Vicifons:Scriptorium

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicifons:Scriptorium</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1852</id>
    <revision>
      <id>272283</id>
      <parentid>272248</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Copying some templates from the English Wikisource */ Reply</comment>
      <origin>272283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115920" sha1="raga1l3q4zflv5wku1fhtw1twqv51r9" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
&lt;!--- __NOTOC__ ---&gt;[[Categoria:Vicifons|Scriptorium]]
{{Intraincepti
|w= Vicipaedia:Taberna
|q= Vicicitatio:Taberna
|commons: &lt;!-- Communia --&gt;
|b= Vicilibri:Porta Communis
|wikt= Victionarium:Taberna
|m= &lt;!-- Meta --&gt;
|wikispecies= &lt;!-- Vicispecies --&gt;
|n= &lt;!-- Vicinuntii --&gt;
}}
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:14pt; background:#eef; color:navy; &quot;&gt;
Hac pagina scriptorium Vicifontis est.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&lt;small&gt;Nunc iam sunt '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' paginae. Hodie '''{{CURRENTDAYNAME}}, {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}'''.&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{{center|
'''(DE)''' Neue Nachrichten dürfen auf Latein, Französisch, Englisch oder Italienisch gestellt werden.&lt;br /&gt;
'''(EN)''' You can write a new message in Latin, French, English or Italian.&lt;br /&gt;
'''(FR)''' Vous pouvez écrire en latin, en français, en italien ou en anglais.&lt;br /&gt;
'''(IT)''' Potete scrivere in latino, italiano, francese o inglese.&lt;br /&gt;
'''(ALIAE)''' ''Aliis linguis uti potes, sed noli iubere nos facile eas intellegere''
}}
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0 0em; border: 1px dashed blue; padding: 3px; text-align: center; background: #eef&quot;&gt;
'''[http://la.wikisource.org/w/index.php?title=Vicifons:Scriptorium&amp;action=edit&amp;section=new   Quaestio nova]'''
&lt;br /&gt;
''Ut sententias antiquiores legas vide [[Vicifons:Scriptorium/Vetera]]''
&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;

{| class=&quot;WSerieV&quot; id=&quot;WBistro&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;padding: 0.3em; float:right; margin-left: 1em; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background:#fff0ff; text-align:center&quot;
|[[Image:Forum-de-César.jpg|right|210px]]
|-
|style=&quot;padding: 0.5em; font-family: sans-serif&quot;| '''Scriptorium Vicifontis'''&lt;br/&gt;
----
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; font-family: sans-serif; background-color: #e4e4c9; border: 1px solid #c0c0c0&quot;|'''Alia scriptoria''' 
|-
|style=&quot;padding: 0.3em; line-height: 1.5em&quot;|
'''[[w:la:Vicipaedia:Taberna|Vicipaedia:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[q:la:Vicicitatio:Taberna|Vicicitatio:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
'''[[wikt:la:Victionarium:Taberna|Victionarium:Taberna]]'''&lt;br /&gt;
|}

&lt;!-- 
Interwiki liks moved to the top of the discussion since button &quot;Quaestio nova&quot; 
appends new entries to physical end of this page
--&gt;

&lt;!-- Interwiki links --&gt;
[[mul:Wikisource:Scriptorium]]
&lt;!-- Interwiki links --&gt;

__TOC__

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Barbaking]] (bureaucrat, administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Usor:EPIC|EPIC]] ([[Disputatio Usoris:EPIC|disputatio]]) 22:22, 22 Februarii 2025 (UTC)

== Request for updating the text of the Clementine Bible ==

Two months ago, at [[Disputatio:Vulgata Clementina#The Clementine Vulgate Project dead?]] I noted that the links related to ''The Clementine Vulgate Project'', the main source used for the text of the [[Vulgata Clementina]], were dead.

Fortunately, the list of changes made since the import of on Wikisource can be found [https://web.archive.org/web/20240122025223/https://vulsearch.sourceforge.net/clemtext.rss here]. There is also [https://bitbucket.org/clementinetextproject/text/downloads/ a repository] (although I am not sure if it is up to date).

I have no experience in programming or making imports. So, could someone please update the text of [[Vulgata Clementina]] of Wikisource to use the latest version of ''The Clementine Vulgate Project''? [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 10:01, 23 Februarii 2025 (UTC)

:@[[Usor:Ser be etre shi|Ser be etre shi]] Are you able to help with this? Ping in case so. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:27, 3 Iulii 2025 (UTC)
:@[[Usor:Veverve|Veverve]] Just checking these look like quite a small number of changes, is that right? It may be easiest to do these manually. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:38, 24 Octobris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock}} well, my Latin is almost nonexistent, so I cannot do it myself sadly. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 18:21, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 Martii 2025 (UTC)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Your wiki will be in read-only soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-03-19|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-03-19|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:15, 14 Martii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=28307742 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 4 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Wikidata and Sister Projects: An online community event ==

''(Apologies for posting in English)''

Hello everyone, I am excited to share news of an upcoming online event called '''[[d:Event:Wikidata_and_Sister_Projects|Wikidata and Sister Projects]]''' celebrating the different ways Wikidata can be used to support or enhance with another Wikimedia project. The event takes place over 4 days between '''May 29 - June 1st, 2025'''.

We would like to invite speakers to present at this community event, to hear success stories, challenges, showcase tools or projects you may be working on, where Wikidata has been involved in Wikipedia, Commons, WikiSource and all other WM projects.

If you are interested in attending, please [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register here]].
If you would like to speak at the event, please fill out this Session Proposal template on the [[d:Event_talk:Wikidata_and_Sister_Projects|event talk page]], where you can also ask any questions you may have. 

I hope to see you at the event, in the audience or as a speaker, - [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 09:19, 11 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Send_List&amp;oldid=28525705 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 17 Aprilis 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 Aprilis 2025 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Toggling special characters such as ſ (long s) ==

On EN wikisource, they have a template &lt;nowiki&gt;{{longs}}&lt;/nowiki&gt; to produce ''ſ'' on the transcription page, and by default, ''s'' on the ebook page. users on EN WS can toggle these on and off. 

In this book, [[:la:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']], there are a number of unusual characters that could do with toggling: ''ſ (s); ß (ss); ẽ (en / em) ũ (un / um) æ (ae) ę (ae) õ (on / om) ã (an / am) œ (oe)''. ([[:formula:ls]] already exists here for ſ, and some other characters semi-implemented at [[:Categoria:Formulae litterarum]] but the toggling is not switched on.)

In order to implement this:

(1) What would LA WiCategoria:Formulae litterarumkisource need to enable for user toggling of special characters?

(2) Who would I contact (assuming this is an admin task)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:06, 29 Aprilis 2025 (UTC)

:It looks like it would need this installing, as a start: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js|MediaWiki:Gadget-Visibility.js]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:13, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|OrbiliusMagister}} as the only active magister! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:16, 29 Aprilis 2025 (UTC)
:{{ping|SZC 03}} in case you have an opinion (you made changes at the De Pricipia transcription project which we could implement better with this toggle feature). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:31, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::I would like to point out that not all of the listed characters are of the same kind: 
::* ſ is a variant of s; 
::* ß, æ and œ are [[:w:en:Ligature (writing)|ligatures]] of ſs, ae and oe respectively ([[:w:en:E caudata|ę]] can represent both ae or oe); 
::* ã, ẽ, õ, ũ are used to indicate [[:w:en:Scribal abbreviation|abbreviations]].
::Personally I think it would be somewhat useful to implement the toggle feature only for æ and œ, since of all the ligatures they are the only ones that carry some meaning (that ae or oe in that word is a diphthong) and the only ones that easily show up in search results and correctly displayed in web-browsers.
::Note that both English and Italian wikisources in their transcription guidelines take in consideration the ability of both modern readers and search engines to correctly interpret the character shown (see [[:en:Wikisource:Style guide/Orthography]] and [[:it:Wikisource:Convenzioni di trascrizione]]). Though it would be useful to write rules specific to the Latin wikisource.
::I hope these considerations were of any help. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 07:58, 3 Maii 2025 (UTC)
::In regards to the [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf|''De principe'']] it would be appropriate to encode the text in a way that we do not lose your work of accurately transcribing the above characters, while still showing to the end user a normalized form. My edit was trying to achieve this with the templates currently in wikisource.
::From a technical standpoint, it would be useful to have a general template not specific to any character that could be used both in ''ad hoc'' situations, and in creating other templates.
::Also if such a template is created for abbreviations it should behave differently from the long s and ligatures, since 1) the text displayed is context dependent, and 2) it is common use in diplomatic transcriptions to show the abbreviated characters in parentheses (so I were taught in paleography class). 
::To give an example of point 2 from the text ([[Pagina:Nicolaus_Machiavellus_De_Principe.pdf/69|page 45]], line 11):
::Original text: Iãq́ꝫ
::Diplomatic transcription: Ia(m)q(ue)
::Standard transcription: Iamque  
::I’m sorry for the lengthy comments. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:02, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I agree something adhoc would be helpful. The template would need to specify 
:::* the text as-is and
:::* the modernised version
:::and hopefully there would be a system to pick up which to display.
:::In terms of the display: this could be the js system, perhaps adapted, that we have on en.ws, or possibly it could be an adjustment to the page templates set up, to allow two different books, or sets of pages, to be presented. This would have the advantage that exports would facilitate both (IDK but suspect that exports support the default rather than user choice). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:48, 3 Maii 2025 (UTC)
:::I have set out this information in a [[Usor:JimKillock/Orthography|table]] including information about dictionary lookups and likely search engine issues. In short, from a user perspective, all the characters can be problematic, but æ and œ work within Alpheios for dictionary lookups, so are a bit more tolerable than the others from a default perspective. However I think it is useful tobe able to see and use the originals for some people, eg those practicing reading Renaissance scans etc; or researchers or academics looking to use source texts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:09, 3 Maii 2025 (UTC)
:{{ping|Alex brollo}}, {{ping|VIGNERON}}, {{ping|Candalua}} in case you can help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:38, 30 Aprilis 2025 (UTC)
::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]] Interesting question. I'll take a look to the ensource template to understand how it works (I hope it is not based on javascript). [[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 06:18, 1 Maii 2025 (UTC)
:::I’m afraid it is based on javascript: [[:en:MediaWiki:Gadget-Visibility.js]]
:::To see the button you have to enable the [[:en:Help:Gadget-Visibility|Visibility gadget]]. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 11:12, 3 Maii 2025 (UTC)
:::@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] checking in whether we can implement this, or find another solution. I am holding off further changes until I know how to proceed - but I am sure there should be a way to do this! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:40, 19 Maii 2025 (UTC)
:::Noting this question comes up again at [[:Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]] (I have [[Disputatio Libri:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|left a note there]]). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:08, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::OK, I have developed templates as this is holding up other people's work. I have based each template on the existing [[:formula:ls]], and avoid duplicating those that already exist using the same method at [[:Categoria:Formulae litterarum]]. Meantime if anyone has further thoughts about using Visibility Gadget or going another way, I would be very grateful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:02, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::@[[Usor:SZC 03|SZC 03]] I have made a very basic template for flexible character switching at [[Formula:Scr]]; this returns the first entry on the book page, and the second in main space, eg &lt;nowiki&gt;{{scr|qꝫ|que}}&lt;/nowiki&gt; would work the same as &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt;. 
:::::However there is advice on ENWS not to use characters but use HTML entities for CSS reasons, so it is probably better for users to use specific templates. For example, I also created &lt;nowiki&gt;{{po}}&lt;/nowiki&gt; which allows a user to decide what it might best represent, eg &lt;nowiki&gt;{{po|;}} or {{po|?}}&lt;/nowiki&gt;.
:::::In general, using set templates like &lt;nowiki&gt;{{que}}, {{em}}, {{um}}, {{etc}}&lt;/nowiki&gt; is much easier for proofing, so I think I will continue to add these where it seems useful. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:29, 24 Iunii 2025 (UTC)
::::::Hi folks, so that you know, I have made something of a workaround to be able to enable these features, which works well enough for me. I will perhaps add some guidance somewhere. What I have done:
::::::# Installed the font Garamontio, as it has the qꝫ character, and all the possible ligatures
::::::# Created custom css to apply Garamontio to Wikisource as a whole;  at [[Usor:JimKillock/common.css]]; and
::::::# Created (vibecoded) custom javascript at [[Usor:JimKillock/common.js]]
::::::The second script looks for the various spans with the css style typographic-long-s, and replaces the characters as appropriate. This seems to work surprisingly well, Garamontio does all of the discretionary ligatures etc, and is a very well designed font (fork of EB Garamond, with some extra touches useful here). The issue is of course that this applies to the whole of Latin Wikisource all of the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:35, 25 Iunii 2025 (UTC)
:::::::@[[Usor:JimKillock|JimKillock]], reading this I wanted to tell you that you could apply styles to a index page, but I see you have already figured it out. Kudos on your progress. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 09:56, 9 Iulii 2025 (UTC)
::::::::Thanks @[[Usor:SZC 03|SZC 03]]; my list of scribal transformations has got quite long tho. And I need to check on the possible logic of it, some needs to hide and unhide, rather than search and replace. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:27, 11 Iulii 2025 (UTC)

== We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! ==

''(Apologies for posting in English)''

Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them.

As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]].

After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki.

The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org.

If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]].

Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:07, 6 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28663781 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|disputatio]])&lt;/bdi&gt; 22:08, 15 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 Maii 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 03:08, 28 Maii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== Administrator backlog? ==

Hi there,

I am noticing a lot of pages that say that the current version is not checked; and versions I have amended are not (apparently) displayed because they need approval. Am I right in assuming this is due to a lack of (active) administrator time? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:53, 30 Maii 2025 (UTC)

:Relatedly @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] / @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] / other admins, [[Colloquia familiaria]] has an old index page and other old sub pages which could do with changes being approved. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:58, 12 Iunii 2025 (UTC)
::Ping on this, some of the sub pages are quite broken. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:42, 28 Iunii 2025 (UTC)
:I have tried to fix the lack of text in ePub export for [[Noctes Atticae]].
:Unfortunately, it seems that all my submissions require approval (last approval seems to have taken place more than five years ago).
:Is there any way to have &lt;code&gt;class=&quot;ws-export&quot;&lt;/code&gt; to the second &lt;code&gt;&amp;lt;table&amp;gt;&lt;/code&gt; from [[Noctes Atticae]]?
:Many thanks for your help, [[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 19:09, 15 Augusti 2025 (UTC)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 Iunii 2025 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== Mnemonics Book in Latin ==

Dear all,

Over the past month, with the help of others, I’ve been compiling a list of older and often overlooked books on mnemonic techniques available on [[:en:Portal:Mnemonics|Wikisource English]]. Many of these works—some dating back decades or even centuries—offer fascinating insights into how memory has been understood, trained, and improved across different cultures and time periods.

I've recently added a new section to the portal: &quot;Multilingual Works on Mnemonic Techniques.&quot; This is in part because several of the English-language texts reference related works in other languages, particularly Latin.

Unfortunately, many of these referenced works are written in Classical Latin, and my ability to work with them is quite limited—I’ve done what I can, but they remain largely inaccessible to me.

If anyone has expertise in Classical Latin and might be willing to help with these texts, your assistance would be greatly appreciated.

* ''[[:la:Foenix|Foenix]] by [[w:en:Peter of Ravenna|Peter of Ravenna]]'' (1491)
* ''[[:la:Congestorium Artificiose Memorie|Congestorium Artificiose Memorie]]'' by Johann Horst von Romberch (1533)

[[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032259.jpg|150px]][[File:Johann Romberch, Congestorium artificiose... Wellcome L0032269.jpg|150px]]

Here is a discussion form on it 

https://forum.artofmemory.com/t/johannes-romberchs-congestorium-artificiose-memorie/30174

Warm regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 23:15, 13 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, I could help proofing texts you have prepared perhaps? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 14 Iunii 2025 (UTC)
:: Thanks for offering—I’d really appreciate your help with proofreading.
:: We have two books. Which one would you like to start with?
::*[[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
::*[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]]
::[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:49, 14 Iunii 2025 (UTC)
:::I can do the pages you have put into the first, as a start for you. BTW the transcribed text does not always look like it originated from the source. It is very correct, but some has different orthography and missed certain parts. That is fine of course if we are correcting to the original. (PS: you might want to create a user account so that you can be notified of replies, hide your IP address, etc). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:57, 15 Iunii 2025 (UTC)
:::I had a go at the first page or two; some of the orthography was removed while other parts were kept. I kept all of it as a first go. See the discussion above about how we treat orthography, hopefully we can address this with templates. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:11, 15 Iunii 2025 (UTC)
::::I'm using Google OCR and some AI tools to pull out text and sometimes translate it into English so I can understand it. If anyone could help me proofread or check it, I’d be super grateful! [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 00:50, 17 Iunii 2025 (UTC)
:::::I have added all the templates we need for the special characters / orthography, I will start doing the pages with those. The end result will be that on the main space ebook pages, the chars will toggle on and off, at least once that is properly implemented. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:25, 17 Iunii 2025 (UTC)
::::::Noted, sounds good. I’ll try adding to the other pages next time. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:10, 17 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:44, 17 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== [[De Principe]] ==

Si vis, quaeso, me adiuva ut liber novus ''[[De Principe]]'' correctus sit et erroribus liber. Nuper completus, ab aliquo alio corrigendus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:14, 27 Iunii 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 Iunii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== Latin incunabula and other early books ==

Expanding a bit on what I mentioned above, re character toggling, and also working on the books [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]
* the Transkribus Latin Incunabula scan does a great job on the heavy gothic style print
* I will see how it does with more Garamond-style texts, in case it works with these
* I have developed a fairly full set of templates for scribal characters, see [[:Categoria:Formulae litterarum]]
* I am thinking about using a bot to wholesale search and replace long s, and other scribal characters mapped there
Between these things, the work to transcribe and correct early printed Latin books should be very much reduced. If anyone feels like helping test this out, do give me shout. Meantime I will run tests on Congestorium Artificiosae Memoriae to check how well the bot system works. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:50, 1 Iulii 2025 (UTC)

:The folks at Wikisource helped create a JS solution for this, see [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]. The script does a search and replace for what is needed, on the '''first save of a new book page'''; these are the settings for the Incunabula style section of [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|this scan, p 52 onwards]]  for [[Congestorium Artificiose Memorie]]. It seems to work very well and is extremely labour saving! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:59, 1 Iulii 2025 (UTC)

== Navigation and validation ==

Hi there, 

I would like to do some work on navigation, to provide some &quot;portal&quot; pages similar to EN Wikisource. For example, this would help with learner texts a lot 9I often get asked how to find these texts, I point to the category pages, but these are very basic.

I would also like to know what we should do about page validation. Some really necessary changes are currently languishing in the backlog. This is an admin only task: should we asking for more administrators, or is this something existing admins here can take on? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:08, 13 Iulii 2025 (UTC)
:Hi {{U|JimKillock}} good idea, don't hesitate to start and/or ask for help. That said, I'm not sure to see why this is an admin task (even if, yes, the underlying point is true, we need more admins). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:31, 2 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think the Portal namespace and some modules need setting up which require admin permissions, I will dig a bit further and come back to you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:01, 2 Septembris 2025 (UTC)

== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==

''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''

Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.

The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]

These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.

Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.

Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].

Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 12:46, 14 Iulii 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=28981877 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikisource, including this Wikisource, during the '''week of August 25th'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this Wikisource. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''all Wikipedia, Meta, Wikidata''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|disputatio]]) 15:40, 31 Iulii 2025 (UTC)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target_Wikisource&amp;oldid=29066664 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 Augusti 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae ==

I was looking for templates/formulae by looking at &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

All pages in [[Liber:Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Many (all?) pages in [[Liber:Gallia Christiana, 1715, T1.djvu]] are in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;, like article [[Gallia Christiana 1715 01/Epistola2]]

These all use [[Formula:Sidenotes begin]]. There is one &quot;[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;oldid=79709&amp;diff=cur pending change]&quot; on this template. But that change puts the category outside the noinclude.
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::&lt;nowiki&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt;

Please either reject the change or move the categoria line. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:17, 31 Augusti 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], I don't think anyone from the admins is monitoring or actioning pending changes currently. (see discussions re admin queues above.) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:29, 31 Augusti 2025 (UTC)
::{{ping|Shenme}} {{done}} I excluded the categories. {{ping|JimKillock}} no blame but be careful next time, categories should always be excluded. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:28, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::{{ping|VIGNERON}} It wasn't @JimKillock who made [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:Sidenotes_begin&amp;diff=next&amp;oldid=79709 the problematic change], but someone else [[Usor:Ceciliawolf]]. I noticed the problem, he included the problem a list that got your attention. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 02:46, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|Shenme}} yes, but [[Special:Diff/236794]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 06:57, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Request for admin status ==

Hi all, given that we have quite a lot of admin requests (mostly relating to &quot;pending&quot; changes), I would like to request administrator status so that some of these can be cleared. If anyone else wants to step up to help out, that would also be welcome. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:23, 1 Septembris 2025 (UTC)

:Ping to @[[Usor:Shenme|Shenme]], @[[Usor:Ousia|Ousia]] @[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]]:, @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]:, @[[Usor:Candalua|Candalua]]:  in case you feel able to support my request. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:57, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Hi {{U|JimKillock}},
::I apparently missed it, where do we have « a lot of admin requests » ?
::That said, one more admin is always good, so create the request and I'll support it.
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:34, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::Hi @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]], 
:::Thank you! On the admin requests, on this page, here are these
:::* [[#All pages in Athanasius Kircher - Turris Babel - 1679 are in Categoria:Formulae]]
:::* [[#It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace]] (which you have replied to)
:::* [[#Navigation and validation]]
:::* [[#Administrator backlog?]]
:::* [[#Toggling special characters such as ſ (long s)]] (altho this has been worked around and may not be needed)
:::Most of these relate to the ''Pending changes'' backlog in various ways; two are requests for new features / modules to be ported across. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:01, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::{{ping|JimKillock}} thanks, I see. It doesn't look like a lot to me, I'll try to deal with it today. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:27, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thank you @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] :) You could also take a look at the pending changes on [[Formula:Pagina_prima/Novae_Aetatis]] and [[Moriae encomium]]. The really big job is going through [[Specialis:PendingChanges|pending changes]] altogether - I understand there is a five year backlog. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:36, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::::I see... I had a quick look and all changes seem good. Do we even need this extension on Wikisource? Also, if we keep it, I guess we need more reviewers rather than admins (more admins would be useful too, but that's a separate point). Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 10:35, 2 Septembris 2025 (UTC)
::Of course, the request needs to be supported; without active administrators it is very inconvenient. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:21, 3 Septembris 2025 (UTC)
::What do you need us to do? BTW, it would be great to know why edits require administrator approvals. Sorry, but I‘m afraid this makes contributing almost pointless. Many thanks for your help, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 14:15, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::So there are two reasons it would be helpful for me to be an admin; one is if we carry on with the approval system (it looks like we will not) and the other is around updating or adding certain components, modules for example. There may be other tasks I am not aware of that I could help with, but these are the ones I know about. Implementing Portal pages for example needs some work by an admin AIUI.
:::@[[Usor:Ousia|Ousia]] your question re edits needing approval is [[#Do_we_need_to_approve_changes_to_pages|addressed below, here]]. 
:::In terms of what you / others need to do, it seems that if there is a consensus to allow me administrator permissions, then a bueaucrat user would implement it (I mistakenly opening a request at meta, and they referred me back here); so we just need to have your views, yes, no, maybe, etc. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:01, 3 Septembris 2025 (UTC)
::::The page [[Vicifons:Magistratus]], intended for promotion, seems to be protected; I couldn't edit it (''petitio grapheocrat'''ae''''') and add a category ([[:Categoria:Usores]]). [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:23, 3 Septembris 2025 (UTC)
:::::Thanks, it seems editable now so I [[Vicifons:Magistratus#Petitio_magistratus|added my request there]], if anyone wants to support it. Regarding ''grapheocrates -ae'', how is this declined? Is it otherwise treated as a masculine first declension? Thinking it ought to be added to Wiktionary as it is missing from there. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:00, 4 Septembris 2025 (UTC)
::::::This is [https://archive.org/details/calepinusnovus2002/calepinusnovus2002-french-latin/page/n23/mode/1up?q=grapheocrates from Licoppe and Eichenseer]. Yes, this can be added to Wiktionary, I have no experience editing there. Thanks for the corrections, today the system let me in, but yesterday for some unknown reason it didn’t let me in. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:53, 4 Septembris 2025 (UTC)
:::::::Thank you and no problem. I can add to Wiktionary I hope; is the plural therefore ''grapheocratae''; and is the singular ''grapheocrates'' or ''grapheocrata''? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:14, 5 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Yes, of course. They took the Modern Greek word γραφειοκράτης. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:41, 5 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Great, after a bit of struggle that is at [[:en:wiktionary:grapheocrates]] and  [[:la:wiktionary:grapheocrates]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:43, 7 Septembris 2025 (UTC)

== It would be nice to have automatic headers for the Liber: namespace ==

It would require someone with interface admin status to create [[MediaWiki:Proofreadpage index data config.json]] to replace the current index form parameters ([[MediaWiki:Proofreadpage index attributes|very old system]]) with special care to not mass delete information by unadvertedly changing some parameter's name. [https://en.wikisource.org/wiki/MediaWiki:Proofreadpage_index_data_config.json Example from the English Wikisource]. If someone wants to help, please contact me. Regards! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 02:10, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Hi @[[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]], potentially - if I have admin status :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:54, 2 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|Ignacio Rodríguez}} I did a test (by copy-pasting the English page), it works, so no need to be interface admin, being admin is enough.
::I only half understand that paramater page, could you give me the actual content expected ?
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:38, 2 Septembris 2025 (UTC)
:::I don't remember all the details but I worked on that page in the Spanish Wikisource almost a decade ago. I'll make a mockup in the talk page, but I can't promise to get all the Latin words right. For ease, parameter names and help tooltips will be in English internally, but they will show in Latin in the form. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:56, 2 Septembris 2025 (UTC)
::::This was added and it now works perfectly. Thanks! [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 16:25, 5 Septembris 2025 (UTC)

== Do we need to approve changes to pages ==

Hi all,

Moving the discussion regarding the backlog at [[Specialis:PendingChanges]]: @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] asks whether we need to have this feature. I suspect it was switched on because of spam, vandalism, or some other similar issue. Without it we might need to be keeping an eye on recent changes. I am not sure how the proteccted changes permissions works, or whether permissions to make approvals to changes can be delegated more widely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:56, 2 Septembris 2025 (UTC)

:Changes to pages affecting project *function* must be controlled. But it seems that Pending Changes doesn't actually stop changes to something like a template/formula from having effect? See my report about &lt;nowiki&gt;Formula:Sidenotes begin&lt;/nowiki&gt; above.
:And checking a couple of the other initial items in [[Specialis:PendingChanges]], it seems that all pending changes are actually immediately applied to active, visible pages.
:So Pending Changes &lt;u&gt;does not prevent damage&lt;/u&gt; to the project. It is &lt;u&gt;merely a tracking and notification method?&lt;/u&gt;
:That can be useful, but requires a set of people to be change reviewers. And changes to subject matter would seem to require reviewers knowledgeable about the subject? 
:And when changes affect *function*, like templates, who can review and approve those? I'd think only admins.
:The link to monitoring Recent Changes is undeniable. I monitor Recent Changes often at Spanish Wikisource because I've seen the random damage people can do. That is the only way to react quickly to damage. (?) But then that assumes people are checking lists frequently, at least daily. 
:Neither Pending Changes or monitoring Recent Changes prevent damage. They can be only part of a solution to damage. I don't know what to think about Pending Changes ''in isolation''. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:48, 3 Septembris 2025 (UTC)
::{{ping|JimKillock|Shenme}} I've got mainly two points :
::* vandlism is low to inexistant on la.ws (and it's already low on most Wikisources), making this extension useless and even problematic. Because it doesn't prevent changes but it prevents them to be effective.
::** Apparently the reason to install is [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_VII#protection_of_completed_works_-_Flagged_Revisions_as_an_alternative?]]
::* this extension is actually caleld [[mw:Extension:FlaggedRevs]] and it's deprecated for years (see [[Vicifons:Scriptorium/Vetera_XI#Futrue_of_FlaggedRevs_(Pending_Changes)_extension]] or the warning on the extension itself « Flagged Revisions is complex, poorly documented, very clunky, and not recommended for production use »). Also, people on Wikisource don't seem to really master or even using it (including the reviewers rights). Maybe it's aan opportunity to list exactly what we need and find a new extension that fit these needs.
::In the end, I see a lot of cons and only a few pros...
::Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 07:35, 3 Septembris 2025 (UTC)
:I haven't seen any vandalism here in years. But if you fix the errors, the &quot;Pending Changes&quot; status means that the fixes will only be visible to registered users. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 12:10, 3 Septembris 2025 (UTC)
:{{ping|JimKillock|Shenme}} many thanks for your replies. I must admit that I’m an occasional Wikisource (or even Wikipedia contributor). I essentially (or exclusively) contribute corrections.
:Some days ago, I wanted to download an ePub file for the [[Noctes Atticae]] (to do some regexp searches), but the export was wrong. I tried to modify the code (which I have done successfully for the Greek Wikisource many times) and I found out that I needed a ''nihil obstat'' (I’m afraid this would be way to name it).
:Of course, I’m the least interested in vandalism (either contributing it myself, or being any collaborative project being infested/polluted by it). But I think there should be a way of distinguishing between vandalism and non-hardcore (or occasional) contributors.
:I don’t know any perfect system, but it should be worth considering a mixed approach. Approval could be required for: already flagged users (for vandalism) and recent users (how about a five-year publishing embargo?).
:Only to mention a case, my [https://el.wikisource.org/w/index.php?title=Συμπόσιον_(Πλάτων)&amp;diff=prev&amp;oldid=49677 first contribution to the Greek Wiksource] was in 2012. I don’t know for how long I have been registered in Wikimedia (I guess this was before 2010).
:This isn’t about myself, the issue here is that Wikisource needs contributions to even exist (not to mention for its growth). If no regular user is allowed to contribute without approval, cooperation is basically non-existing.
:Even with approval, the reply times are incredibly slow (because of the system). It is not that attention spans are getting shorter, time is the most scarce resource we all are (and I don’t have weeks or months to see whether I’m allowed to have [[Noctes Atticae]] as ePub).
:Sorry, the sentence in parentheses isn’t a complaint. Please, do as you please, but my contribution is: consider that you might be making contributions way harder, project growth way slower and administrators’ roles way more complicated (probably, than they could and should be).
:Many thanks for your help and your project, --[[Usor:Ousia|Ousia]] ([[Disputatio Usoris:Ousia|disputatio]]) 17:15, 4 Septembris 2025 (UTC)
::@[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] I think there is consensus we can switch this off. Let me know if I can help in any way if you think it's time to switch it off. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:25, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::{{ping|JimKillock}} thanks for the reminder and agreed for removal, so I created a task on Phabricator here : [[Phab:T406424]]. Cheers, [[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] ([[Disputatio Usoris:VIGNERON|disputatio]]) 09:42, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::Thanks for filing this @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]] , the Wikimedia tech team seem to have finished their work on this now! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:16, 18 Octobris 2025 (UTC)

== Index page error &quot;Error: Invalid interval&quot; ==

I am getting an error: at [[:Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] &quot;Error: Invalid interval&quot; for the paginae listing; even when set to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist 1=1 /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Any clues appreciated! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:48, 5 Septembris 2025 (UTC)

:This might be the infamous &quot;0x0 bug&quot; that has plagued Wikisource for two? three? years. Normally it resolves doing a purge in both the file page in Commons and in the local Wikisource. [[Usor:Ignacio Rodríguez|Ignacio Rodríguez]] ([[Disputatio Usoris:Ignacio Rodríguez|disputatio]]) 19:34, 5 Septembris 2025 (UTC)
::Thanks, that seems to b working now. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:53, 6 Septembris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will switch the traffic between its data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster.

All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2025-09-24|en}}'''. The switch will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. This banner will remain visible until the end of the operation. 
You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2025-09-24|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.

This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. 

'''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])&lt;/span&gt; 15:42, 18 Septembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29170715 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 04:49, 9 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== Quaestio de Archibaldi Pitcarnii scriptoris operum recensione ==

Quaeso ut videatis [[:en:Author talk:Archibald Pitcairne|Author talk:Archibald Pitcairne]] pro indicio operum Archibaldi Pitcarnii auctoris. Haec opera olim sub pagina Anglica erant posita, sed propter Latinam linguam sublata sunt. Possumusne paginam [[Scriptor:Archibaldus Pitcarnius]](?) creare et haec ibi recensere? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 20:45, 19 Octobris 2025 (UTC)

:Libenter tibi pagina scriptoris addetur, ut opera transcriptioni adiungantur! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:36, 20 Octobris 2025 (UTC)

::Gratias ago! Nota quaeso quod, ubi pagina creata erit, eam etiam in Vicidata addendam esse, sicut Anglica pagina [[:en:Author:Archibald Pitcairne]]. --[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-27371-40|&amp;#126;2025-27371-40]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-27371-40|talk]]) 08:50, 20 Octobris 2025 (UTC)
:::Certe, nexus Vicidata ad alias paginas de Archibaldo creandus est. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:07, 20 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== Missal transcription: ℣ and ℟ , and ✠  ==

Hi there, @[[Usor:Laura1822|Laura1822]] is transcribing [[Liber:Missale Romanum 1862.djvu]], and needs the characters ℣ and ℟ , and ✠ to display for users, when these are in mainspace. We think it may be necessary to use a special / embedded font to do this, as I think was meant for &lt;nowiki&gt;{{blackletter}}&lt;/nowiki&gt; ({{blackletter|exempli gratia}}; see [[Formula:Blackletter/styles.css]], although this does not seem to be calling a font at the moment). Does anyone have any advice about how we would add a webfont to LAWS's CSS, particularly for ℣ and ℟ ; or if there is a way to use an existing webfont with these characters that might be available to us? (Or if there is some other workable solution). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:58, 24 Octobris 2025 (UTC)

== Vandalismus ==

Vidi nuper nonnihil vandalismi, qualis in [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Veni,_Veni_Emmanuel!&amp;curid=12961&amp;diff=244803&amp;oldid=244791 hoc] et [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=The_Old_Testament_(Vulgate)/Hieremias_propheta&amp;action=history illo] apparuit. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:02, 24 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 Octobris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 20 Novembris 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:02, 19 Ianuarii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Ad magistratus ==

Magistratus venerabiles, potestisne in [[MediaWiki:Edittools|capsam insertionis]] addere haec: &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? — Dear admins, сan you add to the [[MediaWiki:Edittools|quick insert toolbar]] &lt;nowiki&gt;&lt;poem&gt;+&lt;/poem&gt;&lt;/nowiki&gt; et &lt;nowiki&gt;{{Versus|+}}&lt;/nowiki&gt;? [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 07:09, 3 Februarii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]]: done, sorry for the delay. If you need anything else, please ping me, as I don't normally follow the Scriptorium. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:09, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::Gratias ago maximas! [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 08:51, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 17:11, 3 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Bot Flag Request for [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]] ==

Appologies for posting in English. Also, I could not locate a dedicated page for bot request in {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}, so I am posting here. Please direct me to the correct page if one exists. Thank you.

* '''Bot name''': [[{{ns:User}}:SchlurcherBot]]
* '''Bot operator''': [[commons:User:Schlurcher]]
* '''Bot task''': Automatically convert links from &lt;code&gt;http://&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;https://&lt;/code&gt; (secure protocol migration)
* '''Technical details''': Please see [[meta:User:SchlurcherBot]] for full details, including the expected number of affected URLs on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}}.
* '''Bot flags on other projects''': [[meta:Steward_requests/Bot_status/2025-12#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Global bot status granted]]. Also flagged on [[w:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/SchlurcherBot|English Wikipedia]], [[w:de:Wikipedia:Bots/Anträge_auf_Botflag/Archiv/2025#2025-02-14_–_SchlurcherBot|German Wikipedia]], [[w:fr:Wikipédia:Bot/Statut/Archive_12#(Traité)_SchlurcherBot|French Wikipedia]], [[w:it:Wikipedia:Bot/Autorizzazioni/Archivio/2025#SchlurcherBot|Italian Wikipedia]], [[w:pl:Wikipedia:Boty/Zgłoszenia/2025#Wikipedysta:SchlurcherBot|Polish Wikipedia]], [[w:pt:Wikipédia:Robôs/Pedidos_de_aprovação/Arquivo/2025#SchlurcherBot|Portuguese Wikipedia]], and [[commons:Commons:Bots/Requests/SchlurcherBot2|Commons]]. For a full list, see: [[sulutil:SchlurcherBot]]
* '''Comment''': The bot is globally approved and active on the top 10 Wikipedia projects. As this wiki has opted out of the global bot policy, I am requesting permission to perform these link updates on {{#language:{{CONTENTLANGUAGE}}}} {{SITENAME}} as well. Please let me know if a local bot flag can be granted or if you have any questions. Thank you. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 07:53, 7 Aprilis 2026 (UTC)
:@[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]], @[[Usor:Candalua|Candalua]], @[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]], @[[Usor:VIGNERON|VIGNERON]]. Please let me know if Bot status can be granted. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 06:48, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]]: fine for me, if there are no objections I'll grant it. [[Usor:Candalua|Candalua]] ([[Disputatio Usoris:Candalua|disputatio]]) 07:03, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] OK for me too. --[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 11:41, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::@[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] Fine for me too. This checked conversions from http to https are important. [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:06, 17 Aprilis 2026 (UTC)
:::{{Done}} Right granted. @[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]], would you tell us something about you second bot called [[Usor:SchlurcherBotT|SchlurcherBotT]], please? - [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 15:28, 17 Aprilis 2026 (UTC)
::::@[[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] Thanks for granting the flag. SchlurcherBotT is my secondary Bot account on Commons to test new functionality within the scope of the tasks approved of SchlurcherBot. It's approved for that on Commons. As I'm editing on Commons with &gt;100 edits per minute on a continuous basis, it's basically impossible for me to track selected edits otherwise. I'm not intending to use that secondary account outside of Commons. --[[Usor:Schlurcher|Schlurcher]] ([[Disputatio Usoris:Schlurcher|disputatio]]) 16:14, 17 Aprilis 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 00:58, 26 Aprilis 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Proofing [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]] ==

If anyone would like to help to do a second proof of [[Liber:PRAETORIUS, Michael - Syntagma musicum 1.djvu]], that would be very welcome! I am helping with this as well. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:01, 12 Maii 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Maii 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Formula:FI ==

{{tl|FI}} is currently broken and ignores the {{para|width}} param. All images are set to the default size, which is usually very large, like in [[Lirica (Ariosto)]]. [[Usor:Trooper57|Trooper57]] ([[Disputatio Usoris:Trooper57|disputatio]]) 21:06, 31 Maii 2026 (UTC)

:Thank you, I guess we should check how it is behaving in the Italian wiki(s)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 7 Iunii 2026 (UTC)

== Copyright problem? Appropriate for here? ==

What is going on here?
* [[Scriptor:Coronus_Tenebrosius]]
* [[Contemplationes_Metaphysicae]]
* [[Puteus_Chaosi]]
* [[Usor:Coronus Tenebrosius]]

No statement of copyright. No proof of authorship. paginae vanitatis ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 08:24, 9 Iunii 2026 (UTC)

:Cum iure auctoris problemata non habebimus, si auctor ipse opera exponit. Et si delere consilium capiemus, [[Vicifons:Magistratus#Saumache|magistratus non habemus]], qui hoc faciant. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:37, 9 Iunii 2026 (UTC)
:&lt;blockquote&gt;'''Salvete.''' '''Nomen meum est Krunoslav Mrkoci, et ''Coronus Tenebrosius'' est interpretatio nominis mei in linguam Latinam, id est identitas mea Latina.''' '''Confirmo me ipsum auctorem esse omnium operum hic editorum. Opera primum Croatice scripta sunt, hic autem in versione Latina proposita.''' '''Praeterea fere omnia opera mea iam antea Croatice edita sunt in forma typographica. Id praesertim ad carmina mea pertinet, quae primum anno 1998 in libello iuvenili edita sunt, deinde in variis commentariis typis impressis, inter quos eminenter numeratur periodicum litterarium, culturalis et scientificum ''Riječi'' (Latine: ''Verba''), quod bis delectum e carminibus meis protulit.''' '''Item magna pars commentationum aliarumque prosarum, quae hic in linguam Latinam conversa sunt, iam antea et typis et forma electronica in Croatia divulgata est.'''  Quaeso ut attendatis ad paginam meam in Wikidata, ubi tam sub nomine Croatico ''Krunoslav Mrkoci'' quam sub nomine Latino ''Coronus Tenebrosius'' ut auctor operum meorum inscriptus sum. Gratias ago pro lectione. '''Coronus Tenebrosius'''.&lt;/blockquote&gt; [[Usor:Coronus Tenebrosius|Coronus Tenebrosius]] ([[Disputatio Usoris:Coronus Tenebrosius|disputatio]]) 12:23, 9 Iunii 2026 (UTC)

== Copying some templates from the English Wikisource ==

Hello,

Would someone please be able to help me get [[s:en:Template:ppoem|en:Template:ppoem]], [[s:en:blackletter|en:blackletter]], [[s:en:Template:he|en:Template:he]], and [[s:en:Template:grc|en:Template:grc]] available to use on this Wikisource, so I can utilize them here? For the blackletter, I've tried [[Formula:Gothica|Gothica]], but that doesn't seem to be rendering properly.

Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 00:04, 14 Iunii 2026 (UTC)

:@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] I made the shortcut for [[Formula:Graeca]]. You should not need any administror rights to do anything you need, I'll take a look into it. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 09:46, 14 Iunii 2026 (UTC)
:Blackletter is already here, [[:Formula:Gothica]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:57, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Hi! @[[Usor:Saumache|Saumache]], thanks! Just for clarification, do I need to make the template pages in Latin, or is it alright to copy them in English? Also, @[[Usor:JimKillock|JimKillock]], I mentioned this above, but for some reason, the Gothica template isn't working for me. See [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]], for example. Any idea why that might be the case? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:16, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] This wiki lacks proper guidelines and recommendations, I would prefer if you translated the template's name, e.g., [[Formula:spatium]] rather than [[Formula:spatio]] but given the international nature of the project (nobody's mother tongue is Latin) best practice should be to add translated names as shortcuts/redirects. Beware adding templates that are already on the wiki under a different name ([[Formula:grc]] was already at [[Formula:Graeca]]). I took a quick look and it seems the fonts used by the blackletter template are not installed on the wiki; the same template does not seem to work on the French Wikisource either. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:40, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::Maybe we have sufficient powers to add the fonts now? Or we can ask someone with additional permissions to do so. But yes I remember now this has been a long standing problem. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:54, 14 Iunii 2026 (UTC)
:::[https://yaytext.com/fraktur/ This converter] 𝔠𝔬𝔫𝔳𝔢𝔯𝔱𝔰 𝔩𝔢𝔱𝔱𝔢𝔯𝔰 𝔱𝔬 𝔉𝔯𝔞𝔨𝔱𝔲𝔯 (because it exists in Unicode as separate characters). &lt;s&gt;However, I'm not sure if such text can be found using a regular search.&lt;/s&gt; No, Wikipedia search finds it. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 21:48, 14 Iunii 2026 (UTC)
::::I looked into using the converter, but I'm running into the issue of lack of compatibility with {{[[Formula:Ls|Ls]]}}. Would it be better to just wait for the font to be added? Do we have any idea when that will happen/who needs to be contacted for that to happen?
::::Thanks, [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:34, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::These Unicode characters don't feel right on my labtop, they have heigth issues among other things. I went and asked on two different wikis about the fonts, I will come back to you when I get some answers. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:41, 15 Iunii 2026 (UTC)
:[[Formula:Poema recte formatum]] or [[Formula:Ppoem]] now work, altho there's issues with the documentation page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:52, 14 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:20, 14 Iunii 2026 (UTC)


:{{tl|blackletter}} was not working for me, even after locally installing UnifrakturMaguntia from Google fonts, until I restarted my web browser, which also followed my rebooting. Also, it can't be just any gothic/blackletter font, but must be one of these Fraktur fonts: UnifrakturMaguntia UnifrakturCook  Unifraktur. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:19, 15 Iunii 2026 (UTC)
:{{ping|Demetrius Talpa|JimKillock|Erblanchard57}} Fonts are downloaded locally, you need to go to Modi/Praeferentiae &gt; Proprietates &gt; Sermonis delectus &gt; Plura &gt; Scripturae and toggle &quot;Download fonts when needed&quot;. The option seems not to be that easy to toggle on by default. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 10:56, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Yes, great. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 11:09, 17 Iunii 2026 (UTC)
::Thank you very much! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 15:57, 17 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>raga1l3q4zflv5wku1fhtw1twqv51r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3510</id>
    <revision>
      <id>272266</id>
      <parentid>194645</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61301" sha1="bpk71wrjyfnmx7tosqt4jmue18wete1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Lucretius Carus
|OperaeTitulus= De rerum natura
|OperaeWikiPagina= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)
|Annus=
|SubTitulus= Liber IV
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber III
|Post= Liber V
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber V
}}
&lt;poem&gt;

Avia Pieridum peragro loca nullius ante{{r|1|}}{{r|0|}}
trita solo. iuvat integros accedere fontis
atque haurire, iuvatque novos decerpere flores
insignemque meo capiti petere inde coronam,
unde prius nulli velarint tempora musae; {{r|5}}
primum quod magnis doceo de rebus et artis
religionum animum nodis exsolvere pergo,
deinde quod obscura de re tam lucida pango
carmina musaeo contingens cuncta lepore.
id quoque enim non ab nulla ratione videtur; {{r|10}}
nam vel uti pueris absinthia taetra medentes
cum dare conantur, prius oras pocula circum
contingunt mellis dulci flavoque liquore,
ut puerorum aetas inprovida ludificetur
labrorum tenus, interea perpotet amarum {{r|15}}
absinthi laticem deceptaque non capiatur,
sed potius tali facto recreata valescat,
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
tristior esse quibus non est tractata, retroque
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti {{r|20}}
carmine Pierio rationem exponere nostram
et quasi musaeo dulci contingere melle;
si tibi forte animum tali ratione tenere
versibus in nostris possem, dum percipis omnem
naturam rerum ac persentis utilitatem. {{r|25}}

Sed quoniam docui cunctarum exordia rerum
qualia sint et quam variis distantia formis
sponte sua volitent aeterno percita motu
quoque modo possit res ex his quaeque creari,
[nunc agere incipiam tibi quod vehementer ad has res {{r|30}}
attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
quae quasi membranae vel cortex nominitandast,]
atque animi quoniam docui natura quid esset
et quibus e rebus cum corpore compta vigeret
quove modo distracta rediret in ordia prima, {{r|35}}
nunc agere incipiam tibi, quod vehementer ad has res
attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
quod speciem ac formam similem gerit eius imago,
cuius cumque cluet de corpore fusa vagari;
quae quasi membranae summo de corpore rerum {{r|40}}
dereptae volitant ultroque citroque per auras,
atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes
terrificant atque in somnis, cum saepe figuras
contuimur miras simulacraque luce carentum,
quae nos horrifice languentis saepe sopore {{r|45}}
excierunt ne forte animas Acherunte reamur
effugere aut umbras inter vivos volitare
neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,
cum corpus simul atque animi natura perempta
in sua discessum dederint primordia quaeque. {{r|50}}
dico igitur rerum effigias tenuisque figuras
mittier ab rebus summo de cortice eorum;
id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.

Principio quoniam mittunt in rebus apertis
corpora res multae, partim diffusa solute, {{r|55}}
robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,
et partim contexta magis condensaque, ut olim
cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,
et vituli cum membranas de corpore summo
nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens {{r|60}}
exuit in spinis vestem; nam saepe videmus
illorum spoliis vepres volitantibus auctas.
quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago
ab rebus mitti summo de corpore rerum.
nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant {{r|65}}
quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;
praesertim cum sint in summis corpora rebus
multa minuta, iaci quae possint ordine eodem
quo fuerint et formai servare figuram,
et multo citius, quanto minus indupediri {{r|70}}
pauca queunt et [quae] sunt prima fronte locata.
nam certe iacere ac largiri multa videmus,
non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,
verum de summis ipsum quoque saepe colorem.
et volgo faciunt id lutea russaque vela {{r|75}}
et ferrugina, cum magnis intenta theatris
per malos volgata trabesque trementia flutant;
namque ibi consessum caveai supter et omnem
scaenai speciem patrum matrumque deorsum
inficiunt coguntque suo fluitare colore. {{r|80}}
et quanto circum mage sunt inclusa theatri
moenia, tam magis haec intus perfusa lepore
omnia conrident correpta luce diei.
ergo lintea de summo cum corpore fucum
mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis {{r|85}}
res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque.
sunt igitur iam formarum vestigia certa,
quae volgo volitant subtili praedita filo
nec singillatim possunt secreta videri.

Praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res {{r|90}}
consimiles ideo diffusae rebus abundant,
ex alto quia dum veniunt extrinsecus ortae
scinduntur per iter flexum, nec recta viarum
ostia sunt, qua contendant exire coortae.
at contra tenuis summi membrana coloris {{r|95}}
cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit,
in promptu quoniam est in prima fronte locata.

Postremo speculis in aqua splendoreque in omni
quae cumque apparent nobis simulacra, necessest,
quandoquidem simili specie sunt praedita rerum, {{r|100}}
exin imaginibus missis consistere eorum.
[nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.]
sunt igitur tenues formarum illis similesque
effigiae, singillatim quas cernere nemo {{r|105}}
cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu
reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,
nec ratione alia servari posse videntur,
tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.

Nunc age, quam tenui natura constet imago {{r|110}}
percipe. et in primis, quoniam primordia tantum
sunt infra nostros sensus tantoque minora
quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,
nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum
cunctarum quam sint subtilia percipe paucis. {{r|115}}
primum animalia sunt iam partim tantula, corum
tertia pars nulla possit ratione videri.
horum intestinum quodvis quale esse putandumst!
quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?
quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque, {{r|120}}
unde anima atque animi constet natura necessumst,
nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?
praeterea quaecumque suo de corpore odorem
expirant acrem, panaces absinthia taetra
habrotonique graves et tristia centaurea, {{r|125}}
quorum unum quidvis leviter si forte duobus

{{ast}}

quin potius noscas rerum simulacra vagari
multa modis multis, nulla vi cassaque sensu?

Sed ne forte putes ea demum sola vagari,
quae cumque ab rebus rerum simulacra recedunt, {{r|130}}
sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa
constituuntur in hoc caelo, qui dicitur aer,
quae multis formata modis sublime feruntur,
ut nubes facile inter dum concrescere in alto
cernimus et mundi speciem violare serenam {{r|135}}
aëra mulcentes motu; nam saepe Gigantum
ora volare videntur et umbram ducere late,
inter dum magni montes avolsaque saxa
montibus ante ire et solem succedere praeter,
inde alios trahere atque inducere belua nimbos. {{r|140}}
nec speciem mutare suam liquentia cessant
et cuiusque modi formarum vertere in oras.

Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur
perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant

{{ast}}

semper enim summum quicquid de rebus abundat, {{r|145}}
quod iaculentur. et hoc alias cum pervenit in res,
transit, ut in primis vestem; sed ubi aspera saxa
aut in materiam ligni pervenit, ibi iam
scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.
at cum splendida quae constant opposta fuerunt {{r|150}}
densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum;
nam neque, uti vestem, possunt transire, neque autem
scindi; quam meminit levor praestare salutem.
qua propter fit ut hinc nobis simulacra redundent.
et quamvis subito quovis in tempore quamque {{r|155}}
rem contra speculum ponas, apparet imago;
perpetuo fluere ut noscas e corpore summo
texturas rerum tenuis tenuisque figuras.
ergo multa brevi spatio simulacra genuntur,
ut merito celer his rebus dicatur origo. {{r|160}}
et quasi multa brevi spatio summittere debet
lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,
sic ab rebus item simili ratione necessest
temporis in puncto rerum simulacra ferantur
multa modis multis in cunctas undique partis; {{r|165}}
quandoquidem speculum quo cumque obvertimus oris,
res ibi respondent simili forma atque colore.

Praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli
tempestas, perquam subito fit turbida foede,
undique uti tenebras omnis Acherunta rearis {{r|170}}
liquisse et magnas caeli complesse cavernas.
usque adeo taetra nimborum nocte coorta
inpendent atrae Formidinis ora superne;
quorum quantula pars sit imago dicere nemost
qui possit neque eam rationem reddere dictis. {{r|175}}

Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur,
et quae mobilitas ollis tranantibus auras
reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur,
in quem quaeque locum diverso numine tendunt,
suavidicis potius quam multis versibus edam; {{r|180}}
parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.

Principio persaepe levis res atque minutis
corporibus factas celeris licet esse videre.
in quo iam genere est solis lux et vapor eius, {{r|185}}
propterea quia sunt e primis facta minutis,
quae quasi cuduntur perque aëris intervallum
non dubitant transire sequenti concita plaga;
suppeditatur enim confestim lumine lumen
et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur. {{r|190}}
qua propter simulacra pari ratione necessest
inmemorabile per spatium transcurrere posse
temporis in puncto, primum quod parvola causa
est procul a tergo quae provehat atque propellat,
quod super est, ubi tam volucri levitate ferantur, {{r|195}}
deinde quod usque adeo textura praedita rara
mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res
et quasi permanare per aëris intervallum.

Praeterea si quae penitus corpuscula rerum
ex altoque foras mittuntur, solis uti lux {{r|200}}
ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei
per totum caeli spatium diffundere sese
perque volare mare ac terras caelumque rigare.
quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,
cum iaciuntur et emissum res nulla moratur? {{r|205}}
quone vides citius debere et longius ire
multiplexque loci spatium transcurrere eodem
tempore quo solis pervolgant lumina caelum?

Hoc etiam in primis specimen verum esse videtur,
quam celeri motu rerum simulacra ferantur, {{r|210}}
quod simul ac primum sub diu splendor aquai
ponitur, extemplo caelo stellante serena
sidera respondent in aqua radiantia mundi.
iamne vides igitur quam puncto tempore imago
aetheris ex oris in terrarum accidat oras? {{r|215}}
quare etiam atque etiam mitti fateare necessest
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis
aequoris, exesor moerorum litora circum, {{r|220}}
nec variae cessant voces volitare per auras.
denique in os salsi venit umor saepe saporis,
cum mare versamur propter, dilutaque contra
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter {{r|225}}
fertur et in cunctas dimittitur undique partis
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
perpetuo quoniam sentimus et omnia semper
cernere odorari licet et sentire sonare.

Praeterea quoniam manibus tractata figura {{r|230}}
in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae
cernitur in luce et claro candore, necessest
consimili causa tactum visumque moveri.
nunc igitur si quadratum temptamus et id nos
commovet in tenebris, in luci quae poterit res {{r|235}}
accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?
esse in imaginibus qua propter causa videtur
cernundi neque posse sine his res ulla videri.

Nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur
undique et in cunctas iaciuntur didita partis; {{r|240}}
verum nos oculis quia solis cernere quimus,
propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes
res ibi eam contra feriant forma atque colore.
et quantum quaeque ab nobis res absit, imago
efficit ut videamus et internoscere curat; {{r|245}}
nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque
aëra qui inter se cumque est oculosque locatus,
isque ita per nostras acies perlabitur omnis
et quasi perterget pupillas atque ita transit.
propterea fit uti videamus quam procul absit {{r|250}}
res quaeque. et quanto plus aëris ante agitatur
et nostros oculos perterget longior aura,
tam procul esse magis res quaeque remota videtur.
scilicet haec summe celeri ratione geruntur,
quale sit ut videamus, et una quam procul absit. {{r|255}}

Illud in his rebus minime mirabile habendumst,
cur, ea quae feriant oculos simulacra videri
singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.
ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum
acre fluit frigus, non privam quamque solemus {{r|260}}
particulam venti sentire et frigoris eius,
sed magis unorsum, fierique perinde videmus
corpore tum plagas in nostro tam quam aliquae res
verberet atque sui det sensum corporis extra.
praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum {{r|265}}
tangimus extremum saxi summumque colorem
nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam
duritiem penitus saxi sentimus in alto.

Nunc age, cur ultra speculum videatur imago
percipe: nam certe penitus remmota videtur. {{r|270}}
quod genus illa foris quae vere transpiciuntur,
ianua cum per se transpectum praebet apertum,
multa facitque foris ex aedibus ut videantur;
is quoque enim duplici geminoque fit aëre visus.
primus enim citra postes tum cernitur aër, {{r|275}}
inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,
post extraria lux oculos perterget et aër
alter, et illa foris quae vere transpiciuntur.
sic ubi se primum speculi proiecit imago,
dum venit ad nostras acies, protrudit agitque {{r|280}}
aëra qui inter se cumquest oculosque locatus,
et facit, ut prius hunc omnem sentire queamus
quam speculum; sed ubi [in] speculum quoque sensimus ipsum,
continuo a nobis in eum quae fertur imago
pervenit, et nostros oculos reiecta revisit {{r|285}}
atque alium prae se propellens aëra volvit,
et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque
distare ab speculo tantum semota videtur.
quare etiam atque etiam minime mirarier est par

{{ast}}

illis quae reddunt speculorum ex aequore visum, {{r|290}}
aëribus binis quoniam res confit utraque.

Nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,
in speculis fit ut in laeva videatur eo quod
planitiem ad speculi veniens cum offendit imago,
non convertitur incolumis, sed recta retrorsum {{r|295}}
sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit
cretea persona, adlidat pilaeve trabive,
atque ea continuo rectam si fronte figuram
servet et elisam retro sese exprimat ipsa.
fiet ut, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem {{r|300}}
nunc sit laevus et e laevo sit mutua dexter.

Fit quoque de speculo in speculum ut tradatur imago,
quinque etiam [aut] sex ut fieri simulacra suërint.
nam quae cumque retro parte interiore latebunt,
inde tamen, quamvis torte penitusque remota, {{r|305}}
omnia per flexos aditus educta licebit
pluribus haec speculis videantur in aedibus esse.
usque adeo speculo in speculum translucet imago,
et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat,
inde retro rursum redit et convertit eodem. {{r|310}}

Quin etiam quae cumque latuscula sunt speculorum
adsimili lateris flexura praedita nostri,
dextera ea propter nobis simulacra remittunt,
aut quia de speculo in speculum transfertur imago,
inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod {{r|315}}
circum agitur, cum venit, imago propterea quod
flexa figura docet speculi convertier ad nos.

Indugredi porro pariter simulacra pedemque
ponere nobiscum credas gestumque imitari
propterea quia, de speculi qua parte recedas, {{r|320}}
continuo nequeunt illinc simulacra reverti;
omnia quandoquidem cogit natura referri
ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.

Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.
sol etiam caecat, contra si tendere pergas, {{r|325}}
propterea quia vis magnast ipsius et alte
aëra per purum simulacra feruntur
et feriunt oculos turbantia composituras.

Praeterea splendor qui cumque est acer adurit
saepe oculos ideo quod semina possidet ignis {{r|330}}
multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.
lurida praeterea fiunt quae cumque tuentur
arquati, quia luroris de corpore eorum
semina multa fluunt simulacris obvia rerum,
multaque sunt oculis in eorum denique mixta, {{r|335}}
quae contage sua palloribus omnia pingunt.

E tenebris autem quae sunt in luce tuemur
propterea quia, cum propior caliginis aër
ater init oculos prior et possedit apertos,
insequitur candens confestim lucidus aër, {{r|340}}
qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras
aëris illius; nam multis partibus hic est
mobilior multisque minutior et mage pollens.
qui simul atque vias oculorum luce replevit
atque pate fecit, quas ante obsederat aër {{r|345}}
, continuo rerum simulacra secuntur,
quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.
quod contra facere in tenebris e luce nequimus
propterea quia posterior caliginis aër
crassior insequitur, qui cuncta foramina complet {{r|350}}
obsiditque vias oculorum, ne simulacra
possint ullarum rerum coniecta moveri.

Quadratasque procul turris cum cernimus urbis,
propterea fit uti videantur saepe rutundae,
angulus optusus quia longe cernitur omnis {{r|355}}
sive etiam potius non cernitur ac perit eius
plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus,
aëra per multum quia dum simulacra feruntur,
cogit hebescere eum crebris offensibus aër.
hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis. {{r|360}}
fit quasi ut ad turnum saxorum structa tuantur;
non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda,
sed quasi adumbratim paulum simulata videntur.

Umbra videtur item nobis in sole moveri
et vestigia nostra sequi gestumque imitari, {{r|365}}
aëra si credis privatum lumine posse
indugredi, motus hominum gestumque sequentem;
nam nihil esse potest aliud nisi lumine cassus
aër id quod nos umbram perhibere suëmus.
ni mirum, quia terra locis ex ordine certis {{r|370}}
lumine privatur solis qua cumque meantes
officimus, repletur item quod liquimus eius,
propterea fit uti videatur, quae fuit umbra
corporis, e regione eadem nos usque secuta.
semper enim nova se radiorum lumina fundunt {{r|375}}
primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur.
propterea facile et spoliatur lumine terra
et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.

Nec tamen hic oculos falli concedimus hilum.
nam quo cumque loco sit lux atque umbra tueri {{r|380}}
illorum est; eadem vero sint lumina necne,
umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc,
an potius fiat paulo quod diximus ante,
hoc animi demum ratio discernere debet,
nec possunt oculi naturam noscere rerum. {{r|385}}
proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli.

Qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur;
quae manet in statione, ea praeter creditur ire.
et fugere ad puppim colles campique videntur,
quos agimus praeter navem velisque volamus. {{r|390}}

Sidera cessare aetheriis adfixa cavernis
cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu,
quandoquidem longos obitus exorta revisunt,
cum permensa suo sunt caelum corpore claro.
solque pari ratione manere et luna videtur {{r|395}}
in statione, ea quae ferri res indicat ipsa.

Exstantisque procul medio de gurgite montis
classibus inter quos liber patet exitus ingens,
insula coniunctis tamen ex his una videtur.
atria versari et circum cursare columnae {{r|400}}
usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi
desierunt verti, vix ut iam credere possint
non supra sese ruere omnia tecta minari.

Iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte
cum coeptat natura supraque extollere montes, {{r|405}}
quos tibi tum supra sol montis esse videtur
comminus ipse suo contingens fervidus igni,
vix absunt nobis missus bis mille sagittae,
vix etiam cursus quingentos saepe veruti;
inter eos solemque iacent immania ponti {{r|410}}
aequora substrata aetheriis ingentibus oris,
interiectaque sunt terrarum milia multa,
quae variae retinent gentes et saecla ferarum.

At coniectus aquae digitum non altior unum,
qui lapides inter sistit per strata viarum, {{r|415}}
despectum praebet sub terras inpete tanto,
a terris quantum caeli patet altus hiatus,
nubila despicere et caelum ut videare videre,
corpora mirande sub terras abdita caelo.

Denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit {{r|420}}
flumine et in rapidas amnis despeximus undas,
stantis equi corpus transversum ferre videtur
vis et in adversum flumen contrudere raptim,
et quo cumque oculos traiecimus omnia ferri
et fluere adsimili nobis ratione videntur. {{r|425}}

Porticus aequali quamvis est denique ductu
stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,
longa tamen parte ab summa cum tota videtur,
paulatim trahit angusti fastigia coni,
tecta solo iungens atque omnia dextera laevis {{r|430}}
donec in obscurum coni conduxit acumen.

In pelago nautis ex undis ortus in undis
sol fit uti videatur obire et condere lumen;
quippe ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur;
ne leviter credas labefactari undique sensus. {{r|435}}
at maris ignaris in portu clauda videntur
navigia aplustris fractis obnitier undis.
nam quae cumque supra rorem salis edita pars est
remorum, recta est, et recta superne guberna;
quae demersa liquore obeunt, refracta videntur {{r|440}}
omnia converti sursumque supina reverti
et reflexa prope in summo fluitare liquore.

Raraque per caelum cum venti nubila portant
tempore nocturno, tum splendida signa videntur
labier adversum nimbos atque ire superne {{r|445}}
longe aliam in partem ac vera ratione feruntur

At si forte oculo manus uni subdita supter
pressit eum, quodam sensu fit uti videantur
omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo,
bina lucernarum florentia lumina flammis {{r|450}}
binaque per totas aedis geminare supellex
et duplicis hominum facies et corpora bina.

Denique cum suavi devinxit membra sopore
somnus et in summa corpus iacet omne quiete,
tum vigilare tamen nobis et membra movere {{r|455}}
nostra videmur, et in noctis caligine caeca
cernere censemus solem lumenque diurnum,
conclusoque loco caelum mare flumina montis
mutare et campos pedibus transire videmur,
et sonitus audire, severa silentia noctis {{r|460}}
undique cum constent, et reddere dicta tacentes.

Cetera de genere hoc mirande multa videmus,
quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt,
ne quiquam, quoniam pars horum maxima fallit
propter opinatus animi, quos addimus ipsi, {{r|465}}
pro visis ut sint quae non sunt sensibus visa;
nam nihil aegrius est quam res secernere apertas
ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.

Denique nil sciri siquis putat, id quoque nescit
an sciri possit, quoniam nil scire fatetur. {{r|470}}
hunc igitur contra minuam contendere causam,
qui capite ipse suo in statuit vestigia sese.
et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum
quaeram, cum in rebus veri nil viderit ante,
unde sciat quid sit scire et nescire vicissim, {{r|475}}
notitiam veri quae res falsique crearit
et dubium certo quae res differre probarit.
invenies primis ab sensibus esse creatam
notitiem veri neque sensus posse refelli.
nam maiore fide debet reperirier illud, {{r|480}}
sponte sua veris quod possit vincere falsa.
quid maiore fide porro quam sensus haberi
debet? an ab sensu falso ratio orta valebit
dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est?
qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit omnis. {{r|485}}

An poterunt oculos aures reprehendere, an aures
tactus? an hunc porro tactum sapor arguet oris,
an confutabunt nares oculive revincent?
non, ut opinor, ita est. nam seorsum cuique potestas
divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est {{r|490}}
et quod molle sit et gelidum fervensve videre
et seorsum varios rerum sentire colores
et quae cumque coloribus sint coniuncta necessest.
seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores
nascuntur, seorsum sonitus. ideoque necesse est {{r|495}}
non possint alios alii convincere sensus.
nec porro poterunt ipsi reprehendere sese,
aequa fides quoniam debebit semper haberi.
proinde quod in quoquest his visum tempore, verumst.

Et si non poterit ratio dissolvere causam, {{r|500}}
cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint
visa rutunda, tamen praestat rationis egentem
reddere mendose causas utriusque figurae,
quam manibus manifesta suis emittere quoquam
et violare fidem primam et convellere tota {{r|505}}
fundamenta quibus nixatur vita salusque.
non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa
concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis
praecipitisque locos vitare et cetera quae sint
in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint. {{r|510}}
illa tibi est igitur verborum copia cassa
omnis, quae contra sensus instructa paratast.

Denique ut in fabrica, si pravast regula prima,
normaque si fallax rectis regionibus exit,
et libella aliqua si ex parti claudicat hilum, {{r|515}}
omnia mendose fieri atque obstipa necessu est
prava cubantia prona supina atque absona tecta,
iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque
prodita iudiciis fallacibus omnia primis,
sic igitur ratio tibi rerum prava necessest {{r|520}}
falsaque sit, falsis quae cumque ab sensibus ortast.

Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem
sentiat, haud quaquam ratio scruposa relicta est.

Principio auditur sonus et vox omnis, in auris
insinuata suo pepulere ubi corpore sensum. {{r|525}}
corpoream quoque enim [vocem] constare fatendumst
et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus.

Praeterea radit vox fauces saepe facitque
asperiora foras gradiens arteria clamor,
quippe per angustum turba maiore coorta {{r|530}}
ire foras ubi coeperunt primordia vocum.
scilicet expletis quoque ianua raditur oris.
haud igitur dubiumst quin voces verbaque constent
corporeis e principiis, ut laedere possint.
nec te fallit item quid corporis auferat et quid {{r|535}}
detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis
perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram
aurorae perductus ab exoriente nitore,
praesertim si cum summost clamore profusus.
ergo corpoream vocem constare necessest, {{r|540}}
multa loquens quoniam amittit de corpore partem.

Asperitas autem vocis fit ab asperitate
principiorum et item levor levore creatur;
nec simili penetrant auris primordia forma,
cum tuba depresso graviter sub murmure mugit {{r|545}}
et reboat raucum retro cita barbita bombum,
et [iam] Dauliades natae hortis ex Heliconis
cum liquidam tollunt lugubri voce querellam.

Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro
exprimimus rectoque foras emittimus ore, {{r|550}}
mobilis articulat nervorum daedala lingua,
formaturaque labrorum pro parte figurat.
hoc ubi non longum spatiumst unde illa profecta
perveniat vox quaeque, necessest verba quoque ipsa
plane exaudiri discernique articulatim; {{r|555}}
servat enim formaturam servatque figuram.
at si inter positum spatium sit longius aequo,
aëra per multum confundi verba necessest
et conturbari vocem, dum transvolat auras.
ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam {{r|560}}
internoscere, verborum sententia quae sit;
usque adeo confusa venit vox inque pedita.

Praeterea verbum saepe unum perciet auris
omnibus in populo missum praeconis ab ore.
in multas igitur voces vox una repente {{r|565}}
diffugit, in privas quoniam se dividit auris
obsignans formam verbis clarumque sonorem.
at quae pars vocum non auris incidit ipsas,
praeter lata perit frustra diffusa per auras.
pars solidis adlisa locis reiecta sonorem {{r|570}}
reddit et inter dum frustratur imagine verbi.

Quae bene cum videas, rationem reddere possis
tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola
saxa paris formas verborum ex ordine reddant.
palantis comites com montis inter opacos {{r|575}}
quaerimus et magna dispersos voce ciemus.
sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis,
unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi
verba repulsantes iterabant dicta referri.
haec loca capripedes Satyros Nymphasque tenere {{r|580}}
finitimi fingunt et Faunos esse locuntur,
quorum noctivago strepitu ludoque iocanti
adfirmant volgo taciturna silentia rumpi
chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,
tibia quas fundit digitis pulsata canentum, {{r|585}}
et genus agricolum late sentiscere, quom Pan
pinea semiferi capitis velamina quassans
unco saepe labro calamos percurrit hiantis,
fistula silvestrem ne cesset fundere musam.
cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur, {{r|590}}
ne loca deserta ab divis quoque forte putentur
sola tenere. ideo iactant miracula dictis
aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne
humanum genus est avidum nimis auricularum.

Quod super est, non est mirandum qua ratione, {{r|595}}
per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,
haec loca per voces veniant aurisque lacessant,
conloquium clausis foribus quoque saepe videmus;
ni mirum quia vox per flexa foramina rerum
incolumis transire potest, simulacra renutant; {{r|600}}
perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,
qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.
praeterea partis in cunctas dividitur vox,
ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una
dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis {{r|605}}
saepe solet scintilla suos se spargere in ignis.
ergo replentur loca vocibus abdita retro,
omnia quae circum fervunt sonituque cientur.
at simulacra viis derectis omnia tendunt,
ut sunt missa semel; qua propter cernere nemo {{r|610}}
saepe supra potis est, at voces accipere extra.
et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa [domorum&gt;
vox optunditur atque auris confusa penetrat
et sonitum potius quam verba audire videmur.

Hoc, qui sentimus sucum, lingua atque palatum {{r|615}}
plusculum habent in se rationis, plus operai.
principio sucum sentimus in ore, cibum cum
mandendo exprimimus, ceu plenam spongiam aquai
siquis forte manu premere ac siccare coëpit.
inde quod exprimimus per caulas omne palati {{r|620}}
diditur et rarae per flexa foramina linguae,
hoc ubi levia sunt manantis corpora suci,
suaviter attingunt et suaviter omnia tractant
umida linguai circum sudantia templa;
at contra pungunt sensum lacerantque coorta, {{r|625}}
quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.
deinde voluptas est e suco fine palati;
cum vero deorsum per fauces praecipitavit,
nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus;
nec refert quicquam quo victu corpus alatur, {{r|630}}
dum modo quod capias concoctum didere possis
artubus et stomachi tumidum servare tenorem.

