'''}} arte magna utitur. vult enim eos meminisse gravissimorum, ut praesentia facilius tolerent. et bene graviora dicit esse transacta, ut de praesenti eos naufragio consoletur, et ut ostendat futura esse leviora. {{sc|'''his qvoqve'''}} scilicet sicut et gravioribus.

{{ancora+|200|[[Aeneis/Liber I#200|200.]]}} {{sc|'''vos'''}} vos certe estis. {{sc|'''scyllaeam rabiem'''}} exempla pro negotiorum qualitate sumere debemus, ut hoc loco in marinis periculis ponit peractae tempestatis exempla. ‘rabiem’ autem secundum antiquos dictum non nulli adserunt; nam †rabiam dici adfirmant. {{sc|'''penitvsqve sonantes'''}} id est valde, et aut ‘valde sonantes’ accessistis, aut ‘valde accessistis’, id est iuxta. et bene ait ‘accessistis’; non enim passi sunt haec pericula, sed his fuere vicini. ‘accestis’ autem pro accessistis dictum per syncopen, quae fit, cum de media parte verbi syllaba subducitur.

{{ancora+|201|[[Aeneis/Liber I#200|201.]]}} {{sc|'''cyclopea saxa'''}} aut quae Cyclops in Ulixen iecit, aut certe Siciliam dicit, quae plurimis locis saxosa promunturia habet, in qua Cyclopes habitaverunt, ut ipse “centum alii curva haec habitant ad litora vulgo”. possumus tamen et Aetnam accipere, quae propria Cyclopum fuit: nam et ipse in tertio ait “nocte illa tecti silvis inmania monstra perferimus”. quidam tamen haec saxa inter Catinam et Tauromenium in modum metarum situ naturali dicunt esse, quae Cyclopea appellantur, quorum medium et eminentissimum Galate dicitur.

{{ancora+|202|[[Aeneis/Liber I#200|202.]]}} {{sc|'''revocate animos'''}} quos remisistis resumite, hoc est animo praesenti estote. {{sc|'''maestvmqve timorem'''}} quod maestos et sollicitos faciat, ut ‘mors pallida’ et ‘tristis senectus’.

{{ancora+|203|[[Aeneis/Liber I#200|203.]]}} {{sc|'''mittite'''}} pro omittite. et est tropus aphaeresis, quomodo temnere pro contemnere. {{sc|'''forsan'''}} forsan fortassis forsitan forte fors, ut “fors et vota facit” et “forsitan et Priami fuerint quae fata requiras”. sed omnia haec unum significant, sed varie pro metri ratione ponuntur. dicitur tamen et ‘fortasse’, ut Terentius “tu fortasse, quae hic facta sunt, nescis”. {{sc|'''olim'''}} modo temporis futuri est. {{sc|'''meminisse'''}} memini et genetivum regit et accusativum; dicimus enim et memini malorum et memini mala: et iusta ratione; nam memoriae oblivio contraria est. et obliviscor similiter et genetivum regit et accusativum, ut “obliviscere caedis atque incendiorum” et “obliviscor iniurias tuas Clodia”. [1.sic Tullius Cicero.] {{sc|'''ivvabit'''}} futuri temporis est. huius autem verbi praeteritum perfectum anomalum est. nam cum primae coniugationis verba tempore perfecto aut in avi exeant, ut amavi, aut in ui solutam, ut tonui, hoc verbum neque iuvavi facit neque iuvui, sed iuvi, ut Lucanus “iuvit sumpta ducem, iuvit dimissa potestas” (9.200). {{sc|'''ivvabit'''}}] sicut nunc priorum meminisse iuvat. et multi ‘iuvabit’ non delectabit, sed usus erit tradunt.

{{ancora+|204|[[Aeneis/Liber I#200|204.]]}} {{sc|'''per varios casvs'''}} argumentum a conpensatione. et bene dicendo ‘casus’ et ‘discrimina’ praeterita attenuat; neque enim ait ‘pericula’. ‘rerum’ autem potest et salvo sensu omitti. {{sc|'''sedes qvietas'''}} non vacat quod adiecit ‘quietas’. habuit enim sedes et in Thracia, sed portentosas, et in Creta, sed pestilentes, et ideo non quietas. ‘fata’ autem quidam hic deorum responsa accipiunt.

{{ancora+|206|[[Aeneis/Liber I#205|206.]]}} {{sc|'''illic fas regna resvergere troiae'''}} figura etiam ante dicta, qua per contrarium aliquid intellegimus. dicendo enim ‘illic fas’ ostendit alibi nefas, ut occurreret cogitationi sociorum, ne fatigati tot malis quascumque requirerent sedes, quod etiam in quinto factum est navibus incensis. bene autem ‘regna Troiae’ dixit, non Troiam, quam amiserant.

{{ancora+|207|[[Aeneis/Liber I#205|207.]]}} {{sc|'''dvrate'''}} duri estote ad sustinendos labores. sic Horatius “vix durare possunt imperiosius aequor”. {{sc|'''vosmet'''}} ‘met’ parelkon est. sciendum autem est, has particulas ‘met’ ‘piam’ ‘te’, ut egomet quispiam tute et similia ornatus causa poni. sunt autem adverbia. qvicquid enim ab illis septem recesserit partibus adverbium sit necesse est. item quemadmodum probamus adverbia esse, quia dicimus ‘docte facio’, ‘docte feci’, ‘docte fecisti’, et mutato verbo remanet adverbium: ergo si sic et in istis particulis invenimus, ut egomet vosmet, ut mutatis casibus vel personis eadem permaneant, adverbia sine dubio sunt, nulla enim hoc alia pars orationis admittit. notandum sane quod hae particulae plerumque suam naturam habent, non syllabarum. nam cum ‘te’ et ‘met’ longae sint, ‘tutemet’ dactylus invenitur, nec possumus harum partium naturam discutere, quia sub regulis non sunt.

{{ancora+|208|[[Aeneis/Liber I#205|208.]]}} {{sc|'''voce refert'''}} pleonasmos est, qui fit quotiens adduntur superflua, ut alibi “vocemque his auribus hausi”. Terentius “his oculis egomet vidi”. {{sc|'''cvris'''}} cura dicta ab eo quod cor urat. denique paulo post ait ‘premit altum corde dolorem’. {{sc|'''aeger'''}} ‘aeger’ est et tristis et male valens, aegrotus autem sive aegrotans tantummodo male valens.

{{ancora+|209|[[Aeneis/Liber I#205|209.]]}} {{sc|'''spem'''}} laetitiam, ut “spem fronte serenat”: et est crebra apud Vergilium figura, quae fit quotiens significatur ab eo quod praecedit id quod sequitur, nam spem laetitia sequitur: spes vero in vultu non videtur, sed laetitia. haec autem figura et versa vice fit, ut intellegamus ab eo quod sequitur id quod praecedit, ut “meritaeque expectent praemia palmae” palmam pro virtute posuit, quae praemium meretur et palmam.

{{ancora+|210|[[Aeneis/Liber I#210|210.]]}} {{sc|'''praedae'''}} ad praedam, ut “inferretque deos Latio”. {{sc|'''accingvnt'''}} studiose parant, ut alibi “accingunt operi”; accinctos enim industrios dicimus, ut Horatius “altius ac nos praecinctis unum”, sicut econtra neclegentes discinctos vocamus, ut “discinctos Mulciber Afros”. {{sc|'''dapibvsqve fvtvris'''}} ambitiose dixit quod sunt cervi dapes futurae.

{{ancora+|211|[[Aeneis/Liber I#210|211.]]}} {{sc|'''tergora'''}} tergus tergoris, unde et ‘tergora’, corium significat, tergum vero tergi, ut templum templi, dorsum significat, ut Sallustius “scilicet quia tergis abstinetur”. sed haec a veteribus confundebantur, ut alibi “taurino quantum possent circumdare tergo”. item in nono “ingerit hastas in tergus”. quidam mox detracta coria pelles dici, subacta autem et iam medicata coria appellanda tradunt. {{sc|'''viscera nvdant'''}} ‘viscera’ non tantum intestina dicimus, sed qvicquid sub corio est, ut “in Albano Latinis visceratio dabatur”, id est caro. est autem nominativus hoc viscus huius visceris, ut Lucretius “viscus gigni sanguenque creari”. sanguen autem ideo dixit, quia sanguinis facit, ut carmen carminis; si enim sanguis diceret, par esset genetivus, ut anguis, pinguis.

{{ancora+|212|[[Aeneis/Liber I#210|212.]]}} {{sc|'''pars et frvsta secant'''}} figurate, ut “pars grandia trudunt”. {{sc|'''veribvs'''}} ecce nomen de his quae in numero singulari indeclinabilia sunt, ut veru cornu genu. {{sc|'''trementia'''}} palpitantia adhuc.

{{ancora+|213|[[Aeneis/Liber I#210|213.]]}} {{sc|'''litore'''}} pro in litore. {{sc|'''aena locant'''}} quibus utebantur non ad elixandas carnes, sed ad se lavandos. heroicis enim temporibus carne non vescebantur elixa. hvic autem nomini maiores adspirationem dabant; nam ahena dicebant. sane aena absolute, sicut Graeci khalkea, ut “costis undantis aeni” et “aena undantia flammis”. quidam autem aenum speciem vasis non utique aenei tradunt, ut Nevius “aeneus, plumbeus”.

{{ancora+|214|[[Aeneis/Liber I#210|214.]]}} {{sc|'''tvm'''}} id est vel postquam se laverunt, vel postquam sibi cibum paraverunt. {{sc|'''victv'''}} cibo, unde et convictores dicimus, ut Horatius “nunc quia sim tibi Maecenas convictor”; nam convivae a convivio dicuntur. {{sc|'''revocant vires'''}} bene cibo dixit vires reductas, quia supra dixerat ‘fessi rerum’, hoc est fame et labore fatigati. {{sc|'''fvsi'''}} polysemus sermo est. significat enim et discumbentes, ut hoc loco, et fugatos et occisos. sane iuxta temporis sui morem hoc loco discumbentes inducit, nam olim sedentes vesci consueverant, ut ipse meminit “gramineoque viros locat ipse sedili” et “perpetuis soliti patres considere mensis”.

{{ancora+|215|[[Aeneis/Liber I#215|215.]]}} {{sc|'''inplentvr'''}} inpleor duos casus regit; dicimus enim et inpleor illius rei, ut Cicero “squaloris plenus ac pulveris” et inpleor illa re, ut Iuvenalis “lectica Mathonis plena ipso”. {{sc|'''ferinae'''}} feras dicimus aut quod omni corpore feruntur, aut quod naturali utuntur libertate et pro desiderio suo feruntur. sane veteres prope omnes quadrupedes feras dicebant, ut “inque feri curvam conpagibus alvum contorsit” et “armentalis equae mammis et lacte ferino”.

{{ancora+|216|[[Aeneis/Liber I#215|216.]]}} {{sc|'''postqvam exempta fames'''}} caute in maestitia cibis famem exemptam dicit, id est fugatam, non affluentiam quaesitam. Homerus “autar epei posios kai edetuos ex eron hento”. {{sc|'''mensaeqve remotae'''}} quia apud maiores ipsas apponebant mensas pro discis: unde est “et mensae grata secundae”. duas enim habebant mensas: unam carnis, alteram pomorum. sane aliquando inducit luxuriosas epulas “postquam prima quies epulis mensaeque remotae”. {{sc|'''amissos'''}} non re vera, sed ut illo tempore putabant.

{{ancora+|218|[[Aeneis/Liber I#215|218.]]}} {{sc|'''spemqve metvmqve inter dvbii'''}} spes bonorum, metus malorum; et ideo subiunxit ‘seu vivere credant, sive extrema pati’. et hoc loco ‘seu’ pro utrumne. et quidam commodius distingui putant ‘spemque metumque inter’ et sic subiungunt ‘dubii seu vivere credant sive extrema pati’.

{{ancora+|219|[[Aeneis/Liber I#215|219.]]}} {{sc|'''exavdire vocatos'''}} aut subaudimus ‘deos’ et quasi conquestio est, quod non flectantur precibus, aut certe hoc dicit, non solum perisse eos, sed nec sepulturam habere, ad quam vocentur. novimus enim quod mortuorum umbrae ad sepulcra vocabantur, ut est “manesque vocabat Hectoreum ad tumulum”. et est figura ab eo quod praecedit id quod sequitur, quia post facta sepulcra manes vocantur, ut in tertio “animamque sepulcro condimus et magna supremum voce ciemus”; post nomen enim defuncti vocatum tertio dicebatur vale vale vale. aut ideo non exaudire quia iam illi mortui sint, aut a praetereuntibus vocatos non exaudire, aut certe in ea parte sitos, ut nec vocati exaudiant, quia fuit et alius mos, ut eos qui in aliena terra perissent vocarent, ut est “et magna manes ter voce vocavi”.

{{ancora+|220|[[Aeneis/Liber I#220|220.]]}} {{sc|'''praecipve'''}} praeter omnes, quasi pius. {{sc|'''acris'''}} fortis, alias velocis. quidam acrem in unamquamque rem vegetum ac nimium tradunt. {{sc|'''oronti'''}} pro Orontis, ut “inmitis Achilli”. vitavit homoioteleuton.

{{ancora+|221|[[Aeneis/Liber I#220|221.]]}} {{sc|'''nvnc amyci'''}} in quinto Gyae meminit; nam Amycus et Lycus cum Oronte videntur perisse. {{sc|'''secvm'''}} propter socios, ut supra ‘spem vultu simulat’.

{{ancora+|222|[[Aeneis/Liber I#220|222.]]}} {{sc|'''fortemqve gyan'''}} ut merito requirantur et desiderentur.

{{ancora+|223|[[Aeneis/Liber I#220|223.]]}} {{sc|'''finis'''}} vel fabularum vel diei. sequitur namque paulo post ‘Aeneas per noctem plurima volvens’. et sciendum est Vergilium non semper dicere ortum vel occasum diei, sed aut intellectui relinquere, ut hoc loco, aut negotiis tempora significare. est autem poetica callopistia non omnia exprimere: unde ait Horatius in arte poetica “nec verbum verbo curabis reddere fidus interpres”; quamvis plerique de translatione Graecitatis hoc adserant dictum. Homerus sane ista contemnens tempora universa describit. {{sc|'''et iam finis erat'''}} vel epularum vel famis vel malorum, ex quo Iuppiter in caelo ita constitit, ut Libyam respiceret. {{sc|'''cvm ivppiter aethere svmmo despiciens'''}} oeconomiam istam secundum mathesin videtur ordinasse Vergilius; nam Iove in altitudine sua posito cum Venere significatur quod per mulierem aliqua felicitas possit evenire. ergo quoniam Aeneas in partem regni admittetur a Didone per occasionem coniugii, idcirco haec poeta praemisit. sane et illud animadvertendum quod peritissime dixit tristiorem Venerem fuisse cum Iove, ex quo significat exitum uxoris infelicem futurum; nam se utique Dido interemit. quod autem Mercurium facit a Iove defluentem ad occasum descendere, id est ad ima terrarum, ostendit amicitias quidem fore, sed minime diuturno tempore permanere. illud etiam mathematici dicunt, Venere in Virgine posita misericordem feminam nasci: atque ideo Vergilius fingit in habitu virginis venatricis Venerem occurrisse filio, quod et misericordem postea reginam probavit Aeneas et in venatione cum ea permixtus est. {{sc|'''aethere svmmo'''}} qui summus est; et proprium et perpetuum aetheri epitheton dedit, quia omnibus superior est: non ergo quasi elegerit Iuppiter locum qui superior est.

{{ancora+|224|[[Aeneis/Liber I#220|224.]]}} {{sc|'''despiciens'''}} deorsum aspiciens, sicut ‘suspiciens’ sursum aspiciens. notandum sane, quia si dispiciens dixerimus, diligenter inquirens significamus, sicut deduco et diduco; nam deduco est prosequor, diduco vero divido. {{sc|'''velivolvm'''}} duas res significat, et quod velis volatur, ut hoc loco, et quod velis volat, ut Ennius “naves velivolas”, qui et proprie dixit. et est ista reciproca translatio navium et avium. legimus enim “et velorum pandimus alas” et contra de apibus “nare per aestatem liquidam”, cum natatus navium sit, alae vero avium. et sciendum est esse reciprocas translationes, esse et partis unius. {{sc|'''iacentes'''}} aut in longum expositas, aut proprium epitheton est terrarum; nam cum cetera elementa mobilia sint, sola terra stabilis est, unde et bruta dicitur. alibi “tantum campi iacet”.

{{ancora+|225|[[Aeneis/Liber I#225|225.]]}} {{sc|'''latos popvlos'''}} cum populos numero plurali dicimus urbes significamus, cum vero populum, unius multitudinem civitatis intellegimus. {{sc|'''sic'''}} id est sic, ut ista conspiceret.

{{ancora+|226|[[Aeneis/Liber I#225|226.]]}} {{sc|'''et libyae defixit lvmina regnis'''}} prooeconomia, id est dispositio carminis. vituperabile enim fuerat, si ex abrupto transitum faceret, quod in nono fecit: quae res tamen excusatur uno sermone “atque ea diversa penitus dum parte geruntur”, id est eodem tempore, quod solum est interpositum. nunc vero bene transiit, quia inducit Iovem et de rebus humanis cogitantem et Africam respicientem, ad quam venere Troiani. unde honestus color est, ut Venus adeat Iovem, timens ne Romana fata Carthagini concedat; felix enim eventus sequitur loca quae respexerit Iuppiter: unde in secundo ait “aspice nos hoc tantum” et alibi “atque oculos Rutulorum reicit arvis”, ubi erat futura victoria.

{{ancora+|227|[[Aeneis/Liber I#225|227.]]}} {{sc|'''tales'''}} de rebus humanis. {{sc|'''iactantem pectore cvras'''}} nunc secundum Stoicos loquitur, qui deos dicunt humana curare, interdum secundum Epicureos, poetica utens licentia.

{{ancora+|228|[[Aeneis/Liber I#225|228.]]}} {{sc|'''tristior'''}} conparativum posuit pro positivo. quando enim tristis est Venus, ut nunc ‘tristior’ diceretur? sic Sallustius “utque ipsum mare Ponticum dulcius quam cetera”. an modo tristior, cum et ante propter Aeneam soleret tristis esse? an tristior pro laetitia Veneris? {{sc|'''ocvlos svffvsa nitentes'''}} nitidos oculos lacrimis perfusos habens. et est figura, quae fit quotiens participio praeteriti temporis a passivo iungimus casum accusativum, ut ‘deiectus animum’, ‘maesta vultum’. dicendo autem ‘nitentes’ expressit nimiam etiam in lacrimis pulchritudinem, sicut de Euryalo “lacrimaeque decorae”.

{{ancora+|229|[[Aeneis/Liber I#225|229.]]}} {{sc|'''o qvi res hominvmqve devmqve'''}} graviter coepit; non enim ait ‘o genitor’. et est tota orationis intentio, iniuste vexari a Iunone Troianos.

{{ancora+|230|[[Aeneis/Liber I#230|230.]]}} {{sc|'''aeternis regis imperiis et fvlmine terres'''}}] haec commemoratio potentiae Iovis quasi ad invidiam posita est, hoc est, qui omne potes contra te flecteris. {{sc|'''aeternis regis imperiis et fvlmine terres'''}} volunt quidam superfluo ‘regis’ ad deos referri, ‘terres’ ad homines, nescientes quia maioris potestatis est idem posse circa deos, quod circa homines. ‘et fulmine terres’ non sine causa adiecit ‘terres’. est enim fulmen quod terreat; est quod adflet, ut “fulminis adflavit ventis”; est quod puniat, ut “vel pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras”: peremptorii autem fulminis late patet significatio: est quod praesaget, ut “de caelo tactas memini praedicere quercus”. poetarum autem consuetudo est prope semper cum Iovem nominaverint et fulmen adiungere, ut “audiat haec genitor qui foedera fulmine sancit” et ante “genitor cum fulmina torques”.

{{ancora+|231|[[Aeneis/Liber I#230|231.]]}} {{sc|'''mevs'''}} subaudis filius, ut Aiacis Oili, ut ante diximus. {{sc|'''mevs'''}}] id est quasi per me tibi coniunctus. {{sc|'''in te'''}} modo ‘contra te’, alibi ‘pro’ significat, ut “quietum accipit in Teucros animum”, id est pro Teucris.

{{ancora+|232|[[Aeneis/Liber I#230|232.]]}} {{sc|'''qvid troes'''}} POTVERE?? hoc est, qui Grais pares non fuerunt, in te aliquid possunt? et est argumentum ab inpossibili, ut alibi “non ea vis animo”. et est validius, quam a voluntate; plus enim est non posse, quam nolle. {{sc|'''troes'''}} erit nominativus Tros. et haec breviter scienda regula est, quia omnia nomina monosyllaba Graeca, quae in Latinum sermonem transeunt, tertiae sunt tantum declinationis et tam Latine quam Graece declinari possunt, ut Tros Trois et Troos, Pan Panis et Panos, ut “Arcadici dictum Panos de more Lycaei”.

{{ancora+|233|[[Aeneis/Liber I#230|233.]]}} {{sc|'''ob italiam'''}} ne ad Italiam perveniant, toto orbe pelluntur. atqui in Africa sunt. sed si diligenter requiras, etiam inde pelluntur; ait namque “hospitio prohibemur harenae”. {{sc|'''ob italiam'''}} multi ‘iuxta Italiam’ antiquo more dictum accipiunt, ut sit, pars orbis clauditur quae circa Italiam est; ‘ob’ enim veteres pro ‘iuxta’ ponebant. Plautus in Milite “nunc scio mihi ob oculos caliginem obstitisse” (Mil. 405). potest tamen ‘ob’ et ‘ante’ intellegi, aut ‘ob’ ‘propter’, Terentius “quodnam ob factum”; aut ‘ob’ ‘circum’, ut “Turni se pestis ob ora”, quasi circa Italiam errent et in eam pervenire non possint. significat ‘ob’ et ‘contra’, ut obstat et obloquitur.

{{ancora+|234|[[Aeneis/Liber I#230|234.]]}} {{sc|'''certe hinc romanos'''}} atqui nusquam hoc legimus, sed per silentium intellegimus, ut superius de Iunone “audierat”. {{sc|'''olim'''}} aut ‘olim fore’ et futuri temporis est, aut ‘olim pollicitus’. {{sc|'''volventibvs'''}} volubilibus, et est participium pro nomine. volvens enim est qui volvit, volubilis qui volvitur. anni autem volvuntur, non volvunt, ut est “atque in se sua per vestigia volvitur annus”. alii quia deficit lingua Latina participio praesenti passivo praesens activum positum volunt, ut “volventia plaustra” et “siliqua quassante” quae quassetur.

{{ancora+|235|[[Aeneis/Liber I#235|235.]]}} {{sc|'''fore'''}} futuros esse. et est de verbis defectivis. {{sc|'''revocato'''}} dicendo ‘revocato’ ostendit Italiam, unde Dardanus fuerat. {{sc|'''a sangvine tevcri'''}} Teucrum pro Dardano posuit: Dardanus enim de Italia profectus est, Teucer de Creta: quia solent poetae nomina de vicinis provinciis vel personis usurpare, ut “domitus Pollucis habenis Cyllarus”, cum Castor equorum domitor fuerit; item et “manibus Procne pectus signata cruentum” pro Philomela; item Didonem Sidoniam dicit, cum sit Tyria, a loci vicinitate; item “quid loquar aut Scyllam Nisi?” cum Phorci fuerit. et sciendum est, inter fabulam et argumentum, hoc est historiam, hoc interesse, quod fabula est dicta res contra naturam, sive facta sive non facta, ut de Pasiphae, historia est qvicquid secundum naturam dicitur, sive factum sive non factum, ut de Phaedra.

{{ancora+|236|[[Aeneis/Liber I#235|236.]]}} {{sc|'''omni dicione'''}} melius ‘omni’ quam ‘omnis’, ut significet ‘omni potestate’, id est pace, legibus, bello.

{{ancora+|237|[[Aeneis/Liber I#235|237.]]}} {{sc|'''pollicitvs'''}} pollicemur sponte, rogati promittimus. {{sc|'''qvae te genitor sententia'''}} VERTIT? ‘quae’ pro cuius aut qualis. et verecunde agit Venus; nec enim conveniebat, ut aperte contra uxorem ageret apud maritum: unde et similiter respondet Iuppiter ‘neque me sententia vertit’.

{{ancora+|238|[[Aeneis/Liber I#235|238.]]}} {{sc|'''hoc'''}} hac re. {{sc|'''hoc'''}}] propter hoc quod sciret Aeneae socios imperaturos.

{{ancora+|239|[[Aeneis/Liber I#235|239.]]}} {{sc|'''fatis contraria fata'''}} utrum fatis bonis in praesentibus? {{sc|'''rependens'''}} conpensans. et est translatio a pecunia.

{{ancora+|240|[[Aeneis/Liber I#240|240.]]}} {{sc|'''nvnc eadem'''}} similis qualis ab initio fuit, ut ostendat nec longitudinem temporis prodesse Troianis.

{{ancora+|241|[[Aeneis/Liber I#240|241.]]}} {{sc|'''finem'''}} ac si diceret, non regnum requirimus, sed finem laborum.

{{ancora+|242|[[Aeneis/Liber I#240|242.]]}} {{sc|'''antenor potvit'''}}] capto Ilio Menelaus memor se et Ulixen beneficio Antenoris servatos, cum repetentes Helenam ab eo essent suscepti ac paene a Paride aliisque iuvenibus interempti essent, parem gratiam reddens inviolatum dimisit. qui cum uxore Theano et filiis Helicaone et Polydamante ceterisque sociis in Illyricum pervenit, et bello exceptus ab Euganeis et rege Veleso victor urbem Patavium condidit; id enim responsi acceperat eo loco condere civitatem quo sagittis avem petisset; ideo ex avis petitae auspicio Patavium nominatum, cui aeternitatem * * * Helicaon ne victor rediret gladio peremit. {{sc|'''antenor potvit'''}} non sine causa Antenoris posuit exemplum, cum multi evaserint Troianorum periculum, ut Capys qui Campaniam tenuit, ut Helenus qui Macedoniam, ut alii qui Sardiniam secundum Sallustium; sed propter hoc, ne forte illud occurreret, iure hunc vexari tamquam proditorem patriae. elegit ergo similem personam; hi enim duo Troiam prodidisse dicuntur secundum Livium, quod et Vergilius per transitum tangit, ubi ait “se quoque principibus permixtum agnovit Achivis”, et excusat Horatius dicens “ardentem sine fraude Troiam”, hoc est sine proditione: quae quidem excusatio non vacat; nemo enim excusat nisi rem plenam suspicionis. Sisenna tamen dicit solum Antenorem prodidisse. quem si velimus sequi augemus exemplum: si regnat proditor, cur pius vagatur? ob hoc autem creditur Graecis Antenor patriam prodidisse, quia sicut superius dictum est, et auctor reddendae Helenae fuit et legatos qui propter Helenam venerant suscepit hospitio, et Ulixen in mendici habitu agnitum non prodidit. {{sc|'''potvit'''}} plus est quod dixit ‘potuit’ non meruit. {{sc|'''elapsvs'''}} invidiose noluit dicere ‘dimissus’, sed ‘elapsus’. {{sc|'''achivis'''}} ab Achaeo, Iovis et †Pithiae filio, dicti.

{{ancora+|243|[[Aeneis/Liber I#240|243.]]}} {{sc|'''illyricos penetrare sinvs'''}} Antenor non Illyricum, non Liburniam, sed Venetiam tenuit. ideo autem Vergilius dicit ‘Illyricos sinus’, quod inde venit quidam Henetus rex, qui Venetiam tenuit, a cuius nomine Henetiam dictam posteri Venetiam nominaverunt. {{sc|'''tvtvs'''}} ideo tutus, quia Raeti Vindelici ipsi sunt Liburni, saevissimi admodum populi, contra quos missus est Drusus. hi autem ab Amazonibus originem ducunt, ut etiam Horatius dicit “quibus mos unde deductus per omne tempus Amazonia securi dextras obarmet, quaerere distuli”. hoc ergo nunc ad augmentum pertinet, quod tutus est etiam inter saevos populos.

{{ancora+|244|[[Aeneis/Liber I#240|244.]]}} {{sc|'''fontem timavi'''}} amant poetae rem unius sermonis circumlocutionibus dicere, ut pro Troia dicant ‘urbem Troianam’, pro Buthrotio ‘arcem Buthroti’. sic et modo pro Timavo ait ‘fontem Timavi’, et paulo post ‘urbem Patavi’, id est Patavium. {{sc|'''svperare'''}} nauticus sermo est. Lucilius “promontorium remis superamus Minervae”.

{{ancora+|245|[[Aeneis/Liber I#245|245.]]}} {{sc|'''vnde per ora novem'''}} multi septem esse dicunt. quod si incerta fides est, finitus est numerus pro infinito. {{sc|'''cvm mvrmvre montis'''}} tanta vi exit in mare, ut etiam resonet vicinus mons. et sic dictum est, sicut superius “illi indignantes magno cum murmure montis circum claustra fremunt”.

{{ancora+|246|[[Aeneis/Liber I#245|246.]]}} {{sc|'''mare'''}} it quasi proruptum mare. {{sc|'''mare'''}} amat poeta rem historiae carmini suo coniungere. Varro enim dicit hunc fluvium ab incolis mare nominari. {{sc|'''prorvptvm'''}} id est effusum fluens. et melius ‘proruptum’, quam ‘praeruptum’ legere. bene autem definit, quid est largus fons? solutum mare. {{sc|'''pelago'''}} aquarum abundantia. {{sc|'''premit'''}} populatur, vastat. sane multi ‘it mare proruptum’ et ‘pelago premit arva sonanti’ hoc intellegi volunt, quod tanta est in illis locis accessa quae dicitur maris, ut per ora Timavi, id est usque ad initium fontis mare ascendat. unde ait ‘it mare proruptum et pelago p. a.’, id est ut aqua maris premat arva, hoc est litora vicina cooperiat. constat autem et in illo loco accessam maris usque ad montem pervenire et per omne litus Venetiarum mare certis horis et accedere per infinitum et recedere. Timavus autem in Histria est inter Aquileiam et Tergestum.

{{ancora+|247|[[Aeneis/Liber I#245|247.]]}} {{sc|'''hic tamen'''}} hoc est etiam in loco difficili. {{sc|'''hic'''}} pro illic. {{sc|'''vrbem patavi'''}} hoc est Patavium. Patavium autem dictum vel a Padi vicinitate, quasi Padavium, vel apo tou petasthai, quod captato augurio dicitur condita, vel quod avem telo petisse dicitur et eo loco condidisse civitatem. alii a palude Patina, quae vicina civitati fuisse dicitur, Patavium dictam putant. sane ‘Patavi’ minorem nominativo genetivum fecit, cum genetivus numquam pauciores syllabas nominativo suo habere debeat; Patavium enim Patavii facit. {{sc|'''sedesqve locavit'''}} ex votis suis facit invidiam, dicens id concessum Antenori, quod ipsa desiderat.

{{ancora+|248|[[Aeneis/Liber I#245|248.]]}} {{sc|'''et genti nomen dedit'''}} hoc est, quod ne victori quidem concedetur Aeneae: quod scimus a Iunone esse perfectum, contra quam oblique loquitur propter considerationem mariti. hi autem primis temporibus ab Antenore dicti sunt Antenoridae. ipsum vero quidam dicunt †haec ora se appellasse. aut certe ‘nomen’ nobilitatem vel dignitatem, ut “et nos aliquod nomenque decusque gessimus”. {{sc|'''armaqve fixit troia'''}} hoc est, securus est, quia solent missi militia sive gladiatura quibuslibet templis arma suspendere, ut Horatius “Veianius armis Herculis ad postem fixis” et “Danais de poste refixum”. {{sc|'''armaqve fixit'''}} quasi non necessaria consecravit; figere enim consecrare hic debemus accipere, ut “postibus adversis figo”.

{{ancora+|249|[[Aeneis/Liber I#245|249.]]}} {{sc|'''compostvs'''}} pro compositus. syncope est; detraxit enim de medio syllabam, ut “et pocula porgite dextris”.

{{ancora+|250|[[Aeneis/Liber I#250|250.]]}} {{sc|'''nos tva progenies'''}} sic loquitur quasi una sit de Troianis; nam aliter sensus non procedit. quod autem dixit ‘tua progenies’, epexegesis est, ut “ast ego quae divum incedo regina”. {{sc|'''nos tva progenies'''}}] quasi patiatur et ipsa quod et filius. et bene ‘tua progenies’ propter Antenorem. {{sc|'''adnvis'''}} quia nutu semper promittit aliquid Iuppiter, ut “annuit et totum nutu tremefecit Olympum”. {{sc|'''annvis'''}} licet ipsa dea sit, tamen sub persona Aeneae se posuit.

{{ancora+|251|[[Aeneis/Liber I#250|251.]]}} {{sc|'''navibvs amissis'''}} cur, cum una navis perierit, ait ‘navibus'? aut invidiose dixit et exaggerat, aut quia adhuc aliae desunt, aut quia eas non perisse ignorat Aeneas. {{sc|'''infandvm'''}} pro infande posuit, ut in VI. “miserum septena quotannis”. item “torvumque repente clamat” pro torve. et est figura, quae fit quotiens nomen pro adverbio ponitur; magis autem poetica est, in prosa aut rara aut numquam. tamen hoc loco ‘infandum’ potest esse etiam interiectio dolentis. {{sc|'''vnivs'''}} hic produxit paenultimam. {{sc|'''vnivs'''}}] cautius, quam si dixisset Iunonis.

{{ancora+|252|[[Aeneis/Liber I#250|252.]]}} {{sc|'''prodimvr'''}} multa quidem hic sermo significat, sed modo porro damur, scilicet ab Italia. et sciendum est omnium auctorum esse consuetudinem res dubie positas in sequentibus explanare et plenius dicere, ut hoc loco; nam quid est ‘prodimur’, ostendit dicens ‘atque Italis longe disiungimur oris’. {{sc|'''longe'''}} maxime; non enim longe erant ab Italia, cum tempestate disiecti sunt.

{{ancora+|253|[[Aeneis/Liber I#250|253.]]}} {{sc|'''hic'''}} id est talis, ut “hunc ego te Euryale aspicio”, id est talem. {{sc|'''pietatis'''}} superius ‘in te committere’ ait, ut peccato Aeneam et Troianos excuset; hic plus addit: non solum eos non esse malos, sed etiam pios esse. {{sc|'''honos'''}} cum secundum artem dicamus honor arbor lepor, plerumque poetae r in s mutant causa metri; os enim longa est, or brevis. hoc quidem habet ratio: sed ecce in hoc loco etiam sine metri necessitate ‘honos’ dixit. item Sallustius paene ubique ‘labos’ posuit, quem nulla necessitas coegit. melius tamen est servire regulae. {{sc|'''sic nos in sceptra reponis'''}} ‘sic’, hoc est per naufragia. ‘in sceptra’ aut ad imperia reservas, aut certe antiqua est licentia communium praepositionum. {{sc|'''in sceptra reponis'''}} id est restituis in regna quae amisimus.

{{ancora+|254|[[Aeneis/Liber I#250|254.]]}} {{sc|'''olli'''}} modo ‘tunc’ propter sequentia. pronomen enim non debet poni cum nomine, sed pro ipso nomine, et nullus dicit ‘illi natae’. alias tamen ‘olli’ illi significat, ut “olli dura quies oculos et ferreus urget somnus”. {{sc|'''svbridens'''}} laetum ostendit Iovem et talem qualis esse solet cum facit serenum; poetarum enim est elementorum habitum dare numinibus, ut supra de Neptuno dictum est. Ennius “Iuppiter hic risit tempestatesque serenae riserunt omnes risu Iovis omnipotentis”. aut certe risit intellegens Iunonis dolos oblique accusari a Venere, ut est ‘quae te, genitor, sententia vertit’ et ‘unius ob iram prodimur’, sicut alibi “atque dolis risit Cytherea repertis”.

{{ancora+|255|[[Aeneis/Liber I#255|255.]]}} {{sc|'''vvltv qvo caelvm'''}} ostendit sicut dictum est, cur subriserit Iuppiter. {{sc|'''serenat'''}} hoc verbum de his est, quae carent prima positione: quod fit in his quae in nostra non sunt potestate, ut tono, fulmino, pluo. haec enim non possumus dicere, nisi forte persona inducatur eius qui potest, ut si tale aliquid Iuppiter dicat.

{{ancora+|256|[[Aeneis/Liber I#255|256.]]}} {{sc|'''oscvla libavit'''}} leviter tetigit. et sciendum osculum religionis esse, savium voluptatis, quamvis quidam osculum filiis dari, uxori basium, scorto savium dicant. sane multi nolunt ita intellegi, ut summum osculum filiae dederit, id est non pressum, sed summa labella contingens, sed ita aiunt: tum hilarus Iuppiter vultus natae libavit, id est contigit, scilicet ut nos solemus cum blandimentis quibusdam sinistram maxillam contingere liberorum ac deinde ad os nostrum dextram referre. ergo ‘libavit’ merito, quia partem vultus, non totos contigerat, ut ‘oscula’ dixerit quasi minora et teneriora filiae ora, ut ora diminutive oscula; nam ora vultus dici, ut “intentique ora tenebant” et “sic ora ferebat”. ipse diminutive oscula dixit minores et teneros vultus “summaque per galeam delibans oscula fatur”.

{{ancora+|257|[[Aeneis/Liber I#255|257.]]}} {{sc|'''parce metv'''}} quotiens in causis arguimur, ante nos purgare debemus et sic ad actionem descendere: quod et hoc loco Iuppiter facit; ante enim obiecta purgat et sic venit ad promissionem. et est ‘parce metu’ elocutio usualis, id est dimitte metum, quomodo dicimus parce verbis, parce iniuriis. alii ‘metu’ pro metui accipiunt, ablativum pro dativo; aut certe ideo metum aufert, ut animo securiore possit audire, ut alibi “solvite corde metum, Teucri”. {{sc|'''cytherea'''}} omnia quae apud Graecos ei diphthongon habent apud Latinos in e productum convertuntur, ut Kuthereia Cytherea, Aineias Aeneas, Medeia Medea. omnia autem quae dicit Iuppiter ad solutionem pertinent antedictorum. nunc dicit ‘parce metu’, quia superius dixerat ‘tristior’; ‘manent inmota’, quia dixerat ‘quae te genitor sententia vertit?’ et simul per transitum dogma Stoicorum ostendit, nulla ratione posse fata mutari. sane servat et hic ordinem sicut in Aeoli oratione, ut statim promittat quod praestaturus est, ne auditor sit exspectatione suspensus. {{sc|'''tvorvm'''}} vel Troianorum vel Romanorum.

{{ancora+|258|[[Aeneis/Liber I#255|258.]]}} {{sc|'''fata tibi'''}} non propter te; fati enim immobilis ratio est. sed aut vacat ‘tibi’, ut “qui mihi accubantes in conviviis”, aut certe tuta tibi sunt fata, non tamen propter te. {{sc|'''cernes vrbem'''}} aut Romam significat, quia cum proprietatem detrahimus, quod magnum est significamus, ut si dicas ‘legi oratorem’ nec addas quem, intellego Ciceronem; et ne longa sit exspectatio, adiecit ‘et promissa Lavini moenia’: aut certe detrahe ‘et’, sicut multi, et epexegesin facis ‘cernes urbem’, id est ‘promissa Lavini moenia’. videtur autem figurate dictum ‘urbem’ et ‘moenia’, quia diversis idem significavit.

{{ancora+|259|[[Aeneis/Liber I#255|259.]]}} {{sc|'''svblimemqve feres ad sidera caeli'''}} propter illud ‘caeli quibus adnuis arcem’. Aeneas enim secundum quosdam in Numicum cecidit fluvium, secundum Ovidium in caelum raptus est, appellatus tamen est Iuppiter indiges. Aeneas enim post errores VII. annorum cum ad Italiam pervenisset et, sicut historia habet, cognito quod Veneris filius, Troia profugus fatis iuvantibus ad Italiam venisset, ab Latino susceptus esset, filiam eius Lavinam duxit uxorem: quo dolore Turnus rex Rutulorum, qui ante Laviniam sperabat uxorem, et Latino et Aeneae bellum indixit. sed primo proelio Latinus est interemptus, secundo vero Aeneas Turnum occidit. ipse vero ut quidam dicunt cum Mezentium, ut quidam vero Messapum fugeret, in Numicum fluvium cecidit, ut vero Ovidius refert in caelum raptus est, cuius corpus cum victis a se Rutulis et Mezentio Ascanius requisitum non invenisset, in deorum numerum credidit relatum. itaque ei templum condidit et Iovem Indigetem appellavit. bene autem addidit ‘feres’, ut gratius esset quod per ipsam fieret.

{{ancora+|260|[[Aeneis/Liber I#260|260.]]}} {{sc|'''magnanimvm'''}} magnus et parvus quoniam mensurae sunt, ad animum non nisi katakhrestikos adhibentur. et bene hoc addidit, quasi dicat, quem tu miserum dicis, nos magnanimum, summum. {{sc|'''neque me s. v.'''}} ad illud ‘quae te, genitor, sententia vertit’.

{{ancora+|261|[[Aeneis/Liber I#260|261.]]}} {{sc|'''hic'''}} id est Aeneas. et est ordo ‘hic bellum ingens geret Italia’. alii ‘hic’ pro ‘post haec quae dixi’ accipiunt, ut sit loci adverbium pro temporis. {{sc|'''tibi fabor enim'''}} hoc loco excusat quaestionem futuram, quasi Veneri dolenti quae vera sunt dicat, sed aliter loquatur cunctis praesentibus dis: dicet enim in decimo “abnueram bello Italiam concurrere Teucris”. {{sc|'''qvando'''}} siquidem, quoniam. {{sc|'''remordet'''}} sollicitat. Terentius “par pari referto, quod eam remordeat”.

{{ancora+|262|[[Aeneis/Liber I#260|262.]]}} {{sc|'''arcana'''}} secreta. unde et arca et arx dictae, quasi res secretae.

{{ancora+|263|[[Aeneis/Liber I#260|263.]]}} {{sc|'''italia'''}} in Italia, et detraxit praepositionem more suo. sic et illo loco “non Libyae, non ante Tyro; despectus Hiarbas” id est in Tyro. nam si adverbialiter vellet, Tyri diceret. {{sc|'''popvlosqve feroces contvndet'''}} incongruum fuerat in consolatione bella praedicere: ob hoc ergo etiam victoriam pollicetur.

{{ancora+|264|[[Aeneis/Liber I#260|264.]]}} {{sc|'''moresqve viris et moenia ponet'''}} hysteroproteron in sensu; ante enim civitas, post iura conduntur. leges autem etiam mores dici non dubium est.

{{ancora+|265|[[Aeneis/Liber I#265|265.]]}} {{sc|'''tertia dvm latio regnantem viderit aestas'''}} rhetorice, ne breve esset si triennium diceret, tempora divisit in species. ordo autem est longissimus, nam aliter non procedit, ‘sublimemque feres ad sidera caeli magnanimum Aeneam, tertia dum Latio regnantem viderit aestas’. ergo videtur sic tacite mortem Aeneae significasse. ‘dum’ autem pro donec, ut “dum conderet urbem”, id est donec. quidam ideo bis annos ternos memorasse tradunt, ut tres annos solum Aeneam regnaturum significaret, quod cum Latino alios tres annos regnasse dicitur.

{{ancora+|267|[[Aeneis/Liber I#265|267.]]}} {{sc|'''at pver ascanivs'''}} prudenter exitum Aeneae et ostendit et tacuit dicendo filium postea regnaturum. aut quia maior cura Veneri de nepote ut in X. “liceat superesse nepotem” et iterum ibi “hunc tegere”. {{sc|'''cvi nvnc cognomen ivlo additvr'''}} secundum Catonem historiae hoc habet fides: Aeneam cum patre ad Italiam venisse et propter invasos agros contra Latinum Turnumque pugnasse, in quo proelio periit Latinus. Turnum postea ad Mezentium confugisse eiusque fretum auxilio bella renovasse, quibus Aeneas Turnusque pariter rapti sunt. migrasse postea in Ascanium et Mezentium bella, sed eos singulari certamine dimicasse. et occiso Mezentio Ascanium sicut I. Caesar scribit Iulum coeptum vocari, vel quasi iobolon, id est sagittandi peritum, vel a prima barbae lanugine quam ioulon Graeci dicunt, quae ei tempore victoriae nascebatur. sciendum est autem hunc primo Ascanium dictum a Phrygiae flumine Ascanio, ut est “transque sonantem Ascanium”; deinde Ilum dictum a rege Ilo, unde et Ilium, postea Iulum occiso Mezentio: de quibus nominibus hoc loco dicit ‘at puer Ascanius cui nunc cognomen Iulo additur, Ilus erat’. ab hac autem historia ita discedit Vergilius, ut aliquibus locis ostendat, non se per ignorantiam, sed per artem poeticam hoc fecisse, ut illo loco “quo magis Italia mecum laetere reperta”: ecce amphibolikos dixit, ostendit tamen Anchisen ad Italiam pervenisse. sic autem omnia contra hanc historiam ficta sunt, ut illud ubi dicitur Aeneas vidisse Carthaginem, cum eam constet ante LXX. annos urbis Romae conditam. inter excidium vero Troiae et ortum urbis Romae anni inveniuntur CCCXL. {{sc|'''cognomen ivlo'''}} si proprie loqueretur, agnomen diceret, non cognomen, sed magis ad familiam respexit, quia omnis gens Iulia inde originem ducit. dicimus autem et nomen mihi est Cicero, ut “Hecyra est hvic nomen fabulae”, et Ciceronis, ut Sallustius “cui nomen oblivionis condiderant”, et Ciceroni, ut “cui Remulo cognomen erat”, et Ciceronem, ut “Aeneadasque meo nomen de nomine fingo”. melius tamen est dativo uti.

{{ancora+|268|[[Aeneis/Liber I#265|268.]]}} {{sc|'''ilvs erat'''}} deest ‘qui’, debuit autem dicere ‘qui Ilus erat’. {{sc|'''ilia'''}} pro Iliensis, ut Plautus “Hector Ilius” (Cas. 995) pro Iliensis. et “Amphitryo, natus Argis ex Argo patre” (Am. 98) id est Argivo.

{{ancora+|269|[[Aeneis/Liber I#265|269.]]}} {{sc|'''triginta'''}} vel quod XXX. tantum annos regnavit, vel quod Cato ait, “XXX. annis expletis eum Albam condidisse”. {{sc|'''magnos orbes'''}} tria sunt genera annorum: aut enim lunaris annus est XXX. dierum, aut solstitialis XII. mensum, aut secundum Tullium magnus, qui tenet XIIDCCCCLIIII. annos, ut in Hortensio “horum annorum quos in fastis habemus magnus XIIDCCCCLIIII. amplectitur”. hoc ergo loco magnum dixit comparatione lunaris, et alibi “interea magnum sol circumvolvitur annum”. annus autem dictus quasi anus, id est anulus, quod in se redeat, ut est “atque in se sua per vestigia volvitur annus”, vel apo tou ananeousthai, id est ab innovatione. {{sc|'''volvendis'''}} volubilibus vel quia volvuntur, ut supra.

{{ancora+|270|[[Aeneis/Liber I#270|270.]]}} {{sc|'''a sede lavini transferet'''}} verum est: vitans enim novercalem invidiam, quod timore Ascanii Lavinia post Aeneae mortem ad Tyrrhum paternum pastorem gravida confugit ad silvas, nam ibi etiam Silvium peperisse dicitur, deseruit Lavinium et Albam Longam condidit dictam ab omine albae porcae repertae vel situ civitatis. ad quam cum de Lavinio dii Penates translati nocte proxima Lavinium redissent, atque eos denuo Albam Ascanius transtulisset, et illi iterum redissent Lavinium, eos manere passus est, datis qui sacris praeessent agroque eis adsignato, quo se alerent. {{sc|'''vi'''}} modo virtute, nam multa significat. {{sc|'''vi'''}} modo virtute te dunamei, alibi te bia, ut est “auro vi potitur”, alias pro magna copia. Cicero in deorum natura “infinitamque vim marmoris”, Sallustius “magna vis hominum convenerat agris pulsa aut civitate eiecta”. et est sermo diversa significans, prout se locus obtulerit.

{{ancora+|272|[[Aeneis/Liber I#270|272.]]}} {{sc|'''hinc iam'''}} praeterea. si autem ‘hic iam’, in hoc scilicet loco. {{sc|'''ter centvm'''}} quomodo trecentos annos dicit, cum eam quadringentis regnasse constet sub Albanis regibus? sed cum praescriptione ait ‘tercentum’, scilicet usque ad ortum urbis Romae; ait namque ‘donec regina sacerdos Marte gravis’. et constat in regno Romuli et Numae et Tulli Hostilii qui evertit Albam centum annos, quibus pariter Roma et Alba regnarunt, esse consumptos. {{sc|'''totos'''}} id est sine intermissione. {{sc|'''regnabitvr'''}} impersonalibus usus est, quia de multis dicit, ut “usque adeo turbatur agris”.