Nunc aliis alius qui sit cibus ut videamus,
expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst,
hoc tamen esse aliis possit perdulce videri, {{r|635}}
tantaque [in] his rebus distantia differitasque est,
ut quod aliis cibus est aliis fuat acre venenum;
est itaque ut serpens, hominis quae tacta salivis
disperit ac sese mandendo conficit ipsa.
praeterea nobis veratrum est acre venenum, {{r|640}}
at capris adipes et cocturnicibus auget.
id quibus ut fiat rebus cognoscere possis,
principio meminisse decet quae diximus ante,
semina multimodis in rebus mixta teneri.
porro omnes quae cumque cibum capiunt animantes, {{r|645}}
ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim
extima membrorum circumcaesura coërcet,
proinde et seminibus constant variantque figura.
semina cum porro distent, differre necessest
intervalla viasque, foramina quae perhibemus, {{r|650}}
omnibus in membris et in ore ipsoque palato.
esse minora igitur quaedam maioraque debent,
esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest,
multa rutunda, modis multis multangula quaedam.
namque figurarum ratio ut motusque reposcunt, {{r|655}}
proinde foraminibus debent differe figurae
et variare viae proinde ac textura coërcet.
hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum,
illi, cui suave est, levissima corpora debent
contractabiliter caulas intrare palati, {{r|660}}
at contra quibus est eadem res intus acerba,
aspera ni mirum penetrant hamataque fauces.
nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque.
quippe ubi cui febris bili superante coorta est
aut alia ratione aliquast vis excita morbi, {{r|665}}
perturbatur ibi iam totum corpus et omnes
commutantur ibi positurae principiorum;
fit prius ad sensum [ut] quae corpora conveniebant
nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,
quae penetrata queunt sensum progignere acerbum; {{r|670}}
utraque enim sunt in mellis commixta sapore;
id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.

Nunc age, quo pacto naris adiectus odoris
tangat agam. primum res multas esse necessest
unde fluens volvat varius se fluctus odorum, {{r|675}}
et fluere et mitti volgo spargique putandumst;
verum aliis alius magis est animantibus aptus,
dissimilis propter formas. ideoque per auras
mellis apes quamvis longe ducuntur odore,
volturiique cadaveribus; tum fissa ferarum {{r|680}}
ungula quo tulerit gressum promissa canum vis
ducit, et humanum longe praesentit odorem
Romulidarum arcis servator, candidus anser.
sic aliis alius nidor datus ad sua quemque
pabula ducit et a taetro resilire veneno {{r|685}}
cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.

Hic odor ipse igitur, naris qui cumque lacessit,
est alio ut possit permitti longius alter;
sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum
quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res {{r|690}}
quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.
errabundus enim tarde venit ac perit ante
paulatim facilis distractus in aëris auras;
ex alto primum quia vix emittitur ex re;
nam penitus fluere atque recedere rebus odores {{r|695}}
significat quod fracta magis redolere videntur
omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta.
deinde videre licet maioribus esse creatum
principiis quam vox, quoniam per saxea saepta
non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur. {{r|700}}
quare etiam quod olet non tam facile esse videbis
investigare in qua sit regione locatum;
refrigescit enim cunctando plaga per auras
nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.
errant saepe canes itaque et vestigia quaerunt. {{r|705}}

Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum
in generest, sed item species rerum atque colores
non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,
ut non sint aliis quaedam magis acria visu.
quin etiam gallum noctem explaudentibus alis {{r|710}}
auroram clara consuetum voce vocare,
noenu queunt rapidi contra constare leones
inque tueri: ita continuo meminere fugai.
ni mirum quia sunt gallorum in corpore quaedam
semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum, {{r|715}}
pupillas interfodiunt acremque dolorem
praebent, ut nequeant contra durare feroces,
cum tamen haec nostras acies nil laedere possint,
aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis
exitus ex oculis liber datur, in remorando {{r|720}}
laedere ne possint ex ulla lumina parte.

Nunc age, quae moveant animum res accipe, et unde
quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.
principio hoc dico, rerum simulacra vagari
multa modis multis in cunctas undique partis {{r|725}}
tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,
obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.
quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu
quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,
corporis haec quoniam penetrant per rara cientque {{r|730}}
tenvem animi naturam intus sensumque lacessunt.
Centauros itaque et Scyllarum membra videmus
Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
quorum morte obita tellus amplectitur ossa;
omnigenus quoniam passim simulacra feruntur, {{r|735}}
partim sponte sua quae fiunt aëre in ipso,
partim quae variis ab rebus cumque recedunt
et quae confiunt ex horum facta figuris.
nam certe ex vivo Centauri non fit imago,
nulla fuit quoniam talis natura animata; {{r|740}}
verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,
haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
propter subtilem naturam et tenvia texta.
cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
quae cum mobiliter summa levitate feruntur, {{r|745}}
ut prius ostendi, facile uno commovet ictu
quae libet una animum nobis subtilis imago;
tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.
haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.
quatinus hoc simile est illi, quod mente videmus {{r|750}}
atque oculis, simili fieri ratione necessest.

Nunc igitur docui quoniam me forte leonum
cernere per simulacra, oculos quae cumque lacessunt,
scire licet mentem simili ratione moveri
per simulacra leonum [et] cetera quae videt aeque {{r|755}}
nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.
nec ratione alia, cum somnus membra profudit,
mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt
haec eadem nostros animos quae cum vigilamus,
usque adeo, certe ut videamur cernere eum quem {{r|760}}
rellicta vita iam mors et terra potitast.
hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes
corporis offecti sensus per membra quiescunt
nec possunt falsum veris convincere rebus.
praeterea meminisse iacet languetque sopore, {{r|765}}
nec dissentit eum mortis letique potitum
iam pridem, quem mens vivom se cernere credit.
quod super est, non est mirum simulacra moveri
bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;
nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago. {{r|770}}
quippe, ubi prima perit alioque est altera nata
inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
tanta est mobilitas et rerum copia tanta
tantaque sensibili quovis est tempore in uno {{r|775}}
copia particularum, ut possit suppeditare.

Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis
clarandumst, plane si res exponere avemus.
quaeritur in primis quare, quod cuique libido 
venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.{{r|780}}
anne voluntatem nostram simulacra tuentur
et simul ac volumus nobis occurrit imago,
si mare, si terram cordist, si denique caelum?
conventus hominum, pompam, convivia, pugnas,
omnia sub verbone creat natura paratque? {{r|785}}
cum praesertim aliis eadem in regione locoque
longe dissimilis animus res cogitet omnis.
quid porro, in numerum procedere cum simulacra
cernimus in somnis et mollia membra movere,
mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt {{r|790}}
et repetunt oculis gestum pede convenienti?
scilicet arte madent simulacra et docta vagantur,
nocturno facere ut possint in tempore ludos.
an magis illud erit verum? quia tempore in uno,
cum sentimus, id est cum vox emittitur una, {{r|795}}
tempora multa latent, ratio quae comperit esse,
propterea fit uti quovis in tempore quaeque
praesto sint simulacra locis in quisque parata.
tanta est mobilitas et rerum copia tanta.
hoc ubi prima perit alioque est altera nata {{r|800}}
inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute
cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt
praeterea pereunt, nisi quae ex se[se] ipse paravit.
ipse parat sese porro speratque futurum {{r|805}}
ut videat quod consequitur rem quamque: fit ergo.
nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt
[praeterea pereunt, nisi quae ex se ipse paravit]
cernere coeperunt, contendere se atque parare,
nec sine eo fieri posse ut cernamus acute? {{r|810}}
et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,
si non advertas animum, proinde esse quasi omni
tempore semotum fuerit longeque remotum.
cur igitur mirumst, animus si cetera perdit
praeter quam quibus est in rebus deditus ipse? {{r|815}}
deinde adopinamur de signis maxima parvis
ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.

Fit quoque ut inter dum non suppeditetur imago
eiusdem generis, sed femina quae fuit ante,
in manibus vir uti factus videatur adesse, {{r|820}}
aut alia ex alia facies aetasque sequatur.
quod ne miremur sopor atque oblivia curant.

Illud in his rebus vitium vehementer Äinesse
effugere errorem vitareque praemetuenter,
lumina ne facias oculorum clara creata, {{r|825}}
prospicere ut possimus, et ut proferre queamus
proceros passus, ideo fastigia posse
surarum ac feminum pedibus fundata plicari,
bracchia tum porro validis ex apta lacertis
esse manusque datas utraque [ex] parte ministras, {{r|830}}
ut facere ad vitam possemus quae foret usus.
cetera de genere hoc inter quae cumque pretantur,
omnia perversa praepostera sunt ratione,
nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti
possemus, sed quod natumst id procreat usum. {{r|835}}
nec fuit ante videre oculorum lumina nata,
nec dictis orare prius quam lingua creatast,
sed potius longe linguae praecessit origo
sermonem multoque creatae sunt prius aures
quam sonus est auditus, et omnia denique membra {{r|840}}
ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;
haud igitur potuere utendi crescere causa.
at contra conferre manu certamina pugnae
et lacerare artus foedareque membra cruore
ante fuit multo quam lucida tela volarent, {{r|845}}
et volnus vitare prius natura coëgit
quam daret obiectum parmai laeva per artem.
scilicet et fessum corpus mandare quieti
multo antiquius est quam lecti mollia strata,
et sedare sitim prius est quam pocula natum. {{r|850}}
haec igitur possunt utendi cognita causa
credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.
illa quidem seorsum sunt omnia, quae prius ipsa
nata dedere suae post notitiam utilitatis.
quo genere in primis sensus et membra videmus; {{r|855}}
quare etiam atque etiam procul est ut credere possis
utilitatis ob officium potuisse creari.

Illud item non est mirandum, corporis ipsa
quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.
quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus {{r|860}}
multa modis multis docui, sed plurima debent
ex animalibus; [quae] quia sunt exercita motu,
multa per os exhalantur, cum languida anhelant,
multaque per sudorem ex alto pressa feruntur.
his igitur rebus rarescit corpus et omnis {{r|865}}
subruitur natura, dolor quam consequitur rem.
propterea capitur cibus, ut suffulciat artus
et recreet vires inter datus, atque patentem
per membra ac venas ut amorem opturet edendi.
umor item discedit in omnia quae loca cumque {{r|870}}
poscunt umorem; glomerataque multa vaporis
corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,
dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem,
urere ne possit calor amplius aridus artus.
sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro {{r|875}}
abluitur, sic expletur ieiuna cupido.

Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
cum volumus, quareque datum sit membra movere
et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
corporis insuerit, dicam: tu percipe dicta. {{r|880}}
dico animo nostro primum simulacra meandi
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam
rem quisquam, [quam] mens providit quid velit ante.
id quod providet, illius rei constat imago, {{r|885}}
ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire
inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto
per membra atque artus animai dissita vis est;
et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota {{r|890}}
paulatim moles protruditur atque movetur.
praeterea tum rarescit quoque corpus et aër,
scilicet ut debet qui semper mobilis extat,
per patefacta venit penetratque foramina largus,
et dispargitur ad partis ita quasque minutas {{r|895}}
corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
corpus ut ac navis velis ventoque feratur.
nec tamen illud in his rebus mirabile constat,
tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
contorquere et onus totum convertere nostrum; {{r|900}}
quippe etenim ventus subtili corpore tenvis
trudit agens magnam magno molimine navem
et manus una regit quanto vis impete euntem
atque gubernaclum contorquet quo libet unum,
multaque per trocleas et tympana pondere magno {{r|905}}
commovet atque levi sustollit machina nisu.

Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem
inriget atque animi curas e pectore solvat,
suavidicis potius quom multis versibus edam,
parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam {{r|910}}
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
tu mihi da tenuis auris animumque sagacem,
ne fieri negites quae dicam posse retroque
vera repulsanti discedas pectore dicta,
tutemet in culpa cum sis neque cernere possis. {{r|915}}

Principio somnus fit ubi est distracta per artus
vis animae partimque foras eiecta recessit
et partim contrusa magis concessit in altum;
dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.
nam dubium non est, animai quin opera sit {{r|920}}
sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,
tum nobis animam perturbatam esse putandumst
eiectamque foras, non omnem; namque iaceret
aeterno corpus perfusum frigore leti.
quippe ubi nulla latens animai pars remaneret {{r|925}}
in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,
unde reconflari sensus per membra repente
possit, ut ex igni caeco consurgere flamma?

Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde
perturbari anima et corpus languescere possit, {{r|930}}
expediam: tu fac ne ventis verba profundam.

Principio externa corpus de parte necessum est,
aëriis quoniam vicinum tangitur auris,
tundier atque eius crebro pulsarier ictu,
proptereaque fere res omnes aut corio sunt {{r|935}}
aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae.
interiorem etiam partem spirantibus aër
verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur.
quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum
perveniant plagae per parva foramina nobis {{r|940}}
corporis ad primas partis elementaque prima,
fit quasi paulatim nobis per membra ruina.
conturbantur enim positurae principiorum
corporis atque animi. fit uti pars inde animai
eliciatur et introrsum pars abdita cedat, {{r|945}}
pars etiam distracta per artus non queat esse
coniuncta inter se neque motu mutua fungi;
inter enim saepit coetus natura viasque.
ergo sensus abit mutatis motibus alte.
et quoniam non est quasi quod suffulciat artus, {{r|950}}
debile fit corpus languescuntque omnia membra,
bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti
saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.

Deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aër,
haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis, {{r|955}}
efficit. et multo sopor ille gravissimus exstat,
quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se
corpora conturbant magno contusa labore.
fit ratione eadem coniectus parte animai
altior atque foras eiectus largior eius, {{r|960}}
et divisior inter se ac distractior intus.

Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret
aut quibus in rebus multum sumus ante morati
atque in ea ratione fuit contenta magis mens,
in somnis eadem plerumque videmur obire: {{r|965}}
causidici causas agere et componere leges,
induperatores pugnare ac proelia obire,
nautae contractum cum ventis degere bellum,
nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum
semper et inventam patriis exponere chartis. {{r|970}}
cetera sic studia atque artes plerumque videntur
in somnis animos hominum frustrata tenere.
et qui cumque dies multos ex ordine ludis
adsiduas dederunt operas, plerumque videmus,
cum iam destiterunt ea sensibus usurpare, {{r|975}}
relicuas tamen esse vias in mente patentis,
qua possint eadem rerum simulacra venire;
per multos itaque illa dies eadem obversantur
ante oculos, etiam vigilantes ut videantur
cernere saltantis et mollia membra moventis {{r|980}}
et citharae liquidum carmen chordasque loquentis
auribus accipere et consessum cernere eundem
scenaique simul varios splendere decores.
usque adeo magni refert studium atque voluntas,
et quibus in rebus consuerint esse operati {{r|985}}
non homines solum sed vero animalia cuncta.
quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt,
in somnis sudare tamen spirareque semper
et quasi de palma summas contendere viris
aut quasi carceribus patefactis [edere voces&gt; {{r|990}}
venantumque canes in molli saepe quiete
iactant crura tamen subito vocisque repente
mittunt et crebro redducunt naribus auras.
ut vestigia si teneant inventa ferarum,
expergefactique secuntur inania saepe {{r|995}}
cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant,
donec discussis redeant erroribus ad se.
at consueta domi catulorum blanda propago
discutere et corpus de terra corripere instant,
[iactant crura tamen subito vocisque repente {{r|1000}}
mittunt et crebro redducunt naribus auras
ut vestigia si teneant inventa ferarum
expergefactique secuntur inania saepe]
proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur.
et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum, {{r|1005}}
tam magis in somnis eadem saevire necessust.
at variae fugiunt volucres pinnisque repente
sollicitant divom nocturno tempore lucos,
accipitres somno in leni si proelia pugnas
edere sunt persectantes visaeque volantes. {{r|1010}}
porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt
magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque,
reges expugnant, capiuntur, proelia miscent,
tollunt clamorem, quasi si iugulentur ibidem.
multi depugnant gemitusque doloribus edunt {{r|1015}}
et quasi pantherae morsu saevive leonis
mandantur, magnis clamoribus omnia complent.
multi de magnis per somnum rebus loquuntur
indicioque sui facti persaepe fuere.
multi mortem obeunt. multi, de montibus altis {{r|1020}}
ut quasi praecipitent ad terram corpore toto,
exterruntur et ex somno quasi mentibus capti
vix ad se redeunt permoti corporis aestu.
flumen item sitiens aut fontem propter amoenum
adsidet et totum prope faucibus occupat amnem. {{r|1025}}
puri saepe lacum propter si ac dolia curta
somno devincti credunt se extollere vestem,
totius umorem saccatum corporis fundunt,
cum Babylonica magnifico splendore rigantur.
tum quibus aetatis freta primitus insinuatur {{r|1030}}
semen, ubi ipsa dies membris matura creavit,
conveniunt simulacra foris e corpore quoque,
nuntia praeclari voltus pulchrique coloris,
qui ciet inritans loca turgida semine multo,
ut quasi transactis saepe omnibus rebus profundant {{r|1035}}
fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent.

Sollicitatur id [in] nobis, quod diximus ante,
semen, adulta aetas cum primum roborat artus.
namque alias aliud res commovet atque lacessit;
ex homine humanum semen ciet una hominis vis. {{r|1040}}
quod simul atque suis eiectum sedibus exit,
per membra atque artus decedit corpore toto,
in loca conveniens nervorum certa cietque
continuo partis genitalis corporis ipsas.
inritata tument loca semine fitque voluntas {{r|1045}}
eicere id quo se contendit dira lubido,
[incitat inritans loca turgida semine multo]
idque petit corpus, mens unde est saucia amore;
namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam
emicat in partem sanguis, unde icimur ictu, {{r|1050}}
et si comminus est, hostem ruber occupat umor.
sic igitur Veneris qui telis accipit ictus,
sive puer membris muliebribus hunc iaculatur
seu mulier toto iactans e corpore amorem,
unde feritur, eo tendit gestitque coire {{r|1055}}
t iacere umorem in corpus de corpore ductum;
namque voluptatem praesagit muta cupido.

Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen Amoris,
hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor
stillavit gutta et successit frigida cura; {{r|1060}}
nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt
illius et nomen dulce obversatur ad auris.
sed fugitare decet simulacra et pabula amoris
absterrere sibi atque alio convertere mentem
et iacere umorem coniectum in corpora quaeque {{r|1065}}
nec retinere semel conversum unius amore
et servare sibi curam certumque dolorem;
ulcus enim vivescit et inveterascit alendo
inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit,
si non prima novis conturbes volnera plagis {{r|1070}}
volgivagaque vagus Venere ante recentia cures
aut alio possis animi traducere motus.

Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem,
sed potius quae sunt sine poena commoda sumit;
nam certe purast sanis magis inde voluptas {{r|1075}}
quam miseris; etenim potiundi tempore in ipso
fluctuat incertis erroribus ardor amantum
nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.
quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem
corporis et dentes inlidunt saepe labellis {{r|1080}}
osculaque adfigunt, quia non est pura voluptas
et stimuli subsunt, qui instigant laedere id ipsum,
quod cumque est, rabies unde illaec germina surgunt.
sed leviter poenas frangit Venus inter amorem
blandaque refrenat morsus admixta voluptas. {{r|1085}}
namque in eo spes est, unde est ardoris origo,
restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.
quod fieri contra totum natura repugnat;
unaque res haec est, cuius quam plurima habemus,
tam magis ardescit dira cuppedine pectus. {{r|1090}}
nam cibus atque umor membris adsumitur intus;
quae quoniam certas possunt obsidere partis,
hoc facile expletur laticum frugumque cupido.
ex hominis vero facie pulchroque colore
nil datur in corpus praeter simulacra fruendum {{r|1095}}
tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.
ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et umor
non datur, ardorem qui membris stinguere possit,
sed laticum simulacra petit frustraque laborat
in medioque sitit torrenti flumine potans, {{r|1100}}
sic in amore Venus simulacris ludit amantis,
nec satiare queunt spectando corpora coram
nec manibus quicquam teneris abradere membris
possunt errantes incerti corpore toto.
denique cum membris conlatis flore fruuntur {{r|1105}}
aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus
atque in eost Venus ut muliebria conserat arva,
adfigunt avide corpus iunguntque salivas
oris et inspirant pressantes dentibus ora,
ne quiquam, quoniam nihil inde abradere possunt {{r|1110}}
nec penetrare et abire in corpus corpore toto;
nam facere inter dum velle et certare videntur.
usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,
membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.
tandem ubi se erupit nervis coniecta cupido, {{r|1115}}
parva fit ardoris violenti pausa parumper.
inde redit rabies eadem et furor ille revisit,
cum sibi quod cupiant ipsi contingere quaerunt,
nec reperire malum id possunt quae machina vincat.
usque adeo incerti tabescunt volnere caeco. {{r|1120}}

Adde quod absumunt viris pereuntque labore,
adde quod alterius sub nutu degitur aetas,
languent officia atque aegrotat fama vacillans.
labitur interea res et Babylonia fiunt
unguenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident, {{r|1125}}
scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi
auro includuntur teriturque thalassina vestis
adsidue et Veneris sudorem exercita potat.
et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae,
inter dum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt. {{r|1130}}
eximia veste et victu convivia, ludi,
pocula crebra, unguenta, coronae, serta parantur,
ne quiquam, quoniam medio de fonte leporum
surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat,
aut cum conscius ipse animus se forte remordet {{r|1135}}
desidiose agere aetatem lustrisque perire,
aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit,
quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis,
aut nimium iactare oculos aliumve tueri
quod putat in voltuque videt vestigia risus. {{r|1140}}

Atque in amore mala haec proprio summeque secundo
inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt,
prendere quae possis oculorum lumine operto.
innumerabilia; ut melius vigilare sit ante,
qua docui ratione, cavereque, ne inliciaris. {{r|1145}}
nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur,
non ita difficile est quam captum retibus ipsis
exire et validos Veneris perrumpere nodos.
et tamen implicitus quoque possis inque peditus
effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes {{r|1150}}
et praetermittas animi vitia omnia primum
aut quae corporis sunt eius, quam praepetis ac vis.
nam faciunt homines plerumque cupidine caeci
et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.
multimodis igitur pravas turpisque videmus {{r|1155}}
esse in deliciis summoque in honore vigere.
atque alios alii inrident Veneremque suadent
ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,
nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.
nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos, {{r|1160}}
caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas,
parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal,
magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.
balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;
at flagrans, odiosa, loquacula Lampadium fit. {{r|1165}}
ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit
prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.
at nimia et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho,
simula Silena ac Saturast, labeosa philema.
cetera de genere hoc longum est si dicere coner. {{r|1170}}
sed tamen esto iam quantovis oris honore,
cui Veneris membris vis omnibus exoriatur;
nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;
nempe eadem facit et scimus facere omnia turpi
et miseram taetris se suffit odoribus ipsa, {{r|1175}}
quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.
at lacrimans exclusus amator limina saepe
floribus et sertis operit postisque superbos
unguit amaracino et foribus miser oscula figit;
quem si iam ammissum venientem offenderit aura {{r|1180}}
una modo, causas abeundi quaerat honestas
et meditata diu cadat alte sumpta querella
stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi
plus videat quam mortali concedere par est.
nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae {{r|1185}}
omnia summo opere hos vitae poscaenia celant,
quos retinere volunt adstrictosque esse in amore,
ne quiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis
protrahere in lucem atque omnis inquirere risus
et, si bello animost et non odiosa, vicissim {{r|1190}}
praetermittere [et] humanis concedere rebus.

Nec mulier semper ficto suspirat amore,
quae conplexa viri corpus cum corpore iungit
et tenet adsuctis umectans oscula labris;
nam facit ex animo saepe et communia quaerens {{r|1195}}
gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.
nec ratione alia volucres armenta feraeque
et pecudes et equae maribus subsidere possent,
si non, ipsa quod illarum subat, ardet abundans
natura et Venerem salientum laeta retractat. {{r|1200}}
nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas
vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur,
in triviis cum saepe canes discedere aventis
divorsi cupide summis ex viribus tendunt,
quom interea validis Veneris compagibus haerent? {{r|1205}}
quod facerent numquam, nisi mutua gaudia nossent,
quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.
quare etiam atque etiam, ut dico, est communis voluptas.

Et commiscendo quom semine forte virilem
femina vim vicit subita vi corripuitque, {{r|1210}}
tum similes matrum materno semine fiunt,
ut patribus patrio. sed quos utriusque figurae
esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum,
corpore de patrio et materno sanguine crescunt,
semina cum Veneris stimulis excita per artus {{r|1215}}
obvia conflixit conspirans mutuus ardor,
et neque utrum superavit eorum nec superatumst.
fit quoque ut inter dum similes existere avorum
possint et referant proavorum saepe figuras,
propterea quia multa modis primordia multis {{r|1220}}
mixta suo celant in corpore saepe parentis,
quae patribus patres tradunt a stirpe profecta.
inde Venus varia producit sorte figuras,
maiorumque refert voltus vocesque comasque;
quandoquidem nihilo magis haec [de] semine certo {{r|1225}}
fiunt quam facies et corpora membraque nobis.
et muliebre oritur patrio de semine saeclum
maternoque mares existunt corpore creti;
semper enim partus duplici de semine constat,
atque utri similest magis id quod cumque creatur, {{r|1230}}
eius habet plus parte aequa; quod cernere possis,
sive virum suboles sivest muliebris origo.

Nec divina satum genitalem numina cuiquam
absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam
appelletur et ut sterili Venere exigat aevom; {{r|1235}}
quod plerumque putant et multo sanguine maesti
conspergunt aras adolentque altaria donis,
ut gravidas reddant uxores semine largo;
ne quiquam divom numen sortisque fatigant;
nam steriles nimium crasso sunt semine partim, {{r|1240}}
et liquido praeter iustum tenuique vicissim.
tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,
liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.
crassius hinc porro quoniam concretius aequo
mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu {{r|1245}}
aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum
aegre admiscetur muliebri semine semen.
nam multum harmoniae Veneris differre videntur.
atque alias alii complent magis ex aliisque
succipiunt aliae pondus magis inque gravescunt. {{r|1250}}
et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt
pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos
suscipere et partu possent ditescere dulci.
et quibus ante domi fecundae saepe nequissent
uxoris parere, inventast illis quoque compar {{r|1255}}
natura, ut possent gnatis munire senectam.
usque adeo magni refert, ut semina possint
seminibus commisceri genitaliter apta
crassaque conveniant liquidis et liquida crassis.
atque in eo refert quo victu vita colatur; {{r|1260}}
namque aliis rebus concrescunt semina membris
atque aliis extenvantur tabentque vicissim.
et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas.
id quoque permagni refert; nam more ferarum
quadrupedumque magis ritu plerumque putantur {{r|1265}}
concipere uxores, quia sic loca sumere possunt
pectoribus positis sublatis semina lumbis.
nec molles opus sunt motus uxoribus hilum.
nam mulier prohibet se concipere atque repugnat,
clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat {{r|1270}}
atque exossato ciet omni pectore fluctus;
eicit enim sulcum recta regione viaque
vomeris atque locis avertit seminis ictum.
idque sua causa consuerunt scorta moveri,
ne complerentur crebro gravidaeque iacerent, {{r|1275}}
et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;
coniugibus quod nil nostris opus esse videtur.

Nec divinitus inter dum Venerisque sagittis
deteriore fit ut forma muliercula ametur;
nam facit ipsa suis inter dum femina factis {{r|1280}}
morigerisque modis et munde corpore culto,
ut facile insuescat secum [te] degere vitam.
quod super est, consuetudo concinnat amorem;
nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,
vincitur in longo spatio tamen atque labascit. {{r|1285}}
nonne vides etiam guttas in saxa cadentis
umoris longo in spatio pertundere saxa?

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber III
|Post= Liber V
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber V
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[en:Of The Nature of Things (Titus Lucretius Carus)/Book IV]]
[[it:Della natura delle cose/Libro quarto]]</text>
      <sha1>bpk71wrjyfnmx7tosqt4jmue18wete1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4938</id>
    <revision>
      <id>272263</id>
      <parentid>105738</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52976" sha1="00d39m07qkkhlv7yspdjwujhi703duf" xml:space="preserve">{{TextQuality|50%}}{{titulus2
|Scriptor= Titus Lucretius Carus
|OperaeTitulus= De rerum natura
|OperaeWikiPagina= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)
|Annus=
|SubTitulus= Liber I
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II
}}
&lt;poem&gt;

Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas,{{r|1|}}{{r|0|}}
alma Venus, caeli subter labentia signa
quae mare navigerum, quae terras frugiferentis
concelebras, per te quoniam genus omne animantum
concipitur visitque exortum lumina solis: {{Versus|5}}
te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli
adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus
summittit flores, tibi rident aequora ponti
placatumque nitet diffuso lumine caelum.
nam simul ac species patefactast verna diei {{versus|10}}
et reserata viget genitabilis aura favoni,
aeriae primum volucris te, diva, tuumque
significant initum perculsae corda tua vi.
inde ferae pecudes persultant pabula laeta
et rapidos tranant amnis: ita capta lepore {{versus|15}}
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.
denique per maria ac montis fluviosque rapacis
frondiferasque domos avium camposque virentis
omnibus incutiens blandum per pectora amorem
efficis ut cupide generatim saecla propagent. {{versus|20}}
quae quoniam rerum naturam sola gubernas
nec sine te quicquam dias in luminis oras
exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam,
te sociam studeo scribendis versibus esse,
quos ego de rerum natura pangere conor {{versus|25}}
Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni
omnibus ornatum voluisti excellere rebus.
quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.
effice ut interea fera moenera militiai
per maria ac terras omnis sopita quiescant; {{versus|30}}
nam tu sola potes tranquilla pace iuvare
mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors
armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se
reiicit aeterno devictus vulnere amoris,
atque ita suspiciens tereti cervice reposta {{versus|35}}
pascit amore avidos inhians in te, dea, visus
eque tuo pendet resupini spiritus ore.
hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto
circum fusa super, suavis ex ore loquellas
funde petens placidam Romanis, incluta, pacem; {{versus|40}}
nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo
possumus aequo animo nec Memmi clara propago
talibus in rebus communi desse saluti.
omnis enim per se divum natura necessest
immortali aevo summa cum pace fruatur {{versus|45}}
semota ab nostris rebus seiunctaque longe;
nam privata dolore omni, privata periclis,
ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,
nec bene promeritis capitur nec tangitur ira.
Quod super est, vacuas auris animumque sagacem {{versus|50}}
semotum a curis adhibe veram ad rationem,
ne mea dona tibi studio disposta fideli,
intellecta prius quam sint, contempta relinquas.
nam tibi de summa caeli ratione deumque
disserere incipiam et rerum primordia pandam, {{versus|55}}
unde omnis natura creet res, auctet alatque,
quove eadem rursum natura perempta resolvat,
quae nos materiem et genitalia corpora rebus
reddunda in ratione vocare et semina rerum
appellare suemus et haec eadem usurpare {{versus|60}}
corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis.
Humana ante oculos foede cum vita iaceret 
in terris oppressa gravi sub religione,
quae caput a caeli regionibus ostendebat
horribili super aspectu mortalibus instans, {{versus|65}}
primum Graius homo mortalis tollere contra
est oculos ausus primusque obsistere contra;
quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti
murmure compressit caelum, sed eo magis acrem
inritat animi virtutem, effringere ut arta {{versus|70}}
naturae primus portarum claustra cupiret.
ergo vivida vis animi pervicit et extra
processit longe flammantia moenia mundi
atque omne immensum peragravit mente animoque,
unde refert nobis victor quid possit oriri, {{versus|75}}
quid nequeat, finita potestas denique cuique
quanam sit ratione atque alte terminus haerens.
quare religio pedibus subiecta vicissim
opteritur, nos exaequat victoria caelo.

Illud in his rebus vereor, ne forte rearis {{versus|80}}
impia te rationis inire elementa viamque
indugredi sceleris. quod contra saepius illa
religio peperit scelerosa atque impia facta.
Aulide quo pacto Triviai virginis aram
Iphianassai turparunt sanguine foede {{versus|85}}
ductores Danaum delecti, prima virorum.
cui simul infula virgineos circumdata comptus
ex utraque pari malarum parte profusast,
et maestum simul ante aras adstare parentem
sensit et hunc propter ferrum celare ministros {{versus|90}}
aspectuque suo lacrimas effundere civis,
muta metu terram genibus summissa petebat.
nec miserae prodesse in tali tempore quibat,
quod patrio princeps donarat nomine regem;
nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras {{versus|95}}
deductast, non ut sollemni more sacrorum
perfecto posset claro comitari Hymenaeo,
sed casta inceste nubendi tempore in ipso
hostia concideret mactatu maesta parentis,
exitus ut classi felix faustusque daretur. {{versus|100}}
tantum religio potuit suadere malorum.

Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum
terriloquis victus dictis desciscere quaeres.
quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt
somnia, quae vitae rationes vertere possint {{versus|105}}
fortunasque tuas omnis turbare timore!
et merito; nam si certam finem esse viderent
aerumnarum homines, aliqua ratione valerent
religionibus atque minis obsistere vatum.
nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas, {{versus|110}}
aeternas quoniam poenas in morte timendum.
ignoratur enim quae sit natura animai,
nata sit an contra nascentibus insinuetur
et simul intereat nobiscum morte dirempta
an tenebras Orci visat vastasque lacunas {{versus|115}}
an pecudes alias divinitus insinuet se,
Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno
detulit ex Helicone perenni fronde coronam,
per gentis Italas hominum quae clara clueret;
etsi praeterea tamen esse Acherusia templa {{versus|120}}
Ennius aeternis exponit versibus edens,
quo neque permaneant animae neque corpora nostra,
sed quaedam simulacra modis pallentia miris;
unde sibi exortam semper florentis Homeri
commemorat speciem lacrimas effundere salsas {{versus|125}}
coepisse et rerum naturam expandere dictis.
qua propter bene cum superis de rebus habenda
nobis est ratio, solis lunaeque meatus
qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur
in terris, tunc cum primis ratione sagaci {{versus|130}}
unde anima atque animi constet natura videndum,
et quae res nobis vigilantibus obvia mentes
terrificet morbo adfectis somnoque sepultis,
cernere uti videamur eos audireque coram,
morte obita quorum tellus amplectitur ossa. {{versus|135}}
Nec me animi fallit Graiorum obscura reperta 
difficile inlustrare Latinis versibus esse,
multa novis verbis praesertim cum sit agendum
propter egestatem linguae et rerum novitatem;
sed tua me virtus tamen et sperata voluptas {{versus|140}}
suavis amicitiae quemvis efferre laborem
suadet et inducit noctes vigilare serenas
quaerentem dictis quibus et quo carmine demum
clara tuae possim praepandere lumina menti,
res quibus occultas penitus convisere possis. {{versus|145}}
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
non radii solis neque lucida tela diei
discutiant, sed naturae species ratioque.

Principium cuius hinc nobis exordia sumet,
nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam. {{versus|150}}
quippe ita formido mortalis continet omnis,
quod multa in terris fieri caeloque tuentur,
quorum operum causas nulla ratione videre
possunt ac fieri divino numine rentur.
quas ob res ubi viderimus nil posse creari {{versus|156}}
de nihilo, tum quod sequimur iam rectius inde
perspiciemus, et unde queat res quaeque creari
et quo quaeque modo fiant opera sine divom. {{versus|155}}

Nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus {{versus|159}}
omne genus nasci posset, nil semine egeret.
e mare primum homines, e terra posset oriri
squamigerum genus et volucres erumpere caelo;
armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum,
incerto partu culta ac deserta tenerent.
nec fructus idem arboribus constare solerent, {{versus|165}}
sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.
quippe ubi non essent genitalia corpora cuique,
qui posset mater rebus consistere certa?
at nunc seminibus quia certis quaeque creantur,
inde enascitur atque oras in luminis exit, {{versus|170}}
materies ubi inest cuiusque et corpora prima;
atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,
quod certis in rebus inest secreta facultas.

Praeterea cur vere rosam, frumenta calore,
vites autumno fundi suadente videmus, {{versus|175}}
si non, certa suo quia tempore semina rerum
cum confluxerunt, patefit quod cumque creatur,
dum tempestates adsunt et vivida tellus
tuto res teneras effert in luminis oras?
quod si de nihilo fierent, subito exorerentur {{versus|180}}
incerto spatio atque alienis partibus anni,
quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali
concilio possent arceri tempore iniquo.

Nec porro augendis rebus spatio foret usus
seminis ad coitum, si e nilo crescere possent; {{versus|185}}
nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvis
e terraque exorta repente arbusta salirent.
quorum nil fieri manifestum est, omnia quando
paulatim crescunt, ut par est semine certo,
crescentesque genus servant; ut noscere possis {{versus|190}}
quicque sua de materia grandescere alique.

Huc accedit uti sine certis imbribus anni
laetificos nequeat fetus submittere tellus
nec porro secreta cibo natura animantum
propagare genus possit vitamque tueri; {{versus|195}}
ut potius multis communia corpora rebus
multa putes esse, ut verbis elementa videmus,
quam sine principiis ullam rem existere posse.

Denique cur homines tantos natura parare
non potuit, pedibus qui pontum per vada possent {{versus|200}}
transire et magnos manibus divellere montis
multaque vivendo vitalia vincere saecla,
si non, materies quia rebus reddita certast
gignundis, e qua constat quid possit oriri?
nil igitur fieri de nilo posse fatendumst, {{versus|205}}
semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae
aeris in teneras possint proferrier auras.

Postremo quoniam incultis praestare videmus
culta loca et manibus melioris reddere fetus,
esse videlicet in terris primordia rerum {{versus|210}}
quae nos fecundas vertentes vomere glebas
terraique solum subigentes cimus ad ortus;
quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore
sponte sua multo fieri meliora videres.

Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum {{versus|215}}
dissoluat natura neque ad nihilum interemat res.
nam siquid mortale e cunctis partibus esset,
ex oculis res quaeque repente erepta periret;
nulla vi foret usus enim, quae partibus eius
discidium parere et nexus exsolvere posset. {{versus|220}}
quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,
donec vis obiit, quae res diverberet ictu
aut intus penetret per inania dissoluatque,
nullius exitium patitur natura videri.

Praeterea quae cumque vetustate amovet aetas, {{versus|225}}
si penitus peremit consumens materiem omnem,
unde animale genus generatim in lumina vitae
redducit Venus, aut redductum daedala tellus
unde alit atque auget generatim pabula praebens?
unde mare ingenuei fontes externaque longe {{versus|230}}
flumina suppeditant? unde aether sidera pascit?
omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,
infinita aetas consumpse ante acta diesque.
quod si in eo spatio atque ante acta aetate fuere
e quibus haec rerum consistit summa refecta, {{versus|235}}
inmortali sunt natura praedita certe.
haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti.

Denique res omnis eadem vis causaque volgo
conficeret, nisi materies aeterna teneret,
inter se nexus minus aut magis indupedita; {{versus|240}}
tactus enim leti satis esset causa profecto,
quippe ubi nulla forent aeterno corpore, quorum
contextum vis deberet dissolvere quaeque.
at nunc, inter se quia nexus principiorum
dissimiles constant aeternaque materies est, {{versus|245}}
incolumi remanent res corpore, dum satis acris
vis obeat pro textura cuiusque reperta.
haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes
discidio redeunt in corpora materiai.
postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether {{versus|250}}
in gremium matris terrai praecipitavit;
at nitidae surgunt fruges ramique virescunt
arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur.
hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum,
hinc laetas urbes pueris florere videmus {{versus|255}}
frondiferasque novis avibus canere undique silvas,
hinc fessae pecudes pinguis per pabula laeta
corpora deponunt et candens lacteus umor
uberibus manat distentis, hinc nova proles
artubus infirmis teneras lasciva per herbas {{versus|260}}
ludit lacte mero mentes perculsa novellas.
haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur,
quando alit ex alio reficit natura nec ullam
rem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.

Nunc age, res quoniam docui non posse creari {{versus|265}}
de nihilo neque item genitas ad nil revocari,
ne qua forte tamen coeptes diffidere dictis,
quod nequeunt oculis rerum primordia cerni,
accipe praeterea quae corpora tute necessest
confiteare esse in rebus nec posse videri. {{versus|270}}

Principio venti vis verberat incita corpus
ingentisque ruit navis et nubila differt,
inter dum rapido percurrens turbine campos
arboribus magnis sternit montisque supremos
silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri {{versus|275}}
cum fremitu saevitque minaci murmure pontus.
sunt igitur venti ni mirum corpora caeca,
quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli
verrunt ac subito vexantia turbine raptant,
nec ratione fluunt alia stragemque propagant {{versus|280}}
et cum mollis aquae fertur natura repente
flumine abundanti, quam largis imbribus auget
montibus ex altis magnus decursus aquai
fragmina coniciens silvarum arbustaque tota,
nec validi possunt pontes venientis aquai {{versus|285}}
vim subitam tolerare: ita magno turbidus imbri
molibus incurrit validis cum viribus amnis,
dat sonitu magno stragem volvitque sub undis
grandia saxa, ruit qua quidquid fluctibus obstat.
sic igitur debent venti quoque flamina ferri, {{versus|290}}
quae vel uti validum cum flumen procubuere
quam libet in partem, trudunt res ante ruuntque
impetibus crebris, inter dum vertice torto
corripiunt rapidique rotanti turbine portant.
quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca, {{versus|295}}
quandoquidem factis et moribus aemula magnis
amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.

Tum porro varios rerum sentimus odores
nec tamen ad naris venientis cernimus umquam
nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus {{versus|300}}
usurpare oculis nec voces cernere suemus;
quae tamen omnia corporea constare necessest
natura, quoniam sensus inpellere possunt;
tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.

Denique fluctifrago suspensae in litore vestis {{versus|305}}
uvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.
at neque quo pacto persederit umor aquai
visumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.
in parvas igitur partis dispergitur umor,
quas oculi nulla possunt ratione videre. {{versus|310}}
quin etiam multis solis redeuntibus annis
anulus in digito subter tenuatur habendo,
stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri
ferreus occulte decrescit vomer in arvis,
strataque iam volgi pedibus detrita viarum {{versus|315}}
saxea conspicimus; tum portas propter aena
signa manus dextras ostendunt adtenuari
saepe salutantum tactu praeterque meantum.
haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.
sed quae corpora decedant in tempore quoque, {{versus|320}}
invida praeclusit speciem natura videndi.

Postremo quae cumque dies naturaque rebus
paulatim tribuit moderatim crescere cogens,
nulla potest oculorum acies contenta tueri,
nec porro quae cumque aevo macieque senescunt, {{versus|325}}
nec, mare quae impendent, vesco sale saxa peresa
quid quoque amittant in tempore cernere possis.
corporibus caecis igitur natura gerit res.

Nec tamen undique corporea stipata tenentur
omnia natura; namque est in rebus inane. {{versus|330}}
quod tibi cognosse in multis erit utile rebus
nec sinet errantem dubitare et quaerere semper
de summa rerum et nostris diffidere dictis.
qua propter locus est intactus inane vacansque.
quod si non esset, nulla ratione moveri {{versus|335}}
res possent; namque officium quod corporis exstat,
officere atque obstare, id in omni tempore adesset
omnibus; haud igitur quicquam procedere posset,
principium quoniam cedendi nulla daret res.
at nunc per maria ac terras sublimaque caeli {{versus|340}}
multa modis multis varia ratione moveri
cernimus ante oculos, quae, si non esset inane,
non tam sollicito motu privata carerent
quam genita omnino nulla ratione fuissent,
undique materies quoniam stipata quiesset. {{versus|345}}

Praeterea quamvis solidae res esse putentur,
hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.
in saxis ac speluncis permanat aquarum
liquidus umor et uberibus flent omnia guttis.
dissipat in corpus sese cibus omne animantum; {{versus|350}}
crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,
quod cibus in totas usque ab radicibus imis
per truncos ac per ramos diffunditur omnis.
inter saepta meant voces et clausa domorum
transvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa. {{versus|355}}
quod nisi inania sint, qua possent corpora quaeque
transire, haud ulla fieri ratione videres.

Denique cur alias aliis praestare videmus
pondere res rebus nihilo maiore figura?
nam si tantundemst in lanae glomere quantum {{versus|360}}
corporis in plumbo est, tantundem pendere par est,
corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,
contra autem natura manet sine pondere inanis.
ergo quod magnumst aeque leviusque videtur,
ni mirum plus esse sibi declarat inanis; {{versus|365}}
at contra gravius plus in se corporis esse
dedicat et multo vacui minus intus habere.
est igitur ni mirum id quod ratione sagaci
quaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus.

Illud in his rebus ne te deducere vero {{versus|370}}
possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.
cedere squamigeris latices nitentibus aiunt
et liquidas aperire vias, quia post loca pisces
linquant, quo possint cedentes confluere undae;
sic alias quoque res inter se posse moveri {{versus|375}}
et mutare locum, quamvis sint omnia plena.
scilicet id falsa totum ratione receptumst.
nam quo squamigeri poterunt procedere tandem,
ni spatium dederint latices? concedere porro
quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt? {{versus|380}}
aut igitur motu privandumst corpora quaeque
aut esse admixtum dicundumst rebus inane,
unde initum primum capiat res quaeque movendi.

Postremo duo de concursu corpora lata
si cita dissiliant, nempe aer omne necessest, {{versus|385}}
inter corpora quod fiat, possidat inane.
is porro quamvis circum celerantibus auris
confluat, haud poterit tamen uno tempore totum
compleri spatium; nam primum quemque necessest
occupet ille locum, deinde omnia possideantur. {{versus|390}}
quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,
tum putat id fieri quia se condenseat aer,
errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante
et repletur item vacuum quod constitit ante,
nec tali ratione potest denserier aer {{versus|395}}
nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,
ipse in se trahere et partis conducere in unum.

Qua propter, quamvis causando multa moreris,
esse in rebus inane tamen fateare necessest.
multaque praeterea tibi possum commemorando {{versus|400}}
argumenta fidem dictis conradere nostris.
verum animo satis haec vestigia parva sagaci
sunt, per quae possis cognoscere cetera tute.
namque canes ut montivagae persaepe ferai
naribus inveniunt intectas fronde quietes, {{versus|405}}
cum semel institerunt vestigia certa viai,
sic alid ex alio per te tute ipse videre
talibus in rebus poteris caecasque latebras
insinuare omnis et verum protrahere inde.
quod si pigraris paulumve recesseris ab re, {{versus|410}}
hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:
usque adeo largos haustus e fontibus magnis
lingua meo suavis diti de pectore fundet,
ut verear ne tarda prius per membra senectus
serpat et in nobis vitai claustra resolvat, {{versus|415}}
quam tibi de quavis una re versibus omnis
argumentorum sit copia missa per auris.

Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,
omnis ut est igitur per se natura duabus
constitit in rebus; nam corpora sunt et inane, {{versus|420}}
haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.
corpus enim per se communis dedicat esse
sensus; cui nisi prima fides fundata valebit,
haut erit occultis de rebus quo referentes
confirmare animi quicquam ratione queamus. {{versus|425}}
tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus,
si nullum foret, haut usquam sita corpora possent
esse neque omnino quoquam diversa meare;
id quod iam supera tibi paulo ostendimus ante.
praeterea nihil est quod possis dicere ab omni {{versus|430}}
corpore seiunctum secretumque esse ab inani,
quod quasi tertia sit numero natura reperta.
nam quod cumque erit, esse aliquid debebit id ipsum
augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit;
cui si tactus erit quamvis levis exiguusque, {{versus|435}}
corporis augebit numerum summamque sequetur;
sin intactile erit, nulla de parte quod ullam
rem prohibere queat per se transire meantem,
scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.

Praeterea per se quod cumque erit, aut faciet quid {{versus|440}}
aut aliis fungi debebit agentibus ipsum
aut erit ut possint in eo res esse gerique.
at facere et fungi sine corpore nulla potest res
nec praebere locum porro nisi inane vacansque.
ergo praeter inane et corpora tertia per se {{versus|445}}
nulla potest rerum in numero natura relinqui,
nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros
nec ratione animi quam quisquam possit apisci.

Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabus
rebus ea invenies aut horum eventa videbis. {{versus|450}}
coniunctum est id quod nusquam sine permitiali
discidio potis est seiungi seque gregari,
pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquai,
tactus corporibus cunctis, intactus inani.
servitium contra paupertas divitiaeque, {{versus|455}}
libertas bellum concordia cetera quorum
adventu manet incolumis natura abituque,
haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.
tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis
consequitur sensus, transactum quid sit in aevo, {{versus|460}}
tum quae res instet, quid porro deinde sequatur;
nec per se quemquam tempus sentire fatendumst
semotum ab rerum motu placidaque quiete.
denique Tyndaridem raptam belloque subactas
Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst {{versus|465}}
ne forte haec per se cogant nos esse fateri,
quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,
inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;
namque aliud terris, aliud regionibus ipsis
eventum dici poterit quod cumque erit actum. {{versus|470}}
denique materies si rerum nulla fuisset
nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,
numquam Tyndaridis forma conflatus amore
ignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscens
clara accendisset saevi certamina belli {{versus|475}}
nec clam durateus Troiianis Pergama partu
inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;
perspicere ut possis res gestas funditus omnis
non ita uti corpus per se constare neque esse
nec ratione cluere eadem qua constet inane, {{versus|480}}
sed magis ut merito possis eventa vocare
corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.

Corpora sunt porro partim primordia rerum,
partim concilio quae constant principiorum.
sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis {{versus|485}}
stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.
etsi difficile esse videtur credere quicquam
in rebus solido reperiri corpore posse.
transit enim fulmen caeli per saepta domorum
clamor ut ac voces, ferrum candescit in igni {{versus|490}}
dissiliuntque fero ferventi saxa vapore;
cum labefactatus rigor auri solvitur aestu,
tum glacies aeris flamma devicta liquescit;
permanat calor argentum penetraleque frigus,
quando utrumque manu retinentes pocula rite {{versus|495}}
sensimus infuso lympharum rore superne.
usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.
sed quia vera tamen ratio naturaque rerum
cogit, ades, paucis dum versibus expediamus
esse ea quae solido atque aeterno corpore constent, {{versus|500}}
semina quae rerum primordiaque esse docemus,
unde omnis rerum nunc constet summa creata.

Principio quoniam duplex natura duarum
dissimilis rerum longe constare repertast,
corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur, {{versus|505}}
esse utramque sibi per se puramque necessest.
nam qua cumque vacat spatium, quod inane vocamus,
corpus ea non est; qua porro cumque tenet se
corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.
sunt igitur solida ac sine inani corpora prima. {{versus|510}}

Praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
materiem circum solidam constare necessest;
nec res ulla potest vera ratione probari
corpore inane suo celare atque intus habere,
si non, quod cohibet, solidum constare relinquas. {{versus|515}}
id porro nihil esse potest nisi materiai
concilium, quod inane queat rerum cohibere.
materies igitur, solido quae corpore constat,
esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.

Tum porro si nil esset quod inane vocaret, {{versus|520}}
omne foret solidum; nisi contra corpora certa
essent quae loca complerent quae cumque tenerent
omne quod est spatium, vacuum constaret inane.
alternis igitur ni mirum corpus inani
distinctum, quoniam nec plenum naviter extat {{versus|525}}
nec porro vacuum; sunt ergo corpora certa,
quae spatium pleno possint distinguere inane.
haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
possunt nec porro penitus penetrata retexi
nec ratione queunt alia temptata labare; {{versus|530}}
id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
nam neque conlidi sine inani posse videtur
quicquam nec frangi nec findi in bina secando
nec capere umorem neque item manabile frigus
nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur. {{versus|535}}
et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
tam magis his rebus penitus temptata labascit.
ergo si solida ac sine inani corpora prima
sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.

Praeterea nisi materies aeterna fuisset, {{versus|540}}
antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent
de nihiloque renata forent quae cumque videmus.
at quoniam supra docui nil posse creari
de nihilo neque quod genitumst ad nil revocari,
esse inmortali primordia corpore debent, {{versus|545}}
dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
materies ut subpeditet rebus reparandis.
sunt igitur solida primordia simplicitate
nec ratione queunt alia servata per aevom
ex infinito iam tempore res reparare. {{versus|550}}
denique si nullam finem natura parasset
frangendis rebus, iam corpora materiai
usque redacta forent aevo frangente priore,
ut nihil ex illis a certo tempore posset
conceptum summum aetatis pervadere finem. {{versus|555}}
nam quidvis citius dissolvi posse videmus
quam rursus refici; qua propter longa diei
infinita aetas ante acti temporis omnis
quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
numquam relicuo reparari tempore posset. {{versus|560}}
at nunc ni mirum frangendi reddita finis
certa manet, quoniam refici rem quamque videmus
et finita simul generatim tempora rebus
stare, quibus possint aevi contingere florem.

Huc accedit uti, solidissima materiai {{versus|565}}
corpora cum constant, possint tamen omnia reddi,
mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores,
quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,
admixtum quoniam semel est in rebus inane.
at contra si mollia sint primordia rerum, {{versus|570}}
unde queant validi silices ferrumque creari,
non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
principio fundamenti natura carebit.
sunt igitur solida pollentia simplicitate,
quorum condenso magis omnia conciliatu {{versus|575}}
artari possunt validasque ostendere viris.
porro si nullast frangendis reddita finis
corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
nunc etiam superare necessest corpora rebus,
quae non dum clueant ullo temptata periclo. {{versus|580}}
at quoniam fragili natura praedita constant,
discrepat aeternum tempus potuisse manere
innumerabilibus plagis vexata per aevom.

Denique iam quoniam generatim reddita finis
crescendi rebus constat vitamque tenendi, {{versus|585}}
et quid quaeque queant per foedera naturai,
quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,
nec commutatur quicquam, quin omnia constant
usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae
ostendant maculas generalis corpore inesse, {{versus|590}}
inmutabilis materiae quoque corpus habere
debent ni mirum; nam si primordia rerum
commutari aliqua possent ratione revicta,
incertum quoque iam constet quid possit oriri,
quid nequeat, finita potestas denique cuique {{versus|595}}
qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
nec totiens possent generatim saecla referre
naturam mores victum motusque parentum.

Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
corporis illius, quod nostri cernere sensus {{versus|600}}
iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
et minima constat natura nec fuit umquam
per se secretum neque post hac esse valebit,
alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
inde aliae atque aliae similes ex ordine partes {{versus|605}}
agmine condenso naturam corporis explent;
quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
haerere unde queant nulla ratione revelli.
sunt igitur solida primordia simplicitate,
quae minimis stipata cohaerent partibus arte. {{versus|610}}
non ex illorum conventu conciliata,
sed magis aeterna pollentia simplicitate,
unde neque avelli quicquam neque deminui iam
concedit natura reservans semina rebus.

Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque {{versus|615}}
corpora constabunt ex partibus infinitis,
quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis {{versus|620}}
summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
ex infinitis constabunt partibus aeque.
quod quoniam ratio reclamat vera negatque
credere posse animum, victus fateare necessest
esse ea quae nullis iam praedita partibus extent {{versus|625}}
et minima constent natura. quae quoniam sunt,
illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.

Denique si minimas in partis cuncta resolvi
cogere consuesset rerum natura creatrix,
iam nihil ex illis eadem reparare valeret {{versus|630}}
propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
non possunt ea quae debet genitalis habere
materies, varios conexus pondera plagas
concursus motus, per quas res quaeque geruntur.

Quapropter qui materiem rerum esse putarunt {{versus|635}}
ignem atque ex igni summam consistere solo,
magno opere a vera lapsi ratione videntur.
Heraclitus init quorum dux proelia primus,
clarus &lt;ob&gt; obscuram linguam magis inter inanis
quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt; {{versus|640}}
omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
veraque constituunt quae belle tangere possunt
auris et lepido quae sunt fucata sonore.

Nam cur tam variae res possent esse, requiro, {{versus|645}}
ex uno si sunt igni puroque creatae?
nil prodesset enim calidum denserier ignem
nec rare fieri, si partes ignis eandem
naturam quam totus habet super ignis haberent.
acrior ardor enim conductis partibus esset, {{versus|650}}
languidior porro disiectis &lt;dis&gt;que supatis.
amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
talibus in causis, ne dum variantia rerum
tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.

Id quoque: si faciant admixtum rebus inane, {{versus|655}}
denseri poterunt ignes rarique relinqui;
sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
et fugitant in rebus inane relinquere purum,
ardua dum metuunt, amittunt vera viai
nec rursum cernunt exempto rebus inane {{versus|660}}
omnia denseri fierique ex omnibus unum
corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
ut videas non e stipatis partibus esse.

Quod si forte alia credunt ratione potesse {{versus|665}}
ignis in coetu stingui mutareque corpus,
scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
omnis et &lt;e&gt; nihilo fient quae cumque creantur;
nam quod cumque suis mutatum finibus exit, {{versus|670}}
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
de nihiloque renata vigescat copia rerum.

Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam {{versus|675}}
sunt, quae conservant naturam semper eandem,
quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
naturam res et convertunt corpora sese,
scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
nil referret enim quaedam decedere, abire {{versus|680}}
atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
concursus motus ordo positura figurae {{versus|685}}
efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
naturam neque sunt igni simulata neque ulli
praeterea rei quae corpora mittere possit
sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
dicere porro ignem res omnis esse neque ullam {{versus|690}}
rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem; {{versus|695}}
credit enim sensus ignem cognoscere vere,
cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus? {{versus|700}}

Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
et velit ardoris naturam linquere solam,
quam neget esse ignis, &lt;aliam&gt; tamen esse relinquat?
aequa videtur enim dementia dicere utrumque.

Quapropter qui materiem rerum esse putarunt {{versus|705}}
ignem atque ex igni summam consistere posse,
et qui principium gignundis aera rebus
constituere aut umorem qui cumque putarunt
fingere res ipsum per se terramve creare
omnia et in rerum naturas vertier omnis, {{versus|710}}
magno opere a vero longe derrasse videntur.
adde etiam qui conduplicant primordia rerum
aera iungentes igni terramque liquori,
et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
ex igni terra atque anima procrescere et imbri. {{versus|715}}
quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
Ionium glaucis aspargit virus ab undis
angustoque fretu rapidum mare dividit undis {{versus|720}}
Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
murmura flammarum rursum se colligere iras,
faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
ad caelumque ferat flammai fulgura rursum. {{versus|725}}
quae cum magna modis multis miranda videtur
gentibus humanis regio visendaque fertur
rebus opima bonis, multa munita virum vi,
nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
nec sanctum magis et mirum carumque videtur. {{versus|730}}
carmina quin etiam divini pectoris eius
vociferantur et exponunt praeclara reperta,
ut vix humana videatur stirpe creatus.

Hic tamen et supra quos diximus inferiores
partibus egregie multis multoque minores, {{versus|735}}
quamquam multa bene ac divinitus invenientes
ex adyto tam quam cordis responsa dedere
sanctius et multo certa ratione magis quam
Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
principiis tamen in rerum fecere ruinas {{versus|740}}
et graviter magni magno cecidere ibi casu.
Primum quod motus exempto rebus inani
constituunt et res mollis rarasque relinquunt
aera solem ignem terras animalia frugis
nec tamen admiscent in eorum corpus inane; {{versus|745}}
deinde quod omnino finem non esse secandis
corporibus facient neque pausam stare fragori
nec prorsum in rebus minimum consistere qui&lt;cquam&gt;,
cum videamus id extremum cuiusque cacumen
esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur, {{versus|750}}
conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
extremum quod habent, minimum consistere &lt;rerum&gt;.

Huc accedit item, quoniam primordia rerum
mollia constituunt, quae nos nativa videmus
esse et mortali cum corpore, funditus ut qui {{versus|755}}
debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
de nihiloque renata vigescere copia rerum;
quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.

Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt {{versus|760}}
aut ita diffugient, ut tempestate coacta
fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.

Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
qui magis illa queunt rerum primordia dici {{versus|765}}
quam contra res illorum retroque putari?
alternis gignuntur enim mutantque colorem
et totam inter se naturam tempore ab omni.
[fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.]
sin ita forte putas ignis terraeque coire {{versus|770}}
corpus et aerias auras roremque liquoris,
nil in concilio naturam ut mutet eorum,
nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
quippe suam quicque in coetu variantis acervi {{versus|775}}
naturam ostendet mixtusque videbitur aer
cum terra simul et quodam cum rore manere.
at primordia gignundis in rebus oportet
naturam clandestinam caecamque adhibere,
emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet {{versus|780}}
quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.

Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
et primum faciunt ignem se vertere in auras
aeris, hinc imbrem gigni terramque creari
ex imbri retroque a terra cuncta reverti, {{versus|785}}
umorem primum, post aera, deinde calorem,
nec cessare haec inter se mutare, meare
a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi.
quod facere haud ullo debent primordia pacto.
immutabile enim quiddam superare necessest, {{versus|790}}
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
quapropter quoniam quae paulo diximus ante
in commutatum veniunt, constare necessest {{versus|795}}
ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,
ne tibi res redeant ad nilum funditus omnis;
quin potius tali natura praedita quaedam
corpora constituas, ignem si forte crearint,
posse eadem demptis paucis paucisque tributis, {{versus|800}}
ordine mutato et motu, facere aeris auras,
sic alias aliis rebus mutarier omnis?

'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras
aeris e terra res omnis crescere alique;
et nisi tempestas indulget tempore fausto {{versus|805}}
imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,
solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,
crescere non possint fruges arbusta animantis.'
scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor
adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis {{versus|810}}
omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;
adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
ni mirum quia multa modis communia multis
multarum rerum in rebus primordia mixta {{versus|815}}
sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.
atque eadem magni refert primordia saepe
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque;
namque eadem caelum mare terras flumina solem {{versus|820}}
constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
verum aliis alioque modo commixta moventur.
quin etiam passim nostris in versibus ipsis
multa elementa vides multis communia verbis,
cum tamen inter se versus ac verba necessest {{versus|825}}
confiteare et re et sonitu distare sonanti.
tantum elementa queunt permutato ordine solo;
at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
possunt unde queant variae res quaeque creari.

Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian {{versus|830}}
quam Grai memorant nec nostra dicere lingua
concedit nobis patrii sermonis egestas,
sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.
principio, rerum quam dicit homoeomerian,
ossa videlicet e pauxillis atque minutis {{versus|835}}
ossibus hic et de pauxillis atque minutis
visceribus viscus gigni sanguenque creari
sanguinis inter se multis coeuntibus guttis
ex aurique putat micis consistere posse
aurum et de terris terram concrescere parvis, {{versus|840}}
ignibus ex ignis, umorem umoribus esse,
cetera consimili fingit ratione putatque.
nec tamen esse ulla de parte in rebus inane
concedit neque corporibus finem esse secandis.
quare in utraque mihi pariter ratione videtur {{versus|845}}
errare atque illi, supra quos diximus ante.

Adde quod inbecilla nimis primordia fingit;
si primordia sunt, simili quae praedita constant
natura atque ipsae res sunt aequeque laborant
et pereunt, neque ab exitio res ulla refrenat. {{versus|850}}
nam quid in oppressu valido durabit eorum,
ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis?
ignis an umor an aura? quid horum? sanguen an ossa?
nil ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis
tam mortalis erit quam quae manifesta videmus {{versus|855}}
ex oculis nostris aliqua vi victa perire.
at neque reccidere ad nihilum res posse neque autem
crescere de nihilo testor res ante probatas.

Praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,
scire licet nobis venas et sanguen et ossa {{versus|860}}

                              * * * {{versus|860a}}

sive cibos omnis commixto corpore dicent
esse et habere in se nervorum corpora parva
ossaque et omnino venas partisque cruoris,
fiet uti cibus omnis et aridus et liquor ipse
ex alienigenis rebus constare putetur, {{versus|865}}
ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.

Praeterea quae cumque e terra corpora crescunt,
si sunt in terris, terram constare necessest
ex alienigenis, quae terris exoriuntur.
transfer item, totidem verbis utare licebit: {{versus|870}}
in lignis si flamma latet fumusque cinisque,
ex alienigenis consistant ligna necessest,
[praeterea tellus quae corpora cumque alit auget]
ex alienigenis, quae lignis &lt;ex&gt;oriuntur.

Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis, {{versus|875}}
id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis
res putet inmixtas rebus latitare, sed illud
apparere unum, cuius sint plurima mixta
et magis in promptu primaque in fronte locata.
quod tamen a vera longe ratione repulsumst; {{versus|880}}
conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci
robore cum in saxi franguntur, mittere signum
sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.
cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem
consimili ratione herbis quoque saepe decebat, {{versus|885}}
et latices dulcis guttas similique sapore
mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis,
scilicet et glebis terrarum saepe friatis
herbarum genera et fruges frondesque videri
dispertita inter terram latitare minute, {{versus|890}}
postremo in lignis cinerem fumumque videri,
cum praefracta forent, ignisque latere minutos.
quorum nil fieri quoniam manifesta docet res,
scire licet non esse in rebus res ita mixtas,
verum semina multimodis inmixta latere {{versus|895}}
multarum rerum in rebus communia debent.

'At saepe in magnis fit montibus' inquis 'ut altis
arboribus vicina cacumina summa terantur
inter se validis facere id cogentibus austris,
donec flammai fulserunt flore coorto.' {{versus|900}}
scilicet et non est lignis tamen insitus ignis,
verum semina sunt ardoris multa, terendo
quae cum confluxere, creant incendia silvis.
quod si facta foret silvis abscondita flamma,
non possent ullum tempus celarier ignes, {{versus|905}}
conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.
iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,
permagni referre eadem primordia saepe
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque, {{versus|910}}
atque eadem paulo inter se mutata creare
ignes et lignum? quo pacto verba quoque ipsa
inter se paulo mutatis sunt elementis,
cum ligna atque ignes distincta voce notemus.

Denique iam quae cumque in rebus cernis apertis {{versus|915}}
si fieri non posse putas, quin materiai
corpora consimili natura praedita fingas,
hac ratione tibi pereunt primordia rerum:
fiet uti risu tremulo concussa cachinnent
et lacrimis salsis umectent ora genasque. {{versus|920}}

Nunc age, quod super est, cognosce et clarius audi.
nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri
percussit thyrso laudis spes magna meum cor
et simul incussit suavem mi in pectus amorem
Musarum, quo nunc instinctus mente vigenti {{versus|925}}
avia Pieridum peragro loca nullius ante
trita solo. iuvat integros accedere fontis
atque haurire iuvatque novos decerpere flores
insignemque meo capiti petere inde coronam,
unde prius nulli velarint tempora Musae; {{versus|930}}
primum quod magnis doceo de rebus et artis
religionum animum nodis exsolvere pergo,
deinde quod obscura de re tam lucida pango
carmina musaeo contingens cuncta lepore.
id quoque enim non ab nulla ratione videtur; {{versus|935}}
sed vel uti pueris absinthia taetra medentes
cum dare conantur, prius oras pocula circum
contingunt mellis dulci flavoque liquore,
ut puerorum aetas inprovida ludificetur
labrorum tenus, interea perpotet amarum {{versus|940}}
absinthi laticem deceptaque non capiatur,
sed potius tali facto recreata valescat,
sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
tristior esse quibus non est tractata, retroque
volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti {{versus|945}}
carmine Pierio rationem exponere nostram
et quasi musaeo dulci contingere melle,
si tibi forte animum tali ratione tenere
versibus in nostris possem, dum perspicis omnem
naturam rerum, qua constet compta figura. {{versus|950}}

Sed quoniam docui solidissima materiai
corpora perpetuo volitare invicta per aevom,
nunc age, summai quaedam sit finis eorum
nec&lt;ne&gt; sit, evolvamus; item quod inane repertumst
seu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur, {{versus|955}}
pervideamus utrum finitum funditus omne
constet an immensum pateat vasteque profundum.

Omne quod est igitur nulla regione viarum
finitumst; namque extremum debebat habere.
extremum porro nullius posse videtur {{versus|960}}
esse, nisi ultra sit quod finiat, ut videatur
quo non longius haec sensus natura sequatur.
nunc extra summam quoniam nihil esse fatendum,
non habet extremum, caret ergo fine modoque.
nec refert quibus adsistas regionibus eius; {{versus|965}}
usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnis
tantundem partis infinitum omne relinquit.
Praeterea si iam finitum constituatur
omne quod est spatium, si quis procurrat ad oras
ultimus extremas iaciatque volatile telum, {{versus|970}}
id validis utrum contortum viribus ire
quo fuerit missum mavis longeque volare,
an prohibere aliquid censes obstareque posse?
alterutrum fatearis enim sumasque necessest.
quorum utrumque tibi effugium praecludit et omne {{versus|975}}
cogit ut exempta concedas fine patere.
nam sive est aliquid quod probeat efficiatque
quo minus quo missum est veniat finique locet se,
sive foras fertur, non est a fine profectum.
hoc pacto sequar atque, oras ubi cumque locaris {{versus|980}}
extremas, quaeram: quid telo denique fiet?
fiet uti nusquam possit consistere finis
effugiumque fugae prolatet copia semper.

Praeterea spatium summai totius omne
undique si inclusum certis consisteret oris {{versus|985}}
finitumque foret, iam copia materiai
undique ponderibus solidis confluxet ad imum
nec res ulla geri sub caeli tegmine posset
nec foret omnino caelum neque lumina solis,
quippe ubi materies omnis cumulata iaceret {{versus|990}}
ex infinito iam tempore subsidendo.
at nunc ni mirum requies data principiorum
corporibus nullast, quia nil est funditus imum,
quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.
semper in adsiduo motu res quaeque geruntur {{versus|995}}
partibus &lt;in&gt; cunctis, infernaque suppeditantur
ex infinito cita corpora materiai.

Postremo ante oculos res rem finire videtur;
aer dissaepit collis atque aera montes,
terra mare et contra mare terras terminat omnis; {{versus|1000}}
omne quidem vero nihil est quod finiat extra.
est igitur natura loci spatiumque profundi,
quod neque clara suo percurrere fulmina cursu
perpetuo possint aevi labentia tractu
nec prorsum facere ut restet minus ire meando; {{versus|1005}}
usque adeo passim patet ingens copia rebus
finibus exemptis in cunctas undique partis.

Ipsa modum porro sibi rerum summa parare
ne possit, natura tenet, quae corpus inane
et quod inane autem est finiri corpore cogit, {{versus|1010}}
ut sic alternis infinita omnia reddat,
aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum eorum,
simplice natura pateat tamen inmoderatum,
nec mare nec tellus neque caeli lucida templa
nec mortale genus nec divum corpora sancta {{versus|1015}}
exiguum possent horai sistere tempus;
nam dispulsa suo de coetu materiai
copia ferretur magnum per inane soluta,
sive adeo potius numquam concreta creasset
ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset. {{versus|1020}}
nam certe neque consilio primordia rerum
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
nec quos quaeque &lt;darent motus pepigere profecto&gt;
sed quia multa modis multis mutata per omne
ex infinito vexantur percita plagis, {{versus|1025}}
omne genus motus et coetus experiundo
tandem deveniunt in talis disposituras,
qualibus haec rerum consistit summa creata,
et multos etiam magnos servata per annos
ut semel in motus coniectast convenientis, {{versus|1030}}
efficit ut largis avidum mare fluminis undis
integrent amnes et solis terra vapore
fota novet fetus summissaque gens animantum
floreat et vivant labentis aetheris ignes.
quod nullo facerent pacto, nisi materiai {{versus|1035}}
ex infinito suboriri copia posset,
unde amissa solent reparare in tempore quaeque.
nam vel uti privata cibo natura animantum
diffluit amittens corpus, sic omnia debent
dissolui simul ac defecit suppeditare {{versus|1040}}
materies aliqua ratione aversa viai.
nec plagae possunt extrinsecus undique summam
conservare omnem, quae cumque est conciliata.
cudere enim crebro possunt partemque morari,
dum veniant aliae ac suppleri summa queatur; {{versus|1045}}
inter dum resilire tamen coguntur et una
principiis rerum spatium tempusque fugai
largiri, ut possint a coetu libera ferri.
quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,
et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae, {{versus|1050}}
infinita opus est vis undique materiai.

Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,
in medium summae quod dicunt omnia niti
atque ideo mundi naturam stare sine ullis
ictibus externis neque quoquam posse resolvi {{versus|1055}}
summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa,
ipsum si quicquam posse in se sistere credis,
et quae pondera sunt sub terris omnia sursum
nitier in terraque retro requiescere posta,
ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus; {{versus|1060}}
et simili ratione animalia suppa vagari
contendunt neque posse e terris in loca caeli
reccidere inferiora magis quam corpora nostra
sponte sua possint in caeli templa volare;
illi cum videant solem, nos sidera noctis {{versus|1065}}
cernere et alternis nobiscum tempora caeli
dividere et noctes parilis agitare diebus.
sed vanus stolidis haec * * *
amplexi quod habent perv * * *
nam medium nihil esse potest * * * {{versus|1070}}
infinita; neque omnino, si iam &lt;medium sit&gt;,
possit ibi quicquam consistere * * *
quam quavis alia longe ratione * * *
omnis enim locus ac spatium, quod in&lt;ane vocamus&gt;,
per medium, per non medium, concedere &lt;debet&gt; {{versus|1075}}
aeque ponderibus, motus qua cumque feruntur.
nec quisquam locus est, quo corpora cum venerunt,
ponderis amissa vi possint stare &lt;in&gt; inani;
nec quod inane autem est ulli subsistere debet,
quin, sua quod natura petit, concedere pergat. {{versus|1080}}
haud igitur possunt tali ratione teneri
res in concilium medii cuppedine victae.

Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt
in medium niti, sed terrarum atque liquoris
umorem ponti magnasque e montibus undas, {{versus|1085}}
et quasi terreno quae corpore contineantur,
at contra tenuis exponunt aeris auras
et calidos simul a medio differrier ignis,
atque ideo totum circum tremere aethera signis
et solis flammam per caeli caerula pasci, {{versus|1090}}
quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,
nec prorsum arboribus summos frondescere ramos
posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum

                         * * * {{versus|1094–1101}}

ne volucri ritu flammarum moenia mundi {{versus|1102}}
diffugiant subito magnum per inane soluta
et ne cetera consimili ratione sequantur
neve ruant caeli tonitralia templa superne {{versus|1105}}
terraque se pedibus raptim subducat et omnis
inter permixtas rerum caelique ruinas
corpora solventes abeat per inane profundum,
temporis ut puncto nihil extet reliquiarum
desertum praeter spatium et primordia caeca. {{versus|1110}}
nam qua cumque prius de parti corpora desse
constitues, haec rebus erit pars ianua leti,
hac se turba foras dabit omnis materiai.

Haec sic pernosces parva perductus opella;
namque alid ex alio clarescet nec tibi caeca {{versus|1115}}
nox iter eripiet, quin ultima naturai
pervideas: ita res accendent lumina rebus.

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= 
|AnteNomen= 
|Post= Liber II
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
[[en:Of the Nature of Things (Leonard)/Book I]]
[[fr:De la nature des choses/Livre I]]
[[it:Inno a Venere (Lucrezio)]]</text>
      <sha1>00d39m07qkkhlv7yspdjwujhi703duf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4939</id>
    <revision>
      <id>272264</id>
      <parentid>194644</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55361" sha1="8u59exiizbx21xa2p5r9fv83dxsxm44" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Lucretius Carus
|OperaeTitulus= De rerum natura
|OperaeWikiPagina= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)
|Annus=
|SubTitulus= Liber II
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber I
|Post= Liber III
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber III
}}
&lt;poem&gt;

Suave, mari magno turbantibus aequora ventis{{r|1|}}{{r|0|}}
e terra magnum alterius spectare laborem;
non quia vexari quemquamst iucunda voluptas,
sed quibus ipse malis careas quia cernere suavest.
suave etiam belli certamina magna tueri {{r|6}}
per campos instructa tua sine parte pericli; {{r|5}}
sed nihil dulcius est, bene quam munita tenere {{r|7}}
edita doctrina sapientum templa serena,
despicere unde queas alios passimque videre
errare atque viam palantis quaerere vitae, {{r|10}}
certare ingenio, contendere nobilitate,
noctes atque dies niti praestante labore
ad summas emergere opes rerumque potiri.
o miseras hominum mentes, o pectora caeca!
qualibus in tenebris vitae quantisque periclis {{r|15}}
degitur hoc aevi quod cumquest! nonne videre
nihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut qui
corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur
iucundo sensu cura semota metuque?
ergo corpoream ad naturam pauca videmus {{r|20}}
esse opus omnino: quae demant cumque dolorem,
delicias quoque uti multas substernere possint
gratius inter dum, neque natura ipsa requirit,
si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes
lampadas igniferas manibus retinentia dextris, {{r|25}}
lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,
nec domus argento fulget auroque renidet
nec citharae reboant laqueata aurataque templa,
cum tamen inter se prostrati in gramine molli
propter aquae rivum sub ramis arboris altae {{r|30}}
non magnis opibus iucunde corpora curant,
praesertim cum tempestas adridet et anni
tempora conspergunt viridantis floribus herbas.
nec calidae citius decedunt corpore febres,
textilibus si in picturis ostroque rubenti {{r|35}}
iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est.
quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae
proficiunt neque nobilitas nec gloria regni,
quod super est, animo quoque nil prodesse putandum;
si non forte tuas legiones per loca campi {{r|40}}
fervere cum videas belli simulacra cientis,
subsidiis magnis et opum vi constabilitas,
ornatas armis stlattas pariterque animatas,
his tibi tum rebus timefactae religiones
effugiunt animo pavidae mortisque timores {{r|45}}
tum vacuum pectus lincunt curaque solutum.
quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus,
re veraque metus hominum curaeque sequaces
nec metuunt sonitus armorum nec fera tela
audacterque inter reges rerumque potentis {{r|50}}
versantur neque fulgorem reverentur ab auro
nec clarum vestis splendorem purpureai,
quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas,
omnis cum in tenebris praesertim vita laboret?
nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis {{r|55}}
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
non radii solis neque lucida tela diei {{r|60}}
discutiant, sed naturae species ratioque.
 
Nunc age, quo motu genitalia materiai
corpora res varias gignant genitasque resolvant
et qua vi facere id cogantur quaeque sit ollis
reddita mobilitas magnum per inane meandi, {{r|65}}
expediam: tu te dictis praebere memento.
nam certe non inter se stipata cohaeret
materies, quoniam minui rem quamque videmus
et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo
ex oculisque vetustatem subducere nostris, {{r|70}}
cum tamen incolumis videatur summa manere
propterea quia, quae decedunt corpora cuique,
unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant.
illa senescere, at haec contra florescere cogunt,
nec remorantur ibi. sic rerum summa novatur {{r|75}}
semper, et inter se mortales mutua vivunt.
augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,
inque brevi spatio mutantur saecla animantum
et quasi cursores vitai lampada tradunt.
 
Si cessare putas rerum primordia posse {{r|80}}
cessandoque novos rerum progignere motus,
avius a vera longe ratione vagaris.
nam quoniam per inane vagantur, cuncta necessest
aut gravitate sua ferri primordia rerum
aut ictu forte alterius. nam &lt;cum&gt; cita saepe {{r|85}}
obvia conflixere, fit ut diversa repente
dissiliant; neque enim mirum, durissima quae sint
ponderibus solidis neque quicquam a tergibus obstet.
et quo iactari magis omnia materiai
corpora pervideas, reminiscere totius imum {{r|90}}
nil esse in summa, neque habere ubi corpora prima
consistant, quoniam spatium sine fine modoquest
inmensumque patere in cunctas undique partis
pluribus ostendi et certa ratione probatumst.
quod quoniam constat, ni mirum nulla quies est {{r|95}}
reddita corporibus primis per inane profundum,
sed magis adsiduo varioque exercita motu
partim intervallis magnis confulta resultant,
pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.
et quae cumque magis condenso conciliatu {{r|100}}
exiguis intervallis convecta resultant,
indupedita suis perplexis ipsa figuris,
haec validas saxi radices et fera ferri
corpora constituunt et cetera &lt;de&gt; genere horum.
paucula quae porro magnum per inane vagantur, {{r|105}}
cetera dissiliunt longe longeque recursant
in magnis intervallis; haec aera rarum
sufficiunt nobis et splendida lumina solis.
multaque praeterea magnum per inane vagantur,
conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquam {{r|110}}
consociare etiam motus potuere recepta.
 
Cuius, uti memoro, rei simulacrum et imago
ante oculos semper nobis versatur et instat.
contemplator enim, cum solis lumina cumque
inserti fundunt radii per opaca domorum: {{r|115}}
multa minuta modis multis per inane videbis
corpora misceri radiorum lumine in ipso
et vel ut aeterno certamine proelia pugnas
edere turmatim certantia nec dare pausam,
conciliis et discidiis exercita crebris; {{r|120}}
conicere ut possis ex hoc, primordia rerum
quale sit in magno iactari semper inani.
dum taxat, rerum magnarum parva potest res
exemplare dare et vestigia notitiai.
 
Hoc etiam magis haec animum te advertere par est {{r|125}}
corpora quae in solis radiis turbare videntur,
quod tales turbae motus quoque materiai
significant clandestinos caecosque subesse.
multa videbis enim plagis ibi percita caecis
commutare viam retroque repulsa reverti {{r|130}}
nunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.
scilicet hic a principiis est omnibus error.
prima moventur enim per se primordia rerum,
inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu
et quasi proxima sunt ad viris principiorum, {{r|135}}
ictibus illorum caecis inpulsa cientur,
ipsaque &lt;pro&gt;porro paulo maiora lacessunt.
sic a principiis ascendit motus et exit
paulatim nostros ad sensus, ut moveantur
illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus {{r|140}}
nec quibus id faciant plagis apparet aperte.
 
Nunc quae mobilitas sit reddita materiai
corporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.
primum aurora novo cum spargit lumine terras
et variae volucres nemora avia pervolitantes {{r|145}}
aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent,
quam subito soleat sol ortus tempore tali
convestire sua perfundens omnia luce,
omnibus in promptu manifestumque esse videmus.
at vapor is, quem sol mittit, lumenque serenum {{r|150}}
non per inane meat vacuum; quo tardius ire
cogitur, aerias quasi dum diverberat undas;
nec singillatim corpuscula quaeque vaporis
sed complexa meant inter se conque globata;
qua propter simul inter se retrahuntur et extra {{r|155}}
officiuntur, uti cogantur tardius ire.
at quae sunt solida primordia simplicitate,
cum per inane meant vacuum nec res remoratur
ulla foris atque ipsa suis e partibus unum,
unum, in quem coepere, locum conixa feruntur, {{r|160}}
debent ni mirum praecellere mobilitate
et multo citius ferri quam lumina solis
multiplexque loci spatium transcurrere eodem
tempore quo solis pervolgant fulgura caelum.
 
                         * * * {{r|164ax}}
 
nec persectari primordia singula quaeque, {{r|165}}
ut videant qua quicque geratur cum ratione.
 
At quidam contra haec, ignari materiai,
naturam non posse deum sine numine reddunt
tanto opere humanis rationibus atmoderate
tempora mutare annorum frugesque creare {{r|170}}
et iam cetera, mortalis quae suadet adire
ipsaque deducit dux vitae dia voluptas
et res per Veneris blanditur saecla propagent,
ne genus occidat humanum. quorum omnia causa
constituisse deos cum fingunt, omnibus rebus {{r|175}}
magno opere a vera lapsi ratione videntur.
nam quamvis rerum ignorem primordia quae sint,
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
nequaquam nobis divinitus esse creatam {{r|180}}
naturam mundi: tanta stat praedita culpa.
quae tibi posterius, Memmi, faciemus aperta;
nunc id quod super est de motibus expediemus.
 
Nunc locus est, ut opinor, in his illud quoque rebus
confirmare tibi, nullam rem posse sua vi {{r|185}}
corpoream sursum ferri sursumque meare.
ne tibi dent in eo flammarum corpora frudem;
sursus enim versus gignuntur et augmina sumunt
et sursum nitidae fruges arbustaque crescunt,
pondera, quantum in se est, cum deorsum cuncta ferantur. {{r|190}}
nec cum subsiliunt ignes ad tecta domorum
et celeri flamma degustant tigna trabesque,
sponte sua facere id sine vi subiecta putandum est.
quod genus e nostro com missus corpore sanguis
emicat exultans alte spargitque cruorem. {{r|195}}
nonne vides etiam quanta vi tigna trabesque
respuat umor aquae? nam quo magis ursimus altum
derecta et magna vi multi pressimus aegre,
tam cupide sursum removet magis atque remittit,
plus ut parte foras emergant exiliantque. {{r|200}}
nec tamen haec, quantum est in se, dubitamus, opinor,
quin vacuum per inane deorsum cuncta ferantur.
sic igitur debent flammae quoque posse per auras
aeris expressae sursum succedere, quamquam
pondera, quantum in &lt;se&gt; est, deorsum &lt;de&gt;ducere pugnent. {{r|205}}
nocturnasque faces caeli sublime volantis
nonne vides longos flammarum ducere tractus
in quas cumque dedit partis natura meatum?
non cadere in terras stellas et sidera cernis?
sol etiam &lt;caeli&gt; de vertice dissipat omnis {{r|210}}
ardorem in partis et lumine conserit arva;
in terras igitur quoque solis vergitur ardor.
transversosque volare per imbris fulmina cernis,
nunc hinc nunc illinc abrupti nubibus ignes
concursant; cadit in terras vis flammea volgo. {{r|215}}
 
Illud in his quoque te rebus cognoscere avemus,
corpora cum deorsum rectum per inane feruntur
ponderibus propriis, incerto tempore ferme
incertisque locis spatio depellere paulum,
tantum quod momen mutatum dicere possis. {{r|220}}
quod nisi declinare solerent, omnia deorsum
imbris uti guttae caderent per inane profundum
nec foret offensus natus nec plaga creata
principiis; ita nihil umquam natura creasset.
 
Quod si forte aliquis credit graviora potesse {{r|225}}
corpora, quo citius rectum per inane feruntur,
incidere ex supero levioribus atque ita plagas
gignere, quae possint genitalis reddere motus,
avius a vera longe ratione recedit.
nam per aquas quae cumque cadunt atque aera rarum, {{r|230}}
haec pro ponderibus casus celerare necessest
propterea quia corpus aquae naturaque tenvis
aeris haud possunt aeque rem quamque morari,
sed citius cedunt gravioribus exsuperata;
at contra nulli de nulla parte neque ullo {{r|235}}
tempore inane potest vacuum subsistere rei,
quin, sua quod natura petit, concedere pergat;
omnia qua propter debent per inane quietum
aeque ponderibus non aequis concita ferri.
haud igitur poterunt levioribus incidere umquam {{r|240}}
ex supero graviora neque ictus gignere per se,
qui varient motus, per quos natura gerat res.
quare etiam atque etiam paulum inclinare necessest
corpora; nec plus quam minimum, ne fingere motus
obliquos videamur et id res vera refutet. {{r|245}}
namque hoc in promptu manifestumque esse videmus,
pondera, quantum in &lt;se&gt; est, non posse obliqua meare,
ex supero cum praecipitant, quod cernere possis;
sed nihil omnino &lt;recta&gt; regione viai
declinare quis est qui possit cernere sese? {{r|250}}
 
Denique si semper motu conectitur omnis
et vetere exoritur &lt;motus&gt; novus ordine certo
nec declinando faciunt primordia motus
principium quoddam, quod fati foedera rumpat,
ex infinito ne causam causa sequatur, {{r|255}}
libera per terras unde haec animantibus exstat,
unde est haec, inquam, fatis avolsa voluntas,
per quam progredimur quo ducit quemque voluptas,
declinamus item motus nec tempore certo
nec regione loci certa, sed ubi ipsa tulit mens? {{r|260}}
nam dubio procul his rebus sua cuique voluntas
principium dat et hinc motus per membra rigantur.
nonne vides etiam patefactis tempore puncto
carceribus non posse tamen prorumpere equorum
vim cupidam tam de subito quam mens avet ipsa? {{r|265}}
omnis enim totum per corpus materiai
copia conciri debet, concita per artus
omnis ut studium mentis conixa sequatur;
ut videas initum motus a corde creari
ex animique voluntate id procedere primum, {{r|270}}
inde dari porro per totum corpus et artus.
nec similest ut cum inpulsi procedimus ictu
viribus alterius magnis magnoque coactu;
nam tum materiem totius corporis omnem
perspicuumst nobis invitis ire rapique, {{r|275}}
donec eam refrenavit per membra voluntas.
iamne vides igitur, quamquam vis extera multos
pellat et invitos cogat procedere saepe
praecipitesque rapi, tamen esse in pectore nostro
quiddam quod contra pugnare obstareque possit? {{r|280}}
cuius ad arbitrium quoque copia materiai
cogitur inter dum flecti per membra per artus
et proiecta refrenatur retroque residit.
quare in seminibus quoque idem fateare necessest,
esse aliam praeter plagas et pondera causam {{r|285}}
motibus, unde haec est nobis innata potestas,
de nihilo quoniam fieri nihil posse videmus.
pondus enim prohibet ne plagis omnia fiant
externa quasi vi; sed ne res ipsa necessum
intestinum habeat cunctis in rebus agendis {{r|290}}
et devicta quasi cogatur ferre patique,
id facit exiguum clinamen principiorum
nec regione loci certa nec tempore certo.
 
Nec stipata magis fuit umquam materiai
copia nec porro maioribus intervallis; {{r|295}}
nam neque adaugescit quicquam neque deperit inde.
qua propter quo nunc in motu principiorum
corpora sunt, in eodem ante acta aetate fuere
et post haec semper simili ratione ferentur,
et quae consuerint gigni gignentur eadem {{r|300}}
condicione et erunt et crescent vique valebunt,
quantum cuique datum est per foedera naturai.
nec rerum summam commutare ulla potest vis;
nam neque quo possit genus ullum materiai
effugere ex omni quicquam est &lt;extra&gt;, neque in omne {{r|305}}
unde coorta queat nova vis inrumpere et omnem
naturam rerum mutare et vertere motus.
 
Illud in his rebus non est mirabile, quare,
omnia cum rerum primordia sint in motu,
summa tamen summa videatur stare quiete, {{r|310}}
praeter quam siquid proprio dat corpore motus.
omnis enim longe nostris ab sensibus infra
primorum natura iacet; qua propter, ubi ipsa
cernere iam nequeas, motus quoque surpere debent;
praesertim cum, quae possimus cernere, celent {{r|315}}
saepe tamen motus spatio diducta locorum.
nam saepe in colli tondentes pabula laeta
lanigerae reptant pecudes, quo quamque vocantes
invitant herbae gemmantes rore recenti,
et satiati agni ludunt blandeque coruscant; {{r|320}}
omnia quae nobis longe confusa videntur
et velut in viridi candor consistere colli.
{{anchor|&quot;praeterea magnae&quot;}}praeterea magnae legiones cum loca cursu
camporum complent belli simulacra cientes,
fulgor ubi ad caelum se tollit totaque circum {{r|325}}
aere renidescit tellus supterque virum vi
excitur pedibus sonitus clamoreque montes
icti reiectant voces ad sidera mundi
et circum volitant equites mediosque repente
tramittunt valido quatientes impete campos; {{r|330}}
et tamen est quidam locus altis montibus, &lt;unde&gt;
stare videntur et in campis consistere fulgor.
 
Nunc age, iam deinceps cunctarum exordia rerum
qualia sint et quam longe distantia formis,
percipe, multigenis quam sint variata figuris; {{r|335}}
non quo multa parum simili sint praedita forma,
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
nec mirum; nam cum sit eorum copia tanta,
ut neque finis, uti docui, neque summa sit ulla,
debent ni mirum non omnibus omnia prorsum {{r|340}}
esse pari filo similique adfecta figura.
 
Praeterea genus humanum mutaeque natantes
squamigerum pecudes et laeta armenta feraeque
et variae volucres, laetantia quae loca aquarum
concelebrant circum ripas fontisque lacusque, {{r|345}}
et quae pervolgant nemora avia pervolitantes,
quorum unum quidvis generatim sumere perge;
invenies tamen inter se differre figuris.
nec ratione alia proles cognoscere matrem
nec mater posset prolem; quod posse videmus {{r|350}}
nec minus atque homines inter se nota cluere.
nam saepe ante deum vitulus delubra decora
turicremas propter mactatus concidit aras
sanguinis expirans calidum de pectore flumen;
at mater viridis saltus orbata peragrans {{r|355}}
novit humi pedibus vestigia pressa bisulcis,
omnia convisens oculis loca, si queat usquam
conspicere amissum fetum, completque querellis
frondiferum nemus adsistens et crebra revisit
ad stabulum desiderio perfixa iuvenci, {{r|360}}
nec tenerae salices atque herbae rore vigentes
fluminaque ulla queunt summis labentia ripis
oblectare animum subitamque avertere curam,
nec vitulorum aliae species per pabula laeta
derivare queunt animum curaque levare; {{r|365}}
usque adeo quiddam proprium notumque requirit.
praeterea teneri tremulis cum vocibus haedi
cornigeras norunt matres agnique petulci
balantum pecudes; ita, quod natura resposcit,
ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. {{r|370}}
 
Postremo quodvis frumentum non tamen omne
quidque suo genere inter se simile esse videbis,
quin intercurrat quaedam distantia formis.
concharumque genus parili ratione videmus
pingere telluris gremium, qua mollibus undis {{r|375}}
litoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.
quare etiam atque etiam simili ratione necessest,
natura quoniam constant neque facta manu sunt
unius ad certam formam primordia rerum,
dissimili inter se quaedam volitare figura. {{r|380}}
 
Perfacile est animi ratione exsolvere nobis
quare fulmineus multo penetralior ignis
quam noster fluat e taedis terrestribus ortus;
dicere enim possis caelestem fulminis ignem
subtilem magis e parvis constare figuris {{r|385}}
atque ideo transire foramina quae nequit ignis
noster hic e lignis ortus taedaque creatus.
praeterea lumen per cornum transit, at imber
respuitur. quare, nisi luminis illa minora
corpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum? {{r|390}}
et quamvis subito per colum vina videmus
perfluere, at contra tardum cunctatur olivom,
aut quia ni mirum maioribus est elementis
aut magis hamatis inter se perque plicatis,
atque ideo fit uti non tam diducta repente {{r|395}}
inter se possint primordia singula quaeque
singula per cuiusque foramina permanare.
 
Huc accedit uti mellis lactisque liquores
iucundo sensu linguae tractentur in ore;
at contra taetra absinthi natura ferique {{r|400}}
centauri foedo pertorquent ora sapore;
ut facile agnoscas e levibus atque rutundis
esse ea quae sensus iucunde tangere possunt,
at contra quae amara atque aspera cumque videntur,
haec magis hamatis inter se nexa teneri {{r|405}}
proptereaque solere vias rescindere nostris
sensibus introituque suo perrumpere corpus.
omnia postremo bona sensibus et mala tactu
dissimili inter se pugnant perfecta figura;
ne tu forte putes serrae stridentis acerbum {{r|410}}
horrorem constare elementis levibus aeque
ac musaea mele, per chordas organici quae
mobilibus digitis expergefacta figurant;
neu simili penetrare putes primordia forma
in nares hominum, cum taetra cadavera torrent, {{r|415}}
et cum scena croco Cilici perfusa recens est
araque Panchaeos exhalat propter odores;
neve bonos rerum simili constare colores
semine constituas, oculos qui pascere possunt,
et qui conpungunt aciem lacrimareque cogunt {{r|420}}
aut foeda specie foedi turpesque videntur.
omnis enim, sensus quae mulcet cumque, &lt;tibi res&gt;
haut sine principiali aliquo levore creatast;
at contra quae cumque molesta atque aspera constat,
non aliquo sine materiae squalore repertast. {{r|425}}
 
Sunt etiam quae iam nec levia iure putantur
esse neque omnino flexis mucronibus unca,
sed magis angellis paulum prostantibus, &lt;ut quae&gt;
titillare magis sensus quam laedere possint,
fecula iam quo de genere est inulaeque sapores. {{r|430}}
 
Denique iam calidos ignis gelidamque pruinam
dissimili dentata modo conpungere sensus
corporis, indicio nobis est tactus uterque.
tactus enim, tactus, pro divum numina sancta,
corporis est sensus, vel cum res extera sese {{r|435}}
insinuat, vel cum laedit quae in corpore natast
aut iuvat egrediens genitalis per Veneris res,
aut ex offensu cum turbant corpore in ipso,
semina confundunt inter se concita sensum;
ut si forte manu quamvis iam corporis ipse {{r|440}}
tute tibi partem ferias atque experiare.
qua propter longe formas distare necessest
principiis, varios quae possint edere sensus.
 
Denique quae nobis durata ac spissa videntur,
haec magis hamatis inter sese esse necessest {{r|445}}
et quasi ramosis alte compacta teneri.
in quo iam genere in primis adamantina saxa
prima acie constant ictus contemnere sueta
et validi silices ac duri robora ferri
aeraque quae claustris restantia vociferantur. {{r|450}}
illa quidem debent e levibus atque rutundis
esse magis, fluvido quae corpore liquida constant.
namque papaveris haustus itemst facilis quod aquarum;
nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque
et perculsus item proclive volubilis exstat. {{r|455}}
omnia postremo quae puncto tempore cernis
diffugere ut fumum nebulas flammasque, necessest,
si minus omnia sunt e levibus atque rotundis,
at non esse tamen perplexis indupedita,
pungere uti possint corpus penetrareque saxa, {{r|460}}
nec tamen haerere inter se; quod cumque videmus
sensibus dentatum, facile ut cognoscere possis
non e perplexis, sed acutis esse elementis.
sed quod amara vides eadem quae fluvida constant,
sudor uti maris est, minime mirabile debet {{r|465}}
 
                         * * * {{r|465a}}
 
nam quod fluvidus est, e levibus atque rotundis
est, sed levibus &lt;sunt hamata&gt; admixta doloris
corpora. nec tamen haec retineri hamata necessust:
scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent,
provolvi simul ut possint et laedere sensus. {{r|470}}
et quo mixta putes magis aspera levibus esse
principiis, unde est Neptuni corpus acerbum,
est ratio secernendi seorsumque videndi,
umor dulcis ubi per terras crebrius idem
percolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat; {{r|475}}
linquit enim supera taetri primordia viri,
aspera quo magis in terris haerescere possint.
 
Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum
finita variare figurarum ratione. {{r|480}}
quod si non ita sit, rursum iam semina quaedam
esse infinito debebunt corporis auctu.
namque in eadem una cuiusvis iam brevitate
corporis inter se multum variare figurae
non possunt. fac enim minimis e partibus esse {{r|485}}
corpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;
nempe ubi eas partis unius corporis omnis,
summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,
omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo
formai speciem totius corporis eius, {{r|490}}
quod super est, si forte voles variare figuras,
addendum partis alias erit. inde sequetur,
adsimili ratione alias ut postulet ordo,
si tu forte voles etiam variare figuras.
ergo formarum novitatem corporis augmen {{r|495}}
subsequitur. quare non est ut credere possis
esse infinitis distantia semina formis,
ne quaedam cogas inmani maximitate
esse, supra quod iam docui non posse probari.
iam tibi barbaricae vestes Meliboeaque fulgens {{r|500}}
purpura Thessalico concharum tacta colore,
aurea pavonum ridenti imbuta lepore
saecla novo rerum superata colore iacerent
et contemptus odor smyrnae mellisque sapores,
et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis {{r|505}}
carmina consimili ratione oppressa silerent;
namque aliis aliud praestantius exoreretur.
cedere item retro possent in deteriores
omnia sic partis, ut diximus in melioris;
namque aliis aliud retro quoque taetrius esset {{r|510}}
naribus auribus atque oculis orisque sapori.
quae quoniam non sunt, &lt;sed&gt; rebus reddita certa
finis utrimque tenet summam, fateare necessest
materiem quoque finitis differe figuris.
denique ab ignibus ad gelidas hiemum usque pruinas {{r|515}}
finitumst retroque pari ratione remensumst.
omnis enim calor ac frigus mediique tepores
interutrasque iacent explentes ordine summam.
ergo finita distant ratione creata,
ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur, {{r|520}}
hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.
 
Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum,
inter se simili quae sunt perfecta figura,
infinita cluere. etenim distantia cum sit {{r|525}}
formarum finita, necesse est quae similes sint
esse infinitas aut summam materiai
finitam constare, id quod non esse probavi.
 
                         * * * {{r|528a}}
 
versibus ostendam corpuscula materiai
ex infinito summam rerum usque tenere {{r|530}}
undique protelo plagarum continuato.
nam quod rara vides magis esse animalia quaedam
fecundamque magis naturam cernis in illis,
at regione locoque alio terrisque remotis
multa licet genere esse in eo numerumque repleri; {{r|535}}
sicut quadripedum cum primis esse videmus
in genere anguimanus elephantos, India quorum
milibus e multis vallo munitur eburno,
ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum
vis est, quarum nos perpauca exempla videmus. {{r|540}}
sed tamen id quoque uti concedam, quam lubet esto
unica res quaedem nativo corpore sola,
cui similis toto terrarum non sit, in orbi;
infinita tamen nisi erit vis materiai,
unde ea progigni possit concepta, creari {{r|545}}
non poterit neque, quod super est, procrescere alique.
quippe etenim sumant alii finita per omne
corpora iactari unius genitalia rei,
unde ubi qua vi et quo pacto congressa coibunt
materiae tanto in pelago turbaque aliena? {{r|550}}
non, ut opinor, habent rationem conciliandi:
sed quasi naufragiis magnis multisque coortis
disiactare solet magnum mare transtra cavernas
antemnas prorem malos tonsasque natantis,
per terrarum omnis oras fluitantia aplustra {{r|555}}
ut videantur et indicium mortalibus edant,
infidi maris insidias virisque dolumque
ut vitare velint, neve ullo tempore credant,
subdola cum ridet placidi pellacia ponti,
sic tibi si finita semel primordia quaedam {{r|560}}
constitues, aevom debebunt sparsa per omnem
disiectare aestus diversi materiai,
numquam in concilium ut possint compulsa coire
nec remorari in concilio nec crescere adaucta;
quorum utrumque palam fieri manifesta docet res, {{r|565}}
et res progigni et genitas procrescere posse.
esse igitur genere in quovis primordia rerum
infinita palam est, unde omnia suppeditantur.
 
Nec superare queunt motus itaque exitiales
perpetuo neque in aeternum sepelire salutem, {{r|570}}
nec porro rerum genitales auctificique
motus perpetuo possunt servare creata.
sic aequo geritur certamine principiorum
ex infinito contractum tempore bellum.
nunc hic nunc illic superant vitalia rerum {{r|575}}
et superantur item. miscetur funere vagor,
quem pueri tollunt visentis luminis oras;
nec nox ulla diem neque noctem aurora secutast,
quae non audierit mixtos vagitibus aegris
ploratus, mortis comites et funeris atri. {{r|580}}
 
Illud in his obsignatum quoque rebus habere
convenit et memori mandatum mente tenere,
nil esse, in promptu quorum natura videtur,
quod genere ex uno consistat principiorum,
nec quicquam quod non permixto semine constet. {{r|585}}
et quod cumque magis vis multas possidet in se
atque potestates, ita plurima principiorum
in sese genera ac varias docet esse figuras.
 
Principio tellus habet in se corpora prima,
unde mare inmensum volventes frigora fontes {{r|590}}
adsidue renovent, habet ignes unde oriantur;
nam multis succensa locis ardent sola terrae,
ex imis vero furit ignibus impetus Aetnae.
tum porro nitidas fruges arbustaque laeta
gentibus humanis habet unde extollere possit, {{r|595}}
unde etiam fluvios frondes et pabula laeta
montivago generi possit praebere ferarum.
quare magna deum mater materque ferarum
et nostri genetrix haec dicta est corporis una.
 
Hanc veteres Graium docti cecinere poetae {{r|600}}
sedibus in curru biiugos agitare leones,
aeris in spatio magnam pendere docentes
tellurem neque posse in terra sistere terram.
adiunxere feras, quia quamvis effera proles
officiis debet molliri victa parentum. {{r|605}}
muralique caput summum cinxere corona,
eximiis munita locis quia sustinet urbes.
quo nunc insigni per magnas praedita terras
horrifice fertur divinae matris imago.
hanc variae gentes antiquo more sacrorum {{r|610}}
Idaeam vocitant matrem Phrygiasque catervas
dant comites, quia primum ex illis finibus edunt
per terrarum orbes fruges coepisse creari.
Gallos attribuunt, quia, numen qui violarint
Matris et ingrati genitoribus inventi sint, {{r|615}}
significare volunt indignos esse putandos,
vivam progeniem qui in oras luminis edant.
tympana tenta tonant palmis et cymbala circum
concava, raucisonoque minantur cornua cantu,
et Phrygio stimulat numero cava tibia mentis, {{r|620}}
telaque praeportant, violenti signa furoris,
ingratos animos atque impia pectora volgi
conterrere metu quae possint numine divae.
ergo cum primum magnas invecta per urbis
munificat tacita mortalis muta salute, {{r|625}}
aere atque argento sternunt iter omne viarum
largifica stipe ditantes ninguntque rosarum
floribus umbrantes matrem comitumque catervam.
hic armata manus, Curetas nomine Grai
quos memorant, Phrygias inter si forte catervas {{r|630}}
ludunt in numerumque exultant sanguine laeti
terrificas capitum quatientes numine cristas,
Dictaeos referunt Curetas, qui Iovis illum
vagitum in Creta quondam occultasse feruntur,
cum pueri circum puerum pernice chorea {{r|635}}
[armat et in numerum pernice chorea]
armati in numerum pulsarent aeribus aera,
ne Saturnus eum malis mandaret adeptus
aeternumque daret matri sub pectore volnus.
propterea magnam armati matrem comitantur, {{r|640}}
aut quia significant divam praedicere ut armis
ac virtute velint patriam defendere terram
praesidioque parent decorique parentibus esse.
quae bene et eximie quamvis disposta ferantur,
longe sunt tamen a vera ratione repulsa. {{r|645}}
omnis enim per se divom natura necessest
inmortali aevo summa cum pace fruatur
semota ab nostris rebus seiunctaque longe;
nam privata dolore omni, privata periclis,
ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, {{r|650}}
nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.
terra quidem vero caret omni tempore sensu,
et quia multarum potitur primordia rerum,
multa modis multis effert in lumina solis.
hic siquis mare Neptunum Cereremque vocare {{r|655}}
constituet fruges et Bacchi nomine abuti
mavolt quam laticis proprium proferre vocamen,
concedamus ut hic terrarum dictitet orbem
esse deum matrem, dum vera re tamen ipse
religione animum turpi contingere parcat. {{r|680}}
 
Saepe itaque ex uno tondentes gramina campo {{r|660}}
lanigerae pecudes et equorum duellica proles
buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli
ex unoque sitim sedantes flumine aquai
dissimili vivont specie retinentque parentum
naturam et mores generatim quaeque imitantur. {{r|665}}
tanta est in quovis genere herbae materiai
dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.
 
Hinc porro quamvis animantem ex omnibus unam
ossa cruor venae calor umor viscera nervi
constituunt, quae sunt porro distantia longe, {{r|670}}
dissimili perfecta figura principiorum.
 
Tum porro quae cumque igni flammata cremantur.
si nil praeterea, tamen haec in corpore tradunt,
unde ignem iacere et lumen submittere possint
scintillasque agere ac late differre favillam. {{r|675}}
cetera consimili mentis ratione peragrans
invenies igitur multarum semina rerum
corpore celare et varias cohibere figuras.
 
Denique multa vides, quibus et color et sapor una
reddita sunt cum odore in primis pleraque poma. {{r|681}}
haec igitur variis debent constare figuris;
nidor enim penetrat qua fucus non it in artus,
fucus item sorsum, &lt;sorsum&gt; sapor insinuatur
sensibus; ut noscas primis differre figuris. {{r|685}}
dissimiles igitur formae glomeramen in unum
conveniunt et res permixto semine constant.
 
Quin etiam passim nostris in versibus ipsis
multa elementa vides multis communia verbis,
cum tamen inter se versus ac verba necesse est {{r|690}}
confiteare alia ex aliis constare elementis;
non quo multa parum communis littera currat
aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem,
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
sic aliis in rebus item communia multa {{r|695}}
multarum rerum cum sint, primordia rerum
dissimili tamen inter se consistere summa
possunt; ut merito ex aliis constare feratur
humanum genus et fruges arbustaque laeta.
 
Nec tamen omnimodis conecti posse putandum est {{r|700}}
omnia; nam volgo fieri portenta videres,
semiferas hominum species existere et altos
inter dum ramos egigni corpore vivo
multaque conecti terrestria membra marinis,
tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras {{r|705}}
pascere naturam per terras omniparentis.
quorum nil fieri manifestum est, omnia quando
seminibus certis certa genetrice creata
conservare genus crescentia posse videmus.
scilicet id certa fieri ratione necessust. {{r|710}}
nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus
corpora discedunt conexaque convenientis
efficiunt motus; at contra aliena videmus
reicere in terras naturam, multaque caecis
corporibus fugiunt e corpore percita plagis, {{r|715}}
quae neque conecti quoquam potuere neque intus
vitalis motus consentire atque imitari.
sed ne forte putes animalia sola teneri
legibus his, quaedam ratio res terminat omnis
nam vel uti tota natura dissimiles sunt {{r|720}}
inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest
dissimili constare figura principiorum;
non quo multa parum simili sint praedita forma,
sed quia non volgo paria omnibus omnia constant.
semina cum porro distent, differre necessust {{r|725}}
intervalla vias conexus pondera plagas
concursus motus; quae non animalia solum
corpora seiungunt, sed terras ac mare totum
secernunt caelumque a terris omne retentant.
 
Nunc age dicta meo dulci quaesita labore {{r|730}}
percipe, ne forte haec albis ex alba rearis
principiis esse, ante oculos quae candida cernis,
aut ea quae nigrant nigro de semine nata;
nive alium quemvis quae sunt inbuta colorem,
propterea gerere hunc credas, quod materiai {{r|735}}
corpora consimili sint eius tincta colore;
nullus enim color est omnino materiai
corporibus, neque par rebus neque denique dispar.
in quae corpora si nullus tibi forte videtur
posse animi iniectus fieri, procul avius erras. {{r|740}}
nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam
dispexere, tamen cognoscant corpora tactu
ex ineunte aevo nullo coniuncta colore,
scire licet nostrae quoque menti corpora posse
vorti in notitiam nullo circum lita fuco. {{r|745}}
denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris
tangimus, haud ullo sentimus tincta colore.
 
Quod quoniam vinco fieri, nunc esse docebo.
omnis enim color omnino mutatur in omnis;
quod facere haud ullo debent primordia pacto; {{r|750}}
immutabile enim quiddam superare necessest,
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
proinde colore cave contingas semina rerum, {{r|755}}
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
 
Praeterea si nulla coloris principiis est
reddita natura et variis sunt praedita formis,
e quibus omnigenus gignunt variantque colores,
propterea magni quod refert, semina quaeque {{r|760}}
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque,
perfacile extemplo rationem reddere possis,
cur ea quae nigro fuerint paulo ante colore,
marmoreo fieri possint candore repente, {{r|765}}
ut mare, cum magni commorunt aequora venti,
vertitur in canos candenti marmore fluctus;
dicere enim possis, nigrum quod saepe videmus,
materies ubi permixta est illius et ordo
principiis mutatus et addita demptaque quaedam, {{r|770}}
continuo id fieri ut candens videatur et album.
quod si caeruleis constarent aequora ponti
seminibus, nullo possent albescere pacto;
nam quo cumque modo perturbes caerula quae sint,
numquam in marmoreum possunt migrare colorem. {{r|775}}
sin alio atque alio sunt semina tincta colore,
quae maris efficiunt unum purumque nitorem,
ut saepe ex aliis formis variisque figuris
efficitur quiddam quadratum unaque figura,
conveniebat, ut in quadrato cernimus esse {{r|780}}
dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti
aut alio in quovis uno puroque nitore
dissimiles longe inter se variosque colores.
praeterea nihil officiunt obstantque figurae
dissimiles, quo quadratum minus omne sit extra; {{r|785}}
at varii rerum inpediunt prohibentque colores,
quo minus esse uno possit res tota nitore.
 
Tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus
principiis rerum non numquam causa colores,
occidit, ex albis quoniam non alba creantur, {{r|790}}
nec quae nigra cluent de nigris, sed variis ex.
quippe etenim multo proclivius exorientur
candida de nullo quam nigro nata colore
aut alio quovis, qui contra pugnet et obstet.
 
Praeterea quoniam nequeunt sine luce colores {{r|795}}
esse neque in lucem existunt primordia rerum,
scire licet quam sint nullo velata colore;
qualis enim caecis poterit color esse tenebris?
lumine quin ipso mutatur propterea quod
recta aut obliqua percussus luce refulget; {{r|800}}
pluma columbarum quo pacto in sole videtur,
quae sita cervices circum collumque coronat;
namque alias fit uti claro sit rubra pyropo,
inter dum quodam sensu fit uti videatur
inter caeruleum viridis miscere zmaragdos. {{r|805}}
caudaque pavonis, larga cum luce repleta est,
consimili mutat ratione obversa colores;
qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,
scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.
 
Et quoniam plagae quoddam genus excipit in se {{r|810}}
pupula, cum sentire colorem dicitur album,
atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,
nec refert ea quae tangas quo forte colore
praedita sint, verum quali magis apta figura,
scire licet nihil principiis opus esse colore, {{r|815}}
sed variis formis variantes edere tactus.
 
Praeterea quoniam non certis certa figuris
est natura coloris et omnia principiorum
formamenta queunt in quovis esse nitore,
cur ea quae constant ex illis non pariter sunt {{r|820}}
omnigenus perfusa coloribus in genere omni?
conveniebat enim corvos quoque saepe volantis
ex albis album pinnis iactare colorem
et nigros fieri nigro de semine cycnos
aut alio quovis uno varioque colore. {{r|825}}
 
Quin etiam quanto in partes res quaeque minutas
distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis
evanescere paulatim stinguique colorem;
ut fit ubi in parvas partis discerpitur austrum:
purpura poeniceusque color clarissimus multo, {{r|830}}
filatim cum distractum est, disperditur omnis;
noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem
particulas, quam discedant ad semina rerum.
 
Postremo quoniam non omnia corpora vocem
mittere concedis neque odorem, propterea fit {{r|835}}
ut non omnibus adtribuas sonitus et odores:
sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,
scire licet quaedam tam constare orba colore
quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,
nec minus haec animum cognoscere posse sagacem {{r|840}}
quam quae sunt aliis rebus privata notare.
 
Sed ne forte putes solo spoliata colore
corpora prima manere, etiam secreta teporis
sunt ac frigoris omnino calidique vaporis,
et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur, {{r|845}}
nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.
sicut amaracini blandum stactaeque liquorem
et nardi florem, nectar qui naribus halat,
cum facere instituas, cum primis quaerere par est,
quod licet ac possis reperire, inolentis olivi {{r|850}}
naturam, nullam quae mittat naribus auram,
quam minime ut possit mixtos in corpore odores
concoctosque suo contractans perdere viro,
propter eandem &lt;rem&gt; debent primordia rerum
non adhibere suum gignundis rebus odorem {{r|855}}
nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,
nec simili ratione saporem denique quemquam
nec frigus neque item calidum tepidumque vaporem,
cetera, quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent,
molli lenta, fragosa putri, cava corpore raro, {{r|860}}
omnia sint a principiis seiuncta necessest,
inmortalia si volumus subiungere rebus
fundamenta, quibus nitatur summa salutis;
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
 
Nunc ea quae sentire videmus cumque necessest {{r|865}}
ex insensilibus tamen omnia confiteare
principiis constare. neque id manufesta refutant
nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,
sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt
ex insensilibus, quod dico, animalia gigni. {{r|870}}
quippe videre licet vivos existere vermes
stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
intempestivis ex imbribus umida tellus.
 
Praeterea cunctas itidem res vertere sese.
vertunt se fluvii in frondes et pabula laeta {{r|875}}
in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra
naturam, et nostro de corpore saepe ferarum
augescunt vires et corpora pennipotentum.
ergo omnes natura cibos in corpora viva
vertit et hinc sensus animantum procreat omnes, {{r|880}}
non alia longe ratione atque arida ligna
explicat in flammas et &lt;in&gt; ignis omnia versat.
iamne vides igitur magni primordia rerum
referre in quali sint ordine quaeque locata
et commixta quibus dent motus accipiantque? {{r|885}}
 
Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,
quod movet et varios sensus expromere cogit,
ex insensilibus ne credas sensile gigni?
ni mirum lapides et ligna et terra quod una
mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum. {{r|890}}
illud in his igitur rebus meminisse decebit,
non ex omnibus omnino, quaecumque creant res
sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
sed magni referre ea primum quantula constent,
sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma, {{r|895}}
motibus ordinibus posituris denique quae sint.
quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;
et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
vermiculos pariunt, quia corpora materiai
antiquis ex ordinibus permota nova re {{r|900}}
conciliantur ita ut debent animalia gigni.
 
Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari
constituunt, porro ex aliis sentire sueti
 
                         * * * {{r|903a}}
 
mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis
visceribus nervis venis, quae cumque videmus {{r|905}}
mollia mortali consistere corpore creta.
sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;
nempe tamen debent aut sensum partis habere
aut similis totis animalibus esse putari.
at nequeant per se partes sentire necesse est: {{r|910}}
namque animus sensus membrorum respuit omnis,
nec manus a nobis potis est secreta neque ulla
corporis omnino sensum pars sola tenere.
linquitur ut totis animantibus adsimulentur,
vitali ut possint consentire undique sensu. {{r|915}}
qui poterunt igitur rerum primordia dici
et leti vitare vias, animalia cum sint,
atque animalia &lt;sint&gt; mortalibus una eademque?
quod tamen ut possint, at coetu concilioque
nil facient praeter volgum turbamque animantum, {{r|920}}
scilicet ut nequeant homines armenta feraeque
inter sese ullam rem gignere conveniundo.
sic itidem quae sentimus sentire necessest.
quod si forte suum dimittunt corpore sensum
atque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quod {{r|925}}
detrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,
quatinus in pullos animalis vertier ova
cernimus alituum vermisque effervere terra,
intempestivos quam putor cepit ob imbris,
scire licet gigni posse ex non sensibus sensus. {{r|930}}
 
Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oriri
posse ex non sensu sensus mutabilitate,
aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,
huic satis illud erit planum facere atque probare,
non fieri partum nisi concilio ante coacto, {{r|935}}
nec quicquam commutari sine conciliatu.
 
Principio nequeunt ullius corporis esse
sensus ante ipsam genitam naturam animantis,
ni mirum quia materies disiecta tenetur
aere fluminibus terris terraque creatis, {{r|940}}
nec congressa modo vitalis convenientes
contulit inter se motus, quibus omnituentes
accensi sensus animantem quamque tuentur.
 
Praeterea quamvis animantem grandior ictus,
quam patitur natura, repente adfligit et omnis {{r|945}}
corporis atque animi pergit confundere sensus.
dissoluuntur enim positurae principiorum
et penitus motus vitales inpediuntur,
donec materies omnis concussa per artus
vitalis animae nodos a corpore solvit {{r|950}}
dispersamque foras per caulas eiecit omnis;
nam quid praeterea facere ictum posse reamur
oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?
fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu
reliqui motus vitalis vincere saepe, {{r|955}}
vincere et ingentis plagae sedare tumultus
inque suos quicquid rursus revocare meatus
et quasi iam leti dominantem in corpore motum
discutere ac paene amissos accendere sensus;
nam qua re potius leti iam limine ab ipso {{r|960}}
ad vitam possint conlecta mente reverti,
quam quo decursum prope iam siet ire et abire?
 
Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai
corpora vi quadam per viscera viva per artus
sollicitata suis trepidant in sedibus intus, {{r|965}}
inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,
scire licet nullo primordia posse dolore
temptari nullamque voluptatem capere ex se;
quandoquidem non sunt ex ullis principiorum
corporibus, quorum motus novitate laborent {{r|970}}
aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.
haut igitur debent esse ullo praedita sensu.
 
Denique uti possint sentire animalia quaeque,
principiis si iam est sensus tribuendus eorum,
quid, genus humanum propritim de quibus auctumst? {{r|975}}
scilicet et risu tremulo concussa cachinnant
et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque
multaque de rerum mixtura dicere callent
et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;
quando quidem totis mortalibus adsimulata {{r|980}}
ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,
inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;
quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices
et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.
quod si delira haec furiosaque cernimus esse {{r|985}}
et ridere potest non ex ridentibus auctus,
et sapere et doctis rationem reddere dictis
non ex seminibus sapientibus atque disertis,
qui minus esse queant ea quae sentire videmus
seminibus permixta carentibus undique sensu? {{r|990}}
 
Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;
omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis
umoris guttas mater cum terra recepit,
feta parit nitidas fruges arbustaque laeta
et genus humanum, parit omnia saecla ferarum, {{r|995}}
pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt
et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;
qua propter merito maternum nomen adepta est.
cedit item retro, de terra quod fuit ante,
in terras, et quod missumst ex aetheris oris, {{r|1000}}
id rursum caeli rellatum templa receptant.
nec sic interemit mors res ut materiai
corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;
inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis
res ut convertant formas mutentque colores {{r|1005}}
et capiant sensus et puncto tempore reddant;
ut noscas referre earum primordia rerum
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque,
neve putes aeterna penes residere potesse {{r|1010}}
corpora prima quod in summis fluitare videmus
rebus et interdum nasci subitoque perire.
quin etiam refert nostris in versibus ipsis
cum quibus et quali sint ordine quaeque locata;
namque eadem caelum mare terras flumina solem {{r|1015}}
significant, eadem fruges arbusta animantis;
si non omnia sunt, at multo maxima pars est
consimilis; verum positura discrepitant res.
sic ipsis in rebus item iam materiai
[intervalla vias conexus pondera plagas] {{r|1020}}
concursus motus ordo positura figurae
cum permutantur, mutari res quoque debent.
 
Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.
nam tibi vehementer nova res molitur ad auris
accedere et nova se species ostendere rerum. {{r|1025}}
sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum
difficilis magis ad credendum constet, itemque
nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,
quod non paulatim minuant mirarier omnes,
principio caeli clarum purumque colorem {{r|1030}}
quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,
lunamque et solis praeclara luce nitorem;
omnia quae nunc si primum mortalibus essent
ex improviso si sint obiecta repente,
quid magis his rebus poterat mirabile dici, {{r|1035}}
aut minus ante quod auderent fore credere gentes?
nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.
quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,
suspicere in caeli dignatur lucida templa.
desine qua propter novitate exterritus ipsa {{r|1040}}
expuere ex animo rationem, sed magis acri
iudicio perpende, et si tibi vera videntur,
dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.
quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit
infinita foris haec extra moenia mundi, {{r|1045}}
quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mens
atque animi iactus liber quo pervolet ipse.
 
Principio nobis in cunctas undique partis
et latere ex utroque &lt;supra&gt; supterque per omne
nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se {{r|1050}}
vociferatur, et elucet natura profundi.
nullo iam pacto veri simile esse putandumst,
undique cum vorsum spatium vacet infinitum
seminaque innumero numero summaque profunda
multimodis volitent aeterno percita motu, {{r|1055}}
hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,
nil agere illa foris tot corpora materiai;
cum praesertim hic sit natura factus et ipsa
sponte sua forte offensando semina rerum
multimodis temere in cassum frustraque coacta {{r|1060}}
tandem coluerunt ea quae coniecta repente
magnarum rerum fierent exordia semper,
terrai maris et caeli generisque animantum.
quare etiam atque etiam talis fateare necesse est
esse alios alibi congressus materiai, {{r|1065}}
qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.
 
Praeterea cum materies est multa parata,
cum locus est praesto nec res nec causa moratur
ulla, geri debent ni mirum et confieri res.
nunc et seminibus si tanta est copia, quantam {{r|1070}}
enumerare aetas animantum non queat omnis,
quis eadem natura manet, quae semina rerum
conicere in loca quaeque queat simili ratione
atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare
esse alios aliis terrarum in partibus orbis {{r|1075}}
et varias hominum gentis et saecla ferarum.
 
Huc accedit ut in summa res nulla sit una,
unica quae gignatur et unica solaque crescat,
quin aliquoius siet saecli permultaque eodem
sint genere. in primis animalibus indice mente {{r|1080}}
invenies sic montivagum genus esse ferarum,
sic hominum geminam prolem, sic denique mutas
squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.
qua propter caelum simili ratione fatendumst
terramque et solem, lunam mare cetera quae sunt, {{r|1085}}
non esse unica, sed numero magis innumerali;
quando quidem vitae depactus terminus alte
tam manet haec et tam nativo corpore constant
quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.
 
Quae bene cognita si teneas, natura videtur {{r|1090}}
libera continuo, dominis privata superbis,
ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.
nam pro sancta deum tranquilla pectora pace
quae placidum degunt aevom vitamque serenam,
quis regere immensi summam, quis habere profundi {{r|1095}}
indu manu validas potis est moderanter habenas,
quis pariter caelos omnis convertere et omnis
ignibus aetheriis terras suffire feracis,
omnibus inve locis esse omni tempore praesto,
nubibus ut tenebras faciat caelique serena {{r|1100}}
concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis
saepe suas disturbet et in deserta recedens
saeviat exercens telum, quod saepe nocentes
praeterit exanimatque indignos inque merentes?
 
Multaque post mundi tempus genitale diemque {{r|1105}}
primigenum maris et terrae solisque coortum
addita corpora sunt extrinsecus, addita circum
semina, quae magnum iaculando contulit omne,
unde mare et terrae possent augescere et unde
appareret spatium caeli domus altaque tecta {{r|1110}}
tolleret a terris procul et consurgeret aer.
nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis
corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,
umor ad umorem, terreno corpore terra
crescit et ignem ignes procudunt aetheraque &lt;aether&gt;, {{r|1115}}
donique ad extremum crescendi perfica finem
omnia perduxit rerum natura creatrix;
ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra
vitalis venas quam quod fluit atque recedit.
omnibus hic aetas debet consistere rebus, {{r|1120}}
hic natura suis refrenat viribus auctum.
nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu
paulatimque gradus aetatis scandere adultae,
plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,
dum facile in venas cibus omnis inditur et dum {{r|1125}}
non ita sunt late dispessa, ut multa remittant
et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.
nam certe fluere atque recedere corpora rebus
multa manus dandum est; sed plura accedere debent,
donec alescendi summum tetigere cacumen. {{r|1130}}
inde minutatim vires et robur adultum
frangit et in partem peiorem liquitur aetas.
quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,
et quo latior est, in cunctas undique partis
plura modo dispargit et a se corpora mittit, {{r|1135}}
nec facile in venas cibus omnis diditur ei
nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,
unde queat tantum suboriri ac subpeditare.
iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo
sunt et cum externis succumbunt omnia plagis, {{r|1140}}
quando quidem grandi cibus aevo denique defit,
nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam
corpora conficere et plagis infesta domare.
 
Sic igitur magni quoque circum moenia mundi
expugnata dabunt labem putrisque ruinas; {{r|1145}}
omnia debet enim cibus integrare novando
et fulcire cibus, &lt;cibus&gt; omnia sustentare,
ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur
quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.
 
Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus {{r|1150}}
vix animalia parva creat, quae cuncta creavit
saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.
haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne
aurea de caelo demisit funis in arva
nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt, {{r|1155}}
sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.
praeterea nitidas fruges vinetaque laeta
sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,
ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;
quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore, {{r|1160}}
conterimusque boves et viris agricolarum,
conficimus ferrum vix arvis suppeditati:
usque adeo parcunt fetus augentque laborem.
iamque caput quassans grandis suspirat arator
crebrius, in cassum magnos cecidisse labores, {{r|1165}}
et cum tempora temporibus praesentia confert
praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.
tristis item vetulae vitis sator atque &lt;vietae&gt;
temporis incusat momen saeclumque fatigat,
et crepat, antiquum genus ut pietate repletum {{r|1170}}
perfacile angustis tolerarit finibus aevom,
cum minor esset agri multo modus ante viritim;
nec tenet omnia paulatim tabescere et ire
ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber I
|Post= Liber III
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber III
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[en:Of The Nature of Things (Titus Lucretius Carus)/Book II]]
[[it:Della natura delle cose/Libro secondo]]</text>
      <sha1>8u59exiizbx21xa2p5r9fv83dxsxm44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4940</id>
    <revision>
      <id>272265</id>
      <parentid>122126</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53219" sha1="a6bfnyi0loerff65xjp7r93pswsu0wb" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Lucretius Carus
|OperaeTitulus= De rerum natura
|OperaeWikiPagina= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)
|Annus=
|SubTitulus= Liber III
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II
|Post= Liber IV
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber IV
}}
&lt;poem&gt;

E tenebris tantis tam clarum extollere lumen{{r|1|}}{{r|0|}}
qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,
te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc
ficta pedum pono pressis vestigia signis,
non ita certandi cupidus quam propter amorem{{versus|5}}
quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo
cycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haedi
consimile in cursu possint et fortis equi vis?
tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis
suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,{{versus|10}}
floriferis ut apes in saltibus omnia libant,
omnia nos itidem depascimur aurea dicta,
aurea, perpetua semper dignissima vita.
nam simul ac ratio tua coepit vociferari
naturam rerum divina mente coorta{{versus|15}}
diffugiunt animi terrores, moenia mundi
discedunt. totum video per inane geri res.
apparet divum numen sedesque quietae,
quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis
aspergunt neque nix acri concreta pruina{{versus|20}}
cana cadens violat semper[que] innubilus aether
integit et large diffuso lumine ridet:
omnia suppeditat porro natura neque ulla
res animi pacem delibat tempore in ullo.
at contra nusquam apparent Acherusia templa,{{versus|25}}
nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,
sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.
his ibi me rebus quaedam divina voluptas
percipit atque horror, quod sic natura tua vi
tam manifesta patens ex omni parte retecta est.{{versus|30}}

Et quoniam docui, cunctarum exordia rerum
qualia sint et quam variis distantia formis
sponte sua volitent aeterno percita motu,
quove modo possint res ex his quaeque creari,
hasce secundum res animi natura videtur{{versus|35}}
atque animae claranda meis iam versibus esse
et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus,
funditus humanam qui vitam turbat ab imo
omnia suffundens mortis nigrore neque ullam
esse voluptatem liquidam puramque relinquit.{{versus|40}}
nam quod saepe homines morbos magis esse timendos
infamemque ferunt vitam quam Tartara leti
et se scire animi naturam sanguinis esse,
aut etiam venti, si fert ita forte voluntas,
nec prosum quicquam nostrae rationis egere,{{versus|45}}
hinc licet advertas animum magis omnia laudis
iactari causa quam quod res ipsa probetur.
extorres idem patria longeque fugati
conspectu ex hominum, foedati crimine turpi,
omnibus aerumnis adfecti denique vivunt,{{versus|50}}
et quo cumque tamen miseri venere parentant
et nigras mactant pecudes et manibus divis
inferias mittunt multoque in rebus acerbis
acrius advertunt animos ad religionem.
quo magis in dubiis hominem spectare periclis{{versus|55}}
convenit adversisque in rebus noscere qui sit;
nam verae voces tum demum pectore ab imo
eliciuntur [et] eripitur persona amanare.
denique avarities et honorum caeca cupido,
quae miseros homines cogunt transcendere fines{{versus|60}}
iuris et inter dum socios scelerum atque ministros
noctes atque dies niti praestante labore
ad summas emergere opes, haec vulnera vitae
non minimam partem mortis formidine aluntur.
turpis enim ferme contemptus et acris egestas{{versus|65}}
semota ab dulci vita stabilique videtur
et quasi iam leti portas cunctarier ante;
unde homines dum se falso terrore coacti
effugisse volunt longe longeque remosse,
sanguine civili rem conflant divitiasque{{versus|70}}
conduplicant avidi, caedem caede accumulantes,
crudeles gaudent in tristi funere fratris
et consanguineum mensas odere timentque.
consimili ratione ab eodem saepe timore
macerat invidia ante oculos illum esse potentem,{{versus|75}}
illum aspectari, claro qui incedit honore,
ipsi se in tenebris volvi caenoque queruntur.
intereunt partim statuarum et nominis ergo.
et saepe usque adeo, mortis formidine, vitae
percipit humanos odium lucisque videndae,{{versus|80}}
ut sibi consciscant maerenti pectore letum
obliti fontem curarum hunc esse timorem:
hunc vexare pudorem, hunc vincula amicitiai
rumpere et in summa pietate evertere suadet:
nam iam saepe homines patriam carosque parentis{{versus|85}}
prodiderunt vitare Acherusia templa petentes.
nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.{{versus|90}}
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
non radii solis neque lucida tela diei
discutiant, sed naturae species ratioque.

Primum animum dico, mentem quem saepe vocamus,
in quo consilium vitae regimenque locatum est,{{versus|95}}
esse hominis partem nihilo minus ac manus et pes
atque oculei partes animantis totius extant.

* * *

sensum animi certa non esse in parte locatum,
verum habitum quendam vitalem corporis esse,
harmoniam Grai quam dicunt, quod faciat nos{{versus|100}}
vivere cum sensu, nulla cum in parte siet mens;
ut bona saepe valetudo cum dicitur esse
corporis, et non est tamen haec pars ulla valentis,
sic animi sensum non certa parte reponunt;
magno opere in quo mi diversi errare videntur.{{versus|105}}

Saepe itaque, in promptu corpus quod cernitur, aegret,
cum tamen ex alia laetamur parte latenti;
et retro fit ubi contra sit saepe vicissim,
cum miser ex animo laetatur corpore toto;
non alio pacto quam si, pes cum dolet aegri,{{versus|110}}
in nullo caput interea sit forte dolore.

Praeterea molli cum somno dedita membra
effusumque iacet sine sensu corpus honustum,
est aliud tamen in nobis quod tempore in illo
multimodis agitatur et omnis accipit in se{{versus|115}}
laetitiae motus et curas cordis inanis.

Nunc animam quoque ut in membris cognoscere possis
esse neque harmonia corpus sentire solere,
principio fit uti detracto corpore multo
saepe tamen nobis in membris vita moretur.{{versus|120}}

Atque eadem rursum, cum corpora pauca caloris
diffugere forasque per os est editus aër,
deserit extemplo venas atque ossa relinquit;
noscere ut hinc possis non aequas omnia partis
corpora habere neque ex aequo fulcire salutem,{{versus|125}}
sed magis haec, venti quae sunt calidique vaporis
semina, curare in membris ut vita moretur.
est igitur calor ac ventus vitalis in ipso
corpore, qui nobis moribundos deserit artus.
quapropter quoniam est animi natura reperta{{versus|130}}
atque animae quasi pars hominis, redde harmoniai
nomen, ad organicos alto delatum Heliconi,
sive aliunde ipsi porro traxere et in illam
transtulerunt, proprio quae tum res nomine egebat.
quidquid [id] est, habeant: tu cetera percipe dicta.{{versus|135}}

Nunc animum atque animam dico coniuncta teneri
inter se atque unam naturam conficere ex se,
sed caput esse quasi et dominari in corpore toto
consilium, quod nos animum mentemque vocamus.
idque situm media regione in pectoris haeret.{{versus|140}}
hic exultat enim pavor ac metus, haec loca circum
laetitiae mulcent: hic ergo mens animusquest.
cetera pars animae per totum dissita corpus
paret et ad numen mentis momenque movetur.
idque sibi solum per se sapit et sibi gaudet,{{versus|145}}
cum neque res animam neque corpus commovet una.
et quasi, cum caput aut oculus temptante dolore
laeditur in nobis, non omni concruciamur
corpore, sic animus nonnumquam laeditur ipse
laetitiaque viget, cum cetera pars animai{{versus|150}}
per membra atque artus nulla novitate cietur;
verum ubi vementi magis est commota metu mens,
consentire animam totam per membra videmus
sudoresque ita palloremque existere toto
corpore et infringi linguam vocemque aboriri,{{versus|155}}
caligare oculos, sonere auris, succidere artus,
denique concidere ex animi terrore videmus
saepe homines; facile ut quivis hinc noscere possit
esse animam cum animo coniunctam, quae cum animi [vi]
percussa est, exim corpus propellit et icit.{{versus|160}}

Haec eadem ratio naturam animi atque animai
corpoream docet esse; ubi enim propellere membra,
corripere ex somno corpus mutareque vultum
atque hominem totum regere ac versare videtur,
quorum nil fieri sine tactu posse videmus{{versus|165}}
nec tactum porro sine corpore, nonne fatendumst
corporea natura animum constare animamque?
praeterea pariter fungi cum corpore et una
consentire animum nobis in corpore cernis.
si minus offendit vitam vis horrida teli{{versus|170}}
ossibus ac nervis disclusis intus adacta,
at tamen insequitur languor terraeque petitus
suavis et in terra mentis qui gignitur aestus
inter dumque quasi exsurgendi incerta voluntas.
ergo corpoream naturam animi esse necessest,{{versus|175}}
corporeis quoniam telis ictuque laborat.

Is tibi nunc animus quali sit corpore et unde
constiterit pergam rationem reddere dictis.
principio esse aio persuptilem atque minutis
perquam corporibus factum constare. id ita esse{{versus|180}}
hinc licet advertas animum, ut pernoscere possis.

Nil adeo fieri celeri ratione videtur,
quam si mens fieri proponit et inchoat ipsa;
ocius ergo animus quam res se perciet ulla,
ante oculos quorum in promptu natura videtur.{{versus|185}}
at quod mobile tanto operest, constare rutundis
perquam seminibus debet perquamque minutis,
momine uti parvo possint inpulsa moveri.
namque movetur aqua et tantillo momine flutat,
quippe volubilibus parvisque creata figuris.{{versus|190}}
at contra mellis constantior est natura
et pigri latices magis et cunctantior actus:
haeret enim inter se magis omnis materiai
copia, ni mirum quia non tam levibus extat
corporibus neque tam suptilibus atque rutundis.{{versus|195}}
namque papaveris aura potest suspensa levisque
cogere ut ab summo tibi diffluat altus acervus,
at contra lapidum coniectum spicarumque
noenu potest. igitur parvissima corpora pro quam
et levissima sunt, ita mobilitate fruuntur;{{versus|200}}
at contra quae cumque magis cum pondere magno
asperaque inveniuntur, eo stabilita magis sunt.
nunc igitur quoniam est animi natura reperta
mobilis egregie, perquam constare necessest
corporibus parvis et levibus atque rutundis.{{versus|205}}
quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus
utilis invenietur et opportuna cluebit.

Haec quoque res etiam naturam dedicat eius,
quam tenui constet textura quamque loco se
contineat parvo, si possit conglomerari,{{versus|210}}
quod simul atque hominem leti secura quies est
indepta atque animi natura animaeque recessit,
nil ibi libatum de toto corpore cernas
ad speciem, nihil ad pondus: mors omnia praestat,
vitalem praeter sensum calidumque vaporem.{{versus|215}}
ergo animam totam perparvis esse necessest
seminibus nexam per venas viscera nervos,
qua tenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,
extima membrorum circumcaesura tamen se
incolumem praestat nec defit ponderis hilum.{{versus|220}}
quod genus est, Bacchi cum flos evanuit aut cum
spiritus unguenti suavis diffugit in auras
aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit;
nil oculis tamen esse minor res ipsa videtur
propterea neque detractum de pondere quicquam,{{versus|225}}
ni mirum quia multa minutaque semina sucos
efficiunt et odorem in toto corpore rerum.
quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque
scire licet perquam pauxillis esse creatam
seminibus, quoniam fugiens nil ponderis aufert.{{versus|230}}

Nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.
tenvis enim quaedam moribundos deserit aura
mixta vapore, vapor porro trahit aëra secum;
nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aër;
rara quod eius enim constat natura, necessest{{versus|235}}
aëris inter eum primordia multa moveri.
iam triplex animi est igitur natura reperta;
nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,
nil horum quoniam recipit mens posse creare
sensiferos motus, quae denique mente volutat.{{versus|240}}
quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
adtribuatur; east omnino nominis expers;
qua neque mobilius quicquam neque tenvius extat
nec magis e parvis et levibus ex elementis;
sensiferos motus quae didit prima per artus.{{versus|245}}
prima cietur enim, parvis perfecta figuris,
inde calor motus et venti caeca potestas
accipit, inde aër, inde omnia mobilitantur:
concutitur sanguis, tum viscera persentiscunt
omnia, postremis datur ossibus atque medullis{{versus|250}}
sive voluptas est sive est contrarius ardor.
nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
permanare malum, quin omnia perturbentur
usque adeo [ut] vitae desit locus atque animai
diffugiant partes per caulas corporis omnis.{{versus|255}}
sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
motibus: hanc ob rem vitam retinere valemus.

Nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
compta modis vigeant rationem reddere aventem
abstrahit invitum patrii sermonis egestas;{{versus|260}}
sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
inter enim cursant primordia principiorum
motibus inter se, nihil ut secernier unum
possit nec spatio fieri divisa potestas,
sed quasi multae vis unius corporis extant.{{versus|265}}
quod genus in quovis animantum viscere volgo
est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
omnibus est unum perfectum corporis augmen,
sic calor atque aër et venti caeca potestas
mixta creant unam naturam et mobilis illa{{versus|270}}
vis, initum motus ab se quae dividit ollis,
sensifer unde oritur primum per viscera motus.
nam penitus prorsum latet haec natura subestque
nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro
atque anima est animae proporro totius ipsa.{{versus|275}}
quod genus in nostris membris et corpore toto
mixta latens animi vis est animaeque potestas,
corporibus quia de parvis paucisque creatast,
sic tibi nominis haec expers vis, facta minutis
corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa{{versus|280}}
proporrost anima et dominatur corpore toto.
consimili ratione necessest ventus et aër
et calor inter se vigeant commixta per artus
atque aliis aliud subsit magis emineatque,
ut quiddam fieri videatur ab omnibus unum,{{versus|285}}
ni calor ac ventus seorsum seorsumque potestas
aëris interemant sensum diductaque solvant.
est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
cum fervescit et ex oculis micat acrius ardor;
est et frigida multa, comes formidinis, aura,{{versus|290}}
quae ciet horrorem membris et concitat artus;
est etiam quoque pacati status aëris ille,
pectore tranquillo fit qui voltuque sereno.
sed calidi plus est illis quibus acria corda
iracundaque mens facile effervescit in ira,{{versus|295}}
quo genere in primis vis est violenta leonum,
pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
at ventosa magis cervorum frigida mens est
et gelidas citius per viscera concitat auras,{{versus|300}}
quae tremulum faciunt membris existere motum.
at natura boum placido magis aëre vivit
nec nimis irai fax umquam subdita percit
fumida, suffundens caecae caliginis umbra,
nec gelidis torpet telis perfixa pavoris;{{versus|305}}
interutrasque sitast cervos saevosque leones.
sic hominum genus est: quamvis doctrina politos
constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit
naturae cuiusque animi vestigia prima.
nec radicitus evelli mala posse putandumst,{{versus|310}}
quin proclivius hic iras decurrat ad acris,
ille metu citius paulo temptetur, at ille
tertius accipiat quaedam clementius aequo.
inque aliis rebus multis differre necessest
naturas hominum varias moresque sequacis;{{versus|315}}
quorum ego nunc nequeo caecas exponere causas
nec reperire figurarum tot nomina quot sunt
principiis, unde haec oritur variantia rerum.
illud in his rebus video firmare potesse,
usque adeo naturarum vestigia linqui{{versus|320}}
parvola, quae nequeat ratio depellere nobis,
ut nihil inpediat dignam dis degere vitam.

Haec igitur natura tenetur corpore ab omni
ipsaque corporis est custos et causa salutis;
nam communibus inter se radicibus haerent{{versus|325}}
nec sine pernicie divelli posse videntur.
quod genus e thuris glaebis evellere odorem
haud facile est, quin intereat natura quoque eius,
sic animi atque animae naturam corpore toto
extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.{{versus|330}}
inplexis ita principiis ab origine prima
inter se fiunt consorti praedita vita,
nec sibi quaeque sine alterius vi posse videtur
corporis atque animi seorsum sentire potestas,
sed communibus inter eas conflatur utrimque{{versus|335}}
motibus accensus nobis per viscera sensus.

Praeterea corpus per se nec gignitur umquam
nec crescit neque post mortem durare videtur.
non enim, ut umor aquae dimittit saepe vaporem,
qui datus est, neque ea causa convellitur ipse,{{versus|340}}
sed manet incolumis, non, inquam, sic animai
discidium possunt artus perferre relicti,
sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt.
ex ineunte aevo sic corporis atque animai
mutua vitalis discunt contagia motus,{{versus|345}}
maternis etiam membris alvoque reposta,
discidium [ut] nequeat fieri sine peste maloque;
ut videas, quoniam coniunctast causa salutis,
coniunctam quoque naturam consistere eorum.

Quod super est, siquis corpus sentire refutat{{versus|350}}
atque animam credit permixtam corpore toto
suscipere hunc motum quem sensum nominitamus,
vel manifestas res contra verasque repugnat.
quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,
si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?{{versus|355}}
'at dimissa anima corpus caret undique sensu.'
perdit enim quod non proprium fuit eius in aevo
multaque praeterea perdit quom expellitur aevo.