{{ancora+|273|[[Aeneis/Liber I#270|273.]]}} {{sc|'''gente svb hectorea'''}} id est Troiana. sed debuit dicere ‘Aeneia’. diximus superius nomina poetas ex vicino usurpare. sed quidam reprehendunt, quod ‘Hectorea’ et non ‘Aeneia’. mos est poetis nomina ex vicinis usurpare, quia coniunctus genere Hectori Ascanius, ut est “et pater Aeneas, et avunculus excitat Hector”. alii tradunt, cum Hectoris progenies nulla in Italia fuerit, ideo ‘sub Hectorea’ positum, ut significaret sub forti, ut in quinto “Hectorei socii”. sed ex aliis rebus alia dat nomina, ut pios Aeneadas appellavit, ut timidos Phrygas, ut nobiles Dardanidas, ut periuros Laomedontiadas. ceterum ubi veram originem significat “domus Assaraci” ponit, ex quo Capys, ex Capy Anchises, ex Anchise Aeneas. {{sc|'''donec regina sacerdos'''}} historia hoc habet. Amulius et Numitor fratres fuerunt. Amulius fratrem imperio pepulit et filium eius necavit, filiam vero Iliam Vestae sacerdotem fecit, ut spem subolis auferret, a qua se puniri posse cognoverat. hanc ut multi dicunt Mars compressit, unde nati sunt Remus et Romus, quos cum matre Amulius praecipitari iussit in Tiberim. tum ut quidam dicunt Iliam sibi Anien fecit uxorem, ut alii inter quos Horatius, Tiberis: unde ait “uxorius amnis”. pueri vero expositi ad vicinam ripam sunt. hos Faustus repperit pastor, cuius uxor erat nuper meretrix Acca Larentia, quae susceptos aluit pueros. hi postea avum suum Numitorem occiso Amulio in regna revocarunt. quibus dum cum eo angustum Albae videretur imperium, recesserunt et captatis auguriis urbem condiderunt. sed Remus prior sex vultures vidit, Romus postea duodecim: quae res bellum creavit. in quo extinctus est Remus, et a Romi nomine Romani appellati. ut autem pro Romo Romulus diceretur, blandimenti genere factum est, quod gaudet diminutione. quod autem a lupa dicuntur alti, fabulosum figmentum est ad celandam auctorum Romani generis turpitudinem. nec incongrue fictum est; nam et meretrices lupas vocamus, unde et lupanaria. et constat hoc animal in tutela esse Martis. sed de origine et conditore urbis diversa a diversis traduntur. Clinias refert Telemachi filiam Romen nomine Aeneae nuptam fuisse, ex cuius vocabulo Romam appellatam. * * * dicit Latinum ex Ulixe et Circe editum de nomine sororis suae mortuae Romen civitatem appellasse. Ateius adserit Romam ante adventum Euandri diu Valentiam vocitatam, sed post graeco nomine Romen vocitatam. alii a filia Euandri ita dictam, alii a fatidica, quae praedixisset Euandro his eum locis oportere considere. Heraclides ait Romen, nobilem captivam Troianam huc appulisse et taedio maris suasisse sedem, ex cuius nomine urbem vocatam. Eratosthenes Ascanii, Aeneae filii, Romulum parentem urbis refert. Naevius et Ennius Aeneae ex filia nepotem Romulum conditorem urbis tradunt. Sibylla ita dicit Rhomaioi, Rhomou paides. {{sc|'''regina'''}} regis filia. abusive ait more poetico, ut alibi “magnum reginae sed enim miseratus amorem”, id est regis filiae Pasiphaes. {{sc|'''sacerdos'''}} quia ab Amulio Vestae virgo esse iussa est, ne ei propter edendam subolem facultas esset viro iungi.

{{ancora+|274|[[Aeneis/Liber I#270|274.]]}} {{sc|'''marte gravis'''}} gravida, ut “non insueta gravis temptabunt pabula fetas”.

{{ancora+|275|[[Aeneis/Liber I#275|275.]]}} {{sc|'''inde'''}} post, vel deinde, vel tunc, adverbium loci pro temporis. {{sc|'''fvlvo tegmine'''}} id est pelle lupae, qua utebatur more pastorum. sed hoc multi reprehendunt, cur nutricis tegmine usus sit. qui gemina ratione refutantur: vel falsitate fabulae, vel exemplo Iovis, qui caprae nutricis utitur pelle, unde Graece aigiokhos appellatur. sane ‘tegmine’ multi antique dictum asserunt, quia tegimentum dici debere affirmant. {{sc|'''laetvs'''}} virtute alacer, vel quia avo regnum reddiderat, vel quia ipse novam urbem et novum condebat imperium.

{{ancora+|276|[[Aeneis/Liber I#275|276.]]}} {{sc|'''excipiet gentem'''}} Remo scilicet interempto, post cuius mortem natam constat pestilentiam: unde consulta oracula dixerunt placandos esse manes fratris extincti; ob quam rem sella curulis cum sceptro et corona et ceteris regni insignibus semper iuxta sancientem aliquid Romulum ponebatur, ut pariter imperare viderentur. unde est “Remo cum fratre Quirinus iura dabunt”.

{{ancora+|277|[[Aeneis/Liber I#275|277.]]}} {{sc|'''romanosqve svo de nomine dicet'''}} perite non ait Romam, sed Romanos. urbis enim illius verum nomen nemo vel in sacris enuntiat. denique tribunus plebei quidam Valerius Soranus, ut ait Varro et multi alii, hoc nomen ausus enuntiare, ut quidam dicunt raptus a senatu et in crucem levatus est, ut alii, metu supplicii fugit et in Sicilia comprehensus a praetore praecepto senatus occisus est. hoc autem urbis nomen ne Hyginus quidem cum de situ urbis loqueretur expressit.

{{ancora+|278|[[Aeneis/Liber I#275|278.]]}} {{sc|'''nec metas rervm nec tempora pono'''}} ‘metas’ ad terras rettulit, ‘tempora’ ad annos; Lavinio enim et Albae finem statuit, Romanis tribuit aeternitatem, quia subiunxit ‘imperium sine fine dedi’.

{{ancora+|279|[[Aeneis/Liber I#275|279.]]}} {{sc|'''qvin'''}} quinetiam; minus enim est ‘etiam’. nam plenum est quinetiam, ut “quinetiam hiberno moliris sidere classem”. {{sc|'''aspera ivno'''}} tolerabilius hoc Iuppiter dicit. {{sc|'''aspera ivno'''}}] vel quam tu asperam dicis, vel certe ut et ego fateor.

{{ancora+|280|[[Aeneis/Liber I#280|280.]]}} {{sc|'''metv'''}} ut supra “id metuens”. {{sc|'''terras caelvmqve fatigat'''}} alibi “absumptae in Teucros vires caelique marisque”. {{sc|'''quae mare n. t. q. m. c. q. f.'''}} metu scilicet quem de Carthagine habet, ut supra “id metuens”, vel metu quo Troianos terret et Venerem. nam dicit ‘parce metu Cytherea’. ‘mare’ autem ‘t. c. q. f.’ alibi ostendit dicendo “absumptae in Teucros vires caelique marisque”. ‘fatigat’ vero pro exercet, sollicitat, commovet.

{{ancora+|281|[[Aeneis/Liber I#280|281.]]}} {{sc|'''consilia in melivs referet'''}} quia bello Punico secundo ut ait Ennius placata Iuno coepit favere Romanis. {{sc|'''in melivs'''}}] eis to kreitton. et est Latinior elocutio: Sallustius “ad mutandum modo in melius servitium”. {{sc|'''mecvmqve fovebit'''}} id est eadem quae ego sentiens, eadem quae ego volens, vel ut quidam volunt mecum in Capitolio constituta.

{{ancora+|282|[[Aeneis/Liber I#280|282.]]}} {{sc|'''gentemqve togatam'''}} bene ‘gentem’, quia et sexus omnis et condicio toga utebatur, sed servi nec colobia nec calceos habebant. togas autem etiam feminas habuisse, cycladum et recini usus ostendit. recinus autem dicitur ab eo, quod post tergum reicitur, quod vulgo maforte dicunt.

{{ancora+|283|[[Aeneis/Liber I#280|283.]]}} {{sc|'''sic placitvm'''}} vel fatis vel mihi; nam inpersonale est. {{sc|'''lvstris'''}} quinquenniis. et bene olympiadibus computat tempora, quod magis ad Iovem pertinet, quia nondum erant vel Roma vel consules. lustrum autem dictum, quod post quinquennium unaquaeque civitas lustrabatur. unde Romae ambilustrum, quod non licebat nisi ambos censores post quinquennium lustrare civitatem. {{sc|'''aetas'''}} iuxta veteres aetas hic pro tempore posita est, alibi pro modo annorum, ut est “ubi iam firmata virum te fecerit aetas” et “aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos”.

{{ancora+|284|[[Aeneis/Liber I#280|284.]]}} {{sc|'''domvs assaraci'''}} id est familia Troiana, et est a parte totum; nam Assaracus Capyn genuit, Capys Anchisen, unde Aeneas, auctor Romani generis: ex quibus Mummius, qui Achaiam vicit. {{sc|'''pthiam'''}} Achillis patriam. {{sc|'''mycenas'''}} Agamemnonis patriam, ut “Agamemnoniasque Mycenas”.

{{ancora+|286|[[Aeneis/Liber I#285|286.]]}} {{sc|'''nascetvr'''}} ad illud respondet ‘certe hinc Romanos olim’ et omnis poetae intentio, ut in qualitate carminis diximus, ad laudem tendit Augusti, sicut et in sexti catalogo et in clipei descriptione. haec autem Iovis allocutio partim obiecta purgat partim aliquid pollicetur. {{sc|'''pvlchra'''}} allusit propter Venerem. {{sc|'''troianvs'''}} ac si diceret, etiam Caesar Troianus est. {{sc|'''caesar'''}} hic est, qui dictus est Gaius Iulius Caesar. Gaius praenomen est, Iulius ab Iulo, Caesar vel quod caeso matris ventre natus est, vel quod avus eius in Africa manu propria occidit elephantem, qui caesa dicitur lingua Poenorum. hic sane Gaius Iulius Caesar quattuor et sexaginta victis Galliarum civitatibus cum a senatu petisset consulatum et triumphum nec impetrasset adversante Cn. Pompeio magno eiusque amicis, qui Caesaris processibus invidebant, bellum civile gessit in Farsalia, quo Pompeius victus Alexandriae occiditur. Caesar Romam compositis rebus et Alexandria debellata reversus in curia Pompeiana a Cassio et Bruto aliisque Pompeianis occisus est. cuius heres Augustus cum intrasset urbem coegit a senatu interfectores Caesaris parricidas et hostes iudicari, eumque in deorum numerum referri et divum appellari.

{{ancora+|287|[[Aeneis/Liber I#285|287.]]}} {{sc|'''imperivm'''}} OCEANO, {{sc|'''famam qvi terminet astris'''}} aut ad laudem dictum est, aut certe secundum historiam. re vera enim et Britannos qui in oceano sunt vicit, et post mortem eius cum ludi funebres ab Augusto eius adoptivo filio darentur, stella medio die visa est, unde est “ecce Dionaei processit Caesaris astrum”. {{sc|'''a magno'''}} sicut Alexander, sicut Pompeius. Graeci enim omne magnificum magnum, ut mater magna et dii magni.

{{ancora+|288|[[Aeneis/Liber I#285|288.]]}} {{sc|'''olim'''}} modo futuri temporis est. {{sc|'''caelo'''}} in caelum. {{sc|'''spoliis orientis'''}} victo Pharnace Mithridatis filio, qui re vera in oriente fuit. ceterum Aegyptus, in qua Ptolomaeum vicit, in australi est plaga.

{{ancora+|289|[[Aeneis/Liber I#285|289.]]}} {{sc|'''honvstvm'''}} inter honustum et oneratum hoc interest, quod oneratus est qualicumque pressus pondere, honustus vero cui onus ipsum honori est, ut si quis spolia hostium ferat. sed oneratus aspirationem non habet, quia ab onere venit, honustus vero, quia etiam ab honore descendit, retinet aspirationem. alii ‘honestum’ legunt; veteres enim honestum pro specioso ponebant, ut “Dardanius caput ecce puer detectus honestum”.

{{ancora+|290|[[Aeneis/Liber I#290|290.]]}} {{sc|'''accipies secvra'''}} quia post mortem Caesar meruit aram, fastigium, flaminem, ut Cicero in Philippicis. {{sc|'''secvra'''}}] quare ‘secura'? quia nunc sollicita. {{sc|'''hic qvoqve'''}} potest intellegi sicut Romulus, sed melius sicut Aeneas, de quo superius ait ‘sublimemque feres ad sidera caeli’. ‘quoque’ autem semper ad similitudinem ponit, ut “tu quoque litoribus nostris”. {{sc|'''hic qvoqve'''}}] sicut ego, sicut tu. {{sc|'''votis'''}} vel ad vota vel votis vocabitur.

{{ancora+|291|[[Aeneis/Liber I#290|291.]]}} {{sc|'''aspera tvnc'''}} id est Caesare consecrato cum Augustus regnare coeperit, clauso Iani templo, pax erit per orbem. constat autem templum hoc ter esse clausum: primum regnante Numa, item post bellum Punicum secundum, tertio post bella Actiaca quae confecit Augustus: quo tempore pax quidem fuit quantum ad exteras pertinet gentes, sed bella flagravere civilia, quod et ipse per transitum tangit dicens ‘Furor impius intus’. huius autem aperiendi vel claudendi templi ratio varia est. alii dicunt Romulo contra Sabinos pugnante, cum in eo esset ut vinceretur, calidam aquam ex eodem loco erupisse, quae fugavit exercitum Sabinorum: hinc ergo tractum morem, ut pugnaturi aperirent templum, quod in eo loco fuerat constitutum, quasi ad spem pristini auxilii. alii dicunt Tatium et Romulum facto foedere hoc templum aedificasse, unde et Ianus ipse duas facies habet, quasi ut ostendat duorum regum coitionem. [1.vel quod ad bellum ituri debent de pace cogitare.] est alia melior ratio, quod ad proelium ituri optent reversionem.

{{ancora+|292|[[Aeneis/Liber I#290|292.]]}} {{sc|'''cana fides et vesta'''}} subaudis ‘erit’. canam autem Fidem dixit, vel quod in canis hominibus invenitur, vel quod ei albo panno involuta manu sacrificatur, per quod ostenditur fidem debere esse secretam: unde et Horatius “et albo rara Fides colit velata panno”. Vesta vero pro religione, quia nullum sacrificium sine igne est, unde et ipsa et Ianus in omnibus sacrificiis invocantur. Vesta autem dicta vel apo tes hestias, ut digammos sit adiecta, sicut er ver, Enetos Venetus, vel quod variis vestita sit rebus. ipsa enim esse dicitur terra, quam ignem habere non dubium est, ut ex Aetna Vulcanoque et aliis locis ardentibus datur intellegi. {{sc|'''remo cvm fratre qvirinvs ivra dabvnt'''}}] hic dissimulat de parricidio, quod et iungit eos, et quia non Romulum, sed Quirinum appellat, ut non potuerit parricidium facere qui meruerit deus fieri. {{sc|'''remo cvm fratre qvirinvs ivra dabvnt'''}} multi sic intellegere volunt ut superius diximus, quia post pestilentiam ad placandos fratris manes geminis omnibus usus est Romulus: unde est “viden ut geminae stent vertice cristae?” sed hoc esse non potest, quia iteratio est ante dictorum aut ordo praeposterus, si post dictum Caesarem Romulum repetit. constat praeterea Iani templum patuisse sub Romulo, quia bellis numquam vacavit. alii volunt per hos Romanos intellegi. vera tamen hoc habet ratio, Quirinum Augustum esse, Remum vero pro Agrippa positum, qui filiam Augusti duxit uxorem, et cum eo pariter bella tractavit: unde est “parte alia dis et ventis Agrippa secundis”. nam adulans populus Romanus Octaviano tria obtulit nomina, utrum vellet Quirinus, an Caesar, an Augustus vocari. ille ne unum eligendo partem laederet quae aliud offerre cupiebat, diverso tempore omnibus usus est, et primo Quirinus dictus est, inde Caesar, postea quod et obtinuit Augustus, sicut Suetonius probat et in georgicis ostendit Vergilius. nam cum de Gangaridum victoria diceret, qui iuxta Gangen sunt quique ab Augusto victi sunt, ait “victorisque arma Quirini”. ut autem pro Agrippa Remum poneret, poetico usus est more; nam nomen ex vicino sumpsit. hoc ergo dicit, cum coeperit Iulius Caesar caelum tenere patratis omnibus bellis, iura dabunt Augustus et Agrippa. Romulus autem ideo Quirinus dictus est, vel quod hasta utebatur, quae Sabinorum lingua curis dicitur: hasta enim, id est curis, telum longum est, unde et securis quasi semicuris: vel a koiranos qui Graece rex dicitur: constat autem Graecos fuisse Romanos: vel propter generis nobilitatem; Mars enim cum saevit Gradivus dicitur, cum tranquillus est Quirinus. denique in urbe duo eius templa sunt: unum Quirini intra urbem, quasi custodis et tranquilli, aliud in Appia via extra urbem prope portam, quasi bellatoris, id est Gradivi.

{{ancora+|293|[[Aeneis/Liber I#290|293.]]}} {{sc|'''dirae'''}} cum apertae sunt. {{sc|'''dirae'''}}] hoc est abominandae, alias ‘dirae’ magnae “an sua cuique deus fit dira cupido” et “iam tum religio pavidos terrebat agrestes dira loci” et “dicuntur geminae pestes cognomine Dirae”. {{sc|'''compagibvs'''}} ambages et compages antiqui tantum dicebant, posteritas admisit ut etiam compago dicatur: sed non quia varius esse potest nominativus, debet etiam declinatio mutari, quemadmodum nec in istis nominibus arbor arbos, vomer vomis; nam et vomeris et arboris tantum facit. ergo compages compagis, quoniam compago usurpatum est; compaginis enim nemo penitus dicit.

{{ancora+|294|[[Aeneis/Liber I#290|294.]]}} {{sc|'''belli portae'''}} Iani gemini, quae bello aperiebantur, pace claudebantur. ideo autem Ianus belli tempore patefiebat, ut eiusdem conspectus per bellum pateret, in cuius potestate esset exitus reditusque; id enim ipsa significat eius effigies, praebentis se euntibus et redeuntibus ducem. hunc autem olim Numa Pompilius fecit, cuius portas regni tempore clausit. {{sc|'''fvror impivs intvs'''}} ut superius diximus propter bella civilia, quae gesta sunt contra Brutum et Cassium ab Augusto in Philippis, contra Sextum Pompeium ab Augusto in Sicilia. aut sicut quidam tradunt {{sc|'''fvror impivs intvs'''}} non in aede Iani, sed in alia in foro Augusti introeuntibus ad sinistram, fuit bellum pictum et furor sedens super arma devinctus eo habitu quo poeta dixit.

{{ancora+|295|[[Aeneis/Liber I#295|295.]]}} {{sc|'''saeva sedens svper arma'''}} secundum antiquam licentiam. sciendum tamen est hodie ‘in’ et ‘sub’ tantum communes esse praepositiones. ceterum ‘super’ et ‘subter’ iam accusativae sunt, sicut ‘clam’ et ‘post’, quae ante communes fuerunt: nunc in his mutata natura est. [1.ergo] {{sc|'''svper'''}} pro supra. et nunc haec praepositio accusativo servit, ubi vero ‘de’ significat, ablativo. {{sc|'''aenis nodis'''}} non centum nodis, sed catenis, quas circumlocutione significavit, quia sunt catenae nodi plures. quidam ‘aeneis’ pro ferreis tradunt, ut “micat aereus ensis”: et “aerea quem obliquum rota transit”.

{{ancora+|297|[[Aeneis/Liber I#295|297.]]}} {{sc|'''et maia genitvm'''}} Mercurium. et est periphrasis. Cicero in libris de deorum natura plures dicit esse Mercurios: sed in deorum ratione fabulae sequendae sunt, nam veritas ignoratur. simul allusit poeta, quia per caduceatores, id est internuntios, pax solet fieri. {{sc|'''maia genitvm demittit ab alto'''}}] quod deo opus erat, ut hostes Poeni auctori Romani nominis placarentur Aeneae. quidam sane quattuor Mercurios dicunt: unum Iovis et Maiae filium, alterum Caeli et Diei, tertium Liberi et Proserpinae, quartum Iovis et Cyllenes, a quo Argus occisus est, quem ipsum ob hanc causam Graecia profugum Aegyptiis litteras demonstrasse perhibent.

{{ancora+|298|[[Aeneis/Liber I#295|298.]]}} {{sc|'''vt terrae'''}} propter illud quod sequitur “hospitio prohibemur harenae”. {{sc|'''pateant'''}} propter illud “cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis”. non nulli sane ‘pateant’ pacatae sint accipiunt, ut Sallustius “simul immanis hominum vis multis e locis invasere patentes tum et pacis modo effusas”; hic enim habitus pacis. et in Catilina “cuncta maria terraeque patebant”. sic enim contra cum dicitur ‘clausa omnia’ bellum significatur, ut ipse “quae moenia clausis ferrum acuant portis”.

{{ancora+|299|[[Aeneis/Liber I#295|299.]]}} {{sc|'''hospitio'''}} ad hospitium. {{sc|'''ne fati nescia dido'''}} non sui: nam si sciret exitum suum, multo magis vetaret: sed ‘fati’ dixit voluntatis Iovis, sicut “fatis Iunonis iniquae”. aut certe fati Troianorum, qui non sponte, sed necessitate ad Africam venerant, quod utique ignorabat Dido. illo enim tempore invadendarum terrarum causa fuerat navigatio, ut Sallustius meminit, facili tum mutatione sedum: quod etiam excusant Troiani “non nos aut ferro Libycos populare penates venimus”. ergo hoc agitur, ut discat Dido eos ad Italiam tendere. quomodo ergo se iungit Aeneae? sed furoris illud est, non consilii. nam nec sacerdotibus haec dicentibus credidit. unde est “quid vota furentem, quid delubra iuvant?”

{{ancora+|300|[[Aeneis/Liber I#300|300.]]}} {{sc|'''volat ille per aera'''}} similis hic festinatio Mercurii est, ut supra Neptuni. in quarto et “talaria nectit” et “virgam capit” et plus moratur.

{{ancora+|301|[[Aeneis/Liber I#300|301.]]}} {{sc|'''remigio alarvm'''}} translatio reciproca, ut supra diximus; nam alibi “velorum pandimus alas”. {{sc|'''citvs'''}} pro cito, adverbium temporis in nomen deflexum. et bene hoc de Mercurio; cum enim alia signa tarde ad ortus suos recurrant, Mercurius octavo decimo die in ortu suo invenitur. {{sc|'''poeni'''}} antistoikhon est quasi phoeni.

{{ancora+|303|[[Aeneis/Liber I#300|303.]]}} {{sc|'''volente deo'''}} Mercurio vel Iove. {{sc|'''in primis'''}} praecipue.

{{ancora+|304|[[Aeneis/Liber I#300|304.]]}} {{sc|'''in tevcros'''}} pro Teucris, ut diximus. alibi ‘in Teucros’ adversum Teucros, ut “absumptae in Teucros vires”.

{{ancora+|305|[[Aeneis/Liber I#305|305.]]}} {{sc|'''at pivs aeneas'''}} †filium Aeneas sacrorum omnium docetur, ex cuius persona latenter quae ad caeremonias veteres pertinent saepe monstrantur. hic ergo †deus apicis, quod insigne flaminum fuit, de quo loco suo in quarto libro dictum est. vult ostendere igitur, flamini extra medium pomerium post solis occasum apicem ponere non licere. Aeneas ergo hic ad Carthaginis litus adpulsus ostenditur sine apice fuisse, id est nudo capite. nam cum ait ‘at pius Aeneas, per noctem plurima volvens, ut primum lux alma data est, exire locosque explorare novos, quas vento accesserit oras, qui teneant, nam inculta videt, hominesne feraene’ manifeste longius ab urbe intellegitur; unde animadvertendum est extra pomerium fuisse, nam in subsequentibus ostenditur, eum extra pomerium fuisse, cum ait Venus “et qua te ducit via, dirige gressum”. nam et augurium ei in finibus pomerii ostensum est. [1.quod] et ipsum Aeneam respondentem signatius declarat sine apice fuisse; timentem enim, ne piaculum incurreret, si †cum solis occasum nudo capite, id est sine apice inveniretur, ita loquentem fecit “et vacet annales nostrorum audire laborum, ante diem clauso componet Vesper Olympo”; verebatur enim solis occasum. nudo autem capite ibi fuisse ostenditur, ubi ait “restitit Aeneas claraque in luce refulsit, os umerosque deo similis; namque ipsa decoram caesariem nato genetrix lumenque iuventae purpureum et laetos oculis adflarat honores”; neque enim caesariem dicere debuisset, nisi quia nudo capite incedebat Aeneas. sed haec Vergilio et his similia sufficiunt ad indicandum omnium disciplinarum scientiam narrantem aliud ponere, neque propositum habet talia plenius exsequi. {{sc|'''per noctem'''}} decet enim pro cunctis regem esse sollicitum. et bene ‘per noctem’, ne a sociis quos ipse consolatus erat videretur per diem maerens.

{{ancora+|306|[[Aeneis/Liber I#305|306.]]}} {{sc|'''alma'''}} alma lux dicta, quod alat universa, unde et “alma Ceres”, quod nos alat; nam physici dicunt omnia per diem crescere. quomodo ergo Vergilius ait “exigua tantum gelidus ros nocte reponet” ? sed hoc pro miraculo positum est, ut etiam Plinius sentit. {{sc|'''locos'''}} et locos et loca dicimus, cum in numero singulari locus tantum dicamus. simile est et iocus, nam et ioca facit et ioci, ut “ioca atque seria cum humillimis exercere” et “quam multa ioca solent esse in epistolis” et “tum iuvenes agitare iocos”.

{{ancora+|307|[[Aeneis/Liber I#305|307.]]}} {{sc|'''qvas vento accesserit oras'''}} diximus superius figuram fieri, cum praepositio detracta nomini verbo copulatur, et plerumque eam suam retinere naturam plerumque convertere. hoc igitur sciendum est, quia, cum casum suum retinet, hysterologia est, ut hoc loco; cum autem mutat, figura est, ut “Cumarum adlabitur oris”; ‘oris’ enim pro oras posuit. plerumque tamen etiam superfluas ponunt praepositiones. {{sc|'''qvas vento accesserit oras'''}}] sine praepositione. Sallustius “genua patrum advolvuntur”.

{{ancora+|308|[[Aeneis/Liber I#305|308.]]}} {{sc|'''qvi teneant'''}} iure dubitat, cum omnia cernat inculta. est autem ordo ‘qui teneant, hominesne feraene’; media per parenthesin dicta sunt. {{sc|'''exacta'''}} exquisita. et ostendit providum regem per se curantem commoda sociorum.

{{ancora+|310|[[Aeneis/Liber I#310|310.]]}} {{sc|'''in convexo nemorvm'''}} prooeconomia est ad causam pertinens. non enim tenebitur ab Afris, ut Ilionei, et qui cum ipso supervenerant. ‘convexo’ autem curvo, unde et convexum dicitur caelum. sane subaudimus ‘loco’, ut alibi “castrorum et campi medio”, id est spatio. ‘nemorum’ autem modo silvarum. interest autem inter nemus et silvam et lucum; lucus enim est arborum multitudo cum religione, nemus vero composita multitudo arborum, silva diffusa et inculta. {{sc|'''svb rvpe cavata'''}} periphrasis est speluncae.

{{ancora+|311|[[Aeneis/Liber I#310|311.]]}} {{sc|'''arboribvs atqve horrentibvs vmbris'''}} umbris arborum, quo modo “molemque et montes”. aut certe arboribus et umbris speluncae. et bene ostendit omnia †curvis adlata navibus non quae venerant cum Aenea. ‘clausam’ autem ‘occulit’ occulit et clausit.

{{ancora+|312|[[Aeneis/Liber I#310|312.]]}} {{sc|'''comitatvs achate'''}} bene ostendit Aeneam esse fortissimum nec quidquam timere dicendo ‘uno graditur comitatus Achate’. et diximus quaeri, cur Achates Aeneae sit comes. varia quidem dicuntur, melius tamen hoc fingitur, ut tractum nomen sit a Graeca etymologia. akhos enim dicitur sollicitudo, quae regum semper est comes.

{{ancora+|313|[[Aeneis/Liber I#310|313.]]}} {{sc|'''bina'''}} si ad utrumque referas, bene dixit ‘bina’, si ad Aeneam tantum, antiquus mos est, ut supra diximus, bina pro duobus poni, sicut et duplices. {{sc|'''lato ferro'''}} id est lati ferri, ut “pulchra prole”.

{{ancora+|314|[[Aeneis/Liber I#310|314.]]}} {{sc|'''media sese tvlit obvia silva'''}} quam Graeci hulen vocant poetae nominant silvam, id est elementorum congeriem, unde cuncta procreantur. et multi volunt Aeneam in horoscopo Virginem, ibi etiam Venerem habuisse. bene ergo in media silva virginis habitu ei Venerem poeta facit occurrere, quia ut supra diximus Venere in Virgine constituta et misericordes procreantur feminae et viri per mulierem felices futuri, ut probamus in Aenea, quoniam misericordia Didonis servatur.

{{ancora+|315|[[Aeneis/Liber I#315|315.]]}} {{sc|'''virginis os habitvmqve gerens'''}} vultum et amictum. habitus apud veteres dicebatur tam corporis quam eorum quae praeter corpus sunt. et bene ‘gerens’, non ‘habens’, quod geri putantur aliena.

{{ancora+|316|[[Aeneis/Liber I#315|316.]]}} {{sc|'''spartanae'''}} Lacaenae. Sparta enim civitas est Laconicae, ubi sunt puellae venatrices. redditur autem causa, virgo cur sit in silvis, scilicet propter venatum. {{sc|'''threissa'''}} Thracia. et est solutio; nam Thressa facit, sicut “Cressa genus Pholoe”. veniunt autem ab eo quod est Threx et Cres. ut autem Creissa non faciat illud est, quia Kressa per e simpliciter scribitur nec potest recipere solutionem, Thraissa vero per ai diphthongon, unde et resolvitur. {{sc|'''fatigat'''}} suo scilicet cursu. sane quidam ‘fatigat’ pro fatigavit accipiunt, praesens pro praeterito, sicut et ‘praevertitur’ pro praeversa est.

{{ancora+|317|[[Aeneis/Liber I#315|317.]]}} {{sc|'''harpalyce'''}} haec est quae patrem senem captum a Getis multitudine collecta liberavit celerius, quam de femina potest credi: unde et flumina dicitur celeritate transisse. multum autem epitheton fluminis eius addidit laudi. {{sc|'''harpalyce'''}}] quidam a patre Harpalyco, qui rex Amymoniorum Thraciae gentis fuit, ita nutritam dicunt, ut ipse Camillam a Metabo facit. haec patre propter ferociam a civibus pulso ac postea occiso, fugit in silvas et venatibus latrociniisque vivendo ita efferata est et huius velocitatis et exercitii facta est, ut subito ad vicina stabula coacta inopia decurreret et rapto pecorum fetu insequentes etiam equites in celeritate vitaret. sed quodam tempore positis ad insidias cervarum plagis capta et occisa est. cuius mortem nobilitavit eorum exitus, qui eam occiderunt; statim enim in vicinia orta contentio est, cuius fuisset haedus quem Harpalyce rapuerat, ita ut gravi certamine non sine plurimis mortibus dimicaretur. postea consuetudo servata est, ut ad tumulum virginis populi convenirent et propter expiationem per imaginem pugnae concurrerent. quidam hanc patrem a Getis, ut alii volunt a Myrmidonibus captum collecta multitudine adserunt liberavisse celerius, quam de femina credi potest: unde et flumina dicitur celeritate transisse. {{sc|'''volvcrem hebrvm'''}} multum quidem laudis flumini epitheto addidit: sed falsum est; nam est quietissimus etiam cum per hiemem crescit. est autem in Thracia ante muros Cypselae civitatis, de locis superis Thraciae veniens; dictus autem Hebrus ab Hebro Hemi et Rhodopes filio. {{sc|'''praevertitvr'''}} id est transit. dicimus autem et praevertit et praevertitur nova ratione. nam passiva declinatione utimur in activa significatione, ut hoc loco; praevertimur enim cum ipsi praeimus. cum autem activa declinatio est passivam habet significationem, ut ‘ille me praevertit’. alii ‘praevertitur’ sic positum volunt, ut “bellantur Amazones” pro praevertit et bellant.

{{ancora+|318|[[Aeneis/Liber I#315|318.]]}} {{sc|'''namqve vmeris de more'''}} ut ostendatur esse venatrix. de more venantum scilicet. {{sc|'''habilem'''}} aptum sexui. unusquisque enim arcum habet pro viribus suis. {{sc|'''venatrix'''}} similis venatrici, id est quasi venatrix, ut “at medias inter caedes exultat Amazon”. {{sc|'''comam diffvndere'''}} ut diffunderetur. Graeca autem figura est. sic alibi “et argenti magnum dat ferre talentum” et “tu das epulis accumbere divum”: unde ‘da bibere’ usus obtinuit, quod facere non debemus, ne duo verba iungamus, nisi in poemate.

{{ancora+|320|[[Aeneis/Liber I#320|320.]]}} {{sc|'''nvda genv'''}} nudum genu habens, ut si dicas ‘bonus animum’. et est Graeca figura, sed non ea quam diximus fieri per participium praeteriti temporis et casum accusativum; haec enim per nomen fit: quamvis ad unam significationem recurrant. {{sc|'''sinvs collecta'''}} ut “oculos suffusa”.

{{ancora+|321|[[Aeneis/Liber I#320|321.]]}} {{sc|'''ac prior'''}} paulo post sequitur ‘inquit’. {{sc|'''hevs'''}} nunc adverbium vocantis est, alias interiectio dolentis, ut “heus etiam mensas consumimus, inquit Iulus”.

{{ancora+|322|[[Aeneis/Liber I#320|322.]]}} {{sc|'''errantem'''}} investigantem, quia venatores cum vestigant quasi videntur errare. {{sc|'''sororvm'''}} non tamquam nota sit illis soror, sed ut est in consuetudine.

{{ancora+|323|[[Aeneis/Liber I#320|323.]]}} {{sc|'''svccinctam'''}} instructam, vel ut alii dicunt in cingulo habentem pharetram, ut plerique. {{sc|'''macvlosae lyncis'''}} epitheta tribus modis ponuntur, aut laudandi aut demonstrandi aut vituperandi. hic ‘maculosae’ demonstrandi est. sane Lyncus rex Scythiae fuit, qui missum a Cerere Triptolemum, ut hominibus frumenta monstraret, susceptum hospitio, ut in se gloria tanta migraret, interimere cogitavit. ob quam rem irata Ceres eum convertit in lyncem, feram varii coloris, ut ipse variae mentis extiterat. et erit nominativus haec lynx, ut Pan Tros, quae in genetivo una syllaba crescunt.

{{ancora+|324|[[Aeneis/Liber I#320|324.]]}} {{sc|'''spvmantis'''}} id est spumosi, participium loco nominis positum. {{sc|'''cvrsvm clamore prementem'''}} plerumque duo diversa in unum exitum cadunt, licet contraria significent, ut hoc loco. ‘vidistis’ enim etiam ad vocem pertinet, quod etiam ex Aeneae responsione colligitur. {{sc|'''prementem'''}} insequentem, ut ipse alibi “ingentem clamore premes ad retia cervum”.

{{ancora+|325|[[Aeneis/Liber I#325|325.]]}} {{sc|'''orsvs'''}} nunc coepit, alias finiit, ut “sic Iuppiter orsus”. sed illic proprie posuit, hic usurpatum est; praeteritum enim est participium.

{{ancora+|326|[[Aeneis/Liber I#325|326.]]}} {{sc|'''avdita neqve visa'''}} hinc probatur quia superius haec interrogaverat Venus. sane quidam ‘audita’ ad illud responsum volunt ‘clamore prementem’; ut ad ‘vidistis si quam’ ‘neque visa’ responderit.

{{ancora+|327|[[Aeneis/Liber I#325|327.]]}} {{sc|'''o qvam te'''}} quae dea sit dubitat, nam deam esse confidit. ergo hic o dubitativa, alias optativa. “adsis, o Tegeaee, favens”.

{{ancora+|328|[[Aeneis/Liber I#325|328.]]}} {{sc|'''vox hominem sonat'''}} Graeca figura est. {{sc|'''o dea certe'''}} hic o distinguendum, ut post inferat ‘dea certe’ confirmans opinionem suam. et conclusio est syllogismi, qui constat ex propositione, adsumptione, conclusione. nam si nec vox nec vultus mortales sunt, restat ut dea sit.

{{ancora+|329|[[Aeneis/Liber I#325|329.]]}} {{sc|'''an phoebi soror'''}} Diana; nam venatrix est. bene autem suspicatur pro loco et qualitate habitus personaeque. perite autem poeta dicendo ‘an Phoebi soror’ videtur de nomine Apollinis dubitare. constat enim hunc deum a diversis gentibus vel civitatibus diversis nominibus appellari secundum genera beneficiorum, quae vario divinitatis genere praestare consuevit. cui deo sagittas datas volunt, quia ut vis morbi ita hoc telum sit occultum. hunc tamen deum et ad †uberum custodiam et ad divinationem et ad medicinam et ad res urbanas, quae placidae sunt, et ad bella pertinere longinqua: cui laurum ideo sacratam, quia haec arbor suffimentis purgationibusque adhibeatur, ut ostendatur nullum templum eius nisi purum ingredi debere. cautum enim est, ne sacerdos eius domum ingrediatur, in qua ante quintam diem funus fuerit. quidam tamen ‘an’ pro sive antique dictum volunt. non nulli coniunctionem mutatam adserunt pro ‘aut Phoebi soror aut Nympharum sanguinis una’. alii ‘an’ coniunctionem disiunctivam volunt, ut Sallustius “perrexere in Hispaniam, an Sardiniam”. {{sc|'''an nympharvm sangvinis'''}} generis.

{{ancora+|330|[[Aeneis/Liber I#330|330.]]}} {{sc|'''sis felix'''}} propitia. felix enim dicitur et qui habet felicitatem et qui facit esse felicem, ut in bucolicis “sis bonus o felixque tuis”. unde et contra Iuno in septimo dicit “quae potui infelix”, id est adversa Troianis. {{sc|'''sis felix'''}}] hoc est felicitatem praestes vel felix mihi. e contrario “et monstrum infelix” et “infelix vates”. {{sc|'''leves'''}} levem facias, ut “levat ipse tridenti”. {{sc|'''qvaecvmqve'''}} seu Diana, seu nympha.

{{ancora+|331|[[Aeneis/Liber I#330|331.]]}} {{sc|'''qvo svb caelo'''}} aut sub qua parte caeli, aut secundum Epicureos dixit, qui plures volunt esse caelos, ut Cicero in Hortensio. {{sc|'''tandem'''}} hoc loco vacat ‘tandem’. sciendum sane multas particulas ad ornatum pertinere tantummodo, ut puta ‘dum’ ‘gentium’ ‘locorum’ ‘terrarum’. aut ‘tandem doceas’, †quia vix hoc quoque contigit. aut ‘tandem’ pro expletiva particula est.

{{ancora+|332|[[Aeneis/Liber I#330|332.]]}} {{sc|'''hominvmqve locorvmqve'''}} hupermetros versus, unam enim plus habet syllabam: qui quotiens fit, debet sequens versus a vocali incipere, ut hoc loco, item “omnia Mercurio similis, vocemque coloremque et crines flavos”; nisi forte synizesis fiat in fine, id est vocalium collisio, ut est “nec cura peculi”. hic enim non est necesse ut sequens versus a vocali incipiat.

{{ancora+|334|[[Aeneis/Liber I#330|334.]]}} {{sc|'''hostia dextra'''}} hostiae dicuntur sacrificia quae ab his fiunt qui in hostem pergunt, victimae vero sacrificia quae post victoriam fiunt. sed haec licenter confundit auctoritas.

{{ancora+|335|[[Aeneis/Liber I#335|335.]]}} {{sc|'''eqvidem'''}} nunc ‘ego quidem’ significat, alias expletiva particula est. {{sc|'''tali me dignor honore'''}} id est sacrificio. et aut vult se probare non numen, sed virginem Tyriam; aut certe quia Paphiae Veneri quae Cypri colitur, ture tantum sacrificatur et floribus; quia ait “ubi templum illi centumque Sabaeo thure calent arae, sertisque recentibus halant”. {{sc|'''havd equidem t. m. d. h.'''}}] ideo non amplectitur sacrificium, ut diutius lateat. {{sc|'''dignor'''}} dignam me iudico, ut “coniugio Anchisa Veneris dignate superbo”, id est digne habite.

{{ancora+|337|[[Aeneis/Liber I#335|337.]]}} {{sc|'''pvrpvreo'''}} aut pulchro aut russati coloris. {{sc|'''svras vincire cotvrno'''}} coturni sunt calciamenta etiam venatoria, crura quoque vincientia, quorum quivis utrique aptus est pedi. ideo et numero usus est singulari.

{{ancora+|338|[[Aeneis/Liber I#335|338.]]}} {{sc|'''pvnica regna vides'''}} ad illud “‘et quo sub caelo tandem’”. quidam ‘vides’ pro visurus es accipiunt; nam quemadmodum in media silva urbem videt et Tyrios? {{sc|'''pvnica regna vides'''}} his attentum facit Aeneam. {{sc|'''tyrios'''}} nihil interest utrum Tyrios an Sidonios dicat. ut diximus enim nomina de vicino mutuantur. {{sc|'''agenoris vrbem'''}} quam fecerunt Agenoridae. Agenor autem, Neptuni et Libyae filius, rex Phoenices fuit, de cuius genere originem Dido ducebat. et sic dictum est, ut “et tandem Euboicis Cumarum adlabitur oris”, id est ad Cumas, quas fecerunt hi qui de Chalcide venerant, civitate Euboeae.

{{ancora+|339|[[Aeneis/Liber I#335|339.]]}} {{sc|'''sed fines libyci'''}} ante dicta dubia esse potuerunt, nunc aperte regionem ostendit dicendo Libycos fines. Tyrii enim et alibi esse potuerunt. {{sc|'''intractabile'''}} insuperabile, asperum, saevum. {{sc|'''sed fines libyci'''}}] amovit suspicionem, ne putaret se in Tyrum venisse.

{{ancora+|340|[[Aeneis/Liber I#340|340.]]}} {{sc|'''dido'''}} vero nomine Elissa ante dicta est, sed post interitum a Poenis Dido appellata, id est virago Punica lingua, quod cum a suis sociis cogeretur cvicumque de Afris regibus nubere et prioris mariti caritate teneretur, forti se animo et interfecerit et in pyram iecerit, quam se ad expiandos prioris mariti manes extruxisse fingebat.

{{ancora+|341|[[Aeneis/Liber I#340|341.]]}} {{sc|'''germanvm fvgiens'''}} hoc loco quasi stupuit Aeneas; de germani enim appellatione fuerat facta maior invidia: unde auditoris aviditati praescribit Venus dicens longam esse iniuriam, id est causam, ab eo quod sequitur id quod praecedit, ut supra “spem vultu simulat”. {{sc|'''longa est inivria'''}} longa narratio iniuriae.

{{ancora+|342|[[Aeneis/Liber I#340|342.]]}} {{sc|'''longae ambages'''}} id est circuitus. hoc est ambages narrationis. {{sc|'''fastigia'''}} summae partes aedificiorum dicuntur, sed modo primordia, quia scit longam esse historiam Carthaginis, ut Sallustius “sed de Carthagine silere melius puto, quam parum dicere”.

{{ancora+|343|[[Aeneis/Liber I#340|343.]]}} {{sc|'''hvic conivnx sychaevs erat'''}} quotiens poeta aspera invenit nomina vel in metro non stantia, aut mutat ea aut de his aliquid mutilat. nam Sychaeus Sicarbas dictus est; Belus, Didonis pater, Mettes; Carthago a cartha, ut lectum est et in historia Poenorum et in Livio. sane Sychaeus Sy brevis est per naturam; sed hoc loco ectasin fecit ea licentia quae est in propriis nominibus. licet enim in quavis proprii nominis parte syllabae mutare naturam: quod et in appellativis evenit, si tamen de propriis originem ducant, ut “Sicanio praetenta sinu”, quia venit a Sicano rege Siciliae. {{sc|'''ditissimvs agri'''}} veteres addebant cuius rei dives, ut “dives equum”.

{{ancora+|344|[[Aeneis/Liber I#340|344.]]}} {{sc|'''miserae'''}} dativus est, non adverbium.

{{ancora+|345|[[Aeneis/Liber I#345|345.]]}} {{sc|'''cvi pater intactam dederat'''}} argumentum amoris.

{{ancora+|346|[[Aeneis/Liber I#345|346.]]}} {{sc|'''primis ominibvs'''}} vel prosperis et secundis auguriis vel primariis, ut aliis verbis repetierit ‘cui pater intactam dederat’. {{sc|'''ominibvs'''}} auguriis. et secundum Romanos locutus est, qui nihil nisi captatis faciebant auguriis, et praecipue nuptias. Lucanus “contentique auspice Bruto” (2.371). Iuvenalis “veniet cum signatoribus auspex”. {{sc|'''tyri'''}} adverbium est.

{{ancora+|347|[[Aeneis/Liber I#345|347.]]}} {{sc|'''scelere ante alios immanior omnes qvos inter medios venit fvror'''}} iunge totum: nam aliter non procedit, si segreges ‘quos inter medios venit furor’, cum ipse dicat, licet simulatas, fuisse tamen amicitias, simul namque sacrificabant: ac si diceret, sceleratior Atreo et Thyeste, vel Eteocle et Polynice. multi ‘inmanior’ ad furorem, non ad Pygmalionem referunt. ordo autem est ‘inter quos medios’.

{{ancora+|348|[[Aeneis/Liber I#345|348.]]}} {{sc|'''ille sychaevm'''}} hoc loco secundum naturam posuit.

{{ancora+|349|[[Aeneis/Liber I#345|349.]]}} {{sc|'''impivs ante aras'''}} probavit impium, qui ante aras. et singula pronuntianda.

{{ancora+|350|[[Aeneis/Liber I#350|350.]]}} {{sc|'''clam'''}} quidam ad sororem referri putant. {{sc|'''secvrvs amorvm germanae'''}} aut contemnens, id est neglegens, non curans amores sororis, ut “securi pelagi atque mei”, id est contemptores: aut certe securus erat de amore germanae circa maritum nimio, ob quem se post mortem Sychaei interimere posse credebatur; nec enim sequitur, ut occiso Sychaeo ipse statim potiretur auri, nisi etiam Dido periret. ‘amores’ autem plurali numero ad voluptatem pertinent, ut “securus amorum, qui iuvenum tibi semper erant”, singulari etiam ad religionem.

{{ancora+|351|[[Aeneis/Liber I#350|351.]]}} {{sc|'''aegram'''}} maestam, anxiam.

{{ancora+|352|[[Aeneis/Liber I#350|352.]]}} {{sc|'''mvlta malvs simvlans vana spe lvsit amantem'''}} quia dicebat absentem, quem constabat occisum. atqui legimus “quis fallere possit amantem?” sed hic nimia Pygmalionis ostenditur malitia, quae etiam amantem fefellit. {{sc|'''vana spe'''}} quia dicebat eum reverti. {{sc|'''lvsit'''}} decepit.

{{ancora+|353|[[Aeneis/Liber I#350|353.]]}} {{sc|'''in somnis'''}} si ab eo quod est somnium, synizesis est, ut peculi pro peculii; si autem a somno venit, ‘in somnis’, id est dum somnos caperet. {{sc|'''imago'''}} to eidolon.

{{ancora+|355|[[Aeneis/Liber I#355|355.]]}} {{sc|'''crvdelis aras'''}} epitheton hoc de causa est, nam arae piae sunt.

{{ancora+|356|[[Aeneis/Liber I#355|356.]]}} {{sc|'''nvdavit'''}} indicavit: unde contra in sexto habemus “et vulnera dira tegentem”, hoc est celantem. quid enim tegeret undique truncatus? {{sc|'''retexit'''}} ecce hic planius quid sit ‘nudavit’ ostendit. {{sc|'''caecvmqve domvs scelvs omne retexit'''}} utrum ad praeteritum hoc refertur, an ut quibusdam videtur, quod ipsam Didonem parabat occidere? nam ideo et fugam suadere visus est.

{{ancora+|357|[[Aeneis/Liber I#355|357.]]}} {{sc|'''celerare fvgam'''}} celeriter abire, ut dicimus ‘cursum celero’. {{sc|'''svadet'''}} secundum naturam duae sunt syllabae, sed multi trisyllabum putant. quod etiam si inveniatur, solutio dicenda est, quo modo dicimus aena et aena. hoc autem solum huiusce modi verbum in Latino invenitur.

{{ancora+|358|[[Aeneis/Liber I#355|358.]]}} {{sc|'''reclvdit'''}} ad opinionem somni recludere videtur, ut “aeternumque adytis effert penetralibus ignem”.