Dicere porro oculos nullam rem cernere posse,
sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,{{versus|360}}
difficilest, contra cum sensus ducat eorum;
sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas,
fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,
lumina luminibus quia nobis praepediuntur.
quod foribus non fit; neque enim, qua cernimus ipsi,{{versus|365}}
ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.
praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,
iam magis exemptis oculis debere videtur
cernere res animus sublatis postibus ipsis.

Illud in his rebus nequaquam sumere possis,{{versus|370}}
Democriti quod sancta viri sententia ponit,
corporis atque animi primordia singula primis
adposita alternis, variare ac nectere membra.
nam cum multo sunt animae elementa minora
quam quibus e corpus nobis et viscera constant,{{versus|375}}
tum numero quoque concedunt et rara per artus
dissita sunt, dum taxat ut hoc promittere possis,
quantula prima queant nobis iniecta ciere
corpora sensiferos motus in corpore, tanta
intervalla tenere exordia prima animai.{{versus|380}}
nam neque pulveris inter dum sentimus adhaesum
corpore nec membris incussam sidere cretam,
nec nebulam noctu neque arani tenvia fila
obvia sentimus, quando obretimur euntes,
nec supera caput eiusdem cecidisse vietam{{versus|385}}
vestem nec plumas avium papposque volantis,
qui nimia levitate cadunt plerumque gravatim,
nec repentis itum cuiusvis cumque animantis
sentimus nec priva pedum vestigia quaeque,
corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.{{versus|390}}
usque adeo prius est in nobis multa ciendum
quam primordia sentiscant concussa animai,
semina corporibus nostris inmixta per artus,
et quam in his intervallis tuditantia possint
concursare coire et dissultare vicissim.{{versus|395}}

Et magis est animus vitai claustra coërcens
et dominantior ad vitam quam vis animai.
nam sine mente animoque nequit residere per artus
temporis exiguam partem pars ulla animai,
sed comes insequitur facile et discedit in auras{{versus|400}}
et gelidos artus in leti frigore linquit.
at manet in vita cui mens animusque remansit,
quamvis est circum caesis lacer undique membris;
truncus adempta anima circum membrisque remota
vivit et aetherias vitalis suscipit auras;{{versus|405}}
si non omnimodis, at magna parte animai
privatus, tamen in vita cunctatur et haeret;
ut, lacerato oculo circum si pupula mansit
incolumis, stat cernundi vivata potestas,
dum modo ne totum corrumpas luminis orbem{{versus|410}}
et circum caedas aciem solamque relinquas;
id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.
at si tantula pars oculi media illa peresa est,
occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,
incolumis quamvis alioqui splendidus orbis.{{versus|415}}
hoc anima atque animus vincti sunt foedere semper.

Nunc age, nativos animantibus et mortalis
esse animos animasque levis ut noscere possis,
conquisita diu dulcique reperta labore
digna tua pergam disponere carmina vita.{{versus|420}}
tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum
atque animam verbi causa cum dicere pergam,
mortalem esse docens, animum quoque dicere credas,
qua tenus est unum inter se coniunctaque res est.

Principio quoniam tenuem constare minutis{{versus|425}}
corporibus docui multoque minoribus esse
principiis factam quam liquidus umor aquai
aut nebula aut fumus;Ænam longe mobilitate
praestat et a tenui causa magis icta movetur,
quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque movetur;{{versus|430}}
quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte
exhalare vaporem altaria ferreque fumum;
nam procul haec dubio nobis simulacra geruntur
nunc igitur quoniam quassatis undique vasis
diffluere umorem et laticem discedere cernis,{{versus|435}}
et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,
crede animam quoque diffundi multoque perire
ocius et citius dissolvi in corpora prima,
cum semel ex hominis membris ablata recessit;
quippe etenim corpus, quod vas quasi constitit eius,{{versus|440}}
cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re
ac rarefactum detracto sanguine venis,
aëre qui credas posse hanc cohiberier ullo,
corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?

Praeterea gigni pariter cum corpore et una{{versus|445}}
crescere sentimus pariterque senescere mentem.
nam vel ut infirmo pueri teneroque vagantur
corpore, sic animi sequitur sententia tenvis.
inde ubi robustis adolevit viribus aetas,
consilium quoque maius et auctior est animi vis.{{versus|450}}
post ubi iam validis quassatum est viribus aevi
corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,
claudicat ingenium, delirat lingua [labat] mens,
omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
ergo dissolui quoque convenit omnem animai{{versus|455}}
naturam, ceu fumus, in altas aëris auras;
quando quidem gigni pariter pariterque videmus
crescere et, [ut] docui, simul aevo fessa fatisci.

Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum
suscipere inmanis morbos durumque dolorem,{{versus|460}}
sic animum curas acris luctumque metumque;
quare participem leti quoque convenit esse.
quin etiam morbis in corporis avius errat
saepe animus; dementit enim deliraque fatur,
inter dumque gravi lethargo fertur in altum{{versus|465}}
aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;
unde neque exaudit voces nec noscere voltus
illorum potis est, ad vitam qui revocantes
circum stant lacrimis rorantes ora genasque.
quare animum quoque dissolui fateare necessest,{{versus|470}}
quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;
nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,
multorum exitio perdocti quod sumus ante.
[et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
et pariter mentem sanari corpus inani]{{versus|475}}
denique cor, hominem cum vini vis penetravit
acris et in venas discessit diditus ardor,
consequitur gravitas membrorum, praepediuntur
crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,
nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,{{versus|480}}
et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,
cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini
conturbare animam consuevit corpore in ipso?
at quae cumque queunt conturbari inque pediri,
significant, paulo si durior insinuarit{{versus|485}}
causa, fore ut pereant aevo privata futuro.

Quin etiam subito vi morbi saepe coactus
ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat{{versus|490}}
inconstanter, et in iactando membra fatigat,
ni mirum quia vis morbi distracta per artus
turbat agens animam, spumans [ut] in aequore salso
ventorum validis fervescunt viribus undae.
exprimitur porro gemitus, quia membra dolore{{versus|495}}
adficiuntur et omnino quod semina vocis
eliciuntur et ore foras glomerata feruntur
qua quasi consuerunt et sunt munita viai.
desipientia fit, quia vis animi atque animai
conturbatur et, ut docui, divisa seorsum{{versus|500}}
disiectatur eodem illo distracta veneno.
inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
in latebras acer corrupti corporis umor,
tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis
paulatim redit in sensus animamque receptat.{{versus|505}}
haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
iactentur miserisque modis distracta laborent,
cur eadem credis sine corpore in aëre aperto
cum validis ventis aetatem degere posse?

Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum{{versus|510}}
cernimus et flecti medicina posse videmus,
id quoque praesagit mortalem vivere mentem.
addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
commutare animum qui cumque adoritur et infit{{versus|515}}
aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.
at neque transferri sibi partis nec tribui vult
inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;
nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.{{versus|520}}
ergo animus sive aegrescit, mortalia signa
mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.
usque adeo falsae rationi vera videtur
res occurrere et effugium praecludere eunti
ancipitique refutatu convincere falsum.{{versus|525}}

Denique saepe hominem paulatim cernimus ire
et membratim vitalem deperdere sensum;
in pedibus primum digitos livescere et unguis,
inde pedes et crura mori, post inde per artus
ire alios tractim gelidi vestigia leti.{{versus|530}}
scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno
tempore sincera existit, mortalis habendast.
quod si forte putas ipsam se posse per artus
introsum trahere et partis conducere in unum
atque ideo cunctis sensum diducere membris,{{versus|535}}
at locus ille tamen, quo copia tanta animai
cogitur, in sensu debet maiore videri;
qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus [ante&gt;,
dilaniata foras dispargitur, interit ergo.
quin etiam si iam libeat concedere falsum{{versus|540}}
et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
lumina qui lincunt moribundi particulatim,
mortalem tamen esse animam fateare necesse
nec refert utrum pereat dispersa per auras
an contracta suis e partibus obbrutescat,{{versus|545}}
quando hominem totum magis ac magis undique sensus
deficit et vitae minus et minus undique restat.

Et quoniam mens est hominis pars una locoque
fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt
atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,{{versus|550}}
et vel uti manus atque oculus naresve seorsum
secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,
sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,
sic animus per se non quit sine corpore et ipso
esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,{{versus|555}}
sive aliud quid vis potius coniunctius ei
fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.

Denique corporis atque animi vivata potestas
inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;
nec sine corpore enim vitalis edere motus{{versus|560}}
sola potest animi per se natura nec autem
cassum anima corpus durare et sensibus uti.
scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam
dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
sic anima atque animus per se nil posse videtur.{{versus|565}}
ni mirum quia [per] venas et viscera mixtim,
per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni
nec magnis intervallis primordia possunt
libera dissultare, ideo conclusa moventur
sensiferos motus, quos extra corpus in auras{{versus|570}}
aëris haut possunt post mortem eiecta moveri
propterea quia non simili ratione tenentur;
corpus enim atque animans erit aër, si cohibere
sese anima atque in eos poterit concludere motus,
quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.{{versus|575}}
quare etiam atque etiam resoluto corporis omni
tegmine et eiectis extra vitalibus auris
dissolui sensus animi fateare necessest
atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.

Denique cum corpus nequeat perferre animai{{versus|580}}
discidium, quin in taetro tabescat odore,
quid dubitas quin ex imo penitusque coorta
emanarit uti fumus diffusa animae vis,
atque ideo tanta mutatum putre ruina
conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt{{versus|585}}
fundamenta foras manant animaeque per artus
perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
atque foramina? multimodis ut noscere possis
dispertitam animae naturam exisse per artus
et prius esse sibi distractam corpore in ipso,{{versus|590}}
quam prolapsa foras enaret in aëris auras.

Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,
saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur
ire anima ac toto solui de corpore [tota]
et quasi supremo languescere tempore voltus{{versus|595}}
molliaque exsangui cadere omnia [corpore] membra.
quod genus est, animo male factum cum perhibetur
aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes
extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;
conquassatur enim tum mens animaeque potestas{{versus|600}}
omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,
ut gravior paulo possit dissolvere causa.

Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus
inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,
non modo non omnem possit durare per aevom,{{versus|605}}
sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?
nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur
ire foras animam incolumem de corpore toto,
nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,
verum deficere in certa regione locatam;{{versus|610}}
ut sensus alios in parti quemque sua scit
dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,
non tam se moriens dissolvi conquereretur,
sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.

Denique cur animi numquam mens consiliumque{{versus|615}}
gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis
sedibus et certis regionibus omnibus haeret,
si non certa loca ad nascendum reddita cuique
sunt, et ubi quicquid possit durare creatum
atque ita multimodis partitis artubus esse,{{versus|620}}
membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?
usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari
fluminibus solitast neque in igni gignier algor.

Praeterea si inmortalis natura animaist
et sentire potest secreta a corpore nostro,{{versus|625}}
quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.
nec ratione alia nosmet proponere nobis
possumus infernas animas Acherunte vagare.
pictores itaque et scriptorum saecla priora
sic animas intro duxerunt sensibus auctas.{{versus|630}}
at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa
esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;
haud igitur per se possunt sentire neque esse.

Et quoniam toto sentimus corpore inesse
vitalem sensum et totum esse animale videmus,{{versus|635}}
si subito medium celeri praeciderit ictu
vis aliqua, ut sorsum partem secernat utramque,
dispertita procul dubio quoque vis animai
et discissa simul cum corpore dissicietur.
at quod scinditur et partis discedit in ullas,{{versus|640}}
scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse.
falciferos memorant currus abscidere membra
saepe ita de subito permixta caede calentis,
ut tremere in terra videatur ab artubus id quod
decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis{{versus|645}}
mobilitate mali non quit sentire dolorem;
et simul in pugnae studio quod dedita mens est,
corpore relicuo pugnam caedesque petessit,
nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe
inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,{{versus|650}}
nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.
inde alius conatur adempto surgere crure,
cum digitos agitat propter moribundus humi pes.
et caput abscisum calido viventeque trunco
servat humi voltum vitalem oculosque patentis,{{versus|655}}
donec reliquias animai reddidit omnes.
quin etiam tibi si, lingua vibrante, minanti
serpentis cauda, procero corpore, utrumque
sit libitum in multas partis discidere ferro,
omnia iam sorsum cernes ancisa recenti{{versus|660}}
volnere tortari et terram conspargere tabo,
ipsam seque retro partem petere ore priorem,
volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.
omnibus esse igitur totas dicemus in illis
particulis animas? at ea ratione sequetur{{versus|665}}
unam animantem animas habuisse in corpore multas.
ergo divisast ea quae fuit una simul cum
corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,
in multas quoniam partis disciditur aeque.

Praeterea si inmortalis natura animai{{versus|670}}
constat et in corpus nascentibus insinuatur,
cur super ante actam aetatem meminisse nequimus
[interisse et quae nunc est nunc esse creatam]
nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus?
nam si tanto operest animi mutata potestas,{{versus|675}}
omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,
non, ut opinor, id ab leto iam longius errat;
qua propter fateare necessest quae fuit ante
interiisse, et quae nunc est nunc esse creatam.

Praeterea si iam perfecto corpore nobis{{versus|680}}
inferri solitast animi vivata potestas
tum cum gignimur et vitae cum limen inimus,
haud ita conveniebat uti cum corpore et una
cum membris videatur in ipso sanguine cresse,
sed vel ut in cavea per se sibi vivere solam{{versus|685}}
convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne.
quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst
expertis animas nec leti lege solutas;
nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst
corporibus nostris extrinsecus insinuatas,{{versus|690}}
quod fieri totum contra manifesta docet res
Ænamque ita conexa est per venas viscera nervos
ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;
morbus ut indicat et gelidai stringor aquai
et lapis oppressus subitis e frugibus asper{{versus|695}}
nec, tam contextae cum sint, exire videntur
incolumes posse et salvas exsolvere sese
omnibus e nervis atque ossibus articulisque,
quod si forte putas extrinsecus insinuatam
permanare animam nobis per membra solere,{{versus|700}}
tanto quique magis cum corpore fusa peribit;
quod permanat enim, dissolvitur, interit ergo;
dispertitur enim per caulas corporis omnis.
ut cibus, in membra atque artus cum diditur omnis,
disperit atque aliam naturam sufficit ex se,{{versus|705}}
sic anima atque animus quamvis [est] integra recens [in]
corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,
dum quasi per caulas omnis diduntur in artus
particulae quibus haec animi natura creatur,
quae nunc in nostro dominatur corpore nata{{versus|710}}
ex illa quae tunc periit partita per artus.
quapropter neque natali privata videtur
esse die natura animae nec funeris expers.

Semina praeterea linquontur necne animai
corpore in exanimo? quod si lincuntur et insunt,{{versus|715}}
haut erit ut merito inmortalis possit haberi,
partibus amissis quoniam libata recessit.
sin ita sinceris membris ablata profugit,
ut nullas partis in corpore liquerit ex se,
unde cadavera rancenti iam viscere vermes{{versus|720}}
expirant atque unde animantum copia tanta
exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?
quod si forte animas extrinsecus insinuari?
vermibus et privas in corpora posse venire
credis nec reputas cur milia multa animarum{{versus|725}}
conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut
quaerendum videatur et in discrimen agendum,
utrum tandem animae venentur semina quaeque
vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,
an quasi corporibus perfectis insinuentur.{{versus|730}}
at neque cur faciant ipsae quareve laborent
dicere suppeditat. neque enim, sine corpore cum sunt,
sollicitae volitant morbis alguque fameque;
corpus enim magis his vitiis adfine laborat,
et mala multa animus contage fungitur eius.{{versus|735}}
sed tamen his esto quamvis facere utile corpus,
cum subeant; at qua possint via nulla videtur.
haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.
nec tamen est ut qui [cum] perfectis insinuentur
corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse{{versus|740}}
conexae neque consensu contagia fient.

Denique cur acris violentia triste leonum
seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos?
a patribus datur et [a] patrius pavor incitat artus,
et iam cetera de genere hoc cur omnia membris{{versus|745}}
ex ineunte aevo generascunt ingenioque,
si non, certa suo quia semine seminioque
vis animi pariter crescit cum corpore quoque?
quod si inmortalis foret et mutare soleret
corpora, permixtis animantes moribus essent,{{versus|750}}
effugeret canis Hyrcano de semine saepe
cornigeri incursum cervi tremeretque per auras
aëris accipiter fugiens veniente columba,
desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.
illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt{{versus|755}}
inmortalem animam mutato corpore flecti;
quod mutatur enim, dissolvitur, interit ergo;
traiciuntur enim partes atque ordine migrant;
quare dissolui quoque debent posse per artus,
denique ut intereant una cum corpore cunctae.{{versus|760}}
sin animas hominum dicent in corpora semper
ire humana, tamen quaeram cur e sapienti
stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus,
[si non, certa suo quia semine seminioque]
nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis.{{versus|765}}
scilicet in tenero tenerascere corpore mentem
confugient. quod si iam fit, fateare necessest
mortalem esse animam, quoniam mutata per artus
tanto opere amittit vitam sensumque priorem.
quove modo poterit pariter cum corpore quoque{{versus|770}}
confirmata cupitum aetatis tangere florem
vis animi, nisi erit consors in origine prima?
quidve foras sibi vult membris exire senectis?
an metuit conclusa manere in corpore putri
et domus aetatis spatio ne fessa vetusto{{versus|775}}
obruat? at non sunt immortali ulla pericla.

Denique conubia ad Veneris partusque ferarum
esse animas praesto deridiculum esse videtur,
expectare immortalis mortalia membra
innumero numero certareque praeproperanter{{versus|780}}
inter se quae prima potissimaque insinuetur;
si non forte ita sunt animarum foedera pacta,
ut quae prima volans advenerit insinuetur
prima neque inter se contendant viribus hilum.

Denique in aethere non arbor, non aequore in alto{{versus|785}}
nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.
certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit.
sic animi natura nequit sine corpore oriri
sola neque a nervis et sanguine longius esse.{{versus|790}}
quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
in capite aut umeris aut imis calcibus esse
posset et innasci quavis in parte soleret,
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
quod quoniam nostro quoque constat corpore certum{{versus|795}}
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
totum posse extra corpus durare genique.
quare, corpus ubi interiit, periisse necessest
confiteare animam distractam in corpore toto.{{versus|800}}
quippe etenim mortale aeterno iungere et una
consentire putare et fungi mutua posse
desiperest; quid enim diversius esse putandumst
aut magis inter se disiunctum discrepitansque,
quam mortale quod est inmortali atque perenni{{versus|805}}
iunctum in concilio saevas tolerare procellas?
praeterea quaecumque manent aeterna necessest
aut quia sunt solido cum corpore respuere ictus
nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
dissociare intus partis, ut materiai{{versus|810}}
corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
aut ideo durare aetatem posse per omnem,
plagarum quia sunt expertia sicut inanest,
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
aut etiam quia nulla loci sit copia circum,{{versus|815}}
quo quasi res possint discedere dissoluique,
sicut summarum summast aeterna, neque extra
quis locus est quo diffugiant neque corpora sunt quae
possint incidere et valida dissolvere plaga.

Quod si forte ideo magis inmortalis habendast,{{versus|820}}
quod vitalibus ab rebus munita tenetur,
aut quia non veniunt omnino aliena salutis,
aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt
pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,

   * * *

praeter enim quam quod morbis cum corporis aegret,{{versus|825}}
advenit id quod eam de rebus saepe futuris
macerat inque metu male habet curisque fatigat,
praeteritisque male admissis peccata remordent.
adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,
adde quod in nigras lethargi mergitur undas.{{versus|830}}

Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum,
quandoquidem natura animi mortalis habetur.
et vel ut ante acto nihil tempore sensimus aegri,
ad confligendum venientibus undique Poenis,
omnia cum belli trepido concussa tumultu{{versus|835}}
horrida contremuere sub altis aetheris auris,
in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum
omnibus humanis esset terraque marique,
sic, ubi non erimus, cum corporis atque animai
discidium fuerit, quibus e sumus uniter apti,{{versus|840}}
scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum,
accidere omnino poterit sensumque movere,
non si terra mari miscebitur et mare caelo.
et si iam nostro sentit de corpore postquam
distractast animi natura animaeque potestas,{{versus|845}}
nil tamen est ad nos, qui comptu coniugioque
corporis atque animae consistimus uniter apti.
nec, si materiem nostram collegerit aetas
post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est,
atque iterum nobis fuerint data lumina vitae,{{versus|850}}
pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum,
interrupta semel cum sit repetentia nostri.
et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante
qui fuimus, [neque] iam de illis nos adficit angor.
nam cum respicias inmensi temporis omne{{versus|855}}
praeteritum spatium, tum motus materiai
multimodi quam sint, facile hoc adcredere possis,
semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta
haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.
nec memori tamen id quimus reprehendere mente;{{versus|860}}
inter enim iectast vitai pausa vageque
deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.
debet enim, misere si forte aegreque futurumst;
ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit
accidere. id quoniam mors eximit, esseque prohibet{{versus|865}}
illum cui possint incommoda conciliari,
scire licet nobis nihil esse in morte timendum
nec miserum fieri qui non est posse, neque hilum
differre an nullo fuerit iam tempore natus,
mortalem vitam mors cum inmortalis ademit.{{versus|870}}

Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum,
post mortem fore ut aut putescat corpore posto
aut flammis interfiat malisve ferarum,
scire licet non sincerum sonere atque subesse
caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse{{versus|875}}
credere se quemquam sibi sensum in morte futurum;
non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde
nec radicitus e vita se tollit et eicit,
sed facit esse sui quiddam super inscius ipse.
vivus enim sibi cum proponit quisque futurum,{{versus|880}}
corpus uti volucres lacerent in morte feraeque,
ipse sui miseret; neque enim se dividit illim
nec removet satis a proiecto corpore et illum
se fingit sensuque suo contaminat astans.
hinc indignatur se mortalem esse creatum{{versus|885}}
nec videt in vera nullum fore morte alium se,
qui possit vivus sibi se lugere peremptum
stansque iacentem [se] lacerari urive dolere.
nam si in morte malumst malis morsuque ferarum
tractari, non invenio qui non sit acerbum{{versus|890}}
ignibus inpositum calidis torrescere flammis
aut in melle situm suffocari atque rigere
frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,
urgerive superne obrutum pondere terrae.

'Iam iam non domus accipiet te laeta neque uxor{{versus|895}}
optima, nec dulces occurrent oscula nati
praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.
non poteris factis florentibus esse tuisque
praesidium. misero misere' aiunt 'omnia ademit
una dies infesta tibi tot praemia vitae.'{{versus|900}}
illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum
iam desiderium rerum super insidet una.'
quod bene si videant animo dictisque sequantur,
dissoluant animi magno se angore metuque.
'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi{{versus|905}}
quod super est cunctis privatus doloribus aegris;
at nos horrifico cinefactum te prope busto
insatiabiliter deflevimus, aeternumque
nulla dies nobis maerorem e pectore demet.'
illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari{{versus|910}}
tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem,
cur quisquam aeterno possit tabescere luctu.

Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque
pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,
ex animo ut dicant: 'brevis hic est fructus homullis;{{versus|915}}
iam fuerit neque post umquam revocare licebit.'
tam quam in morte mali cum primis hoc sit eorum,
quod sitis exurat miseros atque arida torrat,
aut aliae cuius desiderium insideat rei.
nec sibi enim quisquam tum se vitamque requiret,{{versus|920}}
cum pariter mens et corpus sopita quiescunt;
nam licet aeternum per nos sic esse soporem,
nec desiderium nostri nos adficit ullum,
et tamen haud quaquam nostros tunc illa per artus
longe ab sensiferis primordia motibus errant,{{versus|925}}
cum correptus homo ex somno se colligit ipse.
multo igitur mortem minus ad nos esse putandumst,
si minus esse potest quam quod nihil esse videmus;
maior enim turbae disiectus materiai
consequitur leto nec quisquam expergitus extat,{{versus|930}}
frigida quem semel est vitai pausa secuta.

Denique si vocem rerum natura repente.
mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa:
'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris
luctibus indulges? quid mortem congemis ac fles?{{versus|935}}
nam [si] grata fuit tibi vita ante acta priorque
et non omnia pertusum congesta quasi in vas
commoda perfluxere atque ingrata interiere;
cur non ut plenus vitae conviva recedis
aequo animoque capis securam, stulte, quietem?{{versus|940}}
sin ea quae fructus cumque es periere profusa
vitaque in offensost, cur amplius addere quaeris,
rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,
non potius vitae finem facis atque laboris?
nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,{{versus|945}}
quod placeat, nihil est; eadem sunt omnia semper.
si tibi non annis corpus iam marcet et artus
confecti languent, eadem tamen omnia restant,
omnia si perges vivendo vincere saecla,
atque etiam potius, si numquam sis moriturus',{{versus|950}}
quid respondemus, nisi iustam intendere litem
naturam et veram verbis exponere causam?
grandior hic vero si iam seniorque queratur
atque obitum lamentetur miser amplius aequo,
non merito inclamet magis et voce increpet acri:{{versus|955}}
'aufer abhinc lacrimas, baratre, et compesce querellas.
omnia perfunctus vitai praemia marces;
sed quia semper aves quod abest, praesentia temnis,
inperfecta tibi elapsast ingrataque vita,
et nec opinanti mors ad caput adstitit ante{{versus|960}}
quam satur ac plenus possis discedere rerum.
nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte
aequo animoque, age dum, magnis concede necessis?'
iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;
cedit enim rerum novitate extrusa vetustas{{versus|965}}
semper, et ex aliis aliud reparare necessest.

Nec quisquam in baratrum nec Tartara deditur atra;
materies opus est, ut crescant postera saecla;
quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;
nec minus ergo ante haec quam tu cecidere cadentque.{{versus|970}}
sic alid ex alio numquam desistet oriri
vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.
respice item quam nil ad nos ante acta vetustas
temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.
hoc igitur speculum nobis natura futuri{{versus|975}}
temporis exponit post mortem denique nostram.
numquid ibi horribile apparet, num triste videtur
quicquam, non omni somno securius exstat?

Atque ea ni mirum quae cumque Acherunte profundo
prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.{{versus|980}}
nec miser inpendens magnum timet aëre saxum
Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;
sed magis in vita divom metus urget inanis
mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.
nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem{{versus|985}}
nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam
perpetuam aetatem possunt reperire profecto.
quam libet immani proiectu corporis exstet,
qui non sola novem dispessis iugera membris
optineat, sed qui terrai totius orbem,{{versus|990}}
non tamen aeternum poterit perferre dolorem
nec praebere cibum proprio de corpore semper.
sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem
quem volucres lacerant atque exest anxius angor
aut alia quavis scindunt cuppedine curae.{{versus|995}}
Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est,
qui petere a populo fasces saevasque secures
imbibit et semper victus tristisque recedit.
nam petere imperium, quod inanest nec datur umquam,
atque in eo semper durum sufferre laborem,{{versus|1000}}
hoc est adverso nixantem trudere monte
saxum, quod tamen [e] summo iam vertice rusum
volvitur et plani raptim petit aequora campi.
deinde animi ingratam naturam pascere semper
atque explere bonis rebus satiareque numquam,{{versus|1005}}
quod faciunt nobis annorum tempora, circum
cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores,
nec tamen explemur vitai fructibus umquam,
hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas
quod memorant laticem pertusum congerere in vas,{{versus|1010}}
quod tamen expleri nulla ratione potestur.
Cerberus et Furiae iam vero et lucis egestas,
Tartarus horriferos eructans faucibus aestus!
qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto;
sed metus in vita poenarum pro male factis{{versus|1015}}
est insignibus insignis scelerisque luela,
carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
verbera carnifices robur pix lammina taedae;
quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,{{versus|1020}}
nec videt interea qui terminus esse malorum
possit nec quae sit poenarum denique finis,
atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant.
hic Acherusia fit stultorum denique vita.

Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis.{{versus|1025}}
'lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
inde alii multi reges rerumque potentes
occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum{{versus|1030}}
stravit iterque dedit legionibus ire per altum
ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
et contempsit equis insultans murmura ponti,
lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,{{versus|1035}}
ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
adde repertores doctrinarum atque leporum,
adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
denique Democritum post quam matura vetustas{{versus|1040}}
admonuit memores motus languescere mentis,
sponte sua leto caput obvius optulit ipse.
ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,
qui genus humanum ingenio superavit et omnis
restinxit stellas exortus ut aetherius sol.{{versus|1045}}
tu vero dubitabis et indignabere obire?
mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,
qui somno partem maiorem conteris aevi,
et viligans stertis nec somnia cernere cessas
sollicitamque geris cassa formidine mentem{{versus|1050}}
nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
ebrius urgeris multis miser undique curis
atque animo incerto fluitans errore vagaris.'

Si possent homines, proinde ac sentire videntur
pondus inesse animo, quod se gravitate fatiget,{{versus|1055}}
e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
tanta mali tam quam moles in pectore constet,
haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus
quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper,
commutare locum, quasi onus deponere possit.{{versus|1060}}
exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
esse domi quem pertaesumst, subitoque [revertit&gt;,
quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
currit agens mannos ad villam praecipitanter
auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;{{versus|1065}}
oscitat extemplo, tetigit cum limina villae,
aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,
aut etiam properans urbem petit atque revisit.
hoc se quisque modo fugit, at quem scilicet, ut fit,
effugere haut potis est: ingratius haeret et odit{{versus|1070}}
propterea, morbi quia causam non tenet aeger;
quam bene si videat, iam rebus quisque relictis
naturam primum studeat cognoscere rerum,
temporis aeterni quoniam, non unius horae,
ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis{{versus|1075}}
aetas, post mortem quae restat cumque manendo.

Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
quae mala nos subigit vitai tanta cupido?
certe equidem finis vitae mortalibus adstat
nec devitari letum pote, quin obeamus.{{versus|1080}}
praeterea versamur ibidem atque insumus usque
nec nova vivendo procuditur ulla voluptas;
sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur
cetera; post aliud, cum contigit illud, avemus
et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.{{versus|1085}}
posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas,
quidve ferat nobis casus quive exitus instet.
nec prorsum vitam ducendo demimus hilum
tempore de mortis nec delibare valemus,
quo minus esse diu possimus forte perempti.{{versus|1090}}
proinde licet quod vis vivendo condere saecla,
mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit,
nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
lumine qui finem vitai fecit, et ille,
mensibus atque annis qui multis occidit ante.{{versus|1095}}

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber II
|Post= Liber IV
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber IV
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[en:Of The Nature of Things (Titus Lucretius Carus)/Book III]]
[[it:Della natura delle cose/Libro terzo]]</text>
      <sha1>a6bfnyi0loerff65xjp7r93pswsu0wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4941</id>
    <revision>
      <id>272267</id>
      <parentid>194646</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68259" sha1="pbabmqu1o8rtgza8rynj2na77shvtbv" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Lucretius Carus
|OperaeTitulus= De rerum natura
|OperaeWikiPagina= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)
|Annus=
|SubTitulus= Liber V
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber IV
|Post= Liber VI
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber VI
}}
&lt;poem&gt;

Quis potis est dignum pollenti pectore carmen{{r|1|}}{{r|0|}}
condere pro rerum maiestate hisque repertis?
quisve valet verbis tantum, qui fingere laudes
pro meritis eius possit, qui talia nobis
pectore parta suo quaesitaque praemia liquit? {{r|5}}
nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.
nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,
dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,
qui princeps vitae rationem invenit eam quae
nunc appellatur sapientia, quique per artem {{r|10}}
fluctibus et tantis vitam tantisque tenebris
in tam tranquillo et tam clara luce locavit.
confer enim divina aliorum antiqua reperta.
namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris
vitigeni laticem mortalibus instituisse; {{r|15}}
cum tamen his posset sine rebus vita manere,
ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.
at bene non poterat sine puro pectore vivi;
quo magis hic merito nobis deus esse videtur,
ex quo nunc etiam per magnas didita gentis {{r|20}}
dulcia permulcent animos solacia vitae.
Herculis antistare autem si facta putabis,
longius a vera multo ratione ferere.
quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus
ille leonis obesset et horrens Arcadius sus, {{r|25}}
tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?
denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis
hydra venenatis posset vallata colubris?
quidve tripectora tergemini vis Geryonai
et Diomedis equi spirantes naribus ignem {{r|30}}
Thracia Bistoniasque plagas atque Ismara propter
aureaque Hesperidum servans fulgentia mala,
asper, acerba tuens, immani corpore serpens
arboris amplexus stirpes? quid denique obesset
propter Atlanteum litus pelagique severa, {{r|35}}
quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?
cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,
si non victa forent, quid tandem viva nocerent?
nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum
nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est {{r|40}}
per nemora ac montes magnos silvasque profundas;
quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.
at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis
atque pericula tumst ingratis insinuandum!
quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres {{r|45}}
sollicitum curae quantique perinde timores!
quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantas
efficiunt clades! quid luxus desidiaeque?
haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque
expulerit dictis, non armis, nonne decebit {{r|50}}
hunc hominem numero divom dignarier esse?
cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis
iam mortalibus e divis dare dicta suerit
atque omnem rerum naturam pandere dictis.

Cuius ego ingressus vestigia dum rationes {{r|55}}
persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata
foedere sint, in eo quam sit durare necessum
nec validas valeant aevi rescindere leges,
quo genere in primis animi natura reperta est
nativo primum consistere corpore creta, {{r|60}}
nec posse incolumem magnum durare per aevum,
sed simulacra solere in somnis fallere mentem,
cernere cum videamur eum quem vita reliquit,
quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,
ut mihi mortali consistere corpore mundum {{r|65}}
nativomque simul ratio reddunda sit esse;
et quibus ille modis congressus materiai
fundarit terram caelum mare sidera solem
lunaique globum; tum quae tellure animantes
extiterint, et quae nullo sint tempore natae; {{r|70}}
quove modo genus humanum variante loquella
coeperit inter se vesci per nomina rerum;
et quibus ille modis divom metus insinuarit
pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur
fana lacus lucos aras simulacraque divom. {{r|75}}
praeterea solis cursus lunaeque meatus
expediam qua vi flectat natura gubernans;
ne forte haec inter caelum terramque reamur
libera sponte sua cursus lustrare perennis,
morigera ad fruges augendas atque animantis, {{r|80}}
neve aliqua divom volvi ratione putemus.
nam bene qui didicere deos securum agere aevom,
si tamen interea mirantur qua ratione
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, {{r|85}}
rursus in antiquas referuntur religiones
et dominos acris adsciscunt, omnia posse
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
quid nequeat, finita potestas denique cuique
qua nam sit ratione atque alte terminus haerens. {{r|90}}

Quod super est, ne te in promissis plura moremur,
principio maria ac terras caelumque tuere;
quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,
tris species tam dissimilis, tria talia texta,
una dies dabit exitio, multosque per annos {{r|95}}
sustentata ruet moles et machina mundi.
nec me animi fallit quam res nova miraque menti
accidat exitium caeli terraeque futurum,
et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;
ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante {{r|100}}
nec tamen hanc possis oculorum subdere visu
nec iacere indu manus, via qua munita fidei
proxima fert humanum in pectus templaque mentis.
sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem res
forsitan et graviter terrarum motibus ortis {{r|105}}
omnia conquassari in parvo tempore cernes.
quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,
et ratio potius quam res persuadeat ipsa
succidere horrisono posse omnia victa fragore.

Qua prius adgrediar quam de re fundere fata {{r|110}}
sanctius et multo certa ratione magis quam
Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,
multa tibi expediam doctis solacia dictis;
religione refrenatus ne forte rearis
terras et solem et caelum, mare sidera lunam, {{r|115}}
corpore divino debere aeterna manere,
proptereaque putes ritu par esse Gigantum
pendere eos poenas inmani pro scelere omnis,
qui ratione sua disturbent moenia mundi
praeclarumque velint caeli restinguere solem {{r|120}}
inmortalia mortali sermone notantes;
quae procul usque adeo divino a numine distent
inque deum numero quae sint indigna videri,
notitiam potius praebere ut posse putentur
quid sit vitali motu sensuque remotum. {{r|125}}
quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse
posse animi natura putetur consiliumque.
sicut in aethere non arbor, non aequore salso
nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis
nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse, {{r|130}}
certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,
sic animi natura nequit sine corpore oriri
sola neque a nervis et sanguine longius esse.
quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
in capite aut umeris aut imis calcibus esse {{r|135}}
posset et innasci quavis in parte soleret,
tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum {{r|140}}
totum posse extra corpus formamque animalem
putribus in glebis terrarum aut solis in igni
aut in aqua durare aut altis aetheris oris.
haud igitur constant divino praedita sensu,
quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata. {{r|145}}

Illud item non est ut possis credere, sedes
esse deum sanctas in mundi partibus ullis.
tenvis enim natura deum longeque remota
sensibus ab nostris animi vix mente videtur;
quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum, {{r|150}}
tactile nil nobis quod sit contingere debet;
tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.
quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse
dissimiles debent, tenues de corpore eorum;
quae tibi posterius largo sermone probabo. {{r|155}}

Dicere porro hominum causa voluisse parare
praeclaram mundi naturam proptereaque
adlaudabile opus divom laudare decere
aeternumque putare atque inmortale futurum,
nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta {{r|160}}
gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,
sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquam
nec verbis vexare et ab imo evertere summa,
cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,
desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis {{r|165}}
gratia nostra queat largirier emolumenti,
ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
quidve novi potuit tanto post ante quietos
inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?
nam gaudere novis rebus debere videtur {{r|170}}
cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri
tempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,
quid potuit novitatis amorem accendere tali?
quidve mali fuerat nobis non esse creatis?
an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat, {{r|175}}
donec diluxit rerum genitalis origo?
natus enim debet qui cumque est velle manere
in vita, donec retinebit blanda voluptas;
qui numquam vero vitae gustavit amorem
nec fuit in numero, quid obest non esse creatum? {{r|180}}
exemplum porro gignundis rebus et ipsa
notities hominum divis unde insita primum est,
quid vellent facere ut scirent animoque viderent,
quove modost umquam vis cognita principiorum
quidque inter sese permutato ordine possent. {{r|185}}
si non ipsa dedit speciem natura creandi?
namque ita multa modis multis primordia rerum
ex infinito iam tempore percita plagis
ponderibusque suis consuerunt concita ferri
omnimodisque coire atque omnia pertemptare, {{r|190}}
quae cumque inter se possint congressa creare,
ut non sit mirum, si in talis disposituras
deciderunt quoque et in talis venere meatus,
qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.

Quod [si] iam rerum ignorem primordia quae sint, {{r|195}}
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
nequaquam nobis divinitus esse paratam
naturam rerum: tanta stat praedita culpa.
principio quantum caeli tegit impetus ingens, {{r|200}}
inde avidam partem montes silvaeque ferarum
possedere, tenent rupes vastaeque paludes
et mare, quod late terrarum distinet oras.
inde duas porro prope partis fervidus ardor
adsiduusque geli casus mortalibus aufert. {{r|205}}
quod super est arvi, tamen id natura sua vi
sentibus obducat, ni vis humana resistat
vitai causa valido consueta bidenti
ingemere et terram pressis proscindere aratris.
si non fecundas vertentes vomere glebas {{r|210}}
terraique solum subigentes cimus ad ortus.
sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
et tamen inter dum magno quaesita labore
cum iam per terras frondent atque omnia florent,
aut nimiis torret fervoribus aetherius sol {{r|215}}
aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
flabraque ventorum violento turbine vexant.
praeterea genus horriferum natura ferarum
humanae genti infestum terraque marique
cur alit atque auget? cur anni tempora morbos {{r|220}}
adportant? quare mors inmatura vagatur?
tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis
navita, nudus humi iacet infans indigus omni
vitali auxilio, cum primum in luminis oras
nixibus ex alvo matris natura profudit, {{r|225}}
vagituque locum lugubri complet, ut aequumst
cui tantum in vita restet transire malorum.
at variae crescunt pecudes armenta feraeque
nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast
almae nutricis blanda atque infracta loquella {{r|230}}
nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,
denique non armis opus est, non moenibus altis,
qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.

Principio quoniam terrai corpus et umor {{r|235}}
aurarumque leves animae calidique vapores,
e quibus haec rerum consistere summa videtur,
omnia nativo ac mortali corpore constant,
debet eodem omnis mundi natura putari.
quippe etenim, quorum partis et membra videmus {{r|240}}
corpore nativo mortalibus esse figuris,
haec eadem ferme mortalia cernimus esse
et nativa simul. qua propter maxima mundi
cum videam membra ac partis consumpta regigni,
scire licet caeli quoque item terraeque fuisse {{r|245}}
principiale aliquod tempus clademque futuram.

Illud in his rebus ne corripuisse rearis
me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
esse neque umorem dubitavi aurasque perire
atque eadem gigni rursusque augescere dixi. {{r|250}}
principio pars terrai non nulla, perusta
solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,
pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,
quas validi toto dispergunt aëre venti.
pars etiam glebarum ad diluviem revocatur {{r|255}}
imbribus et ripas radentia flumina rodunt.
praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,
redditur; et quoniam dubio procul esse videtur
omniparens eadem rerum commune sepulcrum.
ergo terra tibi libatur et aucta recrescit. {{r|260}}

Quod super est, umore novo mare flumina fontes
semper abundare et latices manare perennis
nil opus est verbis: magnus decursus aquarum
undique declarat. sed primum quicquid aquai
tollitur in summaque fit ut nihil umor abundet, {{r|265}}
partim quod validi verrentes aequora venti
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
partim quod supter per terras diditur omnis;
percolatur enim virus retroque remanat
materies umoris et ad caput amnibus omnis {{r|270}}
convenit, inde super terras fluit agmine dulci
qua via secta semel liquido pede detulit undas.

Aëra nunc igitur dicam, qui corpore toto
innumerabiliter privas mutatur in horas.
semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omne {{r|275}}
aëris in magnum fertur mare; qui nisi contra
corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
omnia iam resoluta forent et in aëra versa.
haut igitur cessat gigni de rebus et in res
reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat. {{r|280}}

Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
inrigat adsidue caelum candore recenti
suppeditatque novo confestim lumine lumen.
nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis, {{r|285}}
quod simul ac primum nubes succedere soli
coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
extemplo inferior pars horum disperit omnis
terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;
ut noscas splendore novo res semper egere {{r|290}}
et primum iactum fulgoris quemque perire
nec ratione alia res posse in sole videri,
perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,
lumina, pendentes lychni claraeque coruscis {{r|295}}
fulguribus pingues multa caligine taedae
consimili properant ratione, ardore ministro,
suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,
instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei {{r|300}}
exitium celeri celeratur origine flammae.
sic igitur solem lunam stellasque putandum
ex alio atque alio lucem iactare subortu
et primum quicquid flammarum perdere semper,
inviolabilia haec ne credas forte vigere. {{r|305}}

Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,
non altas turris ruere et putrescere saxa,
non delubra deum simulacraque fessa fatisci
nec sanctum numen fati protollere finis
posse neque adversus naturae foedera niti? {{r|310}}
denique non monimenta virum dilapsa videmus,
[quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,]
non ruere avolsos silices a montibus altis
nec validas aevi vires perferre patique
finiti? neque enim caderent avolsa repente, {{r|315}}
ex infinito quae tempore pertolerassent
omnia tormenta aetatis, privata fragore.

Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
continet amplexu terram: si procreat ex se
omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta, {{r|320}}
totum nativum mortali corpore constat.
nam quod cumque alias ex se res auget alitque,
deminui debet, recreari, cum recipit res.

Praeterea si nulla fuit genitalis origo
terrarum et caeli semperque aeterna fuere, {{r|325}}
cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
non alias alii quoque res cecinere poëtae?
quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam
aeternis famae monimentis insita florent?
verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque {{r|330}}
naturast mundi neque pridem exordia cepit.
quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt
multa, modo organici melicos peperere sonores,
denique natura haec rerum ratioque repertast {{r|335}}
nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.

Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
sed periise hominum torrenti saecla vapore,
aut cecidisse urbis magno vexamine mundi, {{r|340}}
aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
per terras amnes atque oppida coperuisse.
tanto quique magis victus fateare necessest
exitium quoque terrarum caelique futurum;
nam cum res tantis morbis tantisque periclis {{r|345}}
temptarentur, ibi si tristior incubuisset
causa, darent late cladem magnasque ruinas.
nec ratione alia mortales esse videmur,
inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
atque illi quos a vita natura removit. {{r|350}}

Praeterea quae cumque manent aeterna necessust
aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
dissociare intus partis, ut materiai
corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante, {{r|355}}
aut ideo durare aetatem posse per omnem,
plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
quo quasi res possint discedere dissoluique, {{r|360}}
sicut summarum summa est aeterna, neque extra
qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
possint incidere et valida dissolvere plaga.
at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
naturast, quoniam admixtumst in rebus inane, {{r|365}}
nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
ex infinito quae possint forte coorta
corruere hanc rerum violento turbine summam
aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
nec porro natura loci spatiumque profundi {{r|370}}
deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
sed patet immani et vasto respectat hiatu. {{r|375}}
quare etiam nativa necessumst confiteare
haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
ex infinito iam tempore adhuc potuissent
inmensi validas aevi contemnere vires.

Denique tantopere inter se cum maxima mundi {{r|380}}
pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
nonne vides aliquam longi certaminis ollis
posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
omnibus epotis umoribus exsuperarint?
quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur; {{r|385}}
tantum suppeditant amnes ultraque minantur
omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
et siccare prius confidunt omnia posse {{r|390}}
quam liquor incepti possit contingere finem.
tantum spirantes aequo certamine bellum
magnis [inter se] de rebus cernere certant,
cum semel interea fuerit superantior ignis
et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis. {{r|395}}
ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
aethere raptavit toto terrasque per omnis.
at pater omnipotens ira tum percitus acri
magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu {{r|400}}
deturbavit equis in terram, Solque cadenti
obvius aeternam succepit lampada mundi
disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
scilicet ut veteres Graium cecinere poëtae. {{r|405}}
quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
ignis enim superare potest ubi materiai
ex infinito sunt corpora plura coorta;
inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
aut pereunt res exustae torrentibus auris. {{r|410}}
umor item quondam coepit superare coortus,
ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
ex infinito fuerat quae cumque coorta,
constiterunt imbres et flumina vim minuerunt. {{r|415}}

Sed quibus ille modis coniectus materiai
fundarit terram et caelum pontique profunda,
solis lunai cursus, ex ordine ponam.
nam certe neque consilio primordia rerum
ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt {{r|420}}
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
sed quia multa modis multis primordia rerum
ex infinito iam tempore percita plagis
ponderibusque suis consuerunt concita ferri
omnimodisque coire atque omnia pertemptare, {{r|425}}
quae cumque inter se possent congressa creare,
propterea fit uti magnum volgata per aevom
omnigenus coetus et motus experiundo
tandem conveniant ea quae coniecta repente
magnarum rerum fiunt exordia saepe, {{r|430}}
terrai maris et caeli generisque animantum.

Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
altivolans poterat nec magni sidera mundi
nec mare nec caelum nec denique terra neque aër
nec similis nostris rebus res ulla videri, {{r|435}}
sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
diffugere inde loci partes coepere paresque
cum paribus iungi res et discludere mundum
membraque dividere et magnas disponere partes
omnigenis e principiis, discordia quorum {{r|440}}
intervalla vias conexus pondera plagas
concursus motus turbabat proelia miscens
propter dissimilis formas variasque figuras,
quod non omnia sic poterant coniuncta manere
nec motus inter sese dare convenientis, {{r|445}}
hoc est, a terris altum secernere caelum,
et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
seorsus item puri secretique aetheris ignes.

Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
propterea quod erant gravia et perplexa, coibant {{r|450}}
in medio atque imas capiebant omnia sedes;
quae quanto magis inter se perplexa coibant,
tam magis expressere ea quae mare sidera solem
lunamque efficerent et magni moenia mundi;
omnia enim magis haec e levibus atque rutundis {{r|455}}
seminibus multoque minoribus sunt elementis
quam tellus. ideo per rara foramina terrae
partibus erumpens primus se sustulit aether
ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
non alia longe ratione ac saepe videmus, {{r|460}}
aurea cum primum gemmantis rore per herbas
matutina rubent radiati lumina solis
exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
omnia quae sursum cum conciliantur, in alto {{r|465}}
corpore concreto subtexunt nubila caelum.
sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
corpore concreto circum datus undique saepsit
et late diffusus in omnis undique partis
omnia sic avido complexu cetera saepsit. {{r|470}}
hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
nec levia ut possent per summas labier oras, {{r|475}}
et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
versent et partes ut mundi totius extent;
quod genus in nobis quaedam licet in statione
membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
his igitur rebus retractis terra repente, {{r|480}}
maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
succidit et salso suffudit gurgite fossas.
inque dies quanto circum magis aetheris aestus
et radii solis cogebant undique terram
verberibus crebris extrema ad limina fartam {{r|485}}
in medio ut propulsa suo condensa coiret,
tam magis expressus salsus de corpore sudor
augebat mare manando camposque natantis,
et tanto magis illa foras elapsa volabant
corpora multa vaporis et aëris altaque caeli {{r|490}}
densabant procul a terris fulgentia templa.
sidebant campi, crescebant montibus altis
ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
nec pariter tantundem omnes succumbere partis.

Sic igitur terrae concreto corpore pondus {{r|495}}
constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
inde mare, inde aër, inde aether ignifer ipse
corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
et leviora aliis alia, et liquidissimus aether {{r|500}}
atque levissimus aërias super influit auras
nec liquidum corpus turbantibus aëris auris
commiscet; sinit haec violentis omnia verti
turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
ipse suos ignis certo fert impete labens. {{r|505}}
nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
unum labendi conservans usque tenorem.

Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
principio magnus caeli si vortitur orbis, {{r|510}}
ex utraque polum parti premere aëra nobis
dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
inde alium supra fluere atque intendere eodem
quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
aut alium supter, contra qui subvehat orbem, {{r|515}}
ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
est etiam quoque uti possit caelum omne manere
in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
quaerentesque viam circum versantur et ignes {{r|520}}
passim per caeli volvunt summania templa,
sive aliunde fluens alicunde extrinsecus aër
versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
flammea per caelum pascentis corpora passim. {{r|525}}
nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
difficilest; sed quid possit fiatque per omne
in variis mundis varia ratione creatis,
id doceo plurisque sequor disponere causas,
motibus astrorum quae possint esse per omne; {{r|530}}
e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.

Terraque ut in media mundi regione quiescat,
evanescere paulatim et decrescere pondus {{r|535}}
convenit atque aliam naturam supter habere
ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
partibus aëriis mundi, quibus insita vivit.
propterea non est oneri neque deprimit auras,
ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra {{r|540}}
nec caput est oneri collo nec denique totum
corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
usque adeo magni refert quid quaeque queat res. {{r|545}}
sic igitur tellus non est aliena repente
allata atque auris aliunde obiecta alienis,
sed pariter prima concepta ab origine mundi
certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.

Praeterea grandi tonitru concussa repente {{r|550}}
terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
partibus aëriis mundi caeloque revincta;
nam communibus inter se radicibus haerent
ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta. {{r|555}}

Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
sustineat corpus tenuissima vis animai,
propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?

Denique iam saltu pernici tollere corpus
quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat? {{r|560}}
iamne vides quantum tenuis natura valere
possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut aër
coniunctus terris et nobis est animi vis?

Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
esse potest, nostris quam sensibus esse videtur. {{r|565}}
nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
adiicere et calidum membris adflare vaporem,
nil magnis intervallis de corpore libant
flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
proinde, calor quoniam solis lumenque profusum {{r|570}}
perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
forma quoque hinc solis debet filumque videri,
nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
[perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent]
lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans, {{r|575}}
sive suam proprio iactat de corpore lucem,
quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
nam prius omnia, quae longe semota tuemur
aëra per multum, specie confusa videntur {{r|580}}
quam minui filum. quapropter luna necesse est,
quandoquidem claram speciem certamque figuram
praebet, ut est oris extremis cumque notata,
quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes, {{r|585}}
scire licet perquam pauxillo posse minores
esse vel exigua maioris parte brevique.
quandoquidem quos cumque in terris cernimus [ignes],
dum tremor [et] clarus dum cernitur ardor eorum,
perparvom quiddam inter dum mutare videntur {{r|590}}
alteram utram in partem filum, quo longius absunt.

Illud item non est mirandum, qua ratione
tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
quod maria ac terras omnis caelumque rigando
compleat et calido perfundat cuncta vapore. {{r|595}}
[quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto]
nam licet hinc mundi patefactum totius unum
largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
ex omni mundo quia sic elementa vaporis
undique conveniunt et sic coniectus eorum {{r|600}}
confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
nonne vides etiam quam late parvus aquai
prata riget fons inter dum campisque redundet?
est etiam quoque uti non magno solis ab igni
aëra percipiat calidis fervoribus ardor, {{r|605}}
opportunus ita est si forte et idoneus aër,
ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
accidere ex una scintilla incendia passim.
forsitan et rosea sol alte lampade lucens {{r|610}}
possideat multum caecis fervoribus ignem
circum se, nullo qui sit fulgore notatus,
aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.

Nec ratio solis simplex [et] recta patescit,
quo pacto aestivis e partibus aegocerotis {{r|615}}
brumalis adeat flexus atque inde revertens
canceris ut vertat metas ad solstitialis,
lunaque mensibus id spatium videatur obire,
annua sol in quo consumit tempora cursu.
non, inquam, simplex his rebus reddita causast. {{r|620}}
nam fieri vel cum primis id posse videtur,
Democriti quod sancta viri sententia ponit,
quanto quaeque magis sint terram sidera propter,
tanto posse minus cum caeli turbine ferri;
evanescere enim rapidas illius et acris {{r|625}}
imminui supter viris, ideoque relinqui
paulatim solem cum posterioribus signis,
inferior multo quod sit quam fervida signa.
et magis hoc lunam: quanto demissior eius
cursus abest procul a caelo terrisque propinquat, {{r|630}}
tanto posse minus cum signis tendere cursum.
flaccidiore etiam quanto iam turbine fertur
inferior quam sol, tanto magis omnia signa
hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.
propterea fit ut haec ad signum quodque reverti {{r|635}}
mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.
fit quoque ut e mundi transversis partibus aër
alternis certo fluere alter tempore possit,
qui queat aestivis solem detrudere signis
brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem, {{r|640}}
et qui reiciat gelidis a frigoris umbris
aestiferas usque in partis et fervida signa.
et ratione pari lunam stellasque putandumst,
quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,
aëribus posse alternis e partibus ire. {{r|645}}
nonne vides etiam diversis nubila ventis
diversas ire in partis inferna supernis?
qui minus illa queant per magnos aetheris orbis
aestibus inter se diversis sidera ferri?

At nox obruit ingenti caligine terras, {{r|650}}
aut ubi de longo cursu sol ultima caeli
impulit atque suos efflavit languidus ignis
concussos itere et labefactos aëre multo,
aut quia sub terras cursum convortere cogit
vis eadem, supra quae terras pertulit orbem. {{r|655}}

Tempore item certo roseam Matuta per oras
aetheris auroram differt et lumina pandit,
aut quia sol idem, sub terras ille revertens,
anticipat caelum radiis accendere temptans,
aut quia conveniunt ignes et semina multa {{r|660}}
confluere ardoris consuerunt tempore certo,
quae faciunt solis nova semper lumina gigni;
quod genus Idaeis fama est e montibus altis
dispersos ignis orienti lumine cerni,
inde coire globum quasi in unum et conficere orbem. {{r|665}}
nec tamen illud in his rebus mirabile debet
esse, quod haec ignis tam certo tempore possint
semina confluere et solis reparare nitorem.
multa videmus enim, certo quae tempore fiunt
omnibus in rebus. florescunt tempore certo {{r|670}}
arbusta et certo dimittunt tempore florem.
nec minus in certo dentes cadere imperat aetas
tempore et inpubem molli pubescere veste
et pariter mollem malis demittere barbam.
fulmina postremo nix imbres nubila venti {{r|675}}
non nimis incertis fiunt in partibus anni.
namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima
atque ita res mundi cecidere ab origine prima,
conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.

Crescere itemque dies licet et tabescere noctes, {{r|680}}
et minui luces, cum sumant augmina noctis,
aut quia sol idem sub terras atque superne
imparibus currens amfractibus aetheris oras
partit et in partis non aequas dividit orbem,
et quod ab alterutra detraxit parte, reponit {{r|685}}
eius in adversa tanto plus parte relatus,
donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni
nodus nocturnas exaequat lucibus umbras;
nam medio cursu flatus aquilonis et austri
distinet aequato caelum discrimine metas {{r|690}}
propter signiferi posituram totius orbis,
annua sol in quo concludit tempora serpens,
obliquo terras et caelum lumine lustrans,
ut ratio declarat eorum qui loca caeli
omnia dispositis signis ornata notarunt. {{r|695}}
aut quia crassior est certis in partibus aër,
sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis
nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;
propterea noctes hiberno tempore longae
cessant, dum veniat radiatum insigne diei. {{r|700}}
aut etiam, quia sic alternis partibus anni
tardius et citius consuerunt confluere ignes,
qui faciunt solem certa de surgere parte,
propterea fit uti videantur dicere verum.

Luna potest solis radiis percussa nitere {{r|705}}
inque dies magis [id] lumen convertere nobis
ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,
donique eum contra pleno bene lumine fulsit
atque oriens obitus eius super edita vidit;
inde minutatim retro quasi condere lumen {{r|710}}
debet item, quanto propius iam solis ad ignem
labitur ex alia signorum parte per orbem;
ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai
consimilem cursusque viam sub sole tenere.
est etiam quare proprio cum lumine possit {{r|715}}
volvier et varias splendoris reddere formas;
corpus enim licet esse aliud, quod fertur et una
labitur omnimodis occursans officiensque,
nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.
versarique potest, globus ut, si forte, pilai {{r|720}}
dimidia ex parti candenti lumine tinctus,
versandoque globum variantis edere formas,
donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,
ad speciem vertit nobis oculosque patentis;
inde minutatim retro contorquet et aufert {{r|725}}
luciferam partem glomeraminis atque pilai;
ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans
astrologorum artem contra convincere tendit,
proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque
aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis. {{r|730}}
denique cur nequeat semper nova luna creari
ordine formarum certo certisque figuris
inque dies privos aborisci quaeque creata
atque alia illius reparari in parte locoque,
difficilest ratione docere et vincere verbis, {{r|735}}
ordine cum [videas] tam certo multa creari.
it Ver et Venus et Veneris praenuntius ante
pennatus graditur, Zephyri vestigia propter
Flora quibus mater praespargens ante viai
cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet. {{r|740}}
inde loci sequitur Calor aridus et comes una
pulverulenta Ceres [et] etesia flabra aquilonum.
inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.
inde aliae tempestates ventique secuntur,
altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens. {{r|745}}
tandem Bruma nives adfert pigrumque rigorem
reddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.
quo minus est mirum, si certo tempore luna
gignitur et certo deletur tempore rusus,
cum fieri possint tam certo tempore multa. {{r|750}}

Solis item quoque defectus lunaeque latebras
pluribus e causis fieri tibi posse putandumst.
nam cur luna queat terram secludere solis
lumine et a terris altum caput obstruere ei,
obiciens caecum radiis ardentibus orbem, {{r|755}}
tempore eodem aliut facere id non posse putetur
corpus, quod cassum labatur lumine semper?
solque suos etiam dimittere languidus ignis
tempore cur certo nequeat recreareque lumen,
cum loca praeteriit flammis infesta per auras, {{r|760}}
quae faciunt ignis interstingui atque perire?
et cur terra queat lunam spoliare vicissim
lumine et oppressum solem super ipsa tenere,
menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,
tempore eodem aliud nequeat succurrere lunae {{r|765}}
corpus vel supra solis perlabier orbem,
quod radios inter rumpat lumenque profusum?
et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,
cur nequeat certa mundi languescere parte,
dum loca luminibus propriis inimica per exit? {{r|770}}
[menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras].

Quod superest, quoniam magni per caerula mundi
qua fieri quicquid posset ratione resolvi,
solis uti varios cursus lunaeque meatus
noscere possemus quae vis et causa cieret, {{r|775}}
quove modo [possent] offecto lumine obire
et neque opinantis tenebris obducere terras,
cum quasi conivent et aperto lumine rursum
omnia convisunt clara loca candida luce,
nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae {{r|780}}
arva, novo fetu quid primum in luminis oras
tollere et incertis crerint committere ventis.

Principio genus herbarum viridemque nitorem
terra dedit circum collis camposque per omnis,
florida fulserunt viridanti prata colore, {{r|785}}
arboribusque datumst variis exinde per auras
crescendi magnum inmissis certamen habenis.
ut pluma atque pili primum saetaeque creantur
quadripedum membris et corpore pennipotentum,
sic nova tum tellus herbas virgultaque primum {{r|790}}
sustulit, inde loci mortalia saecla creavit
multa modis multis varia ratione coorta.
nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,
nec terrestria de salsis exisse lacunis.
linquitur ut merito maternum nomen adepta {{r|795}}
terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.
multaque nunc etiam existunt animalia terris
imbribus et calido solis concreta vapore;
quo minus est mirum, si tum sunt plura coorta
et maiora, nova tellure atque aethere adulta. {{r|800}}
principio genus alituum variaeque volucres
ova relinquebant exclusae tempore verno,
folliculos ut nunc teretis aestate cicadae
lincunt sponte sua victum vitamque petentes.
tum tibi terra dedit primum mortalia saecla. {{r|805}}
multus enim calor atque umor superabat in arvis.
hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,
crescebant uteri terram radicibus apti;
quos ubi tempore maturo pate fecerat aetas
infantum, fugiens umorem aurasque petessens, {{r|810}}
convertebat ibi natura foramina terrae
et sucum venis cogebat fundere apertis
consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque
cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis
impetus in mammas convertitur ille alimenti. {{r|815}}
terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile
praebebat multa et molli lanugine abundans.
at novitas mundi nec frigora dura ciebat
nec nimios aestus nec magnis viribus auras.
omnia enim pariter crescunt et robora sumunt. {{r|820}}

Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta
terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit
humanum atque animal prope certo tempore fudit
omne quod in magnis bacchatur montibus passim,
aëriasque simul volucres variantibus formis. {{r|825}}
sed quia finem aliquam pariendi debet habere,
destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.
mutat enim mundi naturam totius aetas
ex alioque alius status excipere omnia debet
nec manet ulla sui similis res: omnia migrant, {{r|830}}
omnia commutat natura et vertere cogit.
namque aliud putrescit et aevo debile languet,
porro aliud [suc]crescit et [e] contemptibus exit.
sic igitur mundi naturam totius aetas
mutat, et ex alio terram status excipit alter, {{r|835}}
quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.

Multaque tum tellus etiam portenta creare
conatast mira facie membrisque coorta,
androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,
orba pedum partim, manuum viduata vicissim, {{r|840}}
muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,
vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,
nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam
nec vitare malum nec sumere quod volet usus.
cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat, {{r|845}}
ne quiquam, quoniam natura absterruit auctum
nec potuere cupitum aetatis tangere florem
nec reperire cibum nec iungi per Veneris res.
multa videmus enim rebus concurrere debere,
ut propagando possint procudere saecla; {{r|850}}
pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus
semina qua possint membris manare remissis,
feminaque ut maribus coniungi possit, habere,
mutua qui mutent inter se gaudia uterque.

Multaque tum interiisse animantum saecla necessest {{r|855}}
nec potuisse propagando procudere prolem.
nam quae cumque vides vesci vitalibus auris,
aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est
ex ineunte aevo genus id tuta reservans.
multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae {{r|860}}
commendata manent, tutelae tradita nostrae.
principio genus acre leonum saevaque saecla
tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.
at levisomna canum fido cum pectore corda,
et genus omne quod est veterino semine partum {{r|865}}
lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla
omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi;
nam cupide fugere feras pacemque secuta
sunt et larga suo sine pabula parta labore,
quae damus utilitatis eorum praemia causa. {{r|870}}
at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa
sponte sua possent ut vivere nec dare nobis
utilitatem aliquam, quare pateremur eorum
praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant {{r|875}}
indupedita suis fatalibus omnia vinclis,
donec ad interitum genus id natura redegit.

Sed neque Centauri fuerunt nec tempore in ullo
esse queunt duplici natura et corpore bino
ex alienigenis membris compacta, potestas {{r|880}}
hinc illinc partis ut sat par esse potissit.
id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
principio circum tribus actis impiger annis
floret equus, puer haut quaquam; nam saepe etiam nunc
ubera mammarum in somnis lactantia quaeret. {{r|885}}
post ubi equum validae vires aetate senecta
membraque deficiunt fugienti languida vita,
tum demum puerili aevo florenta iuventas
officit et molli vestit lanugine malas;
ne forte ex homine et veterino semine equorum {{r|890}}
confieri credas Centauros posse neque esse,
aut rapidis canibus succinctas semimarinis
corporibus Scyllas et cetera de genere horum,
inter se quorum discordia membra videmus;
quae neque florescunt pariter nec robora sumunt {{r|895}}
corporibus neque proiciunt aetate senecta
nec simili Venere ardescunt nec moribus unis
conveniunt neque sunt eadem iucunda per artus.
quippe videre licet pinguescere saepe cicuta
barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum. {{r|900}}
flamma quidem [vero] cum corpora fulva leonum
tam soleat torrere atque urere quam genus omne
visceris in terris quod cumque et sanguinis extet,
qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,
prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera {{r|905}}
ore foras acrem flaret de corpore flammam?
quare etiam tellure nova caeloque recenti
talia qui fingit potuisse animalia gigni,
nixus in hoc uno novitatis nomine inani,
multa licet simili ratione effutiat ore, {{r|910}}
aurea tum dicat per terras flumina vulgo
fluxisse et gemmis florere arbusta suësse
aut hominem tanto membrorum esse impete natum,
trans maria alta pedum nisus ut ponere posset
et manibus totum circum se vertere caelum. {{r|915}}
nam quod multa fuere in terris semina rerum,
tempore quo primum tellus animalia fudit,
nil tamen est signi mixtas potuisse creari
inter se pecudes compactaque membra animantum,
propterea quia quae de terris nunc quoque abundant {{r|920}}
herbarum genera ac fruges arbustaque laeta
non tamen inter se possunt complexa creari,
sed res quaeque suo ritu procedit et omnes
foedere naturae certo discrimina servant.

Et genus humanum multo fuit illud in arvis {{r|925}}
durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,
et maioribus et solidis magis ossibus intus
fundatum, validis aptum per viscera nervis,
nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur
nec novitate cibi nec labi corporis ulla. {{r|930}}
multaque per caelum solis volventia lustra
volgivago vitam tractabant more ferarum.
nec robustus erat curvi moderator aratri
quisquam, nec scibat ferro molirier arva
nec nova defodere in terram virgulta neque altis {{r|935}}
arboribus veteres decidere falcibus ramos.
quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat
sponte sua, satis id placabat pectora donum.
glandiferas inter curabant corpora quercus
plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis {{r|940}}
arbita puniceo fieri matura colore,
plurima tum tellus etiam maiora ferebat.
multaque praeterea novitas tum florida mundi
pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.
at sedare sitim fluvii fontesque vocabant, {{r|945}}
ut nunc montibus e magnis decursus aquai
claricitat late sitientia saecla ferarum.
denique nota vagis silvestria templa tenebant
nympharum, quibus e scibant umore fluenta
lubrica proluvie larga lavere umida saxa, {{r|950}}
umida saxa, super viridi stillantia musco,
et partim plano scatere atque erumpere campo.
necdum res igni scibant tractare neque uti
pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,
sed nemora atque cavos montis silvasque colebant {{r|955}}
et frutices inter condebant squalida membra
verbera ventorum vitare imbrisque coacti.
nec commune bonum poterant spectare neque ullis
moribus inter se scibant nec legibus uti.
quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat {{r|960}}
sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.
et Venus in silvis iungebat corpora amantum;
conciliabat enim vel mutua quamque cupido
vel violenta viri vis atque inpensa libido
vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta. {{r|965}}
et manuum mira freti virtute pedumque
consectabantur silvestria saecla ferarum
missilibus saxis et magno pondere clavae.
multaque vincebant, vitabant pauca latebris;
saetigerisque pares subus silvestria membra {{r|970}}
nuda dabant terrae nocturno tempore capti,
circum se foliis ac frondibus involventes.
nec plangore diem magno solemque per agros
quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,
sed taciti respectabant somnoque sepulti, {{r|975}}
dum rosea face sol inferret lumina caelo.
a parvis quod enim consuerant cernere semper
alterno tenebras et lucem tempore gigni,
non erat ut fieri posset mirarier umquam
nec diffidere, ne terras aeterna teneret {{r|980}}
nox in perpetuum detracto lumine solis.
sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum
infestam miseris faciebant saepe quietem.
eiectique domo fugiebant saxea tecta
spumigeri suis adventu validique leonis {{r|985}}
atque intempesta cedebant nocte paventes
hospitibus saevis instrata cubilia fronde.

Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla
dulcia linquebant lamentis lumina vitae.
unus enim tum quisque magis deprensus eorum {{r|990}}
pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,
et nemora ac montis gemitu silvasque replebat
viva videns vivo sepeliri viscera busto.
at quos effugium servarat corpore adeso,
posterius tremulas super ulcera tetra tenentes {{r|995}}
palmas horriferis accibant vocibus Orcum,
donique eos vita privarant vermina saeva
expertis opis, ignaros quid volnera vellent.
at non multa virum sub signis milia ducta
una dies dabat exitio nec turbida ponti {{r|1000}}
aequora lidebant navis ad saxa virosque.
nam temere in cassum frustra mare saepe coortum
saevibat leviterque minas ponebat inanis,
nec poterat quemquam placidi pellacia ponti
subdola pellicere in fraudem ridentibus undis. {{r|1005}}
improba navigii ratio tum caeca iacebat.
tum penuria deinde cibi languentia leto
membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.
illi inprudentes ipsi sibi saepe venenum
vergebant, nunc dant [aliis] sollertius ipsi. {{r|1010}}

Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt
et mulier coniuncta viro concessit in unum

* * *

cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,
tum genus humanum primum mollescere coepit.
ignis enim curavit, ut alsia corpora frigus {{r|1015}}
non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,
et Venus inminuit viris puerique parentum
blanditiis facile ingenium fregere superbum.
tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes
finitimi inter se nec laedere nec violari, {{r|1020}}
et pueros commendarunt muliebreque saeclum,
vocibus et gestu cum balbe significarent
imbecillorum esse aequum misererier omnis.
nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,
sed bona magnaque pars servabat foedera caste; {{r|1025}}
aut genus humanum iam tum foret omne peremptum
nec potuisset adhuc perducere saecla propago.

At varios linguae sonitus natura subegit
mittere et utilitas expressit nomina rerum,
non alia longe ratione atque ipsa videtur {{r|1030}}
protrahere ad gestum pueros infantia linguae,
cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.
sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.
cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,
illis iratus petit atque infestus inurget. {{r|1035}}
at catuli pantherarum scymnique leonum
unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,
vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.
alituum porro genus alis omne videmus
fidere et a pennis tremulum petere auxiliatum. {{r|1040}}
proinde putare aliquem tum nomina distribuisse
rebus et inde homines didicisse vocabula prima,
desiperest. nam cur hic posset cuncta notare
vocibus et varios sonitus emittere linguae,
tempore eodem alii facere id non quisse putentur? {{r|1045}}
praeterea si non alii quoque vocibus usi
inter se fuerant, unde insita notities est
utilitatis et unde data est huic prima potestas,
quid vellet facere ut sciret animoque videret?
cogere item pluris unus victosque domare {{r|1050}}
non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.
nec ratione docere ulla suadereque surdis,
quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur
nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris
vocis inauditos sonitus obtundere frustra. {{r|1055}}
postremo quid in hac mirabile tantoperest re,
si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,
pro vario sensu varia res voce notaret?
cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum
dissimilis soleant voces variasque ciere, {{r|1060}}
cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.
quippe [et]enim licet id rebus cognoscere apertis.
inritata canum cum primum magna Molossum
mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,
longe alio sonitu rabies [re]stricta minatur, {{r|1065}}
et cum iam latrant et vocibus omnia complent;
at catulos blande cum lingua lambere temptant
aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes
suspensis teneros imitantur dentibus haustus,
longe alio pacto gannitu vocis adulant, {{r|1070}}
et cum deserti baubantur in aedibus, aut cum
plorantis fugiunt summisso corpore plagas.
denique non hinnitus item differre videtur,
inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus
pinnigeri saevit calcaribus ictus Amoris {{r|1075}}
et fremitum patulis sub naribus edit ad arma,
et cum sic alias concussis artibus hinnit?
postremo genus alituum variaeque volucres,
accipitres atque ossifragae mergique marinis
fluctibus in salso victum vitamque petentes, {{r|1080}}
longe alias alio iaciunt in tempore voces,
et quom de victu certant praedaque repugnant.
et partim mutant cum tempestatibus una
raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta
corvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbris {{r|1085}}
poscere et inter dum ventos aurasque vocare.
ergo si varii sensus animalia cogunt,
muta tamen cum sint, varias emittere voces,
quanto mortalis magis aequumst tum potuisse
dissimilis alia atque alia res voce notare! {{r|1090}}

Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,
fulmen detulit in terram mortalibus ignem
primitus, inde omnis flammarum diditur ardor;
multa videmus enim caelestibus insita flammis
fulgere, cum caeli donavit plaga vaporis. {{r|1095}}
et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans
aestuat in ramos incumbens arboris arbor,
exprimitur validis extritus viribus ignis,
emicat inter dum flammai fervidus ardor,
mutua dum inter se rami stirpesque teruntur. {{r|1100}}
quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.
inde cibum quoquere ac flammae mollire vapore
sol docuit, quoniam mitescere multa videbant
verberibus radiorum atque aestu victa per agros.

Inque dies magis hi victum vitamque priorem {{r|1105}}
commutare novis monstrabant rebus et igni,
ingenio qui praestabant et corde vigebant.
condere coeperunt urbis arcemque locare
praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,
et pecudes et agros divisere atque dedere {{r|1110}}
pro facie cuiusque et viribus ingenioque;
nam facies multum valuit viresque vigebant.
posterius res inventast aurumque repertum,
quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;
divitioris enim sectam plerumque secuntur {{r|1115}}
quam lubet et fortes et pulchro corpore creti.
quod siquis vera vitam ratione gubernet,
divitiae grandes homini sunt vivere parce
aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.
at claros homines voluerunt se atque potentes, {{r|1120}}
ut fundamento stabili fortuna maneret
et placidam possent opulenti degere vitam,
ne quiquam, quoniam ad summum succedere honorem
certantes iter infestum fecere viai,
et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos {{r|1125}}
invidia inter dum contemptim in Tartara taetra;
invidia quoniam ceu fulmine summa vaporant
plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;
ut satius multo iam sit parere quietum
quam regere imperio res velle et regna tenere. {{r|1130}}
proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,
angustum per iter luctantes ambitionis;
quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque
res ex auditis potius quam sensibus ipsis,
nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante. {{r|1135}}

Ergo regibus occisis subversa iacebat
pristina maiestas soliorum et sceptra superba,
et capitis summi praeclarum insigne cruentum
sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;
nam cupide conculcatur nimis ante metutum. {{r|1140}}
res itaque ad summam faecem turbasque redibat,
imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.
inde magistratum partim docuere creare
iuraque constituere, ut vellent legibus uti.
nam genus humanum, defessum vi colere aevom, {{r|1145}}
ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum
sponte sua cecidit sub leges artaque iura.
acrius ex ira quod enim se quisque parabat
ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,
hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom. {{r|1150}}
inde metus maculat poenarum praemia vitae.
circumretit enim vis atque iniuria quemque
atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,
nec facilest placidam ac pacatam degere vitam
qui violat factis communia foedera pacis. {{r|1155}}
etsi fallit enim divom genus humanumque,
perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;
quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes
aut morbo delirantes protraxe ferantur
et celata [mala] in medium et peccata dedisse. {{r|1160}}

Nunc quae causa deum per magnas numina gentis
pervulgarit et ararum compleverit urbis
suscipiendaque curarit sollemnia sacra,
quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,
unde etiam nunc est mortalibus insitus horror, {{r|1165}}
qui delubra deum nova toto suscitat orbi
terrarum et festis cogit celebrare diebus,
non ita difficilest rationem reddere verbis.
quippe etenim iam tum divom mortalia saecla
egregias animo facies vigilante videbant {{r|1170}}
et magis in somnis mirando corporis auctu.
his igitur sensum tribuebant propterea quod
membra movere videbantur vocesque superbas
mittere pro facie praeclara et viribus amplis.
aeternamque dabant vitam, quia semper eorum {{r|1175}}
subpeditabatur facies et forma manebat,
et tamen omnino quod tantis viribus auctos
non temere ulla vi convinci posse putabant.
fortunisque ideo longe praestare putabant,
quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum, {{r|1180}}
et simul in somnis quia multa et mira videbant
efficere et nullum capere ipsos inde laborem.
praeterea caeli rationes ordine certo
et varia annorum cernebant tempora verti
nec poterant quibus id fieret cognoscere causis. {{r|1185}}
ergo perfugium sibi habebant omnia divis
tradere et illorum nutu facere omnia flecti.
in caeloque deum sedes et templa locarunt,
per caelum volvi quia nox et luna videtur,
luna dies et nox et noctis signa severa {{r|1190}}
noctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,
nubila sol imbres nix venti fulmina grando
et rapidi fremitus et murmura magna minarum.

O genus infelix humanum, talia divis
cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas! {{r|1195}}
quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis
volnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!
nec pietas ullast velatum saepe videri
vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras
nec procumbere humi prostratum et pandere palmas {{r|1200}}
ante deum delubra nec aras sanguine multo
spargere quadrupedum nec votis nectere vota,
sed mage pacata posse omnia mente tueri.
nam cum suspicimus magni caelestia mundi
templa super stellisque micantibus aethera fixum, {{r|1205}}
et venit in mentem solis lunaeque viarum,
tunc aliis oppressa malis in pectora cura
illa quoque expergefactum caput erigere infit,
ne quae forte deum nobis inmensa potestas
sit, vario motu quae candida sidera verset; {{r|1210}}
temptat enim dubiam mentem rationis egestas,
ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,
et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi
et taciti motus hunc possint ferre laborem,
an divinitus aeterna donata salute {{r|1215}}
perpetuo possint aevi labentia tractu
inmensi validas aevi contemnere viris.
praeterea cui non animus formidine divum
contrahitur, cui non correpunt membra pavore,
fulminis horribili cum plaga torrida tellus {{r|1220}}
contremit et magnum percurrunt murmura caelum?
non populi gentesque tremunt, regesque superbi
corripiunt divum percussi membra timore,
ne quod ob admissum foede dictumve superbe
poenarum grave sit solvendi tempus adauctum? {{r|1225}}
summa etiam cum vis violenti per mare venti
induperatorem classis super aequora verrit
cum validis pariter legionibus atque elephantis,
non divom pacem votis adit ac prece quaesit
ventorum pavidus paces animasque secundas? {{r|1230}}
ne quiquam, quoniam violento turbine saepe
correptus nihilo fertur minus ad vada leti.
usque adeo res humanas vis abdita quaedam
opterit et pulchros fascis saevasque secures
proculcare ac ludibrio sibi habere videtur. {{r|1235}}
denique sub pedibus tellus cum tota vacillat
concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,
quid mirum si se temnunt mortalia saecla
atque potestatis magnas mirasque relinquunt
in rebus viris divum, quae cuncta gubernent? {{r|1240}}

Quod super est, ae[s at]que aurum ferrumque repertumst
et simul argenti pondus plumbique potestas,
ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat
montibus in magnis, seu caelo fulmine misso,
sive quod inter se bellum silvestre gerentes {{r|1245}}
hostibus intulerant ignem formidinis ergo,
sive quod inducti terrae bonitate volebant
pandere agros pinguis et pascua reddere rura,
sive feras interficere et ditescere praeda;
nam fovea atque igni prius est venarier ortum {{r|1250}}
quam saepire plagis saltum canibusque ciere.
quicquid id est, qua cumque e causa flammeus ardor
horribili sonitu silvas exederat altis
a radicibus et terram percoxerat igni,
manabat venis ferventibus in loca terrae {{r|1255}}
concava conveniens argenti rivus et auri,
aeris item et plumbi. quae cum concreta videbant
posterius claro in terra splendere colore,
tollebant nitido capti levique lepore,
et simili formata videbant esse figura {{r|1260}}
atque lacunarum fuerant vestigia cuique.
tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore
quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,
et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse
mucronum duci fastigia procudendo, {{r|1265}}
ut sibi tela parent silvasque ut caedere possint
materiemque dolare et levia radere tigna
et terebrare etiam ac pertundere perque forare.
nec minus argento facere haec auroque parabant
quam validi primum violentis viribus aeris, {{r|1270}}
ne quiquam, quoniam cedebat victa potestas
nec poterant pariter durum sufferre laborem.
nam fuit in pretio magis aes aurumque iacebat
propter inutilitatem hebeti mucrone retusum;
nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem. {{r|1275}}
sic volvenda aetas commutat tempora rerum.
quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;
porro aliud succedit et [e] contemptibus exit
inque dies magis adpetitur floretque repertum
laudibus et miro est mortalis inter honore. {{r|1280}}

Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta
sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.
arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt
et lapides et item silvarum fragmina rami
et flamma atque ignes, post quam sunt cognita primum. {{r|1285}}
posterius ferri vis est aerisque reperta.
et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,
quo facilis magis est natura et copia maior.
aere solum terrae tractabant, aereque belli
miscebant fluctus et vulnera vasta serebant {{r|1290}}
et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis
omnia cedebant armatis nuda et inerma.
inde minutatim processit ferreus ensis
versaque in obprobrium species est falcis ahenae,
et ferro coepere solum proscindere terrae {{r|1295}}
exaequataque sunt creperi certamina belli.
et prius est armatum in equi conscendere costas
et moderarier hunc frenis dextraque vigere
quam biiugo curru belli temptare pericla.
et biiugo prius est quam bis coniungere binos {{r|1300}}
et quam falciferos armatum escendere currus.
inde boves Lucas turrito corpore, tetras,
anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni
sufferre et magnas Martis turbare catervas.
sic alid ex alio peperit discordia tristis, {{r|1305}}
horribile humanis quod gentibus esset in armis,
inque dies belli terroribus addidit augmen.

Temptarunt etiam tauros in moenere belli
expertique sues saevos sunt mittere in hostis.
et validos partim prae se misere leones {{r|1310}}
cum doctoribus armatis saevisque magistris,
qui moderarier his possent vinclisque tenere,
ne quiquam, quoniam permixta caede calentes
turbabant saevi nullo discrimine turmas,
terrificas capitum quatientis undique cristas, {{r|1315}}
nec poterant equites fremitu perterrita equorum
pectora mulcere et frenis convertere in hostis.
inritata leae iaciebant corpora saltu
undique et adversum venientibus ora patebant
et nec opinantis a tergo deripiebant {{r|1320}}
deplexaeque dabant in terram volnere victos,
morsibus adfixae validis atque unguibus uncis.
iactabantque suos tauri pedibusque terebant
et latera ac ventres hauribant supter equorum
cornibus et terram minitanti mente ruebant. {{r|1325}}
et validis socios caedebant dentibus apri
tela infracta suo tinguentes sanguine saevi
[in se fracta suo tinguentes sanguine tela,]
permixtasque dabant equitum peditumque ruinas.
nam transversa feros exibant dentis adactus {{r|1330}}
iumenta aut pedibus ventos erecta petebant,
ne quiquam, quoniam ab nervis succisa videres
concidere atque gravi terram consternere casu.
si quos ante domi domitos satis esse putabant,
effervescere cernebant in rebus agundis {{r|1335}}
volneribus clamore fuga terrore tumultu,
nec poterant ullam partem redducere eorum;
diffugiebat enim varium genus omne ferarum,
ut nunc saepe boves Lucae ferro male mactae
diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere. {{r|1340}}
Sed facere id non tam vincendi spe voluerunt;
quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire,
qui numero diffidebant armisque vacabant,
si fuit ut facerent. sed vix adducor ut ante
non quierint animo praesentire atque videre, {{r|1345}}
quam commune malum fieret foedumque, futurum.
et magis id possis factum contendere in omni
in variis mundis varia ratione creatis,
quam certo atque uno terrarum quolibet orbi.

Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen. {{r|1350}}
textile post ferrumst, quia ferro tela paratur,
nec ratione alia possunt tam levia gigni
insilia ac fusi, radii, scapique sonantes.
et facere ante viros lanam natura coëgit
quam muliebre genus; nam longe praestat in arte {{r|1355}}
et sollertius est multo genus omne virile;
agricolae donec vitio vertere severi,
ut muliebribus id manibus concedere vellent
atque ipsi pariter durum sufferre laborem
atque opere in duro durarent membra manusque. {{r|1360}}

At specimen sationis et insitionis origo  
ipsa fuit rerum primum natura creatrix,
arboribus quoniam bacae glandesque caducae
tempestiva dabant pullorum examina supter;
unde etiam libitumst stirpis committere ramis {{r|1365}}
et nova defodere in terram virgulta per agros.
inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli
temptabant fructusque feros mansuescere terra
cernebant indulgendo blandeque colendo.
inque dies magis in montem succedere silvas {{r|1370}}
cogebant infraque locum concedere cultis,
prata lacus rivos segetes vinetaque laeta
collibus et campis ut haberent, atque olearum
caerula distinguens inter plaga currere posset
per tumulos et convallis camposque profusa; {{r|1375}}
ut nunc esse vides vario distincta lepore
omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant
arbustisque tenent felicibus opsita circum.

At liquidas avium voces imitarier ore
ante fuit multo quam levia carmina cantu {{r|1380}}
concelebrare homines possent aurisque iuvare.
et zephyri cava per calamorum sibila primum
agrestis docuere cavas inflare cicutas.
inde minutatim dulcis didicere querellas,
tibia quas fundit digitis pulsata canentum, {{r|1385}}
avia per nemora ac silvas saltusque reperta,
per loca pastorum deserta atque otia dia.
[sic unum quicquid paulatim protrahit aetas
in medium ratioque in luminis eruit oras.]
haec animos ollis mulcebant atque iuvabant {{r|1390}}
cum satiate cibi; nam tum sunt omnia cordi.
saepe itaque inter se prostrati in gramine molli
propter aquae rivom sub ramis arboris altae.
non magnis opibus iucunde corpora habebant,
praesertim cum tempestas ridebat et anni {{r|1395}}
tempora pingebant viridantis floribus herbas.
tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni
consuerant; agrestis enim tum musa vigebat.
tum caput atque umeros plexis redimire coronis
floribus et foliis lascivia laeta movebat, {{r|1400}}
atque extra numerum procedere membra moventes
duriter et duro terram pede pellere matrem;
unde oriebantur risus dulcesque cachinni,
omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.
et vigilantibus hinc aderant solacia somno {{r|1405}}
ducere multimodis voces et flectere cantus
et supera calamos unco percurrere labro;
unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur.
et numerum servare genus didicere, neque hilo
maiore interea capiunt dulcedine fructum {{r|1410}}
quam silvestre genus capiebat terrigenarum.
nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante
suavius, in primis placet et pollere videtur,
posteriorque fere melior res illa reperta
perdit et immutat sensus ad pristina quaeque. {{r|1415}}
sic odium coepit glandis, sic illa relicta
strata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.
pellis item cecidit vestis contempta ferina;
quam reor invidia tali tunc esse repertam,
ut letum insidiis qui gessit primus obiret, {{r|1420}}
et tamen inter eos distractam sanguine multo
disperiise neque in fructum convertere quisse.
tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curis
exercent hominum vitam belloque fatigant;
quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit. {{r|1425}}
frigus enim nudos sine pellibus excruciabat
terrigenas; at nos nil laedit veste carere
purpurea atque auro signisque ingentibus apta,
dum plebeia tamen sit, quae defendere possit.

Ergo hominum genus in cassum frustraque laborat {{r|1430}}
semper et [in] curis consumit inanibus aevom,
ni mirum quia non cognovit quae sit habendi
finis et omnino quoad crescat vera voluptas;
idque minutatim vitam provexit in altum
et belli magnos commovit funditus aestus. {{r|1435}}
at vigiles mundi magnum versatile templum
sol et luna suo lustrantes lumine circum
perdocuere homines annorum tempora verti
et certa ratione geri rem atque ordine certo.

Iam validis saepti degebant turribus aevom, {{r|1440}}
et divisa colebatur discretaque tellus,
tum mare velivolis florebat navibus ponti,
auxilia ac socios iam pacto foedere habebant,
carminibus cum res gestas coepere poëtae
tradere; nec multo prius sunt elementa reperta. {{r|1445}}
propterea quid sit prius actum respicere aetas
nostra nequit, nisi qua ratio vestigia monstrat.

Navigia atque agri culturas moenia leges
arma vias vestes [et] cetera de genere horum,
praemia, delicias quoque vitae funditus omnis, {{r|1450}}
carmina, picturas et daedala signa polita
usus et impigrae simul experientia mentis
paulatim docuit pedetemptim progredientis.
sic unum quicquid paulatim protrahit aetas
in medium ratioque in luminis erigit oras; {{r|1455}}
namque alid ex alio clarescere corde videbant,
artibus ad summum donec venere cacumen.

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber IV
|Post= Liber VI
|PostNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber VI
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[en:Of The Nature of Things (Titus Lucretius Carus)/Book V]]
[[it:Della natura delle cose/Libro quinto]]</text>
      <sha1>pbabmqu1o8rtgza8rynj2na77shvtbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4942</id>
    <revision>
      <id>272268</id>
      <parentid>194647</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60726" sha1="lrneclaa0twflyd39hwbml3xe619ujl" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Lucretius Carus
|OperaeTitulus= De rerum natura
|OperaeWikiPagina= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)
|Annus=
|SubTitulus= Liber VI
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber V
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber V
|Post=
|PostNomen=
}}
&lt;poem&gt;

Primae frugiparos fetus mortalibus aegris{{r|1|}}{{r|0|}}
dididerunt quondam praeclaro nomine Athenae
et recreaverunt vitam legesque rogarunt
et primae dederunt solacia dulcia vitae,
cum genuere virum tali cum corde repertum, {{r|5}}
omnia veridico qui quondam ex ore profudit;
cuius et extincti propter divina reperta
divolgata vetus iam ad caelum gloria fertur.
nam cum vidit hic ad victum quae flagitat usus
omnia iam ferme mortalibus esse parata {{r|10}}
et, pro quam possent, vitam consistere tutam,
divitiis homines et honore et laude potentis
affluere atque bona gnatorum excellere fama,
nec minus esse domi cuiquam tamen anxia cordi,
atque animi ingratis vitam vexare sine ulla {{r|15}}
pausa atque infestis cogi saevire querellis,
intellegit ibi vitium vas efficere ipsum
omniaque illius vitio corrumpier intus,
quae conlata foris et commoda cumque venirent;
partim quod fluxum pertusumque esse videbat, {{r|20}}
ut nulla posset ratione explerier umquam,
partim quod taetro quasi conspurcare sapore
omnia cernebat, quae cumque receperat, intus.
veridicis igitur purgavit pectora dictis
et finem statuit cuppedinis atque timoris {{r|25}}
exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes,
quid foret, atque viam monstravit, tramite parvo
qua possemus ad id recto contendere cursu,
quidve mali foret in rebus mortalibus passim,
quod fieret naturali varieque volaret {{r|30}}
seu casu seu vi, quod sic natura parasset,
et quibus e portis occurri cuique deceret,
et genus humanum frustra plerumque probavit
volvere curarum tristis in pectore fluctus.
nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis {{r|35}}
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
non radii solis nec lucida tela diei {{r|40}}
discutiant, sed naturae species ratioque.
quo magis inceptum pergam pertexere dictis.

Et quoniam docui mundi mortalia templa
esse [et] nativo consistere corpore caelum,
et quae cumque in eo fiunt fierique necessest {{r|45}}
pleraque dissolui, qui restant percipe porro,
quandoquidem semel insignem conscendere currum

* * *

tu mihi supremae praescripta ad candida callis
currenti spatium praemonstra, callida musa
Calliope, requies hominum divomque voluptas, {{r|50}}
te duce ut insigni capiam cum laude coronam.

* * *

ventorum existant, placentur [ut] omnia rursum

* * *

quae fuerint, sint placato conversa furore.
cetera quae fieri in terris caeloque tuentur
mortales, pavidis cum pendent mentibus saepe {{r|55}}
et faciunt animos humilis formidine divom
depressosque premunt ad terram propterea quod
ignorantia causarum conferre deorum
cogit ad imperium res et concedere regnum.
[quorum operum causas nulla ratione videre {{r|60}}
possunt ac fieri divino numine rentur.]
nam bene qui didicere deos securum agere aevom,
si tamen interea mirantur qua ratione
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris, {{r|65}}
rursus in antiquas referuntur religionis
et dominos acris adsciscunt, omnia posse
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
quid nequeat, finita potestas denique cuique
qua nam sit ratione atque alte terminus haerens; {{r|70}}
quo magis errantes caeca ratione feruntur.
quae nisi respuis ex animo longeque remittis
dis indigna putare alienaque pacis eorum,
delibata deum per te tibi numina sancta
saepe oberunt; non quo violari summa deum vis {{r|75}}
possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris,
sed quia tute tibi placida cum pace quietos
constitues magnos irarum volvere fluctus,
nec delubra deum placido cum pectore adibis,
nec de corpore quae sancto simulacra feruntur {{r|80}}
in mentes hominum divinae nuntia formae,
suscipere haec animi tranquilla pace valebis.
inde videre licet qualis iam vita sequatur.
quam quidem ut a nobis ratio verissima longe
reiciat, quamquam sunt a me multa profecta, {{r|85}}
multa tamen restant et sunt ornanda politis
versibus; est ratio caelisque tenenda,
sunt tempestates et fulmina clara canenda,
quid faciant et qua de causa cumque ferantur;
ne trepides caeli divisis partibus amens, {{r|90}}
unde volans ignis pervenerit aut in utram se
verterit hinc partim, quo pacto per loca saepta
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se.
[quorum operum causas nulla ratione videre
possunt ac fieri divino numine rentur.] {{r|95}}

Principio tonitru quatiuntur caerula caeli
propterea quia concurrunt sublime volantes
aetheriae nubes contra pugnantibus ventis.
nec fit enim sonitus caeli de parte serena,
verum ubi cumque magis denso sunt agmine nubes, {{r|100}}
tam magis hinc magno fremitus fit murmure saepe.
praeterea neque tam condenso corpore nubes
esse queunt quam sunt lapides ac ligna, neque autem
tam tenues quam sunt nebulae fumique volantes;
nam cadere aut bruto deberent pondere pressae {{r|105}}
ut lapides, aut ut fumus constare nequirent
nec cohibere nives gelidas et grandinis imbris.

Dant etiam sonitum patuli super aequora mundi,
carbasus ut quondam magnis intenta theatris
dat crepitum malos inter iactata trabesque, {{r|110}}
inter dum perscissa furit petulantibus auris
et fragilis [sonitus] chartarum commeditatur;
id quoque enim genus in tonitru cognoscere possis,
aut ubi suspensam vestem chartasque volantis
verberibus venti versant planguntque per auras. {{r|115}}
fit quoque enim inter dum [ut] non tam concurrere nubes
frontibus adversis possint quam de latere ire
diverso motu radentes corpora tractim,
aridus unde auris terget sonus ille diuque
ducitur, exierunt donec regionibus artis. {{r|120}}

Hoc etiam pacto tonitru concussa videntur
omnia saepe gravi tremere et divolsa repente
maxima dissiluisse capacis moenia mundi,
cum subito validi venti conlecta procella
nubibus intorsit sese conclusaque ibidem {{r|125}}
turbine versanti magis ac magis undique nubem
cogit uti fiat spisso cava corpore circum,
post ubi conminuit vis eius et impetus acer,
tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem.
nec mirum, cum plena animae vensicula parva {{r|130}}
saepe haud dat parvum sonitum displosa repente.

Est etiam ratio, cum venti nubila perflant,
ut sonitus faciant; etenim ramosa videmus
nubila saepe modis multis atque aspera ferri;
scilicet ut, crebram silvam cum flamina cauri {{r|135}}
perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem.

Fit quoque ut inter dum validi vis incita venti
perscindat nubem perfringens impete recto;
nam quid possit ibi flatus manifesta docet res,
hic, ubi lenior est, in terra cum tamen alta {{r|140}}
arbusta evolvens radicibus haurit ab imis.
sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur
dant in frangendo graviter; quod item fit in altis
fluminibus magnoque mari, cum frangitur aestus.

Fit quoque, ubi e nubi in nubem vis incidit ardens {{r|145}}
fulminis; haec multo si forte umore recepit
ignem, continuo magno clamore trucidat;
ut calidis candens ferrum e fornacibus olim
stridit, ubi in gelidum propter demersimus imbrem.

Aridior porro si nubes accipit ignem, {{r|150}}
uritur ingenti sonitu succensa repente,
lauricomos ut si per montis flamma vagetur
turbine ventorum comburens impete magno;
nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus
terribili sonitu flamma crepitante crematur. {{r|155}}

Denique saepe geli multus fragor atque ruina
grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte;
ventus enim cum confercit, franguntur in artum
concreti montes nimborum et grandine mixti.

Fulgit item, nubes ignis cum semina multa {{r|160}}
excussere suo concursu, ceu lapidem si
percutiat lapis aut ferrum; nam tum quoque lumen
exilit et claras scintillas dissipat ignis.
sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus,
fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris {{r|165}}
tardius adveniunt quam visum quae moveant res.
id licet hinc etiam cognoscere: caedere si quem
ancipiti videas ferro procul arboris auctum,
ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris
det sonitum; sic fulgorem quoque cernimus ante {{r|170}}
quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni
e simili causa, concursu natus eodem.

Hoc etiam pacto volucri loca lumine tingunt
nubes et tremulo tempestas impete fulgit.
ventus ubi invasit nubem et versatus ibidem {{r|175}}
fecit ut ante cavam docui spissescere nubem,
mobilitate sua fervescit; ut omnia motu
percalefacta vides ardescere, plumbea vero
glans etiam longo cursu volvenda liquescit.
ergo fervidus hic nubem cum perscidit atram, {{r|180}}
dissipat ardoris quasi per vim expressa repente
semina, quae faciunt nictantia fulgura flammae;
inde sonus sequitur, qui tardius adlicit auris
quam quae perveniunt oculorum ad lumina nostra.
scilicet hoc densis fit nubibus et simul alte {{r|185}}
extructis aliis alias super impete miro.
ne tibi sit frudi quod nos inferne videmus
quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.
contemplator enim, cum montibus adsimulata
nubila portabunt venti transversa per auras, {{r|190}}
aut ubi per magnos montis cumulata videbis
insuper esse aliis alia atque urguere superna
in statione locata sepultis undique ventis;
tum poteris magnas moles cognoscere eorum
speluncasque vel ut saxis pendentibus structas {{r|195}}
cernere, quas venti cum tempestate coorta
conplerunt, magno indignantur murmure clausi
nubibus in caveisque ferarum more minantur,
nunc hinc nunc illinc fremitus per nubila mittunt,
quaerentesque viam circum versantur et ignis {{r|200}}
semina convolvunt [e] nubibus atque ita cogunt
multa rotantque cavis flammam fornacibus intus,
donec divolsa fulserunt nube corusci.

Hac etiam fit uti de causa mobilis ille
devolet in terram liquidi color aureus ignis, {{r|205}}
semina quod nubes ipsas permulta necessust
ignis habere; etenim cum sunt umore sine ullo,
flammeus [est] plerumque colos et splendidus ollis.
quippe etenim solis de lumine multa necessest
concipere, ut merito rubeant ignesque profundant. {{r|210}}
hasce igitur cum ventus agens contrusit in unum
compressitque locum cogens, expressa profundunt
semina, quae faciunt flammae fulgere colores.

Fulgit item, cum rarescunt quoque nubila caeli;
nam cum ventus eas leviter diducit euntis {{r|215}}
dissoluitque, cadant ingratius illa necessest
semina quae faciunt fulgorem. tum sine taetro
terrore atque sonis fulgit nulloque tumultu.

Quod superest, [quali] natura praedita constent
fulmina, declarant ictus et inusta vaporis {{r|220}}
signa notaeque gravis halantis sulpuris auras;
ignis enim sunt haec non venti signa neque imbris.
praeterea saepe accendunt quoque tecta domorum
et celeri flamma dominantur in aedibus ipsis.
hunc tibi subtilem cum primis ignibus ignem {{r|225}}
constituit natura minutis mobilibusque
corporibus, cui nil omnino obsistere possit.
transit enim validum fulmen per saepta domorum
clamor ut ac voces, transit per saxa, per aera
et liquidum puncto facit aes in tempore et aurum. {{r|230}}
curat item vasis integris vina repente
diffugiant, quia ni mirum facile omnia circum
conlaxat rareque facit lateramina vasis
adveniens calor eius et insinuatus in ipsum
mobiliter soluens differt primordia vini. {{r|235}}
quod solis vapor aetatem non posse videtur
efficere usque adeo pollens fervore corusco.
tanto mobilior vis et dominantior haec est.

Nunc ea quo pacto gignantur et impete tanto
fiant ut possint ictu discludere turris, {{r|240}}
disturbare domos, avellere tigna trabesque
et monimenta virum commoliri atque ciere,
exanimare homines, pecudes prosternere passim,
cetera de genere hoc qua vi facere omnia possint,
expediam neque [te] in promissis plura morabor. {{r|245}}

Fulmina gignier e crassis alteque putandumst
nubibus extructis; nam caelo nulla sereno
nec leviter densis mittuntur nubibus umquam.
nam dubio procul hoc fieri manifesta docet res;
quod tunc per totum concrescunt aeëra nubes, {{r|250}}
undique uti tenebras omnis Acherunta reamur
liquisse et magnas caeli complesse cavernas,
Æusque adeo tetra nimborum nocte coorta
inpendent atrae formidinis ora superne,Æ
cum commoliri tempestas fulmina coeptat. {{r|255}}
praeterea persaepe niger quoque per mare nimbus,
ut picis e caelo demissum flumen, in undas
sic cadit effertus tenebris procul et trahit atram
fulminibus gravidam tempestatem atque procellis,
ignibus ac ventis cum primis ipse repletus, {{r|260}}
in terra quoque ut horrescant ac tecta requirant.
sic igitur supera nostrum caput esse putandumst
tempestatem altam; neque enim caligine tanta
obruerent terras, nisi inaedificata superne
multa forent multis exempto nubila sole; {{r|265}}
nec tanto possent venientes opprimere imbri,
flumina abundare ut facerent camposque natare,
si non extructis foret alte nubibus aether.
hic igitur ventis atque ignibus omnia plena
sunt; ideo passim fremitus et fulgura fiunt. {{r|270}}
quippe etenim supra docui permulta vaporis
semina habere cavas nubes et multa necessest
concipere ex solis radiis ardoreque eorum.
hoc ubi ventus eas idem qui cogit in unum
forte locum quemvis, expressit multa vaporis {{r|275}}
semina seque simul cum eo commiscuit igni,
insinuatus ibi vortex versatur in arto
et calidis acuit fulmen fornacibus intus;
nam duplici ratione accenditur: ipse sua cum
mobilitate calescit et e contagibus ignis. {{r|280}}
inde ubi percaluit venti vis [et] gravis ignis
impetus incessit, maturum tum quasi fulmen
perscindit subito nubem ferturque coruscis
omnia luminibus lustrans loca percitus ardor.
quem gravis insequitur sonitus, displosa repente {{r|285}}
opprimere ut caeli videantur templa superne.
inde tremor terras graviter pertemptat et altum
murmura percurrunt caelum; nam tota fere tum
tempestas concussa tremit fremitusque moventur.
quo de concussu sequitur gravis imber et uber, {{r|290}}
omnis uti videatur in imbrem vertier aether
atque ita praecipitans ad diluviem revocare;
tantus discidio nubis ventique procella
mittitur, ardenti sonitus cum provolat ictu.

Est etiam cum vis extrinsecus incita venti {{r|295}}
incidit in validam maturo culmine nubem;
quam cum perscidit, extemplo cadit igneus ille
vertex, quem patrio vocitamus nomine fulmen.
hoc fit idem in partis alias, quo cumque tulit vis.

Fit quoque ut inter dum venti vis missa sine igni {{r|300}}
igniscat tamen in spatio longoque meatu,
dum venit amittens in cursu corpora quaedam
grandia, quae nequeunt pariter penetrare per auras,
atque alia ex ipso conradens aeëre portat
parvola, quae faciunt ignem commixta volando; {{r|305}}
non alia longe ratione ac plumbea saepe
fervida fit glans in cursu, cum multa rigoris
corpora dimittens ignem concepit in auris.

Fit quoque ut ipsius plagae vis excitet ignem,
frigida cum venti pepulit vis missa sine igni, {{r|310}}
ni mirum quia, cum vehementi perculit ictu,
confluere ex ipso possunt elementa vaporis
et simul ex illa quae tum res excipit ictum;
ut, lapidem ferro cum caedimus, evolat ignis,
nec, quod frigida vis ferrist, hoc setius illi {{r|315}}
semina concurrunt calidi fulgoris ad ictum.
sic igitur quoque res accendi fulmine debet,
opportuna fuit si forte et idonea flammis.
nec temere omnino plane vis frigida venti
esse potest, ea quae tanta vi missa supernest, {{r|320}}
quin, prius in cursu si non accenditur igni,
at tepefacta tamen veniat commixta calore.

Mobilitas autem fit fulminis et gravis ictus
et celeri ferme percurrunt fulmina lapsu,
nubibus ipsa quod omnino prius incita se vis {{r|325}}
colligit et magnum conamen sumit eundi,
inde ubi non potuit nubes capere inpetis auctum,
exprimitur vis atque ideo volat impete miro,
ut validis quae de tormentis missa feruntur.

Adde quod e parvis et levibus est elementis, {{r|330}}
nec facilest tali naturae obsistere quicquam;
inter enim fugit ac penetrat per rara viarum,
non igitur multis offensibus in remorando
haesitat, hanc ob rem celeri volat impete labens.

Deinde, quod omnino natura pondera deorsum {{r|335}}
omnia nituntur, cum plagast addita vero,
mobilitas duplicatur et impetus ille gravescit,
ut vehementius et citius quae cumque morantur
obvia discutiat plagis itinerque sequatur.

Denique quod longo venit impete, sumere debet {{r|340}}
mobilitatem etiam atque etiam, quae crescit eundo
et validas auget viris et roborat ictum;
nam facit ut quae sint illius semina cumque
e regione locum quasi in unum cuncta ferantur,
omnia coniciens in eum volventia cursum. {{r|345}}

Forsitan ex ipso veniens trahat aeëre quaedam
corpora, quae plagis incendunt mobilitatem.
incolumisque venit per res atque integra transit
multa, foraminibus liquidus quia transviat ignis.
multaque perfringit, cum corpora fulminis ipsa {{r|350}}
corporibus rerum inciderunt, qua texta tenentur.
dissoluit porro facile aes aurumque repente
conferve facit, e parvis quia facta minute
corporibus vis est et levibus ex elementis,
quae facile insinuantur et insinuata repente {{r|355}}
dissoluont nodos omnis et vincla relaxant.

Autumnoque magis stellis fulgentibus alta
concutitur caeli domus undique totaque tellus,
et cum tempora se veris florentia pandunt.
frigore enim desunt ignes ventique calore {{r|360}}
deficiunt neque sunt tam denso corpore nubes.
interutrasque igitur cum caeli tempora constant,
tum variae causae concurrunt fulminis omnes.
nam fretus ipse anni permiscet frigus [ad] aestum.
quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nubi, {{r|365}}
ut discordia [sit] rerum magnoque tumultu
ignibus et ventis furibundus fluctuet aeër.
&lt;!--
ut discordia [sit] rerum magnoque tumultu 366
ignibus et ventis furibundus fluctuet aeër. 367--&gt;
prima caloris enim pars est postrema rigoris;
tempus id est vernum; quare pugnare necessest
dissimilis [res] inter se turbareque mixtas. {{r|370}}
et calor extremus primo cum frigore mixtus
volvitur, autumni quod fertur nomine tempus,
hic quoque confligunt hiemes aestatibus acres.
propterea [freta] sunt haec anni nominitanda,
nec mirumst, in eo si tempore plurima fiunt {{r|375}}
fulmina tempestasque cietur turbida caelo,
ancipiti quoniam bello turbatur utrimque,
hinc flammis, illinc ventis umoreque mixto.

Hoc est igniferi naturam fulminis ipsam
perspicere et qua vi faciat rem quamque videre, {{r|380}}
non Tyrrhena retro volventem carmina frustra
indicia occultae divum perquirere mentis,
unde volans ignis pervenerit aut in utram se
verterit hinc partim, quo pacto per loca saepta
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se, {{r|385}}
quidve nocere queat de caelo fulminis ictus.
quod si Iuppiter atque alii fulgentia divi
terrifico quatiunt sonitu caelestia templa
et iaciunt ignem quo cuiquest cumque voluntas,
cur quibus incautum scelus aversabile cumquest {{r|390}}
non faciunt icti flammas ut fulguris halent
pectore perfixo, documen mortalibus acre,
et potius nulla sibi turpi conscius in re
volvitur in flammis innoxius inque peditur
turbine caelesti subito correptus et igni? {{r|395}}
cur etiam loca sola petunt frustraque laborant?
an tum bracchia consuescunt firmantque lacertos?
in terraque patris cur telum perpetiuntur
optundi? cur ipse sinit neque parcit in hostis?
denique cur numquam caelo iacit undique puro {{r|400}}
Iuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?
an simul ac nubes successere, ipse in eas tum
descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?
in mare qua porro mittit ratione? quid undas
arguit et liquidam molem camposque natantis? {{r|405}}
praeterea si vult caveamus fulminis ictum,
cur dubitat facere ut possimus cernere missum?
si nec opinantis autem volt opprimere igni,
cur tonat ex illa parte, ut vitare queamus,
cur tenebras ante et fremitus et murmura concit? {{r|410}}
et simul in multas partis qui credere possis
mittere? an hoc ausis numquam contendere factum,
ut fierent ictus uno sub tempore plures?
at saepest numero factum fierique necessest,
ut pluere in multis regionibus et cadere imbris, {{r|415}}
fulmina sic uno fieri sub tempore multa.
postremo cur sancta deum delubra suasque
discutit infesto praeclaras fulmine sedes
et bene facta deum frangit simulacra suisque
demit imaginibus violento volnere honorem? {{r|420}}
altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius
montibus in summis vestigia cernimus ignis?

Quod super est, facilest ex his cognoscere rebus,
presteras Graii quos ab re nominitarunt,
in mare qua missi veniant ratione superne. {{r|425}}
nam fit ut inter dum tam quam demissa columna
in mare de caelo descendat, quam freta circum
fervescunt graviter spirantibus incita flabris,
et quae cumque in eo tum sint deprensa tumultu
navigia in summum veniant vexata periclum. {{r|430}}
hoc fit ubi inter dum non quit vis incita venti
rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit
in mare de caelo tam quam demissa columna,
paulatim, quasi quid pugno bracchique superne
coniectu trudatur et extendatur in undas; {{r|435}}
quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare venti
vis et fervorem mirum concinnat in undis;
versabundus enim turbo descendit et illam
deducit pariter lento cum corpore nubem;
quam simul ac gravidam detrusit ad aequora ponti, {{r|440}}
ille in aquam subito totum se inmittit et omne
excitat ingenti sonitu mare fervere cogens.

Fit quoque ut involvat venti se nubibus ipse
vertex conradens ex aeëre semina nubis
et quasi demissum caelo prestera imitetur; {{r|445}}
hic ubi se in terras demisit dissoluitque,
turbinis immanem vim provomit atque procellae.
sed quia fit raro omnino montisque necessest
officere in terris, apparet crebrius idem
prospectu maris in magno caeloque patenti. {{r|450}}

Nubila concrescunt, ubi corpora multa volando
hoc super in caeli spatio coiere repente
asperiora, modis quae possint indupedita
exiguis tamen inter se compressa teneri.
haec faciunt primum parvas consistere nubes; {{r|455}}
inde ea comprendunt inter se conque gregantur
et coniungendo crescunt ventisque feruntur
usque adeo donec tempestas saeva coortast.

Fit quoque uti montis vicina cacumina caelo
quam sint quoque magis, tanto magis edita fument {{r|460}}
adsidue fulvae nubis caligine crassa
propterea quia, cum consistunt nubila primum,
ante videre oculi quam possint tenvia, venti
portantes cogunt ad summa cacumina montis;
hic demum fit uti turba maiore coorta {{r|465}}
et condensa queant apparere et simul ipso
vertice de montis videantur surgere in aethram.
nam loca declarat sursum ventosa patere
res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.

Praeterea permulta mari quoque tollere toto {{r|470}}
corpora naturam declarant litore vestis
suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.
quo magis ad nubis augendas multa videntur
posse quoque e salso consurgere momine ponti;
nam ratio consanguineast umoribus omnis. {{r|475}}

Praeterea fluviis ex omnibus et simul ipsa
surgere de terra nebulas aestumque videmus,
quae vel ut halitus hinc ita sursum expressa feruntur
suffunduntque sua caelum caligine et altas
sufficiunt nubis paulatim conveniundo; {{r|480}}
urget enim quoque signiferi super aetheris aestus
et quasi densendo subtexit caerula nimbis.

Fit quoque ut hunc veniant in caelum extrinsecus illa
corpora quae faciunt nubis nimbosque volantis;
innumerabilem enim numerum summamque profundi {{r|485}}
esse infinitam docui, quantaque volarent
corpora mobilitate ostendi quamque repente
immemorabile [per] spatium transire solerent.
haut igitur mirumst, si parvo tempore saepe
tam magnis ventis tempestas atque tenebrae {{r|490}}
coperiant maria ac terras inpensa superne,
undique quandoquidem per caulas aetheris omnis
et quasi per magni circum spiracula mundi
exitus introitusque elementis redditus extat.

Nunc age, quo pacto pluvius concrescat in altis {{r|495}}
nubibus umor et in terras demissus ut imber
decidat, expediam. primum iam semina aquai
multa simul vincam consurgere nubibus ipsis
omnibus ex rebus pariterque ita crescere utrumque
et nubis et aquam, quae cumque in nubibus extat, {{r|500}}
ut pariter nobis corpus cum sanguine crescit,
sudor item atque umor qui cumque est denique membris.
concipiunt etiam multum quoque saepe marinum
umorem, vel uti pendentia vellera lanae,
cum supera magnum mare venti nubila portant. {{r|505}}
consimili ratione ex omnibus amnibus umor
tollitur in nubis. quo cum bene semina aquarum
multa modis multis convenere undique adaucta,
confertae nubes umorem mittere certant
dupliciter; nam vis venti contrudit et ipsa {{r|510}}
copia nimborum turba maiore coacta
urget et e supero premit ac facit effluere imbris.
praeterea cum rarescunt quoque nubila ventis
aut dissolvuntur solis super icta calore,
mittunt umorem pluvium stillantque, quasi igni {{r|515}}
cera super calido tabescens multa liquescat.
sed vehemens imber fit, ubi vehementer utraque
nubila vi cumulata premuntur et impete venti.
at retinere diu pluviae longumque morari
consuerunt, ubi multa cientur semina aquarum {{r|520}}
atque aliis aliae nubes nimbique rigantes
insuper atque omni vulgo de parte feruntur,
terraque cum fumans umorem tota redhalat.
hic ubi sol radiis tempestatem inter opacam
adversa fulsit nimborum aspargine contra, {{r|525}}
tum color in nigris existit nubibus arqui.

Cetera quae sursum crescunt sursumque creantur,
et quae concrescunt in nubibus, omnia, prorsum
omnia, nix venti grando gelidaeque pruinae
et vis magna geli, magnum duramen aquarum, {{r|530}}
et mora quae fluvios passim refrenat aventis,
perfacilest tamen haec reperire animoque videre,
omnia quo pacto fiant quareve creentur,
cum bene cognoris elementis reddita quae sint.

Nunc age, quae ratio terrai motibus extet {{r|535}}
percipe. et in primis terram fac ut esse rearis
supter item ut supera ventosis undique plenam
speluncis multosque lacus multasque lucunas
in gremio gerere et rupes deruptaque saxa;
multaque sub tergo terrai flumina tecta {{r|540}}
volvere vi fluctus summersos [cae]ca putandumst;
undique enim similem esse sui res postulat ipsa.
his igitur rebus subiunctis suppositisque
terra superne tremit magnis concussa ruinis,
subter ubi ingentis speluncas subruit aetas; {{r|545}}
quippe cadunt toti montes magnoque repente
concussu late disserpunt inde tremores.
et merito, quoniam plaustris concussa tremescunt
tecta viam propter non magno pondere tota,
nec minus exultant, si quidvis cumque viai {{r|550}}
ferratos utrimque rotarum succutit orbes.

Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas
gleba vetustate e terra provolvitur ingens,
ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;
ut vas inter [aquas] non quit constare, nisi umor {{r|555}}
destitit in dubio fluctu iactarier intus.

Praeterea ventus cum per loca subcava terrae
collectus parte ex una procumbit et urget
obnixus magnis speluncas viribus altas,
incumbit tellus quo venti prona premit vis. {{r|560}}
tum supera terram quae sunt extructa domorum
ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,
inclinata minent in eandem prodita partem
protractaeque trabes inpendent ire paratae.
et metuunt magni naturam credere mundi {{r|565}}
exitiale aliquod tempus clademque manere,
cum videant tantam terrarum incumbere molem!
quod nisi respirent venti, [vis] nulla refrenet
res neque ab exitio possit reprehendere euntis;
nunc quia respirant alternis inque gravescunt {{r|570}}
et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,
saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas
quam facit; inclinatur enim retroque recellit
et recipit prolapsa suas in pondere sedes.
hac igitur ratione vacillant omnia tecta, {{r|575}}
summa magis mediis, media imis, ima perhilum.

Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.
ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedam
aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta
in loca se cava terrai coniecit ibique {{r|580}}
speluncas inter magnas fremit ante tumultu
versabunda portatur, post incita cum vis
exagitata foras erumpitur et simul altam
diffindens terram magnum concinnat hiatum.
in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi {{r|585}}
in Peloponneso, quas exitus hic animai
disturbat urbes et terrae motus obortus.
multaque praeterea ceciderunt moenia magnis
motibus in terris et multae per mare pessum
subsedere suis pariter cum civibus urbes. {{r|590}}
quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai
et fera vis venti per crebra foramina terrae
dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;
frigus uti nostros penitus cum venit in artus,
concutit invitos cogens tremere atque movere. {{r|595}}
ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,
tecta superne timent, metuunt inferne cavernas
terrai ne dissoluat natura repente,
neu distracta suum late dispandat hiatum
idque suis confusa velit complere ruinis. {{r|600}}
proinde licet quamvis caelum terramque reantur
incorrupta fore aeternae mandata saluti:
et tamen inter dum praesens vis ipsa pericli
subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,
ne pedibus raptim tellus subtracta feratur {{r|605}}
in barathrum rerumque sequatur prodita summa
funditus et fiat mundi confusa ruina.

* * *

Principio mare mirantur non reddere maius
naturam, quo sit tantus decursus aquarum,
omnia quo veniant ex omni flumina parte. {{r|610}}
adde vagos imbris tempestatesque volantes,
omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;
adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam
guttai vix instar erunt unius adaugmen;
quo minus est mirum mare non augescere magnum. {{r|615}}

Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.
quippe videmus enim vestis umore madentis
exsiccare suis radiis ardentibus solem;
at pelage multa et late substrata videmus.
proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol {{r|620}}
umoris parvam delibet ab aequore partem,
largiter in tanto spatio tamen auferet undis.

Tum porro venti quoque magnam tollere partem
umoris possunt verrentes aequora, ventis
una nocte vias quoniam persaepe videmus {{r|625}}
siccari mollisque luti concrescere crustas.

Praeterea docui multum quoque tollere nubes
umorem magno conceptum ex aequore ponti
et passim toto terrarum spargere in orbi,
cum pluit in terris et venti nubila portant. {{r|630}}

Postremo quoniam raro cum corpore tellus
est et coniunctast oras maris undique cingens,
debet, ut in mare de terris venit umor aquai,
in terras itidem manare ex aequore salso;
percolatur enim virus retroque remanat {{r|635}}
materies umoris et ad caput amnibus omnis
confluit, inde super terras redit agmine dulci
qua via secta semel liquido pede detulit undas.

Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae
expirent ignes inter dum turbine tanto, {{r|640}}
expediam; neque enim mediocri clade coorta
flammae tempestas Siculum dominata per agros
finitimis ad se convertit gentibus ora,
fumida cum caeli scintillare omnia templa
cernentes pavida complebant pectora cura, {{r|645}}
quid moliretur rerum natura novarum.

Hisce tibi in rebus latest alteque videndum
et longe cunctas in partis dispiciendum,
ut reminiscaris summam rerum esse profundam
et videas caelum summai totius unum {{r|650}}
quam sit parvula pars et quam multesima constet
nec tota pars, homo terrai quota totius unus.
quod bene propositum si plane contueare
ac videas plane, mirari multa relinquas.
numquis enim nostrum miratur, siquis in artus {{r|655}}
accepit calido febrim fervore coortam
aut alium quemvis morbi per membra dolorem?
opturgescit enim subito pes, arripit acer
saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,
existit sacer ignis et urit corpore serpens {{r|660}}
quam cumque arripuit partem repitque per artus,
ni mirum quia sunt multarum semina rerum
et satis haec tellus morbi caelumque mali fert,
unde queat vis immensi procrescere morbi.
sic igitur toti caelo terraeque putandumst {{r|665}}
ex infinito satis omnia suppeditare,
unde repente queat tellus concussa moveri
perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,
ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;
id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa {{r|670}}
et tempestates pluviae graviore coortu
sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.
'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'
scilicet et fluvius qui visus maximus ei,
qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens {{r|675}}
arbor homoque videtur et omnia de genere omni
maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,
cum tamen omnia cum caelo terraque marique
nil sint ad summam summai totius omnem.

Nunc tamen illa modis quibus inritata repente {{r|680}}
flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,
expediam. primum totius subcava montis
est natura fere silicum suffulta cavernis.
omnibus est porro in speluncis ventus et aeër.
ventus enim fit, ubi est agitando percitus aeër. {{r|685}}
hic ubi percaluit cale fecitque omnia circum
saxa furens, qua contingit, terramque et ab ollis
excussit calidum flammis velocibus ignem,
tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.
fert itaque ardorem longe longeque favillam {{r|690}}
differt et crassa volvit caligine fumum
extruditque simul mirando pondere saxa;
ne dubites quin haec animai turbida sit vis.
praeterea magna ex parti mare montis ad eius
radices frangit fluctus aestumque resolvit. {{r|695}}
ex hoc usque mari speluncae montis ad altas
perveniunt subter fauces. hac ire fatendumst

* * *

et penetrare mari penitus res cogit aperto
atque efflare foras ideoque extollere flammam
saxaque subiectare et arenae tollere nimbos. {{r|700}}
in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi
nominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.

Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam
non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;
corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere {{r|705}}
conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas
conveniat leti, dicatur ut illius una;
nam [ne]que eum ferro nec frigore vincere possis
interiisse neque a morbo neque forte veneno,
verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei {{r|710}}
scimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.

Nilus in aestatem crescit campisque redundat
unicus in terris, Aegypti totius amnis.
is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,
aut quia sunt aestate aquilones ostia contra, {{r|715}}
anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,
et contra fluvium flantes remorantur et undas
cogentes sursus replent coguntque manere.
nam dubio procul haec adverso flabra feruntur
flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur; {{r|720}}
ille ex aestifera parti venit amnis ab austro
inter nigra virum percocto saecla colore
exoriens penitus media ab regione diei.
est quoque uti possit magnus congestus harenae
fluctibus adversis oppilare ostia contra, {{r|725}}
cum mare permotum ventis ruit intus harenam;
quo fit uti pacto liber minus exitus amnis
et proclivis item fiat minus impetus undis.
fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei
tempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonum {{r|730}}
nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.
scilicet, ad mediam regionem eiecta diei
cum convenerunt, ibi ad altos denique montis
contrusae nubes coguntur vique premuntur.
forsitan Aethiopum penitus de montibus altis {{r|735}}
crescat, ubi in campos albas descendere ningues
tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.

Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,
expediam, quali natura praedita constent.
principio, quod Averna vocantur nomine, id ab re {{r|740}}
inpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,
e regione ea quod loca cum venere volantes,
remigii oblitae pennarum vela remittunt
praecipitesque cadunt molli cervice profusae
in terram, si forte ita fert natura locorum, {{r|745}}
aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.
is locus est Cumas aput, acri sulpure montis
oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.
est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso
vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae, {{r|750}}
quo numquam pennis appellunt corpora raucae
cornices, non cum fumant altaria donis;
usque adeo fugitant non iras Palladis acris
pervigili causa, Graium ut cecinere poeëtae,
sed natura loci opus efficit ipsa suapte. {{r|755}}
in Syria quoque fertur item locus esse videri,
quadripedes quoque quo simul ac vestigia primum
intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,
manibus ut si sint divis mactata repente.
omnia quae naturali ratione geruntur, {{r|760}}
et quibus e fiant causis apparet origo;
ianua ne pote eis Orci regionibus esse
credatur, post hinc animas Acheruntis in oras
ducere forte deos manis inferne reamur,
naribus alipedes ut cervi saepe putantur {{r|765}}
ducere de latebris serpentia saecla ferarum.
quod procul a vera quam sit ratione repulsum
percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.

Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,
in terra cuiusque modi rerum esse figuras; {{r|770}}
multa, cibo quae sunt, vitalia multaque, morbos
incutere et mortem quae possint adcelerare.
et magis esse aliis alias animantibus aptas
res ad vitai rationem ostendimus ante
propter dissimilem naturam dissimilisque {{r|775}}
texturas inter sese primasque figuras.
multa meant inimica per auris, multa per ipsas
insinuant naris infesta atque aspera tactu,
nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem
aspectu fugienda saporeque tristia quae sint. {{r|780}}

Deinde videre licet quam multae sint homini res
acriter infesto sensu spurcaeque gravisque;
arboribus primum certis gravis umbra tributa
usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,
siquis eas subter iacuit prostratus in herbis. {{r|785}}
est etiam magnis Heliconis montibus arbos
floris odore hominem taetro consueta necare.
scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,
multa modis multis multarum semina rerum
quod permixta gerit tellus discretaque tradit. {{r|790}}
nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri
nidore offendit nares, consopit ibidem,
concidere et spumas qui morbo mittere suevit.
castoreoque gravi mulier sopita recumbit,
et manibus nitidum teneris opus effluit ei, {{r|795}}
tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.
multaque praeterea languentia membra per artus
solvunt atque animam labefactant sedibus intus.
denique si calidis etiam cunctere lavabris
plenior et lueris, solio ferventis aquai {{r|800}}
quam facile in medio fit uti des saepe ruinas!
carbonumque gravis vis atque odor insinuatur
quam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!
at cum membra domans percepit fervida febris,
tum fit odor vini plagae mactabilis instar. {{r|805}}
nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa
gignier et taetro concrescere odore bitumen,
denique ubi argenti venas aurique secuntur,
terrai penitus scrutantes abdita ferro,
qualis expiret Scaptensula subter odores? {{r|810}}
quidve mali fit ut exalent aurata metalla!
quas hominum reddunt facies qualisque colores!
nonne vides audisve perire in tempore parvo
quam soleant et quam vitai copia desit,
quos opere in tali cohibet vis magna necessis? {{r|815}}
hos igitur tellus omnis exaestuat aestus
expiratque foras in apertum promptaque caeli.

Sic et Averna loca alitibus summittere debent
mortiferam vim. de terra quae surgit in auras,
ut spatium caeli quadam de parte venenet; {{r|820}}
quo simul ac primum pennis delata sit ales,
impediatur ibi caeco correpta veneno,
ut cadat e regione loci, qua derigit aestus.
quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus
reliquias vitae membris ex omnibus aufert. {{r|825}}
quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;
posterius fit uti. cum iam cecidere veneni
in fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda,
propterea quod magna mali fit copia circum.

Fit quoque ut inter dum vis haec atque aestus Averni {{r|830}}
aeëra, qui inter avis cumquest terramque locatus.
discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.
cuius ubi e regione loci venere volantis,
claudicat extemplo pinnarum nisus inanis
et conamen utrimque alarum proditur omne. {{r|835}}
hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,
scilicet in terram delabi pondere cogit
natura, et vacuum prope iam per inane iacentes
dispergunt animas per caulas corporis omnis.

* * *

frigidior porro in puteis aestate fit umor, {{r|840}}
arescit quia terra calore et semina si qua
forte vaporis habet proprie, dimittit in auras.
quo magis est igitur tellus effeta calore,
fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor.
frigore cum premitur porro omnis terra coitque {{r|845}}
et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo
exprimat in puteos si quem gerit ipsa calorem.

Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna
frigidus et calidus nocturno tempore fertur.
hunc homines fontem nimis admirantur et acri {{r|850}}
sole putant subter terras fervescere partim,
nox ubi terribili terras caligine texit.
quod nimis a verast longe ratione remotum.
quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai
non quierit calidum supera de reddere parte, {{r|855}}
cum superum lumen tanto fervore fruatur,
qui queat hic supter tam crasso corpore terram
perquoquere umorem et calido focilare vapore?
praesertim cum vix possit per saepta domorum
insinuare suum radiis ardentibus aestum. {{r|860}}
quae ratiost igitur? ni mirum terra magis quod
rara tenet circum fontem quam cetera tellus
multaque sunt ignis prope semina corpus aquai.
hoc ubi roriferis terram nox obruit undis,
extemplo penitus frigescit terra coitque. {{r|865}}
hac ratione fit ut, tam quam compressa manu sit,
exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,
quae calidum faciunt laticis tactum atque vaporem.
inde ubi sol radiis terram dimovit obortus
et rare fecit calido miscente vapore, {{r|870}}
rursus in antiquas redeunt primordia sedes
ignis et in terram cedit calor omnis aquai.
frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna.
praeterea solis radiis iactatur aquai
umor et in lucem tremulo rarescit ab aestu; {{r|875}}
propterea fit uti quae semina cumque habet ignis
dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se,
mittit et exsolvit glaciem nodosque relaxat.

Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepe
stuppa iacit flammam concepto protinus igni, {{r|880}}
taedaque consimili ratione accensa per undas
conlucet, quo cumque natans impellitur auris.
ni mirum quia sunt in aqua permulta vaporis
semina de terraque necessest funditus ipsa
ignis corpora per totum consurgere fontem {{r|885}}
et simul exspirare foras exireque in auras,
non ita multa tamen, calidus queat ut fieri fons;
praeterea dispersa foras erumpere cogit
vis per aquam subito sursumque ea conciliari.
quod genus endo marist Aradi fons, dulcis aquai {{r|890}}
qui scatit et salsas circum se dimovet undas;
et multis aliis praebet regionibus aequor
utilitatem opportunam sitientibus nautis,
quod dulcis inter salsas intervomit undas.
sic igitur per eum possunt erumpere fontem {{r|895}}
et scatere illa foras; in stuppam semina quae cum
conveniunt aut in taedai corpore adhaerent,
ardescunt facile extemplo, quia multa quoque in se
semina habent ignis stuppae taedaeque tenentes.
nonne vides etiam, nocturna ad lumina linum {{r|900}}
nuper ubi extinctum admoveas, accendier ante
quam tetigit flammam, taedamque pari ratione?
multaque praeterea prius ipso tacta vapore
eminus ardescunt quam comminus imbuat ignis.
hoc igitur fieri quoque in illo fonte putandumst. {{r|905}}

Quod super est, agere incipiam quo foedere fiat
naturae, lapis hic ut ferrum ducere possit,
quem Magneta vocant patrio de nomine Grai,
Magnetum quia sit patriis in finibus ortus.
hunc homines lapidem mirantur; quippe catenam {{r|910}}
saepe ex anellis reddit pendentibus ex se.
quinque etenim licet inter dum pluresque videre
ordine demisso levibus iactarier auris,
unus ubi ex uno dependet supter adhaerens
ex alioque alius lapidis vim vinclaque noscit; {{r|915}}
usque adeo permananter vis pervalet eius.

Hoc genus in rebus firmandumst multa prius quam
ipsius rei rationem reddere possis,
et nimium longis ambagibus est adeundum;
quo magis attentas auris animumque reposco. {{r|920}}

Principio omnibus ab rebus, quas cumque videmus,
perpetuo fluere ac mitti spargique necessest
corpora quae feriant oculos visumque lacessant.
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores;
frigus ut [a] fluviis, calor a sole, aestus ab undis {{r|925}}
aequoris, exesor moerorum, litora propter;
nec varii cessant sonitus manare per auras;
denique in os salsi venit umor saepe saporis,
cum mare versamur propter, dilutaque contra
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror. {{r|930}}
usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
fertur et in cunctas dimittitur undique partis
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
perpetuo quoniam sentimus et omnia semper
cernere odorari licet et sentire sonare. {{r|935}}

Nunc omnis repetam quam raro corpore sint res
commemorare; quod in primo quoque carmine claret.
quippe etenim, quamquam multas hoc pertinet ad res
noscere, cum primis hanc ad rem protinus ipsam,
qua de disserere adgredior, firmare necessest {{r|940}}
nil esse in promptu nisi mixtum corpus inani.
principio fit ut in speluncis saxa superna
sudent umore et guttis manantibus stillent.
manat item nobis e toto corpore sudor,
crescit barba pilique per omnia membra, per artus. {{r|945}}
diditur in venas cibus omnis, auget alitque
corporis extremas quoque partis unguiculosque.
frigus item transire per aes calidumque vaporem
sentimus, sentimus item transire per aurum
atque per argentum, cum pocula plena tenemus. {{r|950}}
denique per dissaepta domorum saxea voces
pervolitant, permanat odor frigusque vaposque
ignis, qui ferri quoque vim penetrare sueëvit,
denique qua circum caeli lorica coeërcet,
morbida visque simul, cum extrinsecus insinuatur; {{r|955}}
et tempestate in terra caeloque coorta
in caelum terrasque remotae iure facessunt;
quandoquidem nihil est nisi raro corpore nexum.

Huc accedit uti non omnia, quae iaciuntur
corpora cumque ab rebus, eodem praedita sensu {{r|960}}
atque eodem pacto rebus sint omnibus apta.
principio terram sol excoquit et facit are,
at glaciem dissolvit et altis montibus altas
extructas[que] nives radiis tabescere cogit;
denique cera lique fit in eius posta vapore. {{r|965}}
ignis item liquidum facit aes aurumque resolvit,
at coria et carnem trahit et conducit in unum.
umor aquae porro ferrum condurat ab igni,
at coria et carnem mollit durata calore.
barbigeras oleaster eo iuvat usque capellas, {{r|970}}
effluat ambrosias quasi vero et nectare tinctus;
qua nihil est homini quod amarius fronde ac[ida] extet.
denique amaracinum fugitat sus et timet omne
unguentum; nam saetigeris subus acre venenumst;
quod nos inter dum tam quam recreare videtur. {{r|975}}
at contra nobis caenum taeterrima cum sit
spurcities, eadem subus haec iucunda videtur,
insatiabiliter toti ut volvantur ibidem.

Hoc etiam super est, ipsa quam dicere de re
adgredior, quod dicendum prius esse videtur. {{r|980}}
multa foramina cum variis sint reddita rebus,
dissimili inter se natura praedita debent
esse et habere suam naturam quaeque viasque.
quippe etenim varii sensus animantibus insunt,
quorum quisque suam proprie rem percipit in se; {{r|985}}
nam penetrare alio sonitus alioque saporem
cernimus e sucis, alio nidoris odores.
[scilicet id fieri cogit natura viarum
multimodis varians, ut paulo ostendimus ante.]
praeterea manare aliud per saxa videtur, {{r|990}}
atque aliud lignis, aliud transire per aurum,
argentoque foras aliud vitroque meare;
nam fluere hac species, illac calor ire videtur,
atque aliis aliud citius transmittere eadem.
scilicet id fieri cogit natura viarum {{r|995}}
multimodis varians, ut paulo ostendimus ante,
propter dissimilem naturam textaque rerum.

Qua propter, bene ubi haec confirmata atque locata
omnia constiterint nobis praeposta parata,
quod super est, facile hinc ratio reddetur et omnis {{r|1000}}
causa pate fiet, quae ferri pelliciat vim.

Principio fluere e lapide hoc permulta necessest
semina sive aestum, qui discutit aeëra plagis,
inter qui lapidem ferrumque est cumque locatus.
hoc ubi inanitur spatium multusque vace fit {{r|1005}}
in medio locus, extemplo primordia ferri
in vacuum prolapsa cadunt coniuncta, fit utque
anulus ipse sequatur eatque ita corpore toto.
nec res ulla magis primoribus ex elementis
indupedita suis arte conexa cohaeret {{r|1010}}
quam validi ferri natura et frigidus horror.
quo minus est mirum, quod dicitur esse alienum,
corpora si nequeunt e ferro plura coorta
in vacuum ferri, quin anulus ipse sequatur;
quod facit et sequitur, donec pervenit ad ipsum {{r|1015}}
iam lapidem caecisque in eo compagibus haesit.
hoc fit idem cunctas in partis; unde vace fit
cumque locus, sive e transverso sive superne,
corpora continuo in vacuum vicina feruntur;
quippe agitantur enim plagis aliunde nec ipsa {{r|1020}}
sponte sua sursum possunt consurgere in auras.
huc accedit item, quare queat id magis esse,
haec quoque res adiumento motuque iuvatur,
quod, simul a fronte est anelli rarior aeër
factus inanitusque locus magis ac vacuatus, {{r|1025}}
continuo fit uti qui post est cumque locatus
aeër a tergo quasi provehat atque propellat.
semper enim circum positus res verberat aeër;
sed tali fit uti propellat tempore ferrum,
parte quod ex una spatium vacat et capit in se. {{r|1030}}
hic, tibi quem memoro, per crebra foramina ferri
parvas ad partis subtiliter insinuatus
trudit et inpellit, quasi navem velaque ventus.
denique res omnes debent in corpore habere
aeëra, quandoquidem raro sunt corpore et aeër {{r|1035}}
omnibus est rebus circum datus adpositusque.
hic igitur, penitus qui in ferrost abditus aeër,
sollicito motu semper iactatur eoque
verberat anellum dubio procul et ciet intus,
scilicet illo eodem fertur, quo praecipitavit {{r|1040}}
iam semel et partem in vacuam conamina sumpsit.

Fit quoque ut a lapide hoc ferri natura recedat
inter dum, fugere atque sequi consueta vicissim.
exultare etiam Samothracia ferrea vidi
et ramenta simul ferri furere intus ahenis {{r|1045}}
in scaphiis, lapis hic Magnes cum subditus esset;
usque adeo fugere a saxo gestire videtur.
aere interposito discordia tanta creatur
propterea quia ni mirum prius aestus ubi aeris
praecepit ferrique vias possedit apertas, {{r|1050}}
posterior lapidis venit aestus et omnia plena
invenit in ferro neque habet qua tranet ut ante;
cogitur offensare igitur pulsareque fluctu
ferrea texta suo; quo pacto respuit ab se
atque per aes agitat, sine eo quod saepe resorbet. {{r|1055}}

Illud in his rebus mirari mitte, quod aestus
non valet e lapide hoc alias impellere item res.
pondere enim fretae partim stant, quod genus aurum;
at partim raro quia sunt cum corpore, ut aestus
pervolet intactus, nequeunt inpellier usquam, {{r|1060}}
lignea materies in quo genere esse videtur.
interutrasque igitur ferri natura locata
aeris ubi accepit quaedam corpuscula, tum fit,
inpellant ut eo Magnesia flumine saxa.
nec tamen haec ita sunt aliarum rerum aliena, {{r|1065}}
ut mihi multa parum genere ex hoc suppeditentur,
quae memorare queam inter se singlariter apta.
saxa vides primum sola colescere calce.
glutine materies taurino iungitur una,
ut vitio venae tabularum saepius hiscant {{r|1070}}
quam laxare queant compages taurea vincla.
vitigeni latices aquai fontibus audent
misceri, cum pix nequeat gravis et leve olivom.
purpureusque colos conchyli iungitur uno
corpore cum lanae, dirimi qui non queat usquam, {{r|1075}}
non si Neptuni fluctu renovare operam des,
non mare si totum velit eluere omnibus undis.
denique res auro non aurum copulat una,
aerique [aes] plumbo fit uti iungatur ab albo?
cetera iam quam multa licet reperire! quid ergo? {{r|1080}}
nec tibi tam longis opus est ambagibus usquam
nec me tam multam hic operam consumere par est,
sed breviter paucis praestat comprendere multa.
quorum ita texturae ceciderunt mutua contra,
ut cava conveniant plenis haec illius illa {{r|1085}}
huiusque inter se, iunctura haec optima constat.
est etiam, quasi ut anellis hamisque plicata
inter se quaedam possint coplata teneri;
quod magis in lapide hoc fieri ferroque videtur.

Nunc ratio quae sit morbis aut unde repente {{r|1090}}
mortiferam possit cladem conflare coorta
morbida vis hominum generi pecudumque catervis,
expediam, primum multarum semina rerum
esse supra docui quae sint vitalia nobis,
et contra quae sint morbo mortique necessest {{r|1095}}
multa volare; ea cum casu sunt forte coorta
et perturbarunt caelum, fit morbidus aeër.
atque ea vis omnis morborum pestilitasque
aut extrinsecus ut nubes nebulaeque superne
per caelum veniunt aut ipsa saepe coorta {{r|1100}}
de terra surgunt, ubi putorem umida nactast
intempestivis pluviisque et solibus icta.
nonne vides etiam caeli novitate et aquarum
temptari procul a patria qui cumque domoque
adveniunt ideo quia longe discrepitant res? {{r|1105}}
nam quid Brittannis caelum differre putamus,
et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis,
quidve quod in Ponto est differre et Gadibus atque
usque ad nigra virum percocto saecla colore?
quae cum quattuor inter se diversa videmus {{r|1110}}
quattuor a ventis et caeli partibus esse,
tum color et facies hominum distare videntur
largiter et morbi generatim saecla tenere.
est elephas morbus qui propter flumina Nili
gignitur Aegypto in media neque praeterea usquam. {{r|1115}}
Atthide temptantur gressus oculique in Achaeis
finibus. inde aliis alius locus est inimicus
partibus ac membris; varius concinnat id aeër.
proinde ubi se caelum, quod nobis forte alienum,
commovet atque aeër inimicus serpere coepit, {{r|1120}}
ut nebula ac nubes paulatim repit et omne
qua graditur conturbat et immutare coactat,
fit quoque ut, in nostrum cum venit denique caelum,
corrumpat reddatque sui simile atque alienum.
haec igitur subito clades nova pestilitasque {{r|1125}}
aut in aquas cadit aut fruges persidit in ipsas
aut alios hominum pastus pecudumque cibatus,
aut etiam suspensa manet vis aeëre in ipso
et, cum spirantes mixtas hinc ducimus auras,
illa quoque in corpus pariter sorbere necessest. {{r|1130}}
consimili ratione venit bubus quoque saepe
pestilitas et iam pigris balantibus aegror.
nec refert utrum nos in loca deveniamus
nobis adversa et caeli mutemus amictum,
an caelum nobis ultro natura corumptum {{r|1135}}
deferat aut aliquid quo non consuevimus uti,
quod nos adventu possit temptare recenti.