{{ancora+|359|[[Aeneis/Liber I#355|359.]]}} {{sc|'''thesavros'''}} hoc nomen ‘n’ non habet, sicut Atlas, gigas, Thoas, Abas, Pallas, licet in obliquis casibus inveniatur; sicut nec formosus, quia derivatum est a forma, ut a specie speciosus, ab odio odiosus, a genere generosus, ab scelere scelerosus. {{sc|'''ignotvm argenti pondvs et avri'''}} aut quod ignorabat Dido, aut certe ad magnitudinem pertinet, id est tantum quantum nullus umquam novit.

{{ancora+|360|[[Aeneis/Liber I#360|360.]]}} {{sc|'''his commota'''}} supra dictis omnibus.

{{ancora+|361|[[Aeneis/Liber I#360|361.]]}} {{sc|'''qvibvs avt odivm crvdele tyranni avt metvs acer erat'''}} oderant laesi, metuebant laedendi, hoc est qui timebant, ne laederentur: unde est illud in quarto “et quos Sidonia vix urbe revelli”, quia non voluntate, sed aut odio aut timore convenerant. {{sc|'''odivm crvdele tyranni'''}} id est crudelis tyranni, et figura est; nam in tyrannum odium iustum est.

{{ancora+|362|[[Aeneis/Liber I#360|362.]]}} {{sc|'''naves qvae forte paratae'''}} id est erant.

{{ancora+|363|[[Aeneis/Liber I#360|363.]]}} {{sc|'''pygmalionis opes'''}} quas Pygmalion iam suas putabat: unde est in quarto “ulta virum”. quae enim avaro maior poena, quam pecuniam propter quam deliquerat perdere? remove hoc, et falsum est “ulta virum”. sciendum autem quod clam tangit historiam. moris enim erat, ut de pecunia publica Phoenices misso a rege auro de peregrinis frumenta conveherent. Dido autem a Pygmalione ad hunc usum paratas naves abstulerat: quam cum fugientem a fratre missi sequerentur, aurum illa praecipitavit in mare, qua re visa sequentes reversi sunt. licet et alio ordine historia ista narratur. {{sc|'''dvx femina facti'''}} pronuntiandum quasi mirum.

{{ancora+|365|[[Aeneis/Liber I#365|365.]]}} {{sc|'''devenere locos'''}} ‘ad’ minus est. {{sc|'''svrgentem'''}} erigentem se, ut “surgentem in cornua cervum”.

{{ancora+|366|[[Aeneis/Liber I#365|366.]]}} {{sc|'''novae carthaginis'''}} Carthago enim est lingua Poenorum nova civitas, ut docet Livius.

{{ancora+|367|[[Aeneis/Liber I#365|367.]]}} {{sc|'''mercatiqve'''}} SOLUM, {{sc|'''facti de nomine byrsam'''}} adpulsa ad Libyam Dido cum ab Hiarba pelleretur, petit callide, ut emeret tantum terrae, quantum posset corium bovis tenere. itaque corium in fila propemodum sectum tetendit occupavitque stadia viginti duo: quam rem leviter tangit Vergilius dicendo ‘facti de nomine Byrsam’ et non ‘tegere’, sed ‘circumdare’. {{sc|'''facti de nomine'''}} id est de causae qualitate, quia byrsa Graece corium dicitur. dicendo ergo ‘circumdare’, ostendit corrigiam de corio factam.

{{ancora+|368|[[Aeneis/Liber I#365|368.]]}} {{sc|'''tergo'''}} pro tergore.

{{ancora+|369|[[Aeneis/Liber I#365|369.]]}} {{sc|'''sed vos qvi'''}} TANDEM?? vacat hoc loco ‘tandem’, vel ut aliis videtur expletiva coniunctio, ut “et quo sub caelo tandem”, ubi ‘tandem’ pro tamen accipiunt. et est naturalis interrogatio qui estis? unde estis? quo itis? sic ipse in octavo licet mutato ordine “quo tenditis, inquit? qui genus? unde domo?”

{{ancora+|371|[[Aeneis/Liber I#370|371.]]}} {{sc|'''imoqve trahens a pectore vocem'''}} deest ‘dixit’. et quotiens longe respondet, parenthesis est; quotiens nusquam, ellipsis dicitur, ut hoc loco.

{{ancora+|372|[[Aeneis/Liber I#370|372.]]}} {{sc|'''o dea'''}} perseverat in opinione sua, ita tamen, ut et illius orationi aliquando concedat: nam paulo post ait ‘si vestras forte per aures Troiae nomen iit’. aut certe illud est, quia superius dixerat ‘an nympharum sanguinis una’, quae non omnia sciunt; {{sc|'''ab origine'''}} a raptu Helenae. {{sc|'''pergam'''}} perseverem, hoc est universa dicam.

{{ancora+|373|[[Aeneis/Liber I#370|373.]]}} {{sc|'''annales'''}} inter historiam et annales hoc interest: historia est eorum temporum quae vel vidimus vel videre potuimus, dicta apo tou historein, id est videre; annales vero sunt eorum temporum, quae aetas nostra non novit: unde Livius ex annalibus et historia constat. haec tamen confunduntur licenter, ut hoc loco pro historia inquit ‘annales’. ita autem annales conficiebantur: tabulam dealbatam quotannis pontifex maximus habuit, in qua praescriptis consulum nominibus et aliorum magistratuum digna memoratu notare consueverat domi militiaeque terra marique gesta per singulos dies. cuius diligentiae annuos commentarios in octoginta libros veteres retulerunt, eosque a pontificibus maximis a quibus fiebant annales maximos appellarunt: unde quidam ideo dictum ab Aenea ‘annales’ aiunt, quod et ipse religiosus sit et a poeta tum pontifex inducatur.

{{ancora+|374|[[Aeneis/Liber I#370|374.]]}} {{sc|'''clavso'''}} more poetico, qui dicunt caelum per noctem claudi, aperiri per diem: unde est “porta tonat caeli” et “considunt tectis bipatentibus”. {{sc|'''componet'''}} finiet, ut “oblato gaudens componi foedere bellum” et “non nostrum inter vos tantas conponere lites”. alibi pro disponere, ut “nec conponere opes norant”, alibi pro coniungere, ut “conponens manibusque manus”, alibi pro conparare, ut “sic parvis conponere magna solebam”, alibi pro fundare, ut “nunc placida conpostus”. {{sc|'''vesper'''}} proprie stella est, cum autem ‘vesperi’ dicimus, adverbium temporis est. et sciendum quia omnia nomina, quae de Graecis in os exeuntibus ad nos transeunt, apud nos aut in us tantum exeunt, ut {{sc|'''deloc'''}} Delus, aut in er, ut agros ager, aut in utrumque, ut Euandros Euandrus Euander

{{ancora+|375|[[Aeneis/Liber I#375|375.]]}} {{sc|'''troia antiqva'''}} nobili, venerabili, more suo: alibi “terra antiqua”, id est nobilis; nec enim esse poterat nova. item “templa dei saxo venerabar structa vetusto”. aut certe cara, et hoc ideo, quia dixit ‘quibus aut venistis ab oris’. {{sc|'''si vestras forte per avres'''}} cum apud deam sciat se loqui, cur ait ‘si vestras per aures'? et ‘forte’ hic aliqua ratione.

{{ancora+|377|[[Aeneis/Liber I#375|377.]]}} {{sc|'''forte sva'''}} casu suo, id est quo solet. ‘forte’ autem nomen est a nominativo fors, ut Terentius “fors fuat pol”. ipse alibi “quoniam fors omnia versat”. {{sc|'''libycis'''}} iam scit; audivit enim ‘sed fines Libyci’. {{sc|'''appvlit oris'''}} figura supra dicta.

{{ancora+|378|[[Aeneis/Liber I#375|378.]]}} {{sc|'''svm pivs aeneas'''}} non est hoc loco arrogantia, sed indicium. nam scientibus aliquid de se dicere arrogantia est, ignotis indicium. aut certe heroum secutus est morem, quibus quam mentiri turpe fuerat, tam vera reticere. denique Ulixes in Homero ait suam famam ad caelum usque venisse: unde et iste ‘fama super aethera notus’. aut certe vetuste pietatem pro religione posuit. Sallustius in Catilina “verum illi delubra deum pietate, domus suas gloria decorabant”. Plautus in Pseudolo “non potest pietati obsisti hvic ututi res sunt ceterae, deos quidem, quos maxime est aequum metuere, eos minimi facit” (Ps. 268-269). sane ‘pius’ potest esse et purus et innocens et omni carens scelere. piare enim antiqui purgare dicebant; inde etiam piamina, quibus expurgant homines, et qui purgati non sunt impii. {{sc|'''raptos qvi ex hoste penates'''}} hoc est sum pius. {{sc|'''ex hoste penates'''}} optima locutio est, plusque significat de pluralitate ad singularitatem transire, ut ‘venor multis canibus’ et ‘multa cane’. ut Horatius “aut trudit acres hinc et hinc multa cane apros in obstantes plagas”. sane de diis penatibus licet varias opiniones secutus sit Vergilius, omnes tamen diversis locis complexus est: nam alii, ut Nigidius et Labeo, deos penates Aeneae Neptunum et Apollinem tradunt, quorum mentio fit “taurum Neptuno, taurum tibi, pulcher Apollo”. Varro deos penates quaedam sigilla lignea vel marmorea ab Aenea in Italiam dicit advecta, cuius rei ita Vergilius meminit “effigies sacrae divum Phrygiique penates, quos mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis extuleram”. idem Varro hos deos Dardanum ex Samothraca in Phrygiam, de Phrygia Aeneam in Italiam memorat portavisse. alii autem, ut Cassius Hemina, dicunt deos penates ex Samothraca appellatos theous megalous, theous dunatous, theous khrestous. quorum diversis locis ita meminit “natoque penatibus et magnis dis”, hoc est theous megalous, et iterum “Iunonis magnae primum. dominamque potentem” tous dunatous, et “bona Iuno” tous khrestous. ecce ergo diversis locis omnia tria conplexus, quae omnia locis suis dicentur.

{{ancora+|380|[[Aeneis/Liber I#380|380.]]}} {{sc|'''italiam qvaero'''}} hoc loco distinguendum est; nam si iunxeris ‘patriam’, non procedit. patria enim, id est civitas, in provincia esse potest, non tamen ut ipsa provincia patria sit: licet in Sallustio lectum sit “Hispaniam sibi antiquam patriam esse”; sed illic ad laudem pertinet, non ad veritatem. tria ergo dicit: provinciam quaero, hoc est ‘Italiam’; ‘patriam’, hoc est Corythum, Tusciae civitatem, unde Dardanus fuit; ‘genus ab Iove’ ideo, quia ex Electra et Iove Dardanus Iasiusque nati sunt, Dardanus autem auctor est Troiae. et bene ad tria interrogata respondet, qui esset, unde venisset, quo tenderet. alibi de ipsa Italia Aeneas “hic domus, haec patria est”. melius sic distinguitur ‘Italiam quaero patriam et genus ab Iove summo’: ut mihi sit Italia patria, Iovis genus efficit, propter Dardanum scilicet.

{{ancora+|381|[[Aeneis/Liber I#380|381.]]}} {{sc|'''phrygivm aeqvor'''}} id est Hellespontum. {{sc|'''conscendi'''}} bene ‘conscendi’ secundum physicos, qui dicunt terram inferiorem esse, quia omne quod continetur supra illud est quod continet: unde est “humilemque videmus Italiam”.

{{ancora+|382|[[Aeneis/Liber I#380|382.]]}} {{sc|'''matre dea monstrante viam'''}} hoc loco per transitum tangit historiam, quam per legem artis poeticae aperte non potest ponere. nam Varro in secundo divinarum dicit “ex quo de Troia est egressus Aeneas, Veneris eum per diem cotidie stellam vidisse, donec ad agrum Laurentem veniret, in quo eam non vidit ulterius: qua re terras cognovit esse fatales”: unde Vergilius hoc loco ‘matre dea monstrante viam’ et “eripe, nate, fugam”, item “nusquam abero” et “descendo ac ducente deo” et “iamque iugis summae surgebat lucifer Idae”. quam stellam Veneris esse ipse Vergilius ostendit “qualis ubi Oceani perfusus Lucifer unda, quem Venus ante alios astrorum diligit ignes”. quod autem diximus eum poetica arte prohiberi, ne aperte ponat historiam, certum est. Lucanus namque ideo in numero poetarum esse non meruit, quia videtur historiam composuisse, non poema. {{sc|'''data fata secvtvs'''}} scilicet a Iove.

{{ancora+|383|[[Aeneis/Liber I#380|383.]]}} {{sc|'''convvlsae vndis evroqve svpersvnt'''}} aut ‘convulsae undis Euroque’, aut ‘supersunt undis Euroque’. ‘convulsae’ autem ideo, quia habes supra “laxis laterum compagibus”.

{{ancora+|384|[[Aeneis/Liber I#380|384.]]}} {{sc|'''ignotvs'''}} deest ‘quasi’; nam contrarium est quod dixit ‘fama super aethera notus’. facit autem hoc frequenter Vergilius, ut hanc particulam subtrahat, ut “at medias inter caedes exultat Amazon”, quasi Amazon; nam Vulsca fuit. {{sc|'''peragro'''}} per habet accentum; nam ‘a’ longa quidem est, sed non solida positione; muta enim et liquida quotiens ponuntur metrum iuvant, non accentum.

{{ancora+|385|[[Aeneis/Liber I#385|385.]]}} {{sc|'''evropa atqve asia pvlsvs'''}} aut orbem in tres partes divisit et absolutum est, quia in Africa positus, quae orbis pars tertia est: aut si Europam tantum et Asiam intellegimus, ut Africa in Europa sit, invidiose locutus est, ut supra Venus “cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis”, quasi cum indignatione dicat, per Troiam Asia careo, per Italiam Europa. denique non passa Venus eius interrupit querelas. sane Europa Agenoris filia, a qua pars orbis nominata est.

{{ancora+|386|[[Aeneis/Liber I#385|386.]]}} {{sc|'''dolore est'''}} aut narrantis Aeneae, aut certe suo dolore; aequum enim est malis filii etiam ipsam moveri.

{{ancora+|387|[[Aeneis/Liber I#385|387.]]}} {{sc|'''qvisqvis es'''}} pleraque per concessionem sic tradit poeta, ut augmentum faciat. sicut hoc loco audiverat Venus ‘sum pius Aeneas, fama super aethera notus’ et cetera, dicit tamen ‘quisquis es’, hoc est, etiamsi haec in te non sint, hinc tamen constat esse felicem, quod venisti Carthaginem. item in secundo “quisquis es, amissos hinc iam obliviscere Graios”, hoc est, qualibet ratione contra nos bella susceperis. {{sc|'''havd credo invisvs caelestibvs'''}} litotes figura per contrarium significans, id est credo te esse carissimum superis: ut alibi “munera nec sperno”, supra “mihi iussa capessere fas est”. ‘caelestibus’ autem secundum Pythagoram et praecipue Platonem dixit, qui confirmant vivos esse superis caros, mortuos vero inferis. unde et Vergilius de Pallante “et nil iam caelestibus ullis debentem”, item contra “vos o mihi manes este boni, quoniam superis aversa voluntas”.

{{ancora+|388|[[Aeneis/Liber I#385|388.]]}} {{sc|'''avras vitales carpis'''}} quibus vivimus. nihil est enim aliud vita, quam reciprocus spiritus: unde et Iuppiter, quo constant omnia, Zeus vocatur apo tes zoes, id est vita. {{sc|'''carpis'''}} accipis modo, ut “et placidam carpebant membra quietem”. {{sc|'''tyriam'''}} Carthaginem a colonis. {{sc|'''adveneris vrbem'''}} hysterologia ut supra, hoc est ad urbem veneris. {{sc|'''perge modo'''}} tantummodo: hoc est, haec tibi sola sit cura, nam liberatae sunt naves.

{{ancora+|389|[[Aeneis/Liber I#385|389.]]}} {{sc|'''perfer'''}} imperativus modus est, ut “fer cineres Amarylli foras”.

{{ancora+|390|[[Aeneis/Liber I#390|390.]]}} {{sc|'''redvces'''}} proprie ‘reduces’ dicuntur qui pericula evadunt: sic infra “ut reduces illi ludunt”, scilicet post periculum inlatum ab aquila.

{{ancora+|391|[[Aeneis/Liber I#390|391.]]}} {{sc|'''versis aqvilonibvs'''}} aut speciem pro genere posuit, hoc est mutatis ventis, aut quia, postquam ad Africam iter verterunt, adversus ante Aquilo coepit esse prosperrimus.

{{ancora+|392|[[Aeneis/Liber I#390|392.]]}} {{sc|'''ni frvstra avgvrivm vani docvere parentes'''}} hoc ad confirmandum errorem Aeneae dixit, ne divinando dea esse crederetur. et est argumentum ad fallaciam, ne intellegat deam. quod autem dicit ‘vani parentes’, aut hypallage est, id est vanum augurium, ut “dare classibus austros” et “ibant obscuri sola sub nocte” pro ipsi soli per obscuram noctem; aut certe ‘vani parentes’ qui res falsas et inanes docent. et per hoc decipere plerumque ostendit auguria. multi volunt ad nimium hoc amorem parentum referri, qui teneritudine affectus etiam superflua liberos docent. quidam ‘vani’ mendaces tradunt. Sallustius in Iugurtha “nam ego quidem vellem et haec quae scribo et illa quae antea in senatu questus sum vana forent potius, quam miseria mea fidem verbis faceret”. Terentius in Phormione ubi adulescens lenonem mendacii arguit “non te pudet vanitatis?”

{{ancora+|393|[[Aeneis/Liber I#390|393.]]}} {{sc|'''bis senos cycnos'''}} cycnos navibus comparat, aquilam tempestati. in auguriis autem considerandae sunt non solum aves, sed etiam volatus, ut in praepetibus, et cantus, ut in oscinibus, quia nec omnes nec omnibus dant auguria: ut columbae non nisi regibus dant, quia numquam singulae volant, sicut rex numquam solus incedit; unde in sexto “maternas agnovit aves” per transitum ostendit regis augurium. item cycni nullis dant nisi nautis, sicut lectum est in ornithogonia, “cycnus in auguriis nautis gratissimus ales: hunc optant semper, quia numquam mergitur undis”. cycnos tamen habere divinationem etiam Cicero in Tusculanis libro primo docet “ut cycni, qui non sine causa Apollini dicati sunt, sed quod ab eo divinationem habere videantur”. {{sc|'''laetantes'''}} post periculum. {{sc|'''agmine'''}} volatu, impetu. agmen autem apud Vergilium est cuiuslibet rei impetus, ut “illi agmine certo” [1.et “vocat agmina saeva sororum” ].

{{ancora+|394|[[Aeneis/Liber I#390|394.]]}} {{sc|'''aetheria'''}} aether altior est aere, vicinus caelo, apo tou aithein, id est ardere. {{sc|'''iovis ales'''}} aquila, quae in tutela Iovis est, quia dicitur dimicanti ei contra Gigantes fulmina ministrasse: quod ideo fingitur, quia per naturam nimii est caloris, adeo ut etiam ova quibus supersidet possit coquere, nisi admoveat gagaten lapidem frigidissimum, ut testatur Lucanus “feta tepefacta sub alite saxa” (6.676). aut quia nec aquila nec laurus dicitur fulminari, ideo Iovis ales aquila, Iovis coronam lauream accepimus, et qui triumphant lauro coronantur. sane alites proprie dicuntur aves, quae volatu auspicia faciunt, buteo sanqualis inmussulus aquila vulturius. sane de aquila est et alia fabula. apud Graecos legitur, puerum quendam terra editum admodum pulchrum membris omnibus fuisse, qui Aetos sit vocatus. hic cum Iuppiter propter patrem Saturnum, qui suos filios devorabat, in Creta insula in Idaeo antro nutriretur, primus in obsequium Iovis se dedit, post vero cum adolevisset Iuppiter et patrem regno pepulisset, Iuno permota forma pueri velut paelicatus dolore eum in avem vertit, quae ab ipso aetos dicitur Graece, a nobis aquila propter aquilum colorem, qui ater est. quam semper Iuppiter sibi inhaerere praecipit et fulmina gestare: per hanc etiam Ganymedes cum amaretur a Iove dicitur raptus, quos Iuppiter inter sidera collocavit. et quia aquilae haec est natura, ut solem recto lumine spectet, signum quoque aquilae, quod in caelo est, orientem semper solem videtur adtendere. alii dicunt ab hac avi Iovem raptum et ad latebras Cretenses perlatum, cum a Saturno ubique quaereretur. ipsam etiam Iovi, cum adversus Titanas bellum gereret, obvolasse in augurium ac statim victoriam consecutam, et ideo inter sidera collocatam.

{{ancora+|395|[[Aeneis/Liber I#395|395.]]}} {{sc|'''ordine longo'''}} non nulli pro serie dictum accipiunt, nam et ‘coetu cinxere polum’ videtur ad ordinem rettulisse: quamvis quidam quaerant, quomodo ‘ordine’, cum mox ‘coetu’ dicat.

{{ancora+|396|[[Aeneis/Liber I#395|396.]]}} {{sc|'''capere'''}} eligere, ut “ante locum capies oculis”. {{sc|'''despectare'''}} id est electas iam intentius despicere.

{{ancora+|397|[[Aeneis/Liber I#395|397.]]}} {{sc|'''stridentibvs alis'''}} signum augurii est.

{{ancora+|398|[[Aeneis/Liber I#395|398.]]}} {{sc|'''coetv'''}} dicit Plinius Secundus in naturali historia, omnes aves colli longioris aut recto ordine volare, ut pondus capitis praecedentis cauda sustentet: unde et prima plerumque deficiens relicto loco incipit esse postrema: aut in coetu se omnes invicem sustinere; neque enim huiusmodi aves semel ad inferiora descendunt, sed paulatim per reflexos in gyrum volatus. hoc autem volatu imitantur litteras quasdam: unde et Lucanus “et turbata perit dispersis littera pennis” (5.716). {{sc|'''cantvsqve dedere'''}} adlusit ad nautas. multi tamen adserunt cycnos inter augurales aves non inveniri neque auguralibus commentariis eorum nomen inlatum, sed in libris reconditis lectum esse, posse quamlibet avem auspicium adtestari, maxime quia non poscatur. hoc enim interest inter augurium et auspicium, quod augurium et petitur et certis avibus ostenditur, auspicium qualibet avi demonstratur et non petitur: quod ipsum tamen species augurii est. sed Vergilius amat secretiora dicere; nam totum morem augurum exsecutus est proprietate verborum. alites enim ostendit cum ait ‘stridentibus alis’, oscines vero cum dicit ‘et coetu cinxere polum cantusque dedere’. hoc idem et de columbis fecit; nam et haec inter augurales aves dicuntur non inveniri, et tamen ex his augurium et postulari facit et ostendi: “este duces o, si qua via est, cursumque per auras dirigite in lucos” et cetera.

{{ancora+|399|[[Aeneis/Liber I#395|399.]]}} {{sc|'''pvppesqve tvae pvbesqve tvorvm'''}} tropus synecdoche: a parte totum significat, ut Terentius “o lepidum caput”, id est lepidus homo. ‘pubes’ autem flos iuventutis.

{{ancora+|400|[[Aeneis/Liber I#400|400.]]}} {{sc|'''ostia'''}} proprie ostia dicuntur exitus fluminum, sed modo abusus est, quia plerumque ostia ipsa pro portu sunt.

{{ancora+|401|[[Aeneis/Liber I#400|401.]]}} {{sc|'''perge modo'''}} exhortatio ad facilitatem rei. {{sc|'''dvcit via'''}} pro ‘haec via’: et videtur demonstrare.

{{ancora+|402|[[Aeneis/Liber I#400|402.]]}} {{sc|'''avertens'''}} ‘se’ subaudis, hoc est cum averteretur, ut “tum prora avertit”. {{sc|'''rosea'''}} pulchra.

{{ancora+|403|[[Aeneis/Liber I#400|403.]]}} {{sc|'''ambrosiaeqve comae'''}} aut unguento deorum oblitae, hoc est ambrosia, aut certe abusive dixit ‘divinae comae’. {{sc|'''ambrosiaeqve comae divinvm vertice odorem'''}}] est hypallage, ut sit divinae comae ambrosiae odorem spiravere.

{{ancora+|404|[[Aeneis/Liber I#400|404.]]}} {{sc|'''spiravere'''}} exhalaverunt. {{sc|'''vestis deflvxit'''}} quia dixit supra “sinus collecta fluentes”.

{{ancora+|405|[[Aeneis/Liber I#405|405.]]}} {{sc|'''vera'''}} bene ‘vera’ de qua ante dubitabatur. {{sc|'''incessv'''}} hoc verbum apud Vergilium saepe pro honore ponitur, ut “ast ego quae divum incedo regina” et mox “forma pulcherrima Dido incessit”. {{sc|'''matrem agnovit'''}} nunc matrem agnoscit; nam deam esse iam superius dixerat.

{{ancora+|406|[[Aeneis/Liber I#405|406.]]}} {{sc|'''fvgientem'''}} celeriter abscedentem, ut alibi “ad terram fugit”. {{sc|'''voce'''}} pro oratione.

{{ancora+|407|[[Aeneis/Liber I#405|407.]]}} {{sc|'''qvid natvm totiens'''}} saepe. et aut kata to siopomenon intellegimus saepe eum esse delusum; aut certe secundum ipsum Vergilium, qui ait in secundo “cum mihi se non ante oculis tam clara videndam obtulit”. multi tamen volunt in hoc ipso loco saepe eum esse deceptum, ut in habitu, in interrogatione, in responsione, in auguriis. vel ‘totiens crudelis’, quotiens fallis aut dissimulas. {{sc|'''tv qvoqve'''}} sicut Iuno ceterique dii, qui Troianis inimici sunt; quos et in secundo libro ostendit, ubi ait “inimicaque Troiae numina magna deum”. {{sc|'''falsis lvdis imaginibvs'''}}] ideo quia virginem, quia venatricem, quia Tyriam se dixerat.

{{ancora+|408|[[Aeneis/Liber I#405|408.]]}} {{sc|'''cvr dextrae ivngere dextram'''}} maiorum enim haec fuerat salutatio, cuius rei aition, id est causam Varro, Callimachum secutus, exposuit, adserens “omnem eorum honorem dexterarum constitisse virtute”. ob quam rem hac se venerabantur corporis parte.

{{ancora+|409|[[Aeneis/Liber I#405|409.]]}} {{sc|'''veras avdire et reddere'''}} VOCES?? sunt multae reciprocae elocutiones, ut hoc loco; sunt multae unius partis utrique sufficientes, ut ‘tenemur amicitiis’, ridiculum enim est si addas ‘mutuis’, cum amicitiae utrumque significent, sicut Fronto testatur. item sunt elocutiones, quarum una pars plena est: quae si convertantur, habent aliquid superfluum. in Sallustio “in tugurio mulieris ancillae”: bene addidit ‘ancillae’. at si dicas ‘in tugurio ancillae mulieris’, erit superfluum ‘mulieris’; ancilla enim et condicionem ostendit et sexum. item “res erat praetoribus nota solis”. hoc suffecerat. male ergo addidit “ignorabatur a ceteris”. quod si convertas, nihil esse superfluum invenitur.

{{ancora+|410|[[Aeneis/Liber I#410|410.]]}} {{sc|'''talibvs incvsat'''}} incusare proprie est superiorem arguere, ut in Terentio pater ad filium “quid me incusas Clitipho?” accusare vero vel parem vel inferiorem, ut in eodem ad maritum uxor “me miseram, quae nunc quam ob causam accuser nescio”. et hoc proprietatis est, licet usus male ista corrumpat. sciendum tamen est Terentium propter solam proprietatem omnibus comicis esse praepositum, quibus est quantum ad cetera spectat inferior.

{{ancora+|411|[[Aeneis/Liber I#410|411.]]}} {{sc|'''at venvs'''}} ordo est ‘at Venus dea’. {{sc|'''obscvro aere'''}} nebula, cuius definitio est.

{{ancora+|412|[[Aeneis/Liber I#410|412.]]}} {{sc|'''circvm dea fvdit'''}} figura est tmesis, quae fit cum secto uno sermone aliquid interponimus, ut alibi “septem subiecta trioni”. sed hoc tolerabile est in sermone conposito, ceterum in simplici nimis est asperum; quod tamen faciebat antiqvitas, ut “saxo cere comminuit brum”.

{{ancora+|413|[[Aeneis/Liber I#410|413.]]}} {{sc|'''cernere ne qvis eos'''}} causa cur fecerit. ex hoc enim pendent cetera quae sequuntur.

{{ancora+|414|[[Aeneis/Liber I#410|414.]]}} {{sc|'''moliri'''}} hic pro struere posuit et per hoc facere, ut infra “molirique arcem”. {{sc|'''avt veniendi poscere cavsas'''}} scilicet ne saepe narrando crebrum patiatur dolorem. unde melius ad Aeneam refertur “medio sic interfata dolore est”. ‘poscere’ autem nunc inquirere, alias petere. et praeponitur magis accusativo casui, dicimus enim posco magistrum lectionem, non a magistro posco.

{{ancora+|415|[[Aeneis/Liber I#415|415.]]}} {{sc|'''ipsa paphvm'''}} civitatem Cypri. et non sine ratione est quod in decimo libro plura sibi loca grata vel sacrata commemoret, hic ad Paphum solam abisse dicatur, quia Varro et plures referunt in hoc tantum templo Veneris quibusvis maximis in circuitu pluviis numquam inpluere. {{sc|'''svblimis'''}} divino incessu. {{sc|'''svblimis'''}}] id est sublimiter, nomen pro adverbio.

{{ancora+|416|[[Aeneis/Liber I#415|416.]]}} {{sc|'''laeta'''}} ecce proprium Veneris epitheton. vel ‘laeta’, quia tectum nebula filium in tuto habebat, vel quod insulam suam repetat; vel ideo Paphum revisit laeta, quia serenis laeta congruunt, et necesse est ut laeta sit Venus ubi semper serenum est, quippe ubi pluere numquam dicatur. {{sc|'''sabaeo'''}} Arabico. Arabiae autem tres sunt, inferior petrodes eudemon, in qua populi sunt Sabaei, apud quos nascitur tus. dicti autem Sabaei apo tou sebein, id est venerari, quod deos per ipsorum tura veneramur.

{{ancora+|417|[[Aeneis/Liber I#415|417.]]}} {{sc|'''tvre calent arae sertisqve recentibvs halant'''}} ecce unde supra dixit “haud equidem tali me dignor honore”, quia Aeneas hostias obtulerat, quarum hic mentio non fit. quod autem ‘recentibus’ dixit laus loci est, qui semper flore vestitur, ut omni tempore Veneri flores praesto esse videantur. {{sc|'''sertis'''}} sertum et serta cum nihil adicitur dicimus, ut hoc loco: item alibi expressius “serta procul, tantum capiti delapsa, iacebant”. si autem sertos dixero, addo flores, si sertas, addo coronas, ut Lucanus “accipiunt sertas nardo florente coronas” (10.164). et hoc in multis nominibus observandum est, ut genus ex adiectione formetur: qua detracta in neutrum cedat necesse est, ut piscinalis locus, piscinalis cella, piscinale; sagmarius mulus, sagmaria mula, sagmarium. {{sc|'''halant'''}} pro olent.

{{ancora+|418|[[Aeneis/Liber I#415|418.]]}} {{sc|'''corripvere viam'''}} deest ‘at illi’. {{sc|'''corripvere viam'''}} officium eundi celeriter arripuerunt; nec enim via corripitur.

{{ancora+|419|[[Aeneis/Liber I#415|419.]]}} {{sc|'''qvi plvrimvs'''}} ex maxima parte urbi inminens. {{sc|'''qvi plvrimvs'''}} id est longus, ut ipse alio loco “cui plurima cervix”, item “cum se nux plurima”, id est amygdala; longa namque est.

{{ancora+|420|[[Aeneis/Liber I#420|420.]]}} {{sc|'''aspectat'''}}] est ornatus cum animantur apsukha. {{sc|'''aspectat'''}} rei insensibili dat sensum. unde est illud in quarto de Atlante. item Sallustius “Lyciae Pisidiaeque agros despectantem”. {{sc|'''arces'''}} civitates, a parte totum.

{{ancora+|421|[[Aeneis/Liber I#420|421.]]}} {{sc|'''miratvr molem aeneas'''}} hoc ad ipsum refertur, {{sc|'''magalia qvondam'''}} hoc ad poetam; nec enim hoc novit Aeneas. ‘magalia’ vero antistoechon est; nam debuit magaria dicere, quia magar, non magal Poenorum lingua villam significat. Cato originum quarto “magalia aedificia quasi cohortes rotundas” dicit. alii magalia casas Poenorum pastorales dicunt. †de his Sallustius “quae mapalia” sunt circumiecta civitati suburbana aedificia magalia. †et alii Cassius Hemina †docet ita “Sinuessae magalia addenda murumque circum ea”.

{{ancora+|422|[[Aeneis/Liber I#420|422.]]}} {{sc|'''miratur portas strepitumque e. s. v.'''}} quidam hoc ‘portas et vias magalia quondam miratur’ non simpliciter dictum volunt, quoniam prudentes Etruscae disciplinae aiunt apud conditores Etruscarum urbium non putatas iustas urbes, in quibus non tres portae essent dedicatae et tot viae et tot templa, Iovis Iunonis Minervae. bene ergo miratur Aeneas, ubi fuerant magalia illic esse legitimam civitatem; nam et portas et vias videbat et mox templum Iunoni ingens. {{sc|'''strata viarvm'''}} primi enim Poeni vias lapidibus stravisse dicuntur.

{{ancora+|423|[[Aeneis/Liber I#420|423.]]}} {{sc|'''ardentes'''}} multi ‘festinantes’, ut “iuvenum manus emicat ardens” et “ardet abire fuga” et “Laocoon ardens”; sic enim dicit quotiens properantes vult ostendere: alii ardentes ‘ingeniosi’ accipiunt; nam per contrarium segnem, id est sine igni, ingenio carentem dicimus: unde et a Graeco venit catus, id est ingeniosus apo tou kaiesthai. {{sc|'''dvcere mvros'''}} exaedificare. {{sc|'''dvcere mvros'''}}] hoc est construendo in longitudinem producere; proprie enim cum aedificantur muri duci dicuntur. Sallustius historiarum II. “murum ab angulo dexteri lateris ad paludem haud procul remotam duxit”.

{{ancora+|424|[[Aeneis/Liber I#420|424.]]}} {{sc|'''moliriqve arcem'''}} molibus factis extollere. {{sc|'''moliri'''}}] est extruere, hvic contrarium demoliri. {{sc|'''et manibvs svbvolvere saxa'''}} cur manibus? an quia adhuc machinae non erant? an ad construentium festinationem referre voluit?

{{ancora+|425|[[Aeneis/Liber I#425|425.]]}} {{sc|'''optare'''}} eligere, ut “tuus o regina quid optes”. et “optavitque locum regno”. {{sc|'''tecto'''}} ad tectum nota figura. {{sc|'''svlco'''}} fossa: civitas enim, non domus circumdatur sulco: ut alibi “ausim vel tenui vitem committere sulco”. {{sc|'''svlco'''}} fossa fundamentorum.

{{ancora+|426|[[Aeneis/Liber I#425|426.]]}} {{sc|'''legvnt'''}} eligunt. {{sc|'''ivra'''}}] id est loca ubi iura dicantur aut magistratus creentur. et bene post conditam civitatem addidit ‘iura’ et ‘magistratus’ ‘sanctumque senatum’. legitur apud quosdam, Brutum eos qui se in eiciendis regibus iuvissent legisse in consilium, eumque ordinem senatum appellatum, quod una sensissent, quod patricii essent, patres conscriptos. alii patres a plebe in consilium senatus separatos tradunt, alii conscriptos qui post a Servio Tullio e plebe electi sunt. alii senatum a senectute hominum, †quibi allecti erant, dictum volunt, qui apud Graecos gerousia appellatur. ‘sanctum’ autem ideo quia senatus sanctissimus ordo dicitur.

{{ancora+|427|[[Aeneis/Liber I#425|427.]]}} {{sc|'''portvs effodivnt'''}} id est Cothona faciunt. {{sc|'''portvs effodivnt'''}} ut portus scilicet faciant. et vere ait, nam Carthaginienses Cothone fossa utuntur, non naturali portu. {{sc|'''alta theatri fvndamenta'''}} hinc futura magnitudo cognoscitur, quod ‘alta fundamenta’ ait. bene autem post res publicas privatasque necessarias mentionem fecit theatri; aut quia ita Graecis urbs conditur, qui saepe spectaculis gaudent, aut, ut apud quosdam fuit, in honorem musicae scientiae.

{{ancora+|428|[[Aeneis/Liber I#425|428.]]}} {{sc|'''colvmnas'''}} figurate ‘columnas’ ‘decora’ ait; diversis enim significationibus idem dixit. et ab eo quod est hoc decus corripitur decoris.

{{ancora+|430|[[Aeneis/Liber I#430|430.]]}} {{sc|'''qvalis apes'''}}] ordo est ‘qualis labor’. {{sc|'''qvalis apes'''}} tertiae declinationis genetivus pluralis et in ‘ium’ et in ‘um’ exit, sed tunc pro nostro arbitrio cum nominativus singularis ‘ns’ fuerit terminatus, ut amans et amantum et amantium dicimus. cum autem nominativus singularis ‘r’ fuerit terminatus, tantum in ‘um’ exit, ut pater patrum, murmur murmurum. reliqua vero nomina auctoritate firmamus, ut apis vel apum, vel apium. sane fabula de apibus talis est. apud Isthmon anus quaedam nomine Melissa fuit. hanc Ceres sacrorum suorum cum secreta docuisset, interminata est, ne cui ea quae didicisset aperiret; sed cum ad eam mulieres accessissent, ut ab ea primo blandimentis post precibus et praemiis elicerent, ut sibi a Cerere commissa patefaceret, atque in silentio perduraret, ab eisdem iratis mulieribus discerpta est. quam rem Ceres inmissa tam supra dictis feminis quam populo eius regionis pestilentia ulta est; de corpore vero Melissae apes nasci fecit. Latine autem melissa apis dicitur. {{sc|'''aestate nova'''}} incipiente, ut “vere novo”. et bene ‘nova’, quia est et adulta et praeceps secundum Sallustium. {{sc|'''florea'''}} pro florida, ut “nemora inter frondea turbam”. aut florentia, nec enim de flore erant facta: floream coronam dicimus. {{sc|'''rvra'''}} Graece aroura dicuntur. aphaeresis ergo sermonem fecit Latinum.

{{ancora+|431|[[Aeneis/Liber I#430|431.]]}} {{sc|'''exercet'''}} fatigat, ut “nate Iliacis exercite fatis”. hoc autem participium ab exercitu, id est militum multitudine, declinatione discernimus; nam nomen quartae declinationis est, participium secundae, ut visus, huius visi vel visus; passus, huius passi vel passus; auditus, huius auditi vel auditus. {{sc|'''exercet'''}}] fatigat et subiecit, quibus rebus exercitae fatigentur. {{sc|'''svb sole'''}} in sole, ut “namque sub ingenti lustrat dum singula templo”, vel quamdiu sol est. {{sc|'''gentis fetvs'''}} ad laudem apum hoc pertinet. et bene ‘gentis fetus’, quia non singulae de singulis nascuntur, sed omnes ex omnibus, quod in quarto georgicorum melius intellegitur.

{{ancora+|432|[[Aeneis/Liber I#430|432.]]}} {{sc|'''advltos edvcvnt'''}} producunt, quia adhuc adolescunt, ut adulti fiant, non adoleverint, ut adultos dicimus minores: et hoc sic dixit, ut “inbellem avertis Romanis arcibus Indum”. {{sc|'''liqventia'''}} defaecata, sine sordibus, ut “nec tantum dulcia, quantum et liquida”, id est pura: nam pura mella constat esse meliora.

{{ancora+|433|[[Aeneis/Liber I#430|433.]]}} {{sc|'''stipant'''}} densent. translatio a navibus, in quibus stipula interponitur vasis, quam stipam dicunt. {{sc|'''distendvnt'''}} implent, ut “denso distendere pingui”. {{sc|'''nectare'''}} melle: abusus est propter suavitatis similitudinem. {{sc|'''cellas'''}} et hic abusus est, ut favorum cavernas vel alvearia cellas vocaret, ut alibi thesauros. traxit autem a reponendi similitudine, vel a celando, unde cellam appellaverunt. {{sc|'''agmine'''}} nunc impetu.

{{ancora+|435|[[Aeneis/Liber I#435|435.]]}} {{sc|'''ignavvm'''}} inutile, non aptum industriae; nam industrios navos dicimus. {{sc|'''fvcos'''}} secundum Plinium apum multa sunt genera. proprie tamen apes vocantur ortae de bubus, fuci de equis, crabrones de mulis, vespae de asinis. fucus autem est secundum Aemilium Macrum “maior ape, crabrone minor”. {{sc|'''pecvs'''}} dicimus omne quod humana lingua et effigie caret, id est a pascendo. unde Horatius “omne cum Proteus pecus egit altos visere montes”. Plautus “clurinum pecus” (Truc. 268) simiam dixit. {{sc|'''praesepibvs'''}} alveariis. et est translatio, quae fit quotiens vel deest verborum proprietas, vel vitatur iteratio.

{{ancora+|436|[[Aeneis/Liber I#435|436.]]}} {{sc|'''fervet'''}} concelebratur, ut contra ‘friget’ cessat dicimus, ut Terentius “nimirum hic homines frigent”. {{sc|'''redolent'''}} quidam olere res vel malas vel bonas, redolere tantum bonas tradunt. {{sc|'''fragrantia'''}} quotiens incendium significatur, quod flatu alitur, per ‘l’ dicimus, quotiens odor, qui fracta specie maior est, per ‘r’ dicimus. sciendum sane nihil in hac vacare conparatione. nam Poenorum operi apum labor, custodiae litorum adversum alienigenas fucorum conparatur expulsio.

{{ancora+|437|[[Aeneis/Liber I#435|437.]]}} {{sc|'''o fortvnati qvorvm iam moenia svrgvnt'''}} bene ‘fortunati’, quia iam faciunt quod ipse desiderat. {{sc|'''o fortvnati'''}} expressit Aeneae desiderium. {{sc|'''qvorvm iam moenia svrgvnt'''}} laus vel ab ipsa re sumitur quae laudatur.

{{ancora+|438|[[Aeneis/Liber I#435|438.]]}} {{sc|'''fastigia'''}} nunc operis summitates, alibi ima significat, ut “forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras”. {{sc|'''svspicit'''}} miratur, ut e contrario ‘despicit’ contemnit significat.

{{ancora+|439|[[Aeneis/Liber I#435|439.]]}} {{sc|'''mirabile dictv'''}} ob hoc quod sequitur, quia mixtus cunctis latebat. potest tamen hoc et superiori et inferiori sensui addi.

{{ancora+|440|[[Aeneis/Liber I#440|440.]]}} {{sc|'''per medios'''}} figura est; nam planum fuerat ‘mediis se infert’. {{sc|'''miscetqve'''}} deest ‘se’. {{sc|'''neqve cernitvr vlli'''}} neque ab ullo cernitur; et est Graecum oudeni horomenos, ut “scriberis Vario”, id est scribet te Varius.

{{ancora+|441|[[Aeneis/Liber I#440|441.]]}} {{sc|'''lvcvs'''}} ubicumque Vergilius lucum ponit, sequitur etiam consecratio, ut “luco tum forte parentis Pilumni Turnus sacrata valle sedebat”. unde et in sexto “nulli certa domus, lucis habitamus opacis”; dicuntur enim heroum animae lucos tenere. et mox sequitur ‘hic templum Iunoni ingens’. ‘lucus’ autem dicitur quod non luceat, non quod sint ibi lumina causa religionis, ut quidam volunt. {{sc|'''in vrbe fvit media'''}} nunc iam in media. {{sc|'''laetissimvs vmbra'''}} aut septimus est, aut secundum Probum genetivus, ut sit ‘laetissimus umbrae’, sicut Sallustius “frugum pabulique laetus ager”.

{{ancora+|442|[[Aeneis/Liber I#440|442.]]}} {{sc|'''qvo primvm'''}} hoc est, simulac venerunt; nec enim secundo ad Africam ventum est. ordo est ‘quo primum loco’.

{{ancora+|443|[[Aeneis/Liber I#440|443.]]}} {{sc|'''effodere loco signvm'''}} historia hoc habet, quam more suo Vergilius per transitum tangit. Dido fratrem fugiens cum transiret per quandam insulam Iunonis, illic accepit oraculum et sacerdotem eius secum abstulit, cum ei parum crederet promittenti Carthaginis sedes. quo cum venissent, sacerdos elegit locum faciendae urbi, quo effosso inventum est caput bovis. quod cum displicuisset, quia bos semper subiugatus est, alio loco effosso caput equi inventum placuit, quia hoc animal licet subiugetur, bellicosum tamen est et vincit et plerumque concordat, ut ipse plenissime in illo loco “bello armantur equi, bellum haec armenta minantur. sed tamen idem olim curru succedere sueti quadrupedes et frena iugo concordia ferre: spes est pacis ait”. illic ergo Iunoni templa fecerunt. unde et bellicosa est Carthago per equi omen, et fertilis per bovis. sane fodere est tantum sollicitare terram, effodere hoc ipsum faciendo aliquid eruere vel invenire: cui contrarium est infodere. ordo autem est ‘lucus in urbe fuit media laetissimus umbra, quo loco iactati Poeni undis et turbine effodere caput acris equi, quod regia Iuno signum monstraverat’. {{sc|'''regia'''}} regina.

{{ancora+|444|[[Aeneis/Liber I#440|444.]]}} {{sc|'''qvod regia ivno monstrarat'''}} monstro dederat. et ut diximus tangit historiam. {{sc|'''acris eqvi'''}} epitheton magis aptum equis, ut “canibus blandis”, quia natura blandi sunt.

{{ancora+|445|[[Aeneis/Liber I#445|445.]]}} {{sc|'''et facilem victv'''}} propter bovem: quod licet nunc non dicat, tamen ex historia sumit. ‘facilem’ autem, copiosam, divitem. Terentius “quam vos facillime agitis”.

{{ancora+|446|[[Aeneis/Liber I#445|446.]]}} {{sc|'''hic templvm ivnoni ingens'''}} superius dictum est quod Vergilius ubique lucos consecratos velit accipi, unde tamquam in loco sacro inducit Didonem Iunoni templa construere. morem autem Romanum veterem tangit: antiqui enim aedes sacras ita templa faciebant, ut prius per augures locus liberaretur effareturque, tum demum a pontificibus consecraretur, ac post ibidem sacra edicerentur. erant tamen templa in quibus auspicato et publice res administrarentur et senatus haberi posset, erant tantum sacra. hic ergo et sacrum templum, quod in luco, id est in loco sacro conditur, docet, et administrari in templo rem publicam subsequentibus versibus indicat ‘iura dabat legesque viris operumque laborem p. a. i. a. s. t.’ alibi tantum sacra esse templa, alibi omnia †ubi agi posse, locis suis monstrabitur. {{sc|'''sidonia'''}} licet et Sidon civitas sit Phoenices, tamen hic pro Tyria posuit. sane quidam opportune hic Sidoniam volunt positam, ut ostenderet locupletem: Sidonii enim locupletes habiti sunt, ut “Sidonias ostentat opes”.

{{ancora+|447|[[Aeneis/Liber I#445|447.]]}} {{sc|'''donis opvlentvm et nvmine divae'''}} aut simulacrum quoque aureum fuit et numen pro simulacro posuit, ut “media inter numina divum”. hinc Cicero “sese iam ne deos quidem ad quos confugerent habere”; aut vult ostendere plenum esse praesentia numinis templum: aut certe venerabile numine.

{{ancora+|448|[[Aeneis/Liber I#445|448.]]}} {{sc|'''aerea'''}} vel quod aes magis veteres in usu habebant, vel quod religioni apta est haec materies, denique flamen Dialis aereis cultris tondebatur: [1.aut quia vocalius ceteris metallis, aut quia medici aere quaedam vulnera curant, aut dicit quia veteres magis aere usi sunt] aut certe aerea saecula significantur: nam ut Hesiodus dicit, tempore quo haec gesta sunt aereum saeculum fuit. {{sc|'''nexaeqve aere trabes'''}} multi ‘nixae’ legunt, non ‘nexae’, iuxta Varronem qui ait “trisulcae fores, pessulis libratae, dehiscunt, graves atque innixae in cardinum tardos turbines”. quidam trabes aeneas putant ipsum templum khalkioikon significari. versus sane ipse hypermetros est.

{{ancora+|449|[[Aeneis/Liber I#445|449.]]}} {{sc|'''foribvs'''}} fores proprie dicuntur quae foras aperiuntur, sicut apud veteres fuit; valvae autem sunt, ut dicit Varro, “quae revolvuntur et se velant”. ianua autem est primus domus ingressus, dicta quia Iano consecratum est omne principium. cetera intra ianuam ostia vocantur generaliter, sive valvae sint, sive fores: quamvis usus ista corruperit. {{sc|'''cardo'''}} ‘cardo’ dictus quasi cor ianuae, quo movetur. {{sc|'''stridebat aenis'''}} ad sua rettulit tempora. cautum enim fuerat post proditum hostibus a Tarpeia virgine Capitolium, ut aerei cardines fierent, quorum stridor posset aperta ostia omnibus indicare.