Haec ratio quondam morborum et mortifer aestus
finibus in Cecropis funestos reddidit agros
vastavitque vias, exhausit civibus urbem. {{r|1140}}
nam penitus veniens Aegypti finibus ortus,
aeëra permensus multum camposque natantis,
incubuit tandem populo Pandionis omni.
inde catervatim morbo mortique dabantur.
principio caput incensum fervore gerebant {{r|1145}}
et duplicis oculos suffusa luce rubentes.
sudabant etiam fauces intrinsecus atrae
sanguine et ulceribus vocis via saepta coibat
atque animi interpres manabat lingua cruore
debilitata malis, motu gravis, aspera tactu. {{r|1150}}
inde ubi per fauces pectus complerat et ipsum
morbida vis in cor maestum confluxerat aegris,
omnia tum vero vitai claustra lababant.
spiritus ore foras taetrum volvebat odorem,
rancida quo perolent proiecta cadavera ritu. {{r|1155}}
atque animi prorsum [tum] vires totius, omne
languebat corpus leti iam limine in ipso.
intolerabilibusque malis erat anxius angor
adsidue comes et gemitu commixta querella,
singultusque frequens noctem per saepe diemque {{r|1160}}
corripere adsidue nervos et membra coactans
dissoluebat eos, defessos ante, fatigans.
nec nimio cuiquam posses ardore tueri
corporis in summo summam fervescere partem,
sed potius tepidum manibus proponere tactum {{r|1165}}
et simul ulceribus quasi inustis omne rubere
corpus, ut est per membra sacer dum diditur ignis.
intima pars hominum vero flagrabat ad ossa,
flagrabat stomacho flamma ut fornacibus intus.
nil adeo posses cuiquam leve tenveque membris {{r|1170}}
vertere in utilitatem, at ventum et frigora semper.
in fluvios partim gelidos ardentia morbo
membra dabant nudum iacientes corpus in undas.
multi praecipites nymphis putealibus alte
inciderunt ipso venientes ore patente: {{r|1175}}
insedabiliter sitis arida corpora mersans
aequabat multum parvis umoribus imbrem.
nec requies erat ulla mali: defessa iacebant
corpora. mussabat tacito medicina timore,
quippe patentia cum totiens ardentia morbis {{r|1180}}
lumina versarent oculorum expertia somno.
multaque praeterea mortis tum signa dabantur:
perturbata animi mens in maerore metuque,
triste supercilium, furiosus voltus et acer,
sollicitae porro plenaeque sonoribus aures, {{r|1185}}
creber spiritus aut ingens raroque coortus,
sudorisque madens per collum splendidus umor,
tenvia sputa minuta, croci contacta colore
salsaque per fauces rauca vix edita tussi.
in manibus vero nervi trahere et tremere artus {{r|1190}}
a pedibusque minutatim succedere frigus
non dubitabat. item ad supremum denique tempus
conpressae nares, nasi primoris acumen
tenve, cavati oculi, cava tempora, frigida pellis
duraque in ore, iacens rictu, frons tenta manebat. {{r|1195}}
nec nimio rigida post artus morte iacebant.
octavoque fere candenti lumine solis
aut etiam nona reddebant lampade vitam.
quorum siquis, ut est, vitarat funera leti,
ulceribus taetris et nigra proluvie alvi {{r|1200}}
posterius tamen hunc tabes letumque manebat,
aut etiam multus capitis cum saepe dolore
corruptus sanguis expletis naribus ibat.
huc hominis totae vires corpusque fluebat.
profluvium porro qui taetri sanguinis acre {{r|1205}}
exierat, tamen in nervos huic morbus et artus
ibat et in partis genitalis corporis ipsas.
et graviter partim metuentes limina leti
vivebant ferro privati parte virili,
et manibus sine non nulli pedibusque manebant {{r|1210}}
in vita tamen et perdebant lumina partim.
usque adeo mortis metus iis incesserat acer.
atque etiam quosdam cepere oblivia rerum
cunctarum, neque se possent cognoscere ut ipsi.
multaque humi cum inhumata iacerent corpora supra {{r|1215}}
corporibus, tamen alituum genus atque ferarum
aut procul absiliebat, ut acrem exiret odorem,
aut, ubi gustarat, languebat morte propinqua.
nec tamen omnino temere illis solibus ulla
comparebat avis, nec tristia saecla ferarum {{r|1220}}
exibant silvis. languebant pleraque morbo
et moriebantur. cum primis fida canum vis
strata viis animam ponebat in omnibus aegre;
extorquebat enim vitam vis morbida membris.
incomitata rapi certabant funera vasta {{r|1225}}
nec ratio remedii communis certa dabatur;
nam quod ali dederat vitalis aeëris auras
volvere in ore licere et caeli templa tueri,
hoc aliis erat exitio letumque parabat.

Illud in his rebus miserandum magnopere unum {{r|1230}}
aerumnabile erat, quod ubi se quisque videbat
implicitum morbo, morti damnatus ut esset,
deficiens animo maesto cum corde iacebat,
funera respectans animam amittebat ibidem.
quippe etenim nullo cessabant tempore apisci {{r|1235}}
ex aliis alios avidi contagia morbi,
lanigeras tam quam pecudes et bucera saecla,
idque vel in primis cumulabat funere funus
nam qui cumque suos fugitabant visere ad aegros,
vitai nimium cupidos mortisque timentis {{r|1240}}
poenibat paulo post turpi morte malaque,
desertos, opis expertis, incuria mactans.
qui fuerant autem praesto, contagibus ibant
atque labore, pudor quem tum cogebat obire
blandaque lassorum vox mixta voce querellae. {{r|1245}}
optimus hoc leti genus ergo quisque subibat.

Praeterea iam pastor et armentarius omnis
et robustus item curvi moderator aratri
languebat, penitusque casa contrusa iacebant
corpora paupertate et morbo dedita morti. {{r|1250}}
exanimis pueris super exanimata parentum
corpora non numquam posses retroque videre
matribus et patribus natos super edere vitam.
nec minimam partem ex agris maeror is in urbem
confluxit, languens quem contulit agricolarum {{r|1255}}
copia conveniens ex omni morbida parte.
omnia conplebant loca tectaque quo magis aestu,
confertos ita acervatim mors accumulabat.
multa siti prostrata viam per proque voluta
corpora silanos ad aquarum strata iacebant {{r|1260}}
interclusa anima nimia ab dulcedine aquarum,
multaque per populi passim loca prompta viasque
languida semanimo cum corpore membra videres
horrida paedore et pannis cooperta perire,
corporis inluvie, pelli super ossibus una, {{r|1265}}
ulceribus taetris prope iam sordeque sepulta.
omnia denique sancta deum delubra replerat
corporibus mors exanimis onerataque passim
cuncta cadaveribus caelestum templa manebant,
hospitibus loca quae complerant aedituentes. {{r|1270}}
nec iam religio divom nec numina magni
pendebantur enim: praesens dolor exsuperabat.
nec mos ille sepulturae remanebat in urbe,
quo prius hic populus semper consuerat humari;
perturbatus enim totus trepidabat et unus {{r|1275}}
quisque suum pro re [cognatum] maestus humabat.
multaque [res] subita et paupertas horrida suasit;
namque suos consanguineos aliena rogorum
insuper extructa ingenti clamore locabant
subdebantque faces, multo cum sanguine saepe {{r|1280}}
rixantes, potius quam corpora desererentur,
inque aliis alium populum sepelire suorum
certantes; lacrimis lassi luctuque redibant;
inde bonam partem in lectum maerore dabantur;
nec poterat quisquam reperiri, quem neque morbus {{r|1285}}
nec mors nec luctus temptaret tempore tali. 

&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= Liber V
|AnteNomen= De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber V
|Post=
|PostNomen=
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[en:Of The Nature of Things (Titus Lucretius Carus)/Book VI]]
[[it:Della natura delle cose/Libro sesto]]</text>
      <sha1>lrneclaa0twflyd39hwbml3xe619ujl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Corpus iuris civilis (1889).djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>22032</id>
    <revision>
      <id>272306</id>
      <parentid>77790</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T23:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272306</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="put8gr3ydxwtmfg65k0h8jum2twnely" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Corpus iuris civilis
|Language=la
|Volume=
|Author=Iustinianus
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=1889
|Source=
|Image=[[File:{{PAGENAME}}|page=18|180px|border]]
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist from=2 to=17 2=1 2to17=highroman /&gt;

;Iustiniani Institutiones
&lt;pagelist from=18 to=79 18=titulus 19to23=&quot;-&quot; 24=1 /&gt;

;[[Digesta]]
&lt;pagelist from=80 to=984 80to111=highroman 80=1 112=1/&gt;

;Additamenta
&lt;pagelist from=985 to=993 985=874 /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>put8gr3ydxwtmfg65k0h8jum2twnely</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Institutiones grammaticae/Liber VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81280</id>
    <revision>
      <id>272270</id>
      <parentid>264480</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* CAPITVLA */</comment>
      <origin>272270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="2likc40pyr8zkrvg12eckgvxr0w9lq2" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Priscianus Caesariensis
|OperaeTitulus=Institutiones grammaticae
|Annus=saeculo VI a.Ch.n.
|SubTitulus=Liber VII de ceteris casibus
}}
{{Liber
|Ante=Liber VI
|AnteNomen=../Liber VI
|Post=Liber VIII
|PostNomen=../Liber VIII
}}

==CAPITVLA==
;[[#DE OBLIQVIS CASIBVS PRIMAE DECLINATIONIS|I- DE OBLIQVIS CASIBVS PRIMAE DECLINATIONIS.]] (3-11)&lt;small&gt;
;*[[#DE ACCVSATIVO SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|i- DE ACCVSATIVO SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.]] (4-5)
;*[[#DE VOCATIVO CASV PRIMAE DECLINATIONIS|ii- DE VOCATIVO CASV PRIMAE DECLINATIONIS.]] (6-7)
;*[[#DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|iii- DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.]] (8)
;*[[#DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS|iv- DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS.]] (9)
;*[[#DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS|v- DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS.]] (9-10)
;*[[#DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS|vi- DE ABLATIVO ET DATIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS.]] (10-11)
;*[[#DE ACCVSATIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS|vii- DE ACCVSATIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS.]] (11)
;&lt;/small&gt;[[#DE OBLIQVIS CASIBVS SECVNDAE DECLINATIONIS|II- DE OBLIQVIS CASIBVS SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (12-28)&lt;small&gt;
;* [[#DE GENETIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS|i- DE GENETIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (13)
;* [[#DE DATIVO ET ABLATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS|ii- DE DATIVO ET ABLATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (14-15)
;* [[#DE ACCVSATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS|iii- DE ACCVSATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (16)
;* [[#DE VOCATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS|iv- DE VOCATIVO SINGVLARI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (17-22)
;* [[#DE NOMINATIVO ET VOCATIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS|v- DE NOMINATIVO ET VOCATIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (23)
;* [[#DE GENETIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS|vi- DE GENETIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (24-26)
;* [[#DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS|vii- DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (27-28)
;* [[#DE ACCVSATIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS|viii- DE ACCVSATIVO PLVRALI SECVNDAE DECLINATIONIS.]] (28)
;&lt;/small&gt;[[#DE TERTIAE DECLINATIONIS TERMINATIONIBVS|III- DE TERTIAE DECLINATIONIS TERMINATIONIBVS.]] (29-86)&lt;small&gt;
;* [[#DE GENETIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|i- DE GENETIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (45-48)
;* [[#DE DATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|ii- DE DATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (49)
;* [[#DE ACCVSATIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|iii- DE ACCVSATIVO SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (50-53)
;* [[#DE VOCATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|iv- DE VOCATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (54)
;* [[#DE ABLATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS|v- DE ABLATIVO CASV SINGVLARI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (55-72)
;* [[#DE NOMINATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS|vi- DE NOMINATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (73-74)
;* [[#DE GENETIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS|vii- DE GENETIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (75-81)
;* [[#DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS|viii- DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (82)
;* [[#DE ACCVSATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS|ix- DE ACCVSATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (83-86)
;&lt;/small&gt;IV- DE QVARTAE DECLINATIONIS TERMINATIONIBVS. (87-91)&lt;small&gt;
;* [[#DE NOMINATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS|i- DE NOMINATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (87)
;* [[#DE GENETIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS|ii- DE GENETIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (88)
;* [[#DE DATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS|iii- DE DATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (88)
;* [[#DE ACCVSATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS|iv- DE ACCVSATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (89)
;* [[#DE VOCATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS|v- DE VOCATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (89)
;* [[#DE ABLATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS|vi- DE ABLATIVO SINGVLARI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (89)
;* [[#DE NOMINATIVO PLVRALI QVARTAE DECLINATIONIS|vii- DE NOMINATIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.]] (89)
;* [[#DE GENETIVO PLVRALI QVARTAE DECLINATIONIS|viii- DE GENETIVO PLVRALI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (90)
;* [[#DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI QVARTAE DECLINATIONIS|ix- DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALI QVARTAE DECLINATIONIS.]] (91)
;&lt;/small&gt;V- DE QVINTAE DECLINATIONIS TERMINATIONIBVS. (92-95)&lt;small&gt;
;* [[#DE NOMINATIVO CASV SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS|i- DE NOMINATIVO CASV SINGVLARI QUINTAE DECLINATIONIS.]] (92)
;* [[#DE GENETIVO ET DATIVO CASV SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS|ii- DE GENETIVO ET DATIVO CASV SINGVLARI QUINTAE DECLINATIONIS.]] (93)
;* [[#DE ACCVSATIVO SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS|iii- DE ACCVSATIVO SINGVLARI QUINTAE DECLINATIONIS.]] (94)
;* [[#DE VOCATIVO CASV SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS|iv- DE VOCATIVO CASV SINGVLARI QUINTAE DECLINATIONIS.]] (94)
;* [[#DE ABLATIVO SINGVLARI QVINTAE DECLINATIONIS|v- DE ABLATIVO SINGVLARI QUINTAE DECLINATIONIS.]] (94)
;* [[#DE PLVRALIBVS CASIBVS QVINTAE DECLINATIONIS|vi- DE PLVRALIBVS CASIBVS QUINTAE DECLINATIONIS.]] (95)
;* [[#DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALIBVS QVINTAE DECLINATIONIS|vii- DE DATIVO ET ABLATIVO PLVRALIBVS QUINTAE DECLINATIONIS.]] (95)
&lt;/small&gt;
{{rule}}
&lt;br&gt;

&lt;pages index=&quot;Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu&quot; from=315 to=400 /&gt;

{{Liber
|Ante=Liber VI
|AnteNomen=../Liber VI
|Post=Liber VIII
|PostNomen=../Liber VIII
}}</text>
      <sha1>2likc40pyr8zkrvg12eckgvxr0w9lq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82474</id>
    <revision>
      <id>272290</id>
      <parentid>272182</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="5dylv64nl3gqocrs2pk4ux2jymf246l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;1&quot;/&gt;{{c|{{font-size|450%|DISCURSUS}}&lt;br&gt;{{larger|DE}}&lt;br&gt;{{font-size|220%|{{spatium|0.70em|POLYGAMI&lt;/span&gt;A.}}}}}}
{{Dhr|2}}
&lt;section end=&quot;1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;2&quot;/&gt;{{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 1.png|left|95px|''P'']]''Olygamia {{ls}}imultanea virilis,'' quæ nil aliud e{{ls}}t quam con{{ls}}en{{ls}}us (non {{ls}}cortatorius, non adulterinus, {{ls}}ed) connubialis unius Mariti cum pluribus uxoribus, ''Tantum abe{{ls}}t ut juri naturæ &amp; gentium, juri divino ut &amp; juri civili contrarietur, ut potius cum omnibus exacti{{ls}}{{ls}}ime concordet, adeò ut non tantum omnes homines in{{ls}}igniter delinquant {{ls}}ed præcipue Magi{{ls}}tratus cùm Politicus tùm Eccle{{ls}}ia{{ls}}ticus enormiter, &amp; hodiè po{{ls}}t tantam lucem ex hoc di{{ls}}cur{{ls}}u omnibus legentibus ortam, inexcu{{ls}}abiliter in omnia jura peccet, qui illam improbare, impugnare, impedire capitaliter prohibere, vel non omnibus modis promovere velit,'' ut è {{ls}}equentibus patebit.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. ''Con{{ls}}en{{ls}}us'' in principio {{graeca|ἀνεὺ προογμου καὶ παθῶν}} Theophilus Aletheus {{graeca|παχυλιῶς}} &amp; rudi, quòd dicitur, Minervâ lineolis pauci{{ls}}{{ls}}imis hunc {{ls}}uum di{{ls}}cur{{ls}}um Politicum in chartam conjecerat, non eo {{ls}}ane animo, ut in publicam {{ls}}alivam emanaret, {{ls}}ed ut hoc de{{ls}}iderantibus Patronis &amp; amicis, apud quod per occa{{ls}}ionem non rarò hujus rei fiebat mentio, legendum communicaret, &amp; cum nunquam redderetur, ac fæpe numero ex memoriâ iterum iterumque de{{ls}}cribere pro aliis nece{{ls}}{{ls}}e haberet, {{ls}}ub manu inopinatò crevit, donec tandem in folia aliquot extenderetur, &amp; in{{ls}}tinctu prædictorum, nihil immutando, {{ls}}ed ut Deus {{ls}}ugge{{ls}}{{ls}}erat, ut tempori parceretur, &amp; {{ls}}umtuum compendium fieret, prælo fuerit commi{{ls}}{{ls}}us. Ideoque {{ls}}tatim ab{{ls}}que ullis ambagibus, &amp; evolutionibus Etymologias, Homonymias, &amp; Synonymias, erudito orbi {{ls}}atis notis, incipit, quod ''Polygamia {{ls}}imultanea virilis'' (ad di{{ls}}tinctionem ''{{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}ivæ,'' hodiè non amplius controver{{ls}}æ, &amp; ''muliebris'' Deo, naturæ, {{ls}}anæ rationi, omnibus gentibus, legibu{{ls}}que divinis &amp; humanis exo{{ls}}æ &amp; damnatæ,) {{ls}}it con{{ls}}en{{ls}}us (non {{ls}}purius nothus &amp; la{{ls}}civus, {{ls}}ed purus, genuinus, ca{{ls}}tus &amp; matrimonialis) prout I C T I etiam dicunt, quod plenus &amp; liber con{{ls}}en{{ls}}us contrahentium utriu{{ls}}que partis (verbis vel literis, vel aliis quibuscumque mediis &amp; factis extrin{{ls}}ecus expre{{ls}}{{ls}}us) cum alias non con{{ls}}en{{ls}}um {{ls}}ed {{ls}}imul {{ls}}en{{ls}}um {{ls}}it, ''[[d:Q59677266|Hahn]] ad [[d:Q55193418|VVe{{ls}}enbec.]] tit. de rit. nupt. n. 1.)'' in unionem animorum primario &amp; con{{ls}}ecutivè etiam corporum faciat matrimonium, quale etiam e{{ls}}t Polygamia, Unde &amp; contractum vocant, (qui {{ls}}ecundum ''Morphium de Contr. p. 4.'' e{{ls}}t ultrò citroque mutua obligatio ex voluntate &amp; pacto partium {{ls}}urgens) non ob{{ls}}tante quod non ea omnia quæ in aliis contractibus, reciproco di{{ls}}{{ls}}en{{ls}}u iterum re{{ls}}cindi po{{ls}}{{ls}}unt, hic inveniantur. Habet enim&lt;section end=&quot;2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||A|{{right|hic}}}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5dylv64nl3gqocrs2pk4ux2jymf246l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272292</id>
      <parentid>272290</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3413" sha1="8tzso3db72ouglts7g71pfplvqf5y43" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Discursus de Polygamia&quot; /&gt;{{c|{{font-size|450%|DISCURSUS}}&lt;br&gt;{{larger|DE}}&lt;br&gt;{{font-size|220%|{{spatium|0.70em|POLYGAMI&lt;/span&gt;A.}}}}}}
{{Dhr|2}}&lt;section end=&quot;Discursus de Polygamia&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;T1&quot; /&gt;{{c|{{larger|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 1.png|left|95px|''P'']]''Olygamia {{ls}}imultanea virilis,'' quæ nil aliud e{{ls}}t quam con{{ls}}en{{ls}}us (non {{ls}}cortatorius, non adulterinus, {{ls}}ed) connubialis unius Mariti cum pluribus uxoribus, ''Tantum abe{{ls}}t ut juri naturæ &amp; gentium, juri divino ut &amp; juri civili contrarietur, ut potius cum omnibus exacti{{ls}}{{ls}}ime concordet, adeò ut non tantum omnes homines in{{ls}}igniter delinquant {{ls}}ed præcipue Magi{{ls}}tratus cùm Politicus tùm Eccle{{ls}}ia{{ls}}ticus enormiter, &amp; hodiè po{{ls}}t tantam lucem ex hoc di{{ls}}cur{{ls}}u omnibus legentibus ortam, inexcu{{ls}}abiliter in omnia jura peccet, qui illam improbare, impugnare, impedire capitaliter prohibere, vel non omnibus modis promovere velit,'' ut è {{ls}}equentibus patebit.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. ''Con{{ls}}en{{ls}}us'' in principio {{graeca|ἀνεὺ προογμου καὶ παθῶν}} Theophilus Aletheus {{graeca|παχυλιῶς}} &amp; rudi, quòd dicitur, Minervâ lineolis pauci{{ls}}{{ls}}imis hunc {{ls}}uum di{{ls}}cur{{ls}}um Politicum in chartam conjecerat, non eo {{ls}}ane animo, ut in publicam {{ls}}alivam emanaret, {{ls}}ed ut hoc de{{ls}}iderantibus Patronis &amp; amicis, apud quod per occa{{ls}}ionem non rarò hujus rei fiebat mentio, legendum communicaret, &amp; cum nunquam redderetur, ac fæpe numero ex memoriâ iterum iterumque de{{ls}}cribere pro aliis nece{{ls}}{{ls}}e haberet, {{ls}}ub manu inopinatò crevit, donec tandem in folia aliquot extenderetur, &amp; in{{ls}}tinctu prædictorum, nihil immutando, {{ls}}ed ut Deus {{ls}}ugge{{ls}}{{ls}}erat, ut tempori parceretur, &amp; {{ls}}umtuum compendium fieret, prælo fuerit commi{{ls}}{{ls}}us. Ideoque {{ls}}tatim ab{{ls}}que ullis ambagibus, &amp; evolutionibus Etymologias, Homonymias, &amp; Synonymias, erudito orbi {{ls}}atis notis, incipit, quod ''Polygamia {{ls}}imultanea virilis'' (ad di{{ls}}tinctionem ''{{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}ivæ,'' hodiè non amplius controver{{ls}}æ, &amp; ''muliebris'' Deo, naturæ, {{ls}}anæ rationi, omnibus gentibus, legibu{{ls}}que divinis &amp; humanis exo{{ls}}æ &amp; damnatæ,) {{ls}}it con{{ls}}en{{ls}}us (non {{ls}}purius nothus &amp; la{{ls}}civus, {{ls}}ed purus, genuinus, ca{{ls}}tus &amp; matrimonialis) prout I C T I etiam dicunt, quod plenus &amp; liber con{{ls}}en{{ls}}us contrahentium utriu{{ls}}que partis (verbis vel literis, vel aliis quibuscumque mediis &amp; factis extrin{{ls}}ecus expre{{ls}}{{ls}}us) cum alias non con{{ls}}en{{ls}}um {{ls}}ed {{ls}}imul {{ls}}en{{ls}}um {{ls}}it, ''[[d:Q59677266|Hahn]] ad [[d:Q55193418|VVe{{ls}}enbec.]] tit. de rit. nupt. n. 1.)'' in unionem animorum primario &amp; con{{ls}}ecutivè etiam corporum faciat matrimonium, quale etiam e{{ls}}t Polygamia, Unde &amp; contractum vocant, (qui {{ls}}ecundum ''Morphium de Contr. p. 4.'' e{{ls}}t ultrò citroque mutua obligatio ex voluntate &amp; pacto partium {{ls}}urgens) non ob{{ls}}tante quod non ea omnia quæ in aliis contractibus, reciproco di{{ls}}{{ls}}en{{ls}}u iterum re{{ls}}cindi po{{ls}}{{ls}}unt, hic inveniantur. Habet enim&lt;noinclude&gt;{{rh||A|{{right|hic}}}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tzso3db72ouglts7g71pfplvqf5y43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82524</id>
    <revision>
      <id>272271</id>
      <parentid>272242</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="0xct6gzmbfaxr1qblwgts72v5832ybb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xct6gzmbfaxr1qblwgts72v5832ybb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272272</id>
      <parentid>272271</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2258" sha1="qi9w8ewq9m2gq9r7gev9g2nti25ido4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;/p&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qi9w8ewq9m2gq9r7gev9g2nti25ido4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272273</id>
      <parentid>272272</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="hjk4pt5ttaaqnvi27zjmmv9x48t4zsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.

{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjk4pt5ttaaqnvi27zjmmv9x48t4zsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272274</id>
      <parentid>272273</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="ee93qsey2x1gosnryn7dqrd8vrng64o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.

&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ee93qsey2x1gosnryn7dqrd8vrng64o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272275</id>
      <parentid>272274</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="4n0s0xpy00yhg5tqsb1wlz86uv1dkoz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.

&lt;p&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4n0s0xpy00yhg5tqsb1wlz86uv1dkoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272276</id>
      <parentid>272275</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2260" sha1="9szcl221u9lcu8bc4dajxj6itgtwh1e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;span&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9szcl221u9lcu8bc4dajxj6itgtwh1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272277</id>
      <parentid>272276</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="71blnw3j6ggkyzflru97ib5wdcex39w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;poem&gt;&lt;/poem&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71blnw3j6ggkyzflru97ib5wdcex39w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272278</id>
      <parentid>272277</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="j2lmcud7izz6oxr41hczlxi1447s4c6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j2lmcud7izz6oxr41hczlxi1447s4c6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272280</id>
      <parentid>272278</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="9xe0qothttbdyzm6reukf1rmprklhta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}

{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xe0qothttbdyzm6reukf1rmprklhta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272281</id>
      <parentid>272280</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="8oxo34s2zl9j2clfbsfjpxxyoybtmfj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|290|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|{{spatium||{{wl|Q3983959|pus}}}}|Theopompus}} {{graeca|''Χάρη''}} pro {{graeca|''Χάρης''}}. Latina vero proportio in a correptam vult vocativum primae declinationis, sicut supra dictum est, terminari etiam in Graecis. unde {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Ne quis humasse velit Aiacem, Atrida, vetas cur}}?&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo III#185|Sermones (Horatius) 2.3.187]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;feminina quoque Graeca est quando apud poetas Graecum vocativum servant in a vel e productas desmentem secundum proprium nominativum, ut, ‘Taygetē’, ‘Nemeā’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VIIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Vos, o Calliopē, precor, adspirate canenti}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber IX#525|Aeneis 9.525]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} ‘Nemeā’, ut ostendimus, a producta protulit more Graeco.&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE ABLATIVO CASV SINGVLARI PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}

&lt;p&gt;{{r|8}}Ablativus huius declinationis in a productam desinit: ‘ab hoc poetā’, ‘ab hac Musā’, ‘ab hoc’ et ‘ab hac advenā’.  est autem quando hunc quoque poetae e producta terminant in Graecis nominibus, quae dativum Graecum in {{graeca|''ῃ''}} finiunt. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||uno graditur comitatus Achatē}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#310|Aeneis 1.312]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;[pro ‘Achatei’]. {{spatium||{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium||VIII {{wl|Q184742|metamophoseon}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Cumque Pheretiadē et Hyanteo Iolao}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber VIII#310|Metamorphoses (Ovidius) 8.310]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Penelopē melius, levius torquetis Arachnē}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber I/Satura II#55|Saturae (Iuvenalis) 1.2.56]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;et hoc vel metaplasmus est dicendus, qui fit more poetico mutata a longa in e productam, vel potius dativus Graecus pro ablativo positus, qui quamvis apud Graecos i habeat post {{graeca|''η''}}, tamen apud Latinos secundum eorum&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8oxo34s2zl9j2clfbsfjpxxyoybtmfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82525</id>
    <revision>
      <id>272279</id>
      <parentid>272243</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="hgywljgemkbmo4h342zresqnuj2tou8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 7—9|291}}&lt;/noinclude&gt;consuetudinem scripturam servavit, apud quos i scribi post vocalem et non pronuntiari solet. hoc et ex aliis possumus conicere, quae quamvis Graece proferantur, scripturae tamen Latinae rationem servant, ut {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||{{wl|Q546203|bucolico}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Orphi Calliopea, Lino formosus Apollo}}.&lt;ref&gt;[[Eclogae vel bucolica/Ecloga IV#55|Eclogae 4.57]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nam cum sit dativus Graecus pro {{graeca|''ει''}} diphthongo, i longam habuit more scripturae nostrae. illud miror, quod {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#275|Saturae (Iuvenalis)5.14.279]]&lt;/ref&gt; ‘Calpe’ ablativum corripuit, cum sit simile hoc nomen ‘Penelope’, ‘Arachne’, ‘Calliope’, quorum ablativus numquam in e correptam terminat. {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|16em}}{{spatium||Tethys maioribus undis
{{gap|4em}}Hesperiam Calpēn summumque inplevit Atlanta}}.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber I#550|Pharsalia 1.554]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||nec Carpathium Gaetulaque tantum
{{gap|4em}}Aequora transiliet, sed longe Calpĕ relicta
{{gap|4em}}Audiet Herculeo stridentem gurgite solem}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#275|Saturae (Iuvenalis) 5.14.278-280]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}{{r|9|III 9}}Nominativus et vocativus pluralis primae declinationis similis est. genetivo et dativo singulari. nam in ‘ae’ diphthongum profertur, ut ‘hi’ et ‘o poetae'; sed in his non potest divisio fieri, sicut in illis.&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS'''.}}}}Genetivus pluralis eiusdem declinationis fit addita, ablativo singulari&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgywljgemkbmo4h342zresqnuj2tou8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272282</id>
      <parentid>272279</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>272282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="n2y00sd442myuq428x13m17m2ragie5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER VII 7—9|291}}&lt;/noinclude&gt;consuetudinem scripturam servavit, apud quos i scribi post vocalem et non pronuntiari solet. hoc et ex aliis possumus conicere, quae quamvis Graece proferantur, scripturae tamen Latinae rationem servant, ut {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||{{wl|Q546203|bucolico}}}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Orphi Calliopea, Lino formosus Apollo}}.&lt;ref&gt;[[Eclogae vel bucolica/Ecloga IV#55|Eclogae 4.57]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;nam cum sit dativus Graecus pro {{graeca|''ει''}} diphthongo, i longam habuit more scripturae nostrae. illud miror, quod {{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}}&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#275|Saturae (Iuvenalis)5.14.279]]&lt;/ref&gt; ‘Calpe’ ablativum corripuit, cum sit simile hoc nomen ‘Penelope’, ‘Arachne’, ‘Calliope’, quorum ablativus numquam in e correptam terminat. {{spatium||{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium||I}}:&lt;poem&gt;{{gap|16em}}{{spatium||Tethys maioribus undis
{{gap|4em}}Hesperiam Calpēn summumque inplevit Atlanta}}.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/Liber I#550|Pharsalia 1.554]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;{{spatium||{{wl|Q193800|Iuvenalis}}}} in {{spatium||V}}:&lt;poem&gt;{{gap|8em}}{{spatium||nec Carpathium Gaetulaque tantum
{{gap|4em}}Aequora transiliet, sed longe Calpĕ relicta
{{gap|4em}}Audiet Herculeo stridentem gurgite solem}}.&lt;ref&gt;[[Saturae (Iuvenalis, Bucheler)/Liber V/Satura XIV#275|Saturae (Iuvenalis) 5.14.278-280]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE NOMINATIVO PLVRALI ET VOCATIVO PRIMAE DECLINATIONIS.'''}}}}

&lt;p&gt;{{r|9|III 9}}Nominativus et vocativus pluralis primae declinationis similis est. genetivo et dativo singulari. nam in ‘ae’ diphthongum profertur, ut ‘hi’ et ‘o poetae'; sed in his non potest divisio fieri, sicut in illis.&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{c|{{ancora+|DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS|'''DE GENETIVO PLVRALI PRIMAE DECLINATIONIS'''.}}}}

&lt;p&gt;Genetivus pluralis eiusdem declinationis fit addita, ablativo singulari&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n2y00sd442myuq428x13m17m2ragie5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/324</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82526</id>
    <revision>
      <id>272269</id>
      <parentid>271412</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="p4iqdnhjxs8ab4rgg00glro0wbd2syv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|292|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;‘rum’ syllaba, ut ‘ab hoc poeta, horum poetarum’; ‘ab hac Musa, harum Musarum’: producitur enim a tam in ablativo singulari quani in genetivo plurali. et notandum, quod omnes casus tam singularis quam pluralis numeri pares habent numero syllabas in hac declinatione, excepto genetivo plurali; hic enim abundat una syllaba. est autem quando hunc quoque per concisionem proferunt, et maxime in compositis et patronymicis, ut ‘Graiugenum’ pro ‘Graiugenarum’ {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||III}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Graiugenumque domos suspectaque linquimus arva}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#550|Aeneis 3.550]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in eodem:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{Spatium||Caprigenumque pecus nullo custode per herbam}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#220|Aeneis 3.221]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;pro ‘caprigenarum’. idem in {{spatium||VIII}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Optume Graiugenum, cui me fortuna precari}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VIII#125|Aeneis 8.127]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;in eodem:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||Omnigenumque deum monstra et latrator Anubis}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VIII#695|Aneneis 8.698]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;sic ‘caelicolum’ pro ‘caelicolalrum’ et ‘trinundinum’ pro ‘trinundinarum’ – {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{wl|Q3922216|pro {{spatium||Corneio}}}} {{spatium||I: ex promulgatione trinundinum dies ad ferendum potestasque venisset}}&lt;ref&gt;deest&lt;/ref&gt; –, ‘amphorum’ pro ‘amphorarum’. ‘Aeneadum’ quoque pro ‘Aeneadarum’ {{spatium||{{wl|Q47154|Lucretius}}}} in primo versu:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{Spatium||Aeneadum genetrix, hominum divumque voluptas}}.&lt;ref&gt;[[De rerum natura (Titus Lucretius Carus)/Liber I#1|De rerum natura 1.1]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;similiter ‘Dardanidum’ pro ‘Dardanidarum’ {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} im {{spatium||II}}:&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium||O patria, o divum domus Ilium et inclyta bello
{{gap|4em}}Moenia Dardanidum}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber II#240|Aeneis 2.241]]&lt;/ref&gt; –&lt;/poem&gt;idem in {{spatium||ΧΙ}}:&lt;poem&gt;{{gap|14em}}{{spatium||variusque per ora cucurrit
{{gap|4em}}Ausonidum turbata fremor}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XI#295|Aeneis 11.296-297]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4iqdnhjxs8ab4rgg00glro0wbd2syv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polygamia Triumphatrix/Thesis 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82606</id>
    <revision>
      <id>272293</id>
      <parentid>272206</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="pi9nc9db9t3ek42p8h3ytlcj1xt5wqe" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Johannes Lyserus
|OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix 
|OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix
|Annus= 1682
|SubTitulus= Thesis I.
|Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf
}}
{{Liber
|Ante=Præfatio ad Lectorem
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Praefatio ad Lectorem
|Post= Thesis II
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 2
}}
&lt;pages index=&quot;Polygamia Triumphatrix.pdf&quot; from=11 to=23 fromsection=T1 tosection=&quot;T1&quot; /&gt;

{{Liber
|Ante=Præfatio ad Lectorem
|AnteNomen=Polygamia Triumphatrix/Praefatio ad Lectorem
|Post= Thesis II
|PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Thesis 2
}}</text>
      <sha1>pi9nc9db9t3ek42p8h3ytlcj1xt5wqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio Usoris:Erblanchard57</title>
    <ns>3</ns>
    <id>83656</id>
    <revision>
      <id>272296</id>
      <parentid>272175</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* About your transcription project */ Reply</comment>
      <origin>272296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4796" sha1="ebbky6vwc7tjbr7c8xh3su9ohex21gh" xml:space="preserve">== About your transcription project ==

Hi! shouldn't you be using a column template for [[Polygamia Triumphatrix]]? [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 21:46, 14 Iunii 2026 (UTC)

:Which column template would you suggest? I'm open to it; I've just never seen a column template that allowed columns in the page namespace without forcing it in the main namespace. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 22:36, 14 Iunii 2026 (UTC)
::I found a way, see [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/11]]/[[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/12]], do as you please regarding them, at least we now have the tools. I took some liberty and edited some other things, please do edit out anything I did if you want to. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 13:27, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Saumache|Saumache]] That looks very nice, thank you! I do wonder though, would it be possible to just make it (using Styles) so anything in italics is Times New Roman, so I don't have to add that span tag around everything in italics every time? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 14:45, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::This even made the pages more reader-friendly than the main text. Everything in italics is now Times New Roman, though you might run into trouble if you somehow need to italicize things that do not appear in this font on the print. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 16:56, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:57, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::@[[Usor:Saumache|Saumache]], I've run into some trouble on [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]]. Any idea what might be causing that, or how to fix it? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 17:06, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::Also it looks like the current formatting isn't allowing for paragraph breaks generally, any idea what might be causing that? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 17:09, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::::* close your templates before using [[Formula:AlteraColumna]], the issue was that you didn't close the &quot;Gothica&quot; template before &lt;nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::::::::* You had close the vertical line template wanting to close something  else (use the syntax highlighting tool)
::::::::* Use &lt;nowiki&gt;&lt;p&gt;&lt;/nowiki&gt; to force paragraph breaks, it won't work in column 2 though, I used an arguably very cheap workaround on page 16
::::::::* I've updated [[Formula:Ls]] so that the weird restriction it had, ſ being only rendered in the &quot;page&quot; namespace, is gone
::::::::* I added breaklines at the end of the vertical line template to make it match the height of column 1 when the right text falls short compared to what the image shows, keep in mind that when (or if) blackletters are finally in it might change eveything.
::::::::[[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:47, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::::Makes sense, thanks.
:::::::::[[s:en:Help:Gadget-Visibility|en:Help:Gadget-Visibility]] explains how the {{[[Formula:ls|ls]]}} was set up before. It's a user preference thing, so that if someone doesn't want to have the long s, they don't have to. So I think that restriction was there on purpose.
:::::::::If I am being honest though, with the amount of workarounds that this is going to take, I would probably prefer to just not bother doing the columns. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:00, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::::::The template did not mention the gadget, I had no seen it, I reverted my edit, though I personally think it would be better to have it toggled on by default. Don't bother with the columns. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:36, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::::::@[[Usor:Saumache|Saumache]]
:::::::::::Hi, is there a reason you un-reverted your edit to {{[[Formula:Ls|Ls]]}}? From my understanding, the gadget to switch from {{ls}} to s in the Page namespace is because the Page namespace isn't built to be an exact replica of the page—that is what the Page namespace is for. The gadget also removes the color from any external links so people who want a more &quot;exact to the book&quot; experience can toggle it on, but it's more user friendly by default. I'm pretty sure that is the whole reason that template was made in the first place, instead of just typing the unicode ſ into the edit fields. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:13, 17 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ebbky6vwc7tjbr7c8xh3su9ohex21gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272315</id>
      <parentid>272296</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* About your transcription project */ Reply</comment>
      <origin>272315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="nzwbmj7al8v1xawg5xzpv65481p3v4y" xml:space="preserve">== About your transcription project ==

Hi! shouldn't you be using a column template for [[Polygamia Triumphatrix]]? [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 21:46, 14 Iunii 2026 (UTC)

:Which column template would you suggest? I'm open to it; I've just never seen a column template that allowed columns in the page namespace without forcing it in the main namespace. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 22:36, 14 Iunii 2026 (UTC)
::I found a way, see [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/11]]/[[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/12]], do as you please regarding them, at least we now have the tools. I took some liberty and edited some other things, please do edit out anything I did if you want to. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 13:27, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Saumache|Saumache]] That looks very nice, thank you! I do wonder though, would it be possible to just make it (using Styles) so anything in italics is Times New Roman, so I don't have to add that span tag around everything in italics every time? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 14:45, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::This even made the pages more reader-friendly than the main text. Everything in italics is now Times New Roman, though you might run into trouble if you somehow need to italicize things that do not appear in this font on the print. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 16:56, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:57, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::@[[Usor:Saumache|Saumache]], I've run into some trouble on [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]]. Any idea what might be causing that, or how to fix it? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 17:06, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::Also it looks like the current formatting isn't allowing for paragraph breaks generally, any idea what might be causing that? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 17:09, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::::* close your templates before using [[Formula:AlteraColumna]], the issue was that you didn't close the &quot;Gothica&quot; template before &lt;nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::::::::* You had close the vertical line template wanting to close something  else (use the syntax highlighting tool)
::::::::* Use &lt;nowiki&gt;&lt;p&gt;&lt;/nowiki&gt; to force paragraph breaks, it won't work in column 2 though, I used an arguably very cheap workaround on page 16
::::::::* I've updated [[Formula:Ls]] so that the weird restriction it had, ſ being only rendered in the &quot;page&quot; namespace, is gone
::::::::* I added breaklines at the end of the vertical line template to make it match the height of column 1 when the right text falls short compared to what the image shows, keep in mind that when (or if) blackletters are finally in it might change eveything.
::::::::[[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:47, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::::Makes sense, thanks.
:::::::::[[s:en:Help:Gadget-Visibility|en:Help:Gadget-Visibility]] explains how the {{[[Formula:ls|ls]]}} was set up before. It's a user preference thing, so that if someone doesn't want to have the long s, they don't have to. So I think that restriction was there on purpose.
:::::::::If I am being honest though, with the amount of workarounds that this is going to take, I would probably prefer to just not bother doing the columns. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:00, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::::::The template did not mention the gadget, I had no seen it, I reverted my edit, though I personally think it would be better to have it toggled on by default. Don't bother with the columns. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:36, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::::::@[[Usor:Saumache|Saumache]]
:::::::::::Hi, is there a reason you un-reverted your edit to {{[[Formula:Ls|Ls]]}}? From my understanding, the gadget to switch from {{ls}} to s in the Page namespace is because the Page namespace isn't built to be an exact replica of the page—that is what the Page namespace is for. The gadget also removes the color from any external links so people who want a more &quot;exact to the book&quot; experience can toggle it on, but it's more user friendly by default. I'm pretty sure that is the whole reason that template was made in the first place, instead of just typing the unicode ſ into the edit fields. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:13, 17 Iunii 2026 (UTC)
::::::::::::There is no such gadget here, the template and its documentation have been migrated from en.Wikisource. I don't have the rights to add new gadgets here, I will ask for them. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 05:40, 18 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nzwbmj7al8v1xawg5xzpv65481p3v4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272317</id>
      <parentid>272315</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* About your transcription project */</comment>
      <origin>272317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5064" sha1="ekn9vwk9qdldumna70ahmu78rwgcm9m" xml:space="preserve">== About your transcription project ==

Hi! shouldn't you be using a column template for [[Polygamia Triumphatrix]]? [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 21:46, 14 Iunii 2026 (UTC)

:Which column template would you suggest? I'm open to it; I've just never seen a column template that allowed columns in the page namespace without forcing it in the main namespace. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 22:36, 14 Iunii 2026 (UTC)
::I found a way, see [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/11]]/[[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/12]], do as you please regarding them, at least we now have the tools. I took some liberty and edited some other things, please do edit out anything I did if you want to. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 13:27, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::@[[Usor:Saumache|Saumache]] That looks very nice, thank you! I do wonder though, would it be possible to just make it (using Styles) so anything in italics is Times New Roman, so I don't have to add that span tag around everything in italics every time? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 14:45, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::This even made the pages more reader-friendly than the main text. Everything in italics is now Times New Roman, though you might run into trouble if you somehow need to italicize things that do not appear in this font on the print. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 16:56, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::Thank you! [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 16:57, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::@[[Usor:Saumache|Saumache]], I've run into some trouble on [[Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/15]]. Any idea what might be causing that, or how to fix it? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 17:06, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::Also it looks like the current formatting isn't allowing for paragraph breaks generally, any idea what might be causing that? [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 17:09, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::::* close your templates before using [[Formula:AlteraColumna]], the issue was that you didn't close the &quot;Gothica&quot; template before &lt;nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
::::::::* You had close the vertical line template wanting to close something  else (use the syntax highlighting tool)
::::::::* Use &lt;nowiki&gt;&lt;p&gt;&lt;/nowiki&gt; to force paragraph breaks, it won't work in column 2 though, I used an arguably very cheap workaround on page 16
::::::::* I've updated [[Formula:Ls]] so that the weird restriction it had, ſ being only rendered in the &quot;page&quot; namespace, is gone
::::::::* I added breaklines at the end of the vertical line template to make it match the height of column 1 when the right text falls short compared to what the image shows, keep in mind that when (or if) blackletters are finally in it might change eveything.
::::::::[[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 17:47, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::::Makes sense, thanks.
:::::::::[[s:en:Help:Gadget-Visibility|en:Help:Gadget-Visibility]] explains how the {{[[Formula:ls|ls]]}} was set up before. It's a user preference thing, so that if someone doesn't want to have the long s, they don't have to. So I think that restriction was there on purpose.
:::::::::If I am being honest though, with the amount of workarounds that this is going to take, I would probably prefer to just not bother doing the columns. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 19:00, 15 Iunii 2026 (UTC)
::::::::::The template did not mention the gadget, I had no seen it, I reverted my edit, though I personally think it would be better to have it toggled on by default. Don't bother with the columns. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 19:36, 15 Iunii 2026 (UTC)
:::::::::::@[[Usor:Saumache|Saumache]]
:::::::::::Hi, is there a reason you un-reverted your edit to {{[[Formula:Ls|Ls]]}}? From my understanding, the gadget to switch from {{ls}} to s in the Page namespace is because the Page namespace isn't built to be an exact replica of the page—that is what the Page namespace is for. The gadget also removes the color from any external links so people who want a more &quot;exact to the book&quot; experience can toggle it on, but it's more user friendly by default. I'm pretty sure that is the whole reason that template was made in the first place, instead of just typing the unicode ſ into the edit fields. [[Usor:Erblanchard57|Erblanchard57]] ([[Disputatio Usoris:Erblanchard57|disputatio]]) 21:13, 17 Iunii 2026 (UTC)
::::::::::::There is no such gadget here, the template has simply been migrated from en.Wikisource. I don't have the rights to add new gadgets here, I will ask for them. [[Usor:Saumache|Saumache]] ([[Disputatio Usoris:Saumache|disputatio]]) 05:40, 18 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ekn9vwk9qdldumna70ahmu78rwgcm9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.1, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83697</id>
    <revision>
      <id>272316</id>
      <parentid>272240</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T07:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>more</comment>
      <origin>272316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="kmuc502wll9916o7ugc18kvayla4c5h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Shenme&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{rh|50|NONIVS MARCELLVS|}}
{{x-smaller|36. 37 M.}}

{{indent|{{sc|adglomerare}}, inplicare, coniungere; dictum a glomere. Vergilius Aeneidos lib. II:|2}}

{{versus|20}}{{style|font-size:90%; margin-left:4em;|et lateri adglomerant nostro.}}

{{indent|{{sc|collare}} est vinculi genus, quo collum adstringitur. Lucilius lib. XXVIIII:|2}}
{{style|font-size:90%; margin-left:4em;|cum manicis, catulo collareique, ut fugitivum, deportem.}}

{{versus|25}}{{indent|{{sc|depilati}} dictum rarefacti. Lucilius lib. XXVIIII:|2}}
{{style|font-size:90%; margin-left:4em;|&amp;#x201B;Gnató, quid actumst?&amp;#x2019; — &amp;#x201B;dépilati omnés sumus.&amp;#x2019;}}

{{indent|{{sc|excvriari}}, curia excludi. Varro Hippocyne: Apollonium ideo excuriant, quia nihil habebat.|2}}

{{indent|{{sc|pensum}}, significat exaequatum, quod sine inclinatione sunt quae penduntur. {{versus|30}}Lucilius lib. XXVIII:|2}}
{{style|font-size:90%; margin-left:4em;|nil párvo huic pensi. haut litteras doceás lutum. {{!!}}}}

{{versus|1}}{{indent|{{sc|aqva intercvs}}, hydropum morbus; quasi aqua inter cutem. Lucilius lib. XXVIII:|2}}
{{style|font-size:90%; margin-left:4em;|aquam te in animo habere intércutem.}}
{{indent|M. Tullius de officiis lib. III: siquis medicamentum cuipiam dederit {{versus|5}} ad aquam intercutem.|2}}

{{indent|{{sc|maltas}} veteres molles appellari voluerunt, a graeco, quasi ''μαλθακούς''. Lucilius lib. XXVII:|2}}
{{style|font-size:90%; margin-left:4em;|ínsanum vocant quem maltam ac féminam dicí vident.}}

{{indent|{{sc|monogrammi}} dicti sunt homines macie pertenues ac decolores:|2}}
{{regula|align=left|width=6em}}
19 II, 341 || 22 Luc. 1. XXVIIII || 25 1. XXVIIII || 27 Varro Hippocyne || 30 Luc. I. XXVIII || 2 1. XXVIII || 4 III, 24, 92 || 7 Luc. 1. XXVII.
{{regula|align=left|width=6em}}

18 Adglomerare ''L''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, Ho&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;; Aggl. ''rel.'' — inplicare ''L''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''Bamb.;'' impl. rel.;
applicare Quicheratus. 19 id eneidos I,, in aeneidos id. 2; G; aeidos H.
id. lib, secundo. 20 agglom. I, H; aglom. G. 21 quod Bamb.
asstr. I; astr. H; adstringit (it in ras.) Bamb. 22 XXVIII H. 23
collarique Tun., collareque cdd. 25. 26 puto Dispalati; nisi n. N. dici-
tur Bamb. m. 2. - Gnatho Me, nato edd. 27 'Innocovy Iun.; sed cf. Gell.
III, 18, 5. Appollonium (Appollonio H₁) C. 28 qua L.
L, H.
cad.
-
-
post nihil
a litt, erasa in H.-29 non 1. nov. in L. 30 XXVIII ed. Bas.; XX. octavo
31 nil parvo (i. e. puero) huie M, nihil parvi ac edd. - haut M, uti
littera id. (litera H,); litteras Gerlachius. lutum de homine dictum,
est hydropum H; est
3 ef. comm. Luc.
4 cf. 345 medicamentam.
ut ap. Plautum. 1 non 1. nov. in L; om. Bamb.
deinde deletum, sed rursus restitutum. -
XXVIII, 18.
1
te om. G.
aquam cdd.
alnimo prius H.
6 altas G; Multas Bamb.; Malthas ed. a. 1476. greco L, H.- 7 μeed-
Baxovs ed. 1476 (paianovs al.), malacus cdd. 8 multam G.
nebus, videt cdd.
-
vident Tur-
-
9 onogrammi G. maciae pertenuaes prius H.
5&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmuc502wll9916o7ugc18kvayla4c5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83698</id>
    <revision>
      <id>272284</id>
      <parentid>272237</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2312" sha1="1w3cycpl4w11e3q5zf1vnfbwoh7lbz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|11|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;captionibus {{ls}}uppo{{ls}}itum ''Can. Adam. 33. q. 5.'' ideoque ''mulieres'' qua{{ls}}i ''mollieres'' à mollitie &amp; {{ls}}exus {{ls}}ui imbecillitate dictæ {{ls}}unt. ''Jo. Nevizani Sylv. Nupt. l. 1. n. 111. Chr. Becm. Orig. L. L. v. virtus'' quò pertinet illud ''Oweni:''
{{ppoem|
Dicta fuit mulier, qua{{ls}}i mollier, e{{ls}}t tamen Eva
Non de carne {{ls}}ui {{ls}}umta {{ls}}ed o{{ls}}{{ls}}e viri.
&gt;&gt;''lib. 1. ad Her. Nov. ep. 70. Vid. &amp; Can, quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti. 37. q. 7.''}}

{{anchor|n8}}8. Deinde ip{{ls}}a quoque hone{{ls}}tas non patitur, ut mulieres ultro citroque cur{{ls}}itent, viriliaque {{ls}}ubeant munia, {{ls}}i quidem adeò ip{{ls}}as pudicitiæ {{ls}}uæ memores &amp; operum, quæ eis natura permi{{ls}}it, &amp; à quibus ju{{ls}}{{ls}}it eas ab{{ls}}tinere, omni judiciorum agmine exe{{ls}}{{ls}}e jubet, ''Imper. in l. ult. C. de recept. arbitr.'' Hinc multò minus ad gubernacula Reip. admovendæ erunt mulieres, {{ls}}iquidem {{ppoem|
Sceptra tenere nequit populo{{ls}}i fœmina regni,
Nam leviora gerit volitanti pectora plumâ,
Et rarò, quod vult, ju{{ls}}que piumque facit.}} ''Justus Trængoparius in manti{{ls}}{{ls}}. Carm. v. 52.'' imò pœna populi {{ls}}i fœmina ad gubernacula {{ls}}edeat. ''E{{ls}}. 3. 12.'' &amp; certè vulgatum e{{ls}}t veriverbium Germanicum:{{ppoem|{larger}
{{blackletter|Wo Weiber führen das Regiment.}}
{{blackletter|Da nimbt es {{ls}}elben ein gutes end.}}}} Unde apud ''Avent. l. 1.'' {{larger|{{blackletter|{{ls}}o bald die Weiber regiren / bedeut es nichts guts / man {{ls}}chaue nur der auff / es gehet an ein verderben / denn es war {{ls}}chon von Gott be{{ls}}chlo{{ls}}{{ls}}en / das}} Ægypten {{blackletter|{{ls}}oll zerbrochen werden / darumb mu{{ls}}te es auff ein Weibs Bild fallen.}}}} Vid. Bernecc. Q Q. in Tac. q. 97. Verum proinde manet, quòd muliebris cura non ultra dome{{ls}}tica {{ls}}e extendere debeat, &amp; egregias uxores deceat te{{ls}}tudinis in{{ls}}tar domi re{{ls}}idere, {{ls}}ubque tecto operas, apium in{{ls}}tar, tractare Oeconomicas, quod ingenio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imus Apelles Vener. in conchâ te{{ls}}tudinis domunculam {{ls}}uam {{ls}}ecum portantis {{ls}}tantem fingens congruè admodum {{ls}}ignifica{{ls}}{{ls}}e&lt;noinclude&gt;{{right|''Eckolt''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1w3cycpl4w11e3q5zf1vnfbwoh7lbz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272285</id>
      <parentid>272284</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4845" sha1="1sgusz2p6efakv35iz8e79jeq2qzf64" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|11|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;captionibus {{ls}}uppo{{ls}}itum ''Can. Adam. 33. q. 5.'' ideoque ''mulieres'' qua{{ls}}i ''mollieres'' à mollitie &amp; {{ls}}exus {{ls}}ui imbecillitate dictæ {{ls}}unt. ''Jo. Nevizani Sylv. Nupt. l. 1. n. 111. Chr. Becm. Orig. L. L. v. virtus'' quò pertinet illud ''Oweni:''
{{ppoem|
Dicta fuit mulier, qua{{ls}}i mollier, e{{ls}}t tamen Eva
Non de carne {{ls}}ui {{ls}}umta {{ls}}ed o{{ls}}{{ls}}e viri.
&gt;&gt;''lib. 1. ad Her. Nov. ep. 70. Vid. &amp; Can, quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti. 37. q. 7.''}}

{{anchor|n8}}8. Deinde ip{{ls}}a quoque hone{{ls}}tas non patitur, ut mulieres ultro citroque cur{{ls}}itent, viriliaque {{ls}}ubeant munia, {{ls}}i quidem adeò ip{{ls}}as pudicitiæ {{ls}}uæ memores &amp; operum, quæ eis natura permi{{ls}}it, &amp; à quibus ju{{ls}}{{ls}}it eas ab{{ls}}tinere, omni judiciorum agmine exe{{ls}}{{ls}}e jubet, ''Imper. in l. ult. C. de recept. arbitr.'' Hinc multò minus ad gubernacula Reip. admovendæ erunt mulieres, {{ls}}iquidem {{ppoem|
Sceptra tenere nequit populo{{ls}}i fœmina regni,
Nam leviora gerit volitanti pectora plumâ,
Et rarò, quod vult, ju{{ls}}que piumque facit.}} ''Justus Trængoparius in manti{{ls}}{{ls}}. Carm. v. 52.'' imò pœna populi {{ls}}i fœmina ad gubernacula {{ls}}edeat. ''E{{ls}}. 3. 12.'' &amp; certè vulgatum e{{ls}}t veriverbium Germanicum:{{ppoem|{larger}
{{blackletter|Wo Weiber führen das Regiment.}}
{{blackletter|Da nimbt es {{ls}}elben ein gutes end.}}}} Unde apud ''Avent. l. 1.'' {{larger|{{blackletter|{{ls}}o bald die Weiber regiren / bedeut es nichts guts / man {{ls}}chaue nur der auff / es gehet an ein verderben / denn es war {{ls}}chon von Gott be{{ls}}chlo{{ls}}{{ls}}en / das}} Ægypten {{blackletter|{{ls}}oll zerbrochen werden / darumb mu{{ls}}te es auff ein Weibs Bild fallen.}}}} Vid. Bernecc. Q Q. in Tac. q. 97. Verum proinde manet, quòd muliebris cura non ultra dome{{ls}}tica {{ls}}e extendere debeat, &amp; egregias uxores deceat te{{ls}}tudinis in{{ls}}tar domi re{{ls}}idere, {{ls}}ubque tecto operas, apium in{{ls}}tar, tractare Oeconomicas, quod ingenio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imus Apelles Vener. in conchâ te{{ls}}tudinis domunculam {{ls}}uam {{ls}}ecum portantis {{ls}}tantem fingens congruè admodum {{ls}}ignifica{{ls}}{{ls}}e videtur. Gerh. de Conjug. §. 452. veluti etiam laudes apud veteres merebantur rarò pedem domo efferentes matronæ, quas Græci {{grc|ὀικουρουσὰς}} &amp; {{grc|ὀικουρικὰς}}, Latini ''Ca{{ls}}arias'' vocabant. ''Dion. l. 56. Hi{{ls}}t. R.'' Ex adver{{ls}}o verò per compita fora {{ls}}pectacula, per omnes vicos &amp; angulos circumrepere &amp; turpiter vagari, {{ls}}emper habitum e{{ls}}t proprium meretricularum, ''Prov. 7. 11. 12. c. 9. 3.'' Cæterùm ut de operis muliebribus hoc denique adjiciatur, juris e{{ls}}t aperti{{ls}}{{ls}}imi, lucra hi{{ls}}ce operis, con{{ls}}tante matrimonio acqui{{ls}}ita ad {{ls}}olum maritum cui debentur, eju{{ls}}que hæredes pertinere. Siquidem nil magis æquitati con{{ls}}entaneum, quàm ut maritus onera matrimonii {{ls}}u{{ls}}tinens commoda etiam in eo acqui{{ls}}ita lucretur, ''A. 10. ff. de Reg. J.'' junctum ''l. 20. C. de Jur. Dot. Peregrin. de Fidei Com. a. 42. n. 85.'' ubi docet emta à viro con{{ls}}tante matrimonio ex viri non uxoris pecuniâ comparato præ{{ls}}umi. v. ''Menoch. l. 3 de præ{{ls}}. 57. n. 1. {{ls}}eq. Gail. l. 2. ob{{ls}}. 29. n. 9.'' ac hone{{ls}}ta &amp; legalis proinde præ{{ls}}umtio e{{ls}}t, bona con{{ls}}tante matrimonio acqui{{ls}}ita ex bonis mariti &amp; indu{{ls}}triâ proveni{{ls}}{{ls}}e, cujus vigore etiam omnia bona, quæ in domo mariti eju{{ls}}que habitatione reperiuntur, propter præeminentiam mariti eju{{ls}}dem tamdiu e{{ls}}{{ls}}e præ{{ls}}umuntur, donec mulier liquido doceat, ea {{ls}}ui juris &amp; dominii e{{ls}}{{ls}}e, ''arg. l. 16. C. de prob. Salicet. in l. 2. C. ne uxor pro marit. Alciat. de præ{{ls}}umt. Reg. 3. Præ{{ls}}. 26. Menoch. l. 3. de præ{{ls}}. 51. n. 22. &amp; 45. Heig. l. 1. q. 30. n. 14.

{{anchor|n9}}9. Olim ferè unicè proprium uxori, quod illa particeps fieret {{ls}}acrorum mariti gentilitiorum, ''Hahn. ad VVe{{ls}}enb. de rit. Nupt. n. 6. Kitzelius Synop{{ls}}. c. 2. th. 10.'' quò facit ''l. 1. ff. de Rit. Nupt. &amp; l. 4. C. de crim. expil. hæred.'' per quas ad nil aliud re{{ls}}picitur quàm ad {{ls}}acra illa dome{{ls}}tica, quæ privata cuju{{ls}}que familiæ apud Romanos erant, ''Struv. Ex. 29. th. 19. Duaren. &amp; Hottom. ad. tit. ff. de rit. nupt.'' quibu{{ls}}que penales {{ls}}ive fatales genios venerabantur, ''Eric. Putean. Lex. Jur. verb. {{ls}}acr. priv.'' Hodie etiam gaudet nobilitate &amp; dignitate mariti, ''l. 13. C. de dign. 12. l, 8. ff. de Senat. l. 10. C. de nupt. l. ult. C. de Incol. 10. Struv. Ex. 29. th. 56. Henr. Hahn. ad. VVe{{ls}}enb. de rit upt. n. 6. Amad.''&lt;noinclude&gt;{{right|''Eckolt''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1sgusz2p6efakv35iz8e79jeq2qzf64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272286</id>
      <parentid>272285</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4846" sha1="bklpijprjislqg3yqs0x0m86y5ccuvj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|11|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;captionibus {{ls}}uppo{{ls}}itum ''Can. Adam. 33. q. 5.'' ideoque ''mulieres'' qua{{ls}}i ''mollieres'' à mollitie &amp; {{ls}}exus {{ls}}ui imbecillitate dictæ {{ls}}unt. ''Jo. Nevizani Sylv. Nupt. l. 1. n. 111. Chr. Becm. Orig. L. L. v. virtus'' quò pertinet illud ''Oweni:''
{{ppoem|
Dicta fuit mulier, qua{{ls}}i mollier, e{{ls}}t tamen Eva
Non de carne {{ls}}ui {{ls}}umta {{ls}}ed o{{ls}}{{ls}}e viri.
&gt;&gt;''lib. 1. ad Her. Nov. ep. 70. Vid. &amp; Can, quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti. 37. q. 7.''}}

{{anchor|n8}}8. Deinde ip{{ls}}a quoque hone{{ls}}tas non patitur, ut mulieres ultro citroque cur{{ls}}itent, viriliaque {{ls}}ubeant munia, {{ls}}i quidem adeò ip{{ls}}as pudicitiæ {{ls}}uæ memores &amp; operum, quæ eis natura permi{{ls}}it, &amp; à quibus ju{{ls}}{{ls}}it eas ab{{ls}}tinere, omni judiciorum agmine exe{{ls}}{{ls}}e jubet, ''Imper. in l. ult. C. de recept. arbitr.'' Hinc multò minus ad gubernacula Reip. admovendæ erunt mulieres, {{ls}}iquidem {{ppoem|
Sceptra tenere nequit populo{{ls}}i fœmina regni,
Nam leviora gerit volitanti pectora plumâ,
Et rarò, quod vult, ju{{ls}}que piumque facit.}}
''Justus Trængoparius in manti{{ls}}{{ls}}. Carm. v. 52.'' imò pœna populi {{ls}}i fœmina ad gubernacula {{ls}}edeat. ''E{{ls}}. 3. 12.'' &amp; certè vulgatum e{{ls}}t veriverbium Germanicum:
{{ppoem|{larger}
{{blackletter|Wo Weiber führen das Regiment.}}
{{blackletter|Da nimbt es {{ls}}elben ein gutes end.}}}}
Unde apud ''Avent. l. 1.'' {{larger|{{blackletter|{{ls}}o bald die Weiber regiren / bedeut es nichts guts / man {{ls}}chaue nur der auff / es gehet an ein verderben / denn es war {{ls}}chon von Gott be{{ls}}chlo{{ls}}{{ls}}en / das}} Ægypten {{blackletter|{{ls}}oll zerbrochen werden / darumb mu{{ls}}te es auff ein Weibs Bild fallen.}}}} Vid. Bernecc. Q Q. in Tac. q. 97. Verum proinde manet, quòd muliebris cura non ultra dome{{ls}}tica {{ls}}e extendere debeat, &amp; egregias uxores deceat te{{ls}}tudinis in{{ls}}tar domi re{{ls}}idere, {{ls}}ubque tecto operas, apium in{{ls}}tar, tractare Oeconomicas, quod ingenio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imus Apelles Vener. in conchâ te{{ls}}tudinis domunculam {{ls}}uam {{ls}}ecum portantis {{ls}}tantem fingens congruè admodum {{ls}}ignifica{{ls}}{{ls}}e videtur. Gerh. de Conjug. §. 452. veluti etiam laudes apud veteres merebantur rarò pedem domo efferentes matronæ, quas Græci {{grc|ὀικουρουσὰς}} &amp; {{grc|ὀικουρικὰς}}, Latini ''Ca{{ls}}arias'' vocabant. ''Dion. l. 56. Hi{{ls}}t. R.'' Ex adver{{ls}}o verò per compita fora {{ls}}pectacula, per omnes vicos &amp; angulos circumrepere &amp; turpiter vagari, {{ls}}emper habitum e{{ls}}t proprium meretricularum, ''Prov. 7. 11. 12. c. 9. 3.'' Cæterùm ut de operis muliebribus hoc denique adjiciatur, juris e{{ls}}t aperti{{ls}}{{ls}}imi, lucra hi{{ls}}ce operis, con{{ls}}tante matrimonio acqui{{ls}}ita ad {{ls}}olum maritum cui debentur, eju{{ls}}que hæredes pertinere. Siquidem nil magis æquitati con{{ls}}entaneum, quàm ut maritus onera matrimonii {{ls}}u{{ls}}tinens commoda etiam in eo acqui{{ls}}ita lucretur, ''A. 10. ff. de Reg. J.'' junctum ''l. 20. C. de Jur. Dot. Peregrin. de Fidei Com. a. 42. n. 85.'' ubi docet emta à viro con{{ls}}tante matrimonio ex viri non uxoris pecuniâ comparato præ{{ls}}umi. v. ''Menoch. l. 3 de præ{{ls}}. 57. n. 1. {{ls}}eq. Gail. l. 2. ob{{ls}}. 29. n. 9.'' ac hone{{ls}}ta &amp; legalis proinde præ{{ls}}umtio e{{ls}}t, bona con{{ls}}tante matrimonio acqui{{ls}}ita ex bonis mariti &amp; indu{{ls}}triâ proveni{{ls}}{{ls}}e, cujus vigore etiam omnia bona, quæ in domo mariti eju{{ls}}que habitatione reperiuntur, propter præeminentiam mariti eju{{ls}}dem tamdiu e{{ls}}{{ls}}e præ{{ls}}umuntur, donec mulier liquido doceat, ea {{ls}}ui juris &amp; dominii e{{ls}}{{ls}}e, ''arg. l. 16. C. de prob. Salicet. in l. 2. C. ne uxor pro marit. Alciat. de præ{{ls}}umt. Reg. 3. Præ{{ls}}. 26. Menoch. l. 3. de præ{{ls}}. 51. n. 22. &amp; 45. Heig. l. 1. q. 30. n. 14.

{{anchor|n9}}9. Olim ferè unicè proprium uxori, quod illa particeps fieret {{ls}}acrorum mariti gentilitiorum, ''Hahn. ad VVe{{ls}}enb. de rit. Nupt. n. 6. Kitzelius Synop{{ls}}. c. 2. th. 10.'' quò facit ''l. 1. ff. de Rit. Nupt. &amp; l. 4. C. de crim. expil. hæred.'' per quas ad nil aliud re{{ls}}picitur quàm ad {{ls}}acra illa dome{{ls}}tica, quæ privata cuju{{ls}}que familiæ apud Romanos erant, ''Struv. Ex. 29. th. 19. Duaren. &amp; Hottom. ad. tit. ff. de rit. nupt.'' quibu{{ls}}que penales {{ls}}ive fatales genios venerabantur, ''Eric. Putean. Lex. Jur. verb. {{ls}}acr. priv.'' Hodie etiam gaudet nobilitate &amp; dignitate mariti, ''l. 13. C. de dign. 12. l, 8. ff. de Senat. l. 10. C. de nupt. l. ult. C. de Incol. 10. Struv. Ex. 29. th. 56. Henr. Hahn. ad. VVe{{ls}}enb. de rit upt. n. 6. Amad.''&lt;noinclude&gt;{{right|''Eckolt''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bklpijprjislqg3yqs0x0m86y5ccuvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272299</id>
      <parentid>272286</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4847" sha1="6gw8m24zuhhxzrwe1y752q9ws1n0adi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|11|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;captionibus {{ls}}uppo{{ls}}itum ''Can. Adam. 33. q. 5.'' ideoque ''mulieres'' qua{{ls}}i ''mollieres'' à mollitie &amp; {{ls}}exus {{ls}}ui imbecillitate dictæ {{ls}}unt. ''Jo. Nevizani Sylv. Nupt. l. 1. n. 111. Chr. Becm. Orig. L. L. v. virtus'' quò pertinet illud ''Oweni:''
{{ppoem|
Dicta fuit mulier, qua{{ls}}i mollier, e{{ls}}t tamen Eva
Non de carne {{ls}}ui {{ls}}umta {{ls}}ed o{{ls}}{{ls}}e viri.
&gt;&gt;''lib. 1. ad Her. Nov. ep. 70. Vid. &amp; Can, quod propo{{ls}}ui{{ls}}ti. 37. q. 7.''}}

{{anchor|n8}}8. Deinde ip{{ls}}a quoque hone{{ls}}tas non patitur, ut mulieres ultro citroque cur{{ls}}itent, viriliaque {{ls}}ubeant munia, {{ls}}i quidem adeò ip{{ls}}as pudicitiæ {{ls}}uæ memores &amp; operum, quæ eis natura permi{{ls}}it, &amp; à quibus ju{{ls}}{{ls}}it eas ab{{ls}}tinere, omni judiciorum agmine exe{{ls}}{{ls}}e jubet, ''Imper. in l. ult. C. de recept. arbitr.'' Hinc multò minus ad gubernacula Reip. admovendæ erunt mulieres, {{ls}}iquidem {{ppoem|
Sceptra tenere nequit populo{{ls}}i fœmina regni,
Nam leviora gerit volitanti pectora plumâ,
Et rarò, quod vult, ju{{ls}}que piumque facit.}}
''Justus Trængoparius in manti{{ls}}{{ls}}. Carm. v. 52.'' imò pœna populi {{ls}}i fœmina ad gubernacula {{ls}}edeat. ''E{{ls}}. 3. 12.'' &amp; certè vulgatum e{{ls}}t veriverbium Germanicum:
{{ppoem|{larger}
{{blackletter|Wo Weiber führen das Regiment.}}
{{blackletter|Da nimbt es {{ls}}elben ein gutes end.}}}}
Unde apud ''Avent. l. 1.'' {{larger|{{blackletter|{{ls}}o bald die Weiber regiren / bedeut es nichts guts / man {{ls}}chaue nur der auff / es gehet an ein verderben / denn es war {{ls}}chon von Gott be{{ls}}chlo{{ls}}{{ls}}en / das}} Ægypten {{blackletter|{{ls}}oll zerbrochen werden / darumb mu{{ls}}te es auff ein Weibs Bild fallen.}}}} Vid. Bernecc. Q Q. in Tac. q. 97. Verum proinde manet, quòd muliebris cura non ultra dome{{ls}}tica {{ls}}e extendere debeat, &amp; egregias uxores deceat te{{ls}}tudinis in{{ls}}tar domi re{{ls}}idere, {{ls}}ubque tecto operas, apium in{{ls}}tar, tractare Oeconomicas, quod ingenio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imus Apelles Vener. in conchâ te{{ls}}tudinis domunculam {{ls}}uam {{ls}}ecum portantis {{ls}}tantem fingens congruè admodum {{ls}}ignifica{{ls}}{{ls}}e videtur. Gerh. de Conjug. §. 452. veluti etiam laudes apud veteres merebantur rarò pedem domo efferentes matronæ, quas Græci {{grc|ὀικουρουσὰς}} &amp; {{grc|ὀικουρικὰς}}, Latini ''Ca{{ls}}arias'' vocabant. ''Dion. l. 56. Hi{{ls}}t. R.'' Ex adver{{ls}}o verò per compita fora {{ls}}pectacula, per omnes vicos &amp; angulos circumrepere &amp; turpiter vagari, {{ls}}emper habitum e{{ls}}t proprium meretricularum, ''Prov. 7. 11. 12. c. 9. 3.'' Cæterùm ut de operis muliebribus hoc denique adjiciatur, juris e{{ls}}t aperti{{ls}}{{ls}}imi, lucra hi{{ls}}ce operis, con{{ls}}tante matrimonio acqui{{ls}}ita ad {{ls}}olum maritum cui debentur, eju{{ls}}que hæredes pertinere. Siquidem nil magis æquitati con{{ls}}entaneum, quàm ut maritus onera matrimonii {{ls}}u{{ls}}tinens commoda etiam in eo acqui{{ls}}ita lucretur, ''A. 10. ff. de Reg. J.'' junctum ''l. 20. C. de Jur. Dot. Peregrin. de Fidei Com. a. 42. n. 85.'' ubi docet emta à viro con{{ls}}tante matrimonio ex viri non uxoris pecuniâ comparato præ{{ls}}umi. v. ''Menoch. l. 3 de præ{{ls}}. 57. n. 1. {{ls}}eq. Gail. l. 2. ob{{ls}}. 29. n. 9.'' ac hone{{ls}}ta &amp; legalis proinde præ{{ls}}umtio e{{ls}}t, bona con{{ls}}tante matrimonio acqui{{ls}}ita ex bonis mariti &amp; indu{{ls}}triâ proveni{{ls}}{{ls}}e, cujus vigore etiam omnia bona, quæ in domo mariti eju{{ls}}que habitatione reperiuntur, propter præeminentiam mariti eju{{ls}}dem tamdiu e{{ls}}{{ls}}e præ{{ls}}umuntur, donec mulier liquido doceat, ea {{ls}}ui juris &amp; dominii e{{ls}}{{ls}}e, ''arg. l. 16. C. de prob. Salicet. in l. 2. C. ne uxor pro marit. Alciat. de præ{{ls}}umt. Reg. 3. Præ{{ls}}. 26. Menoch. l. 3. de præ{{ls}}. 51. n. 22. &amp; 45. Heig. l. 1. q. 30. n. 14.