{{ancora+|450|[[Aeneis/Liber I#450|450.]]}} {{sc|'''hoc primvm in lvco'''}} secuta sunt enim et alia, quae detraxere formidinem. {{sc|'''timorem'''}} multi quaerunt, cur post visam matrem qvicquam timuerit: quod tamen alii sic solvunt, ut dicant, ne tunc quidem Aeneam Venerem quam viderat esse credidisse, cuius, ut ipse putabat, agnitae nulla verba perceperat. sed vera solutio haec est: Venus nihil de Afrorum moribus, unde nunc formidat Aeneas, sed de classe liberata dixerat filio. vel quia non in totum Aeneas matris fiducia confirmandus est, ne nihil supersit magnanimitati et laudibus viri fortis. sciendum tamen est in Vergilio interdum validiora esse obiecta purgatis, vel contra, ut hoc loco.

{{ancora+|451|[[Aeneis/Liber I#450|451.]]}} {{sc|'''leniit'''}} quartae coniugationis tempus praeteritum perfectum vel in ‘vi’ iunctam exit, vel sublata digammo in ‘ii’ pro nostro arbitrio, ut lenivi lenii, audivi audii. sane cum in ‘vi’ exit, paenultima longa est et ipsa accentum retinet; cum vero in ‘ii’, paenultima brevis est et perdit accentum, quia, ut supra diximus “unius ob noxam”, quotiens vocalis vocalem sequitur detrahit longitudinem praecedenti; sed hoc in metro, ubi necessitas cogit; nam in prosa et naturam suam et accentum retentat. nunc ergo ‘leniit’ tertia a fine habet accentum, quia paenultima brevis est. sane plerumque accentum suum retinet etiam sermo corruptus, ut Mercuri Domiti Ovidi tertia a fine habere debuit accentum, quia paenultima brevis est, sed constat haec nomina apocopen pertulisse: nam apud maiores idem erat vocativus qui et nominativus, ut hi Mercurius et o Mercurius: unde ‘cu’ licet brevis sit, etiam post apocopen suum servat accentum.

{{ancora+|452|[[Aeneis/Liber I#450|452.]]}} {{sc|'''avsvs'''}} bene ‘ausus’, quia inter incerta satis audacter salus speratur. {{sc|'''adflictis'''}} ‘de adflictis’; nec enim esse septimus casus potest. {{sc|'''confidere'''}} et fido et confido dativum regit, ut “et fidere nocti”. sane optima figura est quae numquam a principalitate discedit, ut “atque humiles habitare casas” accusativo iunxit, quia habeo domum dicimus, unde est habito frequentativum.

{{ancora+|453|[[Aeneis/Liber I#450|453.]]}} {{sc|'''svb templo'''}} hoc est in templo, ut supra.

{{ancora+|454|[[Aeneis/Liber I#450|454.]]}} {{sc|'''reginam opperiens'''}} aut quam intellegebat esse venturam ex artificum festinatione: aut certe videndae reginae occasionem requirens. {{sc|'''qvae fortvna'''}} felicitas. et ‘quae’ hic admirandi significatus.

{{ancora+|455|[[Aeneis/Liber I#455|455.]]}} {{sc|'''artificvmqve manvs inter se'''}} hoc est, habebat artificum conparationem. ‘inter se’ autem inter se certantium, an aliquid tale.

{{ancora+|456|[[Aeneis/Liber I#455|456.]]}} {{sc|'''ex ordine'''}} hoc loco ostendit omnem pugnam esse depictam, sed haec tantum dicit quae aut Diomedes gessit aut Achilles: per quod excusatur Aeneas, si est a fortibus victus. sane pugna est temporale certamen, idem et proelium significat; bellum autem universi temporis dicitur, ut Punicum, Mithridaticum. Sallustius “ita sperat pugnam illam pro omni bello futuram”. Livius “ni Pyrrhus unicus pugnandi artifex magisque in proelio, quam bello bonus”.

{{ancora+|457|[[Aeneis/Liber I#455|457.]]}} {{sc|'''totvm vvlgata per orbem'''}} quia Europa intulit, Asia passa est, Africa iam depingit.

{{ancora+|458|[[Aeneis/Liber I#455|458.]]}} {{sc|'''atridas'''}} Atrei filios, Agamemnonem et Menelaum; sed usurpatum est, nam Plisthenis filii fuerunt. {{sc|'''saevvm ambobvs achillem'''}} atqui tres dixit, sed Atridas pro uno accipe, quos unius partis constat fuisse. an ‘ambobus’ Agamemnoni tantum et Priamo? an ambobus exercitibus? Graecis propter suam de Briseide iniuriam, Troianis propter Helenam, et ‘ambobus’ pro utrisque †arte hunc.

{{ancora+|460|[[Aeneis/Liber I#460|460.]]}} {{sc|'''plena laboris'''}} plenus genetivo melius iungitur, ut Terentius “plenus rimarum sum”. Plautus “dedecoris pleniorem” (Mil. 512).

{{ancora+|461|[[Aeneis/Liber I#460|461.]]}} {{sc|'''en priamvs'''}} laus picturae est, per quam non imago, sed prope ipse ostenditur Priamus. {{sc|'''svnt hic etiam sva praemia lavdi'''}} ut supra diximus, omnis Aeneae sollicitudo de moribus Afrorum est, quam nunc picturae contemplatione deponit. qui enim bella depingunt, et virtutem diligunt et miseratione tanguntur. {{sc|'''sva'''}} id est congrua, ut “strueremque suis altaria donis”. {{sc|'''lavdi'''}} virtuti, ut “primam merui qui laude coronam”.

{{ancora+|462|[[Aeneis/Liber I#460|462.]]}} {{sc|'''mortalia'''}} adversa, quibus constat subiacere mortales. alii mortales casus accipiunt, vel absolute ta anthropina.

{{ancora+|463|[[Aeneis/Liber I#460|463.]]}} {{sc|'''solve metvm'''}} collectio est. nam ubi virtus praemia, adversa miserationem merentur, rite formido deponitur. {{sc|'''feret'''}} pro adferet. et hic reddidit “hoc primum in luco nova res oblata timorem leniit”.

{{ancora+|464|[[Aeneis/Liber I#460|464.]]}} {{sc|'''inani'''}} epitheton est picturae, aut quia caret corporum quae imitatur plenitudine, aut quia nullius est utilitatis, sed tantum delectat; nam apud veteres mataiotekhnia vel pseudotekhnia dicta est. ‘pascit’ autem delectat, ut “non animum modo uti pascat prospectus inanem”; vel ut quidam volunt ad stupentis animum rettulit, qui vel inanibus commovebatur.

{{ancora+|465|[[Aeneis/Liber I#465|465.]]}} {{sc|'''mvlta gemens'''}} graecum est polla stenazon. {{sc|'''largoqve vmectat flvmine vvltvm'''}} tapinosis est quia dixit ‘umectat’. ‘largo’ nam ‘flumine’ est fluore, id est fluxu ipso.

{{ancora+|466|[[Aeneis/Liber I#465|466.]]}} {{sc|'''pergama circvm'''}} abusive; non enim circa Pergama, hoc est arcem, sed circa Troiam bella gerebantur.

{{ancora+|467|[[Aeneis/Liber I#465|467.]]}} {{sc|'''troianae ivventvs'''}} definitio est Hectoris, ut “Catillusque acerque Coras, Argiva iuventus”. et re vera sic paene ubique Homerus ponit, ut Hectori tantum vel Achilli totus cedat exercitus.

{{ancora+|468|[[Aeneis/Liber I#465|468.]]}} {{sc|'''hac phryges'''}} bene ubique Vergilius pro negotii qualitate dat Troianis et nomina. nam timidos Phrygas vocat, ut hoc loco, item “o vere Phrygiae, neque enim Phryges”; Dardanidas generosos, ut “Dardanidae magni genus alto a sanguine divum”; Laomedontiadas perfidos, ut “nondum Laomedonteae sentis periuria gentis”; Troas fortes, ut “Troes agunt, princeps turmas inducit Asilas”; Hectoreos quoque fortes, ut “nunc nunc insurgite remis, Hectorei socii”. {{sc|'''cristatvs achilles'''}} secundum Homerum, qui dicit in Achillis cristis terribile quiddam fuisse. ‘cristatus’ autem participium est derivatum a genere feminino.

{{ancora+|469|[[Aeneis/Liber I#465|469.]]}} {{sc|'''nec procvl hinc rhesi'''}} Rhesus rex Thraciae fuit, ut quidam tradunt Martis, ut alii Hebri vel Strymonis et Euterpes Musae filius: qui cum ad Troiae venisset auxilia clausisque iam portis tentoria locavisset in litore, Dolone prodente Troiano, qui missus fuerat speculator, a Diomede et Ulixe est interfectus, qui et ipsi speculatum venerant; abductique sunt equi, quibus pendebant fata Troiana, ut, si pabulo Troiano usi essent vel de Xantho Troiae fluvio bibissent, Troia perire non posset.

{{ancora+|470|[[Aeneis/Liber I#470|470.]]}} {{sc|'''primo somno'''}} prima parte noctis, ut “libra die somnique pares ubi fecerit horas”. aut ‘primo somno’, ut graviorem ostenderet somnum; aut prima nocte, quia ante Rhesus in Troia non fuerat.

{{ancora+|471|[[Aeneis/Liber I#470|471.]]}} {{sc|'''tydides'''}} Diomedes. et bene Ulixen celat propter Aeneam, ut supra diximus, aut quia secundum Homerum occidente Diomede cadavera vlixes trahebat.

{{ancora+|472|[[Aeneis/Liber I#470|472.]]}} {{sc|'''ardentes'''}} et candidos significat et veloces, ut “pernicibus ignea plantis”. si ignea velox est, sine dubio et ardens.

{{ancora+|473|[[Aeneis/Liber I#470|473.]]}} {{sc|'''xanthvm'''}} fluvium Troiae.

{{ancora+|474|[[Aeneis/Liber I#470|474.]]}} {{sc|'''parte alia fvgiens amissis troilvs armis'''}} ‘parte alia’ scilicet templi. et veritas quidem hoc habet: Troili amore Achillem ductum palumbes ei quibus ille delectabatur obiecisse: quas cum vellet tenere, captus ab Achille in eius amplexibus periit. sed hoc quasi indignum heroo carmine mutavit poeta. {{sc|'''fvgiens'''}} fugere volens accepto iam vulnere. {{sc|'''amissis armis'''}} vel aetatis inbecillitate, vel vulneris dolore †incipientibus.

{{ancora+|475|[[Aeneis/Liber I#475|475.]]}} {{sc|'''infelix'''}} multi hoc loco distinguunt et subiungunt ‘puer atque inpar congressus Achilli’, ut ex eo inparem ostendat, quod puer; sed tamen etiam si iungas ‘puer’, unus est sensus. {{sc|'''atqve inpar'''}} ac si diceret, etiam si puer non esset. {{sc|'''congressvs achilli'''}} congredior tibi antiqui dicebant, sicut pugno tibi, dimico tibi. hodie dicimus congredior tecum, pugno tecum, dimico tecum.

{{ancora+|476|[[Aeneis/Liber I#475|476.]]}} {{sc|'''fertvr eqvis'''}} trahitur. {{sc|'''cvrrv'''}} curribus falcatis usos esse maiores et Livius et Sallustius docent. potuerunt ergo et simplicibus. {{sc|'''resvpinvs'''}} resupinus quo modo hastam trahebat? sed intellegitur Achillis hastam transisse per pectus et a parte qua ferrum est a tergo trahi. {{sc|'''inani'''}} sine rectore; nam corpus haerebat.

{{ancora+|477|[[Aeneis/Liber I#475|477.]]}} {{sc|'''lora tenens tamen'''}} quamquam mortuus.

{{ancora+|478|[[Aeneis/Liber I#475|478.]]}} {{sc|'''versa'''}} tracta, ut Plautus “inveniam omnia versa, sparsa”. venit autem ab eo quod est verror. {{sc|'''inscribitvr'''}} dilaceratur, ut Plautus “corpus tuum virgis ulmeis inscribam”. {{sc|'''hasta'''}} hostili scilicet, quam sicut dictum est transfixus trahebat.

{{ancora+|479|[[Aeneis/Liber I#475|479.]]}} {{sc|'''interea'''}} dum haec geruntur. et satis opportune a matribus festinatur ad templum, ut alibi “nec non ad templum summasque ad Palladis arces”. {{sc|'''interea ad templvm'''}} cum Diomedes auxilio Minervae plurimos Troianorum fudisset, Helenus, Priami filius, vates monuit, ut Minervae numen exoraretur, et cum precibus deae ponerent vestem quam regina speciosissimam habebat, id est peplum, unde post Minervae palla peplum appellata est. dea tamen, memor iudicii Paridis, Troianis infesta permansit. et mire in pictura †temporali adverbio quamvis non possit. {{sc|'''non aeqvae'''}} id est iniquae, infestae. litotes figura est, ut alibi “et vacuis Clanius non aequus acerris”.

{{ancora+|480|[[Aeneis/Liber I#480|480.]]}} {{sc|'''passis'''}} participium est ab eo quod est ‘pandor’. ideo autem non facit ‘pansus’, quia plerumque ‘n’, quod in prima verbi positione invenitur, in praeterito participio non est. de qua re euphonia iudicat, ut ab eo quod est ‘tundor’ et ‘tunsus’ facit, ut “tunsae pectora palmis”, et ‘tusus’, ut “non obtusa adeo gestamus pectora Poeni”. sciendum tamen est, licet alia euphoniae causa varientur vel in generibus vel in numeris, ‘nactus’ tamen et ‘passus’ ‘n’ penitus numquam accipere. {{sc|'''peplvmqve ferebant'''}} peplum proprie est palla picta feminea Minervae consecrata, ut Plautus “numquam ad civitatem venio, nisi cum infertur peplum”. hodie tamen multi abutuntur hoc nomine.

{{ancora+|481|[[Aeneis/Liber I#480|481.]]}} {{sc|'''svppliciter tristes'''}} ut decet rogantes. et bene addidit ‘suppliciter’, quia et per iracundiam, et per gravitatem, et per religionem, et per dolorem tristes sumus. {{sc|'''svppliciter tristes'''}}] hoc est rogantes cum tristitia. {{sc|'''tvnsae pectora'''}} ut “oculos suffusa”.

{{ancora+|482|[[Aeneis/Liber I#480|482.]]}} {{sc|'''aversa'''}} irata significat. nec enim poterat convertere se simulacrum. sic alibi “talia dicentem iamdudum aversa tuetur” si tuetur, quomodo aversa, nisi iratam intellegas? ergo aversa ad animum refertur.

{{ancora+|483|[[Aeneis/Liber I#480|483.]]}} {{sc|'''ter circvm iliacos'''}}] hoc ad Aeneam referendum est, qui sciebat. {{sc|'''ter circvm iliacos'''}} apud auctores multa ad sensum, non ad aspectum possunt referri. tertio enim tractum intellegere possumus, non in pictura conspicere. unde est et illud “mulcere alternos et corpora fingere lingua”. aut certe tale erat in pictura corpus, ut in eo appareret frequentis raptationis iniuria. sane huius rei ordo talis est. Patroclus cum iratum Achillem propter Briseidem sublatam ut adversum Troianos pugnaret exorare non posset, petit ab eo arma quae Peleo Vulcanus fecerat; quibus indutus dum Achilles crederetur, fugatis Troianis omnibus etiam plurimos interemit, ipse vero ab Hectore occisus est. quo dolore Achilles conpulsus, inpetratis per matrem a Vulcano armis, Hectorem proelio superatum peremit, eiusque corpus ad currum religatum circa muros Ilii traxit, quod post placatus auro repensum Priamo reddidit. {{sc|'''raptaverat'''}} bene forma usus est frequentativa, per quam ostendit quod per numerum dixerat.

{{ancora+|484|[[Aeneis/Liber I#480|484.]]}} {{sc|'''exanimvm'''}} exanimus et exanimis dicimus, sicut unanimus et unanimis, inermus et inermis. ergo pro nostro arbitrio aut secundae erunt declinationis, aut tertiae; sed a tertia ablativum singularem in i mittunt, quia communis sunt generis. exanimis autem est mortuus, ut hic indicat locus, exanimatus vero timens, ut “exanimata sequens inpingeret agmina muris”. {{sc|'''vendebat'''}} ingenti arte utitur verbis: nam hoc loco, quia pingi potuit, praesens tempus posuit, superius, quia pingi non potuit, sed referri, perfecto exsecutus est tempore dicendo ‘raptaverat’, non ‘raptabat’.

{{ancora+|485|[[Aeneis/Liber I#485|485.]]}} {{sc|'''tvm vero ingentem gemitvm'''}} iam enim superius eum lacrimasse dixerat: hoc ergo addidit visum Hectoris corpus, ut etiam graviter gemeret. non ergo tum primum, sed tum maxime.

{{ancora+|486|[[Aeneis/Liber I#485|486.]]}} {{sc|'''vt cvrrvs'''}} quo tractus est. {{sc|'''amici'''}} autem plus est, quam si Hectoris diceret. alibi “parvumque patri tendebat Iulum”, cum potuerit dicere ‘mihi’.

{{ancora+|487|[[Aeneis/Liber I#485|487.]]}} {{sc|'''manvs inermes'''}} aut sine sceptro, aut supplices, ut “dextras tendamus inermes”: quod tractum est de historia; qui enim se dedunt, inermes supplicant. aut re vera inermes tunc; contra Pyrrhum enim processit armatus. sane per transitum historiam tetigit, quia constat Priamum, cum ad supplicandum tentorium Achillis fuisset ingressus, dormientem Achillem excitavisse, ut pro filii corpore rogaret eum, cum eum potuisset occidere: licet hoc Homerus propter Achillis turpitudinem supprimat.

{{ancora+|488|[[Aeneis/Liber I#485|488.]]}} {{sc|'''se qvoqve principibvs permixtvm agnovit achivis'''}} aut latenter proditionem tangit, ut supra diximus: ut excusatur ab ipso in secundo “Iliaci cineres” et cetera: aut virtutem eius vult ostendere; nimiae enim fortitudinis est inter hostium tela versari, ut Sallustius “Catilina longe a suis inter hostilia cadavera repertus est”. Cornutus tamen dicit versu isto “vadimus inmixti Danais” hoc esse solvendum.

{{ancora+|489|[[Aeneis/Liber I#485|489.]]}} {{sc|'''eoas'''}} ‘e’ naturaliter longa est, fit tamen brevis interdum cum eam vocalis sequitur, ut “primo surgebat Eoo”. {{sc|'''nigri memnonis arma'''}} quia Tithonus, frater Laomedontis, raptus ab Aurora filium suum Memnonem ex ipsa progenitum, inlectus dono vitis aureae Priamo ad Troiae misit auxilia. qui congressus cum Achille ab eo est interemptus, cuius mortem mater Aurora hodieque matutino rore flere dicitur. ‘nigri’ autem dixit Aethiopis, unde prima consurgit Aurora. {{sc|'''arma'''}} Vulcania, ut ille indicat versus “te potuit lacrimis Tithonia flectere coniunx”.

{{ancora+|490|[[Aeneis/Liber I#490|490.]]}} {{sc|'''dvcit amazonidvm'''}} hoc est quod supra dixit “videt Iliacas ex ordine pugnas”. Homerus enim haec omnia tacuit quae facta sunt post Hectoris mortem. ‘Amazonidum’ autem derivatio est pro principalitate, sicut “Scipiadas duros bello” pro Scipionibus. sane Amazones dictae sunt vel quod simul vivant sine viris, quasi hama zosai, vel quod unam mammam exustam habeant, quasi aneu mazou. has autem iam non esse constat, utpote extinctas partim ab Hercule, partim ab Achille. {{sc|'''peltis'''}} scutis brevissimis in modum lunae iam mediae. {{sc|'''lvnatis'''}} autem participium a feminino genere derivatum.

{{ancora+|491|[[Aeneis/Liber I#490|491.]]}} {{sc|'''penthesilea fvrens'''}} furentem ideo dixit, quia sororem suam in venatione confixit simulans se cervam ferire. sed hoc per transitum tangit, nam furor bellicus intellegitur. an ‘furens’, quia maiora viribus audebat. haec tamen Martis et Otreres filia fuit, quam Achilles cum adversum se pugnantem peremisset post mortem eius adamavit eamque honorifice sepelivit. ‘ducit’ autem et ‘ardet’ ad laudem picturae pertinet.

{{ancora+|492|[[Aeneis/Liber I#490|492.]]}} {{sc|'''avrea'''}} amphibolon est hoc loco, utrum ipsa aurea, an aurea cingula. sciendum tamen plerumque amphiboliam metri ratione dissolvi, ut “aurea composuit sponda” Dido ‘aurea’: si enim ad spondam referas, non stat versus. {{sc|'''svbnectens'''}} subnexa habens. {{sc|'''exertae'''}} nudatae; nudant enim quam adusserint mammam.

{{ancora+|493|[[Aeneis/Liber I#490|493.]]}} {{sc|'''virgo'''}} et sexum ostendit et aetatem. {{sc|'''virgo'''}}] plus dixit, quam si feminam diceret. figuram tamen Graecam facit.

{{ancora+|495|[[Aeneis/Liber I#495|495.]]}} {{sc|'''dvm stvpet'''}} aut absolute, aut dum haec stupet. {{sc|'''obtvtv'''}} aspectu. {{sc|'''in vno'''}} in unoquoque, hoc est singula mirabatur.

{{ancora+|496|[[Aeneis/Liber I#495|496.]]}} {{sc|'''forma'''}} ut “pulchra prole”.

{{ancora+|497|[[Aeneis/Liber I#495|497.]]}} {{sc|'''incessit'''}} ut “incedunt pueri”; sed hic ‘intervenit’. {{sc|'''stipante caterva'''}} ad hoc tantum sequens pertinet comparatio, quam vituperant multi, nescientes exempla vel parabolas vel conparationes adsumptas non semper usquequaque congruere, sed interdum omni parte, interdum aliqua convenire.

{{ancora+|498|[[Aeneis/Liber I#495|498.]]}} {{sc|'''evrotae ripis'''}} fluvii Laconicae. {{sc|'''cynthi'''}} montis Deli, in quo natam constat Dianam. sane Dianam veteres ideo melius producebant, quia sub divo dea sit venandi gratia.

{{ancora+|499|[[Aeneis/Liber I#495|499.]]}} {{sc|'''exercet diana choros'''}} hoc non ad conparationem pertinet, sed est poeticae descriptionis evagatio, quia chori nec personis hic nec locis congruunt; saltantium enim et cantantium dicuntur. {{sc|'''mille'''}} finitus numerus pro infinito; nam de nympharum numero varia est opinio.

{{ancora+|500|[[Aeneis/Liber I#500|500.]]}} {{sc|'''oreades'''}} nymphae montium Oreades dicuntur, silvarum Dryades, quae cum silvis nascuntur Amadryades, fontium Napeae vel Naides, maris vero Nerei+des.

{{ancora+|502|[[Aeneis/Liber I#500|502.]]}} {{sc|'''tacitvm'''}} maior enim est taciturnitatis adfectus, ut supra “haec secum”. sic Terentius “ut mecum tacita gaudeam”. {{sc|'''tacitvm'''}} pro tacite, ut “tacitumque obsedit limen Amatae”; aut tacita gaudet. {{sc|'''pertemptant'''}} modo vehementer temptant. alibi leviter, ut “blanda vicissim gaudia pertemptant mentem”. sunt enim multa quae pro locis intelleguntur, ut ‘inpotens’ et satis et minus et nihil potens significat. {{sc|'''instans operi'''}} zeugma est ad sequentia pertinens.

{{ancora+|504|[[Aeneis/Liber I#500|504.]]}} {{sc|'''regnisqve fvtvris'''}} regnaturae Carthagini; nam ipsa iam regnabat.

{{ancora+|505|[[Aeneis/Liber I#505|505.]]}} {{sc|'''tvm foribvs divae'''}} instans praecipue foribus. et hoc loco distinguendum est; magno enim studio et labore templorum fores fiebant, quas quibusdam insignibant historiis, ut “in foribus letum Androgei”, item “in foribus pugnam ex auro solidoque elephanto”. quamvis quidam iungant ‘tum foribus divae media testudine templi’, ut unum intellegas tectum templi et pronai: quod si est, sub medio tecto sunt fores. sed prima melior expositio est. {{sc|'''testvdine'''}} camera incurva, id est fornicata, quae secundum eos qui scripserunt de ratione templorum, ideo sic fit, ut simulacro caeli imaginem reddat, quod constat esse convexum. quidam tradunt apud veteres omnia templa in modum testudinis facta, at vero sequenti aetate divinis simulacris positis, nihilominus in templis factas esse testudines, quod Varro ait, ut separatum esset, ubi metus esset, ubi religio administraretur. bene ergo, cum de templo loqueretur, addidit ei testudinem. idem Varro de lingua Latina ad Ciceronem “in aedibus locus patulus relinquebatur sub divo, qui si non erat relictus et contectus erat, appellabatur testudo”. Cicero in Bruto “commentatum in quadam testudine cum servis litteratis fuisse”. quidam testudinem locum in parte atrii volunt adversum venientibus. alii hunc ordinem volunt ‘tum foribus divae templi resedit, media scutorum testudine’, quia saepta armis erat. hoc sane genus fabricae ab animalis similitudine quae testudo vocatur captum est: de qua fabula talis est. virgo quaedam nomine Chelone, linguae inpatientis fuit. verum cum Iuppiter Iunonem sibi nuptiis iungeret, praecepit Mercurio, ut omnes deos et homines atque omnia animalia ad nuptias convocaret. sed omnibus quos Mercurius monuerat convenientibus, sola Chelone, irridens et derogans nuptiis, nectens moras adesse contempsit. quam cum Mercurius non venisse notavisset, denuo descendit ad terras et aedes Chelones supra fluvium positas praecipitavit in fluvium ipsamque Chelonen in animal sui nominis vertit, quam nos Latine testudinem dicimus, fecitque, ut pro poena dorso tectum, velut domum suam prona portaret: unde incurvatis aedificiis hoc nomen inpositum est.

{{ancora+|506|[[Aeneis/Liber I#505|506.]]}} {{sc|'''saepta armis'''}} satellitum scilicet. vel ut quidam volunt pro armatis, ut “feta armis”. {{sc|'''solio'''}} solium proprie est armarium uno ligno factum, in quo reges sedebant propter tutelam corporis sui, dictum quasi solidum. modo iam abusive sellam regalem intellegimus. {{sc|'''alte'''}} alto fulta suggestu. ac si diceret, in tribunali. {{sc|'''svbnixa'''}} pro subnisa, ut supra diximus. alii pro innixa accipiunt.

{{ancora+|507|[[Aeneis/Liber I#505|507.]]}} {{sc|'''ivra dabat legesqve viris'''}} ius generale est, sed lex iuris est species: non est ergo iteratio. et bene ‘dabat’; primi enim Locri scriptis usi sunt legibus, nam superior aetas contenta fuit moribus. quod autem dixit ‘viris’, ad Didonis pertinet laudem, et separatim enuntiandum, ut sit maior admiratio.

{{ancora+|508|[[Aeneis/Liber I#505|508.]]}} {{sc|'''sorte trahebat'''}} proprie locutus est; trahuntur enim sortes, hoc est educuntur. et bene tam regnantis quam aedificantis urbem inplere ostendit officium.

{{ancora+|509|[[Aeneis/Liber I#505|509.]]}} {{sc|'''concvrsv accedere magno'''}} cum magna Afrorum multitudine. et hoc est quod formidat Aeneas, incertus qua eos mente comitentur.

{{ancora+|512|[[Aeneis/Liber I#510|512.]]}} {{sc|'''dispvlerat'''}} segregaverat. et magna est inter ‘di’ et ‘de’ differentia, ut diximus. {{sc|'''penitvs'''}} longe a regina remotos: quae res etiam insolentes custodes litorum facit.

{{ancora+|513|[[Aeneis/Liber I#510|513.]]}} {{sc|'''obstipvit'''}} et ad mirationem et ad timorem hic pertinet sermo, quo dicenda praeoccupat. {{sc|'''percvlsvs'''}} ad utrumque pertinet.

{{ancora+|514|[[Aeneis/Liber I#510|514.]]}} {{sc|'''laetitiaqve metvqve'''}} laetitia propter socios, metu propter concursum. vel quod incerti erant de voluntate Didonis. {{sc|'''avidi conivngere'''}} pro ‘ut coniungerent’, vel ad coniungendum avidi.

{{ancora+|515|[[Aeneis/Liber I#515|515.]]}} {{sc|'''ardebant'''}} cupiebant, ut “formosum pastor Corydon ardebat Alexim”. ardeo autem et accusativum regit et ablativum. {{sc|'''res incognita'''}} id est qua adfectione Poenorum populus conveniret.

{{ancora+|516|[[Aeneis/Liber I#515|516.]]}} {{sc|'''dissimvlant'''}} dissimulamus nota, simulamus ignota, ut Sallustius “simulator ac dissimulator”.

{{ancora+|517|[[Aeneis/Liber I#515|517.]]}} {{sc|'''qvae fortvna'''}} utrum prospera, an adversa? et hic ostenditur, unde sit metus.

{{ancora+|518|[[Aeneis/Liber I#515|518.]]}} {{sc|'''cvncti nam lecti navibvs'''}} bene addidit ‘lecti’, ne penitus omnes intellegeres. nonnulli tamen ‘lectis navibus’ legunt: quod et si sit, hypallage est, et illuc sensus recurrit. et sciendum, plerumque ut hoc loco addi aliquid generalitati et fieri specialitatem. item si dicas ‘omnes scolastici laborant’, generalitas est; si addas ‘isti’, fit specialitas, ut Sallustius “transgressos omnis recipit mons Balleia” prudenter addidit ‘transgressos’. {{sc|'''cvncti'''}} non idem significat quod omnes. Cicero saepe ait “cuncti atque omnes”, quia omnes non statim sunt cuncti, nisi idem simul sunt iuncti.

{{ancora+|519|[[Aeneis/Liber I#515|519.]]}} {{sc|'''orantes veniam'''}} pacem propter incendium navium. et proprie verbum pontificale est: unde est “tu modo posce deos veniam” et paulo post “pacemque per aras exquirunt”. dicta autem venia ad eliciendam misericordiam; meretur enim benivolentiam numinum qui, licet innocens sit, veniam tamen tamquam peccaverit petit: unde est confessio illa in Terentio “quid meritu's? crucem” (An. 622). {{sc|'''orantes veniam'''}}] venia quidem pro culpa petitur, sed nunc beneficium. aliqui tamen veniam pro inpunitate accipiunt, nam mox addidit ‘prohibe infandos a navibus ignes’.

{{ancora+|520|[[Aeneis/Liber I#520|520.]]}} {{sc|'''maximvs ilionevs'''}} rebus omnibus maximus; nec enim aliquid addidit. ergo et aetate et honore et facundia et omni virtute accipiunt. et non sine causa ipsum ubique inducit loquentem; ut enim Homerus dicit, Phorbas pater Ilionei semper Mercurio deo eloquentiae favente pugnavit, ut Horatius “Mercuri facunde nepos Atlantis”. merito ergo hvic datur eloquentia. {{sc|'''placido sic pectore coepit'''}} more suo uno sermone habitum futurae orationis expressit. bene ergo ‘placido’, ne timore consternatus videretur, quem ideo aetate maximum et patientem ostendit, ut ei auctoritas et de aetate et de moribus crescat. ergo ‘placido’ ad placandum apto; et definitio est oratoris, qui talem se debet componere, qualem vult iudicem reddere.

{{ancora+|522|[[Aeneis/Liber I#520|522.]]}} {{sc|'''o regina'''}} secundum artem rhetoricam id ei dat quod vult inpetrare. nam eam per laudem benivolam reddidit. quae benivolentia in principiis controversiarum secundum praecepta rhetorica quattuor modis conciliatur: a iudicum persona, a nostra, ab adversariorum, a re ipsa. quod hic invenitur: a iudicum persona ‘o regina novam c. c. I. u.’, a sua persona ‘Troes te miseri’ et cetera, ab adversariorum ‘quod genus hoc hominum’, a re ipsa ‘hospitio prohibemur harenae’. post praeparatam igitur benivolentiam et ex sua persona miseratione commota adhibet preces ‘prohibe infandos a navibus i. p. p. g. e. p. r. a.’ an possint? ‘non ea vis animo n. t. s. v.’ quo ergo ibatis? ‘est locus Hesperiam G. c. d.’ et cur huc venistis? ‘cum subito adsurgens f. n. O.’ ne autem possint timeri, ait ‘pauci vestris adnavimus oris’. an gratiam referant? ‘officio nec te certasse priorem paeniteat’. quod autem Aeneam laudat, occulte etiam terrorem incutit dicendo ‘nec bello maior et armis’. dicit etiam esse qui vindicent, si fiat iniuria ‘sunt et Siculis regionibus u. a. q. T. q. a. s. c. A.’ an recessuri sint? ‘quassatam ventis liceat subd. c.’ et subiunxit, etiamsi regem amisimus et Italiam non petimus, tamen ad Siciliam necessario discedemus ‘si datur Italiam s. e. reliqua. sin absumpta salus e. t. p. o. T. p. h. L. n. s. i. r. I. at freta Sicaniae saltem’. {{sc|'''novam vrbem'''}} iuxta Poenorum opinionem dixit, qui novam civitatem Carthaginem dicunt.

{{ancora+|523|[[Aeneis/Liber I#520|523.]]}} {{sc|'''ivstitia'''}} bene consideravit sexum; nec enim ‘virtute’ poterat dicere. {{sc|'''gentes'''}} non Carthaginiensium, sed circumiacentium barbarorum. {{sc|'''frenare'''}} continere, ut contra et “Numidae infreni cingunt”.

{{ancora+|524|[[Aeneis/Liber I#520|524.]]}} {{sc|'''troes te miseri'''}} tacitis occurrit quaestionibus, ne ad populationem venisse videantur more qui tunc vigebat. et videtur aliud ad dignitatem, aliud ad miserationem protulisse. {{sc|'''ventis maria omnia vecti'''}} per maria. et est contra illud, sicut dictum est, cur ad Africam venerint.

{{ancora+|526|[[Aeneis/Liber I#525|526.]]}} {{sc|'''parce pio generi'''}} quotiens invidiosae sunt praesentes personae, rhetoricum est ad alias confugere, ut hoc loco confugit ad genus. {{sc|'''et propivs'''}} vicinius scilicet, ut tamquam victi accipiantur, non tales omnes credantur, qualis Paris fuit in Spartae expugnatione raptuque Helenae. nam historiae hoc habet veritas, non voluntate Helenam secutam, sed expugnata raptam civitate, unde et recipi meruit a marito. tangit autem hoc latenter Vergilius illo loco “me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter”. ergo bene non nos, sed res nostras dixit.

{{ancora+|527|[[Aeneis/Liber I#525|527.]]}} {{sc|'''popvlare'''}} quia apud veteres haec erat maxime causa navigandi. sane antiqui et populo et populor dicebant, unde est ‘populare’ et “populatque ingentem farris acervum curculio”. nunc tamen passiva tantum utimur declinatione. quidam ‘populare’ pro ad populandum vel pro populatum accipiunt. {{sc|'''vertere'''}} pro advertere.

{{ancora+|529|[[Aeneis/Liber I#525|529.]]}} {{sc|'''non ea vis animo'''}} argumentum ab inpossibili sicut dictum est, ut “quid Troes potuere?” ‘vis’ autem est possibilitas. {{sc|'''non ea vis animo'''}}] id est, nec volumus nec possumus.

{{ancora+|530|[[Aeneis/Liber I#530|530.]]}} {{sc|'''est locvs'''}} conparatione orbis totius Italia locus est; nam provincia locus non potest dici. minus est autem ‘quam’ vel ‘quem locum’, ut “urbs antiqua fuit”. aut ideo ‘locus’, ut ostendat parvo posse esse contentos. {{sc|'''hesperiam'''}} Hesperiae duae sunt, una quae Hispania dicitur, altera quae est in Italia. quae hac ratione discernuntur: aut enim Hesperiam solam dicis et significas Italiam, aut addis ‘ultimam’ et significas Hispaniam, quae in occidentis est fine, ut Horatius “qui nunc Hesperia sospes ab ultima”. et haec est vera Hesperia, ab Hespero dicta, id est stella occidentali. ceterum Italia Hesperia dicitur a fratre Atlantis, qui pulsus a germano Italiam tenuit eique nomen pristinae regionis inposuit, ut Hyginus docet. {{sc|'''grai cognomine dicvnt'''}} bene ‘Grai’, ut et ipsa cognoscat, sicut in octavo “Electra, ut Grai perhibent, Atlantide cretus”.

{{ancora+|531|[[Aeneis/Liber I#530|531.]]}} {{sc|'''antiqva'''}} nobilis; nec enim nova esse potest, licet primam terram suam esse dicant Athenienses. {{sc|'''potens armis'''}} dicendo ‘potens armis’, Troianos laudavit, ut ostenderet, non se bellicosam timere provinciam. {{sc|'''vbere glebae'''}} ‘uber’ proprie est fecunditas. et bene Italiae virtutem fecunditatemque conlaudat, ne Africam petisse videantur.

{{ancora+|532|[[Aeneis/Liber I#530|532.]]}} {{sc|'''oenotri colvere viri'''}} deest ‘quam’. Oenotria autem dicta est vel a vino optimo, quod in Italia nascitur, vel ut Varro dicit ab Oenotro, rege Sabinorum †quia alii partem Italiae Oenotriam tradunt ex Arcadia profectum in Italiam venisse cum Pelasgis et eam sibi cognominem fecisse. {{sc|'''fama'''}} subaudimus ‘est’. {{sc|'''minores'''}} maiores et minores quotiens de genere dicimus numeri sunt tantum pluralis.

{{ancora+|533|[[Aeneis/Liber I#530|533.]]}} {{sc|'''italiam'''}} Italus rex Siciliae ad eam partem venit in qua regnavit Turnus, quam a suo nomine appellavit Italiam: unde est “fines super usque Sicanos” non usque ad Siciliam; nec enim poterat fieri; sed usque ad ea loca, quae tenuerunt Sicani, id est Siculi a Sicano, Itali fratre. alii Italiam a bubus quibus est Italia fertilis, quia Graeci boves italous, nos vitulos dicimus; alii a rege Ligurum Italo; alii ab advena Molossio; alii a Corcyreo; alii a Veneris filio, rege Lucanorum; alii a quodam augure, qui cum Siculis in haec loca venerit †quamque his regionem inauguraverit; plures% atare tenari nepote desatura Minois, regis Cretensium, filia Italiam dictam.

{{ancora+|534|[[Aeneis/Liber I#530|534.]]}} {{sc|'''hic cvrsvs'''}} vel iste cursus, vel pro illuc. et cursus verbum nauticum est, ut “hunc cursum Iliacas vento tenuisse carinas”.

{{ancora+|535|[[Aeneis/Liber I#535|535.]]}} {{sc|'''cvm svbito'''}} si ‘subito fluctu’, nomen est, si per se ‘subito’, adverbium. {{sc|'''cvm svbito adsvrgens flvctv nimbosvs orion'''}} Oenopion rex cum liberos non haberet, a Iove Neptuno Mercurioque, vel ut quidam tradunt, non Neptuno, sed Marte, quos hospitio susceperat, hortantibus, ut ab his aliquid postularet, petiit, ut sibi concederent liberos. illi intra corium immolati sibi bovis urina facta praeceperunt, ut obrutum terra conpletis maternis mensibus solveretur. quo facto inventus est puer, cui nomen ab urina inpositum est, ut Ourion diceretur, quod Dorica lingua commutatum est, ut ou diphthongus in o converteretur. quod autem plerumque prima syllaba brevis invenitur, ut hoc loco, cum sit naturaliter longa, Graecae rationis est; nam detractio fit u litterae et o remanet brevis, quo modo “ourea te skioenta” pro orea, poieson pro poeson. et hoc, quia aut o est naturaliter longa, aut ou diphthongus; ceterum si sit in proprio nomine dichronos, ut omnes Latinae sunt, propriorum nominum abutemur licentia, ut in artibus lectum est. Orion ergo postea venator factus, velut trium parentum viribus fisus, dum vellet cum Diana concumbere, ut Horatius dicit, eius sagittis occisus est, ut Lucanus, inmisso scorpione periit, et deorum miseratione relatus in sidera signum famosum tempestatibus fecit. veri similius autem est a scorpione interemptum, quo oriente occidit, quia et scorpionem tamquam ultorem pudicitiae Diana inter sidera collocavit: cuius chelae amputatae aliud signum fecerunt; nam ipsae sunt libra. sane ipse Orion magnitudine sua multis oritur diebus, et ideo eius etiam apud peritos est incerta tempestas: unde dictum est ‘cum subito adsurgens’ ad excusationem non praevisae tempestatis. et multi superfluo quaerunt, cur ortus commemoretur Orionis, cum sit inmissa a Iunone tempestas. sed Ilioneus ista non novit quae a poeta supra dicta sunt, per musam, ut diximus, cognita. et constat numina nisi inventa occasione nocere non posse: quod in omni suo opere Vergilius diligenter observat. bene autem ‘nimbosus’, qui et ortu suo et occasu tempestates conmovet, sicut ait Horatius “qua tristis Orion cadit”; et quia hoc signum ibi est, ubi Hyades circa frontem Tauri.

{{ancora+|536|[[Aeneis/Liber I#535|536.]]}} {{sc|'''in vada caeca'''}} incognita, latentia. {{sc|'''procacibvs avstris'''}} perseverantibus. et procax proprie petax est, nam procare est petere, unde et proci [1.petitores] dicuntur. alii ‘procacibus’ inpudentibus tradunt.

{{ancora+|537|[[Aeneis/Liber I#535|537.]]}} {{sc|'''perqve vndas svperante salo'''}} elevato mari et in undas diviso, ut solet in tempestate. ‘salo’ autem venit ab eo quod est hoc salum sali, nam “sale tabentes” ab eo quod est hic sal salis. {{sc|'''perqve invia saxa'''}} ‘invia’, id est aspera, inmania. unde et Dido paulo post ‘quae vis inmanibus adplicat oris'? non enim suos vituperat, sed naturam litoris culpat.

{{ancora+|538|[[Aeneis/Liber I#535|538.]]}} {{sc|'''hvc pavci'''}} vult intellegi, ut quidam tradunt, superesse et alios qui sunt in futuro vindices, si isti fuerint laesi; nam hoc est quod ait ‘dispulit’, id est dispersit. {{sc|'''adnavimvs oris'''}} elegit verbum aptum naufragio ad eliciendam misericordiam: quamvis et de navibus ‘natat’ lectum sit, ut “natat uncta carina”. {{sc|'''adnavimvs'''}} adnatavimus per syncopen, quotiens syllaba de medio subtrahitur. et bene ‘adnavimus’, quasi vix et opportune.

{{ancora+|539|[[Aeneis/Liber I#535|539.]]}} {{sc|'''qvod genvs hoc'''}} HOMINUM?? rhetorice vituperaturus mores non ad Didonem loquitur, sed ad tertiam se confert personam. {{sc|'''quaeve hunc tam barbara morem p. p.'''}} bene mores accusat terrae, ut humanitas patriae potius esse videatur.

{{ancora+|540|[[Aeneis/Liber I#540|540.]]}} {{sc|'''hospitio prohibemvr harenae'''}} ut alibi “litusque rogamus”; occupantis est enim possessio litoris. unde ostenduntur crudeles qui etiam a communibus prohibeant. {{sc|'''hospitio prohibemvr harenae'''}} ut alibi “litusque rogamus innocuum”. litus enim iure gentium commune omnibus fuit et occupantis solebat eius esse possessio. Cicero in Rosciana “nam quid est tam commune, quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibus, litus eiectis?” unde ostenduntur crudeles qui etiam a communibus prohibeant.

{{ancora+|541|[[Aeneis/Liber I#540|541.]]}} {{sc|'''bella cient'''}} id est movent. et bene ‘cient’ et ‘vetant’ permanet in tertia persona, ne eos in hoc barbaros et inmites appellare videatur. sane in principio modestius, hic iam commotius. {{sc|'''primaqve vetant consistere terra'''}} id est in litore, ut alibi “tuque o, cui prima frementem fudit equum magno tellus percussa tridenti”.

{{ancora+|542|[[Aeneis/Liber I#540|542.]]}} {{sc|'''mortalia arma'''}} mortalem possibilitatem. sane arma etiam consilia significant, ut “quaerere conscius arma”. sed hoc loco terret latenter propter Siciliam; nam et paulo post ait ‘sunt et Siculis regionibus urbes’, cum unam habeant in qua Acestes regnat: sed ad terrorem ‘urbes’ posuit. {{sc|'''temnitis'''}} [1.autem] pro contempnitis per aphaeresin dictum, quae est cum prima verbi syllaba detrahitur. alii ‘mortalia arma’ pro humanitate accipiunt.

{{ancora+|543|[[Aeneis/Liber I#540|543.]]}} {{sc|'''at sperate deos'''}} abusive ‘timete’, ut alibi “hunc ego si potui tantum sperare dolorem”, cum speremus bona, timeamus adversa. veteres tamen sperare dicebant deorum auxilia spectare. Plautus in Milite “deos sperabo, teque postremo tamen” (Mil. 1209), in Casina “diis sum fretus, deos speravimus” (Cas. 346). sane opportune post blanda principia ista ponuntur; prodest enim nonnumquam subtiliter obiurgare quem roges. {{sc|'''memores fandi atqve nefandi'''}} iusti et iniusti. et bene ‘memores’, quia etiamsi non statim puniant crimina, sunt tamen memores, ut Horatius “raro antecedentem scelestum deseruit pede poena claudo”. et dicendo ‘fandi atque nefandi’ significat ‘prout meriti fueritis’.

{{ancora+|544|[[Aeneis/Liber I#540|544.]]}} {{sc|'''rex erat'''}} bene medio verbo usus est ‘erat’, ne si ‘fuit’ dixisset, fiduciam abiecisse videretur.

{{ancora+|545|[[Aeneis/Liber I#545|545.]]}} {{sc|'''nec pietate fvit'''}} multum interest inter iustitiam et pietatem; nam pietas pars iustitiae est, sicut severitas. nunc ergo hoc dicit, qua parte sit iustus, id est pietate. et bene duo laudat in Aenea: pietatem, quam a Didone inpetrare contendit, et virtutem, quam vult timeri. {{sc|'''qvo ivstior alter nec pietate fvit nec bello maior et armis'''}}] qui et beneficium referre potest, et vindicare. {{sc|'''bello maior et armis'''}} non est iteratio; nam bellum et consilium habet, ‘arma’ tantum in actu ipso sunt. {{sc|'''bello maior et armis'''}}] hoc est scientia rei militaris et viribus dimicandi, ut aliud sit animi, aliud corporis.

{{ancora+|546|[[Aeneis/Liber I#545|546.]]}} {{sc|'''qvem si fata virvm servant'''}} unum sensum in tres partes divisit, et potuit reprehendi idem dixisse, nisi ostenderet eum libenter voto suo inmorari. tale est illud “si numina vestra incolumem Pallanta mihi” et cetera. {{sc|'''si vescitvr avra'''}} vescor illa re, ut alibi “vescitur Aeneas simul et Troiana iuventus perpetui tergo bovis et lustralibus extis”. nec nos decipiat quod dicit Plinius, ut elocutiones ex similibus formemus; nam ecce comedo illam rem dicimus, nec tamen vescor illam rem. et ipse enim dicit non usquequaque hoc esse faciendum. {{sc|'''si vescitvr avra'''}}] verbum inchoativum sine praeterito tempore et quod a se nascitur. sane hic ‘vescitur’ pro fruitur posuit; nam non comedit auram, sed vivit ea.

{{ancora+|547|[[Aeneis/Liber I#545|547.]]}} {{sc|'''aetheria avra'''}} quia animum aere, corpus cibo potione et ceteris diligenter nutrimus.

{{ancora+|548|[[Aeneis/Liber I#545|548.]]}} {{sc|'''non metvs'''}} hoc loco distinguendum est. cuius autem rei, ex sequentibus probat; nam vult eam non timere, ne inaniter praestet. alii ‘non metus officio’ legunt et hunc sensum dicunt: non metuo pro officio nostro, id est non timeo, ne non sit unde satisfaciamus officio ac parem gratiam reddamus. {{sc|'''officio nec te certasse priorem paeniteat'''}} nec tibi parum videatur prima beneficia praestitisse, cum possis maiora recipere. nam ‘paeniteat’ parum videatur est, ut in heauton timorumeno “at enim quantum hic operis fiat paenitet”, hoc est parum videtur. sane ‘certasse’ quidam provocasse accipiunt, ut Terentius “beneficiis si certasset audisset bene”. officium autem est, quod Graeci to kathekon appellant. Cicero de Marcello “noli igitur in conservandis bonis viris defetigari, non cupiditate praesertim aliqua aut pravitate lapsis, sed opinione officii stulta fortasse, certe non inproba”.

{{ancora+|549|[[Aeneis/Liber I#545|549.]]}} {{sc|'''svnt et sicvlis regionibvs vrbes'''}} id est gratiam reddere possumus: arma latenter minatur.

{{ancora+|550|[[Aeneis/Liber I#550|550.]]}} {{sc|'''troianoqve a sangvine clarvs acestes'''}} cum Laomedon promissam murorum mercedem Neptuno et Apollini denegasset, Neptunus iratus Troiae inmisit cetos quod eam vastaret. unde Apollo consultus, cum et ipse irasceretur, contraria respondit dicens, obiciendas puellas nobiles beluae. quod cum fieret timens Hippotes quidam nobilis filiae Egestae, cum Laomedontis regis Hesiona iam esset orta seditione religata, inpositam eam navi misit quo fors tulisset. haec ad Siciliam delata a Crimisso fluvio, quem Crinisum Vergilius poetica licentia vocat, converso in ursum vel canem conpressa edidit Acesten, qui ex matris nomine civitatem Troianis condidit, quae hodie Segesta nominatur. {{sc|'''troianoqve a sangvine clarvs acestes'''}}] bene Troiano, ut necesse habeat si passi fuerint iniuriam vindicare, quod in principio bene tacuit. de Aceste autem fabula talis. cum Laomedon promissam murorum mercedem Neptuno et Apollini denegasset, Neptunus iratus Troiae inmisit cetos per quod vicina litoris vastarentur. unde Apollo consultus, cum et ipse irasceretur, contraria respondit dicens obiciendas puellas nobiles beluae. quod cum saepe fieret et Laomedontis Hesiona iam esset ad scopulum orta seditione religata, non nulli parentes peregre mittere filias quam domi perdere maluerunt; nam alii avehendas mercatoribus tradiderunt. timens Hippotes †vel ipsostratus filiam Egestam inpositam navi misit quo fors tulisset. haec ad Siciliam ventis delata a Crimisso fluvio, quem Crinisum Vergilius poetica licentia vocat, converso in ursum, vel ut quidam volunt in canem, conpressa edidit Egestum, quem Vergilius Acestem vocat, qui matris nomine civitatem Troianis condidit, quae ante Egesta post Segesta nominata est.

{{ancora+|551|[[Aeneis/Liber I#550|551.]]}} {{sc|'''qvassatam ventis'''}} quamvis sit iusta petitio, tamen prope invidiose ostendit, quam sit res quam petit exigua. {{sc|'''svbdvcere'''}} in terram trahere, hoc est subductam curare. deducere autem in mare mittere, ut “deducunt naves socii”.

{{ancora+|552|[[Aeneis/Liber I#550|552.]]}} {{sc|'''aptare'''}} aptas legere. legitur et ‘optare’, sed utrumque eligere significat. vel ‘aptare’ adiungere vel adfigere, ut “stellis ardentibus aptum”. {{sc|'''stringere remos'''}} aut defrondare, ut “agricolae stringunt frondes”, aut ‘fractos stringere remos’, id est ligare, quia supra dixerat “franguntur remi”.

{{ancora+|553|[[Aeneis/Liber I#550|553.]]}} {{sc|'''sociis et rege recepto'''}} syllepsis per numeros, ut “hic illius arma, hic currus fuit”.

{{ancora+|554|[[Aeneis/Liber I#550|554.]]}} {{sc|'''sin absvmpta salvs'''}} hoc est, si periit Aeneas, qui Troianorum salus est. {{sc|'''pater optime'''}} mira laus, cum et patrem et optimum dicit.

{{ancora+|556|[[Aeneis/Liber I#555|556.]]}} {{sc|'''nec spes iam restat ivli'''}} bene de Ascanio spem dicit propter aetatem, ut “Ascanium surgentem” et “spes surgentis Iuli”. sane et hic tribus inmoratur quae metuit, ut supra in voto.

{{ancora+|557|[[Aeneis/Liber I#555|557.]]}} {{sc|'''at freta sicaniae'''}} bene recessuros se dicunt. ‘freta’ autem, quia freto a Sicilia dividitur Italia. sane quidam a fervore dici putant. et Sicanos quidam autokhthonas tradunt, quidam ex Hiberia profugos de nomine fluminis Sicoris, quem reliquerant, Sicaniam nominasse. {{sc|'''sedesqve paratas'''}} propter Acestis cognationem.

{{ancora+|558|[[Aeneis/Liber I#555|558.]]}} {{sc|'''regem'''}} aut qui nunc rex est, aut qui etiam noster futurus est.

{{ancora+|559|[[Aeneis/Liber I#555|559.]]}} {{sc|'''talibvs ilionevs'''}} aut subaudis ‘loquebatur’, aut ex posterioribus ‘fremebant’ intellegis. {{sc|'''ore fremebant'''}} hoc est consentiebant. et bene ‘ore’, quia et armis possumus fremere. {{sc|'''ore fremebant'''}}] aut probantes Ilionei dicta aut rogantes Didonem.

{{ancora+|560|[[Aeneis/Liber I#560|560.]]}} {{sc|'''dardanidae'''}} haec hemistichia Vergilius †nominabat, quae in emendando carmine fuerat repleturus.

{{ancora+|561|[[Aeneis/Liber I#560|561.]]}} {{sc|'''tvm breviter dido'''}} atqui non breviter loquitur. sed breve et longum, parvum et magnum perfectum nihil habent, sed per conparationem intelleguntur, ut supra de provincia “est locus” orbis, ut diximus, conparatione. item hoc loco ‘breviter’, id est minus, quam Ilioneus. et notandum regum esse breviloquium, ut multis in Vergilio locis probatur, feminarum verecundiam: unde utrumque dedit Didoni. {{sc|'''vvltvm demissa'''}} nota figura est, ut “oculos suffusa nitentes”. dicendo autem ‘vultum demissa’ aliud genus officii adiecit.

{{ancora+|562|[[Aeneis/Liber I#560|562.]]}} {{sc|'''solvite corde metvm tevcri'''}} sicut supra Iovis oratio, partim obiecta purgat partim petita promittit. sciendum sane, quia cum petuntur vel promittuntur aliqua, a validissimis inchoandum est, ut hoc loco. et est genus argumenti a necessario. {{sc|'''solvite corde metvm tevcri'''}}] qui pollicetur statim debet promittere, tunc subiungere si qua vult, ne exspectatione suspensus detineatur auditor. nam et in Aeoli oratione statim promittit. {{sc|'''seclvdite cvras'''}} iteratio est ad augmentum benivolentiae, hoc est, ad confirmandum supplicum animum. ‘secludite’ vero pro excludite: quod fit aut propter hiatum, aut propter suavitatem, ut a, “silice in nuda conixa reliquit” pro enixa.

{{ancora+|563|[[Aeneis/Liber I#560|563.]]}} {{sc|'''res dvra'''}} ac si diceret ‘est quiddam’. et duo formidat: vicinos barbaros et fratris adventum, quae propter novitatem personarum generaliter dicens reliquit. {{sc|'''res dvra'''}}] oportebat ex aliqua parte enuntiari domus calamitatem. vel ideo ‘res dura’, quod femina est. {{sc|'''et regni novitas'''}} quae semper habet timorem.

{{ancora+|564|[[Aeneis/Liber I#560|564.]]}} {{sc|'''moliri'''}} bene non facere, sed ‘moliri’, ut terroris sit, non crudelitatis.

{{ancora+|565|[[Aeneis/Liber I#565|565.]]}} {{sc|'''qvis genvs aeneadvm'''}} satis propere dixit Aeneadas, quamquam ab Ilioneo audierit ‘rex erat Aeneas nobis’, nec haec in opere inemendato miranda sunt. quamvis alii prolepsim velint esse. {{sc|'''troiae nesciat vrbem'''}} aut Ilium dicit, quod in Troia est, aut ‘Troiae urbem’, ut “urbem Patavi, urbem Buthroti”.

{{ancora+|566|[[Aeneis/Liber I#565|566.]]}} {{sc|'''incendia belli'''}} id est vim; semper enim diluvio et incendio conparat bellum, ut “in segetem veluti cum flamma furentibus austris incidit aut rapidus montano gurgite torrens”. {{sc|'''incendia belli'''}} aut ardorem simpliciter belli, quia semper diluvio et incendio et tempestati conparat bellum, ut “in segetem veluti cum flamma f. a. i. aut rapidus montano flumine torrens” et alibi “saevis effusa Mycenis tempestas ierit”: aut potest subtilius dictum accipi, quod Ilium conflagravit incendio.

{{ancora+|567|[[Aeneis/Liber I#565|567.]]}} {{sc|'''non obtvsa adeo'''}} aut non multum, vel valde, ut in Terentio “adulescentem adeo nobilem” et “si adeo digna res est, ubi tu nervos intendas tuos”: aut ‘non adeo’, ut tu dicis, ut Troianorum famam ignoremus. ‘obtusa’ vero stulta, id est crudelia, ut merito Sol equos suos ab ista urbe devertat.

{{ancora+|568|[[Aeneis/Liber I#565|568.]]}} {{sc|'''nec tam aversvs eqvos tyria sol ivngit ab vrbe'''}} fabula quidem hoc habet: Atreum et Thyestem germanos, cum in dissensione sibi nocere non possent, in simulatam gratiam redisse: qua occasione Thyestes cum fratris uxore concubuit, Atreus vero ei filium epulandum adposuit: quae Sol ne videndo pollueretur, aufugit. sed veritatis hoc est: Atreum apud Mycenas primum solis eclipsin invenisse, cui invidens frater ex urbe discessit tempore quo eius probata sunt dicta. {{sc|'''nec tam a. e. t. s. i. a. v.'''}}] hoc est non in alio orbe habitamus.

{{ancora+|569|[[Aeneis/Liber I#565|569.]]}} {{sc|'''sev vos hesperiam magnam'''}} megale enim Hellas appellata est Italia, quia a Tarento usque ad Cumas omnes civitates Graeci condiderunt.

{{ancora+|570|[[Aeneis/Liber I#570|570.]]}} {{sc|'''sive erycis fines'''}} Eryx Veneris et Butae, vel ut quidam volunt Neptuni filius fuit, qui praepotens viribus advenas caestibus provocabat victosque perimebat. hic occisus ab Hercule monti ex sepultura sua nomen inposuit: in quo matris fecerat templum, quod Aeneae adscribit poeta dicens “tum vicina astris Erycino in vertice sedes fundatur Veneri Idaliae”. in hoc autem monte dicitur etiam Anchises sepultus, licet secundum Catonem ad Italiam venerit. {{sc|'''erycis fines'''}} id est Siciliam.

{{ancora+|571|[[Aeneis/Liber I#570|571.]]}} {{sc|'''avxilio tvtos dimittam'''}} non sine ordine poeta inducit Didonem et credentem ignotis et tam facile tanta promittentem; si enim bene advertatur, de illo loco pendet “in primis regina quietum accipit in Teucros animum mentemque benignam”.

{{ancora+|572|[[Aeneis/Liber I#570|572.]]}} {{sc|'''vvltis et his'''}} deest ‘vel si’.

{{ancora+|573|[[Aeneis/Liber I#570|573.]]}} {{sc|'''vrbem qvam statvo vestra est'''}} multi antiptosin volunt, accusativum pro nominativo, ut sit pro ‘urbs quam statuo vestra est’. sed si sic intellegamus, ‘quam’ nihilominus sequitur et syllepsis fit per casus mutationem; debuit enim dicere ‘urbs quae statuitur vestra est’. melius ergo est ‘vultis’ bis intellegere, ut sit ‘vultis regnis considere? vultis urbem quam statuo? vestra est’, ut est “eruet ille Argos Agamemnoniasque Mycenas ipsumque Aeaciden”: subaudis ‘ille’. alter enim Pyrrhum vicit, alter Mycenas. item “non ignara mali miseris succurrere disco”. {{sc|'''vrbem qvam statvo vestra est'''}}] hoc schema de antiquioribus sumptum possumus accipere; ait enim Cato in legem Voconiam “agrum quem vir habet tollitur” et Terentius “eunuchum quem dedisti nobis, quas turbas dedit”.

{{ancora+|574|[[Aeneis/Liber I#570|574.]]}} {{sc|'''agetvr'''}} regetur.

{{ancora+|575|[[Aeneis/Liber I#575|575.]]}} {{sc|'''atqve vtinam'''}} dicendo ‘utinam’ et humanitatem suam ostendit et Aeneae se cupidam. {{sc|'''noto compvlsvs eodem'''}} aut quovis vento, aut re vera Noto, qui de syrtibus Carthaginem ducit; supra enim Ilioneus “in vada caeca tulit penitusque procacibus austris”. {{sc|'''eodem'''}} ‘o’ naturaliter longa est, sed si corripiatur metri est, ut “steteruntque comae”.

{{ancora+|576|[[Aeneis/Liber I#575|576.]]}} {{sc|'''adforet'''}} adveniat; temporis est futuri. {{sc|'''eqvidem'''}} in omni Vergilio ‘ego quidem’ significat, sed in aliis et pro ‘quidem’ tantum ponitur, ut Tullius “equidem ego ceteras tempestates”. item Persius “non equidem hoc dubites amborum foedere certo consentire dies”. {{sc|'''certos'''}} aut veloces, aut fideles; utrumque enim hoc loco significat. aliquando et firmos, vel fortes, ut Sallustius “apud latera certos locaverat”, ut Vergilius “tam certa tulistis pectora”. aliquando et deliberati iudicii, ut “certus iter”. {{sc|'''certos'''}}] qui cito inveniant. contrario incertos pro tardis. Sallustius “et onere turrium incertis navibus”.

{{ancora+|577|[[Aeneis/Liber I#575|577.]]}} {{sc|'''et libyae'''}} katakhrestikos nam Dido Libyae regna non retinet. {{sc|'''et libyae lustrare e. i.'''}}] ut ostendat voluntatem et libenter se misisse, qui Aeneam quaererent.

{{ancora+|578|[[Aeneis/Liber I#575|578.]]}} {{sc|'''eiectvs'''}} naufragus, ut “eiectum litore egentem”.

{{ancora+|579|[[Aeneis/Liber I#575|579.]]}} {{sc|'''animvm arrecti'''}} nota figura est.

{{ancora+|580|[[Aeneis/Liber I#580|580.]]}} {{sc|'''iamdvdvm'''}} et cito, vel quam primum significat, ut “iamdudum sumite poenas”, et olim, ut hoc loco.

{{ancora+|582|[[Aeneis/Liber I#580|582.]]}} {{sc|'''svrgit'''}} oritur. et est translatio corporis ad animum, ut alibi “stat conferre manum Aeneae”.

{{ancora+|583|[[Aeneis/Liber I#580|583.]]}} {{sc|'''classem sociosqve receptos'''}} syllepis per numeros. ‘receptos’ de maris periculo liberatos, ut “frugesque receptas”, vel a Didone; nam et ab ea timuerant, ut ait “laetitiaque metuque”.

{{ancora+|584|[[Aeneis/Liber I#580|584.]]}} {{sc|'''vnvs abest'''}} Oronten significat. {{sc|'''qvem vidimvs ipsi svbmersvm'''}} quod ante doloris fuerat, ut “ipsius ante oculos”, nunc consolationis est, cum cernit omnes incolomes.

{{ancora+|585|[[Aeneis/Liber I#585|585.]]}} {{sc|'''dictis respondent cetera matris'''}} modo congruunt, consentiunt, quia dixerat supra “namque tibi reduces socios”. alibi ‘respondet’ respicit, ut “respondet Gnosia tellus”.

{{ancora+|587|[[Aeneis/Liber I#585|587.]]}} {{sc|'''scindit se nvbes'''}} nubes tantum dicimus, non nubs, licet dicamus trabs trabes, stirps stirpes, prex preces, plebs plebes. sed de his tantum quae legimus sunt ponenda; non enim artis sunt ista, sed usurpationis, qua metri causa utuntur poetae, ut vel minuant vel augeant nominativum. inde est et supellex supellectilis. {{sc|'''et in aethera pvrgat apertvm'''}} quia aer collectus nubes fecit, ut “atque in nubem cogitur aer”, quae puriore vento dissolvitur in aerem.

{{ancora+|588|[[Aeneis/Liber I#585|588.]]}} {{sc|'''restitit aeneas'''}} abscedente scilicet nube. {{sc|'''claraqve in lvce refvlsit'''}} laus est nimiae pulchritudinis, cui nec lucis claritas derogavit.

{{ancora+|589|[[Aeneis/Liber I#585|589.]]}} {{sc|'''os vmerosqve deo similis'''}} similes umeros habens deo. et est Graeca figura, ut diximus supra. {{sc|'''ipsa'''}} aut quod sequitur ‘nato genetrix’, aut certe ‘ipsa’, id est pulchritudinis dea.

{{ancora+|590|[[Aeneis/Liber I#590|590.]]}} {{sc|'''decoram caesariem'''}} a caedendo dicta caesaries, ergo tantum virorum est. quod autem dicit ‘decoram’ vult etiam in Aenea naturalem fuisse pulchritudinem, ne si totum tribuat Veneri, nihil Aeneae sit reliquum, vel contra nihil relinquatur matris favori: quod sequens melius indicat conparatio. ut Horatius “fortes creantur fortibus” magna arte nec eruditioni aliquid nec natalibus derogat. {{sc|'''ivventae'''}} iuventus est multitudo iuvenum, Iuventas dea ipsa, sicut Libertas, iuventa vero aetas; sed haec a poetis confunduntur plerumque.

{{ancora+|591|[[Aeneis/Liber I#590|591.]]}} {{sc|'''pvrpvrevm'''}} pulchrum, ut Horatius “purpureis ales oloribus”. {{sc|'''laetos honores'''}} non terribiles, ut esse in viris fortibus solent.

{{ancora+|592|[[Aeneis/Liber I#590|592.]]}} {{sc|'''manvs'''}} vel artificis, vel ars ipsa. {{sc|'''addvnt'''}} bene ‘addunt’, quia et ipsa materies habet naturalem pulchritudinem. {{sc|'''ebori decvs'''}} ebur a barro dictum, id est elephanto, ut Horatius “quid tibi vis, mulier, nigris dignissima barris?” sane naturam huius nominis nec derivatio nec obliqui casus reservant. et eboris enim et eburneus facit, non eburis, sicut murmuris.

{{ancora+|593|[[Aeneis/Liber I#590|593.]]}} {{sc|'''parivsve lapis'''}} candidissimus est, lygdinus nomine, qui apud Parum nascitur. {{sc|'''parivsve lapis c. a.'''}}] ut in decimo “qualis gemma micat, fulvum quae dividit aurum”.

{{ancora+|594|[[Aeneis/Liber I#590|594.]]}} {{sc|'''tvm sic'''}} quid est ‘sic'? et sui gratia praepotens et matris auxilio.

{{ancora+|595|[[Aeneis/Liber I#595|595.]]}} {{sc|'''inprovisvs'''}} bene, quia maiora nobis et pulchriora solent videri, †non paulatim aliqua, sed subito stupenda conspicere. {{sc|'''coram qvem qvaeritis'''}} hoc loco distinguendum; nam si unum esset, ‘adest’ diceret, non ‘adsum’. et coram non nulli ad personam, ut ‘coram Vergilio’, palam ad omnes referri volunt, ut ‘palam omnibus’. Varro “coram de praesentibus nobis, palam etiam de absentibus”. sane coram quidam adverbium putant, quia non subsequitur casus, quidam praepositionem loquellis, non casibus servientem.

{{ancora+|596|[[Aeneis/Liber I#595|596.]]}} {{sc|'''ereptvs'''}} liberatus; et utitur poeta familiarius hoc verbo “eripe me his, invicte, malis” et “eripui, fateor, leto me”.

{{ancora+|597|[[Aeneis/Liber I#595|597.]]}} {{sc|'''o sola'''}} propter Polymestoris factum, qui fide violata defecit ad Graecos, ut habemus in tertio. {{sc|'''miserata'''}} et miseror et misereor unum significat, sed miseror accusativum regit, ut hoc loco, item “nec miseratus amantem est”, misereor genetivum, unde est “miserere animi non digna ferentis”.

{{ancora+|598|[[Aeneis/Liber I#595|598.]]}} {{sc|'''qvae nos reliqvias danavm'''}} si Troianos significat, simpliciter intellegis; si ad se refert, quod Achillem evasit favore Neptuni. ‘Danaum’ autem pro Danaorum. {{sc|'''terraeqve marisqve'''}} ‘terrae’ propter Cretensem pestilentiam, ‘maris’ propter Orontis interitum.

{{ancora+|599|[[Aeneis/Liber I#595|599.]]}} {{sc|'''omnibvs exhavstis'''}} veteres sic dicebant ‘clades hausi’, id est pertuli. {{sc|'''omnivm egenos'''}} egeo honestius genetivo iungitur quam ablativo, cui iungit Cicero, ut “eget ille senatu”. item contra Vergilius “quorum indiget usus”. quidam autem ‘egenos’ pro egentes dictum tradunt, nomen pro participio.

{{ancora+|600|[[Aeneis/Liber I#600|600.]]}} {{sc|'''vrbe domo socias'''}} hoc est et publico et privato dignaris hospitio.

{{ancora+|601|[[Aeneis/Liber I#600|601.]]}} {{sc|'''non opis est nostrae dido'''}} ‘opis’ possibilitatis. et secundum Ateium philologum opes numero tantum plurali divitias significant, ut “Troianas ut opes”, numero tantum singulari auxilium, ut “fer opem, serva me obsecro”, ab utroque possibilitatem. {{sc|'''nec qvicqvid vbiqve est'''}} meminit historiae. multi enim post excidium Troiae orbis diversa tenuerunt, ut Helenus Epirum, Antenor Venetiam, alii Sardiniam secundum Sallustium, alii vicina syrtibus loca secundum Lucanum, ut “portusque quietos ostendit Libyae Phrygio placuisse magistro” (9.44).

{{ancora+|603|[[Aeneis/Liber I#600|603.]]}} {{sc|'''di tibi'''}} ordo est ‘dii tibi praemia ferant’. {{sc|'''si qva pios respectant nvmina'''}} si quidem, ut Horatius “si tamen impiae non tangenda rates transiliunt vada”; nec enim congruit optare dubitantem: aut certe ad se rettulit, qui cum pius esset, tot laborabat incommodis. {{sc|'''si qua pios r. n. s. q. v. i. e.'''}}] ‘qua’ et ‘quid’ addidit, erat enim integrum ‘si pios numina respiciunt et iustitia usquam est’.

{{ancora+|604|[[Aeneis/Liber I#600|604.]]}} {{sc|'''si qvid vsqvam ivstitiae est'''}} si valet apud homines iustitia. {{sc|'''et mens sibi conscia recti'''}} secundum Stoicos, qui dicunt, ipsam virtutem esse pro praemio, etiamsi nulla sint praemia.

{{ancora+|605|[[Aeneis/Liber I#605|605.]]}} {{sc|'''ferant'''}} adferant vel tribuant. {{sc|'''qvae te tam laeta tvlervnt saecvla'''}} alibi “nati melioribus annis”; felicitas enim temporum ex nascentum meritis comprobatur, ut e contrario Terentius “hocine saeculum! o scelera, o genera sacrilega!” et digna laus regibus, ut bono tempore nati esse dicantur.

{{ancora+|606|[[Aeneis/Liber I#605|606.]]}} {{sc|'''qvi tanti talem genvere parentes'''}} secundum artem rhetoricam parentes quos ignorat laudat ex liberis. simul sciendum omnia hoc loco laudis praecepta servata; nam et a parentibus laudat, ut ‘qui tanti talem genuere parentes’; et ab ipsa, ut ‘urbe domo socias’; et a futuro, ut ‘nomenque tuum laudesque manebunt’. ‘talem’ autem, tam iustam, tam piam.

{{ancora+|607|[[Aeneis/Liber I#605|607.]]}} {{sc|'''in freta'''}} abusive modo maria; nam proprie fretum est mare naturaliter mobile, ab undarum fervore nominatum. {{sc|'''dvm montibvs vmbrae lvstrabvnt convexa'''}} alii hoc loco distinguunt et dicunt, quamdiu inclinata in montibus latera umbrae pro solis flexu circumibunt, ut “lustrat Aventini montem”: aut ‘lustrabunt’ inumbrabunt, unde lustra et ferarum cubilia et lupanaria per contrarium dicimus, quia parum inlustrantur. alii tamen ‘convexa sidera’ volunt, id est pendentia, ut “et caeli convexa per auras”, id est suspensa, planetasque intellegunt, quia non sunt fixi, sed in aere feruntur. ‘pasci’ autem aquis marinis sidera, id est ignes caelestes, physici docent, secundum quos Lucanus ait “atque undae plus quam quod digerat aer” (10.260). alii ‘sidera convexa’ nobis inminentia, vel quae per convexum polum pascuntur, vel quae per convexum disposita exhalatione terrae ali credantur. quidam radios solis pasci asserunt umore terreno. ‘polus’ autem caelum dixit.

{{ancora+|609|[[Aeneis/Liber I#605|609.]]}} {{sc|'''honos'''}} honor, an honos quaeritur, quia nominativus pluralis ‘res’ terminatus singularem in or mittit, ut amores amor, honores honor, exceptis monosyllabis, ut flos mos ros.

{{ancora+|610|[[Aeneis/Liber I#610|610.]]}} {{sc|'''qvae me cvmqve vocant terrae'''}} id est in quibuscumque terris fuero.

{{ancora+|611|[[Aeneis/Liber I#610|611.]]}} {{sc|'''ilionea'''}} paenultimam huius nominis syllabam natura brevem licentia, qua in nominibus propriis omnes syllabae vocales possunt esse communes, produxit.

{{ancora+|613|[[Aeneis/Liber I#610|613.]]}} {{sc|'''obstipvit'''}} animo perculsa est, quod iam futuri amoris est signum. {{sc|'''primo aspectv'''}} id est pulchritudine. {{sc|'''sidonia'''}} pro Tyria a vicinitate.

{{ancora+|614|[[Aeneis/Liber I#610|614.]]}} {{sc|'''casv deinde'''}} id est miseratione. {{sc|'''et sic ore locvta est'''}} pleonasmos. sic “vocemque his auribus hausi”.

{{ancora+|615|[[Aeneis/Liber I#615|615.]]}} {{sc|'''qvis te nate dea'''}} quis, qualis; admirantis enim est, non interrogantis, ut “quis globus, o cives!” non enim interrogat ille qui nuntiat. hoc autem Dido, ut post indicat, ex Teucri narratione cognovit.

{{ancora+|616|[[Aeneis/Liber I#615|616.]]}} {{sc|'''qvae vis'''}} qualis. {{sc|'''inmanibvs oris'''}} ut Sallustius “mare saevum, inportuosum”. {{sc|'''inmanibvs oris'''}}] non de suo regno ait, sed illas oras significat, quas Ilioneus ait “per invia saxa dispulit”. {{sc|'''adplicat'''}} secundum praesentem usum per ‘d’ prima syllaba scribitur, secundum antiquam orthographiam, quae praepositionum ultimam litteram in vicinam mutabat, per ‘p’, secundum euphoniam per ‘a’ tantum. praepositio enim cum ad conpositionem transierit aut vim suam retinet, ut indico, aut mutat ultimam litteram, ut sufficio, aut perdit, ut coemo.

{{ancora+|617|[[Aeneis/Liber I#615|617.]]}} {{sc|'''tvne ille aeneas'''}} et hoc admirativum, non interrogativum. ‘ille’ autem honoris est, ut “sic Iuppiter ille monebat”, vel ‘tune ille’ videtur beneficium Veneris admirari in eo, quem adamatura est. {{sc|'''dardanio anchisae'''}} bene Anchisen addidit, ne cui diceret esset incertum; cum multis enim Venus concubuit. sed sciendum Anchisen, ut fabula loquitur, pastorem fuisse et cum eo amato Venerem concubuisse. unde Aeneas circa Simoin fluvium natus est; deae enim vel nymphae enituntur circa fluvios vel nemora. quod cum iactaret Anchises, adflatus fulmine oculoque privatus est.

{{ancora+|619|[[Aeneis/Liber I#615|619.]]}} {{sc|'''tevcrvm memini sidona venire'''}} quidam ‘memini venire’ pro ‘memini venisse’ accipiunt. {{sc|'''tevcrvm sidona venire'''}} historia hoc habet, Herculem cum Colchos iret perdito Hyla, qui aquatum profectus, ut fabula loquitur, a nymphis adamatus et raptus est, ut veritas habet, lapsus in fontem altissimum necatus est, post peragratam Mysiam navibus Troiam venisse. a cuius portu cum eum Laomedon arceret, occisus est, et eius filia Hesiona belli iure sublata comiti Telamoni tradita est, qui primus ascenderat murum, unde Teucer natus est; nam Aiacem ex alia constat esse procreatum. tunc Hercules Priamum quoque redemptum a vicinis hostibus in paterno regno locavit: unde et Priamus dictus est apo tou priasthai, id est emi. ceterum quae de liberata dicuntur Hesiona constat esse fabulosa. sed Teucer cum Troia eversa sine fratre esset reversus, qui se furore propter perdita Achillis arma interemerat, vel, ut quidam volunt, quia non defenderat Aiacis fratris interitum, ut alii, quod ossa fratris non rettulisset, ut non nulli, quod Tecmessam concubinam vel eius fratris filium Eurysacen ad avum Telamona de Troia secum non reduxerit, quia ille alia navi vectus felicius navigaverat, Salamine pulsus a patre Sidona venit, ex quo Dido cuncta cognovit. Aiax autem Achillis patruelis frater fuerat, quoniam Telamon et Peleus fratres fuerunt, Aeaci filii.

{{ancora+|621|[[Aeneis/Liber I#620|621.]]}} {{sc|'''belvs'''}} quidam alium patrem Elissae dicunt. {{sc|'''opimam'''}} pro opulentam non nulli accipiunt. {{sc|'''vastabat cyprvm'''}} quam subactam concessit Teucro, ut in ea conlocaret imperium, qui ex responso Apollinis illuc perrexerat et civitatem Salaminam ex nomine patriae ibi condidit, licet alii dicant ab ipso Teucro Cypri superatos incolas et sic conditam civitatem: unde ‘auxilio Beli’ accipi potest, etiam Teucro auxilium a Belo ad occupationem insulae praestitum.

{{ancora+|622|[[Aeneis/Liber I#620|622.]]}} {{sc|'''dicione'''}} potestas dictis constat, id est imperio. et quaerendus nominativus huius nominis. sed de hac re historia longe aliud continet.

{{ancora+|623|[[Aeneis/Liber I#620|623.]]}} {{sc|'''casvs'''}} hoc loco ruinae, ut “ceciditque superbum Ilium”, non fortunae intellegendus est casus.

{{ancora+|624|[[Aeneis/Liber I#620|624.]]}} {{sc|'''pelasgi'''}} Graeci a Pelasgo Iovis et Larissae filio.

{{ancora+|625|[[Aeneis/Liber I#625|625.]]}} {{sc|'''ipse hostis tevcros'''}} Troianorum laudis exaggeratio, quod etiam ab hoste laudantur. et quidam ‘hostis’ singularem, quidam pluralem legunt. {{sc|'''lavde'''}} quidam pro virtute accipiunt, ut “primam merui qui laude coronam”. {{sc|'''ferebat'''}} laudabat, praeferebat.

{{ancora+|626|[[Aeneis/Liber I#625|626.]]}} {{sc|'''tevcrorvm a stirpe volebat'''}} propter genus maternum, ut supra diximus. et plus est quod dixit ‘volebat’, quasi materno gaudens refutaret genus paternum. sane ‘stirps’ cum de origine dicimus generis feminini est, ut “heu stirpem invisam”, cum de ligno masculini “sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum”.

{{ancora+|627|[[Aeneis/Liber I#625|627.]]}} {{sc|'''tectis svccedite nostris'''}} ad convivium vocat; nam iam supra dixit ‘urbe, domo socias’. dicitur autem ‘o tectis succedite’, ut “succeditque gemens stabulis”, et “tecto adsuetus coluber succedere”.

{{ancora+|628|[[Aeneis/Liber I#625|628.]]}} {{sc|'''me qvoqve'''}} quemadmodum vos. {{sc|'''similis fortvna'''}} scilicet adversa.

{{ancora+|629|[[Aeneis/Liber I#625|629.]]}} {{sc|'''demvm'''}} postea.

{{ancora+|630|[[Aeneis/Liber I#630|630.]]}} {{sc|'''non ignara mali miseris svccvrrere disco'''}} quare ‘non disco'? quia non sum ignara; bis enim intellegimus ‘non’, ut supra diximus. sic Sallustius “segnior neque minus gravis et multiplex cura”.

{{ancora+|631|[[Aeneis/Liber I#630|631.]]}} {{sc|'''simvl aenean in regia dvcit tecta'''}} et hoc et quod sequitur videtur auspicium nuptiarum.

{{ancora+|632|[[Aeneis/Liber I#630|632.]]}} {{sc|'''simvl divvm templis indicit honorem'''}} apud maiores nostros mos fuit, ut magistratus post res serias quae consulto peragebantur in fine actus adderent ‘diis honorem dico’, vel alio modo ‘hinc ad deos’, quod poeta, amator antiqvitatis, subtiliter docet; infert enim Didonem post habitum cum Aenea colloquium et iunctam hospitalitatem, ‘quare agite o tectis iuvenes succedite nostris’ et supra ‘urbem quam statuo vestra est’ et ‘Tros Tyriusque mihi nullo discrimine agetur’, [1.post actum publicum,] diis sacra iussisse; nam subiungit ‘simul Aenean in regia ducit tecta, simul divum templis indicit honorem’. {{sc|'''indicit honorem'''}} id est iussit fieri supplicationes. et bene ‘indicit’, quia Troiani inopinato venerant. et feriae aut legitimae sunt aut indictae. indici autem dicuntur, quia paupertas maiorum ex conlatione sacrificabat, aut certe de bonis damnatorum: unde et supplicia dicuntur supplicationes, quae sunt de bonis supplicia passorum. Sallustius “in suppliciis deorum magnifici”. hinc etiam sacrum et venerabile et exsecrandum intellegimus, quia sacrae res de bonis exsecrandorum fiebant. {{sc|'''indicit honorem'''}}] indictiva sacrificia dicebantur quae subito ad praesens tempus indicebantur. dicebantur sacra et honoraria, quod utrumque hoc loco complexus videtur.

{{ancora+|635|[[Aeneis/Liber I#635|635.]]}} {{sc|'''terga svvm'''}} non declinatio ‘u’ litteram hoc loco geminat, sed ratio nominis in quo est ‘u’, sicut et in ‘rum’ mittit genetivum pluralem non per declinationem, sed quia est in nomine ‘r’, ut patrum. alituum vero ubi legimus, parenthesis est, sicut Mavortis, nam alitum facit.

{{ancora+|636|[[Aeneis/Liber I#635|636.]]}} {{sc|'''mvnera laetitiamqve dei'''}} id est Liberi patris, ac per hoc vinum: aut certe ut multi legunt ‘laetitiamque die’, id est diei, ut supra dicta munera sint multorum dierum usui sufficientia, intellegamus autem missa aliqua etiam ad usum diei. †in caesi dilegitur. non nulli ‘dii’ legunt, sicut veteres ‘famis fami’. Plautus in Mercatore “qui aut Nocti, aut Dii, aut Soli, aut Lunae” (Mer. 4-5). sane quidam hunc versum intellegi non putant posse, ut est ille “quem tibi iam Troia”.

{{ancora+|637|[[Aeneis/Liber I#635|637.]]}} {{sc|'''splendida instrvitvr'''}} pro instruitur et splendida fit. {{sc|'''lvxv'''}} modo abundantia, alibi luxuria. et notandum, quia affluentiam ubique exteris gentibus dat, Romanis frugalitatem, qui et duobus tantum cibis utebantur et in atriis sedebant edentes: unde Iuvenalis “quis fercula septem secreto cenavit avus?” et Vergilius “perpetuis soliti patres considere mensis”. {{sc|'''mediis tectis'''}} iuxta cottidianam consuetudinem ait ‘mediis’, ut si dicamus ‘in media domo sua sedens turbatus’.

{{ancora+|639|[[Aeneis/Liber I#635|639.]]}} {{sc|'''laboratae vestes'''}} labore perfectae, ut “laboratasque premunt ad pectora ceras”. et est sermo in conpendium coactus, sicut “rapuitque in fomite flammam”, id est raptim fecit. et sane ‘vestes’ non illas dicit quibus induimur, sed stragulas, super quas discumbitur, sic enim dicebantur ‘vestes stragulae’. {{sc|'''ostroqve svperbo'''}} claro, pretioso, id est per se superbo, aut quia superbos faciat.

{{ancora+|640|[[Aeneis/Liber I#640|640.]]}} {{sc|'''ingens argentvm mensis'''}} aut subaudi ‘exponunt’, aut mensas argenteas accipe. {{sc|'''caelataqve in avro'''}} insculpta. et nomen hoc in principali aliam habet naturam, in derivatione mutat. nam celum dicitur ferrum ipsum unde operantur argentarii, quod producitur naturaliter, sed in derivatione mutatur; diphthongus namque est ‘caelataque in auro’.

{{ancora+|641|[[Aeneis/Liber I#640|641.]]}} {{sc|'''fortia facta patrvm'''}} veteres enim in conviviis solebant fortia parentum facta narrare, quae hic etiam insculpta dicit. et hic resolvit poeta illud quod reprehenditur, cur in templo Iunonis non Poenorum, sed Troianorum et Graecorum facta depinxerit, scilicet quod suorum res pretiosiore materia signatas habuerit. {{sc|'''series'''}} ordo conexus.

{{ancora+|642|[[Aeneis/Liber I#640|642.]]}} {{sc|'''per tot dvcta viros'''}} a Belo, primo rege Assyriorum, ut “ab antiquo durantia cinnama Belo” usque ad Belum, patrem Didonis, qui et ipse Assyrius fuit, quamvis alio nomine pater Didonis fuisse dicatur. hinc est “quam Belus et omnes a Belo soliti”, cum inter patrem et filiam medius nullus existat. et hoc regis nomen ratione non caret; nam omnes in illis partibus Solem colunt, qui ipsorum lingua El dicitur, unde et Helios. ergo addita digammo et in fine facta derivatione a Sole regi nomen inposuit.

{{ancora+|643|[[Aeneis/Liber I#640|643.]]}} {{sc|'''aeneas'''}} sequitur ‘rapidum ad naves’, cetera per parenthesin dicta sunt.

{{ancora+|644|[[Aeneis/Liber I#640|644.]]}} {{sc|'''rapidvm ad naves praemittit achaten'''}} non praemittit, nec enim sequitur ipse, sed praerapidum, quod ex adfectu patris, id est eius qui mittit, intellegendum est, non ex Achatae velocitate. et sic praerapidum dixit, quomodo Terentius “per pol quam paucos”, hoc est perquam paucos; ‘pol’ enim ipsum per se plenum est iurantis adverbium, cui praepositio separatim numquam cohaeret.

{{ancora+|645|[[Aeneis/Liber I#645|645.]]}} {{sc|'''ferat'''}} adferat, nuntiet, ut “feret haec aliquam tibi fama salutem”.

{{ancora+|646|[[Aeneis/Liber I#645|646.]]}} {{sc|'''stat'''}} modo ‘est’, ut “Graio stant nomine dictae”; alias ‘horret’, ut stant lumina flamma et “stabat acuta silex”; item ‘plenum est’, ut “iam pulvere caelum stare vident” et “stant et iuniperi et castaneae hirsutae”; item ‘positum est’, ut “stant manibus arae”; item ‘placet’, ut “stat conferre manum Aeneae” et “stat casus renovare omnes”. pro loco ergo hic sermo intellegendus est.

{{ancora+|647|[[Aeneis/Liber I#645|647.]]}} {{sc|'''iliacis erepta rvinis'''}} commendat ex loci difficultate, ut “nec tuta mihi valle reperti”; item ex persona, ut ‘ornatus Argivae Helenae’ et ‘Ilione quod gesserat olim’, ut “hoc Priami gestamen erat”: quemadmodum plerumque ex longinqvitate, ut “ex Aethiopia est usque haec”. {{sc|'''erepta'''}} ostendit valde pretiosa, quae meruerunt ex ruinis civitatis eripi. laborat autem poeta hoc sermone probare, ab Aenea non esse proditam patriam, si ornatus Helenae, quam cum Antenore Troiam prodidisse manifestum est, ex incendio eripuit bellorum casu, non pro praemio proditionis accepit.

{{ancora+|648|[[Aeneis/Liber I#645|648.]]}} {{sc|'''signis avroqve'''}} signis aureis, ut “molemque et montes”. {{sc|'''pallam rigentem'''}} duram propter aurum, sicut vel novas vestes videmus. significat autem tunicopallium, quod secundum Varronem palla dicta est ab inrugatione et mobilitate, quae est et circa finem huiusmodi vestium, apo tou pallein.

{{ancora+|649|[[Aeneis/Liber I#645|649.]]}} {{sc|'''et circvmtextvm velamen'''}} cycladem significat. {{sc|'''acantho'''}} genus virgulti flexuosum, quod vulgo herbacanthum dicunt, in cuius imitationem arte vestis ornatur. Varro ita refert: “Onesicritos ait, in India esse arbores, quae lanam ferant, item Epicadus in Sicilia, quarum floribus quom dempti sint nuclei ex his inplicitis mulieres multiplicem conficere vestem”. hinc vestimenta acanthina appellata.

{{ancora+|650|[[Aeneis/Liber I#650|650.]]}} {{sc|'''ornatvs argivae helenae'''}} a vicinitate dixit ‘Argivae’. et paulo post ‘Mycenis’, cum Spartana fuerit, quae civitas est in Laconica; nam legimus “me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter”. et vide iam omen infelicitatis futurae, cum adulterae suscipit munera. {{sc|'''qvos illa mycenis'''}} hic quoque commendatio muneris a persona, quae in fuga magni fecerit.

{{ancora+|651|[[Aeneis/Liber I#650|651.]]}} {{sc|'''pergama cvm peteret'''}} eo tempore quo a Paride sollicitata est Helena Venere faciente, quae ei praemium pro victoria, quam de malo aureo acceperat, alienum matrimonium concilians solverat. nota fabula omnibus traditum est, quamvis vera historia hoc habere dicatur, non sollicitatam a Paride Helenam, sed cum non ei consentiret, ut absente eo tempore Menelao sponte eum sequeretur ad Troiam, expugnata civitate vi a Paride sublatam. unde factum est, ut Paris timore, ne qui eum insequerentur, non recto itinere properaret ad patriam, sed deverteret ad Aegyptum et ad regem Proteum veniret. qui cum esset sacrificus et agnovisset alienam uxorem a Paride raptam, duci eam dicitur subtraxisse et nescio quibus disciplinis phantasma in similitudinem Helenae formatum Paridi dedisse, quod in undecimo plenius invenies. {{sc|'''inconcessosqve hymenaeos'''}} et fato et legibus. Hymenaeus autem ut alii dicunt deus est nuptiarum, ut alii, quidam iuvenis fuit, qui die nuptiarum oppressus ruina est, unde expiationis causa nominatur in nuptiis. falsum est autem; nam vitari magis debuit nomen extincti. sed hoc habet veritas: Hymenaeus quidam apud Athenas inter bella saevissima virgines liberavit, quam ob causam nubentes eius invocant nomen, quasi liberatoris virginitatis. hinc etiam apud Romanos Thalassio invocatur. cum enim in raptu Sabinarum plebeius quidam raptam pulcherrimam duceret, ne ei auferretur ab aliis, Thalassionis eam ducis nobilis esse simulavit, cuius nomine fuit puellae tuta virginitas.

{{ancora+|652|[[Aeneis/Liber I#650|652.]]}} {{sc|'''extvlerat'''}} secum exportaverat. {{sc|'''matris ledae mirabile donvm'''}} vel quod ipsa filiae, vel quod ei Iuppiter dederat.

{{ancora+|653|[[Aeneis/Liber I#650|653.]]}} {{sc|'''praeterea sceptrvm ilione'''}} bene offert munera apta personis, sicut etiam Latino in septimo. {{sc|'''ilione qvod gesserat olim'''}} quia etiam feminae sceptro utebantur. ‘gesserat’ autem pro gestaverat, ut “hoc Priami gestamen erat”. et quaeritur, utrum hoc sceptrum de Thracia, an de Troia sublatum. quidam Aeneae ab Iliona datum dicunt. sed quamvis apta nupturae reginae sint munera, tamen futurorum malorum continere omen videntur.

{{ancora+|654|[[Aeneis/Liber I#650|654.]]}} {{sc|'''maxima natarvm priami'''}} quia ante etiam feminae regnabant, praesertim primogenitae; unde est ‘maxima’. haec autem uxor Polymestoris fuit, quae post captum Ilium eiecta a viro manu sua interiit. {{sc|'''monile'''}} ornamentum gutturis, quod et segmentum dicunt, ut Iuvenalis “segmenta et longos habitus”, licet segmentatas vestes dicamus, ut ipse “et segmentatis dormisset parvula cunis”.

{{ancora+|655|[[Aeneis/Liber I#655|655.]]}} {{sc|'''bacatvm'''}} ornatum margaritis. dicimus autem et haec margarita et hoc margaritum et haec margaris, quod Graecum est, quo modo Nais. sane multi separant gemmam a margarita, ut Cicero “nullam gemmam aut margaritam”, et gemmas volunt dici diversi coloris, margaritas vero albas; vel gemmas integras, margaritas pertusas. {{sc|'''dvplicem'''}} aut latam, ut “duplici aptantur dentalia dorso”, item at “duplex agitur per lumbos spina”: aut certe re vera duplicem gemmis et auro. sane inmiscet Romanam consuetudinem; coronis enim feminae utebantur.

{{ancora+|656|[[Aeneis/Liber I#655|656.]]}} {{sc|'''haec celerans'''}} celeriter facere cupiens.

{{ancora+|657|[[Aeneis/Liber I#655|657.]]}} {{sc|'''at cytherea'''}} ab insula quae numero tantum plurali dicitur, ut “sunt alta Cythera”. {{sc|'''novas artes'''}} ars ton meson est, unde sine epitheto male ponitur. veteres autem artes pro dolis ponebant, ut Terentius in heauton timorumeno “offendi quendam ibi militem eius noctem orantem: haec arte tractabat virum”, item in Phormione “artificem probum”; nam et Graeci dolos tekhnas dicunt, ut in secundo “periurique arte Sinonis”.

{{ancora+|658|[[Aeneis/Liber I#655|658.]]}} {{sc|'''faciem mvtatvs'''}} nota figura est. quod autem addidit ‘et ora’, perissologia est.

{{ancora+|659|[[Aeneis/Liber I#655|659.]]}} {{sc|'''fvrentem incendat reginam'''}} incendat et furere faciat, ut “animumque labantem inpulit”. {{sc|'''inplicet'''}} proprie ait; inpliciti enim morbo dicuntur; nam et amor morbus.

{{ancora+|661|[[Aeneis/Liber I#660|661.]]}} {{sc|'''domvm timet ambigvam'''}} in qua habitat mutabilis femina, ut “varium et mutabile semper femina”, item Iuno in quarto “suspectas habuisse domos Carthaginis altae”. {{sc|'''ambigvam'''}}] modo incertam. alias ‘ambiguam’ pro gemina duplicique accipitur, ut “agnovit prolem ambiguam”. {{sc|'''bilingves'''}} fallaces; nec enim ad linguam rettulit, sed ad mentem.

{{ancora+|662|[[Aeneis/Liber I#660|662.]]}} {{sc|'''atrox ivno'''}} quantum ad Venerem pertinet saeva, non quod ita de ea poeta iudicet. {{sc|'''et svb noctem cvra recvrsat'''}} circa noctem. et sciendum quia, cum tempus significatur, sub praepositio accusativo cohaeret, ut “aut ubi sub lucem densa inter nubila sese diversi rumpunt radii”. et bene ‘sub noctem cura recursat’, quia vehementiores curae vel circa noctem vel per noctem sunt. ‘recursat’ autem recurrit et revertitur; quasi semper in mentem venit.

{{ancora+|663|[[Aeneis/Liber I#660|663.]]}} {{sc|'''aligervm'''}} compositum a poeta nomen. {{sc|'''ergo his aligervm dictis adfatvr amorem'''}} Latini deum ipsum ‘Cupidinem’ vocant, hoc quod facit ‘amorem’. sed hic imitatus est Graecos, qui uno nomine utrumque significant; nam Amorem dixit deum: sed discrevit epitheto. sane numen hoc ratione non caret. nam quia turpitudinis est stulta cupiditas, puer pingitur, ut “inter quas curam Clymene narrabat inanem”, id est amorem, item quia inperfectus est in amantibus sermo, sicut in puero, ut “incipit effari mediaque in voce resistit”. alatus autem ideo est, quia amantibus nec levius aliquid nec mutabilius invenitur, ut in ipsa probatur Didone; nam de eius interitu cogitat, cuius paulo ante amore deperibat, ut “non potui abreptum divellere corpus”. sagittas vero ideo gestare dicitur, quia et ipsae incertae velocesque sunt. et haec ratio paene in omnibus aliis numinibus pro potestatum qualitate formatur.