{{anchor|n9}}9. Olim ferè unicè proprium uxori, quod illa particeps fieret {{ls}}acrorum mariti gentilitiorum, ''Hahn. ad VVe{{ls}}enb. de rit. Nupt. n. 6. Kitzelius Synop{{ls}}. c. 2. th. 10.'' quò facit ''l. 1. ff. de Rit. Nupt. &amp; l. 4. C. de crim. expil. hæred.'' per quas ad nil aliud re{{ls}}picitur quàm ad {{ls}}acra illa dome{{ls}}tica, quæ privata cuju{{ls}}que familiæ apud Romanos erant, ''Struv. Ex. 29. th. 19. Duaren. &amp; Hottom. ad. tit. ff. de rit. nupt.'' quibu{{ls}}que penales {{ls}}ive fatales genios venerabantur, ''Eric. Putean. Lex. Jur. verb. {{ls}}acr. priv.'' Hodie etiam gaudet nobilitate &amp; dignitate mariti, ''l. 13. C. de dign. 12. l, 8. ff. de Senat. l. 10. C. de nupt. l. ult. C. de Incol. 10. Struv. Ex. 29. th. 56. Henr. Hahn. ad. VVe{{ls}}enb. de rit nupt. n. 6. Amad.''&lt;noinclude&gt;{{right|''Eckolt''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6gw8m24zuhhxzrwe1y752q9ws1n0adi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conspectus artis novae – finis experimenti moderni?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83701</id>
    <revision>
      <id>272255</id>
      <parentid>272254</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T11:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10703" sha1="6z2jeummn8bvps2dqr9w2qv8pv32gy9" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.

'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.</text>
      <sha1>6z2jeummn8bvps2dqr9w2qv8pv32gy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272256</id>
      <parentid>272255</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11717" sha1="k4mzd1tlamz560x4cm2rkfmrpgyf40c" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque approachui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.</text>
      <sha1>k4mzd1tlamz560x4cm2rkfmrpgyf40c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272257</id>
      <parentid>272256</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13482" sha1="74lrjrpi13vmd5l6qf7xxk24gjwrcde" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque approachui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.

'''7. Postmodernistae pictores Croatici?'''

Ex pictoribus Croaticis aetatis postmodernitatis hodiernae, memorare velim opera eorum quos ipse bene novi:
'''Igor Konjušak''', pictor et graphicus, atque '''Vladimir Meglić''', pictor.

Igor Konjušak, pictor-graphicarius, designator et magister in Academia Artium Zagrabiensi, iam annis 1990 cyclum graphicarum sub titulo Prozori exhibuit:
aperturas albas intuitivas et circulos in campis nigris vel rubris rectangulorum, cum lineolis vix visibilibus quasi fortuitis, quae emotionalem asperitatem cotidianae vitae suggerunt, nuntium metaphysicum fortem de personalitate et existentia auctoris modesti et taciturni mittentes.

Praecipuae notae picturae Vladimira Meglića sunt:
colores vehementes ad volumina effingenda;
immersio in intimam mysteriam rerum et entium, expressa per accentuatam expressivitatem;
constantia in coniungendo diurnum, vulgare et subconscionem — quae partim radices habent in pueritia, in confinio somnii et vigiliae — indicata per animalia fantastica, aves, mensas amplificatas cum scriniis semiclusis (mensae coloristicae et scrinia reclusa sunt quasi signum distinctivum Meglićianum).

Praeter amplum opus in pictura ad easel (saepe in magnis tabulis), Meglić technicas vitri picti et mosaicorum didicit, usurpavit et perfecit, quae nonnullos interiores ecclesiarum in Croatia et Bosnia et Herzegovina ornant.
Itaque non solum de magno et insigni artifice agitur, sed etiam de magno et indefesso operario, qui decennium ultimum magister artium in Schola Artium Applicatarum Zagrabiensi fuit.

Praeter hos duos, exstat etiam multitudo pictorum iuniorum, qui picturis in tela — hoc est, medio traditionali — metaphysicam rationem omnium iam visorum et cognitorum reconsiderant.</text>
      <sha1>74lrjrpi13vmd5l6qf7xxk24gjwrcde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272258</id>
      <parentid>272257</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13494" sha1="qma85y1lacyyfeic5wlaa1a9w3cnggf" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque approachui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.

'''7. Postmodernistae pictores Croatici?'''

Ex pictoribus Croaticis aetatis postmodernitatis hodiernae, memorare velim opera eorum quos ipse bene novi:
'''Igor Konjušak''', pictor et graphicus, atque '''Vladimir Meglić''', pictor.

Igor Konjušak, pictor-graphicarius, designator et magister in Academia Artium Zagrabiensi, iam annis 1990 cyclum graphicarum sub titulo Prozori (Aperturae) exhibuit:
aperturas albas intuitivas et circulos in campis nigris vel rubris rectangulorum, cum lineolis vix visibilibus quasi fortuitis, quae emotionalem asperitatem cotidianae vitae suggerunt, nuntium metaphysicum fortem de personalitate et existentia auctoris modesti et taciturni mittentes.

Praecipuae notae picturae Vladimira Meglića sunt:
colores vehementes ad volumina effingenda;
immersio in intimam mysteriam rerum et entium, expressa per accentuatam expressivitatem;
constantia in coniungendo diurnum, vulgare et subconscionem — quae partim radices habent in pueritia, in confinio somnii et vigiliae — indicata per animalia fantastica, aves, mensas amplificatas cum scriniis semiclusis (mensae coloristicae et scrinia reclusa sunt quasi signum distinctivum Meglićianum).

Praeter amplum opus in pictura ad easel (saepe in magnis tabulis), Meglić technicas vitri picti et mosaicorum didicit, usurpavit et perfecit, quae nonnullos interiores ecclesiarum in Croatia et Bosnia et Herzegovina ornant.
Itaque non solum de magno et insigni artifice agitur, sed etiam de magno et indefesso operario, qui decennium ultimum magister artium in Schola Artium Applicatarum Zagrabiensi fuit.

Praeter hos duos, exstat etiam multitudo pictorum iuniorum, qui picturis in tela — hoc est, medio traditionali — metaphysicam rationem omnium iam visorum et cognitorum reconsiderant.</text>
      <sha1>qma85y1lacyyfeic5wlaa1a9w3cnggf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272259</id>
      <parentid>272258</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15180" sha1="aqllhi4ovj0q9snwilet7k06ejeju7y" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque approachui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.

'''7. Postmodernistae pictores Croatici?'''

Ex pictoribus Croaticis aetatis postmodernitatis hodiernae, memorare velim opera eorum quos ipse bene novi:
'''Igor Konjušak''', pictor et graphicus, atque '''Vladimir Meglić''', pictor.

Igor Konjušak, pictor-graphicarius, designator et magister in Academia Artium Zagrabiensi, iam annis 1990 cyclum graphicarum sub titulo Prozori (Aperturae) exhibuit:
aperturas albas intuitivas et circulos in campis nigris vel rubris rectangulorum, cum lineolis vix visibilibus quasi fortuitis, quae emotionalem asperitatem cotidianae vitae suggerunt, nuntium metaphysicum fortem de personalitate et existentia auctoris modesti et taciturni mittentes.

Praecipuae notae picturae Vladimira Meglića sunt:
colores vehementes ad volumina effingenda;
immersio in intimam mysteriam rerum et entium, expressa per accentuatam expressivitatem;
constantia in coniungendo diurnum, vulgare et subconscionem — quae partim radices habent in pueritia, in confinio somnii et vigiliae — indicata per animalia fantastica, aves, mensas amplificatas cum scriniis semiclusis (mensae coloristicae et scrinia reclusa sunt quasi signum distinctivum Meglićianum).

Praeter amplum opus in pictura ad easel (saepe in magnis tabulis), Meglić technicas vitri picti et mosaicorum didicit, usurpavit et perfecit, quae nonnullos interiores ecclesiarum in Croatia et Bosnia et Herzegovina ornant.
Itaque non solum de magno et insigni artifice agitur, sed etiam de magno et indefesso operario, qui decennium ultimum magister artium in Schola Artium Applicatarum Zagrabiensi fuit.

Praeter hos duos, exstat etiam multitudo pictorum iuniorum, qui picturis in tela — hoc est, medio traditionali — metaphysicam rationem omnium iam visorum et cognitorum reconsiderant.

'''8. Num poeta tempore suo antecedere potest?
De accessu et modis in opere poetico Friedrichi Hölderlini'''

Iam tempore modernitatis emergentis, in prima parte saeculi XX, inter bella duo mundana, exstiterunt artifices qui artem suam non super negatione aut aggressione erga traditionem et realitatem fundaverunt.
Opera sua pulcherrima et perfecta creaverunt poetae '''Federico García Lorca''' et '''Rainer Maria Rilke'''.
Hi poetae sine strepitu externo, sine levitate experimenti superficialis, operati sunt.

Lorca fuit poeta mysticae vitae et fortunae, propriae et patriae suae, quas intuitive praecipue percipiebat.
Rilke fuit poeta realitatis metaphysicae mundi, hominum et rerum.
In operibus suis serioribus — praesertim in ''Sonettis ad Orpheum'' et ''Elegiis Duinensibus'' — Rilke magno afficiebatur influentia et nuntio poetae Germani '''Friedrichi Hölderlini''' (fine saeculi XVIII et initio XIX), qui ipse in carminibus posterioribus praecursor singularis modorum et accessuum saeculo XX propriorum fuit.

Accessus Hölderlinianus ad poesin evolutus est in usum linguae tamquam instrumenti quod non describit, sed per linguam reddit aequivalentem externum mundo interiori, descendens in id quod est essentiale homini de propria existentia et identitate cogitanti.
Ita Hölderlin — quod saepe effugit oculis historicorum modernitatis — iam circa annum 1800 suis operibus poeticis praenuntiavit eventus et directiones poesis saeculi XX.

Praeter influentiam in Rilke (in ''Elegiis Duinensibus''), Hölderlin valde movit etiam unum e maximis philosophis Germaniae saeculi XX, '''Martin Heidegger''', qui monuit et ostendit momentum operis poetici Hölderliniani.</text>
      <sha1>aqllhi4ovj0q9snwilet7k06ejeju7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272260</id>
      <parentid>272259</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15976" sha1="glzxt0tx4o4f8p0btin8wc5yol39wfn" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque approachui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.

'''7. Postmodernistae pictores Croatici?'''

Ex pictoribus Croaticis aetatis postmodernitatis hodiernae, memorare velim opera eorum quos ipse bene novi:
'''Igor Konjušak''', pictor et graphicus, atque '''Vladimir Meglić''', pictor.

Igor Konjušak, pictor-graphicarius, designator et magister in Academia Artium Zagrabiensi, iam annis 1990 cyclum graphicarum sub titulo Prozori (Aperturae) exhibuit:
aperturas albas intuitivas et circulos in campis nigris vel rubris rectangulorum, cum lineolis vix visibilibus quasi fortuitis, quae emotionalem asperitatem cotidianae vitae suggerunt, nuntium metaphysicum fortem de personalitate et existentia auctoris modesti et taciturni mittentes.

Praecipuae notae picturae Vladimira Meglića sunt:
colores vehementes ad volumina effingenda;
immersio in intimam mysteriam rerum et entium, expressa per accentuatam expressivitatem;
constantia in coniungendo diurnum, vulgare et subconscionem — quae partim radices habent in pueritia, in confinio somnii et vigiliae — indicata per animalia fantastica, aves, mensas amplificatas cum scriniis semiclusis (mensae coloristicae et scrinia reclusa sunt quasi signum distinctivum Meglićianum).

Praeter amplum opus in pictura ad easel (saepe in magnis tabulis), Meglić technicas vitri picti et mosaicorum didicit, usurpavit et perfecit, quae nonnullos interiores ecclesiarum in Croatia et Bosnia et Herzegovina ornant.
Itaque non solum de magno et insigni artifice agitur, sed etiam de magno et indefesso operario, qui decennium ultimum magister artium in Schola Artium Applicatarum Zagrabiensi fuit.

Praeter hos duos, exstat etiam multitudo pictorum iuniorum, qui picturis in tela — hoc est, medio traditionali — metaphysicam rationem omnium iam visorum et cognitorum reconsiderant.

'''8. Num poeta tempore suo antecedere potest?
De accessu et modis in opere poetico Friedrichi Hölderlini'''

Iam tempore modernitatis emergentis, in prima parte saeculi XX, inter bella duo mundana, exstiterunt artifices qui artem suam non super negatione aut aggressione erga traditionem et realitatem fundaverunt.
Opera sua pulcherrima et perfecta creaverunt poetae '''Federico García Lorca''' et '''Rainer Maria Rilke'''.
Hi poetae sine strepitu externo, sine levitate experimenti superficialis, operati sunt.

Lorca fuit poeta mysticae vitae et fortunae, propriae et patriae suae, quas intuitive praecipue percipiebat.
Rilke fuit poeta realitatis metaphysicae mundi, hominum et rerum.
In operibus suis serioribus — praesertim in ''Sonettis ad Orpheum'' et ''Elegiis Duinensibus'' — Rilke magno afficiebatur influentia et nuntio poetae Germani '''Friedrichi Hölderlini''' (fine saeculi XVIII et initio XIX), qui ipse in carminibus posterioribus praecursor singularis modorum et accessuum saeculo XX propriorum fuit.

Accessus Hölderlinianus ad poesin evolutus est in usum linguae tamquam instrumenti quod non describit, sed per linguam reddit aequivalentem externum mundo interiori, descendens in id quod est essentiale homini de propria existentia et identitate cogitanti.
Ita Hölderlin — quod saepe effugit oculis historicorum modernitatis — iam circa annum 1800 suis operibus poeticis praenuntiavit eventus et directiones poesis saeculi XX.

Praeter influentiam in Rilke (in ''Elegiis Duinensibus''), Hölderlin valde movit etiam unum e maximis philosophis Germaniae saeculi XX, '''Martin Heidegger''', qui monuit et ostendit momentum operis poetici Hölderliniani.


'''9. Conclusio'''

Ex omnibus supra dictis apparet artem novam, quae ex revolutione modernitatis orta est, vias novas et aperturas in realitatem circumstantem quaerere.
Non tendit, sicut ars moderna, ad exprimendam dissonantiam et inquietudinem, sed vias pandit ad solutionem per novam creationem et affirmationem, non per negationem aut recusationem aggressivam.
Constructio et creatio collagiorum e elementis traditionalibus — non deconstructio — sunt eius propriae viae.

Ars nova magis est spatium alchemistarum creativorum et magorum, quam rebellium et provocatorum.
Attamen aliquid ex acquisitis modernitatis certe retinet: rationem erga libertatem, creativitatem et linguam.

Novum, quod ex veteri oritur, diversum est a veteri, sed tamen quaedam elementa eius servat et continuat.</text>
      <sha1>glzxt0tx4o4f8p0btin8wc5yol39wfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272261</id>
      <parentid>272260</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15974" sha1="k20j6s5lzwb4pi2tm08ran6ci1zuclc" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

== Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? ==
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque accessui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.

'''7. Postmodernistae pictores Croatici?'''

Ex pictoribus Croaticis aetatis postmodernitatis hodiernae, memorare velim opera eorum quos ipse bene novi:
'''Igor Konjušak''', pictor et graphicus, atque '''Vladimir Meglić''', pictor.

Igor Konjušak, pictor-graphicarius, designator et magister in Academia Artium Zagrabiensi, iam annis 1990 cyclum graphicarum sub titulo Prozori (Aperturae) exhibuit:
aperturas albas intuitivas et circulos in campis nigris vel rubris rectangulorum, cum lineolis vix visibilibus quasi fortuitis, quae emotionalem asperitatem cotidianae vitae suggerunt, nuntium metaphysicum fortem de personalitate et existentia auctoris modesti et taciturni mittentes.

Praecipuae notae picturae Vladimira Meglića sunt:
colores vehementes ad volumina effingenda;
immersio in intimam mysteriam rerum et entium, expressa per accentuatam expressivitatem;
constantia in coniungendo diurnum, vulgare et subconscionem — quae partim radices habent in pueritia, in confinio somnii et vigiliae — indicata per animalia fantastica, aves, mensas amplificatas cum scriniis semiclusis (mensae coloristicae et scrinia reclusa sunt quasi signum distinctivum Meglićianum).

Praeter amplum opus in pictura ad easel (saepe in magnis tabulis), Meglić technicas vitri picti et mosaicorum didicit, usurpavit et perfecit, quae nonnullos interiores ecclesiarum in Croatia et Bosnia et Herzegovina ornant.
Itaque non solum de magno et insigni artifice agitur, sed etiam de magno et indefesso operario, qui decennium ultimum magister artium in Schola Artium Applicatarum Zagrabiensi fuit.

Praeter hos duos, exstat etiam multitudo pictorum iuniorum, qui picturis in tela — hoc est, medio traditionali — metaphysicam rationem omnium iam visorum et cognitorum reconsiderant.

'''8. Num poeta tempore suo antecedere potest?
De accessu et modis in opere poetico Friedrichi Hölderlini'''

Iam tempore modernitatis emergentis, in prima parte saeculi XX, inter bella duo mundana, exstiterunt artifices qui artem suam non super negatione aut aggressione erga traditionem et realitatem fundaverunt.
Opera sua pulcherrima et perfecta creaverunt poetae '''Federico García Lorca''' et '''Rainer Maria Rilke'''.
Hi poetae sine strepitu externo, sine levitate experimenti superficialis, operati sunt.

Lorca fuit poeta mysticae vitae et fortunae, propriae et patriae suae, quas intuitive praecipue percipiebat.
Rilke fuit poeta realitatis metaphysicae mundi, hominum et rerum.
In operibus suis serioribus — praesertim in ''Sonettis ad Orpheum'' et ''Elegiis Duinensibus'' — Rilke magno afficiebatur influentia et nuntio poetae Germani '''Friedrichi Hölderlini''' (fine saeculi XVIII et initio XIX), qui ipse in carminibus posterioribus praecursor singularis modorum et accessuum saeculo XX propriorum fuit.

Accessus Hölderlinianus ad poesin evolutus est in usum linguae tamquam instrumenti quod non describit, sed per linguam reddit aequivalentem externum mundo interiori, descendens in id quod est essentiale homini de propria existentia et identitate cogitanti.
Ita Hölderlin — quod saepe effugit oculis historicorum modernitatis — iam circa annum 1800 suis operibus poeticis praenuntiavit eventus et directiones poesis saeculi XX.

Praeter influentiam in Rilke (in ''Elegiis Duinensibus''), Hölderlin valde movit etiam unum e maximis philosophis Germaniae saeculi XX, '''Martin Heidegger''', qui monuit et ostendit momentum operis poetici Hölderliniani.


'''9. Conclusio'''

Ex omnibus supra dictis apparet artem novam, quae ex revolutione modernitatis orta est, vias novas et aperturas in realitatem circumstantem quaerere.
Non tendit, sicut ars moderna, ad exprimendam dissonantiam et inquietudinem, sed vias pandit ad solutionem per novam creationem et affirmationem, non per negationem aut recusationem aggressivam.
Constructio et creatio collagiorum e elementis traditionalibus — non deconstructio — sunt eius propriae viae.

Ars nova magis est spatium alchemistarum creativorum et magorum, quam rebellium et provocatorum.
Attamen aliquid ex acquisitis modernitatis certe retinet: rationem erga libertatem, creativitatem et linguam.

Novum, quod ex veteri oritur, diversum est a veteri, sed tamen quaedam elementa eius servat et continuat.</text>
      <sha1>k20j6s5lzwb4pi2tm08ran6ci1zuclc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272262</id>
      <parentid>272261</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? */</comment>
      <origin>272262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15972" sha1="m0ew4fo241nuqedsve715xnvwem6n3t" xml:space="preserve">[[Puteus Chaosi]]

= Conspectus artis novae – finis experimenti moderni? =
'''1. Prooemium'''

Ars moderna in regionibus occidentalis orbis circiter medio saeculo undevicesimo oriri coepit. Terra autem in qua primum vi novitatis ac quasi blasphemiae apparuit, Gallia fuit.
Anno 1874 Lutetiae Parisiorum exhibita est picturarum collectio pictorum reiectorum, quorum opera a commissione officiali professorum Academiae repudiata erant, neque in programma publico recipi permissa.

Critici illius temporis hanc expositionem pictorum reiectorum irridendo appellaverunt ''Salonem Impressionistarum'', ex titulo tabulae Monetianae ''Impressio''.
Gustus academicus tunc dominans ea opera monstra, ridicula, deformia, vel saltem inchoata ac imperfecta esse iudicabat.

Verumtamen ars moderna in Gallia non orta est novis ideis aut methodis pingendi annorum 1870.
Vera enim origo artis modernae in litteris invenitur, cum apparuit liber carminum Fleurs du Mal anno 1857 editus.
Auctor erat Charles Baudelaire, Parisiensis bohemus, bonvivan, scriptor operum theoreticorum de arte, atque interpres operum Edgari A. Poe.


'''2. Fleurs du Mal et “poetae maledicti”'''

Fleurs du Mal est liber carminum formae perfecte elaboratae, versibus plerumque in sonetti speciem vel in alias formas vinculati et rimati compositis.
Lingua et stilus Charles Baudelaire sunt clari, firmi, concreti; apud eum, quamvis forma sit gravis et stricta, nullum verbum superfluum invenitur.
Baudelaire fuit primus e “poetis maledictis”: mysta aetatis modernae, alchemista atque metaphysicus.

Ut ipsa structura libri Fleurs du Mal testatur, Baudelaireo forma — tam versus quam poematis et totius collectionis — maximi momenti fuit.
Baudelaire et successores eius, “poetae maledicti” (Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Stéphane Mallarmé), minime fuerunt poetae “leves” aut “iocosi”.
Eorum ratio erga linguam, operatio artis in singulis poematis, et annorum labor in eis perficiendis, eos magis mathematicis et architectis quam levibus lyricis similes faciebat: ingeniarii linguae erant et sacerdotes spiritus.

Propositum eorum fuit libertatem sibi sumere ut libere exprimerent, describerent, canerent, independenter et a vinculis Ecclesiae (religionis) et a iudiciis socialibus.
Volebant proprium maledictum hominis moderni — inter animalitatem hereditariam et spiritum sive Idealem distracti — aperte et libere exprimere.
Spiritus hominis, secundum Baudelaireum, novos, artificiosos paradisus creare potest.

Quamquam Baudelaire fuit auctor idearum, primus qui spiritum temporis novi sensit, eius cogitationes de cruciatu hominis moderni et de dissonantia existentiae humanae plene effectae sunt in poetis qui post eum venerunt.
Inter eos eminentissimum locum obtinet opus poeticum “pueri mali” litterarum Francogallicarum, Arthur Rimbaud.
Aetate qua plerique iuvenes curis scholasticis occupantur, Rimbaud in tribus vel quattuor annis poeticis primam archetupicam structuram poesis et lyricae modernae condidit et perfecit.

'''3. De dissonantia artis modernae ex dynamica evolutionis socialis et technica orta'''

Ars moderna, ab initio suo a media parte saeculi undevicesimi, fuit expressio cuiusdam rebellionis: rebellionis contra societatem et hypocritas consuetudines sociales, contra Ecclesiam et religionem tamquam unum e columnis et propugnatoribus talium relationum.
Simul autem ars moderna fuit rebellio contra ipsam artem antiquam.

Latus intervallum est quod artem classicam ab arte moderna ideis separat.
Quidquid a Renascentia usque ad Romanticismum (a saeculo XVI ad XIX) ortum est, ad artem classicam pertinet, quae formis antiquis variandis et iudiciis de pulchro et bono antiquitatis innitebatur.
Ars moderna est ars inquietudinis ubique praesentis.

Ars classica pulchritudinem, ordinem, harmoniam quaerit, eamque invenit in quiete quam praebet concordia argumenti, verborum, stili, motivorum.
Ars moderna tendit ad exprimendum inquietudinem, dissensionem, lacerationem atque cruciatum qui nos circumdant.
Si ideal artis classicae fuit Pulchritudo ex harmonia, ideal artis modernae est Veritas ex inquietudine.

Ars moderna tamen non solum declarative suam inquietudinem ostendit;
sed eam exprimit dissolutione et mutatione totius paradigmatis poetici et artistici antea vigentis —
in forma, sed etiam in psychologia, ideis, valoribus.

Nova ratio ad realitatem postulavit novum modum erga linguam.
Lingua poetis modernis non iam erat instrumentum technicum ad mundum externum describendum, sed facta est mundus sui iuris, extensio metaphysica et superstructura spiritualis:
realitas parallela, immo potestate sua saepe superior mundo externo, materiali, eventorum.

Lingua potest, ope Rationis et Intuitionis, exprimere mundum cotidianum, externum, sine fuco et sine mendacio, ostendere quid vita et mundus revera sint.
Lingua et verbum possunt mundum contrahere et illuminare, eumque sic liberatum dirigere ad veram eius existentiam metaphysicam.

Ut '''Hugo Friedrich''' in opere suo ''Struktur der modernen Lyrik'' observavit, omnia opera artis modernae aliquid commune habent, sive auctores inter se cogniti sint sive non, sive influentiae intercedant sive non.
Friedrich conclusit id commune esse structuram dissonantem: structuram incongruentiae praevalentis, quae fit principium fundamentale artis modernae.

Hoc pulcherrime illustrari potest exemplis e musica.
Classica Vindobonensis, sicut musica baroca ante eam, harmoniam et pulchritudinem quaerit.
Beethoven, revolutionarius romanticus, nondum longe recedit a modis classicis.
At musica atonalis Arnoldi Schoenberg plane alia est:
ubique in arte moderna dissonantia fit modus exprimendi acceptus et praesens.

Unde ergo huic arti modernae occidentalis haec communis structura dissonans?
Causae et vires quae ad talem artem formandam duxerunt, oriuntur ex relatione psychologica inter artificem singularem et progressum industrialem, technocraticum, normis crescentibus subiectum societatum occidentalium.

Progressus technicus et scientificus, introductio normarum et ordinis, spatium libertatis individuo creativo semper angustius faciebant.
Ita rebellio inevitabilis fuit.
Unicus exitus erat fuga et ascensus in interiora essentiae et sensus cotidianae existentiae humanae:
investigare causas propriae inquietudinis, proprii maledicti.

'''4. Finis experimenti moderni rebellionis et deconstructionis traditi: Antimodernismus an satietas modorum modernistarum?'''

Duo sunt notae fundamentales artis modernae: rebellio et experimentum provocatione et negatione traditionis signatum.
At vero arti modernae, in toto spectatae, accidit id quod multis rebus nimis diu duraturis accidere solet: exhausta est.
Ars moderna exspiravit, velut follis perforatus — saltem quoad eam partem quae provocationem et rebellionem maxime continebat.

Pauca de fine rebellionis contra traditum et de provocatione hodie.
Quid enim utilitatis aut sensus adhuc habet rebellio qualem Rimbaud in poesin Francogallicam et universalem intulit, aut Kamov in Croatiam?
(Poësin Kamovianam A. G. Matoš irridens appellavit “poesis lambendi et exspuendi”.)

Deconstructio apud Rimbaud in forma apparuit: iter ab versu rimato et clauso ad libertatem poematis in prosa.
Simul deconstructio apud eum in plano idearum facta est, iam in versibus ligatis: introductio aestheticae deformis, vulgari, insoliti, contra idealum philistaeum pulchritudinis.
Haec deconstructio — tam formalis quam idearum — fuit species rebellionis.

Rimbaud novum codicem in poesi creavit, novos modos describendi et exprimendi realitatem, qui praecursores surrealismi et aliorum motuum novi temporis facti sunt.

Similiter in artibus figurativis deconstructio a cubistis, futuristis, surrealistis facta est: Braque, Picasso, Matisse, Dalí aliisque.
Picasso formam traditionalem dissolvit; Dalí ideam et psychologiam imaginis classicae in arte moderna delevit.

At hodie nec rebellio nec deconstructio radicalis traditionis sensum habent:
nam nihil aliud essent nisi iteratio eorum quae iam facta sunt.

Nuper in manibus habui opera nonnullorum poetarum Croaticorum iuvenis generationis, qui plerumque poemata in prosa scribunt.
Dum ea legerem — quorum multa etiam valde bona sunt — quaesivi:
Quae est essentialis differentia inter haec opera hodierna (anno 2020) et poemata in prosa quae Arthur Rimbaud circa annum 1873 scripsit?
Rimbaud ea in duas collectiones digessit: ''Une Saison en Enfer'' et ''Illuminations''.

Differentia, re vera, nulla est.
Eadem est paradigma, idem discursus, eadem traditio, quamvis centum triginta annorum intervallo separata.
Conclusio manifesta est: ars moderna iam vetus est.
Habent traditiones suas, modos suos tractandi themata et motiva, schemata et formulas suas iam stabilitas.
Itaque plerique poetae hodierni in eodem spiritu aetatis scribunt, et omnia similia quodammodo videntur.

Effectus rebellionis, experimenti, provocationis non iam novi sunt, sed iam visi, iam exspectati.
Ars moderna — poesis, lyrica universa — pertransiit stadium experimenti, stadium in quo vere nova fuit.
Post impetum revolutionarium, post impetum et explosionem, venit tempus quo res in ordinem redeunt.

Revolutio perfecta est; fructus rupturae cum “vetere mundo” iam confirmati sunt.

'''5. Postmodernismus: reconciliatio traditionis et modernitatis?'''

Satiati sumus arte moderna; satiati canonizata repetitione formarum in poesi hodierna, formarum quas introduxerunt Rimbaud, futuristae, cubistae, dadaistae.
Sed ante omnia hic est novus habitus erga traditionem.

Nonnulli hunc novum, creativum modum se gerendi erga traditionem et opera maiora praeteritarum aetatum postmodernismum appellant;
et consuetudinem citandi sententias vel versus insigniores ex magnis operibus praeteriti temporis
— ut puta versus troubadourum provensalium vel versus ex Dante —
tamquam fragmenta in contextu operum recentiorum interpretantur ut dialogum quendam cum traditione instaurent.

Quamquam, sane, tales fragmenta e suo contextu originali exempta novum sensum accipiunt, illum scilicet quem auctor hodiernus ex sua prospectiva in eis invenit.
Etiamsi citatio sensum mutet, tamen tali usu et tali transformatione elementorum veterum, praeteritum et traditio novo et creativo modo in praesenti adsunt, atque coniunctio cum traditione efficitur.
Unus ex clarissimis exemplis talis consuetudinis in poesi sunt citationes apud T. S. Eliot.

Ars nova non tendit, sicut ars moderna, ad dissonantiam, ad negativam determinationem erga mundum et traditionem, ad negationem;
sed omnino e contrario — vias quaerit ad novum per constructionem et creationem, quae elementa antiqua et tradita accipit, sed ea novo modo interpretatur et adhibet.

'''6. De innixo in experientia humana universali: psychologizatio
'''

Ars aetatis postmodernismi innititur psychologizationi atque accessui psychologico per medium linguae, quoad litteras et poesin attinet.
Locum praecipuum in arte nova obtinent symbola, quorum usum ex arte moderna symbolismi hereditate accipimus, quamquam symbola in expressione humana adsunt iam ab arte praehistorica  
— in sculpturis et picturis speluncarum, in menhiris et spiris —
necnon in artibus primarum civitatum (ut Cretae, etc.).

Ars nova symbolum psychologice, consulto et deliberato, adhibet: tamquam instrumentum psychologicum, medium excitandi seriem associationum subconsciarum apud spectatorem vel lectorem, id est, apud recipientem nuntii.
Nihil est fortuitum, quamvis primo intuitu ita videri possit.
Ars est forma manipulationis atque collagii, cuius finis est affectare conscientiam et sub-conscientiam lectoris vel observatoris, ut in mente eius variae associationes excitentur atque ita nuntius transmittatur.

'''7. Postmodernistae pictores Croatici?'''

Ex pictoribus Croaticis aetatis postmodernitatis hodiernae, memorare velim opera eorum quos ipse bene novi:
'''Igor Konjušak''', pictor et graphicus, atque '''Vladimir Meglić''', pictor.

Igor Konjušak, pictor-graphicarius, designator et magister in Academia Artium Zagrabiensi, iam annis 1990 cyclum graphicarum sub titulo Prozori (Aperturae) exhibuit:
aperturas albas intuitivas et circulos in campis nigris vel rubris rectangulorum, cum lineolis vix visibilibus quasi fortuitis, quae emotionalem asperitatem cotidianae vitae suggerunt, nuntium metaphysicum fortem de personalitate et existentia auctoris modesti et taciturni mittentes.

Praecipuae notae picturae Vladimira Meglića sunt:
colores vehementes ad volumina effingenda;
immersio in intimam mysteriam rerum et entium, expressa per accentuatam expressivitatem;
constantia in coniungendo diurnum, vulgare et subconscionem — quae partim radices habent in pueritia, in confinio somnii et vigiliae — indicata per animalia fantastica, aves, mensas amplificatas cum scriniis semiclusis (mensae coloristicae et scrinia reclusa sunt quasi signum distinctivum Meglićianum).

Praeter amplum opus in pictura ad easel (saepe in magnis tabulis), Meglić technicas vitri picti et mosaicorum didicit, usurpavit et perfecit, quae nonnullos interiores ecclesiarum in Croatia et Bosnia et Herzegovina ornant.
Itaque non solum de magno et insigni artifice agitur, sed etiam de magno et indefesso operario, qui decennium ultimum magister artium in Schola Artium Applicatarum Zagrabiensi fuit.

Praeter hos duos, exstat etiam multitudo pictorum iuniorum, qui picturis in tela — hoc est, medio traditionali — metaphysicam rationem omnium iam visorum et cognitorum reconsiderant.

'''8. Num poeta tempore suo antecedere potest?
De accessu et modis in opere poetico Friedrichi Hölderlini'''

Iam tempore modernitatis emergentis, in prima parte saeculi XX, inter bella duo mundana, exstiterunt artifices qui artem suam non super negatione aut aggressione erga traditionem et realitatem fundaverunt.
Opera sua pulcherrima et perfecta creaverunt poetae '''Federico García Lorca''' et '''Rainer Maria Rilke'''.
Hi poetae sine strepitu externo, sine levitate experimenti superficialis, operati sunt.

Lorca fuit poeta mysticae vitae et fortunae, propriae et patriae suae, quas intuitive praecipue percipiebat.
Rilke fuit poeta realitatis metaphysicae mundi, hominum et rerum.
In operibus suis serioribus — praesertim in ''Sonettis ad Orpheum'' et ''Elegiis Duinensibus'' — Rilke magno afficiebatur influentia et nuntio poetae Germani '''Friedrichi Hölderlini''' (fine saeculi XVIII et initio XIX), qui ipse in carminibus posterioribus praecursor singularis modorum et accessuum saeculo XX propriorum fuit.

Accessus Hölderlinianus ad poesin evolutus est in usum linguae tamquam instrumenti quod non describit, sed per linguam reddit aequivalentem externum mundo interiori, descendens in id quod est essentiale homini de propria existentia et identitate cogitanti.
Ita Hölderlin — quod saepe effugit oculis historicorum modernitatis — iam circa annum 1800 suis operibus poeticis praenuntiavit eventus et directiones poesis saeculi XX.

Praeter influentiam in Rilke (in ''Elegiis Duinensibus''), Hölderlin valde movit etiam unum e maximis philosophis Germaniae saeculi XX, '''Martin Heidegger''', qui monuit et ostendit momentum operis poetici Hölderliniani.


'''9. Conclusio'''

Ex omnibus supra dictis apparet artem novam, quae ex revolutione modernitatis orta est, vias novas et aperturas in realitatem circumstantem quaerere.
Non tendit, sicut ars moderna, ad exprimendam dissonantiam et inquietudinem, sed vias pandit ad solutionem per novam creationem et affirmationem, non per negationem aut recusationem aggressivam.
Constructio et creatio collagiorum e elementis traditionalibus — non deconstructio — sunt eius propriae viae.

Ars nova magis est spatium alchemistarum creativorum et magorum, quam rebellium et provocatorum.
Attamen aliquid ex acquisitis modernitatis certe retinet: rationem erga libertatem, creativitatem et linguam.

Novum, quod ex veteri oritur, diversum est a veteri, sed tamen quaedam elementa eius servat et continuat.</text>
      <sha1>m0ew4fo241nuqedsve715xnvwem6n3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83702</id>
    <revision>
      <id>272287</id>
      <timestamp>2026-06-17T19:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>272287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="g6ak6j49d1zd56r74r8lv06jds3z4vv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|12|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''Ekolt de nupt. §. 6.'' uxor enim nobilitate fulget mariti ''l. 28. in med. 161.'' &amp; {{ls}}entit ejus fulgorem, ''C. de nupt.'' radii{{ls}}que ip{{ls}}ius coru{{ls}}cat &amp;c. ''Novel. 107. c. 2.'' Ita &amp; ''Trængoparius'' Epigr. 187.
Luna Panomphæi ceu {{ls}}olis ab ignec ocu{{ls}}cat:
{{ppoem|
Sic fulget radiis fœmina quæque viri.}}
Sed præter honorem &amp; dignitatem viri, forum etiam &amp; domicilium ejus {{ls}}ortitur ''l. 65. ff. de Judic. d. l. ult. C. de Incol. l. 19. ff. de Juri{{ls}}d. Struv. c. l. Jo. Brunnem. ad C. de dign. n. 3. Chri{{ls}}t. Phil. Richt. p. 3. deci{{ls}}. 133. n. 26. Hahn ad VVe{{ls}}enb. d. l. Eckolt d. l. Vultejus Juri{{ls}}pr. R. l. 1. c. 16. in fin.'' ii{{ls}}demque {{ls}}tatutis, quibus maritus obligatur. ''Jo. Kitz. Syn. matr. c. 7 &amp; 10. l. d. 10. l. 38. §. 3. ad munic. Struv. Ex. 9. th. 18.'' Cæterùm non putandum, ac {{ls}}i duntaxat nobilis in {{ls}}pecie, {{ls}}i uxorem duxerit plebejam, eam omnium jurium &amp; privilegiorum, quibus mulieres naturâ nobiles gaudent, participem reddat. ''Carpz. Juri{{ls}}pr. For. p. 3. Con{{ls}}t. 37. def. 2. Brunn. d. l. n. 9. Chri{{ls}}tinæus deci{{ls}}. 103. vol. 5. n. 7.'' Sed profectò etiam Doctor ducens plebejam mulierem, nobilem illam privilegii{{ls}}que coru{{ls}}cantem reddit ''l. 6. C. deperf. &amp; Med.'' cum Doctoribus utique nobilitatis nomen competat, licet non {{ls}}pecifice. ''Marqu. Freherus l. 3. de infam. c. 25. n. 13.'' Neque enim nobilitas {{ls}}olum ex nativitate datur, {{ls}}ed etiam maximè ex virtute, eaque vel militari vel togatâ, ''Be{{ls}}old. di{{ls}}c. de Jur. Civ. c. 11. n. 29.'' {{ls}}iquidem minimè penis tantum (ut {{ls}}atis impudicè nobilis illa fœmina Genuen{{ls}}is uxori cuju{{ls}}dam Doctoris objecit) {{ls}}ed &amp; penna nobilem facit, te{{ls}}te ''Alberico Gentil. l. 4. de nupt. c. 13.'' Imò in rece{{ls}}{{ls}}. Imp. equitibus auratis annumerantur Doctores, paribu{{ls}}que privilegiis cum illis expre{{ls}}{{ls}}è donantur: {{larger|{{blackletter|Die von Adel {{ls}}o nicht Ritter noch Doctores {{ls}}ollen kein Gold noch Perlen tragen /}} Rece{{ls}}{{ls}}. Imp. {{blackletter|zu Augsburg Anno 1500.}} tit. {{blackletter|von überflü{{ls}}{{ls}}igkeit der Kleider.}}}} Porro dignitatis maritalis juriumque uxor non {{ls}}olum capax vivente marito, verum ip{{ls}}o etiam mortuo, ''d. l. C. de Dign. d. l. ult. C. de Incol. d. l. 10. C. de nupt. Nov. 22. c. 36. Struv. Ex. 4. th. 6. Jo. Zanger. tr. d. Exc. c. 1. p. 2. n. 56. &amp; {{ls}}eq. p. 59. Tiraqu. de Nobil. c. 18. n. 17.'' quoniam hac ratione vidua adhuc in primo matrimonio vivere putatur ''l. fin. C. de bon. matr. l. 22. §. ff. de munic. Carpz. Jur. For. p. 4. Con{{ls}}t. 27. defin. 7. n. 7. &amp; Pract. Crim. q. 65. n. 46. Henr. Neuenhahn de Jur. &amp; privil. vid. membr. 3. {{ls}}. 15.'' ut hinc etiam in omnibus mariti domiciliis conveniri po{{ls}}{{ls}}it vidua, ni{{ls}}i unum eligat, ibique cum familiâ habitet, tenendo focum &amp; ignem, velut in eo loco, quo dotalitium {{larger|{{blackletter|ihr Leibgeding}}}} con{{ls}}titutum habet, quo ca{{ls}}u in eo {{ls}}olo loco {{ls}}ortitur domicilium,&lt;noinclude&gt;{{right|que}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6ak6j49d1zd56r74r8lv06jds3z4vv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272288</id>
      <parentid>272287</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5109" sha1="nlzptufo9yqfy9nokkaqp9c7wbo8bgm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|12|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''Ekolt de nupt. §. 6.'' uxor enim nobilitate fulget mariti ''l. 28. in med. 161.'' &amp; {{ls}}entit ejus fulgorem, ''C. de nupt.'' radii{{ls}}que ip{{ls}}ius coru{{ls}}cat &amp;c. ''Novel. 107. c. 2.'' Ita &amp; ''Trængoparius'' Epigr. 187.
Luna Panomphæi ceu {{ls}}olis ab ignec ocu{{ls}}cat:
{{ppoem|
Sic fulget radiis fœmina quæque viri.}}
Sed præter honorem &amp; dignitatem viri, forum etiam &amp; domicilium ejus {{ls}}ortitur ''l. 65. ff. de Judic. d. l. ult. C. de Incol. l. 19. ff. de Juri{{ls}}d. Struv. c. l. Jo. Brunnem. ad C. de dign. n. 3. Chri{{ls}}t. Phil. Richt. p. 3. deci{{ls}}. 133. n. 26. Hahn ad VVe{{ls}}enb. d. l. Eckolt d. l. Vultejus Juri{{ls}}pr. R. l. 1. c. 16. in fin.'' ii{{ls}}demque {{ls}}tatutis, quibus maritus obligatur. ''Jo. Kitz. Syn. matr. c. 7 &amp; 10. l. d. 10. l. 38. §. 3. ad munic. Struv. Ex. 9. th. 18.'' Cæterùm non putandum, ac {{ls}}i duntaxat nobilis in {{ls}}pecie, {{ls}}i uxorem duxerit plebejam, eam omnium jurium &amp; privilegiorum, quibus mulieres naturâ nobiles gaudent, participem reddat. ''Carpz. Juri{{ls}}pr. For. p. 3. Con{{ls}}t. 37. def. 2. Brunn. d. l. n. 9. Chri{{ls}}tinæus deci{{ls}}. 103. vol. 5. n. 7.'' Sed profectò etiam Doctor ducens plebejam mulierem, nobilem illam privilegii{{ls}}que coru{{ls}}cantem reddit ''l. 6. C. deperf. &amp; Med.'' cum Doctoribus utique nobilitatis nomen competat, licet non {{ls}}pecifice. ''Marqu. Freherus l. 3. de infam. c. 25. n. 13.'' Neque enim nobilitas {{ls}}olum ex nativitate datur, {{ls}}ed etiam maximè ex virtute, eaque vel militari vel togatâ, ''Be{{ls}}old. di{{ls}}c. de Jur. Civ. c. 11. n. 29.'' {{ls}}iquidem minimè penis tantum (ut {{ls}}atis impudicè nobilis illa fœmina Genuen{{ls}}is uxori cuju{{ls}}dam Doctoris objecit) {{ls}}ed &amp; penna nobilem facit, te{{ls}}te ''Alberico Gentil. l. 4. de nupt. c. 13.'' Imò in rece{{ls}}{{ls}}. Imp. equitibus auratis annumerantur Doctores, paribu{{ls}}que privilegiis cum illis expre{{ls}}{{ls}}è donantur: {{larger|{{blackletter|Die von Adel {{ls}}o nicht Ritter noch Doctores {{ls}}ollen kein Gold noch Perlen tragen /}} Rece{{ls}}{{ls}}. Imp. {{blackletter|zu Augsburg Anno 1500.}} tit. {{blackletter|von überflü{{ls}}{{ls}}igkeit der Kleider.}}}} Porro dignitatis maritalis juriumque uxor non {{ls}}olum capax vivente marito, verum ip{{ls}}o etiam mortuo, ''d. l. C. de Dign. d. l. ult. C. de Incol. d. l. 10. C. de nupt. Nov. 22. c. 36. Struv. Ex. 4. th. 6. Jo. Zanger. tr. d. Exc. c. 1. p. 2. n. 56. &amp; {{ls}}eq. p. 59. Tiraqu. de Nobil. c. 18. n. 17.'' quoniam hac ratione vidua adhuc in primo matrimonio vivere putatur ''l. fin. C. de bon. matr. l. 22. §. ff. de munic. Carpz. Jur. For. p. 4. Con{{ls}}t. 27. defin. 7. n. 7. &amp; Pract. Crim. q. 65. n. 46. Henr. Neuenhahn de Jur. &amp; privil. vid. membr. 3. {{ls}}. 15.'' ut hinc etiam in omnibus mariti domiciliis conveniri po{{ls}}{{ls}}it vidua, ni{{ls}}i unum eligat, ibique cum familiâ habitet, tenendo focum &amp; ignem, velut in eo loco, quo dotalitium {{larger|{{blackletter|ihr Leibgeding}}}} con{{ls}}titutum habet, quo ca{{ls}}u in eo {{ls}}olo loco {{ls}}ortitur domicilium, ''Struv. Ex. 9. th. 28. in fin. Jo. Brunn. l. c. n. 5. Jo. Zanger tr. de Exc. c. 1. p. 2. n. 98. 99. Carpz. l. 2. Re{{ls}}p. 24. n. 18. 19. vid. Ern. Frid. Schrader. di{{ls}}p. de priv. vid. th. 14.'' At verò non per totum viduæ curriculum vidua hæc maritalia jura retinet, {{ls}}ed tamdiu {{ls}}altem, donec ( {{x-smaller|{{grc|α}}}} ) ad {{ls}}ecundas tran{{ls}}ierit nuptias, ''Nov. 82. c. 36. d. l. 22. §. 1. ff. ad munic. l. 8. ff. de Senat. Ludolph. Schrader. de Feud. c. 2. n. 5. Matth. Coler. p. 1. deci{{ls}}. 65. Bened. Carpz. p. 2. Con{{ls}}t. 5. defin. 11. n. 6. Chri{{ls}}t. Phil. Richter p. 1. deci{{ls}}. 9. n. 3. Jo. Brunn. ad C. de dign. n. 4. Donell. Enucl. l. 13. c. 21. Jo. Zang. d. tr. n. 58.'' quia tum ce{{ls}}{{ls}}at illa fictio, quâ matrimonium in viduitate perdurare cen{{ls}}ebatur, ''Perez ad C. de 2. nupt.'' ( {{grc|β}} ) quamdiu ca{{ls}}tam &amp; hone{{ls}}tam duxerit vitam, ''Vultej. Jur. R. d. c. 16. in fin. Georg. Chri{{ls}}t. VValth. de {{ls}}tat. Jur. &amp; privil. D D. omnium ordd. c. 15. §. 105.'' quia luxuriosè con{{ls}}ue{{ls}}cens cum maribus, {{ls}}eque furtivo ac meretricio amore ii{{ls}}dem {{ls}}upponens viduæ ad {{ls}}ecunda vota tran{{ls}}eunti æquiparatur. ''l. 7. C. de revoc. don. ibique Gothofr.'' adeoque æquè dignitatem ac privilegia defuncti viri amittit, ''Henr. à Ro{{ls}}enthal. Synt. Jur. Feud. c. 10. conclu{{ls}}. 27. n. 50. Hippol. de Mar{{ls}}il. in l. un. C. de rapt. Virg. n. 70.'' quia injuriam mariti o{{ls}}{{ls}}ibus qua{{ls}}i infert. ''Coler. deci{{ls}}. 176. n. 47. Richt. p. 5. Con{{ls}}il. 17. n. 14.'' eju{{ls}}que familiam dehone{{ls}}tat. ''Nov. 2. c. 3.'' ver{{ls}}. optimum at laudabile ''Nov. 39. c. 2. ver{{ls}}. Et quoniam. Carpz. Pract. Crim. q. 5. n. 53.'' Quod Doctores ad eum ca{{ls}}um etiam extendunt, quo vidua non quidem {{ls}}tuprari, {{ls}}ed in partibus {{ls}}altem illis, in quibus mulier e{{ls}}t, {{hws|qua{{ls}}|quasque}}&lt;noinclude&gt;{{right|que}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlzptufo9yqfy9nokkaqp9c7wbo8bgm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272298</id>
      <parentid>272288</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5083" sha1="nf3indc6e0vfphqs2nk5uqmgtv3ux9o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|12|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''Ekolt de nupt. §. 6.'' uxor enim nobilitate fulget mariti ''l. 28. in med. 161.'' &amp; {{ls}}entit ejus fulgorem, ''C. de nupt.'' radii{{ls}}que ip{{ls}}ius coru{{ls}}cat &amp;c. ''Novel. 107. c. 2.'' Ita &amp; ''Trængoparius'' Epigr. 187.
Luna Panomphæi ceu {{ls}}olis ab ignec ocu{{ls}}cat:
{{ppoem|
Sic fulget radiis fœmina quæque viri.}}
Sed præter honorem &amp; dignitatem viri, forum etiam &amp; domicilium ejus {{ls}}ortitur ''l. 65. ff. de Judic. d. l. ult. C. de Incol. l. 19. ff. de Juri{{ls}}d. Struv. c. l. Jo. Brunnem. ad C. de dign. n. 3. Chri{{ls}}t. Phil. Richt. p. 3. deci{{ls}}. 133. n. 26. Hahn ad VVe{{ls}}enb. d. l. Eckolt d. l. Vultejus Juri{{ls}}pr. R. l. 1. c. 16. in fin.'' ii{{ls}}demque {{ls}}tatutis, quibus maritus obligatur. ''Jo. Kitz. Syn. matr. c. 7 &amp; 10. l. d. 10. l. 38. §. 3. ad munic. Struv. Ex. 9. th. 18.'' Cæterùm non putandum, ac {{ls}}i duntaxat nobilis in {{ls}}pecie, {{ls}}i uxorem duxerit plebejam, eam omnium jurium &amp; privilegiorum, quibus mulieres naturâ nobiles gaudent, participem reddat. ''Carpz. Juri{{ls}}pr. For. p. 3. Con{{ls}}t. 37. def. 2. Brunn. d. l. n. 9. Chri{{ls}}tinæus deci{{ls}}. 103. vol. 5. n. 7.'' Sed profectò etiam Doctor ducens plebejam mulierem, nobilem illam privilegii{{ls}}que coru{{ls}}cantem reddit ''l. 6. C. deperf. &amp; Med.'' cum Doctoribus utique nobilitatis nomen competat, licet non {{ls}}pecifice. ''Marqu. Freherus l. 3. de infam. c. 25. n. 13.'' Neque enim nobilitas {{ls}}olum ex nativitate datur, {{ls}}ed etiam maximè ex virtute, eaque vel militari vel togatâ, ''Be{{ls}}old. di{{ls}}c. de Jur. Civ. c. 11. n. 29.'' {{ls}}iquidem minimè penis tantum (ut {{ls}}atis impudicè nobilis illa fœmina Genuen{{ls}}is uxori cuju{{ls}}dam Doctoris objecit) {{ls}}ed &amp; penna nobilem facit, te{{ls}}te ''Alberico Gentil. l. 4. de nupt. c. 13.'' Imò in rece{{ls}}{{ls}}. Imp. equitibus auratis annumerantur Doctores, paribu{{ls}}que privilegiis cum illis expre{{ls}}{{ls}}è donantur: {{larger|{{blackletter|Die von Adel {{ls}}o nicht Ritter noch Doctores {{ls}}ollen kein Gold noch Perlen tragen /}} Rece{{ls}}{{ls}}. Imp. {{blackletter|zu Augsburg Anno 1500.}} tit. {{blackletter|von überflü{{ls}}{{ls}}igkeit der Kleider.}}}} Porro dignitatis maritalis juriumque uxor non {{ls}}olum capax vivente marito, verum ip{{ls}}o etiam mortuo, ''d. l. C. de Dign. d. l. ult. C. de Incol. d. l. 10. C. de nupt. Nov. 22. c. 36. Struv. Ex. 4. th. 6. Jo. Zanger. tr. d. Exc. c. 1. p. 2. n. 56. &amp; {{ls}}eq. p. 59. Tiraqu. de Nobil. c. 18. n. 17.'' quoniam hac ratione vidua adhuc in primo matrimonio vivere putatur ''l. fin. C. de bon. matr. l. 22. §. ff. de munic. Carpz. Jur. For. p. 4. Con{{ls}}t. 27. defin. 7. n. 7. &amp; Pract. Crim. q. 65. n. 46. Henr. Neuenhahn de Jur. &amp; privil. vid. membr. 3. {{ls}}. 15.'' ut hinc etiam in omnibus mariti domiciliis conveniri po{{ls}}{{ls}}it vidua, ni{{ls}}i unum eligat, ibique cum familiâ habitet, tenendo focum &amp; ignem, velut in eo loco, quo dotalitium {{larger|{{blackletter|ihr Leibgeding}}}} con{{ls}}titutum habet, quo ca{{ls}}u in eo {{ls}}olo loco {{ls}}ortitur domicilium, ''Struv. Ex. 9. th. 28. in fin. Jo. Brunn. l. c. n. 5. Jo. Zanger tr. de Exc. c. 1. p. 2. n. 98. 99. Carpz. l. 2. Re{{ls}}p. 24. n. 18. 19. vid. Ern. Frid. Schrader. di{{ls}}p. de priv. vid. th. 14.'' At verò non per totum viduæ curriculum vidua hæc maritalia jura retinet, {{ls}}ed tamdiu {{ls}}altem, donec ( {{x-smaller|{{grc|α}}}} ) ad {{ls}}ecundas tran{{ls}}ierit nuptias, ''Nov. 82. c. 36. d. l. 22. §. 1. ff. ad munic. l. 8. ff. de Senat. Ludolph. Schrader. de Feud. c. 2. n. 5. Matth. Coler. p. 1. deci{{ls}}. 65. Bened. Carpz. p. 2. Con{{ls}}t. 5. defin. 11. n. 6. Chri{{ls}}t. Phil. Richter p. 1. deci{{ls}}. 9. n. 3. Jo. Brunn. ad C. de dign. n. 4. Donell. Enucl. l. 13. c. 21. Jo. Zang. d. tr. n. 58.'' quia tum ce{{ls}}{{ls}}at illa fictio, quâ matrimonium in viduitate perdurare cen{{ls}}ebatur, ''Perez ad C. de 2. nupt.'' ( {{grc|β}} ) quamdiu ca{{ls}}tam &amp; hone{{ls}}tam duxerit vitam, ''Vultej. Jur. R. d. c. 16. in fin. Georg. Chri{{ls}}t. VValth. de {{ls}}tat. Jur. &amp; privil. D D. omnium ordd. c. 15. §. 105.'' quia luxuriosè con{{ls}}ue{{ls}}cens cum maribus, {{ls}}eque furtivo ac meretricio amore ii{{ls}}dem {{ls}}upponens viduæ ad {{ls}}ecunda vota tran{{ls}}eunti æquiparatur. ''l. 7. C. de revoc. don. ibique Gothofr.'' adeoque æquè dignitatem ac privilegia defuncti viri amittit, ''Henr. à Ro{{ls}}enthal. Synt. Jur. Feud. c. 10. conclu{{ls}}. 27. n. 50. Hippol. de Mar{{ls}}il. in l. un. C. de rapt. Virg. n. 70.'' quia injuriam mariti o{{ls}}{{ls}}ibus qua{{ls}}i infert. ''Coler. deci{{ls}}. 176. n. 47. Richt. p. 5. Con{{ls}}il. 17. n. 14.'' eju{{ls}}que familiam dehone{{ls}}tat. ''Nov. 2. c. 3.'' ver{{ls}}. optimum at laudabile ''Nov. 39. c. 2. ver{{ls}}. Et quoniam. Carpz. Pract. Crim. q. 5. n. 53.'' Quod Doctores ad eum ca{{ls}}um etiam extendunt, quo vidua non quidem {{ls}}tuprari, {{ls}}ed in partibus {{ls}}altem illis, in quibus mulier e{{ls}}t,&lt;noinclude&gt;{{right|que}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nf3indc6e0vfphqs2nk5uqmgtv3ux9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272300</id>
      <parentid>272298</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="pwwyeaw3l2t4asu69nwgua6vo96xfzl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|12|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''Ekolt de nupt. §. 6.'' uxor enim nobilitate fulget mariti ''l. 28. in med. 161.'' &amp; {{ls}}entit ejus fulgorem, ''C. de nupt.'' radii{{ls}}que ip{{ls}}ius coru{{ls}}cat &amp;c. ''Novel. 107. c. 2.'' Ita &amp; ''Trængoparius'' Epigr. 187.

Luna Panomphæi ceu {{ls}}olis ab ignec ocu{{ls}}cat:
{{ppoem|
Sic fulget radiis fœmina quæque viri.}}
Sed præter honorem &amp; dignitatem viri, forum etiam &amp; domicilium ejus {{ls}}ortitur ''l. 65. ff. de Judic. d. l. ult. C. de Incol. l. 19. ff. de Juri{{ls}}d. Struv. c. l. Jo. Brunnem. ad C. de dign. n. 3. Chri{{ls}}t. Phil. Richt. p. 3. deci{{ls}}. 133. n. 26. Hahn ad VVe{{ls}}enb. d. l. Eckolt d. l. Vultejus Juri{{ls}}pr. R. l. 1. c. 16. in fin.'' ii{{ls}}demque {{ls}}tatutis, quibus maritus obligatur. ''Jo. Kitz. Syn. matr. c. 7 &amp; 10. l. d. 10. l. 38. §. 3. ad munic. Struv. Ex. 9. th. 18.'' Cæterùm non putandum, ac {{ls}}i duntaxat nobilis in {{ls}}pecie, {{ls}}i uxorem duxerit plebejam, eam omnium jurium &amp; privilegiorum, quibus mulieres naturâ nobiles gaudent, participem reddat. ''Carpz. Juri{{ls}}pr. For. p. 3. Con{{ls}}t. 37. def. 2. Brunn. d. l. n. 9. Chri{{ls}}tinæus deci{{ls}}. 103. vol. 5. n. 7.'' Sed profectò etiam Doctor ducens plebejam mulierem, nobilem illam privilegii{{ls}}que coru{{ls}}cantem reddit ''l. 6. C. deperf. &amp; Med.'' cum Doctoribus utique nobilitatis nomen competat, licet non {{ls}}pecifice. ''Marqu. Freherus l. 3. de infam. c. 25. n. 13.'' Neque enim nobilitas {{ls}}olum ex nativitate datur, {{ls}}ed etiam maximè ex virtute, eaque vel militari vel togatâ, ''Be{{ls}}old. di{{ls}}c. de Jur. Civ. c. 11. n. 29.'' {{ls}}iquidem minimè penis tantum (ut {{ls}}atis impudicè nobilis illa fœmina Genuen{{ls}}is uxori cuju{{ls}}dam Doctoris objecit) {{ls}}ed &amp; penna nobilem facit, te{{ls}}te ''Alberico Gentil. l. 4. de nupt. c. 13.'' Imò in rece{{ls}}{{ls}}. Imp. equitibus auratis annumerantur Doctores, paribu{{ls}}que privilegiis cum illis expre{{ls}}{{ls}}è donantur: {{larger|{{blackletter|Die von Adel {{ls}}o nicht Ritter noch Doctores {{ls}}ollen kein Gold noch Perlen tragen /}} Rece{{ls}}{{ls}}. Imp. {{blackletter|zu Augsburg Anno 1500.}} tit. {{blackletter|von überflü{{ls}}{{ls}}igkeit der Kleider.}}}} Porro dignitatis maritalis juriumque uxor non {{ls}}olum capax vivente marito, verum ip{{ls}}o etiam mortuo, ''d. l. C. de Dign. d. l. ult. C. de Incol. d. l. 10. C. de nupt. Nov. 22. c. 36. Struv. Ex. 4. th. 6. Jo. Zanger. tr. d. Exc. c. 1. p. 2. n. 56. &amp; {{ls}}eq. p. 59. Tiraqu. de Nobil. c. 18. n. 17.'' quoniam hac ratione vidua adhuc in primo matrimonio vivere putatur ''l. fin. C. de bon. matr. l. 22. §. ff. de munic. Carpz. Jur. For. p. 4. Con{{ls}}t. 27. defin. 7. n. 7. &amp; Pract. Crim. q. 65. n. 46. Henr. Neuenhahn de Jur. &amp; privil. vid. membr. 3. {{ls}}. 15.'' ut hinc etiam in omnibus mariti domiciliis conveniri po{{ls}}{{ls}}it vidua, ni{{ls}}i unum eligat, ibique cum familiâ habitet, tenendo focum &amp; ignem, velut in eo loco, quo dotalitium {{larger|{{blackletter|ihr Leibgeding}}}} con{{ls}}titutum habet, quo ca{{ls}}u in eo {{ls}}olo loco {{ls}}ortitur domicilium, ''Struv. Ex. 9. th. 28. in fin. Jo. Brunn. l. c. n. 5. Jo. Zanger tr. de Exc. c. 1. p. 2. n. 98. 99. Carpz. l. 2. Re{{ls}}p. 24. n. 18. 19. vid. Ern. Frid. Schrader. di{{ls}}p. de priv. vid. th. 14.'' At verò non per totum viduæ curriculum vidua hæc maritalia jura retinet, {{ls}}ed tamdiu {{ls}}altem, donec ( {{x-smaller|{{grc|α}}}} ) ad {{ls}}ecundas tran{{ls}}ierit nuptias, ''Nov. 82. c. 36. d. l. 22. §. 1. ff. ad munic. l. 8. ff. de Senat. Ludolph. Schrader. de Feud. c. 2. n. 5. Matth. Coler. p. 1. deci{{ls}}. 65. Bened. Carpz. p. 2. Con{{ls}}t. 5. defin. 11. n. 6. Chri{{ls}}t. Phil. Richter p. 1. deci{{ls}}. 9. n. 3. Jo. Brunn. ad C. de dign. n. 4. Donell. Enucl. l. 13. c. 21. Jo. Zang. d. tr. n. 58.'' quia tum ce{{ls}}{{ls}}at illa fictio, quâ matrimonium in viduitate perdurare cen{{ls}}ebatur, ''Perez ad C. de 2. nupt.'' ( {{grc|β}} ) quamdiu ca{{ls}}tam &amp; hone{{ls}}tam duxerit vitam, ''Vultej. Jur. R. d. c. 16. in fin. Georg. Chri{{ls}}t. VValth. de {{ls}}tat. Jur. &amp; privil. D D. omnium ordd. c. 15. §. 105.'' quia luxuriosè con{{ls}}ue{{ls}}cens cum maribus, {{ls}}eque furtivo ac meretricio amore ii{{ls}}dem {{ls}}upponens viduæ ad {{ls}}ecunda vota tran{{ls}}eunti æquiparatur. ''l. 7. C. de revoc. don. ibique Gothofr.'' adeoque æquè dignitatem ac privilegia defuncti viri amittit, ''Henr. à Ro{{ls}}enthal. Synt. Jur. Feud. c. 10. conclu{{ls}}. 27. n. 50. Hippol. de Mar{{ls}}il. in l. un. C. de rapt. Virg. n. 70.'' quia injuriam mariti o{{ls}}{{ls}}ibus qua{{ls}}i infert. ''Coler. deci{{ls}}. 176. n. 47. Richt. p. 5. Con{{ls}}il. 17. n. 14.'' eju{{ls}}que familiam dehone{{ls}}tat. ''Nov. 2. c. 3.'' ver{{ls}}. optimum at laudabile ''Nov. 39. c. 2. ver{{ls}}. Et quoniam. Carpz. Pract. Crim. q. 5. n. 53.'' Quod Doctores ad eum ca{{ls}}um etiam extendunt, quo vidua non quidem {{ls}}tuprari, {{ls}}ed in partibus {{ls}}altem illis, in quibus mulier e{{ls}}t,&lt;noinclude&gt;{{right|que}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwwyeaw3l2t4asu69nwgua6vo96xfzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272301</id>
      <parentid>272300</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5085" sha1="sgabf9fj8nmb0aj51x5hv6nlgxqy7sr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|12|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''Ekolt de nupt. §. 6.'' uxor enim nobilitate fulget mariti ''l. 28. in med. 161.'' &amp; {{ls}}entit ejus fulgorem, ''C. de nupt.'' radii{{ls}}que ip{{ls}}ius coru{{ls}}cat &amp;c. ''Novel. 107. c. 2.'' Ita &amp; ''Trængoparius'' Epigr. 187.

Luna Panomphæi ceu {{ls}}olis ab ignec ocu{{ls}}cat:
{{ppoem|
Sic fulget radiis fœmina quæque viri.}}
Sed præter honorem &amp; dignitatem viri, forum etiam &amp; domicilium ejus {{ls}}ortitur ''l. 65. ff. de Judic. d. l. ult. C. de Incol. l. 19. ff. de Juri{{ls}}d. Struv. c. l. Jo. Brunnem. ad C. de dign. n. 3. Chri{{ls}}t. Phil. Richt. p. 3. deci{{ls}}. 133. n. 26. Hahn ad VVe{{ls}}enb. d. l. Eckolt d. l. Vultejus Juri{{ls}}pr. R. l. 1. c. 16. in fin.'' ii{{ls}}demque {{ls}}tatutis, quibus maritus obligatur. ''Jo. Kitz. Syn. matr. c. 7 &amp; 10. l. d. 10. l. 38. §. 3. ad munic. Struv. Ex. 9. th. 18.'' Cæterùm non putandum, ac {{ls}}i duntaxat nobilis in {{ls}}pecie, {{ls}}i uxorem duxerit plebejam, eam omnium jurium &amp; privilegiorum, quibus mulieres naturâ nobiles gaudent, participem reddat. ''Carpz. Juri{{ls}}pr. For. p. 3. Con{{ls}}t. 37. def. 2. Brunn. d. l. n. 9. Chri{{ls}}tinæus deci{{ls}}. 103. vol. 5. n. 7.'' Sed profectò etiam Doctor ducens plebejam mulierem, nobilem illam privilegii{{ls}}que coru{{ls}}cantem reddit ''l. 6. C. de perf. &amp; Med.'' cum Doctoribus utique nobilitatis nomen competat, licet non {{ls}}pecifice. ''Marqu. Freherus l. 3. de infam. c. 25. n. 13.'' Neque enim nobilitas {{ls}}olum ex nativitate datur, {{ls}}ed etiam maximè ex virtute, eaque vel militari vel togatâ, ''Be{{ls}}old. di{{ls}}c. de Jur. Civ. c. 11. n. 29.'' {{ls}}iquidem minimè penis tantum (ut {{ls}}atis impudicè nobilis illa fœmina Genuen{{ls}}is uxori cuju{{ls}}dam Doctoris objecit) {{ls}}ed &amp; penna nobilem facit, te{{ls}}te ''Alberico Gentil. l. 4. de nupt. c. 13.'' Imò in rece{{ls}}{{ls}}. Imp. equitibus auratis annumerantur Doctores, paribu{{ls}}que privilegiis cum illis expre{{ls}}{{ls}}è donantur: {{larger|{{blackletter|Die von Adel {{ls}}o nicht Ritter noch Doctores {{ls}}ollen kein Gold noch Perlen tragen /}} Rece{{ls}}{{ls}}. Imp. {{blackletter|zu Augsburg Anno 1500.}} tit. {{blackletter|von überflü{{ls}}{{ls}}igkeit der Kleider.}}}} Porro dignitatis maritalis juriumque uxor non {{ls}}olum capax vivente marito, verum ip{{ls}}o etiam mortuo, ''d. l. C. de Dign. d. l. ult. C. de Incol. d. l. 10. C. de nupt. Nov. 22. c. 36. Struv. Ex. 4. th. 6. Jo. Zanger. tr. d. Exc. c. 1. p. 2. n. 56. &amp; {{ls}}eq. p. 59. Tiraqu. de Nobil. c. 18. n. 17.'' quoniam hac ratione vidua adhuc in primo matrimonio vivere putatur ''l. fin. C. de bon. matr. l. 22. §. ff. de munic. Carpz. Jur. For. p. 4. Con{{ls}}t. 27. defin. 7. n. 7. &amp; Pract. Crim. q. 65. n. 46. Henr. Neuenhahn de Jur. &amp; privil. vid. membr. 3. {{ls}}. 15.'' ut hinc etiam in omnibus mariti domiciliis conveniri po{{ls}}{{ls}}it vidua, ni{{ls}}i unum eligat, ibique cum familiâ habitet, tenendo focum &amp; ignem, velut in eo loco, quo dotalitium {{larger|{{blackletter|ihr Leibgeding}}}} con{{ls}}titutum habet, quo ca{{ls}}u in eo {{ls}}olo loco {{ls}}ortitur domicilium, ''Struv. Ex. 9. th. 28. in fin. Jo. Brunn. l. c. n. 5. Jo. Zanger tr. de Exc. c. 1. p. 2. n. 98. 99. Carpz. l. 2. Re{{ls}}p. 24. n. 18. 19. vid. Ern. Frid. Schrader. di{{ls}}p. de priv. vid. th. 14.'' At verò non per totum viduæ curriculum vidua hæc maritalia jura retinet, {{ls}}ed tamdiu {{ls}}altem, donec ( {{x-smaller|{{grc|α}}}} ) ad {{ls}}ecundas tran{{ls}}ierit nuptias, ''Nov. 82. c. 36. d. l. 22. §. 1. ff. ad munic. l. 8. ff. de Senat. Ludolph. Schrader. de Feud. c. 2. n. 5. Matth. Coler. p. 1. deci{{ls}}. 65. Bened. Carpz. p. 2. Con{{ls}}t. 5. defin. 11. n. 6. Chri{{ls}}t. Phil. Richter p. 1. deci{{ls}}. 9. n. 3. Jo. Brunn. ad C. de dign. n. 4. Donell. Enucl. l. 13. c. 21. Jo. Zang. d. tr. n. 58.'' quia tum ce{{ls}}{{ls}}at illa fictio, quâ matrimonium in viduitate perdurare cen{{ls}}ebatur, ''Perez ad C. de 2. nupt.'' ( {{grc|β}} ) quamdiu ca{{ls}}tam &amp; hone{{ls}}tam duxerit vitam, ''Vultej. Jur. R. d. c. 16. in fin. Georg. Chri{{ls}}t. VValth. de {{ls}}tat. Jur. &amp; privil. D D. omnium ordd. c. 15. §. 105.'' quia luxuriosè con{{ls}}ue{{ls}}cens cum maribus, {{ls}}eque furtivo ac meretricio amore ii{{ls}}dem {{ls}}upponens viduæ ad {{ls}}ecunda vota tran{{ls}}eunti æquiparatur. ''l. 7. C. de revoc. don. ibique Gothofr.'' adeoque æquè dignitatem ac privilegia defuncti viri amittit, ''Henr. à Ro{{ls}}enthal. Synt. Jur. Feud. c. 10. conclu{{ls}}. 27. n. 50. Hippol. de Mar{{ls}}il. in l. un. C. de rapt. Virg. n. 70.'' quia injuriam mariti o{{ls}}{{ls}}ibus qua{{ls}}i infert. ''Coler. deci{{ls}}. 176. n. 47. Richt. p. 5. Con{{ls}}il. 17. n. 14.'' eju{{ls}}que familiam dehone{{ls}}tat. ''Nov. 2. c. 3.'' ver{{ls}}. optimum at laudabile ''Nov. 39. c. 2. ver{{ls}}. Et quoniam. Carpz. Pract. Crim. q. 5. n. 53.'' Quod Doctores ad eum ca{{ls}}um etiam extendunt, quo vidua non quidem {{ls}}tuprari, {{ls}}ed in partibus {{ls}}altem illis, in quibus mulier e{{ls}}t,&lt;noinclude&gt;{{right|que}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sgabf9fj8nmb0aj51x5hv6nlgxqy7sr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272302</id>
      <parentid>272301</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="ce4t4vmmo8xhnb5y97ruedxwahqcfor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|12|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''Eckolt de nupt. §. 6.'' uxor enim nobilitate fulget mariti ''l. 28. in med. 161.'' &amp; {{ls}}entit ejus fulgorem, ''C. de nupt.'' radii{{ls}}que ip{{ls}}ius coru{{ls}}cat &amp;c. ''Novel. 107. c. 2.'' Ita &amp; ''Trængoparius'' Epigr. 187.