{{ancora+|664|[[Aeneis/Liber I#660|664.]]}} {{sc|'''nate meae vires'''}} aut quia Veneria voluptas exerceri sine amore non potest, aut secundum Simoniden qui dicit, Cupidinem ex Venere tantum esse progenitum: quamquam alii dicant ex ipsa et Marte, alii ex ipsa et Vulcano, alii vero Chai et primae rerum naturae eum esse filium velint. sane et hic persuasoriam agit, sicut superius, ubi Iuno ad Aeolum loquitur “Aeole, namque tibi”. sed ibi quia dea cum homine loquebatur, principio opus non fuit, hic vero principio usus est, quia dea cum deo loquitur ad benivolentiam comparandam. ‘nate’ ab indulgentissimo nomine: causa amoris ‘mea magna potentia’: quid possit facere ‘qui tela typhoea temnis’: pro quo ‘frater ut Aeneas pelago tuus’: contra quem ‘odiis Iunonis iniquae’: nam quod dicit ‘frater tuus’, non ‘filius meus’, ostendit etiam ei profuturum qui rogatur; nam ex eo genere est illud ‘et nostro doluisti saepe dolore’. sequitur causa ‘hunc Phoenissa tenet Dido’: timor ipsius ‘et vereor quo se Iunonia vertant hospitia’: rem ipsam ‘quocirca capere ante dolis’: modus ‘qua facere id possis’: quamdiu ‘noctem non amplius unam’: an difficile sit ‘et notos pueri puer indue vultus’: quomodo ‘ut cum te gremio accipiet laetissima Dido’: subito amabit ‘occultum inspires ignem fallasque veneno’: nihil promisit; quid enim promitteret deo? SOLUS, {{sc|'''nate'''}} qui Iovis contemnis fulmina, quae diis ceteris solent esse terrori.

{{ancora+|665|[[Aeneis/Liber I#665|665.]]}} {{sc|'''patris svmmi'''}} nunc quidem de Iove proprie dixit. sciendum tamen pro qualitate rerum vel personarum summum deum dici vel patrem; nam unusquisque eum summum putat esse quem colit, ut “summe deum sancti custos Soractis Apollo”. {{sc|'''typhoe'''}}+{{sc|'''a'''}} multi ‘Typhoia’ legunt, ut cerialia et cerealea. ‘Typhoe+a’ autem dixit non quibus Typhoeus usus est, sed quibus Iuppiter in Typhoeum: a spoliis [1.id est virtute] et victoria epitheton posuit, ut Scipio Africanus et Metellus Creticus. {{sc|'''temnis'''}} aphaeresis est pro contemnis. hac autem laude hoc agit, facile eum posse Iunonem contemnere qui contemnit et Iovem.

{{ancora+|666|[[Aeneis/Liber I#665|666.]]}} {{sc|'''ad te confvgio'''}} personarum ratio facit laudis augmentum. {{sc|'''tva nvmina'''}} possibilitatem. et notandum unum deum plura habere numina, ut supra diximus de Iunone.

{{ancora+|667|[[Aeneis/Liber I#665|667.]]}} {{sc|'''frater vt aeneas'''}} conciliatio a qualitate personae. ‘ut’ autem est quemadmodum, quod in pronuntiatione extenditur, quando temporis non est.

{{ancora+|668|[[Aeneis/Liber I#665|668.]]}} {{sc|'''iactetvrqve'''}} vacat ‘que’. {{sc|'''odiis ivnonis iniqvae'''}} iusta causa petitionis ostenditur. ‘odium’ autem ‘o’ in nomine breve est, in verbo longum, ut ‘odi’, quemadmodum ‘liquor’ ‘li’ brevis est, ‘liquitur’ longa.

{{ancora+|669|[[Aeneis/Liber I#665|669.]]}} {{sc|'''nota tibi'''}} Graeca figura est, ut Terentius “mira vero militi quae placeant”. {{sc|'''nostro dolvisti saepe dolore'''}} ‘nostro’ aut eo quo et ego, aut ‘doluisti’ ideo quia me dolentem vidisti, ut ‘dolea illa re’.

{{ancora+|670|[[Aeneis/Liber I#670|670.]]}} {{sc|'''phoenissa'''}} de Phoenice. {{sc|'''tenet'''}} moratur. {{sc|'''blandis vocibvs'''}} ideo dixit ‘blandis’, ut ostenderet Didonem facile amore incendi posse, quae ante iam blanda est, quam amat.

{{ancora+|671|[[Aeneis/Liber I#670|671.]]}} {{sc|'''qvo se ivnonia vertant hospitia'''}} ‘quo’ in quam partem. ‘Iunonia’ autem ‘hospitia’ Carthaginem dicit, ubi habitabat Iuno, ut “hic illius arma”: aut certe hoc ipsum vereor, quod Aeneae Carthago in hospitium patuit, ut est “timeo Danaos et dona ferentes”.

{{ancora+|672|[[Aeneis/Liber I#670|672.]]}} {{sc|'''havd tanto cessabit cardine rervm'''}} aut deiktikos dixit, ne in tantum quidem, hoc est brevi occasione cessabit; aut simpliciter intellegendum est, non poterit in tanta rerum opportunitate cessare, ut sit de proverbio tractum, quo dicitur ‘res in cardine est’, hoc est in articulo. quidam sic intellegunt: cum in incerto statutae res sunt, in cardine esse dicuntur, et translationem verbi a ianua tractam volunt, quae motu cardinis hac atque illac inpelli potest.

{{ancora+|673|[[Aeneis/Liber I#670|673.]]}} {{sc|'''qvocirca'''}} quapropter. {{sc|'''meditor'''}} mente pertracto.

{{ancora+|674|[[Aeneis/Liber I#670|674.]]}} {{sc|'''ne qvo se nvmine mvtet'''}} ‘quo’ vel vacat, vel pronomen est. et bene supprimit nomen Iunonis, ne eius frequenti commemoratione Cupidinem terreat; magis enim vult eum intellegere, quam audire Iunonem. aut certe adverbium est, ut sit, timeo ne se numine Dido aliquam commutet in partem.

{{ancora+|675|[[Aeneis/Liber I#675|675.]]}} {{sc|'''mecvm'''}} id est cum officio Venerio, nec potest intellegi ‘quemadmodum ego’; aliter enim a matre Aeneas amatur, aliter a Didone. {{sc|'''mecvm'''}} per meos amores, id est me adnitente.

{{ancora+|676|[[Aeneis/Liber I#675|676.]]}} {{sc|'''qva'''}} id est quomodo. {{sc|'''accipe'''}} audi, ut “accipe nunc Danaum insidias”, ut contra ‘da’ dic; ut “da, non indebita posco” et “da Tityre nobis”. {{sc|'''mentem'''}} dispositionem, consilium.

{{ancora+|677|[[Aeneis/Liber I#675|677.]]}} {{sc|'''accitv'''}} evocatione. et est quartae declinationis.

{{ancora+|678|[[Aeneis/Liber I#675|678.]]}} {{sc|'''vrbem sidoniam'''}} quam tenent Sidonii. {{sc|'''mea maxima cvra'''}} et Aeneas cura est, sed Ascanius maxima, “cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur”: et ubique Ascanius maxima cura Veneris introducitur, ut “Veneris iustissima cura”, item “hunc tegere et dirae valeam subducere pugnae”.

{{ancora+|679|[[Aeneis/Liber I#675|679.]]}} {{sc|'''dona restantia'''}} quae restiterunt, quae superfuerunt. et ante pelagus posuit, cum post Troiae eversionem navigaverit Aeneas.

{{ancora+|680|[[Aeneis/Liber I#680|680.]]}} {{sc|'''sopitvm somno'''}} unum quidem est sopor et somnus, sed modo ‘sopitum’ inrigatum intellegimus. {{sc|'''cythera'''}} sicut supra dictum est genere neutro pluraliter, ut alibi “sunt alta Cythera”.

{{ancora+|681|[[Aeneis/Liber I#680|681.]]}} {{sc|'''idalivm'''}} Cypri nemus est, in quo oppidum breve, ut paulo post “Idaliae lucos”, item “Idaliumque nemus”. {{sc|'''sacrata sede'''}} vel templi vel oppidi.

{{ancora+|682|[[Aeneis/Liber I#680|682.]]}} {{sc|'''ne qva'''}} ‘qua’ vacat, ut frequenter diximus. {{sc|'''medivs'''}} inportunus, incongruus.

{{ancora+|683|[[Aeneis/Liber I#680|683.]]}} {{sc|'''tv faciem illivs'''}} ‘faciem’ pro vultu posuit. nullus enim faciem alterius potest accipere, sed vultum, qui pro mentis qualitate formatur: unde infra est ‘et notos pueri puer indue vultus’. {{sc|'''tv faciem illivs'''}}] quod difficile numini non est, ut in faciem mutetur alterius. sane ‘illius’ in Georgicis corripuit, ut “illius inmensae”. {{sc|'''noctem non amplivs vnam'''}} ut supra diximus artis poeticae est non omnia dicere: unde nunc praemisit ‘noctem unam’; nec enim dicturus est aut abscessum Cupidinis aut adventum Ascanii.

{{ancora+|684|[[Aeneis/Liber I#680|684.]]}} {{sc|'''pveri pver'''}} argumentum a facili. {{sc|'''laetissima dido'''}} non est epitheton perpetuum, id est cum laeta esse coeperit.

{{ancora+|686|[[Aeneis/Liber I#685|686.]]}} {{sc|'''regales inter mensas'''}} epulas intemperantes, in quibus castitas rara est et facilis amoris occasio: unde est “sine Cerere et Libero friget Venus”. {{sc|'''laticemqve lyaevm'''}} latex proprie aqua est fontium ab eo quod intra terrae venas lateat, sed et vinum latet intra uvam, unde nunc dixit laticem. ‘Lyaeum’ autem pro ‘Lyaeium’ dixit, figurate ponens principalitatem pro derivatione.

{{ancora+|688|[[Aeneis/Liber I#685|688.]]}} {{sc|'''occvltvm inspires ignem'''}} definitio amoris est ignis occultus. {{sc|'''veneno'''}} venenum dictum ab eo quod per venas eat. ideo post ait “longumque bibebat amorem”.

{{ancora+|689|[[Aeneis/Liber I#685|689.]]}} {{sc|'''paret amor dictis'''}} ut supra pro Cupidine amorem ponit. sane notandum, quod interdum ubi inducit minorem festinantem parere, maiori respondentem eum non facit, ut hoc loco Cupidinem, ut in quarto “ille patris magni parere parabat imperio”, et in septimo “exin Gorgoneis Alecto infecta venenis”.

{{ancora+|690|[[Aeneis/Liber I#690|690.]]}} {{sc|'''et alas exvit'''}} laus ingens Ascanii per transitum, siquidem Cupido alis tantum depositis Ascanius fuit.

{{ancora+|691|[[Aeneis/Liber I#690|691.]]}} {{sc|'''placidam per membra qvietem'''}} aut epitheton est quietis, aut ideo ‘placidam’ dixit, quia est quies, quae potest etiam somniorum terrore turbari.

{{ancora+|692|[[Aeneis/Liber I#690|692.]]}} {{sc|'''inrigat'''}} infundit: proprie quia et somnus sic pingitur quasi cornu infundat. {{sc|'''fotvm'''}} sublatum, complexum.

{{ancora+|693|[[Aeneis/Liber I#690|693.]]}} {{sc|'''amaracvs'''}} hic puer regius unguentarius fuit, qui casu lapsus dum ferret unguenta, maiorem ex unguentorum confusione odorem creavit: unde optima unguenta amaracina dicuntur. hic postea in herbam sampsucum versus est, quam nunc etiam amaracum dicunt.

{{ancora+|695|[[Aeneis/Liber I#695|695.]]}} {{sc|'''iamqve ibat'''}} cum vix Venus ista dixisset. sane neque festinantibus personis neque minoribus est respondendi facultas, ut hoc loco Cupidini, Mercurio supra, item in quarto, ut in septimo Furiae.

{{ancora+|697|[[Aeneis/Liber I#695|697.]]}} {{sc|'''cvm venit'''}} aut pro ‘cum veniret’, aut ut ‘cum’ sit adverbium temporis pro dum; nec enim potest coniunctivi modi particula iungi indicativo. sane sciendum, malo errore ‘cum’ et ‘dum’ a Romanis esse confusa. {{sc|'''avlaeis'''}} velis pictis, quae ideo aulaea dicta sunt, quod primum in aula Attali regis Asiae, qui populum Romanum scripsit heredem, inventa sunt. ideo autem etiam in domibus tendebantur aulaea, ut imitatio tentoriorum fieret, sub quibus bellantes semper habitavere maiores: unde et in thalamis hoc fieri hodieque conspicimus. Varro tamen dicit vela solere suspendi ad excipiendum pulverem, quia usus camerae ignorabatur: unde Horatius “interea suspensa gravis aulaea ruinas in patinam fecere, trahentia pulveris atri, quantum non Aquilo Campanis excitat oris”. sciendum sane omnia Graeca nomina in e exeuntia, cum derivationem faciunt, e in ae diphthongon convertere, ut aule aulaea, Ide Idaea, Aitne Aetnaea. {{sc|'''svperbis'''}} nobilibus, ut “ceciditque superbum Ilium”.

{{ancora+|698|[[Aeneis/Liber I#695|698.]]}} {{sc|'''avrea'''}} si ‘Dido aurea’, pulchram significat, et est nominativus, si ‘sponda aurea’, septimus quidem est, sed synizesis fit, et spondeus est. {{sc|'''sponda'''}} antiqui stibadia non habebant, sed stratis tribus lectis epulabantur, unde et triclinium sterni dicitur. sic Cicero “sterni triclinia, et in foro sterni iubebat”. unde apparet errare eos, qui triclinium dicunt ipsam basilicam vel cenationem. {{sc|'''mediamqve locavit'''}} ipse enim apud maiores domini fuerat locus, ut aperte Sallustius docet “igitur discubuere: Sertorius inferior in medio, super eum L. Fabius Hispaniensis senator ex proscriptis; in summo Antonius, et infra scriba Sertorii Versius; et alter scriba Maecenas in imo, medius inter Tarquinium et dominum Perpernam”. {{sc|'''locavit'''}} collocavit.

{{ancora+|699|[[Aeneis/Liber I#695|699.]]}} {{sc|'''iam pater aeneas'''}} religiosus, quia pater proprie omnium deorum epitheton est, ut ubique ostendit Vergilius.

{{ancora+|700|[[Aeneis/Liber I#700|700.]]}} {{sc|'''ostro'''}} pro purpura posuit, unde tingitur purpura.

{{ancora+|701|[[Aeneis/Liber I#700|701.]]}} {{sc|'''dant manibvs famvli lymphas'''}} humilis character, qui iskhnos dicitur; vilia enim describuntur. {{sc|'''cereremqve canistris'''}} hic panem, alibi triticum, ut “tum Cererem corruptam undis”. {{sc|'''expedivnt'''}} proferunt. {{sc|'''tonsisqve fervnt mantelia villis'''}} ‘tonsis villis’ vel minutis vel conpositis, ut “tonsa coma, pressa corona est”; constat enim maiores mappas habuisse villosas, quibus etiam in sacris utebantur, sicut in georgicis “manibus liquidos dant ordine fontis germanae, tonsisque ferunt mantelia villis”; de supplicaturis enim hoc dixit. ‘mantelia’ vero a manibus tergendis dicta, et est nominativus mantele, quo modo torale. quod autem legimus “ne turpe toral”, apocope est.

{{ancora+|703|[[Aeneis/Liber I#700|703.]]}} {{sc|'''qvinqvaginta'''}} hoc est multae. {{sc|'''ordine longo'''}} id est dispositione, secundum Tullium, qui in oeconomicis dicit, quid ubi ponendum sit; nec enim debent universa confundi. {{sc|'''cvra penvm strvere'''}} inter penum et cellarium hoc interest, quod cellarium est paucorum dierum, unde et in cellam dicitur imperatum frumentum, penus vero temporis longi. sane dicimus et hic et haec et hoc penus, sed a masculino et a feminino genere quarta est declinatio, a neutro tertia, quo modo pecus pecoris. unde Horatius “portet frumenta penusque”, masculino vero genere Plautus “nisi mihi annuus penus datur” (Ps. 178), feminino Lucilius posuit, ut “uxori legata penus”. quartae autem declinationis esse Persius docet, ut in “locuplete penu defensis pinguibus Umbris”.

{{ancora+|704|[[Aeneis/Liber I#700|704.]]}} {{sc|'''strvere'''}} ordinare, conponere, unde et structores dicuntur ferculorum conpositores. {{sc|'''et flammis adolere penates'''}} colere. sed adolere proprie est augere. in sacris autem kat’ euphemismon adolere per bonum omen dicitur; nam in aris non adolentur aliqua, sed cremantur et consumuntur. {{sc|'''et flammis adolere penates'''}}] quia veteres in focis sacrificabant, ut ipse alibi “hortor amare focos”.

{{ancora+|705|[[Aeneis/Liber I#705|705.]]}} {{sc|'''totidemqve pares aetate ministri'''}} non numerus habet admirationem, sed aetatis aequalitas.

{{ancora+|706|[[Aeneis/Liber I#705|706.]]}} {{sc|'''qvi dapibvs mensas onerent'''}} dapes regum sunt, epulae privatorum. ‘onerent’ autem potest et ad abundantiam retulisse et de veterum more dixisse, quibus cum accubuissent omnis cena semel adponebatur. et quidam volunt hoc secundum veterem caerimoniarum ritum adverti debere, quod flamini Diali mensa inanis non anteponebatur; nam cum dicit ‘qui dapibus mensas onerent et pocula ponant’, et alibi “et vina reponite mensis”, quid aliud ostendit, quam mensam vacuam non antepositam Aeneae, quem ubique omnia sacerdotia inducit habuisse? {{sc|'''et pocvla ponant'''}} secundum antiquum locutus est morem, quia veteribus non in manus dabantur pocula, sed mensis adponebantur, ut hodieque apud plures pocula in canistris argenteis adponuntur, quae canistra siccaria dicuntur.

{{ancora+|708|[[Aeneis/Liber I#705|708.]]}} {{sc|'''toris pictis'''}} pro in toris pictis. et torus dictus est, quod veteres super herbam tortam vel sedebant vel discumbebant, ut “proximus ut viridante toro consederat herbae”. {{sc|'''ivssi discvmbere'''}} bene ‘iussi’ de regiis satellitibus dixit, qui utique subiecti habebantur imperio, nec tamquam hospites fuerant invitati. discumbere autem iuxta consuetudinem suorum temporum dixit, quia olim sedentes vescebantur, ut ipse alibi “gramineoque viros locat ipse sedili” et “perpetuis soliti patres considere mensis”.

{{ancora+|709|[[Aeneis/Liber I#705|709.]]}} {{sc|'''mirantvr dona'''}} AENEAE, {{sc|'''mirantvr ivlvm'''}} hoc ad Tyrios rettulit. {{sc|'''mirantvr ivlvm'''}} quem putabant Iulum.

{{ancora+|710|[[Aeneis/Liber I#710|710.]]}} {{sc|'''flagrantisqve dei vvltvs'''}} hoc ad poetam refertur. {{sc|'''flagrantis'''}} ardentis divinitate. {{sc|'''simvlataqve verba'''}} conposita in Ascanii similitudinem. et hoc ex persona poetae accipiendum.

{{ancora+|712|[[Aeneis/Liber I#710|712.]]}} {{sc|'''praecipve infelix'''}} propter casum futurum, ut probant sequentia ‘pesti devota futurae’. ideo ergo infelix. ‘pesti’ autem amori vel malo. ‘devota’ vero de oratione Augusti translata locutio, quam habuit in laudatione funeris Marcelli, cum diceret, illum inmaturae morti devotum fuisse.

{{ancora+|713|[[Aeneis/Liber I#710|713.]]}} {{sc|'''expleri mentem neqvit'''}} Graeca figura est. {{sc|'''tvendo'''}} dum intuetur. et omnis gerundi modus tam ab agentis quam a patientis significatione similiter profertur, ut “cantando tu illum”, id est dum cantas, et “frigidus in pratis cantando rumpitur anguis”, id est dum ei cantatur.

{{ancora+|714|[[Aeneis/Liber I#710|714.]]}} {{sc|'''ille vbi'''}} postquam, ut Horatius “nos ubi decidimus”, hoc est postquam; nam si loci esset, ‘quo’ diceret. ergo ‘ubi’ interdum adverbium loci est, interdum temporis.

{{ancora+|716|[[Aeneis/Liber I#715|716.]]}} {{sc|'''et magnvm'''}} arduum; difficile est enim imitari verum filii adfectum. {{sc|'''falsi implevit genitoris amorem'''}} non veri, vel pro eo qui fallebatur, ut sit, implevit amorem eius quem decipiebat simulando eum esse patrem suum, et est magis absolutum participium; nam illic nomen est “falsi Simoentis ad undam”.

{{ancora+|717|[[Aeneis/Liber I#715|717.]]}} {{sc|'''reginam petit'''}} non simpliciter dixit ‘petit’; nam petere est proprie insidiari.

{{ancora+|718|[[Aeneis/Liber I#715|718.]]}} {{sc|'''gremio fovet'''}} sustinet, ut “et fotum gremio”.

{{ancora+|719|[[Aeneis/Liber I#715|719.]]}} {{sc|'''insidat'''}} in sinu sedeat, legitur tamen et ‘insideat’, id est ut quidam volunt insidias faciat. {{sc|'''at memor ille matris'''}} hoc est praeceptorum matris.

{{ancora+|720|[[Aeneis/Liber I#720|720.]]}} {{sc|'''acidaliae'''}} Acidalia Venus dicitur vel quia inicit curas, quas Graeci akidas dicunt, vel certe a fonte Acidalio qui est in Orchomeno Boeotiae civitate, in quo se Gratiae lavant, quas Veneri esse constat sacratas; ipsius enim et Liberi filiae sunt: nec immerito; gratiae enim per horum fere numinum munera conciliantur. ideo autem nudae sunt, quod gratiae sine fuco esse debent, ideo conexae, quia insolubiles esse gratias decet: Horatius “segnesque nodum solvere Gratiae”. quod vero una aversa pingitur, duae nos respicientes, haec ratio est, quia profecta a nobis gratia duplex solet reverti, unde est supra “nec te certasse priorem paeniteat”. sane Veneri multa nomina pro locis vel causis dicuntur inposita. nam Venerem vocari quidam propter promptam veniam dicunt. alii “Suadam” appellant, quod ipsa conciliatio Suada sit. dicitur etiam “Obsequens Venus”, quam Fabius Gurges post peractum bellum Samniticum ideo hoc nomine consecravit, quod sibi fuerit obsecuta: hanc Itali †&quot;Postvotam&quot; dicunt. dicta est etiam “Equestris Venus”, dicta et “Cloacina”, quia veteres cloare purgare dixerunt. dicitur et “Myrica” et “Myrtea” et “Purpurissa”. est et “Erycina”, quam Aeneas secum advexit. dicitur et “Salacia”, quae proprie meretricum dea appellata est a veteribus, et “Lubentina”, quae lubentiam mentibus novam praestat, quamvis alii hanc “Lubiam” dicant, quod eo numine consilia in medullas labantur. alii “Mimnerniam” vel “Meminiam” dicunt, quod meminerit omnium. est et “Verticordia”, est et “Militaris Venus”, est et “Limnesia” quae portubus praeest. ipsa et “Victrix” et “Genetrix” ex Caesaris somnio sacrata. est et “Venus Calva” ob hanc causam, quod cum Galli Capitolium obsiderent et deessent funes Romanis ad tormenta facienda, prima Domitia crinem suum, post ceterae matronae imitatae eam exsecuerunt, unde facta tormenta, et post bellum statua Veneri hoc nomine collocata est, licet alii Calvam Venerem quasi puram tradant, alii Calvam, quod corda amantum calviat, id est fallat atque eludat. quidam dicunt porrigine olim capillos cecidisse feminis et Ancum regem suae uxori statuam calvam posuisse, quod constitit piaculo; nam post omnibus feminis capilli renati sunt, unde institutum, ut Calva Venus coleretur. apud Cyprios Venus in modum umbilici, vel ut quidam volunt, metae colitur. apud Ephesios “Venerem Automatam” dixerunt, vel “Epidaetiam”. ratio autem horum nominum talis est. Meliboea et Alexis amore se mutuo dilexerunt et iuramento se adstrinxerunt, ut cum tempus nuptiarum venisset sibimet iungerentur: sed cum virginem parentes sui alii despondissent et hoc Alexis vidisset, spontaneum subiit exilium. virgo autem ipso nuptiarum die semet de tecto praecipitavit: quae cum inlaesa decidisset, in fugam conversa pervenit ad litus ibique scapham ascendit, ex qua sponte funes soluti esse dicuntur. voluntate itaque deorum pervecta est ubi amator morabatur: quam cum ille parans cum sodalibus convivium suscepisset, pro ipso rei eventu templum constituit. quod ergo sponte fuissent funes soluti, Automatae Veneri nomen sacravit, quodque cum epulas pararet virgo ei aquis fuisset advecta, Epidaetiae sacravit. {{sc|'''abolere sichaevm incipit'''}} ordo naturalis. prius enim est avellere inhaerentia, et post nova inferre. sic Terentius “ut metum in quo nunc est adimam atque expleam animum gaudio”.

{{ancora+|721|[[Aeneis/Liber I#720|721.]]}} {{sc|'''vivo amore'''}} aut vivi hominis, aut certe vehementi. {{sc|'''praevertere'''}} praeoccupare: propter Iunonem sine dubio.

{{ancora+|722|[[Aeneis/Liber I#720|722.]]}} {{sc|'''resides'''}} pigros, ad amandum inertes; iuraverat enim nulli se esse nupturam. resides sane milites otiosi et pigri dicuntur, ut “residesque movebit Tullus in arma viros”. unde contra instantes dicimus industrios.

{{ancora+|723|[[Aeneis/Liber I#720|723.]]}} {{sc|'''qvies epvlis'''}} propter regalem affluentiam. contra supra ait “postquam exempta fames”. {{sc|'''mensaeqve remotae'''}} licet sub extranea persona, Romanorum tamen exsequitur morem, apud quos duae mensae erant: una epularum, altera poculorum.

{{ancora+|724|[[Aeneis/Liber I#720|724.]]}} {{sc|'''crateras'''}} Graecum est ab eo quod est ‘hic crater’; nam Latine haec cratera dicitur, unde Persius “si tibi crateras argenti incusaque pingui auro dona feram”. {{sc|'''et vina coronant'''}} ‘vina’ pro poculis posuit, et est tropus synecdoche, ut Cererem dicimus pro frumento. sic Plautus “vinum precemur; nam hic deus praesens adest”. ‘coronant’ autem est aut inplent usque ad marginem, aut quia antiqui coronabant pocula, et sic libabant: unde est “magnum cratera corona induit, inplevitque mero”.

{{ancora+|725|[[Aeneis/Liber I#725|725.]]}} {{sc|'''it strepitvs tectis'''}} id est ad tecta, ut “it clamor caelo”. legitur autem et ‘fit strepitus tectis’.

{{ancora+|726|[[Aeneis/Liber I#725|726.]]}} {{sc|'''atria'''}} ut supra diximus, tangit Romanam historiam; nam ut ait Cato et in atrio et duobus ferculis epulabantur antiqui: unde ait Iuvenalis “quis fercula septem secreto cenavit avus?” ibi etiam pecunias habebant: unde etiam qui honoratiores erant liminum custodes adhibebantur, ut “qui Dardanio Anchisae armiger ante fuit, fidusque ad limina custos”. ibi et culina erat: unde et atrium dictum est; atrum enim erat ex fumo. alii dicunt Atriam Etruriae civitatem fuisse, quae domos amplis vestibulis habebat: quae cum Romani imitarentur atria appellaverunt. alii atria magnas aedes et capacissimas dictas tradunt, unde atria Licinia et atrium Libertatis. {{sc|'''lychni'''}} Graeco sermone usus est, ne vile aliquid introferret. a lychno autem lucerna dicta est, unde et brevis est ‘lu’, ut Iuvenalis “dispositae pinguem nebulam vomuere lucernae”. Horatius “ungor olivo, non quo furatis inmundus Natta lucernis”. si enim a luce diceretur, non staret versus. {{sc|'''laqvearibvs'''}} principaliter lacus dicitur, ut Lucilius “resultant aedesque lacusque”; diminutio lacunar facit, ut Horatius “nec mea renidet in domo lacunar”; inde fit alia diminutio lacunarium et per antistoichon laquearium. legitur et lacuaribus. Cicero Tusculanarum “tectis caelatis lacuatis”.

{{ancora+|727|[[Aeneis/Liber I#725|727.]]}} {{sc|'''noctem vincvnt'''}} luminis est exaggeratio. {{sc|'''fvnalia'''}} ‘funalia’ sunt quae intra ceram sunt, dicta a funibus, quos ante usum papyri cera circumdatos habuere maiores: unde et funera dicuntur, quod funes incensos mortuis praeferebant. alii funalia appellarunt quod †in cicendula lucet, quos Graeci pursous vocant: Varro de vita P. R. “facibus aut candela simplici †;aut ex eo funiculo facto, earum vestigia quod ubi ea figebant appellarunt funalia”. non nulli apud veteres candelabra dicta tradunt quae in capitibus uncinos haberent, quibus affigi solebant vel candelae vel funes pice delibuti: quae interdum erant minora, ut gestari manu et praeferri magistratibus a cena remeantibus possent.

{{ancora+|728|[[Aeneis/Liber I#725|728.]]}} {{sc|'''hic'''}} tunc; est ergo adverbium temporis.

{{ancora+|729|[[Aeneis/Liber I#725|729.]]}} {{sc|'''qvam belvs'''}} primus rex Assyriorum, ut supra diximus, quos constat Saturnum, quem et Solem dicunt, Iunonemque coluisse, quae numina etiam apud Afros postea culta sunt. unde et lingua Punica Bal deus dicitur. apud Assyrios autem Bel dicitur quadam sacrorum ratione et Saturnus et Sol. alii hunc Belum Saturni temporibus regnasse eiusdemque dei hospitem fuisse tradunt.

{{ancora+|730|[[Aeneis/Liber I#730|730.]]}} {{sc|'''tvm facta silentia tectis'''}} mos erat apud veteres, ut lumine incenso silentium praeberetur, ut †optativam sibi laudem loquendo nullus averteret. apud Romanos etiam cena edita sublatisque mensis primis silentium fieri solebat, quoad ea quae de cena libata fuerant ad focum ferrentur et in ignem darentur, ac puer deos propitios nuntiasset, ut diis honor haberetur tacendo †que nos cum intercessit inter cenandum, Graeci quoque theon parousian dicunt.

{{ancora+|731|[[Aeneis/Liber I#730|731.]]}} {{sc|'''hospitibvs nam te dare ivra loqvvntvr'''}} scilicet exemplo Lycaonis, qui cum hospites susceptos hospitio necaret, a suscepto Iove, postquam ei epulas humanas adposuit, versus in lupum ostendit hospitii iura non esse violanda.

{{ancora+|732|[[Aeneis/Liber I#730|732.]]}} {{sc|'''tyriisqve diem'''}} atqui nox erat, sed per ‘diem’ accipimus et noctem. et quidam volunt masculini generis ‘diem’ bonum significare, feminini malum. {{sc|'''troiaqve profectis'''}} bene noluit ‘profugis’ dicere.

{{ancora+|733|[[Aeneis/Liber I#730|733.]]}} {{sc|'''esse velis'''}} secundum Etruscam disciplinam locutus est; sic enim dicunt ‘volens propitiusque sis’.

{{ancora+|734|[[Aeneis/Liber I#730|734.]]}} {{sc|'''adsit laetitiae bacchvs dator'''}} alii ‘adsis’ legunt, secundum quos ‘Bacchus’ aut antiptosis est, aut antiquus vocativus, ut “socer arma Latinus habeto”. {{sc|'''dator'''}} bene autem addidit ‘dator laetitiae’, quia est et dator furoris. {{sc|'''et bona ivno'''}} aut propitia, id est non irata Troianis, ut “sis bonus o felixque tuis”, aut magis ‘bona’ caelestis; est enim et inferna, ut “Iunoni infernae dictus sacer”. aut, sicut supra dictum est, khreste, quod est bona, quam inter penates Troiani habuisse dicuntur.

{{ancora+|735|[[Aeneis/Liber I#735|735.]]}} {{sc|'''coetvm'''}} modo convivium; et bono verbo ad dignitatem duorum in uno populorum usus est.

{{ancora+|736|[[Aeneis/Liber I#735|736.]]}} {{sc|'''laticvm libavit honorem'''}} more sacrorum: et tangit ritum Romanorum, qui panicias sacratasque mensas habebant, in quas libabant, ut est “heus etiam mensas consumimus, inquit Iulus”. {{sc|'''laticvm libavit honorem'''}}] diis enim hospitalibus et Iovi in mensam libabatur.

{{ancora+|737|[[Aeneis/Liber I#735|737.]]}} {{sc|'''libato'''}} delibato. {{sc|'''svmmo tenvs'''}} usque ad labra. {{sc|'''attigit ore'''}} et verecundiam reginae ostendit, et morem Romanum. nam apud maiores nostros feminae non utebantur vino, nisi sacrorum causa certis diebus. denique femina quae sub Romulo vinum bibit occisa est a marito, Mecennius absolutus, id enim nomen marito. sic Granius Licinianus cenae suae.

{{ancora+|738|[[Aeneis/Liber I#735|738.]]}} {{sc|'''tvm bitiae'''}} per transitum Poenorum ducum nomina introducit. nam Bitias classis Punicae fuit praefectus, ut docet Livius, Iopas vero rex Afrorum, unus de procis Didonis, ut Punica testatur historia. servavit autem to prepon: quare non Aeneae dedit, ne aut contumeliosum videretur aut petulans. {{sc|'''increpitans'''}} inclamans, ut “aestatem increpitans seram”, aut certe arguens familiariter segnitiem tarde accipientis, cum esset avidus in bibendo; nam sequitur ‘ille inpiger’. melius tamen accipimus clara voce hortatum, ut Plautus “neque ego ad mensam publicas res clamo, neque leges crepo” et Horatius “quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepet?” {{sc|'''havsit'''}} modo accepit, nec possumus intellegere bibit, cum hoc sequatur ‘et pleno se proluit auro’. alibi vidit, ut “hausit caelum mentemque recepit”, alibi audivit, ut “vocemque his auribus hausi”, alibi vulnerat, ut “latus haurit apertum”. et multa alia pro loco significat.

{{ancora+|739|[[Aeneis/Liber I#735|739.]]}} {{sc|'''prolvit'''}} bibendo profudit.

{{ancora+|740|[[Aeneis/Liber I#740|740.]]}} {{sc|'''post alii proceres'''}} ergo et Bitias unus est de proceribus; nam exoche sine similitudine numquam fit. sane ‘proceres’ de his est quae nominativum in usu non habent, ut supra “et victor dicione tenebat”. nam nec hoc in usu habet nominativum, licet in conpositione dicamus condicio. proceres autem ideo secundum Varronem principes civitatis dicuntur, quia eminent in ea, sicut in aedificiis mutuli quidam, hoc est capita trabium, quae proceres nominantur. {{sc|'''crinitvs iopas'''}} aut puerum intellege, aut imitabatur Apollinis formam, cuius fuerat etiam artis imitator.

{{ancora+|741|[[Aeneis/Liber I#740|741.]]}} {{sc|'''docvit qvae maximvs atlas'''}} ‘quae’ legendum est non ‘quem’; nec enim istum docere potuit, qui Didonis erat temporibus, sed docuit Herculem: unde et dicitur ab Atlante caelum sustinuisse susceptum propter caeli scientiam traditam. constat enim Herculem fuisse philosophum, et haec est ratio, cur illa omnia monstra vidicit Nilum Melonem vocari, Atlantem vero Telamonem. {{sc|'''docvit qvae maximvs atlas'''}}] id est quae ipse scit, quae ipse modulatus est * * * hic Atlas Iapeti filius in Africa natus dicitur. hic quod annum in tempora diviserit et primus stellarum cursus vel circulorum vel siderum transitus naturasque descripserit, caelum dictus est sustinere. qui nepotem suum Mercurium et Herculem docuisse dicitur.

{{ancora+|742|[[Aeneis/Liber I#740|742.]]}} {{sc|'''hic canit'''}} bene philosophica introducitur cantilena in convivio reginae adhuc castae: contra inter nymphas, ubi solae feminae erant, ait “Vulcani Martisque dolos et dulcia furta”. {{sc|'''errantem lvnam'''}} quia helikoeides est, id est obliquo incedit cursu, non recto, ut Sol: scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsin; vicinus enim est eius circulus terrae. {{sc|'''solisqve labores'''}} ‘canit’ per omnia intellegimus. planetae septem sunt, Saturnus Iuppiter Mars Sol Venus Mercurius Luna. sed quinque et contra mundum feruntur, et cum mundo quando retrogradi sunt; Sol vero et Luna semper contra mundum. ideo ergo dixit ‘Solis labores’: laborat enim nitens contra venientis sphaerae volubilitatem. nec nos debet Homerus movere, qui ait helion akamanta; non enim eum dixit non laborare, sed laborem non sentire. {{sc|'''lvnam solisqve labores'''}}] amat sane ubique Solem et Lunam iungere.

{{ancora+|743|[[Aeneis/Liber I#740|743.]]}} {{sc|'''vnde hominvm genvs'''}} si fabulam respicis, a Prometheo intellege, vel a Deucalione et Pyrrha; si autem veritatem requiris, igni, alii de atomis, alii de quattuor elementis. {{sc|'''pecvdes'''}} pro omnibus posuit. {{sc|'''vnde imber'''}} scilicet de nubibus, quae secundum Lucretium de terrae anhelitu nascuntur, qui nebulas creat: quae cum altius fuerint elevatae, aut solis calore resolutae aut vi ventorum conpressae mittunt leves pluvias vel exprimunt concitatiores. {{sc|'''et ignes'''}} scilicet ex nubium conlisione. nam omnium rerum conlisio ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum.

{{ancora+|744|[[Aeneis/Liber I#740|744.]]}} {{sc|'''arctvrvm'''}} stella est post caudam maioris ursae, posita in signo bootae, unde arcturus dicta est, quasi arktou oura. hanc quidam agere arcton dicunt, quia arceram veteres vehiculum vocabant. haec autem ut fabulae loquuntur Callisto fuit, comes Dianae, quam Iuppiter mutatus in Dianam stupravit, ex qua natus est filius nomine Arcas. cetera in libro I. georgicorum plenius narrata sunt. {{sc|'''plvviasqve hyadas'''}} hyades stellae sunt in fronte tauri, quae quotiens nascuntur pluvias creant: unde et Graece huades dictae sunt apo tou huein, Latine suculae a suco. sic ergo ait ‘pluviasque hyades’, ut “Plemyrium undosum”. alii dicunt hyadas dictas vel ab y littera vel apo tou huos, id est sue, in cuius formatae sunt faciem: nam ideo eas quidam suculas, sues scilicet, dici tradunt. has quidam vergilias dicunt, quod vere florido oriantur. hae autem fuerunt ut alii dicunt, Atlantis filiae, ut alii Liberi nutrices, quae se in pelagus furore praecipitaverunt. alii Erechthei filias pro patria se morti obtulisse aiunt, quas Pliadas vocant, quod Pleiones filiae esse dicantur. quidam hyadas ab Hyante fratre, quem inventum extinctum usque ad mortem doluerunt, dictas putant. {{sc|'''geminosqve triones'''}} id est septemtriones, id est Helicen et Cynosuram; non enim semper de duobus dicunt geminos, sed de pluribus. et proprie triones sunt boves aratorii, qui terram terunt. non ergo incongrue dixit ‘triones’, quia septemtriones plaustra a nonnullis dicuntur.

{{ancora+|745|[[Aeneis/Liber I#745|745.]]}} {{sc|'''qvid'''}} quam ob causam ‘properent se tinguere soles hiberni’. ratio hoc facit hemisphaerii, quia hieme breviore sol utitur circulo. {{sc|'''tingvere'''}} demergere. {{sc|'''soles'''}} vero pro diebus posuit, ut “tris adeo incertos caeca caligine soles erramus”.

{{ancora+|746|[[Aeneis/Liber I#745|746.]]}} {{sc|'''vel qvae tardis mora noctibvs obstet'''}} id est aestivis, tarde venientibus; ‘vel’ enim disiunctiva est coniunctio, nec patitur bis eandem rem dici: ergo hoc dicit, quae causa est longorum dierum. sed et hic ratio hemisphaerii est. {{sc|'''tardis'''}} non longis.

{{ancora+|747|[[Aeneis/Liber I#745|747.]]}} {{sc|'''ingeminant plavsv tyrii troesqve seqvvntvr'''}} imitantur. et bono usus est ordine, ut prius plauderent cives; nec enim aliter poterant audere peregrini, qui exspectabant, ut noscerent morem: unde supra et “vos o coetum Tyrii celebrate faventes”.

{{ancora+|748|[[Aeneis/Liber I#745|748.]]}} {{sc|'''nec non et vario'''}} arte poetica utitur, ut praemittat aliquid, quo sequens liber videatur esse coniunctus: quod in omnibus servat.

{{ancora+|749|[[Aeneis/Liber I#745|749.]]}} {{sc|'''longvm'''}} hic permaturum, aut qui non erat nisi ipsius morte finiendus. {{sc|'''bibebat amorem'''}} adlusit ad convivium. sic Anacreon “erota pinon”.

{{ancora+|750|[[Aeneis/Liber I#750|750.]]}} {{sc|'''svper priamo'''}} de Priamo. nam eius praepositionis officio fungitur, pro qua ponitur, ut supra “et sub noctem cura recursat”, id est circa noctem. et sciendum, quod cum tempus significatur, ‘sub’ praepositio accusativo haeret semper. {{sc|'''rogitans'''}} scilicet quo modo sit venditus rex; vel qui eum post decennale bellum exitus tulerit.

{{ancora+|751|[[Aeneis/Liber I#750|751.]]}} {{sc|'''avrorae filivs'''}} Memnon. ideo autem dixit ‘quibus armis’, quia Vulcaniis armis usus fuisse narratur. {{sc|'''avrorae filivs armis'''}} quia etiam ei fecerat arma Vulcanus. qui cum auxilium Troianis ferret, apud Troiam occisus est. hic in tanto amore apud suos socios fuit, ut post eius mortem cum eum nimium deflerent miseratione deorum in aves conversi dicantur et quotannis venire ad tumulum eius et ibi lamentatione et fletibus se dilacerare, donec aliquantae ibidem moriantur.

{{ancora+|752|[[Aeneis/Liber I#750|752.]]}} {{sc|'''qvales diomedis eqvi'''}} non debemus eos equos intellegere, quos Aeneae sustulit, nec enim congruit; sed de his interrogat, quos sustulit Rheso. ‘quales’ autem dixit, ac si diceret, anne sic feroces ut illi a quibus ducebant originem. Diomedes enim, rex Thracum, habuit equos qui humanis carnibus vescebantur. hos Hercules occiso crudeli tyranno abduxisse perhibetur: de quibus dicuntur supra memorati equi originem ducere. aut ideo ‘quales’, qui potuerint esse ita divini, ut inter fatalia Troiana numerarentur; nam ideo et supra “ardentes” ait.

{{ancora+|753|[[Aeneis/Liber I#750|753.]]}} {{sc|'''immo age'''}} vidit specialia cito posse finiri, et contulit se ad generalitatem. {{sc|'''et a prima dic hospes origine nobis'''}} id est a raptu Helenae: quod quidem Dido cupit, sed excusat Aeneas. et dicit ruinam se Troiae breviter esse dicturum, habita ratione temporis, ut “suadentque cadentia sidera somnos”.

{{ancora+|754|[[Aeneis/Liber I#750|754.]]}} {{sc|'''insidias danavm'''}} hoc ad Troianorum favorem, ne videantur virtute esse superati. et laudandum quod ‘insidias’ tantum dixerit, non et captum Ilium; nam et ipse Aeneas “accipe nunc Danaum insidias”. {{sc|'''casvsqve tvorvm'''}} ut eventu Troia corruerit, non fati necessitate.

{{ancora+|755|[[Aeneis/Liber I#755|755.]]}} {{sc|'''erroresqve tvos'''}} et responsio hunc ordinem sequitur. nam primo dicit Troiae ruinam, post errores suos. {{sc|'''septima aestas'''}} per aestates annos intellege; nam sic ante olympiadas conputabant. septem autem annos esse Dido cognovit ex Teucro.
{{liber
|Post=Commentarius II
|PostNomen=../Liber II
}}

&lt;/div&gt;
{{finis}}</text>
      <sha1>54b3y4dbfpl3bujrhb58wk2djsx2j6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82522</id>
    <revision>
      <id>272220</id>
      <parentid>271489</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="0zjhffsly6wnsqnamqqj7oa1pzane9z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|288|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;e longam exit secundum Graecos vel communiter vel poetice, ut ‘Achatē’, ‘Anchisē’, ‘Pοlitē’, ‘Laertiadē’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|9em}}{{spatium||quis iam locus, inquit, Achatē}}?&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#455|Aeneis 1.459]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||III}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Coniugio, Anchisé, Veneris dignate superbo}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#475|Aeneis 3.475]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|20.5em}}{{spatium||tua clara, Politē,
{{gap|4em}}Progenies}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber V#560|Aeneis 5.564-565]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ο Laertiadē, quidquid dicam, aut erit aut non}}.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo V#55|Sermones (Horatius) 2.5.59]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Sit satis, Aenidē, telis inpune Numanum
{{gap|4em}}Oppetiisse tuis}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#455|Aeneis 1.459]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nec solum in his, quae sunt primae, sed etiam in illis, quae tertiae, id est in omnibus Graecis ‘es’ producta finitis, similiter invenis vocativum in e productam proferri, ut ‘Chremē’, ‘Lachē’, ‘Achillē’ – {{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in 
{{spatium||{{wl|Q1233645|Andria}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Immo ita volo itaque postulo ut fiat, Chremē}}.&lt;ref&gt;[[Andria/Actus III#550|Andria 550]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in eadem:&lt;poem&gt;{{gap|22em}}{{spatium||o Chremē,
{{gap|4em}}Pietatem gnatil nonne te miseret mei}}?&lt;ref&gt;[[Andria/Actus V#865|Andria 869]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||{{wl|Q545258|hecyra}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||A Myrrhina haec sunt mea uxore exorta omnia. –
{{gap|4em}}Mutatio †est. – ea nos perturbat, Lachē}}.&lt;ref&gt;[[Hecyra/Actus IV#630|Hecyra 633]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zjhffsly6wnsqnamqqj7oa1pzane9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82523</id>
    <revision>
      <id>272221</id>
      <parentid>271409</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T13:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="40hmmfpb497sp2yzbfejl17ocx2tp8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 6—7|289}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||XIII {{wl|Q184742|metamorphoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber XIII#130|Metamorphoses (Ovidius) 13.130]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||ΧἼI}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Armiger ille tui fuerat genitoris, Achille}}&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber XII#360|Metamorphoses (Ovidius) 12.363]]&lt;/ref&gt; –.&lt;/poem&gt;nec mirum, cum Graecorum quoque poetae similiter inveniantur protulisse vocativos in supra dicta terminatione. {{graeca|{{spatium||{{wl|Q213484|''Ἀνακρέων''}}}}}}&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Ἤλιε καλλιλαμπέτη''}}}}&lt;/poem&gt;
posuit pro καλλιλαμπέτα, Ἱππῶνα ξ᾿ 
Εὔηϑες κριτή 
10 pro ‘πριτα᾽, οἱ Apollonius Argonauticorum in III: 
Ainin, κείνην μὲν ἄφαρ διέχευαν ἄελλαι 
pro Alnra, in eodem: 
Δἰήτη, σχέω μοι τῷδε στόλῳ, οὔτι γὰρ αὔτως. 
[in femininis etiam] Alcaeus Νήρη pro Νήρης posuit et Theopom–&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40hmmfpb497sp2yzbfejl17ocx2tp8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272232</id>
      <parentid>272221</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T22:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="rmuy5c9b7zhebduw10b7i1ia39iq3lc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 6—7|289}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||XIII {{wl|Q184742|metamorphoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber XIII#130|Metamorphoses (Ovidius) 13.130]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||ΧἼI}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Armiger ille tui fuerat genitoris, Achille}}&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber XII#360|Metamorphoses (Ovidius) 12.363]]&lt;/ref&gt; –.&lt;/poem&gt;nec mirum, cum Graecorum quoque poetae similiter inveniantur protulisse vocativos in supra dicta terminatione. {{graeca|{{spatium||{{wl|Q213484|''Ἀνακρέων''}}}}}}&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Ἥλιε καλλιλαμπέτη''}}}}&lt;/poem&gt;posuit pro {{graeca|''καλλιλαμπέτα''}}, {{spatium||{{graeca|{{wl|Q367377|''Ἱππῶναξ''}}}}}}&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Εὔηϑες κριτή''}}}}&lt;/poem&gt;pro ‘{{graeca|''κριτά''}}’, et {{spatium|{{wl|Q192638|Apollonius}} {{wl|Q739529|Argonauticorum}}}} in {{spatium|III}}:
Ainin, κείνην μὲν ἄφαρ διέχευαν ἄελλαι 
pro Alnra, in eodem: 
Δἰήτη, σχέω μοι τῷδε στόλῳ, οὔτι γὰρ αὔτως. 
[in femininis etiam] Alcaeus Νήρη pro Νήρης posuit et Theopom–&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rmuy5c9b7zhebduw10b7i1ia39iq3lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272241</id>
      <parentid>272232</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T07:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>272241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1537" sha1="gvp79w9vp0f6d3qb3hbdpe8sr87ydxs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 6—7|289}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||XIII {{wl|Q184742|metamorphoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Tuque tuis armis, nos te poteremur, Achille}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber XIII#130|Metamorphoses (Ovidius) 13.130]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||ΧἼI}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Armiger ille tui fuerat genitoris, Achille}}&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber XII#360|Metamorphoses (Ovidius) 12.363]]&lt;/ref&gt; –.&lt;/poem&gt;nec mirum, cum Graecorum quoque poetae similiter inveniantur protulisse vocativos in supra dicta terminatione. {{graeca|{{spatium||{{wl|Q213484|''Ἀνακρέων''}}}}}}&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Ἥλιε καλλιλαμπέτη''}}}}&lt;/poem&gt;posuit pro {{graeca|''καλλιλαμπέτα''}}, {{spatium||{{graeca|{{wl|Q367377|''Ἱππῶναξ''}}}}}}&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Εὔηϑες κριτή''}}}}&lt;/poem&gt;pro ‘{{graeca|''κριτά''}}’, et {{spatium||{{wl|Q192638|Apollonius}} {{wl|Q739529|Argonauticorum}}}} in {{spatium||III}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Αἰήτη, κείνην μὲν ἄφαρ διέχευαν ἄελλαι''}}}}&lt;/poem&gt;pro {{spatium||{{graeca|''Αἰήτα''}}}}, in eodem:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||{{graeca|''Αἰήτη, σχέω μοι τῷδε στόλῳ, οὔτι γὰρ αὔτως''}}}}.&lt;/poem&gt;[in femininis etiam] {{spatium||{{wl|Q212872|Alcaeus}}}} {{graeca|''Νήρη''}} pro {{graeca|''Νήρης''}} posuit et {{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|Theopom-}}}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvp79w9vp0f6d3qb3hbdpe8sr87ydxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82524</id>
    <revision>
      <id>272242</id>
      <parentid>271414</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T08:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2254" sha1="trdiunpr7x7yfw7z7kelut7brcvu5my" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trdiunpr7x7yfw7z7kelut7brcvu5my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82525</id>
    <revision>
      <id>272243</id>
      <parentid>271493</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T10:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1977" sha1="j7dkq41ylzse3p958ou4d5wj9byewwm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 7—9|291}}&lt;/noinclude&gt;consuetudinem scripturam servavit, apud quos i scribi post vocalem et non pronuntiari solet. hoc et ex aliis possumus conicere, quae quamvis Graece proferantur, scripturae tamen Latinae rationem servant, ut {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||{{wl|Q546203|bucolico}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Orphi Calliopea, Lino formosus Apollo}}.&lt;ref&gt;[[Eclogae vel bucolica/Ecloga IV#55|Eclogae 4.57]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nam cum sit dativus Graecus pro {{graeca|''ει''}} diphthongo, i longam habuit more scripturae nostrae. illud miror, quod {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#275|Saturae (Iuvenalis)5.14.279]]&lt;/ref&gt; ‘Calpe’ ablativum corripuit, cum sit simile hoc nomen ‘Penelope’, ‘Arachne’, ‘Calliope’, quorum ablativus numquam in e correptam terminat. {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|16em}}{{spatium||Tethys maioribus undis
{{gap|4em}}Hesperiam Calpēn summumque inplevit Atlanta}}.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber I#550|Pharsalia 1.554]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||nec Carpathium Gaetulaque tantum
{{gap|4em}}Aequora transiliet, sed longe Calpĕ relicta
{{gap|4em}}Audiet Herculeo stridentem gurgite solem}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#275|Saturae (Iuvenalis) 5.14.278-280]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;

{{c|{{ancora+|DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}

{{r|9|III 9}}Nominativus et vocativus pluralis primae declinationis similis est. genetivo et dativo singulari. nam in ‘ae’ diphthongum profertur, ut ‘hi’ et ‘o poetae'; sed in his non potest divisio fieri, sicut in illis.

{{c|{{ancora+|DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS'''.}}}}

Genetivus pluralis eiusdem declinationis fit addita, ablativo singulari&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7dkq41ylzse3p958ou4d5wj9byewwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puteus Chaosi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83108</id>
    <revision>
      <id>272249</id>
      <parentid>270314</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pars III: Litteratura et Ars */</comment>
      <origin>272249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="bough97g4fj0m1vwmaa5tn8b9lvatcx" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Coronus Tenebrosius}}


= PUTEUS CHAOSĪ =
''Commentationes et Prosae (2015–2025)''

== Index capitulorum ==

== Pars I: Exsistentia et Societas ==

* [[Abyssus post victoriam]]
* [[Genealogia sensus moderni]]
* [[Quintessentia civilizationis: sine farcimine nihil idem esset]]
* [[Critica conclusionum Iungi]]
* [[De Religione et Spirituali]]
* [[De Subversiva Iusculi Sorbitione]]
* [[Num nos Ioseph K. sumus?]]
* [[Odor discretus snobismi]]

== Pars II: Prosae lyricae ==

* [[Privilegium Solitudinis]]
* [[Paradigma (in)momentosi]]
* [[Photographia Nigro‑Alba]]
* [[Consilium Dei et Amoeba Decepta]]

== Pars III: Litteratura et Ars ==

* [[De Successu Houellebecqiano]]
* [[De Splendore et Honore Scriptoris]]
* [[Opera quae (non) ditant]]
* [[De Indissolubili Coniunctione Operis et Biographiae. Causa Baudelaire]]
* [[De Titulis Operum Litterariorum]]
* [[Satira ridiculans et irrisoria. Traditio eius demonstratio]]
* [[Fastidium erga modernitatem]]
* [[De poeta esse: de coniunctione operis et experientiae]]
* [[De statu recentioris poesis Croaticae]]
* [[Conspectus artis novae – finis experimenti moderni?]]

== De opere ==
Haec collectio commentationum et prosarum ex operibus a Coronō Tenebrōsiō (Croatice: Krunoslav Mrkoci) annis 2015–2025 primum Croatice conscriptis constat.
Versio Latina facta ab ipso auctore.

[[Categoria:Opera omnia]]
[[Categoria:Opera quae Coronus Tenebrosius scripsit]]
[[Categoria:Interpretationes e lingua Croatica]]
[[Categoria:Opera quae Coronus Tenebrosius Latine vertit]]
[[Categoria:Saeculi primi vicesimi interpretationes]]
[[Categoria:Saeculi primi vicesimi opera]]
[[Categoria:Opera sine editione]]
[[Categoria:Opera cum fonte]]
[[Categoria:Opera sine re wikidata]]</text>
      <sha1>bough97g4fj0m1vwmaa5tn8b9lvatcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Shenme/test</title>
    <ns>2</ns>
    <id>83608</id>
    <revision>
      <id>272231</id>
      <parentid>272208</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T22:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>experimenting</comment>
      <origin>272231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6856" sha1="2r0vtlhlbc0r62f7uzwujoe0a3t4c97" xml:space="preserve">[[Special:AllPages]]
[[Specialis:Paginae_omnes]]
[https://la.wikisource.org/wiki/Specialis:Paginae_omnes?from=&amp;to=&amp;namespace=10 Special:AllPages Formulae]
&lt;hr&gt;


types of templates:
* project (unique to one or a group of text projects)
* inline &lt;span&gt; text
* block  &lt;div&gt;
* specialized: char subst (scribal abbreviations)
* wikimedia
* wikisource
* conversational - message texts and message boxes
* text language / font 
* character escape templates

Could we have a column that has the equivalent :en:ws: template name(s)? 


Really need a way to have simple shortcut name to long name lookup

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; {{ts|al}}  {{ts|background-color: #ecfcf4}}
|- {{ts|ac}}
! Nomen formulae !! descriptio !! alia nomina !! parametri  !! exempla
|-
| {{tl|center}} {{anchor|center}}
| text block center aligned
| {{tl|c}} {{tl|centrato}} {{tl|centré}}
| {{para||text}} {{para|l}} {{para|font-size}} {{para|style}}
| &lt;nowiki&gt;{{center|'''Example'''}}&lt;/nowiki&gt; {{center|'''Example'''}}
|-
| {{tl|frac}}
| [[:w:common fraction|common fraction]]s, using a [[:w:fraction slash|fraction slash]]
|{{style|display:none|¶ force frac last in sorted column}}
| 
| &lt;nowiki&gt;{{frac|2|5|16}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{frac|2|5|16}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{frac|5|16}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{frac|5|16}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{frac|16}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{frac|16}}
|-
| {{tl|gothica}}
| text in gothic font
| {{tl|bl}}  {{tl|blackletter}}
| {{para||text}} {{para|lang}} {{para|mode}}
| &lt;nowiki&gt;{{bl|Deutſch}}&lt;/nowiki&gt;   {{bl|Deutſch}}
|-
| {{tl|graeca}}
| format text as Greek language, use Greek font
| {{tl|greek}}  {{tl|grc}}
| {{para||text}} 
| {{tlx|Graeca|τὸν ἐπ᾽ Ἀριστείδου φόρον}}&lt;br&gt;{{Graeca|τὸν ἐπ᾽ Ἀριστείδου φόρον}}
|-
| {{tl|hebraica}}  
| format text as Hebrew language, use Hebrew font
| {{tl|hebrew}}
| {{para||text}} {{para||flag}} 
| {{tlx|Hebrew|בראשית}}&lt;br&gt;{{Hebrew|בראשית}}&lt;br&gt;{{tlx|Hebrew|בראשית|?}} {{Hebrew|בראשית|?}}
|-
| {{tl|hr}}
| horizontal line
| {{style|display:none|¶ force hr last in sorted column}}
| {{para||width}} {{para||color}} {{para|t|margin_top}} {{para|h|height}} {{para|v|margin_bottom}} {{para|l|div_width}}
| &lt;nowiki&gt;{{hr|3}}&lt;/nowiki&gt;  {{hr|3}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{Hr||f00}}&lt;/nowiki&gt; {{Hr||f00}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{Hr|4em|v=.8}}&lt;/nowiki&gt;  {{Hr|4em|t=.8}}
| &lt;div&gt;&lt;hr&gt; it:Template:Rule; (113)
|-
| {{tl|Litterarum spatia}} {{anchor|Litterarum spatia}}
| format text with {{lsp||letter-spacing}}
| {{tl|lsp}} {{tl|spatio}} {{tl|spatium}}
| {{para||spacing}} {{para||text}} {{para||trailer}}
| &lt;nowiki&gt;{{lsp||spatia}}&lt;/nowiki&gt; {{lsp||spatia}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{lsp|0.5em|spatiu|m.}}&lt;/nowiki&gt; {{lsp|0.5em|spatiu|m.}}
|-
| {{tl|para}} {{anchor|para}}
| text inline displayed as example parameter
|{{style|display:none|¶ force para last in sorted column}}
| {{para||name}} {{para||value}} {{para|plain}} {{para|mxt}}  {{para|green}} {{para|red}} {{para|style}} 
| &lt;nowiki&gt;{{para|title|titulus}}&lt;/nowiki&gt; {{para|title|titulus}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para|name}}&lt;/nowiki&gt; {{para|name}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para| |value}}&lt;/nowiki&gt; {{para| |value}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para||foo|mxt=y}}&lt;/nowiki&gt;  {{para||foo|mxt=y}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para||foo|!mxt=y}}&lt;/nowiki&gt;  {{para||foo|!mxt=y}}
|- 
| {{tl|regula}} {{anchor|regula}} 
| horizontal line
| {{tl|rule}} {{tl|hline}}
| latitudo&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;width= altitudo&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;height= mt&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;t= mb&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;v= m= style= locus&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;align=
| {{tlx|rule|3em|altitudo{{=}}4px}} {{rule|3em|altitudo=4px}}
{{tlx|rule|3em|altitudo{{=}}4px|locus{{=}}sinistra}}&lt;br&gt;{{rule|3em|altitudo=4px|locus=sinistra}}
| &lt;nowiki&gt;&lt;hr&gt;&lt;/nowiki&gt;
|-
| {{tl|sc}} {{anchor|sc}}
| format text as {{sc|Small caps}}
| {{nowrap|{{tl|small-caps}}}} {{tl|smallcaps}}
| {{para||text}}
| &lt;nowiki&gt;{{sc|Henricus}}&lt;/nowiki&gt;   {{sc|Henricus}}
|-
| {{tl|sfrac}} 
| alternative form of [[:w:common fraction|common fraction]]s
|{{style|display:none|¶ force sfrac last in sorted column}}
| 
| &lt;nowiki&gt;{{sfrac|A|B|C}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{sfrac|A|B|C}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{sfrac|A|B}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{sfrac|A|B}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{sfrac|A}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{sfrac|A}}
|-
| {{tl|tl}}
| display template name as a link surrounded by braces
| {{style|display:none|¶ force tl last in sorted column}}
|
| &lt;nowiki&gt;{{tl|sc}}&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;{{tl|sc}}
|-
| {{tl|tlx}}
| like {{tl|tl}}, but show example parameters
| {{style|display:none|¶ force tlx last in sorted column}}
|
| &lt;nowiki&gt;{{tlx|sc|text}}&lt;/nowiki&gt; {{tlx|sc|text}}


|-
| {{tl|gothica}}
| text in gothic font
| {{tl|blackletter}}
|-
| {{tl|graeca}}
| format text as Greek language, use Greek font
| {{tl|grc}}
|-
| [[#Litterarum spatia|{{tl{{!}}Litterarum spatia}}]] 
| format text with {{lsp||letter-spacing}}
| {{tl|spatio}}
|-
| [[#Litterarum spatia|{{tl{{!}}Litterarum spatia}}]]
| format text with {{lsp||letter-spacing}}
| {{tl|spatium}}
|-
| [[#regula|{{tl{{!}}regula}}]]
| horizontal line
| {{tl|hline}}
|-
| [[#sc|&amp;lbrace;{sc}}]]
| format text as {{sc|Small caps}}
| {{tl|smallcaps}}
|-
| {{tl|center}} {{anchor|center}}
| text block center aligned
| {{tl|centrato}}
|-
| {{tl|center}} {{anchor|center}}
| text block center aligned
| {{tl|centré}}

&lt;!-- ! Nomen formulae !! descriptio !! alia nomina !! parametri  !! exempla  --&gt;
|-
| {{tl|}} {{anchor|}}
| 
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| 
|
|-
| {{tl|}} {{anchor|}}
| 
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| 
|
|-
| {{tl|}} {{anchor|}}
| 
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| 
|
|}

white-space: nowrap;
.nowrap,
.nowraplinks a {
	white-space: nowrap;
}


* {{tlx|ULS|lang=|mode=}}

Such confusion!
en.wikisource has small-caps (&gt;5000)  sc (&gt;5000)  smallcaps (&gt;5000)  Small caps (&gt;5000)  SC (1590)  Aut (7)
wbr
code
pre
var
plain text
nowrap
what template to mark text not to be broken up?
tag
{{style|white-space: nowrap;|{{tl|small-caps}}}}  {{tl|small-caps}} {{tl|smallcaps}} 
{{style|white-space: nowrap;|small-caps}}


box2
ping
u
versus
done
FI  include image file file= width= tsize= float= caption= margin-top= margin-bottom= margin-left= (267)

Ls


ws -&gt; ws
* [[:en:Template:sc]]
* [[:es:Template:sc]]
* [[:la:Template:sc]]

ws -&gt; wikipedia
* [[w:en:Template:sc]]
* [[w:es:Template:sc]]
* [[w:la:Template:sc]]

ws -&gt; wikipedia   ??
* [[:en:w:Template:sc]]
* [[:es:w:Template:sc]]
* [[:la:w:Template:sc]]

* no work?
[[wikisource:es:Template:sc]]

* works
* 1 [[wikipedia:es:Template:sc]]
* 2 [[wikisource:es:Template:sc]]

* [[s:en:Template:sc]]
* [[s:es:Template:sc]]
* [[s:la:Template:sc]]

* [[:en:wikisource:Template:sc]]
* [[:es:wikisource:Template:sc]]
* [[:la:wikisource:Template:sc]]

* [[:en:s:Template:sc]]
* [[:es:s:Template:sc]]
* [[:la:s:Template:sc]]

what is the template for page tops with page numbers and centered title?
line numbers to the (right side)
block smaller?
style ?</text>
      <sha1>2r0vtlhlbc0r62f7uzwujoe0a3t4c97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272239</id>
      <parentid>272231</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T05:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>more</comment>
      <origin>272239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7763" sha1="pybge9lgabl8aof1d6yfsqfk0w5hajb" xml:space="preserve">
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; {{ts|al}}  {{ts|background-color: #ecfcf4}}
|- {{ts|ac}}
! Nomen formulae !! descriptio !! alia nomina !! parametri  !! exempla

|-
| {{tl|indent}} {{anchor|indent}}
| indent a text block
|{{style|display:none|¶ force indent last in sorted column}}
| {{para||text}} {{para||number}}
| &lt;nowiki&gt;{{indent|Therefore ...|4}}&lt;/nowiki&gt; {{indent|Therefore ...|4}}
|-
| {{tl|type}} {{anchor|type}}
| format text (titles)
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| {{para||text}} {{para|f|font-size}} {{para|l|lsp#}} {{para|w|wsp#}}  {{para|s|style}} {{para|i|line-height(em)}} {{para|a|line-height(pc)}} {{para|v|line-height(pc)}}
&lt;!-- modes: i a v t     lh goes with v t   [[:it:template:Type]] --&gt;
| {{type|foot|s=color:red;}}
|-
| {{tl|}} {{anchor|}}
| 
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| {{para||text}} {{para||number}} 
|

|-
| {{tl|}} {{anchor|}}
| 
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| {{para||text}} {{para||number}} 
|

|-
| {{tl|}} {{anchor|}}
| 
|{{style|display:none|¶ force xxx last in sorted column}}
| {{para||text}} {{para||number}} 
|

|-
| {{tl|center}} {{anchor|center}}
| text block center aligned
| {{tl|c}} {{tl|centrato}} {{tl|centré}}
| {{para||text}} {{para|l}} {{para|font-size}} {{para|style}}
| &lt;nowiki&gt;{{center|'''Example'''}}&lt;/nowiki&gt; {{center|'''Example'''}}
|-
| {{tl|frac}}
| [[:w:common fraction|common fraction]]s, using a [[:w:fraction slash|fraction slash]]
|{{style|display:none|¶ force frac last in sorted column}}
| 
| &lt;nowiki&gt;{{frac|2|5|16}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{frac|2|5|16}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{frac|5|16}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{frac|5|16}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{frac|16}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{frac|16}}
|-
| {{tl|gothica}}
| text in gothic font
| {{tl|bl}}  {{tl|blackletter}}
| {{para||text}} {{para|lang}} {{para|mode}}
| &lt;nowiki&gt;{{bl|Deutſch}}&lt;/nowiki&gt;   {{bl|Deutſch}}
|-
| {{tl|graeca}}
| format text as Greek language, use Greek font
| {{tl|greek}}  {{tl|grc}}
| {{para||text}} 
| {{tlx|Graeca|τὸν ἐπ᾽ Ἀριστείδου φόρον}}&lt;br&gt;{{Graeca|τὸν ἐπ᾽ Ἀριστείδου φόρον}}
|-
| {{tl|hebraica}}  
| format text as Hebrew language, use Hebrew font
| {{tl|hebrew}}
| {{para||text}} {{para||flag}} 
| {{tlx|Hebrew|בראשית}}&lt;br&gt;{{Hebrew|בראשית}}&lt;br&gt;{{tlx|Hebrew|בראשית|?}} {{Hebrew|בראשית|?}}
|-
| {{tl|hr}}
| horizontal line
| {{style|display:none|¶ force hr last in sorted column}}
| {{para||width}} {{para||color}} {{para|t|margin_top}} {{para|h|height}} {{para|v|margin_bottom}} {{para|l|div_width}}
| &lt;nowiki&gt;{{hr|3}}&lt;/nowiki&gt;  {{hr|3}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{Hr||f00}}&lt;/nowiki&gt; {{Hr||f00}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{Hr|4em|v=.8}}&lt;/nowiki&gt;  {{Hr|4em|t=.8}}
| &lt;div&gt;&lt;hr&gt; it:Template:Rule; (113)
|-
| {{tl|Litterarum spatia}} {{anchor|Litterarum spatia}}
| format text with {{lsp||letter-spacing}}
| {{tl|lsp}} {{tl|spatio}} {{tl|spatium}}
| {{para||spacing}} {{para||text}} {{para||trailer}}
| &lt;nowiki&gt;{{lsp||spatia}}&lt;/nowiki&gt; {{lsp||spatia}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{lsp|0.5em|spatiu|m.}}&lt;/nowiki&gt; {{lsp|0.5em|spatiu|m.}}
|-
| {{tl|para}} {{anchor|para}}
| text inline displayed as example parameter
|{{style|display:none|¶ force para last in sorted column}}
| {{para||name}} {{para||value}} {{para|plain}} {{para|mxt}}  {{para|green}} {{para|red}} {{para|style}} 
| &lt;nowiki&gt;{{para|title|titulus}}&lt;/nowiki&gt; {{para|title|titulus}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para|name}}&lt;/nowiki&gt; {{para|name}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para| |value}}&lt;/nowiki&gt; {{para| |value}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para||foo|mxt=y}}&lt;/nowiki&gt;  {{para||foo|mxt=y}}&lt;br&gt; &lt;nowiki&gt;{{para||foo|!mxt=y}}&lt;/nowiki&gt;  {{para||foo|!mxt=y}}
|- 
| {{tl|regula}} {{anchor|regula}} 
| horizontal line
| {{tl|rule}} {{tl|hline}}
| latitudo&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;width= altitudo&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;height= mt&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;t= mb&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;v= m= style= locus&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;align=
| {{tlx|rule|3em|altitudo{{=}}4px}} {{rule|3em|altitudo=4px}}
{{tlx|rule|3em|altitudo{{=}}4px|locus{{=}}sinistra}}&lt;br&gt;{{rule|3em|altitudo=4px|locus=sinistra}}
| &lt;nowiki&gt;&lt;hr&gt;&lt;/nowiki&gt;
|-
| {{tl|sc}} {{anchor|sc}}
| format text as {{sc|Small caps}}
| {{nowrap|{{tl|small-caps}}}} {{tl|smallcaps}}
| {{para||text}}
| &lt;nowiki&gt;{{sc|Henricus}}&lt;/nowiki&gt;   {{sc|Henricus}}
|-
| {{tl|sfrac}} 
| alternative form of [[:w:common fraction|common fraction]]s
|{{style|display:none|¶ force sfrac last in sorted column}}
| 
| &lt;nowiki&gt;{{sfrac|A|B|C}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{sfrac|A|B|C}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{sfrac|A|B}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{sfrac|A|B}}&lt;br&gt;&lt;nowiki&gt;{{sfrac|A}}&lt;/nowiki&gt; &amp;nbsp; {{sfrac|A}}
|-
| {{tl|tl}}
| display template name as a link surrounded by braces
| {{style|display:none|¶ force tl last in sorted column}}
|
| &lt;nowiki&gt;{{tl|sc}}&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;{{tl|sc}}
|-
| {{tl|tlx}}
| like {{tl|tl}}, but show example parameters
| {{style|display:none|¶ force tlx last in sorted column}}
|
| &lt;nowiki&gt;{{tlx|sc|text}}&lt;/nowiki&gt; {{tlx|sc|text}}


|-
| {{tl|gothica}}
| text in gothic font
| {{tl|blackletter}}
|-
| {{tl|graeca}}
| format text as Greek language, use Greek font
| {{tl|grc}}
|-
| [[#Litterarum spatia|{{tl{{!}}Litterarum spatia}}]] 
| format text with {{lsp||letter-spacing}}
| {{tl|spatio}}
|-
| [[#Litterarum spatia|{{tl{{!}}Litterarum spatia}}]]
| format text with {{lsp||letter-spacing}}
| {{tl|spatium}}
|-
| [[#regula|{{tl{{!}}regula}}]]
| horizontal line
| {{tl|hline}}
|-
| [[#sc|&amp;lbrace;{sc}}]]
| format text as {{sc|Small caps}}
| {{tl|smallcaps}}
|-
| {{tl|center}} {{anchor|center}}
| text block center aligned
| {{tl|centrato}}
|-
| {{tl|center}} {{anchor|center}}
| text block center aligned
| {{tl|centré}}

&lt;!-- ! Nomen formulae !! descriptio !! alia nomina !! parametri  !! exempla  --&gt;
|}

white-space: nowrap;
.nowrap,
.nowraplinks a {
	white-space: nowrap;
}


* {{tlx|ULS|lang=|mode=}}

[[Special:AllPages]]
[[Specialis:Paginae_omnes]]
[https://la.wikisource.org/wiki/Specialis:Paginae_omnes?from=&amp;to=&amp;namespace=10 Special:AllPages Formulae]
&lt;hr&gt;


types of templates:
* project (unique to one or a group of text projects)
* inline &lt;span&gt; text
* block  &lt;div&gt;
* specialized: char subst (scribal abbreviations)
* wikimedia
* wikisource
* conversational - message texts and message boxes
* text language / font 
* character escape templates

Could we have a column that has the equivalent :en:ws: template name(s)? 


Really need a way to have simple shortcut name to long name lookup

ws -&gt; ws
* [[:en:Template:sc]]
* [[:es:Template:sc]]
* [[:la:Template:sc]]

ws -&gt; wikipedia
* [[w:en:Template:sc]]
* [[w:es:Template:sc]]
* [[w:la:Template:sc]]

ws -&gt; wikipedia   ??
* [[:en:w:Template:sc]]
* [[:es:w:Template:sc]]
* [[:la:w:Template:sc]]

* no work?
[[wikisource:es:Template:sc]]

* works
* 1 [[wikipedia:es:Template:sc]]
* 2 [[wikisource:es:Template:sc]]

* [[s:en:Template:sc]]
* [[s:es:Template:sc]]
* [[s:la:Template:sc]]

* [[:en:wikisource:Template:sc]]
* [[:es:wikisource:Template:sc]]
* [[:la:wikisource:Template:sc]]

* [[:en:s:Template:sc]]
* [[:es:s:Template:sc]]
* [[:la:s:Template:sc]]

what is the template for page tops with page numbers and centered title?
line numbers to the (right side)
block smaller?


Such confusion!
en.wikisource has small-caps (&gt;5000)  sc (&gt;5000)  smallcaps (&gt;5000)  Small caps (&gt;5000)  SC (1590)  Aut (7)
wbr
code
pre
var
plain text
nowrap
what template to mark text not to be broken up?
tag
{{style|white-space: nowrap;|{{tl|small-caps}}}}  {{tl|small-caps}} {{tl|smallcaps}} 
{{style|white-space: nowrap;|small-caps}}
box2
ping
u
versus
done
FI  include image file file= width= tsize= float= caption= margin-top= margin-bottom= margin-left= (267)
Pt
small
type
Ls
larger   maior
smaller  minor
Polytonic
left sidenote   Marginalia sinistra 
right sidenote  Marginalia dextra
textinfo
hanging indent inherit
dropinitial
numvers
Sidenotes begin
Sidenotes end</text>
      <sha1>pybge9lgabl8aof1d6yfsqfk0w5hajb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83662</id>
    <revision>
      <id>272234</id>
      <parentid>272200</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5182" sha1="tfwyd26jxf8ws6o93rmi4zkbqu73ggr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|7|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;cunctatione applaudebat. No{{ls}}træ verò virgines &amp; mulieres ita {{ls}}unt {{ls}}uperbæ &amp; fa{{ls}}tuo{{ls}}æ, ut {{ls}}æpè per aliquot men{{ls}}es cum tota familiâ, parentibus, fratribus, {{ls}}ororibus omnibu{{ls}}que con{{ls}}anguineis &amp; affinibus, imò {{ls}}æpè per integrum annum velint adorari, antequam a{{ls}}{{ls}}en{{ls}}um præbeant, &amp; po{{ls}}tea {{ls}}æpe per annum dilatis nuptiis continuatur illa idoli adoratio, ut ita {{ls}}en{{ls}}im &amp; qua{{ls}}i aliud agendo dominium in {{ls}}pon{{ls}}os acquirant, multis interea cum {{ls}}pon{{ls}}o peccatis mutis &amp; Onaniticis quandoque perpetratis. Con{{ls}}ummato deinde matrimonio in po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i per unum vel alterum annum obtentâ vel vi vel clam, vel precariò, invitis quanquam &amp; ob Gynæcocratiam, pe{{ls}}{{ls}}imum in Republicâ malum, mi{{ls}}errimam vitam ducentibus maritis, per{{ls}}i{{ls}}tunt. In nonnullis etiam locis præ{{ls}}ertim apud Nobiles in {{ls}}eptentrionalibus hic mos obtinuit, ut per dimidium annum &amp; quod excurrit, apud parentes mu{{ls}}teæ uxores po{{ls}}t nuptias relinquantur, ante quam in feudum mariti multis {{ls}}umtibus &amp; ceremoniis etiam concione &amp; benedictione novâ adhibitis deducantur: Interim {{ls}}ingulis men{{ls}}ibus ad minimum novellus maritus tenetur {{ls}}uam uxorem invi{{ls}}ere, non {{ls}}ine magnis {{ls}}umtibus, &amp; di{{ls}}pendio rei Dome{{ls}}ticæ, &amp; maximopere cavere, ne ullâ in re illi contrarietur, adque iram vel tri{{ls}}titiam ob embryonem {{ls}}æpè putatitium commoveat, {{ls}}ed potius in omnibus ceu Deam adoret, ut eo magis in Dominio hactenus, jamdum exercito confirmetur &amp; inæquale pactum confirmatum divinâ in{{ls}}titutione evertatur. Tantum vero abe{{ls}}t, ut eju{{ls}}modi uxores {{ls}}int adjutoria ut potius ad perditionem maritorum utramque impleant paginam. Quare recti{{ls}}{{ls}}imè fecit Re{{ls}}p. Libera Argentinen{{ls}}is quòd {{ls}}ine ullis {{ls}}umtibus &amp; ambagibus matrimonia con{{ls}}ummari voluerint, &amp; uti {{ls}}upra dictum de aliâ Rep. ubi citra ceremonias in Senatoriâ curiâ per Secretarii in{{ls}}criptionem conjugia confirmantur. Ex quibus {{ls}}atis {{ls}}uperque inæqualitas contractus apparet, quæ ex hoc quoque luce meridianâ clarius con{{ls}}picitur, quod maritus ita de{{ls}}pon{{ls}}et {{ls}}uum amorem &amp; corpus {{ls}}uæ uxori, ut po{{ls}}{{ls}}it etiam aliis communicare, ut exempla Abrahami, Jacobi {{ls}}ufficienter mon{{ls}}trant, uxor verò in {{ls}}olidum {{ls}}uo marito ac Domino, à cujus voluntate dependet, totum {{ls}}uum amorem ac corpus debet, ita ut nullus juvenis {{ls}}ive alius maritus de hac uxore alienâ ullo modo participare po{{ls}}{{ls}}it, ceu non tantum Exempla Saræ, Rebeccæ, uxoris Potipharis, Bath{{ls}}ebæ &amp; alia te{{ls}}tantur, {{ls}}ed &amp; 6 &amp; 10 præceptum, eorumque interpretatio, hinc &amp; inde in Mo{{ls}}e, Prophetis, &amp; Apo{{ls}}tolis occurrens manife{{ls}}tum hoc faciunt, ac præterea jus marito proprium re{{ls}}ciendendi omnia vota uxoris, jus indagandi uxoris fidelitatem per {{ls}}acrificium Zelotypicum horribli{{ls}}{{ls}}imum pariter atque ignominio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imum, jus inquirendi {{ls}}pon{{ls}}o conce{{ls}}{{ls}}um in integritatem {{ls}}pon{{ls}}æ.

Quæ omnia etiam ip{{ls}}a jura in{{ls}}inuant humana. vid. infrà [[Polygamia Triumphatrix/Thesis 19#n12|th. 19. not. 12.]]

{{anchor|n5}}5. Præterea hæc inæqualitas contractus patet ex {{ls}}ingulari pote{{ls}}tate &amp; Dominio, quod in uxorem eju{{ls}}que bona merito ex ip{{ls}}a naturâ jure divino, civili, Canonico &amp; con{{ls}}uetudinario competit, ceu prolixè o{{ls}}tendetur in [[Polygamia Triumphatrix/Thesis 31|th. 31.]] adv. Dominium Swave. Ita [[d:Q154959|Hugo Grot.]] tom. 9. c. 5. §. 8. te{{ls}}tatur, quod ''ob {{ls}}exus differentiam imperium non {{ls}}it commune, {{ls}}ed maritus uxoris caput, nempe in rebus conjugii &amp; in rebus familiæ, &amp; cum uxor pars {{ls}}it familiæ maritalis, ideo de domicilio con{{ls}}tituere jus e{{ls}}t marito.'' Huc etiam facit, quod uxor nihil de bonis {{ls}}uis exceptis uten{{ls}}ilibus donare vel alienare inter vivos queat. ''[[d:Q606737|Schult]] Synop{{ls}}. In{{ls}}tit. de Patr. pot. {{ls}}ub lit. a.'' quod maritus con{{ls}}tante matrimonio {{ls}}it Dominus dotis habeatque ejus vindicandæ pote{{ls}}tatem, ''[[d:Q823105|Bernh. Schotan.]] Ex. Jurid. p. 67. [[d:Q1016438|Struv.]] Ex. 11. th. 5.'' &amp; competat ei de re dotali {{ls}}ubtractâ actio furti &amp; de damno dato, actio damni injuriæ. ''Struv. Ex. 30. th. 12.'' quod {{ls}}it princeps familiæ ''l. 169. ff de V. S.'' Apud Hetru{{ls}}ios ut [[d:Q116094|Zwinger.]] Th. 172. in conjunctione nuptiali dona &amp; munu{{ls}}cula virum ab uxore vel contra accipere, legibus &amp; {{ls}}cripto jure erat vetitum, nefas exi{{ls}}timantes, quos legitimus amor conjunxi{{ls}}{{ls}}et, donis videri potius allici quam conjugali amore conciliari. Sic [[d:Q133337|Solon]] Athenien{{ls}}ium conjugiis dotes detraxit, {{ls}}pon{{ls}}amque præter tres {{ls}}tolas &amp; {{ls}}upellectilem parvi pretii afferre quicquam vetuit Neque enim meritorium aut venale, {{hws|vole|volebat}}&lt;noinclude&gt;{{right|bat}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfwyd26jxf8ws6o93rmi4zkbqu73ggr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83691</id>
    <revision>
      <id>272229</id>
      <parentid>272207</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T21:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="gukx8cl8w8buzpkkjf2apddczufkabn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|10|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;gravioris alicujus offen{{ls}}ionis concitatione permotus, manuum injectione peplum, {{ls}}ummo artificio capiti ejus aptatum, implicet, involvatque &amp; imperio{{ls}}am nimis Dominam capillis paululum traxerit ad obedientiam, non {{ls}}tatim reus erit {{ls}}upplicii capitalis. Si quidem memini{{ls}}{{ls}}e debent mulieres, tùm verbera à maritis fore aliena, cum ip{{ls}}arum ora à verbis malis aliena fuerint. Quod {{ls}}i illæ malorum verborum neque modum neque finem adhibuerint, mirum videri non poterit, {{ls}}i mariti earum ora manibus obruerint, atque ob{{ls}}truxerint, in quâ tamen re mariti moderationem adhibere debent, ut dentes uxorum maneant {{ls}}alvi atque integri, ne deinceps edentualas majori {{ls}}umtu in comparandis cibis delicatioribus alere &amp; {{ls}}u{{ls}}tentare cogatur, ut fe{{ls}}tivè docet ''Valent. Va{{ls}}e. ad L. Corn. de {{ls}}icar. c. 7. n. 68.'' Interim marito maximè cavendum, ne infe{{ls}}tè &amp; infau{{ls}}tè à {{ls}}ceptro ad Ferulam devolvatur, &amp; {{grc|γυναικοκραιόμενος}} non {{ls}}ine largiore ri{{ls}}u declaretur &amp; decantetur; quanquam forte nihilominus plures virunculi {{ls}}eu maritelli ceu eos vocat ''Baldw. ad. L. 5. C. de Interd. matr.'' reperiantur, qui po{{ls}}tquam uxores imperium vel vi vel clàm, vel precario obtinuerint, odio{{ls}}um illud, ''{{ls}}i uxori meæ placet l. 14. ff. de Fideicom.'' quotidiè practicare coguntur. Alii verò vecordes, vile{{ls}}que {{ls}}unt &amp; hominis nomine indigni, qui ejusmodi injuriam ab uxore {{ls}}ibi illatam verberibus non repellunt. ''Carpz. Pract. Crim. q. 12. n. 19. &amp; Iuri{{ls}}pr. Con{{ls}}i{{ls}}t. l. 2. def. 212. n. 3.'' neque hanc dominandi licentiam uxoribus {{ls}}ine labe con{{ls}}cientiæ po{{ls}}{{ls}}unt concedere. {{larger|{{blackletter| Ein {{ls}}olcher Frauen Knecht / Weiber Mann und D. Bieman i{{ls}}t mit verla{{ls}}{{ls}}ung und übergab {{ls}}eines von Gott verliehenen Mann und Fau{{ls}}t-Recht in {{ls}}einem gewi{{ls}}{{ls}}en vor Gott {{ls}}traffbar / und keines weges zu ent{{ls}}chuldigen.}}}} ''Arn. Meng. Scrut. Con{{ls}}c. c. 10. q. 62 &amp; 67. p. 809. conf. &amp; M. Joh. Ellingers'' {{larger|{{blackletter|Alamodi{{ls}}chen Kleiderleute}}}} ''c. 5. 6. 7. &amp; Lutheri'' eximiam Epi{{ls}}tolam IV. ''Jen. f. 355.'' inferius in th. 3. adductam. Huc etiam referri pote{{ls}}t, quod ''Chry{{ls}}o{{ls}}t. in 1 Cor. 11. 7.'' {{grc|εἰκότως ὑποτέτακται τῷ ἀνδρὶ ἡ γυνή, ἡ γὰρ ἰσοτιμία μάχην ποιεῖ.}} meritò viro fœmina {{ls}}ubjicitur, æqualitas enim honoris pugnam parit. &amp; in Eph. IV.&lt;noinclude&gt;{{right|word}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gukx8cl8w8buzpkkjf2apddczufkabn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272233</id>
      <parentid>272229</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3745" sha1="ph88xj1oa3zzfgpxo20h9p0wuw5mj8w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|10|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;gravioris alicujus offen{{ls}}ionis concitatione permotus, manuum injectione peplum, {{ls}}ummo artificio capiti ejus aptatum, implicet, involvatque &amp; imperio{{ls}}am nimis Dominam capillis paululum traxerit ad obedientiam, non {{ls}}tatim reus erit {{ls}}upplicii capitalis. Si quidem memini{{ls}}{{ls}}e debent mulieres, tùm verbera à maritis fore aliena, cum ip{{ls}}arum ora à verbis malis aliena fuerint. Quod {{ls}}i illæ malorum verborum neque modum neque finem adhibuerint, mirum videri non poterit, {{ls}}i mariti earum ora manibus obruerint, atque ob{{ls}}truxerint, in quâ tamen re mariti moderationem adhibere debent, ut dentes uxorum maneant {{ls}}alvi atque integri, ne deinceps edentualas majori {{ls}}umtu in comparandis cibis delicatioribus alere &amp; {{ls}}u{{ls}}tentare cogatur, ut fe{{ls}}tivè docet ''Valent. Va{{ls}}e. ad L. Corn. de {{ls}}icar. c. 7. n. 68.'' Interim marito maximè cavendum, ne infe{{ls}}tè &amp; infau{{ls}}tè à {{ls}}ceptro ad Ferulam devolvatur, &amp; {{grc|γυναικοκραιόμενος}} non {{ls}}ine largiore ri{{ls}}u declaretur &amp; decantetur; quanquam forte nihilominus plures virunculi {{ls}}eu maritelli ceu eos vocat ''Baldw. ad. L. 5. C. de Interd. matr.'' reperiantur, qui po{{ls}}tquam uxores imperium vel vi vel clàm, vel precario obtinuerint, odio{{ls}}um illud, ''{{ls}}i uxori meæ placet l. 14. ff. de Fideicom.'' quotidiè practicare coguntur. Alii verò vecordes, vile{{ls}}que {{ls}}unt &amp; hominis nomine indigni, qui ejusmodi injuriam ab uxore {{ls}}ibi illatam verberibus non repellunt. ''Carpz. Pract. Crim. q. 12. n. 19. &amp; Iuri{{ls}}pr. Con{{ls}}i{{ls}}t. l. 2. def. 212. n. 3.'' neque hanc dominandi licentiam uxoribus {{ls}}ine labe con{{ls}}cientiæ po{{ls}}{{ls}}unt concedere. {{larger|{{blackletter| Ein {{ls}}olcher Frauen Knecht / Weiber Mann und D. Bieman i{{ls}}t mit verla{{ls}}{{ls}}ung und übergab {{ls}}eines von Gott verliehenen Mann und Fau{{ls}}t-Recht in {{ls}}einem gewi{{ls}}{{ls}}en vor Gott {{ls}}traffbar / und keines weges zu ent{{ls}}chuldigen.}}}} ''Arn. Meng. Scrut. Con{{ls}}c. c. 10. q. 62 &amp; 67. p. 809. conf. &amp; M. Joh. Ellingers'' {{larger|{{blackletter|Alamodi{{ls}}chen Kleiderleute}}}} ''c. 5. 6. 7. &amp; Lutheri'' eximiam Epi{{ls}}tolam IV. ''Jen. f. 355.'' inferius in th. 3. adductam. Huc etiam referri pote{{ls}}t, quod ''Chry{{ls}}o{{ls}}t. in 1 Cor. 11. 7.'' {{grc|ἐικότως ὑποτέτακται τῷ ἀνδρὶ ἁ γυνὴ, ἡ γαρ ἰσοτιμια ποιεῖ.}} meritò viro fœmina {{ls}}ubjicitur, æqualitas enim honoris pugnam parit. &amp; in Eph. IV.  {{grc|ἀρχὴ δευτέρα η̈́ γορὴ. μήτε οῦν τὴν ὶσοτιμίαν αυιὴ ἀπαιτείτω (ὑπὸ γαρ τὴν κεφαλὴν ἔστι) μήτε ἐκεῖοσν ὡς ὑποτ ταγμένης κατα φρον ίτω.}}  Secundus principatus e{{ls}}t mulier, neque ergo ip{{ls}}a æquum jus {{ls}}ibi vendicet. (Sub capite enim e{{ls}}t) neque eam ceu {{ls}}ubditam Maritus contemnat: {{grc|σώμα γαρ ἐστί.}} corpus enim e{{ls}}t. Deinde {{grc|δευτέρα ἐστιν ἀρχὴ αὐτὴ ἀρχὴν ἔχου καὶ πολλὴν, τὴν ὁμοτιμίαν, ἀλλἀ ὅμως ἐχει τι πλεγον ὅ ἀνὴ.}} Altera pote{{ls}}tas illa e{{ls}}t, imperium &amp; ip{{ls}}a habens multumque in honore con{{ls}}ortii, {{ls}}ed tamen plus habet vir. conf. &amp; ''Andr. Mu{{ls}}al. in'' {{larger|{{blackletter|Eglentel}}}} ''Theat. Diab. 1. f. 247. Cram. in 1 Reg. 11. v. 8. Rung. in Ex. p. 192. Guevar. Horol. Princ. p. 2. Gualter. in 1 Cor. 11. p. 161. Luth. Dipno{{ls}}. p. 452. Meng. Serut. p. 117. 797. 813.&lt;noinclude&gt;{{right|word}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ph88xj1oa3zzfgpxo20h9p0wuw5mj8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272235</id>
      <parentid>272233</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T03:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="9ffzc5biw9ph42vtds3hlmvn3p2va16" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|10|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;gravioris alicujus offen{{ls}}ionis concitatione permotus, manuum injectione peplum, {{ls}}ummo artificio capiti ejus aptatum, implicet, involvatque &amp; imperio{{ls}}am nimis Dominam capillis paululum traxerit ad obedientiam, non {{ls}}tatim reus erit {{ls}}upplicii capitalis. Si quidem memini{{ls}}{{ls}}e debent mulieres, tùm verbera à maritis fore aliena, cum ip{{ls}}arum ora à verbis malis aliena fuerint. Quod {{ls}}i illæ malorum verborum neque modum neque finem adhibuerint, mirum videri non poterit, {{ls}}i mariti earum ora manibus obruerint, atque ob{{ls}}truxerint, in quâ tamen re mariti moderationem adhibere debent, ut dentes uxorum maneant {{ls}}alvi atque integri, ne deinceps edentulas majori {{ls}}umtu in comparandis cibis delicatioribus alere &amp; {{ls}}u{{ls}}tentare cogatur, ut fe{{ls}}tivè docet ''Valent. Va{{ls}}e. ad L. Corn. de {{ls}}icar. c. 7. n. 68.'' Interim marito maximè cavendum, ne infe{{ls}}tè &amp; infau{{ls}}tè à {{ls}}ceptro ad Ferulam devolvatur, &amp; {{grc|γυναικοκραιόμενος}} non {{ls}}ine largiore ri{{ls}}u declaretur &amp; decantetur; quanquam forte nihilominus plures virunculi {{ls}}eu maritelli ceu eos vocat ''Baldw. ad. L. 5. C. de Interd. matr.'' reperiantur, qui po{{ls}}tquam uxores imperium vel vi vel clàm, vel precario obtinuerint, odio{{ls}}um illud, ''{{ls}}i uxori meæ placet l. 14. ff. de Fideicom.'' quotidiè practicare coguntur. Alii verò vecordes, vile{{ls}}que {{ls}}unt &amp; hominis nomine indigni, qui ejusmodi injuriam ab uxore {{ls}}ibi illatam verberibus non repellunt. ''Carpz. Pract. Crim. q. 12. n. 19. &amp; Iuri{{ls}}pr. Con{{ls}}i{{ls}}t. l. 2. def. 212. n. 3.'' neque hanc dominandi licentiam uxoribus {{ls}}ine labe con{{ls}}cientiæ po{{ls}}{{ls}}unt concedere. {{larger|{{blackletter| Ein {{ls}}olcher Frauen Knecht / Weiber Mann und D. Bieman i{{ls}}t mit verla{{ls}}{{ls}}ung und übergab {{ls}}eines von Gott verliehenen Mann und Fau{{ls}}t-Recht in {{ls}}einem gewi{{ls}}{{ls}}en vor Gott {{ls}}traffbar / und keines weges zu ent{{ls}}chuldigen.}}}} ''Arn. Meng. Scrut. Con{{ls}}c. c. 10. q. 62 &amp; 67. p. 809. conf. &amp; M. Joh. Ellingers'' {{larger|{{blackletter|Alamodi{{ls}}chen Kleiderleute}}}} ''c. 5. 6. 7. &amp; Lutheri'' eximiam Epi{{ls}}tolam IV. ''Jen. f. 355.'' inferius in th. 3. adductam. Huc etiam referri pote{{ls}}t, quod ''Chry{{ls}}o{{ls}}t. in 1 Cor. 11. 7.'' {{grc|ἐικότως ὑποτέτακται τῷ ἀνδρὶ ἁ γυνὴ, ἡ γαρ ἰσοτιμια ποιεῖ.}} meritò viro fœmina {{ls}}ubjicitur, æqualitas enim honoris pugnam parit. &amp; in Eph. IV.  {{grc|ἀρχὴ δευτέρα η̈́ γορὴ. μήτε οῦν τὴν ὶσοτιμίαν αυιὴ ἀπαιτείτω (ὑπὸ γαρ τὴν κεφαλὴν ἔστι) μήτε ἐκεῖοσν ὡς ὑποτ ταγμένης κατα φρον ίτω.}}  Secundus principatus e{{ls}}t mulier, neque ergo ip{{ls}}a æquum jus {{ls}}ibi vendicet. (Sub capite enim e{{ls}}t) neque eam ceu {{ls}}ubditam Maritus contemnat: {{grc|σώμα γαρ ἐστί.}} corpus enim e{{ls}}t. Deinde {{grc|δευτέρα ἐστιν ἀρχὴ αὐτὴ ἀρχὴν ἔχου καὶ πολλὴν, τὴν ὁμοτιμίαν, ἀλλἀ ὅμως ἐχει τι πλεγον ὅ ἀνὴ.}} Altera pote{{ls}}tas illa e{{ls}}t, imperium &amp; ip{{ls}}a habens multumque in honore con{{ls}}ortii, {{ls}}ed tamen plus habet vir. conf. &amp; ''Andr. Mu{{ls}}al. in'' {{larger|{{blackletter|Eglentel}}}} ''Theat. Diab. 1. f. 247. Cram. in 1 Reg. 11. v. 8. Rung. in Ex. p. 192. Guevar. Horol. Princ. p. 2. Gualter. in 1 Cor. 11. p. 161. Luth. Dipno{{ls}}. p. 452. Meng. Serut. p. 117. 797. 813.&lt;noinclude&gt;{{right|word}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ffzc5biw9ph42vtds3hlmvn3p2va16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272236</id>
      <parentid>272235</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T04:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="72bu4b8g2k0390zlkldl1nv5c4eb4uc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|10|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;gravioris alicujus offen{{ls}}ionis concitatione permotus, manuum injectione peplum, {{ls}}ummo artificio capiti ejus aptatum, implicet, involvatque &amp; imperio{{ls}}am nimis Dominam capillis paululum traxerit ad obedientiam, non {{ls}}tatim reus erit {{ls}}upplicii capitalis. Si quidem memini{{ls}}{{ls}}e debent mulieres, tùm verbera à maritis fore aliena, cum ip{{ls}}arum ora à verbis malis aliena fuerint. Quod {{ls}}i illæ malorum verborum neque modum neque finem adhibuerint, mirum videri non poterit, {{ls}}i mariti earum ora manibus obruerint, atque ob{{ls}}truxerint, in quâ tamen re mariti moderationem adhibere debent, ut dentes uxorum maneant {{ls}}alvi atque integri, ne deinceps edentulas majori {{ls}}umtu in comparandis cibis delicatioribus alere &amp; {{ls}}u{{ls}}tentare cogatur, ut fe{{ls}}tivè docet ''Valent. Va{{ls}}e. ad L. Corn. de {{ls}}icar. c. 7. n. 68.'' Interim marito maximè cavendum, ne infe{{ls}}tè &amp; infau{{ls}}tè à {{ls}}ceptro ad Ferulam devolvatur, &amp; {{grc|γυναικοκραιόμενος}} non {{ls}}ine largiore ri{{ls}}u declaretur &amp; decantetur; quanquam forte nihilominus plures virunculi {{ls}}eu maritelli ceu eos vocat ''Baldw. ad. L. 5. C. de Interd. matr.'' reperiantur, qui po{{ls}}tquam uxores imperium vel vi vel clàm, vel precario obtinuerint, odio{{ls}}um illud, ''{{ls}}i uxori meæ placet l. 14. ff. de Fideicom.'' quotidiè practicare coguntur. Alii verò vecordes, vile{{ls}}que {{ls}}unt &amp; hominis nomine indigni, qui ejusmodi injuriam ab uxore {{ls}}ibi illatam verberibus non repellunt. ''Carpz. Pract. Crim. q. 12. n. 19. &amp; Iuri{{ls}}pr. Con{{ls}}i{{ls}}t. l. 2. def. 212. n. 3.'' neque hanc dominandi licentiam uxoribus {{ls}}ine labe con{{ls}}cientiæ po{{ls}}{{ls}}unt concedere. {{larger|{{blackletter| Ein {{ls}}olcher Frauen Knecht / Weiber Mann und D. Bieman i{{ls}}t mit verla{{ls}}{{ls}}ung und übergab {{ls}}eines von Gott verliehenen Mann und Fau{{ls}}t-Recht in {{ls}}einem gewi{{ls}}{{ls}}en vor Gott {{ls}}traffbar / und keines weges zu ent{{ls}}chuldigen.}}}} ''Arn. Meng. Scrut. Con{{ls}}c. c. 10. q. 62 &amp; 67. p. 809. conf. &amp; M. Joh. Ellingers'' {{larger|{{blackletter|Alamodi{{ls}}chen Kleiderleute}}}} ''c. 5. 6. 7. &amp; Lutheri'' eximiam Epi{{ls}}tolam IV. ''Jen. f. 355.'' inferius in th. 3. adductam. Huc etiam referri pote{{ls}}t, quod ''Chry{{ls}}o{{ls}}t. in 1 Cor. 11. 7.'' {{grc|ἐικότως ὑποτέτακται τῷ ἀνδρὶ ἁ γυνὴ, ἡ γαρ ἰσοτιμια ποιεῖ.}} meritò viro fœmina {{ls}}ubjicitur, æqualitas enim honoris pugnam parit. &amp; in Eph. IV.  {{grc|ἀρχὴ δευτέρα η̈́ γορὴ. μήτε οῦν τὴν ὶσοτιμίαν αυιὴ ἀπαιτείτω (ὑπὸ γαρ τὴν κεφαλὴν ἔστι) μήτε ἐκεῖοσν ὡς ὑποτ ταγμένης κατα φρον ίτω.}}  Secundus principatus e{{ls}}t mulier, neque ergo ip{{ls}}a æquum jus {{ls}}ibi vendicet. (Sub capite enim e{{ls}}t) neque eam ceu {{ls}}ubditam Maritus contemnat: {{grc|σώμα γαρ ἐστί.}} corpus enim e{{ls}}t. Deinde {{grc|δευτέρα ἐστιν ἀρχὴ αὐτὴ ἀρχὴν ἔχου καὶ πολλὴν, τὴν ὁμοτιμίαν, ἀλλἀ ὅμως ἐχει τι πλεγον ὅ ἀνὴ.}} Altera pote{{ls}}tas illa e{{ls}}t, imperium &amp; ip{{ls}}a habens multumque in honore con{{ls}}ortii, {{ls}}ed tamen plus habet vir. conf. &amp; ''Andr. Mu{{ls}}al. in'' {{larger|{{blackletter|Eglentel}}}} ''Theat. Diab. 1. f. 247. Cram. in 1 Reg. 11. v. 8. Rung. in Ex. p. 192. Guevar. Horol. Princ. p. 2. Gualter. in 1 Cor. 11. p. 161. Luth. Dipno{{ls}}. p. 452. Meng. Serut. p. 117. 797. 813.