Luna Panomphæi ceu {{ls}}olis ab ignec ocu{{ls}}cat:
{{ppoem|
Sic fulget radiis fœmina quæque viri.}}
Sed præter honorem &amp; dignitatem viri, forum etiam &amp; domicilium ejus {{ls}}ortitur ''l. 65. ff. de Judic. d. l. ult. C. de Incol. l. 19. ff. de Juri{{ls}}d. Struv. c. l. Jo. Brunnem. ad C. de dign. n. 3. Chri{{ls}}t. Phil. Richt. p. 3. deci{{ls}}. 133. n. 26. Hahn ad VVe{{ls}}enb. d. l. Eckolt d. l. Vultejus Juri{{ls}}pr. R. l. 1. c. 16. in fin.'' ii{{ls}}demque {{ls}}tatutis, quibus maritus obligatur. ''Jo. Kitz. Syn. matr. c. 7 &amp; 10. l. d. 10. l. 38. §. 3. ad munic. Struv. Ex. 9. th. 18.'' Cæterùm non putandum, ac {{ls}}i duntaxat nobilis in {{ls}}pecie, {{ls}}i uxorem duxerit plebejam, eam omnium jurium &amp; privilegiorum, quibus mulieres naturâ nobiles gaudent, participem reddat. ''Carpz. Juri{{ls}}pr. For. p. 3. Con{{ls}}t. 37. def. 2. Brunn. d. l. n. 9. Chri{{ls}}tinæus deci{{ls}}. 103. vol. 5. n. 7.'' Sed profectò etiam Doctor ducens plebejam mulierem, nobilem illam privilegii{{ls}}que coru{{ls}}cantem reddit ''l. 6. C. de perf. &amp; Med.'' cum Doctoribus utique nobilitatis nomen competat, licet non {{ls}}pecifice. ''Marqu. Freherus l. 3. de infam. c. 25. n. 13.'' Neque enim nobilitas {{ls}}olum ex nativitate datur, {{ls}}ed etiam maximè ex virtute, eaque vel militari vel togatâ, ''Be{{ls}}old. di{{ls}}c. de Jur. Civ. c. 11. n. 29.'' {{ls}}iquidem minimè penis tantum (ut {{ls}}atis impudicè nobilis illa fœmina Genuen{{ls}}is uxori cuju{{ls}}dam Doctoris objecit) {{ls}}ed &amp; penna nobilem facit, te{{ls}}te ''Alberico Gentil. l. 4. de nupt. c. 13.'' Imò in rece{{ls}}{{ls}}. Imp. equitibus auratis annumerantur Doctores, paribu{{ls}}que privilegiis cum illis expre{{ls}}{{ls}}è donantur: {{larger|{{blackletter|Die von Adel {{ls}}o nicht Ritter noch Doctores {{ls}}ollen kein Gold noch Perlen tragen /}} Rece{{ls}}{{ls}}. Imp. {{blackletter|zu Augsburg Anno 1500.}} tit. {{blackletter|von überflü{{ls}}{{ls}}igkeit der Kleider.}}}} Porro dignitatis maritalis juriumque uxor non {{ls}}olum capax vivente marito, verum ip{{ls}}o etiam mortuo, ''d. l. C. de Dign. d. l. ult. C. de Incol. d. l. 10. C. de nupt. Nov. 22. c. 36. Struv. Ex. 4. th. 6. Jo. Zanger. tr. d. Exc. c. 1. p. 2. n. 56. &amp; {{ls}}eq. p. 59. Tiraqu. de Nobil. c. 18. n. 17.'' quoniam hac ratione vidua adhuc in primo matrimonio vivere putatur ''l. fin. C. de bon. matr. l. 22. §. ff. de munic. Carpz. Jur. For. p. 4. Con{{ls}}t. 27. defin. 7. n. 7. &amp; Pract. Crim. q. 65. n. 46. Henr. Neuenhahn de Jur. &amp; privil. vid. membr. 3. {{ls}}. 15.'' ut hinc etiam in omnibus mariti domiciliis conveniri po{{ls}}{{ls}}it vidua, ni{{ls}}i unum eligat, ibique cum familiâ habitet, tenendo focum &amp; ignem, velut in eo loco, quo dotalitium {{larger|{{blackletter|ihr Leibgeding}}}} con{{ls}}titutum habet, quo ca{{ls}}u in eo {{ls}}olo loco {{ls}}ortitur domicilium, ''Struv. Ex. 9. th. 28. in fin. Jo. Brunn. l. c. n. 5. Jo. Zanger tr. de Exc. c. 1. p. 2. n. 98. 99. Carpz. l. 2. Re{{ls}}p. 24. n. 18. 19. vid. Ern. Frid. Schrader. di{{ls}}p. de priv. vid. th. 14.'' At verò non per totum viduæ curriculum vidua hæc maritalia jura retinet, {{ls}}ed tamdiu {{ls}}altem, donec ( {{x-smaller|{{grc|α}}}} ) ad {{ls}}ecundas tran{{ls}}ierit nuptias, ''Nov. 82. c. 36. d. l. 22. §. 1. ff. ad munic. l. 8. ff. de Senat. Ludolph. Schrader. de Feud. c. 2. n. 5. Matth. Coler. p. 1. deci{{ls}}. 65. Bened. Carpz. p. 2. Con{{ls}}t. 5. defin. 11. n. 6. Chri{{ls}}t. Phil. Richter p. 1. deci{{ls}}. 9. n. 3. Jo. Brunn. ad C. de dign. n. 4. Donell. Enucl. l. 13. c. 21. Jo. Zang. d. tr. n. 58.'' quia tum ce{{ls}}{{ls}}at illa fictio, quâ matrimonium in viduitate perdurare cen{{ls}}ebatur, ''Perez ad C. de 2. nupt.'' ( {{grc|β}} ) quamdiu ca{{ls}}tam &amp; hone{{ls}}tam duxerit vitam, ''Vultej. Jur. R. d. c. 16. in fin. Georg. Chri{{ls}}t. VValth. de {{ls}}tat. Jur. &amp; privil. D D. omnium ordd. c. 15. §. 105.'' quia luxuriosè con{{ls}}ue{{ls}}cens cum maribus, {{ls}}eque furtivo ac meretricio amore ii{{ls}}dem {{ls}}upponens viduæ ad {{ls}}ecunda vota tran{{ls}}eunti æquiparatur. ''l. 7. C. de revoc. don. ibique Gothofr.'' adeoque æquè dignitatem ac privilegia defuncti viri amittit, ''Henr. à Ro{{ls}}enthal. Synt. Jur. Feud. c. 10. conclu{{ls}}. 27. n. 50. Hippol. de Mar{{ls}}il. in l. un. C. de rapt. Virg. n. 70.'' quia injuriam mariti o{{ls}}{{ls}}ibus qua{{ls}}i infert. ''Coler. deci{{ls}}. 176. n. 47. Richt. p. 5. Con{{ls}}il. 17. n. 14.'' eju{{ls}}que familiam dehone{{ls}}tat. ''Nov. 2. c. 3.'' ver{{ls}}. optimum at laudabile ''Nov. 39. c. 2. ver{{ls}}. Et quoniam. Carpz. Pract. Crim. q. 5. n. 53.'' Quod Doctores ad eum ca{{ls}}um etiam extendunt, quo vidua non quidem {{ls}}tuprari, {{ls}}ed in partibus {{ls}}altem illis, in quibus mulier e{{ls}}t,&lt;noinclude&gt;{{right|que}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ce4t4vmmo8xhnb5y97ruedxwahqcfor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83703</id>
    <revision>
      <id>272289</id>
      <timestamp>2026-06-17T20:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{hwe|que|qua{{ls}}que||title=quasque}} natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem...</comment>
      <origin>272289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="rj71xh9pk1d4n8we319ve404wpqx05i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;{{hwe|que|qua{{ls}}que||title=quasque}} natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|Thesis II.}}}}}}

[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ &amp; Gentium'' nullo
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rj71xh9pk1d4n8we319ve404wpqx05i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272291</id>
      <parentid>272289</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="9a9qc9nc3zz2om70c7i68tetly2geyd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;{{hwe|que|qua{{ls}}que||title=quasque}} natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ &amp; Gentium'' nullo
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9a9qc9nc3zz2om70c7i68tetly2geyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272294</id>
      <parentid>272291</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1933" sha1="m4ikglecbn7077tlxn964bl2ty4eh73" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;{{hwe|que|qua{{ls}}que||title=quasque}} natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ &amp; Gentium'' nullo
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m4ikglecbn7077tlxn964bl2ty4eh73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272295</id>
      <parentid>272294</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1932" sha1="exi28l6gfo2qgsh3em6wr3lsdngyijr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;{{hwe|que|qua{{ls}}que|title=quasque}} natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ &amp; Gentium'' nullo
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>exi28l6gfo2qgsh3em6wr3lsdngyijr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272297</id>
      <parentid>272295</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="d8miiwg6uhrmat2e436x72zsm1bajkw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;qua{{ls}}que natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ &amp; Gentium'' nullo
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8miiwg6uhrmat2e436x72zsm1bajkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272303</id>
      <parentid>272297</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T21:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>272303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="crbm3p2mlhbrqip3hcwxf8qrs1qgxb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;qua{{ls}}que natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ'' &amp; ''Gentium'' nullo modo e{{ls}}t contraria, {{ls}}ed potius convenienti{{ls}}{{ls}}ima, {{ls}}i quidem videmus, ''ma{{ls}}culum'' à naturâ ita e{{ls}}{{ls}}e comparatum, ut uno anno plures infantes procreare po{{ls}}{{ls}}it, quod cum unâ fœminâ fieri non pote{{ls}}t. Jam verò Deus &amp; Natura nihil agunt fru{{ls}}tra. Con{{ls}}tat ergo hoc talentum ideo ma{{ls}}culo e{{ls}}{{ls}}e concreditum, non ut id recondat in terra, uti {{ls}}criptura loquitur, {{ls}}ed ut eo lucretur, &amp; illi fini, cui à Deo &amp; natura de{{ls}}tinatum e{{ls}}t con{{ls}}ecret. ''Qui vero negligenter hoc opus Dei facit maledictus e{{ls}}t,'' inquit Jeremias. Quemadmodum igitur peccat, qui bonis animi (puta {{ls}}cientia, {{ls}}apientia, prudentia) &amp; bonis fortunæ (pecunia {{ls}}cilicet alii{{ls}}que rebus) non utitur ad gloriam Dei &amp; bonum proximi promovendum, ita etiam pe{{ls}}{{ls}}ime agit, &amp; maxime delinquit, qui bonis corporis (exempli gratia, femine à Deo ma{{ls}}culis concredito) non utitur ad procreationem {{ls}}obolis, etiam hoc e{{ls}}t opus Dei. ''Qui vero opus Dei negligenter facit maledictus e{{ls}}t,'' inquit Jeremias de omnibus operibus Dei.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Theophilus&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>crbm3p2mlhbrqip3hcwxf8qrs1qgxb3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272304</id>
      <parentid>272303</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T22:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3953" sha1="i7vgge6fllf6ym41jt6zqmwcgp1jga4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|13|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;qua{{ls}}que natura in {{ls}}ecretum locum detru{{ls}}it, {{ls}}e impudicè contrectari &amp; palpari pa{{ls}}{{ls}}a est. ''Neuenhahn tr. de Jur. membr. 3. {{ls}}. 3.'' quia eju{{ls}}modi actus ad {{ls}}tuprum quam proximè accedunt, &amp; {{ls}}u{{ls}}picio e{{ls}}t, eam vivente marito adhuc non ca{{ls}}tè vivere cogita{{ls}}{{ls}}e. Quæ omnia cum ita {{ls}}e{{ls}}e habeant, nemo non videt, magnam e{{ls}}{{ls}}e imparitatem &amp; inæqualitatem mariti &amp; uxoris, maritoque prærogativam, præeminentiam &amp; pote{{ls}}tatem in omnibus præ uxore competere, uxoremque in {{ls}}olidum à marito dependere, &amp; ferè ut ita dicam, ab{{ls}}que marito nihil e{{ls}}{{ls}}e, ip{{ls}}iu{{ls}}que voluntatem ferè e{{ls}}{{ls}}e nullam, {{ls}}ed ex a{{ls}}{{ls}}e à voluntate viri dependentem, adeoque per con{{ls}}equens ip{{ls}}um pactum &amp; contractum conjugalem, qui uti demon{{ls}}tratum, in {{ls}}e &amp; {{ls}}uâ naturâ verè &amp; propriè dictus, ut excellens contractus purè Politicus, e{{ls}}{{ls}}e de jure ''contractum inæqualem,'' quanquam hodiè per acc. de facto ex inadvertentiâ adductarum rationum ex po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione vel qua{{ls}}i mulierum {{ls}}uperbarum, multis privilegiis, {{ls}}ub &amp; obreptitiè donatarum, &amp; ob dotem alii{{ls}}que de cau{{ls}}is Imperium {{ls}}ibi in virum {{ls}}celerati{{ls}}{{ls}}imè arrogantium, habeatur ferè, non {{ls}}ine maximo Reip. Eccle{{ls}}iæ &amp; Oeconomiæ damno, pro æquali. Vid. ''Olorini Ethogr. mundi partem IV. totam. {{ls}}ub In{{ls}}criptione: Imperio{{ls}}us mulier,''{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T1&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T2&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis I| I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 2.png|left|95px|''L'']]''Egi Naturæ'' &amp; ''Gentium'' nullo modo e{{ls}}t contraria, {{ls}}ed potius convenienti{{ls}}{{ls}}ima, {{ls}}i quidem videmus, ''ma{{ls}}culum'' à naturâ ita e{{ls}}{{ls}}e comparatum, ut uno anno plures infantes procreare po{{ls}}{{ls}}it, quod cum unâ fœminâ fieri non pote{{ls}}t. Jam verò Deus &amp; Natura nihil agunt fru{{ls}}tra. Con{{ls}}tat ergo hoc talentum ideo ma{{ls}}culo e{{ls}}{{ls}}e concreditum, non ut id recondat in terra, uti {{ls}}criptura loquitur, {{ls}}ed ut eo lucretur, &amp; illi fini, cui à Deo &amp; natura de{{ls}}tinatum e{{ls}}t con{{ls}}ecret. ''Qui vero negligenter hoc opus Dei facit maledictus e{{ls}}t,'' inquit Jeremias. Quemadmodum igitur peccat, qui bonis animi (puta {{ls}}cientia, {{ls}}apientia, prudentia) &amp; bonis fortunæ (pecunia {{ls}}cilicet alii{{ls}}que rebus) non utitur ad gloriam Dei &amp; bonum proximi promovendum, ita etiam pe{{ls}}{{ls}}ime agit, &amp; maxime delinquit, qui bonis corporis (exempli gratia, femine à Deo ma{{ls}}culis concredito) non utitur ad procreationem {{ls}}obolis, etiam hoc e{{ls}}t opus Dei. ''Qui vero opus Dei negligenter facit maledictus e{{ls}}t,'' inquit Jeremias de omnibus operibus Dei.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Theophilus Alethæus {{grc|παχυλῶς}}, uti dixi {{ls}}ententiam {{ls}}uam expo{{ls}}iturus, ea, quæ extra omnem hodiè controver{{ls}}iæ aleam e{{ls}}{{ls}}ent po{{ls}}ita, prolixè probare {{ls}}uper{{ls}}edebat, adeoque Polygamiam e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ {{ls}}upervacaneum demon{{ls}}trare ducebat, exi{{ls}}timans po{{ls}}t tot egregia de Jure Naturæ hactenus edita {{ls}}cripta nullum ferè futurum vel Politicum vel ICTum, vel etiam Theologum, qui hoc negaret, ideo tantum paucis o{{ls}}tendebat, naturæ ma{{ls}}culinæ &amp; fœmininæ Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contrariam. Quo magis mirandum ICTum alias non incelebrem in Academia inferioris Germaniæ in {{ls}}uo ''di{{ls}}cur{{ls}}u perver{{ls}}o'' Polygamiam e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ publicè a{{ls}}{{ls}}erere. Ne igitur vel ille vel alii Anti-Polygami habeant quod conquerantur, qua{{ls}}i de{{ls}}int&lt;noinclude&gt;{{right|Docti{{ls}}{{ls}}i-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7vgge6fllf6ym41jt6zqmwcgp1jga4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Corpus iuris civilis (1889).djvu/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83704</id>
    <revision>
      <id>272305</id>
      <timestamp>2026-06-17T23:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>272305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="enmbr5jptgjpfccl4objivf7xce3j39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enmbr5jptgjpfccl4objivf7xce3j39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83705</id>
    <revision>
      <id>272307</id>
      <timestamp>2026-06-18T00:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5298" sha1="2m8klvmao98055w24i1wburwgn421ic" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|14|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Docti{{ls}}{{ls}}imi Viri, qui cum Theophilo {{ls}}entiant, po{{ls}}{{ls}}et e{{ls}}{{ls}}e in{{ls}}tar omnium Alpha &amp; Omega Politicorum ''Hugo Grot. l. 2. de J. B. &amp; P. c. 5. §.'' ubi ita infit: ''Conjugium naturaliter'' ({{ls}}ive jure naturæ) ''exi{{ls}}timamus talem cohabitationem maris &amp; fœminæ, quæ fœminam con{{ls}}tituat qua{{ls}}i {{ls}}ub oculis &amp; cu{{ls}}todia maris. Nam tale con{{ls}}ortium &amp; in mutis animantibus quibu{{ls}}dam videre e{{ls}}t; In homine verò, quia animans e{{ls}}t utens ratione, ad hoc acce{{ls}}{{ls}}it Fides, quâ {{ls}}e fœmina mari ob{{ls}}tringit. Nec aliud, ut conjugium {{ls}}ub{{ls}}i{{ls}}tat, natura videtur requirere, {{ls}}ed nec divina lex amplius videtur exegi{{ls}}{{ls}}e ante Euangelii promulgationem. Nam &amp; viri {{ls}}ancti ante legem plures unâ uxores habuerunt &amp; in lege præcepta quædam dantur his qui plures unâ habebant.'' Deut. 21. 15. Ex. 21. 9. ''&amp; Regi præ{{ls}}cribitur, ut nec uxorum nec equorum nimiam {{ls}}ibi a{{ls}}ci{{ls}}cat copiam,'' Deut. 17. 16. 17. ''ubi Hebræi Interpretes notant octodecim uxores {{ls}}ive concubinas Regi fui{{ls}}{{ls}}e conce{{ls}}{{ls}}as, &amp; Davidi Deus imputat, quod uxores ei complures &amp; quidem illu{{ls}}tres dedi{{ls}}{{ls}}et,'' 2 Sam. 12. 8. &amp; in fine hujus §. inquit, ''non pecca{{ls}}{{ls}}e, qui plures uxores ante promulgatam Euangelii vocem habuerunt;'' Ubi animadvertendum, quòd notanter dicat, fœminam con{{ls}}titutam qua{{ls}}i {{ls}}ub oculis &amp; cu{{ls}}todiâ maris, &amp; hanc con{{ls}}ociationem humanam in eo differre à brutali, quòd in humanâ acce{{ls}}{{ls}}erit fides, quà {{ls}}e fœmina mari ob{{ls}}tringat, de non accedendo ad alios, mas verò {{ls}}e non obligat de non ducendis pluribus, adeoque Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e naturaliter naturâ, {{ls}}eu jure naturæ, quæ ip{{ls}}i {{ls}}unt Synonyma, iniquam nec etiam contra legem Dei in V. T. Putat vero ''Hugo Grotius'' ceu Arminianus in N. T. novas leges e{{ls}}{{ls}}e latas, quem ceu Politicorum Ante{{ls}}ignanum multi adhuc hodiè Politici &amp; ICTi etiam ex no{{ls}}tratibus {{ls}}equuntur, cum tamen no{{ls}}tra Orthodoxa Eccle{{ls}}ia hoc con{{ls}}tanter contra Photinianos, Arminianos &amp; nonnullos etiam Pontificios ex Joh. 1. ''Lex per Mo{{ls}}en data e{{ls}}t, Gratia verò per Ie{{ls}}um Chri{{ls}}tum venit,'' {{ls}}ufficienter demon{{ls}}tret, Chri{{ls}}tum duntaxat explana{{ls}}{{ls}}e leges V. T. &amp; à {{grc|ψευδερμηνειαις}} Phari{{ls}}æorum &amp; Sadducæorum vindica{{ls}}{{ls}}e, nullas verò novas leges tuli{{ls}}{{ls}}e, ut inferius evincemus.

{{anchor|n2}}2. Po{{ls}}t Hugonem Grotium Politicorum Coryphæum meritò {{ls}}equitur Docti{{ls}}{{ls}}imus Anglus Jo. Seldenus de J. Nat. &amp; G. l. 5. c. 6. p. 555. qui identidem {{ls}}tatuit Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ: ''Sanè,'' inquiens, ''juxta Hebræorum placita {{ls}}emper viro licita fuit uxorum etiam {{ls}}imul conjunctarum ({{ls}}ed nunquam virorum uxori) pluralitas ante legem Mo{{ls}}aicam {{ls}}eu ex jure Naturali, nec minus po{{ls}}t, temperamentis aliquot ex jure ip{{ls}}is civili'' (de Polygamiâ exce{{ls}}{{ls}}ivâ) ''adjectis.'' Receptum enim e{{ls}}t illud quod in Gemarâ Babylonicâ habet Rabba ad tit. Jabimot. c. 6. fol. 65. a. &amp; vid. {{ls}}is Mi{{ls}}nam tit. eod. c. 4. ubi de 4. fratribus eorumque {{ls}}uper{{ls}}tite agitur in Gemar. Babyl. fol. 43. ''Fas e{{ls}}t cuique quotcumque {{ls}}uperinducere uxores, modò quibus victus eis præbeatur, res &amp; {{ls}}uppetat.'' Ubi tamen præter alimenta &amp; ve{{ls}}titum {{ls}}ufficientem etiam {{grc|τὴν ἔυνοιαν ὀφειλομένην}} {{ls}}eu conjugale illud, uti communiter dictum Pauli explicatur, concubitus debitum volunt intelligi, ut {{ls}}uperinducenti e{{ls}}{{ls}}et {{ls}}ingulis præ{{ls}}tandi pote{{ls}}tas. ''Fas e{{ls}}t,'' inquit Maimonides Aalach I{{ls}}chot. c. 14. add. R. Becchai ad Vaicra fol. 141. col. 2. &amp;. 3. ''quotcumque etiam centum uxores {{ls}}ive {{ls}}imul omnes {{ls}}ive alteram po{{ls}}t alteram ducere, neque pote{{ls}}tas uxori antea ductæ virum hic impediendi, modo illi pote{{ls}}tas fuerit præ{{ls}}tare alimenta, ve{{ls}}titum atque debitum conjugale, {{ls}}ecundum, id quod unicuique eorum competit.'' Et hære{{ls}}is habita e{{ls}}t nec toleranda Sadducæorum opinio, quâ binas {{ls}}imul haberi jure uxores negabant ex lege illâ malè intellectâ Lev. 18. 18. ''uxorem {{ls}}ororis {{ls}}uæ ne accipias in afflictionem ejus.'' {{x-smaller|{{grc|τῳρ}}}} {{he|אחזתן}} quod ibi ''{{ls}}orori {{ls}}uæ'' e{{ls}}t, pro ''alteri'' ut certe verbum ip{{ls}}um fert {{ls}}umto. Cæterùm de {{ls}}ororibus binis, idque dum in vivis tantum fuerit utraque locus ille pa{{ls}}{{ls}}im Magi{{ls}}tris capitur, uti fu{{ls}}ius in libr. de Nupt. Hebr. Seldenus o{{ls}}tendit. Et autor Pe{{ls}}œhtha Zotherta fol. 24. col. 1. (vid. {{ls}}is etiam Dru{{ls}}. ad diffic. Loca Lev. c. 61.) ad dictam legem: ''qui dicit binas {{ls}}imul uxores e{{ls}}{{ls}}e interdictas, notum {{ls}}it cum nec morum nec juris e{{ls}}{{ls}}e peritum; Nam multi ju{{ls}}ti acceperunt binas uxores velut Elkana, 1 Sam. l. 2. David. 2. Sam. 3. 2. V. 13. Salomon 1 Reg. 11. 3. Et in libr. Paralip.''&lt;noinclude&gt;{{right|''multi''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2m8klvmao98055w24i1wburwgn421ic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272309</id>
      <parentid>272307</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>272309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5296" sha1="9uspz7krvgzcbmi53seryjjaiokmino" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|14|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Docti{{ls}}{{ls}}imi Viri, qui cum Theophilo {{ls}}entiant, po{{ls}}{{ls}}et e{{ls}}{{ls}}e in{{ls}}tar omnium Alpha &amp; Omega Politicorum ''Hugo Grot. l. 2. de J. B. &amp; P. c. 5. §.'' ubi ita infit: ''Conjugium naturaliter'' ({{ls}}ive jure naturæ) ''exi{{ls}}timamus talem cohabitationem maris &amp; fœminæ, quæ fœminam con{{ls}}tituat qua{{ls}}i {{ls}}ub oculis &amp; cu{{ls}}todia maris. Nam tale con{{ls}}ortium &amp; in mutis animantibus quibu{{ls}}dam videre e{{ls}}t; In homine verò, quia animans e{{ls}}t utens ratione, ad hoc acce{{ls}}{{ls}}it Fides, quâ {{ls}}e fœmina mari ob{{ls}}tringit. Nec aliud, ut conjugium {{ls}}ub{{ls}}i{{ls}}tat, natura videtur requirere, {{ls}}ed nec divina lex amplius videtur exegi{{ls}}{{ls}}e ante Euangelii promulgationem. Nam &amp; viri {{ls}}ancti ante legem plures unâ uxores habuerunt &amp; in lege præcepta quædam dantur his qui plures unâ habebant.'' Deut. 21. 15. Ex. 21. 9. ''&amp; Regi præ{{ls}}cribitur, ut nec uxorum nec equorum nimiam {{ls}}ibi a{{ls}}ci{{ls}}cat copiam,'' Deut. 17. 16. 17. ''ubi Hebræi Interpretes notant octodecim uxores {{ls}}ive concubinas Regi fui{{ls}}{{ls}}e conce{{ls}}{{ls}}as, &amp; Davidi Deus imputat, quod uxores ei complures &amp; quidem illu{{ls}}tres dedi{{ls}}{{ls}}et,'' 2 Sam. 12. 8. &amp; in fine hujus §. inquit, ''non pecca{{ls}}{{ls}}e, qui plures uxores ante promulgatam Euangelii vocem habuerunt;'' Ubi animadvertendum, quòd notanter dicat, fœminam con{{ls}}titutam qua{{ls}}i {{ls}}ub oculis &amp; cu{{ls}}todiâ maris, &amp; hanc con{{ls}}ociationem humanam in eo differre à brutali, quòd in humanâ acce{{ls}}{{ls}}erit fides, quà {{ls}}e fœmina mari ob{{ls}}tringat, de non accedendo ad alios, mas verò {{ls}}e non obligat de non ducendis pluribus, adeoque Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e naturaliter naturâ, {{ls}}eu jure naturæ, quæ ip{{ls}}i {{ls}}unt Synonyma, iniquam nec etiam contra legem Dei in V. T. Putat vero ''Hugo Grotius'' ceu Arminianus in N. T. novas leges e{{ls}}{{ls}}e latas, quem ceu Politicorum Ante{{ls}}ignanum multi adhuc hodiè Politici &amp; ICTi etiam ex no{{ls}}tratibus {{ls}}equuntur, cum tamen no{{ls}}tra Orthodoxa Eccle{{ls}}ia hoc con{{ls}}tanter contra Photinianos, Arminianos &amp; nonnullos etiam Pontificios ex Joh. 1. ''Lex per Mo{{ls}}en data e{{ls}}t, Gratia verò per Ie{{ls}}um Chri{{ls}}tum venit,'' {{ls}}ufficienter demon{{ls}}tret, Chri{{ls}}tum duntaxat explana{{ls}}{{ls}}e leges V. T. &amp; à {{grc|ψευδερμηνειαις}} Phari{{ls}}æorum &amp; Sadducæorum vindica{{ls}}{{ls}}e, nullas verò novas leges tuli{{ls}}{{ls}}e, ut inferius evincemus.

{{anchor|n2}}2. Po{{ls}}t Hugonem Grotium Politicorum Coryphæum meritò {{ls}}equitur Docti{{ls}}{{ls}}imus Anglus Jo. Seldenus de J. Nat. &amp; G. l. 5. c. 6. p. 555. qui identidem {{ls}}tatuit Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ: ''Sanè,'' inquiens, ''juxta Hebræorum placita {{ls}}emper viro licita fuit uxorum etiam {{ls}}imul conjunctarum ({{ls}}ed nunquam virorum uxori) pluralitas ante legem Mo{{ls}}aicam {{ls}}eu ex jure Naturali, nec minus po{{ls}}t, temperamentis aliquot ex jure ip{{ls}}is civili'' (de Polygamiâ exce{{ls}}{{ls}}ivâ) ''adjectis.'' Receptum enim e{{ls}}t illud quod in Gemarâ Babylonicâ habet Rabba ad tit. Jabimot. c. 6. fol. 65. a. &amp; vid. {{ls}}is Mi{{ls}}nam tit. eod. c. 4. ubi de 4. fratribus eorumque {{ls}}uper{{ls}}tite agitur in Gemar. Babyl. fol. 43. ''Fas e{{ls}}t cuique quotcumque {{ls}}uperinducere uxores, modò quibus victus eis præbeatur, res &amp; {{ls}}uppetat.'' Ubi tamen præter alimenta &amp; ve{{ls}}titum {{ls}}ufficientem etiam {{grc|τὴν ἔυνοιαν ὀφειλομένην}} {{ls}}eu conjugale illud, uti communiter dictum Pauli explicatur, concubitus debitum volunt intelligi, ut {{ls}}uperinducenti e{{ls}}{{ls}}et {{ls}}ingulis præ{{ls}}tandi pote{{ls}}tas. ''Fas e{{ls}}t,'' inquit Maimonides Aalach I{{ls}}chot. c. 14. add. R. Becchai ad Vaicra fol. 141. col. 2. &amp;. 3. ''quotcumque etiam centum uxores {{ls}}ive {{ls}}imul omnes {{ls}}ive alteram po{{ls}}t alteram ducere, neque pote{{ls}}tas uxori antea ductæ virum hic impediendi, modo illi pote{{ls}}tas fuerit præ{{ls}}tare alimenta, ve{{ls}}titum atque debitum conjugale, {{ls}}ecundum, id quod unicuique eorum competit.'' Et hære{{ls}}is habita e{{ls}}t nec toleranda Sadducæorum opinio, quâ binas {{ls}}imul haberi jure uxores negabant ex lege illâ malè intellectâ Lev. 18. 18. ''uxorem {{ls}}ororis {{ls}}uæ ne accipias in afflictionem ejus.'' {{x-smaller|{{grc|τῷ}}}} {{he|אחזתן}} quod ibi ''{{ls}}orori {{ls}}uæ'' e{{ls}}t, pro ''alteri'' ut certe verbum ip{{ls}}um fert {{ls}}umto. Cæterùm de {{ls}}ororibus binis, idque dum in vivis tantum fuerit utraque locus ille pa{{ls}}{{ls}}im Magi{{ls}}tris capitur, uti fu{{ls}}ius in libr. de Nupt. Hebr. Seldenus o{{ls}}tendit. Et autor Pe{{ls}}œhtha Zotherta fol. 24. col. 1. (vid. {{ls}}is etiam Dru{{ls}}. ad diffic. Loca Lev. c. 61.) ad dictam legem: ''qui dicit binas {{ls}}imul uxores e{{ls}}{{ls}}e interdictas, notum {{ls}}it cum nec morum nec juris e{{ls}}{{ls}}e peritum; Nam multi ju{{ls}}ti acceperunt binas uxores velut Elkana, 1 Sam. l. 2. David. 2. Sam. 3. 2. V. 13. Salomon 1 Reg. 11. 3. Et in libr. Paralip.''&lt;noinclude&gt;{{right|''multi''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9uspz7krvgzcbmi53seryjjaiokmino</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272310</id>
      <parentid>272309</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>272310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5296" sha1="6d0xjign8sxe14a5kkp30mwzluhfj1h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|14|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;Docti{{ls}}{{ls}}imi Viri, qui cum Theophilo {{ls}}entiant, po{{ls}}{{ls}}et e{{ls}}{{ls}}e in{{ls}}tar omnium Alpha &amp; Omega Politicorum ''Hugo Grot. l. 2. de J. B. &amp; P. c. 5. §.'' ubi ita infit: ''Conjugium naturaliter'' ({{ls}}ive jure naturæ) ''exi{{ls}}timamus talem cohabitationem maris &amp; fœminæ, quæ fœminam con{{ls}}tituat qua{{ls}}i {{ls}}ub oculis &amp; cu{{ls}}todia maris. Nam tale con{{ls}}ortium &amp; in mutis animantibus quibu{{ls}}dam videre e{{ls}}t; In homine verò, quia animans e{{ls}}t utens ratione, ad hoc acce{{ls}}{{ls}}it Fides, quâ {{ls}}e fœmina mari ob{{ls}}tringit. Nec aliud, ut conjugium {{ls}}ub{{ls}}i{{ls}}tat, natura videtur requirere, {{ls}}ed nec divina lex amplius videtur exegi{{ls}}{{ls}}e ante Euangelii promulgationem. Nam &amp; viri {{ls}}ancti ante legem plures unâ uxores habuerunt &amp; in lege præcepta quædam dantur his qui plures unâ habebant.'' Deut. 21. 15. Ex. 21. 9. ''&amp; Regi præ{{ls}}cribitur, ut nec uxorum nec equorum nimiam {{ls}}ibi a{{ls}}ci{{ls}}cat copiam,'' Deut. 17. 16. 17. ''ubi Hebræi Interpretes notant octodecim uxores {{ls}}ive concubinas Regi fui{{ls}}{{ls}}e conce{{ls}}{{ls}}as, &amp; Davidi Deus imputat, quod uxores ei complures &amp; quidem illu{{ls}}tres dedi{{ls}}{{ls}}et,'' 2 Sam. 12. 8. &amp; in fine hujus §. inquit, ''non pecca{{ls}}{{ls}}e, qui plures uxores ante promulgatam Euangelii vocem habuerunt;'' Ubi animadvertendum, quòd notanter dicat, fœminam con{{ls}}titutam qua{{ls}}i {{ls}}ub oculis &amp; cu{{ls}}todiâ maris, &amp; hanc con{{ls}}ociationem humanam in eo differre à brutali, quòd in humanâ acce{{ls}}{{ls}}erit fides, quà {{ls}}e fœmina mari ob{{ls}}tringat, de non accedendo ad alios, mas verò {{ls}}e non obligat de non ducendis pluribus, adeoque Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e naturaliter naturâ, {{ls}}eu jure naturæ, quæ ip{{ls}}i {{ls}}unt Synonyma, iniquam nec etiam contra legem Dei in V. T. Putat vero ''Hugo Grotius'' ceu Arminianus in N. T. novas leges e{{ls}}{{ls}}e latas, quem ceu Politicorum Ante{{ls}}ignanum multi adhuc hodiè Politici &amp; ICTi etiam ex no{{ls}}tratibus {{ls}}equuntur, cum tamen no{{ls}}tra Orthodoxa Eccle{{ls}}ia hoc con{{ls}}tanter contra Photinianos, Arminianos &amp; nonnullos etiam Pontificios ex Joh. 1. ''Lex per Mo{{ls}}en data e{{ls}}t, Gratia verò per Ie{{ls}}um Chri{{ls}}tum venit,'' {{ls}}ufficienter demon{{ls}}tret, Chri{{ls}}tum duntaxat explana{{ls}}{{ls}}e leges V. T. &amp; à {{grc|ψευδερμηνειαις}} Phari{{ls}}æorum &amp; Sadducæorum vindica{{ls}}{{ls}}e, nullas verò novas leges tuli{{ls}}{{ls}}e, ut inferius evincemus.

{{anchor|n2}}2. Po{{ls}}t Hugonem Grotium Politicorum Coryphæum meritò {{ls}}equitur Docti{{ls}}{{ls}}imus Anglus Jo. Seldenus de J. Nat. &amp; G. l. 5. c. 6. p. 555. qui identidem {{ls}}tatuit Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ: ''Sanè,'' inquiens, ''juxta Hebræorum placita {{ls}}emper viro licita fuit uxorum etiam {{ls}}imul conjunctarum ({{ls}}ed nunquam virorum uxori) pluralitas ante legem Mo{{ls}}aicam {{ls}}eu ex jure Naturali, nec minus po{{ls}}t, temperamentis aliquot ex jure ip{{ls}}is civili'' (de Polygamiâ exce{{ls}}{{ls}}ivâ) ''adjectis.'' Receptum enim e{{ls}}t illud quod in Gemarâ Babylonicâ habet Rabba ad tit. Jabimot. c. 6. fol. 65. a. &amp; vid. {{ls}}is Mi{{ls}}nam tit. eod. c. 4. ubi de 4. fratribus eorumque {{ls}}uper{{ls}}tite agitur in Gemar. Babyl. fol. 43. ''Fas e{{ls}}t cuique quotcumque {{ls}}uperinducere uxores, modò quibus victus eis præbeatur, res &amp; {{ls}}uppetat.'' Ubi tamen præter alimenta &amp; ve{{ls}}titum {{ls}}ufficientem etiam {{grc|τὴν ἔυνοιαν ὀφειλομένην}} {{ls}}eu conjugale illud, uti communiter dictum Pauli explicatur, concubitus debitum volunt intelligi, ut {{ls}}uperinducenti e{{ls}}{{ls}}et {{ls}}ingulis præ{{ls}}tandi pote{{ls}}tas. ''Fas e{{ls}}t,'' inquit Maimonides Aalach I{{ls}}chot. c. 14. add. R. Becchai ad Vaicra fol. 141. col. 2. &amp;. 3. ''quotcumque etiam centum uxores {{ls}}ive {{ls}}imul omnes {{ls}}ive alteram po{{ls}}t alteram ducere, neque pote{{ls}}tas uxori antea ductæ virum hic impediendi, modo illi pote{{ls}}tas fuerit præ{{ls}}tare alimenta, ve{{ls}}titum atque debitum conjugale, {{ls}}ecundum, id quod unicuique eorum competit.'' Et hære{{ls}}is habita e{{ls}}t nec toleranda Sadducæorum opinio, quâ binas {{ls}}imul haberi jure uxores negabant ex lege illâ malè intellectâ Lev. 18. 18. ''uxorem {{ls}}ororis {{ls}}uæ ne accipias in afflictionem ejus.'' {{x-smaller|{{grc|τῷ}}}} {{he|אחותן}} quod ibi ''{{ls}}orori {{ls}}uæ'' e{{ls}}t, pro ''alteri'' ut certe verbum ip{{ls}}um fert {{ls}}umto. Cæterùm de {{ls}}ororibus binis, idque dum in vivis tantum fuerit utraque locus ille pa{{ls}}{{ls}}im Magi{{ls}}tris capitur, uti fu{{ls}}ius in libr. de Nupt. Hebr. Seldenus o{{ls}}tendit. Et autor Pe{{ls}}œhtha Zotherta fol. 24. col. 1. (vid. {{ls}}is etiam Dru{{ls}}. ad diffic. Loca Lev. c. 61.) ad dictam legem: ''qui dicit binas {{ls}}imul uxores e{{ls}}{{ls}}e interdictas, notum {{ls}}it cum nec morum nec juris e{{ls}}{{ls}}e peritum; Nam multi ju{{ls}}ti acceperunt binas uxores velut Elkana, 1 Sam. l. 2. David. 2. Sam. 3. 2. V. 13. Salomon 1 Reg. 11. 3. Et in libr. Paralip.''&lt;noinclude&gt;{{right|''multi''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6d0xjign8sxe14a5kkp30mwzluhfj1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83706</id>
    <revision>
      <id>272308</id>
      <timestamp>2026-06-18T00:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''multi memorantur, quibus binæ uxores.'' Vetu{{ls}}tiora autem {{ls}}imul conjunctarum exempla habes in Lamecho non tantum Gen. 4. 19. {{ls}}ed etiam in Abrahamo Gen. 16. 3. Jacobo Gen. 29. E{{ls}}avo Gen. 36. 2. quin &amp; Jo{{ls}}eph. l. 2. Arch. cap. 5. ne{{ls}}cio unde edoctus binas uxores Æthiopis Regis Filiam &amp; Sapphoram Ragguelis {{ls}}eu Jethronis, (quæ in {{ls}}acris literis unica e{{ls}}t) Mo{{ls}}i ip{{ls}}i tribuit, quod velut fabulo...</comment>
      <origin>272308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="l9rtl7truqraad69fvdvx73txqbgqob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|15|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''multi memorantur, quibus binæ uxores.'' Vetu{{ls}}tiora autem {{ls}}imul conjunctarum exempla habes in Lamecho non tantum Gen. 4. 19. {{ls}}ed etiam in Abrahamo Gen. 16. 3. Jacobo Gen. 29. E{{ls}}avo Gen. 36. 2. quin &amp; Jo{{ls}}eph. l. 2. Arch. cap. 5. ne{{ls}}cio unde edoctus binas uxores Æthiopis Regis Filiam &amp; Sapphoram Ragguelis {{ls}}eu Jethronis, (quæ in {{ls}}acris literis unica e{{ls}}t) Mo{{ls}}i ip{{ls}}i tribuit, quod velut fabulo{{ls}}um rejiciunt viri Docti inter quos ''Augu{{ls}}tin. Ri{{ls}}amen{{ls}}is apud Sixt. Senen{{ls}}. Bibl. S. l. 5. annot. 123. Et hoc idem repetit {{ls}}upra laudatus ''Seldenus'' l. c. c. 7. quod ita incipit: ''Matrimonium igitur, ex jure, quod docent Hebræi, naturalis erat viri &amp; fœminæ {{ls}}ive unius {{ls}}ive plurium fœminarum tàm ex concubitu, quàm ex con{{ls}}en{{ls}}u præeunte conjunctio vitæ con{{ls}}uetudinem continens.''

{{anchor|n3}}3. Eju{{ls}}dem&lt;noinclude&gt;{{right|''ut''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9rtl7truqraad69fvdvx73txqbgqob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272311</id>
      <parentid>272308</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>272311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="siuevlb516vfaa9wd0fuptx0g2qrtah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|15|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''multi memorantur, quibus binæ uxores.'' Vetu{{ls}}tiora autem {{ls}}imul conjunctarum exempla habes in Lamecho non tantum Gen. 4. 19. {{ls}}ed etiam in Abrahamo Gen. 16. 3. Jacobo Gen. 29. E{{ls}}avo Gen. 36. 2. quin &amp; Jo{{ls}}eph. l. 2. Arch. cap. 5. ne{{ls}}cio unde edoctus binas uxores Æthiopis Regis Filiam &amp; Sapphoram Ragguelis {{ls}}eu Jethronis, (quæ in {{ls}}acris literis unica e{{ls}}t) Mo{{ls}}i ip{{ls}}i tribuit, quod velut fabulo{{ls}}um rejiciunt viri Docti inter quos ''Augu{{ls}}tin. Ri{{ls}}amen{{ls}}is apud Sixt. Senen{{ls}}. Bibl. S. l. 5. annot. 123. Et hoc idem repetit {{ls}}upra laudatus ''Seldenus'' l. c. c. 7. quod ita incipit: ''Matrimonium igitur, ex jure, quod docent Hebræi, naturalis erat viri &amp; fœminæ {{ls}}ive unius {{ls}}ive plurium fœminarum tàm ex concubitu, quàm ex con{{ls}}en{{ls}}u præeunte conjunctio vitæ con{{ls}}uetudinem continens.''

{{anchor|n3}}3. Eju{{ls}}dem {{ls}}ententiæ etiam e{{ls}}t Politicus acuti{{ls}}{{ls}}imus ''Dn. Sam. Puffendorf. in libro accurati{{ls}}{{ls}}imo de J. Nat. &amp; Gent.'' Sæpi{{ls}}{{ls}}imè à Theophilo citato, qui nunc non ad manus, nec in hoc celeberrimo maritimo Emporio, ubi plus quam 50 Bibliopolæ, haberi pote{{ls}}t, digni{{ls}}{{ls}}imus, qui iterum recudatur. Nec di{{ls}}{{ls}}entit ICTus Celeberrimus olim in Academiâ Juliâ ''Henr. Hahnius in di{{ls}}p. de delictis carnis.'' Cujus meritò ve{{ls}}tigia premit {{ls}}olerti{{ls}}{{ls}}imus &amp; genuinus ejus di{{ls}}cipulus Famigerati{{ls}}{{ls}}imus hodiernus Antece{{ls}}{{ls}}or in Academiâ Salanâ ''Jo. Adam Struvius Synt. Jur. Ex. 29. d. 52.'' ubi ait: ''Plurium virorum cum unâ fœmina conjunctio etiam jure naturæ illicita, illa verò Polygamia, quâ vir plures ducit uxores, non videtur contra jus Naturæ nec divinum e{{ls}}{{ls}}e, Gen. 16. 3. 11. Deut. 21. 16. ubi agitur de jure primogenituræ in Polygamia. Pote{{ls}}t enim plures uxores æquali amore conjugali pro{{ls}}equi, &amp; {{ls}}ingula uxor ex i{{ls}}tis pluribus virum i{{ls}}tum, ac pote{{ls}}t vir pluribus fœcundandis liberi{{ls}}que alendis {{ls}}ufficere. Unde nec primæ in{{ls}}titutioni à Deo factæ contrariatur, {{ls}}ed continet Polygamia hæc plura conjugia, &amp; cum qualibet uxore con{{ls}}tituit ille unus maritus {{ls}}ocietatem conjugalem, &amp; tantum ob unitatem alterius conjugis apparet ac {{ls}}i unum e{{ls}}{{ls}}et conjugium, quod benè re con{{ls}}iderata di{{ls}}tinctum e{{ls}}t, &amp; tot {{ls}}unt conjugia, quot uxores cum quibus contraxit;'' Idem etiam confirmat acuti{{ls}}{{ls}}imus ICTus Joh. Strauchius ad Jus Ju{{ls}}tinianæum, qui expre{{ls}}{{ls}}è a{{ls}}{{ls}}erit p. 14. Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus naturale. Quod etiam innuere videtur Theologus cordati{{ls}}{{ls}}imus, cujus vita vtinam ob multa {{ls}}cripta partim incepta partim concepta, non fui{{ls}}{{ls}}et præmaturâ morte abrupta, Balth. Mei{{ls}}nerus in Philo{{ls}}. Sobr. p. 3. Theologiæ Antece{{ls}}{{ls}}or olim in Academiâ Witeb. celeberrimus prolixè probans ''Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e intrin{{ls}}ecè &amp; in {{ls}}uâ naturâ peccatum,'' {{ls}}ed tantum ex interdicto. Cum verò nullum interdictum habeatur, ut Theophilus iu Di{{ls}}c. {{ls}}uo {{ls}}atis docuit, &amp; quæ contra jus naturæ {{ls}}unt intrin{{ls}}ecè &amp; in {{ls}}uâ naturâ {{ls}}int mala atque peccata, facile colligi pote{{ls}}t, Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ. Quod jamdum olim in eadem Academia profe{{ls}}{{ls}}us in ''Con{{ls}}ult. An. 1531. 23. &amp; in Con{{ls}}il. Theol. p. 1. p. 128.'' Communis Præceptor, uti vocatur meritò, Germaniæ ''Phil. Melanchthon; Polygamiam,'' inquiens, ''non e{{ls}}{{ls}}e contra jus divinum, &amp; profuturum ad vitandas qua{{ls}}dam offen{{ls}}iones, {{ls}}i à Rege Angliæ petatur di{{ls}}pen{{ls}}atio Pontificis, ut permittatur Regi Polygamia, idque credo Romæ impetrart po{{ls}}{{ls}}e. Nam divinum jus non repugnat, &amp; Pontifices conce{{ls}}{{ls}}erunt aliis.'' Et IV. Epist. Mor. p. 230. ''prohibitionem Polygamiæ,'' dicens, ''habere probabiles potius quam nece{{ls}}{{ls}}arias rationes, &amp; e{{ls}}{{ls}}e ex eo genere Juris naturalis, ubi mutatio non procul recedit à naturâ, unde etiam naturæ conditor Deus legitur approba{{ls}}{{ls}}e Polygamiam in populo Judaico, imò pertinere ad eju{{ls}}modi ca{{ls}}us, in quibus {{ls}}i Magi{{ls}}tratus di{{ls}}pen{{ls}}at, non {{ls}}it ejus {{ls}}ententia improbanda.'' Similiter etiam ''Molinæus in vol. 1. Di{{ls}}p. Sedan. p. 546.'' dicit: ''quia Polygamiæ prohibitio non pertinet ad eas leges, quæ directè &amp; immediatè {{ls}}unt in ip{{ls}}ius divinâ naturâ fundatæ, vel non pertinet ad tabulam legis, non e{{ls}}{{ls}}e proptereà de jure naturæ {{ls}}ed e{{ls}}{{ls}}e legis po{{ls}}itivæ, &amp; eju{{ls}}dem pror{{ls}}us naturæ, {{ls}}icut ob{{ls}}ervatio quietis præci{{ls}}è {{ls}}eptimo die in{{ls}}titutæ.'' Confer &amp; ''Rivet. 1. Exerc. 45. in Gen. 1. 182.'' ubi multos recen{{ls}}et. Quò etiam inclinat ''Tarquinius Gallutius in Explan. &amp; Q Q. tn Ari{{ls}}t. mor. l. 5. c. 10. qu. 1. p. 1000. Præceptionem unicæ uxoris'' inquiens, ''unicæ uxoris, quæ divina jam e{{ls}}t, {{ls}}uggeri quidem à naturâ ita tamen,''&lt;noinclude&gt;{{right|''ut''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>siuevlb516vfaa9wd0fuptx0g2qrtah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272313</id>
      <parentid>272311</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>272313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="k0fmfssvum4z0e9uerkcb7p7v9638p0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|15|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''multi memorantur, quibus binæ uxores.'' Vetu{{ls}}tiora autem {{ls}}imul conjunctarum exempla habes in Lamecho non tantum Gen. 4. 19. {{ls}}ed etiam in Abrahamo Gen. 16. 3. Jacobo Gen. 29. E{{ls}}avo Gen. 36. 2. quin &amp; Jo{{ls}}eph. l. 2. Arch. cap. 5. ne{{ls}}cio unde edoctus binas uxores Æthiopis Regis Filiam &amp; Sapphoram Ragguelis {{ls}}eu Jethronis, (quæ in {{ls}}acris literis unica e{{ls}}t) Mo{{ls}}i ip{{ls}}i tribuit, quod velut fabulo{{ls}}um rejiciunt viri Docti inter quos ''Augu{{ls}}tin. Ri{{ls}}amen{{ls}}is apud Sixt. Senen{{ls}}. Bibl. S. l. 5. annot. 123. Et hoc idem repetit {{ls}}upra laudatus ''Seldenus'' l. c. c. 7. quod ita incipit: ''Matrimonium igitur, ex jure, quod docent Hebræi, naturalis erat viri &amp; fœminæ {{ls}}ive unius {{ls}}ive plurium fœminarum tàm ex concubitu, quàm ex con{{ls}}en{{ls}}u præeunte conjunctio vitæ con{{ls}}uetudinem continens.''

{{anchor|n3}}3. Eju{{ls}}dem {{ls}}ententiæ etiam e{{ls}}t Politicus acuti{{ls}}{{ls}}imus ''Dn. Sam. Puffendorf. in libro accurati{{ls}}{{ls}}imo de J. Nat. &amp; Gent.'' Sæpi{{ls}}{{ls}}imè à Theophilo citato, qui nunc non ad manus, nec in hoc celeberrimo maritimo Emporio, ubi plus quam 50 Bibliopolæ, haberi pote{{ls}}t, digni{{ls}}{{ls}}imus, qui iterum recudatur. Nec di{{ls}}{{ls}}entit ICTus Celeberrimus olim in Academiâ Juliâ ''Henr. Hahnius in di{{ls}}p. de delictis carnis.'' Cujus meritò ve{{ls}}tigia premit {{ls}}olerti{{ls}}{{ls}}imus &amp; genuinus ejus di{{ls}}cipulus Famigerati{{ls}}{{ls}}imus hodiernus Antece{{ls}}{{ls}}or in Academiâ Salanâ ''Jo. Adam Struvius Synt. Jur. Ex. 29. d. 52.'' ubi ait: ''Plurium virorum cum unâ fœmina conjunctio etiam jure naturæ illicita, illa verò Polygamia, quâ vir plures ducit uxores, non videtur contra jus Naturæ nec divinum e{{ls}}{{ls}}e, Gen. 16. 3. 11. Deut. 21. 16. ubi agitur de jure primogenituræ in Polygamia. Pote{{ls}}t enim plures uxores æquali amore conjugali pro{{ls}}equi, &amp; {{ls}}ingula uxor ex i{{ls}}tis pluribus virum i{{ls}}tum, ac pote{{ls}}t vir pluribus fœcundandis liberi{{ls}}que alendis {{ls}}ufficere. Unde nec primæ in{{ls}}titutioni à Deo factæ contrariatur, {{ls}}ed continet Polygamia hæc plura conjugia, &amp; cum qualibet uxore con{{ls}}tituit ille unus maritus {{ls}}ocietatem conjugalem, &amp; tantum ob unitatem alterius conjugis apparet ac {{ls}}i unum e{{ls}}{{ls}}et conjugium, quod benè re con{{ls}}iderata di{{ls}}tinctum e{{ls}}t, &amp; tot {{ls}}unt conjugia, quot uxores cum quibus contraxit;'' Idem etiam confirmat acuti{{ls}}{{ls}}imus ICTus Joh. Strauchius ad Jus Ju{{ls}}tinianæum, qui expre{{ls}}{{ls}}è a{{ls}}{{ls}}erit p. 14. Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus naturale. Quod etiam innuere videtur Theologus cordati{{ls}}{{ls}}imus, cujus vita utinam ob multa {{ls}}cripta partim incepta partim concepta, non fui{{ls}}{{ls}}et præmaturâ morte abrupta, Balth. Mei{{ls}}nerus in Philo{{ls}}. Sobr. p. 3. Theologiæ Antece{{ls}}{{ls}}or olim in Academiâ Witeb. celeberrimus prolixè probans ''Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e intrin{{ls}}ecè &amp; in {{ls}}uâ naturâ peccatum,'' {{ls}}ed tantum ex interdicto. Cum verò nullum interdictum habeatur, ut Theophilus iu Di{{ls}}c. {{ls}}uo {{ls}}atis docuit, &amp; quæ contra jus naturæ {{ls}}unt intrin{{ls}}ecè &amp; in {{ls}}uâ naturâ {{ls}}int mala atque peccata, facile colligi pote{{ls}}t, Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ. Quod jamdum olim in eadem Academia profe{{ls}}{{ls}}us in ''Con{{ls}}ult. An. 1531. 23. &amp; in Con{{ls}}il. Theol. p. 1. p. 128.'' Communis Præceptor, uti vocatur meritò, Germaniæ ''Phil. Melanchthon; Polygamiam,'' inquiens, ''non e{{ls}}{{ls}}e contra jus divinum, &amp; profuturum ad vitandas qua{{ls}}dam offen{{ls}}iones, {{ls}}i à Rege Angliæ petatur di{{ls}}pen{{ls}}atio Pontificis, ut permittatur Regi Polygamia, idque credo Romæ impetrart po{{ls}}{{ls}}e. Nam divinum jus non repugnat, &amp; Pontifices conce{{ls}}{{ls}}erunt aliis.'' Et IV. Epist. Mor. p. 230. ''prohibitionem Polygamiæ,'' dicens, ''habere probabiles potius quam nece{{ls}}{{ls}}arias rationes, &amp; e{{ls}}{{ls}}e ex eo genere Juris naturalis, ubi mutatio non procul recedit à naturâ, unde etiam naturæ conditor Deus legitur approba{{ls}}{{ls}}e Polygamiam in populo Judaico, imò pertinere ad eju{{ls}}modi ca{{ls}}us, in quibus {{ls}}i Magi{{ls}}tratus di{{ls}}pen{{ls}}at, non {{ls}}it ejus {{ls}}ententia improbanda.'' Similiter etiam ''Molinæus in vol. 1. Di{{ls}}p. Sedan. p. 546.'' dicit: ''quia Polygamiæ prohibitio non pertinet ad eas leges, quæ directè &amp; immediatè {{ls}}unt in ip{{ls}}ius divinâ naturâ fundatæ, vel non pertinet ad tabulam legis, non e{{ls}}{{ls}}e proptereà de jure naturæ {{ls}}ed e{{ls}}{{ls}}e legis po{{ls}}itivæ, &amp; eju{{ls}}dem pror{{ls}}us naturæ, {{ls}}icut ob{{ls}}ervatio quietis præci{{ls}}è {{ls}}eptimo die in{{ls}}titutæ.'' Confer &amp; ''Rivet. 1. Exerc. 45. in Gen. 1. 182.'' ubi multos recen{{ls}}et. Quò etiam inclinat ''Tarquinius Gallutius in Explan. &amp; Q Q. tn Ari{{ls}}t. mor. l. 5. c. 10. qu. 1. p. 1000. Præceptionem unicæ uxoris'' inquiens, ''unicæ uxoris, quæ divina jam e{{ls}}t, {{ls}}uggeri quidem à naturâ ita tamen,''&lt;noinclude&gt;{{right|''ut''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0fmfssvum4z0e9uerkcb7p7v9638p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>272314</id>
      <parentid>272313</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T05:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>272314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5274" sha1="mhjbx71hm45grw1idyvbb9dl3stfmei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|15|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''multi memorantur, quibus binæ uxores.'' Vetu{{ls}}tiora autem {{ls}}imul conjunctarum exempla habes in Lamecho non tantum Gen. 4. 19. {{ls}}ed etiam in Abrahamo Gen. 16. 3. Jacobo Gen. 29. E{{ls}}avo Gen. 36. 2. quin &amp; Jo{{ls}}eph. l. 2. Arch. cap. 5. ne{{ls}}cio unde edoctus binas uxores Æthiopis Regis Filiam &amp; Sapphoram Ragguelis {{ls}}eu Jethronis, (quæ in {{ls}}acris literis unica e{{ls}}t) Mo{{ls}}i ip{{ls}}i tribuit, quod velut fabulo{{ls}}um rejiciunt viri Docti inter quos ''Augu{{ls}}tin. Ri{{ls}}amen{{ls}}is apud Sixt. Senen{{ls}}. Bibl. S. l. 5. annot. 123. Et hoc idem repetit {{ls}}upra laudatus ''Seldenus'' l. c. c. 7. quod ita incipit: ''Matrimonium igitur, ex jure, quod docent Hebræi, naturalis erat viri &amp; fœminæ {{ls}}ive unius {{ls}}ive plurium fœminarum tàm ex concubitu, quàm ex con{{ls}}en{{ls}}u præeunte conjunctio vitæ con{{ls}}uetudinem continens.''

{{anchor|n3}}3. Eju{{ls}}dem {{ls}}ententiæ etiam e{{ls}}t Politicus acuti{{ls}}{{ls}}imus ''Dn. Sam. Puffendorf. in libro accurati{{ls}}{{ls}}imo de J. Nat. &amp; Gent.'' Sæpi{{ls}}{{ls}}imè à Theophilo citato, qui nunc non ad manus, nec in hoc celeberrimo maritimo Emporio, ubi plus quam 50 Bibliopolæ, haberi pote{{ls}}t, digni{{ls}}{{ls}}imus, qui iterum recudatur. Nec di{{ls}}{{ls}}entit ICTus Celeberrimus olim in Academiâ Juliâ ''Henr. Hahnius in di{{ls}}p. de delictis carnis.'' Cujus meritò ve{{ls}}tigia premit {{ls}}olerti{{ls}}{{ls}}imus &amp; genuinus ejus di{{ls}}cipulus Famigerati{{ls}}{{ls}}imus hodiernus Antece{{ls}}{{ls}}or in Academiâ Salanâ ''Jo. Adam Struvius Synt. Jur. Ex. 29. d. 52.'' ubi ait: ''Plurium virorum cum unâ fœmina conjunctio etiam jure naturæ illicita, illa verò Polygamia, quâ vir plures ducit uxores, non videtur contra jus Naturæ nec divinum e{{ls}}{{ls}}e, Gen. 16. 3. 11. Deut. 21. 16. ubi agitur de jure primogenituræ in Polygamia. Pote{{ls}}t enim plures uxores æquali amore conjugali pro{{ls}}equi, &amp; {{ls}}ingula uxor ex i{{ls}}tis pluribus virum i{{ls}}tum, ac pote{{ls}}t vir pluribus fœcundandis liberi{{ls}}que alendis {{ls}}ufficere. Unde nec primæ in{{ls}}titutioni à Deo factæ contrariatur, {{ls}}ed continet Polygamia hæc plura conjugia, &amp; cum qualibet uxore con{{ls}}tituit ille unus maritus {{ls}}ocietatem conjugalem, &amp; tantum ob unitatem alterius conjugis apparet ac {{ls}}i unum e{{ls}}{{ls}}et conjugium, quod benè re con{{ls}}iderata di{{ls}}tinctum e{{ls}}t, &amp; tot {{ls}}unt conjugia, quot uxores cum quibus contraxit;'' Idem etiam confirmat acuti{{ls}}{{ls}}imus ICTus Joh. Strauchius ad Jus Ju{{ls}}tinianæum, qui expre{{ls}}{{ls}}è a{{ls}}{{ls}}erit p. 14. Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus naturale. Quod etiam innuere videtur Theologus cordati{{ls}}{{ls}}imus, cujus vita utinam ob multa {{ls}}cripta partim incepta partim concepta, non fui{{ls}}{{ls}}et præmaturâ morte abrupta, Balth. Mei{{ls}}nerus in Philo{{ls}}. Sobr. p. 3. Theologiæ Antece{{ls}}{{ls}}or olim in Academiâ Witeb. celeberrimus prolixè probans ''Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e intrin{{ls}}ecè &amp; in {{ls}}uâ naturâ peccatum,'' {{ls}}ed tantum ex interdicto. Cum verò nullum interdictum habeatur, ut Theophilus iu Di{{ls}}c. {{ls}}uo {{ls}}atis docuit, &amp; quæ contra jus naturæ {{ls}}unt intrin{{ls}}ecè &amp; in {{ls}}uâ naturâ {{ls}}int mala atque peccata, facile colligi pote{{ls}}t, Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus Naturæ. Quod jamdum olim in eadem Academia profe{{ls}}{{ls}}us in ''Con{{ls}}ult. An. 1531. 23. &amp; in Con{{ls}}il. Theol. p. 1. p. 128.'' Communis Præceptor, uti vocatur meritò, Germaniæ ''Phil. Melanchthon; Polygamiam,'' inquiens, ''non e{{ls}}{{ls}}e contra jus divinum, &amp; profuturum ad vitandas qua{{ls}}dam offen{{ls}}iones, {{ls}}i à Rege Angliæ petatur di{{ls}}pen{{ls}}atio Pontificis, ut permittatur Regi Polygamia, idque credo Romæ impetrart po{{ls}}{{ls}}e. Nam divinum jus non repugnat, &amp; Pontifices conce{{ls}}{{ls}}erunt aliis.'' Et IV. Epist. Mor. p. 230. ''prohibitionem Polygamiæ,'' dicens, ''habere probabiles potius quam nece{{ls}}{{ls}}arias rationes, &amp; e{{ls}}{{ls}}e ex eo genere Juris naturalis, ubi mutatio non procul recedit à naturâ, unde etiam naturæ conditor Deus legitur approba{{ls}}{{ls}}e Polygamiam in populo Judaico, imò pertinere ad eju{{ls}}modi ca{{ls}}us, in quibus {{ls}}i Magi{{ls}}tratus di{{ls}}pen{{ls}}at, non {{ls}}it ejus {{ls}}ententia improbanda.'' Similiter etiam ''Molinæus in vol. 1. Di{{ls}}p. Sedan. p. 546.'' dicit: ''quia Polygamiæ prohibitio non pertinet ad eas leges, quæ directè &amp; immediatè {{ls}}unt in ip{{ls}}ius divinâ naturâ fundatæ, vel non pertinet ad tabulam legis, non e{{ls}}{{ls}}e proptereà de jure naturæ {{ls}}ed e{{ls}}{{ls}}e legis po{{ls}}itivæ, &amp; eju{{ls}}dem pror{{ls}}us naturæ, {{ls}}icut ob{{ls}}ervatio quietis præci{{ls}}è {{ls}}eptimo die in{{ls}}titutæ.'' Confer &amp; ''Rivet. 1. Exerc. 45. in Gen. 1. 182.'' ubi multos recen{{ls}}et. Quò etiam inclinat ''Tarquinius Gallutius in Explan. &amp; Q Q. {{SIC|tn|in}} Ari{{ls}}t. mor. l. 5. c. 10. qu. 1. p. 1000. Præceptionem unicæ uxoris'' inquiens, ''unicæ uxoris, quæ divina jam e{{ls}}t, {{ls}}uggeri quidem à naturâ ita tamen,''&lt;noinclude&gt;{{right|''ut''}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mhjbx71hm45grw1idyvbb9dl3stfmei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83707</id>
    <revision>
      <id>272312</id>
      <timestamp>2026-06-18T04:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''ut non præcipiatur imperio, {{ls}}ed tantum con{{ls}}ilio atque hortatione quadam fuadeatur hone{{ls}}tâ, adeoque non {{ls}}it lex naturæ immutabilis.'' Quod etiam {{ls}}tatuit Guil. Grot. Enchir. de Princ. Jur. Nat. p. 144. Eju{{ls}}dem {{ls}}ententiæ etiam e{{ls}}t Cardinalis ''Cajetanus'' inquiens, ''jure divino uxorum pluralitatem e{{ls}}{{ls}}e licitam, idque naturali jure nullam habere indecentiam, quin &amp; {{ls}}acerdotibus hoc licitum...</comment>
      <origin>272312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="4um8g47gw9otrvdg82wwkb7jj8g0xxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|16|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;''ut non præcipiatur imperio, {{ls}}ed tantum con{{ls}}ilio atque hortatione quadam fuadeatur hone{{ls}}tâ, adeoque non {{ls}}it lex naturæ immutabilis.'' Quod etiam {{ls}}tatuit Guil. Grot. Enchir. de Princ. Jur. Nat. p. 144. Eju{{ls}}dem {{ls}}ententiæ etiam e{{ls}}t Cardinalis ''Cajetanus'' inquiens, ''jure divino uxorum pluralitatem e{{ls}}{{ls}}e licitam, idque naturali jure nullam habere indecentiam, quin &amp; {{ls}}acerdotibus hoc licitum fore ni{{ls}}i Eccle{{ls}}ia{{ls}}ticâ prohiberentur di{{ls}}ciplinâ.'' Nec di{{ls}}{{ls}}entit ''Bellarm. l. 1. de matr. c. 10.'' cum dicit: ''Polygamiam non repugnare juri naturæ, quod e{{ls}}t divinum, quod unus vir ex pluribus fœminis liberos po{{ls}}{{ls}}it {{ls}}u{{ls}}cipere &amp; alere.'' Ita etiam {{ls}}entiunt ''Durandus in 4 {{ls}}ent. di{{ls}}t. 33. qu. 1. &amp; Alphon{{ls}}. in c. 19. Matth. qu. 3.'' &amp; concedunt quidem ''Polygamiam ex parte uxoris repugnare juri naturæ, ita tamen ut negent, Polygamiam ex parte mariti, qua vir multas ducit uxores, juri naturæ adver{{ls}}ari.'' Et Becan. in man. Controv. l. 4. c. 6. conclu{{ls}}. 2. p. 1544. {{ls}}tatuit, ''non ab{{ls}}olutè &amp; {{ls}}impliciter e{{ls}}{{ls}}e contra jus naturæ, plures habere uxores, {{ls}}ed tantum ex parte, cum non repugnet fini primario, procreationi {{ls}}obolis,'' quia quo quis habet plures uxores, eò po{{ls}}{{ls}}it plures liberos procreare. ''Thom. 4. {{ls}}ent. di{{ls}}t. 33. q. 1. Dion. Carthu{{ls}}. in {{ls}}um. Fidei Orthodoxæ l. 4. a. 171. p. 146.'' dicunt e{{ls}}{{ls}}e contra jus naturæ non primarium, quod in ip{{ls}}is principiis {{ls}}pectatur, {{ls}}ed {{ls}}ecundarium. Ex antiquis Patribus etiam {{ls}}unt nonnulli qui di{{ls}}erte ajunt, Polygamiam non e{{ls}}{{ls}}e contra jus naturæ. ''Theodoret. expreßè quæ{{ls}}t. in Gen. 66.'' {{ls}}cribit, ''naturam non prohibere plures ducere uxores.'' Et Augu{{ls}}t. de Bon. Conj. c. 17. Tom. VI. Opp. Non {{ls}}icut uni viro etiam plures habere licebat uxores; ita uni fœminæ plures viros, nec prolis ip{{ls}}ius causâ, {{ls}}i forte illa parere po{{ls}}{{ls}}et, ille generare, non po{{ls}}{{ls}}et, occultâ n. ''lege naturæ amant {{ls}}ingularitatem, quæ principantur.'' Subjecta verò non {{ls}}olum {{ls}}ingula {{ls}}ingulis. Sed {{ls}}i ''ratio naturalis vel {{ls}}ocialis admittit, etiam plura uni non {{ls}}ine decore {{ls}}ubduntur.'' Neque enim {{ls}}ic habet unus {{ls}}ervus plure Dominos, quomodo plures {{ls}}ervi unum Dominum. Ita duobus {{ls}}eu pluribus maritis vivis nullam legimus {{ls}}ervi{{ls}}{{ls}}e {{ls}}anctarum, ''plures autem fœminas legimus conjunctas cum gentis illius {{ls}}ocietas {{ls}}inebat, &amp; temporis ratio {{ls}}uadebat. Neque enim contra naturam nuptiarum est.'' Plures enim fœminæ ab uno viro fœtari po{{ls}}{{ls}}unt, una verò à pluribus non pote{{ls}}t. conf. &amp; T. III. Opp. col. 629. l. 9. de Gen. ad lit. c. 7. &amp; T. IV. col. 222. Quæ{{ls}}t. {{ls}}up. Lev. I. 3. T. IV. col. 1122. de {{ls}}erm. Domini în monte. l. 1. T. V. Opp. de Civit. Dei l. 16. c. 25. T. VI. col. 415. l. 22. contra Fau{{ls}}t. Man. c. 47. T. VII. col. 415. de Nupt. &amp; Concup. l. 12 c. 9.&lt;noinclude&gt;{{right|natu-}}
{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4um8g47gw9otrvdg82wwkb7jj8g0xxf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>