{{anchor|n7}}7. Ex quibus {{ls}}atis clare, ut arbitror videre licet, quam turpes &amp; dete{{ls}}tabiles mores gentium {{ls}}int, apud quos hic ordo à naturâ ipsâ dictatus mon{{ls}}trosè invertitur, virique mulierum arbitrio comiter {{ls}}e {{ls}}ubmittere, verrere, culinas curare, pen{{ls}}a trahere, lavare, grabatum {{ls}}ternere (hæc mulierum {{ls}}unt operæ, quas requirat maritus ab illis. v. infr. [[Polygamia Triumphatrix/Thesis 30|th. 30.]] v. Socia) imo po{{ls}}tquam mulieres pepererunt, puerperarum loco in lecto decumbere, (ceu, in In{{ls}}ulâ Cor{{ls}}icâ apud Tiburinos, Hi{{ls}}panos, ut &amp; apud quo{{ls}}dam Indianos in u{{ls}}u dicit e{{ls}}{{ls}}e ''Diod. Sic Bibl. l. 6. Apollon. Rhod. Argon. l. 2. Cœl. Rhodig. l. 18. Lect. p. 221.'') libero{{ls}}que educare jubentur, mulieribus verò ip{{ls}}is in amœnos hortos &amp; ambulacra aut porticus expatiandi, &amp; in theatris florales {{ls}}pectandi, viriliaque officia {{ls}}ubeundi copia datur. De quibus ''Henn. Arni{{ls}}. de Jur. Connub. c. ult. {{ls}}ect. 1. n. 6. &amp; 7.'' cum tamen gravior &amp; pen{{ls}}ior cura ad virum remittenda, cujus propria {{ls}}unt virtus viresque ''Chri{{ls}}t. Becm. de Orig. L. L. v. virtus.'' Ipsèque genero{{ls}}ior, &amp; {{ls}}ecundum naturam melior quàm fœmina. ''Ari{{ls}}t. 1. Polit. c. 5.'' {{ls}}iquidem mulierum genus imbecille e{{ls}}t, ''l. 2. §. 2. ff. ad Sext. Vellej.'' Fragile ''l. 20. C. de don. ante-nupt.'' infirmum ''l. 9. ff. de Jur. &amp; Sanct. ign.'' deceptionibus obnoxium, ''Novel. 61. c. 1. §. 2. Nov. 97. c. 3. in fin.'' multis&lt;noinclude&gt;{{right|captio-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72bu4b8g2k0390zlkldl1nv5c4eb4uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/213</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83695</id>
    <revision>
      <id>272222</id>
      <timestamp>2026-06-16T15:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Fructus cum faccharo mi{{s}}cetur in con{{s}}ervam, qu{{ae}} con{{s}}i{{s}}tentia, colore {{et}} {{s}}apore quoque {{et}} qualitatibus {{s}}imilis con{{s}}erv{{ae}} Cydoneorum vulgo marmolada.  {{sc|Frvtex}} ({{s}}eu potius vi{{s}}cum quoddam, caret enim proprio caudice {{et}} radice) in aliis fruticibus aut arboribus na{{s}}citur, nimirum ubi progerminat, ibi rotundus e{{s}}t tuber in arboris ramo. Na{{s}}citur autem {{et}} in multos ramos d...</comment>
      <origin>272222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="f1x3jrw65za06ersztuoj3bipqytkhf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Plantarvm Lib. II.}}|63}}&lt;/noinclude&gt;Fructus cum faccharo mi{{s}}cetur in con{{s}}ervam, qu{{ae}} con{{s}}i{{s}}tentia, colore {{et}} {{s}}apore quoque {{et}} qualitatibus {{s}}imilis con{{s}}erv{{ae}} Cydoneorum vulgo marmolada.

{{sc|Frvtex}} ({{s}}eu potius vi{{s}}cum quoddam, caret enim proprio caudice {{et}} radice) in aliis fruticibus aut arboribus na{{s}}citur, nimirum ubi progerminat, ibi rotundus e{{s}}t tuber in arboris ramo. Na{{s}}citur autem {{et}} in multos ramos di{{s}}pergitur, ligno fragili, interius flave{{s}}cente, {{et}} rufam medullam habente, exterius vero corticem ex brunno nigricantem, multique {{s}}triis ac maculis notatum. Folia fert figura vomeris, oppo{{s}}ita, cra{{s}}{{s}}a, {{s}}aturate viridia, in extremitate qua{{s}}i linea rubra circumdata, nervo {{s}}ecundum longitudinem paulum con{{s}}picuo, {{et}} venis tran{{s}}ver{{s}}is profunde {{s}}itis, vix con{{s}}picuis. Flo{{s}}culos gerit multos juxta {{s}}e po{{s}}itos in pediculis brunnis, {{s}}ex foliolis con{{s}}tantes acutis, angu{{s}}tis, ex flavo rufe{{s}}centibus, paulum deor{{s}}um incurvatis, in medio autem habet aliquot {{s}}tamina lutea. Foliolis florum decidentibus, calix florum {{s}}e{{s}}e Caryophyllum aromaticum refert figura {{et}} colore. Super floribus hujus fruticis frequenti{{s}}{{s}}im{{ae}} reperiuntur avicul{{ae}} Vvanombugh, ibique {{s}}e lo{{s}}teto decuti po{{s}}{{s}}unt.

{{sc|Frvtex}} (''cujus Auctor hanc quidem dat Iconem, {{s}}ed nomen {{s}}ilet'') in modum piri {{s}}ilve{{s}}tris cre{{s}}cens, ligno fragili, cortice cinereo. Folia fert pyri foliis {{s}}imilia, den{{s}}a, {{s}}uperius {{s}}plendide viridia, inferius dilutius, alternatim ordine quaque {{s}}uo pediculo cra{{s}}{{s}}o, brevi appendentia {{et}} deor{{s}}um inclinata. In extremitate ramorum proveniunt quatuor, quinque aut {{s}}ex in racemum di{{s}}po{{s}}ita corpulcula elliptica, pi{{s}}o majora, qu{{ae}} {{s}}e aperientia florem promunt habentem quatuor folia alba, cra{{s}}{{s}}a, exterius ex albo viridantia, magnitudine lychnidis, inter autem h{{ae}}c folia in circulum di{{s}}po{{s}}ita {{s}}unt {{s}}tamina alba, alta, centum viginti {{et}} {{s}}upra numero, {{s}}e{{s}}quidigitum longa, fili {{s}}erici cra{{s}}{{s}}i cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}uperius flave{{s}}centem {{s}}pongiolam adjunctam habentia. In medio autem floris {{et}} horum {{s}}taminulorum aliud {{s}}tamen duos digitos longum, fortius, flave{{s}}cens, erectum {{s}}tat, {{s}}uperius habens Cylindraceum capitulum. Ita foliis floris {{s}}upereminent {{s}}taminula alba, {{s}}taminulis autem {{s}}tamen hoc longum, medium. Et flos ad vi{{s}}um jucundus e{{s}}t, {{s}}uavi ro{{s}}{{ae}} odore pr{{ae}}ditus, {{s}}ed non ita forti.

Foliis {{et}} {{s}}taminulis albis decidentibus, remanet medium {{s}}tamen in cujus extremitate {{et}} cylindraceo corpulculo (''reliqua neglexit Auctor {{s}}upplere''). Ramulos hujus plant{{ae}} adpen{{s}}os habui in mu{{s}}co meo ad libros, noctu ad quemlibet exortum pediculi cuju{{s}}que folii, ut {{et}} ad quodlibet folium floris ex{{s}}udarat guttula cry{{s}}tallini {{s}}plendidi humoris, qua{{s}}i plant{{ae}} affixa e{{s}}{{s}}et, feminis majoris {{s}}inapi mole.

{{sc|Iva}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, e{{s}}t frutex eodem modo cre{{s}}cens quo ''Iurepeba'', {{s}}imillique ligno, {{s}}ed {{s}}olet altius ad{{s}}urgere. Caudex {{s}}pino{{s}}us ac leni hir{{s}}titie pr{{ae}}ditus. Folia inordinate po{{s}}ita, pallide viridia, oblonga, non ita laciniata ut Iurepeba, leni hir{{s}}titie {{s}}eu lanugine infecta.

Flores itidem fert ut Iurepeba, lacteos, quinque foliis con{{s}}tantes, in{{s}}tar {{s}}tell{{ae}} expan{{s}}os, in medio autem {{s}}taminula lutea {{s}}unt erecta.

Fructum fert magnitudine majoris pomi vulgaris, rotundum, initio {{s}}aturate viridem ac&lt;noinclude&gt;{{d|brunna}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1x3jrw65za06ersztuoj3bipqytkhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272223</id>
      <parentid>272222</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T15:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>272223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4309" sha1="sr29zwad7rn18fo5xu2dne6gm9e702u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Plantarvm Lib. II.}}|63}}&lt;/noinclude&gt;Fructus cum faccharo mi{{s}}cetur in con{{s}}ervam, qu{{ae}} con{{s}}i{{s}}tentia, colore {{et}} {{s}}apore quoque {{et}} qualitatibus {{s}}imilis con{{s}}erv{{ae}} Cydoneorum vulgo marmolada.

{{FI
|file=Frutex 1 - Historia naturalis Brasiliae (Page 63) BHL289156 (cropped).jpg
|tsize=150px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} {{sc|Frvtex}} ({{s}}eu potius vi{{s}}cum quoddam, caret enim proprio caudice {{et}} radice) in aliis fruticibus aut arboribus na{{s}}citur, nimirum ubi progerminat, ibi rotundus e{{s}}t tuber in arboris ramo. Na{{s}}citur autem {{et}} in multos ramos di{{s}}pergitur, ligno fragili, interius flave{{s}}cente, {{et}} rufam medullam habente, exterius vero corticem ex brunno nigricantem, multique {{s}}triis ac maculis notatum. Folia fert figura vomeris, oppo{{s}}ita, cra{{s}}{{s}}a, {{s}}aturate viridia, in extremitate qua{{s}}i linea rubra circumdata, nervo {{s}}ecundum longitudinem paulum con{{s}}picuo, {{et}} venis tran{{s}}ver{{s}}is profunde {{s}}itis, vix con{{s}}picuis. Flo{{s}}culos gerit multos juxta {{s}}e po{{s}}itos in pediculis brunnis, {{s}}ex foliolis con{{s}}tantes acutis, angu{{s}}tis, ex flavo rufe{{s}}centibus, paulum deor{{s}}um incurvatis, in medio autem habet aliquot {{s}}tamina lutea. Foliolis florum decidentibus, calix florum {{s}}e{{s}}e Caryophyllum aromaticum refert figura {{et}} colore. Super floribus hujus fruticis frequenti{{s}}{{s}}im{{ae}} reperiuntur avicul{{ae}} Vvanombugh, ibique {{s}}e lo{{s}}teto decuti po{{s}}{{s}}unt.

{{sc|Frvtex}} (''cujus Auctor hanc quidem dat Iconem, {{s}}ed nomen {{s}}ilet'') in modum piri {{s}}ilve{{s}}tris {{FI
|file=Frutex 2 - Historia naturalis Brasiliae (Page 63) BHL289156 (cropped).jpg
|tsize=250px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} cre{{s}}cens, ligno fragili, cortice cinereo. Folia fert pyri foliis {{s}}imilia, den{{s}}a, {{s}}uperius {{s}}plendide viridia, inferius dilutius, alternatim ordine quaque {{s}}uo pediculo cra{{s}}{{s}}o, brevi appendentia {{et}} deor{{s}}um inclinata. In extremitate ramorum proveniunt quatuor, quinque aut {{s}}ex in racemum di{{s}}po{{s}}ita corpulcula elliptica, pi{{s}}o majora, qu{{ae}} {{s}}e aperientia florem promunt habentem quatuor folia alba, cra{{s}}{{s}}a, exterius ex albo viridantia, magnitudine lychnidis, inter autem h{{ae}}c folia in circulum di{{s}}po{{s}}ita {{s}}unt {{s}}tamina alba, alta, centum viginti {{et}} {{s}}upra numero, {{s}}e{{s}}quidigitum longa, fili {{s}}erici cra{{s}}{{s}}i cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}uperius flave{{s}}centem {{s}}pongiolam adjunctam habentia. In medio autem floris {{et}} horum {{s}}taminulorum aliud {{s}}tamen duos digitos longum, fortius, flave{{s}}cens, erectum {{s}}tat, {{s}}uperius habens Cylindraceum capitulum. {{FI
|file=Iua - Historia naturalis Brasiliae (Page 63) BHL289156 (cropped).jpg
|tsize=200px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} Ita foliis floris {{s}}upereminent {{s}}taminula alba, {{s}}taminulis autem {{s}}tamen hoc longum, medium. Et flos ad vi{{s}}um jucundus e{{s}}t, {{s}}uavi ro{{s}}{{ae}} odore pr{{ae}}ditus, {{s}}ed non ita forti.

Foliis {{et}} {{s}}taminulis albis decidentibus, remanet medium {{s}}tamen in cujus extremitate {{et}} cylindraceo corpulculo (''reliqua neglexit Auctor {{s}}upplere''). Ramulos hujus plant{{ae}} adpen{{s}}os habui in mu{{s}}co meo ad libros, noctu ad quemlibet exortum pediculi cuju{{s}}que folii, ut {{et}} ad quodlibet folium floris ex{{s}}udarat guttula cry{{s}}tallini {{s}}plendidi humoris, qua{{s}}i plant{{ae}} affixa e{{s}}{{s}}et, feminis majoris {{s}}inapi mole.

{{sc|Iva}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, e{{s}}t frutex eodem modo cre{{s}}cens quo ''Iurepeba'', {{s}}imillique ligno, {{s}}ed {{s}}olet altius ad{{s}}urgere. Caudex {{s}}pino{{s}}us ac leni hir{{s}}titie pr{{ae}}ditus. Folia inordinate po{{s}}ita, pallide viridia, oblonga, non ita laciniata ut Iurepeba, leni hir{{s}}titie {{s}}eu lanugine infecta.

Flores itidem fert ut Iurepeba, lacteos, quinque foliis con{{s}}tantes, in{{s}}tar {{s}}tell{{ae}} expan{{s}}os, in medio autem {{s}}taminula lutea {{s}}unt erecta.

Fructum fert magnitudine majoris pomi vulgaris, rotundum, initio {{s}}aturate viridem ac&lt;noinclude&gt;{{d|brunna}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sr29zwad7rn18fo5xu2dne6gm9e702u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272225</id>
      <parentid>272223</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <origin>272225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4315" sha1="0ovfsbvvntfhfunlelgdozfb3rd7qyr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Plantarvm Lib. II.}}|63}}&lt;/noinclude&gt;Fructus cum faccharo mi{{s}}cetur in con{{s}}ervam, qu{{ae}} con{{s}}i{{s}}tentia, colore {{et}} {{s}}apore quoque {{et}} qualitatibus {{s}}imilis con{{s}}erv{{ae}} Cydoneorum vulgo marmolada.

{{FI
|file=Frutex 1 - Historia naturalis Brasiliae (Page 63) BHL289156 (cropped).jpg
|tsize=150px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} {{sc|Frvtex}} ({{s}}eu potius vi{{s}}cum quoddam, caret enim proprio caudice {{et}} radice) in aliis fruticibus aut arboribus na{{s}}citur, nimirum ubi progerminat, ibi rotundus e{{s}}t tuber in arboris ramo. Na{{s}}citur autem {{et}} in multos ramos di{{s}}pergitur, ligno fragili, interius flave{{s}}cente, {{et}} rufam medullam habente, exterius vero corticem ex brunno nigricantem, multique {{s}}triis ac maculis notatum. Folia fert figura vomeris, oppo{{s}}ita, cra{{s}}{{s}}a, {{s}}aturate viridia, in extremitate qua{{s}}i linea rubra circumdata, nervo {{s}}ecundum longitudinem paulum con{{s}}picuo, {{et}} venis tran{{s}}ver{{s}}is profunde {{s}}itis, vix con{{s}}picuis. Flo{{s}}culos gerit multos juxta {{s}}e po{{s}}itos in pediculis brunnis, {{s}}ex foliolis con{{s}}tantes acutis, angu{{s}}tis, ex flavo rufe{{s}}centibus, paulum deor{{s}}um incurvatis, in medio autem habet aliquot {{s}}tamina lutea. Foliolis florum decidentibus, calix florum {{s}}e{{s}}e Caryophyllum aromaticum refert figura {{et}} colore. Super floribus hujus fruticis frequenti{{s}}{{s}}im{{ae}} reperiuntur avicul{{ae}} Vvanombugh, ibique {{s}}e lo{{s}}teto decuti po{{s}}{{s}}unt.

{{sc|Frvtex}} (''cujus Auctor hanc quidem dat Iconem, {{s}}ed nomen {{s}}ilet'') in modum piri {{s}}ilve{{s}}tris {{FI
|file=Frutex 2 - Historia naturalis Brasiliae (Page 63) BHL289156 (cropped).jpg
|tsize=250px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} cre{{s}}cens, ligno fragili, cortice cinereo. Folia fert pyri foliis {{s}}imilia, den{{s}}a, {{s}}uperius {{s}}plendide viridia, inferius dilutius, alternatim ordine quaque {{s}}uo pediculo cra{{s}}{{s}}o, brevi appendentia {{et}} deor{{s}}um inclinata. In extremitate ramorum proveniunt quatuor, quinque aut {{s}}ex in racemum di{{s}}po{{s}}ita corpulcula elliptica, pi{{s}}o majora, qu{{ae}} {{s}}e aperientia florem promunt habentem quatuor folia alba, cra{{s}}{{s}}a, exterius ex albo viridantia, magnitudine lychnidis, inter autem h{{ae}}c folia in circulum di{{s}}po{{s}}ita {{s}}unt {{s}}tamina alba, alta, centum viginti {{et}} {{s}}upra numero, {{s}}e{{s}}quidigitum longa, fili {{s}}erici cra{{s}}{{s}}i cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}uperius flave{{s}}centem {{s}}pongiolam adjunctam habentia. In medio autem floris {{et}} horum {{s}}taminulorum aliud {{s}}tamen duos digitos longum, fortius, flave{{s}}cens, erectum {{s}}tat, {{s}}uperius habens Cylindraceum capitulum. {{FI
|file=Iua - Historia naturalis Brasiliae (Page 63) BHL289156 (cropped).jpg
|tsize=200px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} Ita foliis floris {{s}}upereminent {{s}}taminula alba, {{s}}taminulis autem {{s}}tamen hoc longum, medium. Et flos ad vi{{s}}um jucundus e{{s}}t, {{s}}uavi ro{{s}}{{ae}} odore pr{{ae}}ditus, {{s}}ed non ita forti.

Foliis {{et}} {{s}}taminulis albis decidentibus, remanet medium {{s}}tamen in cujus extremitate {{et}} cylindraceo corpulculo (''reliqua neglexit Auctor {{s}}upplere''). Ramulos hujus plant{{ae}} adpen{{s}}os habui in mu{{s}}co meo ad libros, noctu ad quemlibet exortum pediculi cuju{{s}}que folii, ut {{et}} ad quodlibet folium floris ex{{s}}udarat guttula cry{{s}}tallini {{s}}plendidi humoris, qua{{s}}i plant{{ae}} affixa e{{s}}{{s}}et, feminis majoris {{s}}inapi mole.

{{sc|Iva}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, e{{s}}t frutex eodem modo cre{{s}}cens quo ''Iurepeba'', {{s}}imilique ligno, {{s}}ed {{s}}olet altius a{{s}}{{s}}urgere. Caudex {{s}}pino{{s}}us ac leni hir{{s}}utie pr{{ae}}ditus. Folia inordinate po{{s}}ita, pallide viridia, oblonga, non ita laciniata ut Iurepeb{{ae}}, leni hir{{s}}utie {{s}}eu lanugine infecta.

Flores itidem fert ut Iurepeba, lacteos, quinque foliis con{{s}}tantes, in{{s}}tar {{s}}tell{{ae}} expan{{s}}os, in medio autem {{s}}taminula lutea {{s}}unt erecta.

Fructum fert magnitudine majoris pomi vulgaris, rotundum, initio {{s}}aturate viridem ac&lt;noinclude&gt;{{d|brunna}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ovfsbvvntfhfunlelgdozfb3rd7qyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/214</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83696</id>
    <revision>
      <id>272224</id>
      <timestamp>2026-06-16T16:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematic */</comment>
      <origin>272224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3793" sha1="p39t8di2i9zyya0rpfd76nhsg0m5p0b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;IV&quot;/&gt;brunna lanugine tectum per maturitatem citrini coloris ac {{s}}plendentem. Cortex in{{s}}tar te{{s}}t{{ae}} ovi frangibilis, intus continet pulpam {{s}}uculentam, flave{{s}}centem, quâ copio{{s}}a {{s}}emina, lentium figura, magnitudine {{et}} colore continet. Pulpa illa admodum dulcis e{{s}}t {{et}} grata formicis, ab hominibus non comeditur.
&lt;section end=&quot;IV&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;V&quot;/&gt;{{Imago deest}}
{{c|{{sc|Cap. V.}}}}
{{c|{{larger|''Atitara. Inqueri omnino.''}}}}
{{Initiumstilatum|A}}{{sc|Titara}} vel {{sc|Iatitara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. Spina e{{s}}t foliis Sigilli Salomonis. In {{s}}eptem, octo aut novem pedum altitudinem ad{{s}}urgit, caudice {{s}}atis cra{{s}}{{s}}o, {{et}} acuti{{s}}{{s}}imis {{s}}pinis ubique munito, unum etiam atque alterum de {{s}}e {{s}}pargens ramum majorem: per intervalla autem ambiunt ramuli fruticem, duos, tres aut quatuor pedes longi, aduncis {{et}} deor{{s}}um ver{{s}}is {{s}}pinis, viridibus, cum cu{{s}}pidibus brunnis, {{s}}plendentibus: in his ramulis folia {{s}}unt, interdum bina {{s}}ibi oppo{{s}}ita, interdum unum {{s}}olitarium, inodora, {{s}}e{{s}}quipedem longa, duos {{et}} {{s}}emis circiter digitos lata, ubi lati{{s}}{{s}}ima, foliis Sigilli Salomonis aut Lilii convallium, planè con{{s}}i{{s}}tentia {{et}} colore {{s}}imillima {{et}} in medio nervum {{s}}ecundum longitudinem tran{{s}}euntem habentia: tres aut quatuor etiam acuti{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}pin{{ae}} rect{{ae}} muniunt folium infernè. Extremitas autem ramulorum ad unius circiter pedis longitudinem caret foliis, itidem {{s}}pinofa {{et}} in modum {{s}}agitt{{ae}} tripliciter figurata. Folia hujus plant{{ae}} antequam {{s}}e pandunt, arctè {{s}}unt complicata in modum foliorum Palm{{ae}}, ramulo adh{{ae}}rentia, deinde {{s}}e explicant. Hinc indè in hoc frutice provenit {{s}}iliqua pede aut quindecim digitos longa, teres, duos aut tres digitos cra{{s}}{{s}}a, {{et}} in utraque extremitate acuminata, paulumque incurvata, ubique per ambitum frequenti{{s}}{{s}}imis {{s}}pinulis ob{{s}}ita, primo viridis, dein nigre{{s}}cit ac {{s}}ponte {{s}}e aperiens promit ramum ex {{s}}e more {{et}} modo palm{{ae}} nucifer{{ae}} in multos ramulos di{{s}}tributum, coloris ex flavo albe{{s}}centis, cui flo{{s}}culi multi, hinc copio{{s}}i globuli {{s}}unt, qui in fructibus abeunt; ''quorum formam {{et}} con{{s}}i{{s}}tentiam Auctor non de{{s}}crip{{s}}it''.

{{sc|Jvqveri-omnano}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; {{s}}pecies e{{s}}t herb{{ae}} viv{{ae}}. Frutice{{s}}cens planta, caulibus quadratis, {{s}}triatis, viridibus, {{et}} frequenti{{s}}{{s}}imis {{s}}pinulis flave{{s}}centibus munita: per intervalla autem ramuli ad latera extenduntur, duos aut tres digitos longi, itidem {{s}}pino{{s}}i, qui in extremitate {{s}}unt duplices; hi porrò habent ut plurimum duo paria foliorum, nimirum bina {{et}} bina juxta {{s}}e appo{{s}}ita, {{s}}e{{s}}quidigitum circiter longa, inferius albis pilis ve{{s}}tita, {{s}}uperius viridia {{et}} l{{ae}}via, atque non {{s}}errata. Ad ramulos illos, qui folia tenent, {{s}}ingulos etiam duo, tres vel quatuor breviores pediculi, unum digitum longi proveniunt, cum capitulo rotundo, villo{{s}}o, albo, cui aliquid purpurei admixtum, quod floris e{{s}}t loco, quemadmodum in Herba viva majore. Po{{s}}t quemlibet autem florem productum octo, novem aut duodecim {{s}}iliquul{{ae}} unum digitum long{{ae}}, juxta {{s}}e in{{s}}tar rot{{ae}} po{{s}}it{{ae}} in orbem, longis pilis hirtis candidis ve{{s}}tit{{ae}}, in quibus {{s}}emen.

Planta h{{ae}}c alata {{s}}tatim contrahit {{et}} componit folia {{s}}i vel leviter digito tangatur, qu{{ae}} tamen paulò po{{s}}t rur{{s}}us explicat.

{{sc|Annotatio.}} Franc. Ximenes, de Plantis Nov{{ae}} Hi{{s}}pani{{ae}}.
{{nop}}
&lt;section end=&quot;V&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{d|{{sc|Pina-}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p39t8di2i9zyya0rpfd76nhsg0m5p0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272226</id>
      <parentid>272224</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T16:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <origin>272226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="aebnk8ael7rrsvv1e3de0xiqlkyytap" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh|64||{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;IV&quot;/&gt;brunna lanugine tectum per maturitatem citrini coloris ac {{s}}plendentem. Cortex in{{s}}tar te{{s}}t{{ae}} ovi frangibilis, intus continet pulpam {{s}}ucculentam, flave{{s}}centem, qu{{ae}} copio{{s}}a {{s}}emina, lentium figura, magnitudine {{et}} colore continet. Pulpa illa admodum dulcis e{{s}}t {{et}} grata formicis; ab hominibus non comeditur.
&lt;section end=&quot;IV&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;V&quot;/&gt;{{Imago deest}}
{{c|{{sc|Cap. V.}}}}
{{c|{{larger|''Atitara. Inqueri omnino.''}}}}
{{Initiumstilatum|A}}{{sc|Titara}} vel {{sc|Iatitara}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. Spina e{{s}}t foliis Sigilli Salomonis. In {{s}}eptem, octo aut novem pedum altitudinem ad{{s}}urgit, caudice {{s}}atis cra{{s}}{{s}}o, {{et}} acuti{{s}}{{s}}imis {{s}}pinis ubique munito, unum etiam atque alterum de {{s}}e {{s}}pargens ramum majorem: per intervalla autem ambiunt ramuli fruticem, duos, tres aut quatuor pedes longi, aduncis {{et}} deor{{s}}um ver{{s}}is {{s}}pinis, viridibus, cum cu{{s}}pidibus brunnis, {{s}}plendentibus: in his ramulis folia {{s}}unt, interdum bina {{s}}ibi oppo{{s}}ita, interdum unum {{s}}olitarium, inodora, {{s}}e{{s}}quipedem longa, duos {{et}} {{s}}emis circiter digitos lata, ubi lati{{s}}{{s}}ima, foliis Sigilli Salomonis aut Lilii convallium, planè con{{s}}i{{s}}tentia {{et}} colore {{s}}imillima {{et}} in medio nervum {{s}}ecundum longitudinem tran{{s}}euntem habentia: tres aut quatuor etiam acuti{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}pin{{ae}} rect{{ae}} muniunt folium infernè. Extremitas autem ramulorum ad unius circiter pedis longitudinem caret foliis, itidem {{s}}pinofa {{et}} in modum {{s}}agitt{{ae}} tripliciter figurata. Folia hujus plant{{ae}} antequam {{s}}e pandunt, arctè {{s}}unt complicata in modum foliorum Palm{{ae}}, ramulo adh{{ae}}rentia, deinde {{s}}e explicant. Hinc indè in hoc frutice provenit {{s}}iliqua pede aut quindecim digitos longa, teres, duos aut tres digitos cra{{s}}{{s}}a, {{et}} in utraque extremitate acuminata, paulumque incurvata, ubique per ambitum frequenti{{s}}{{s}}imis {{s}}pinulis ob{{s}}ita, primo viridis, dein nigre{{s}}cit ac {{s}}ponte {{s}}e aperiens promit ramum ex {{s}}e more {{et}} modo palm{{ae}} nucifer{{ae}} in multos ramulos di{{s}}tributum, coloris ex flavo albe{{s}}centis, cui flo{{s}}culi multi, hinc copio{{s}}i globuli {{s}}unt, qui in fructibus abeunt; ''quorum formam {{et}} con{{s}}i{{s}}tentiam Auctor non de{{s}}crip{{s}}it''.

{{sc|Jvqveri-omnano}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; {{s}}pecies e{{s}}t herb{{ae}} viv{{ae}}. Frutice{{s}}cens planta, caulibus quadratis, {{s}}triatis, viridibus, {{et}} frequenti{{s}}{{s}}imis {{s}}pinulis flave{{s}}centibus munita: per intervalla autem ramuli ad latera extenduntur, duos aut tres digitos longi, itidem {{s}}pino{{s}}i, qui in extremitate {{s}}unt duplices; hi porrò habent ut plurimum duo paria foliorum, nimirum bina {{et}} bina juxta {{s}}e appo{{s}}ita, {{s}}e{{s}}quidigitum circiter longa, inferius albis pilis ve{{s}}tita, {{s}}uperius viridia {{et}} l{{ae}}via, atque non {{s}}errata. Ad ramulos illos, qui folia tenent, {{s}}ingulos etiam duo, tres vel quatuor breviores pediculi, unum digitum longi proveniunt, cum capitulo rotundo, villo{{s}}o, albo, cui aliquid purpurei admixtum, quod floris e{{s}}t loco, quemadmodum in Herba viva majore. Po{{s}}t quemlibet autem florem productum octo, novem aut duodecim {{s}}iliquul{{ae}} unum digitum long{{ae}}, juxta {{s}}e in{{s}}tar rot{{ae}} po{{s}}it{{ae}} in orbem, longis pilis hirtis candidis ve{{s}}tit{{ae}}, in quibus {{s}}emen.

Planta h{{ae}}c alata {{s}}tatim contrahit {{et}} componit folia {{s}}i vel leviter digito tangatur, qu{{ae}} tamen paulò po{{s}}t rur{{s}}us explicat.

{{sc|Annotatio.}} Franc. Ximenes, de Plantis Nov{{ae}} Hi{{s}}pani{{ae}}.
{{nop}}
&lt;section end=&quot;V&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{d|{{sc|Pina-}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aebnk8ael7rrsvv1e3de0xiqlkyytap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.1, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83697</id>
    <revision>
      <id>272230</id>
      <timestamp>2026-06-16T22:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>started</comment>
      <origin>272230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="nd67d03mk5724h2plbd6hcxkvfjqvbf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Shenme&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50|NONIVS MARCELLVS|}}
36. 37 M.

{{sc|adglomerare}}, inplicare, coniungere; dictum a glomere. Ver-
gilius Aeneidos lib. II:
et lateri adglomerant nostro.

{{sc|collare}} est vinculi genus, quo collum adstringitur. Lucilius
lib. XXVIIII:
cum manicis, catulo collareique, ut fugitivum,
deportem.

{{sc|depilati}} dictum rarefacti. Lucilius lib. XXVIIII:
&quot;Gnató, quid actnmst?' 'dépilati omnés sumus.&quot;
{{sc|excvriari}}, curia excludi. Varro Hippocyne: Apollonium ideo
excuriant, quia nihil habebat.

{{sc|pensum}}, significat exaequatum, quod sine inclinatione sunt quae
penduntur. Lucilius lib. XXVIII:
nil párvo huic pensi. haut litteras doceás lutum. ||
20
25
30

{{sc|aqva intercvs}}, hydropum morbus; quasi aqua inter cutem. 1
Lucilius lib. XXVIII:
aquam te in animo habere intéreutem.
M. Tullius de officiis lib. III: siquis medicamentum cuipiam de-
derit ad aquam intercutem.

{{sc|maltas}} veteres molles appellari voluerunt, a graeco, quasi
uadaxovs. Lucilius lib. XXVII:
ínsanum vocant quem maltam ac féminam dicí vident.

{{sc|monogrammi}} dicti sunt homines macie pertenues ac decolores:
{{regula|align=left|width=6em}}
19 II, 341 || 22 Luc. 1. XXVIIII || 25 1. XXVIIII || 27 Varro Hippocyne || 30 Luc. I. XXVIII || 2 1. XXVIII || 4 III, 24, 92 || 7 Luc. 1. XXVII.
{{regula|align=left|width=6em}}
23
18 Adglomerare I, Ho,; Aggl. ''rel.'' — inplicare ''L''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''Bamb.;'' impl. rel.;
applicare Quicheratus. 19 id eneidos I,, in aeneidos id. 2; G; aeidos H.
id. lib, secundo. 20 agglom. I, H; aglom. G. 21 quod Bamb.
asstr. I; astr. H; adstringit (it in ras.) Bamb. 22 XXVIII H.
collarique Tun., collareque cdd. 25. 26 puto Dispalati; nisi n. N. dici-
tur Bamb. m. 2. - Gnatho Me, nato edd. 27 'Innocovy Iun.; sed cf. Gell.
III, 18, 5. Appollonium (Appollonio H₁) C. 28 qua L.
L, H.
cad.
-
-
post nihil
a litt, erasa in H.-29 non 1. nov. in L. 30 XXVIII ed. Bas.; XX. octavo
31 nil parvo (i. e. puero) huie M, nihil parvi ac edd. - haut M, uti
littera id. (litera H,); litteras Gerlachius. lutum de homine dictum,
est hydropum H; est
3 ef. comm. Luc.
4 cf. 345 medicamentam.
ut ap. Plautum. 1 non 1. nov. in L; om. Bamb.
deinde deletum, sed rursus restitutum. -
XXVIII, 18.
1
te om. G.
aquam cdd.
alnimo prius H.
6 altas G; Multas Bamb.; Malthas ed. a. 1476. greco L, H.- 7 μeed-
Baxovs ed. 1476 (paianovs al.), malacus cdd. 8 multam G.
nebus, videt cdd.
-
vident Tur-
-
9 onogrammi G. maciae pertenuaes prius H.
5&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nd67d03mk5724h2plbd6hcxkvfjqvbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272240</id>
      <parentid>272230</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T06:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>more</comment>
      <origin>272240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2463" sha1="77kpfgk1mvtug62hzmfvs4ahyc1b8lj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Shenme&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{rh|50|NONIVS MARCELLVS|}}
{{x-smaller|36. 37 M.}}

{{sc|adglomerare}}, inplicare, coniungere; dictum a glomere. Vergilius Aeneidos lib. II:

et lateri adglomerant nostro.

{{sc|collare}} est vinculi genus, quo collum adstringitur. Lucilius
lib. XXVIIII:
cum manicis, catulo collareique, ut fugitivum,
deportem.

{{sc|depilati}} dictum rarefacti. Lucilius lib. XXVIIII:
&quot;Gnató, quid actnmst?' 'dépilati omnés sumus.&quot;
{{sc|excvriari}}, curia excludi. Varro Hippocyne: Apollonium ideo
excuriant, quia nihil habebat.

{{sc|pensum}}, significat exaequatum, quod sine inclinatione sunt quae
penduntur. Lucilius lib. XXVIII:
nil párvo huic pensi. haut litteras doceás lutum. ||
20
25
30

{{sc|aqva intercvs}}, hydropum morbus; quasi aqua inter cutem. 1
Lucilius lib. XXVIII:
aquam te in animo habere intéreutem.
M. Tullius de officiis lib. III: siquis medicamentum cuipiam de-
derit ad aquam intercutem.

{{sc|maltas}} veteres molles appellari voluerunt, a graeco, quasi
uadaxovs. Lucilius lib. XXVII:
ínsanum vocant quem maltam ac féminam dicí vident.

{{sc|monogrammi}} dicti sunt homines macie pertenues ac decolores:
{{regula|align=left|width=6em}}
19 II, 341 || 22 Luc. 1. XXVIIII || 25 1. XXVIIII || 27 Varro Hippocyne || 30 Luc. I. XXVIII || 2 1. XXVIII || 4 III, 24, 92 || 7 Luc. 1. XXVII.
{{regula|align=left|width=6em}}
23
18 Adglomerare I, Ho,; Aggl. ''rel.'' — inplicare ''L''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''Bamb.;'' impl. rel.;
applicare Quicheratus. 19 id eneidos I,, in aeneidos id. 2; G; aeidos H.
id. lib, secundo. 20 agglom. I, H; aglom. G. 21 quod Bamb.
asstr. I; astr. H; adstringit (it in ras.) Bamb. 22 XXVIII H.
collarique Tun., collareque cdd. 25. 26 puto Dispalati; nisi n. N. dici-
tur Bamb. m. 2. - Gnatho Me, nato edd. 27 'Innocovy Iun.; sed cf. Gell.
III, 18, 5. Appollonium (Appollonio H₁) C. 28 qua L.
L, H.
cad.
-
-
post nihil
a litt, erasa in H.-29 non 1. nov. in L. 30 XXVIII ed. Bas.; XX. octavo
31 nil parvo (i. e. puero) huie M, nihil parvi ac edd. - haut M, uti
littera id. (litera H,); litteras Gerlachius. lutum de homine dictum,
est hydropum H; est
3 ef. comm. Luc.
4 cf. 345 medicamentam.
ut ap. Plautum. 1 non 1. nov. in L; om. Bamb.
deinde deletum, sed rursus restitutum. -
XXVIII, 18.
1
te om. G.
aquam cdd.
alnimo prius H.
6 altas G; Multas Bamb.; Malthas ed. a. 1476. greco L, H.- 7 μeed-
Baxovs ed. 1476 (paianovs al.), malacus cdd. 8 multam G.
nebus, videt cdd.
-
vident Tur-
-
9 onogrammi G. maciae pertenuaes prius H.
5&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77kpfgk1mvtug62hzmfvs4ahyc1b8lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83698</id>
    <revision>
      <id>272237</id>
      <timestamp>2026-06-17T04:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'captionibus {{ls}}uppo{{ls}}itum ''Can. Adam. 33. q. 5.'' ideoque ''mulieres'' qua{{ls}}i ''mollieres'' à mollitie &amp; {{ls}}exus {{ls}}ui imbecillitate dictæ {{ls}}unt. ''Jo. Nevizani Sylv. Nupt. l. 1. n. 111. Chr. Becm. Orig. L. L. v. virtus'' quò pertinet illud ''Oweni:'' {{ppoem| Dicta fuit mulier, qua{{ls}}i mollier, e{{ls}}t tamen Eva Non de carne {{ls}}ui {{ls}}umta {{ls}}ed o{{ls}}{{ls}}e viri. &gt;&gt;''lib. 1. ad Her. Nov. ep. 70. Vid. &amp; Ca...</comment>
      <origin>272237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="t8djwo5h31gryenn20e6pxnuuia0ocm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|11|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;captionibus {{ls}}uppo{{ls}}itum ''Can. Adam. 33. q. 5.'' ideoque ''mulieres'' qua{{ls}}i ''mollieres'' à mollitie &amp; {{ls}}exus {{ls}}ui imbecillitate dictæ {{ls}}unt. ''Jo. Nevizani Sylv. Nupt. l. 1. n. 111. Chr. Becm. Orig. L. L. v. virtus'' quò pertinet illud ''Oweni:''
{{ppoem|
Dicta fuit mulier, qua{{ls}}i mollier, e{{ls}}t tamen Eva
Non de carne {{ls}}ui {{ls}}umta {{ls}}ed o{{ls}}{{ls}}e viri.
&gt;&gt;''lib. 1. ad Her. Nov. ep. 70. Vid. &amp; Can, quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti. 37. q. 7.''}}&lt;noinclude&gt;{{right|''Eckolt''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8djwo5h31gryenn20e6pxnuuia0ocm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Gothica/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>83699</id>
    <revision>
      <id>272244</id>
      <timestamp>2026-06-17T10:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{subpagina documentationis}} Gothicae scripturae naturaliter activae non sunt, ad eas activandas: Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae &gt; Download fonts when needed. &lt;includeonly&gt;[[Categoria:Dispositionis formulae]]&lt;/includeonly&gt;'</comment>
      <origin>272244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="jmsp1aujrai76mp1n85hlh2xgqrxq9p" xml:space="preserve">{{subpagina documentationis}}
Gothicae scripturae naturaliter activae non sunt, ad eas activandas: Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae &gt; Download fonts when needed.
&lt;includeonly&gt;[[Categoria:Dispositionis formulae]]&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>jmsp1aujrai76mp1n85hlh2xgqrxq9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Sc/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>83700</id>
    <revision>
      <id>272247</id>
      <timestamp>2026-06-17T11:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{subpagina documentationis}} == Documentation == This template simplifies formatting text in {{small-caps|Small caps}}, where lowercase letters are replaced with smaller capital letters.  == Example ==   &lt;nowiki&gt;{{small-caps|Small caps}}&lt;/nowiki&gt;  &lt;includeonly&gt; [[Categoria:Dispositionis formulae]] &lt;/includeonly&gt;'</comment>
      <origin>272247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314" sha1="1tlrryip9rdzti8ti4hc1ubx5uybxjy" xml:space="preserve">{{subpagina documentationis}}
== Documentation ==
This template simplifies formatting text in {{small-caps|Small caps}}, where lowercase letters are replaced with smaller capital letters.

== Example ==

 &lt;nowiki&gt;{{small-caps|Small caps}}&lt;/nowiki&gt;

&lt;includeonly&gt;
[[Categoria:Dispositionis formulae]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1tlrryip9rdzti8ti4hc1ubx5uybxjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conspectus artis novae – finis experimenti moderni?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83701</id>
    <revision>
      <id>272250</id>
      <timestamp>2026-06-17T11:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '[[Puteus Chaosi]]  == Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? == 1. Prooemium  Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit. Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi...'</comment>
      <origin>272250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="lwqy6qwttzoxixz85ff6ymmre1bddhv" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
1. Prooemium

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt Salonem Impressionistarum, ex titulo tabulae Monetianae Impressio.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.</text>
      <sha1>lwqy6qwttzoxixz85ff6ymmre1bddhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272251</id>
      <parentid>272250</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="7esbpx7chsw97vub4ci0o7wg5scdb76" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
1. Prooemium

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.</text>
      <sha1>7esbpx7chsw97vub4ci0o7wg5scdb76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272252</id>
      <parentid>272251</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="g7z9cd8oewcc0suhysis3n1seg96hr1" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
1. Prooemium

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.

2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.</text>
      <sha1>g7z9cd8oewcc0suhysis3n1seg96hr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272253</id>
      <parentid>272252</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6322" sha1="9uthrdxxx8e6ouftj9k7fh2yzg8pysv" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.

'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.</text>
      <sha1>9uthrdxxx8e6ouftj9k7fh2yzg8pysv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272254</id>
      <parentid>272253</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9259" sha1="ckmigl75i4o0duix1czaxfyj7ilcbxf" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.

'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.</text>
      <sha1>ckmigl75i4o0duix1czaxfyj7ilcbxf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>