Лакз

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lez">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>lezwiki</dbname>
    <base>https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Веревирд авун</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Уртах</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Уртахдин веревирд авун</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия веревирд авун</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл веревирд авун</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki веревирд авун</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблон веревирд авун</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Справка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Обсуждение справки</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория веревирд авун</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Лакз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2424</id>
    <revision>
      <id>97995</id>
      <parentid>90253</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T22:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Лекъзи</username>
        <id>12752</id>
      </contributor>
      <origin>97995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="0jr4lm7jwh4s0bwl0onc42ts3oyqtab" xml:space="preserve">'''Леккан,''' '''Лекьагь''' ятӀа '''Лекьзир''' ({{lang-ru|Лекия, Леккан, Лакз}}) – къенин Кьиблепатан Дагъустандин ччилера хьанай, VI-XIII виш ийсариз талукь [[лезгияр|лезгийрин]] гьукуматдин туькӀуьрун я. КӀвенкӀве, Лакз Алпандин (Къавкъаз Албаниядин) провинция тир, ва [[Алпан]] чкӀайла гуьгъуьниз кьилди тир пачагьвилиз элкъвенай. Лакз пачагьвилин кьилин шегьерар кӀвенкӀве Билисан (Билистан), ахпани ЦӀахур тир. Лакз пачагьвиликай гзаф малуматар. IX-X виш ийсариз талукь араб чешмейра жагъуриз жеда.

==Сергьятар, ччилер, ксар==
==Лакздин пачагьар==
==Арабрин вигьин==

==Лакзни Ширван==
==Лакздин илимни культура==

== Литература ==

== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==

[[Категория:Лезгийрин тарих]]
[[Категория:Лезгийрин гьукуматдин туькӀуьрунар]]</text>
      <sha1>0jr4lm7jwh4s0bwl0onc42ts3oyqtab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ПитӀишхуьр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4272</id>
    <revision>
      <id>97993</id>
      <parentid>96649</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T17:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Night City 555</username>
        <id>12756</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>97993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4702" sha1="g8emx9896g1fv52clttazs8s5e3y936" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2+
|тӀвар=ПитӀишхуьр
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = 
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Азербайжан
 |герб = 
 |пайдах = 
 |гербдин гьал = 
 |пайдахдин гьал = 
 |гербдин гьяркьуьвал = 
 |пайдахдин гьяркьуьвал =
  |lat_deg = 41.5151486
  |lon_deg = 48.4211254
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =300
 |региондин картадин алцум    =300
 |райондин картадин алцум     =300
 |региондин жуьре         = 
 |регион                  = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = КцӀар район
 |район таблицада         = КцӀар район{{!}}КцӀар
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[ГуьндуьзкӀелейрин хуьруьнсовет|«ГуьндуьзкӀелейрин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |виликан тӀварар          =  
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |майдан                  = 
 |агьалияр                = 
  |сиягьдиз къачур йис    = 
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[азербайжанар]]
  |динар                  = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4, +5
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +994 23
 |почтунин индекс         = AZ 3800
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 38
 |идентификатордин жуьре  = 
 |цифрадин идентификатор  = 
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 |add1n                   = Хуьруьн шикилар
 |add1                    = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22293;s=3562 Azerbaijanphoto]
 |add2n                   = Космосдай акунар
 |add2                    = [https://goo.gl/maps/Bj6sa Google Map]
 }}

'''ПитӀишхуьр, ПӀитӀишкӀеле''' ({{lang-az|Bədişqala}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Манкъулидхуьруьнсовет|Манкъулид хуьруьнсовет]]  акатзава. 

== География ==
Хуьр [[КцӀар район]]дин юкьван пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 13 км яргъал ала.

ПитӀишхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле, Пелен мягьле, Кайи чин.''

== Тарих ==

== Агьалияр==
Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я.

ПитӀишхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Кенцемар, Шамшамар, Цемеяр, Хунчаяр, Перцив векь ядайбур, Мирзеханар, Кичидинбур, Кимицар &lt;ref&gt;[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар]&lt;/ref&gt;.''

==ТӀвар-ван авай ксар==
* [[Ашукь Нуьсрет]] — лезги мазан ва шаир. 
== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
{{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:КцӀар райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]
[[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>g8emx9896g1fv52clttazs8s5e3y936</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манкъулидхуьр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4299</id>
    <revision>
      <id>97994</id>
      <parentid>94997</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T17:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Night City 555</username>
        <id>12756</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>97994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23791" sha1="8dglxy8gi741oyfuy1ln5wiqq380gox" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2+
|тӀвар=Манкъулидхуьр
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = 
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Азербайжан
 |герб = 
 |пайдах = 
 |гербдин гьал = 
 |пайдахдин гьал = 
 |гербдин гьяркьуьвал = 
 |пайдахдин гьяркьуьвал =
  |lat_deg = 41.5517556
  |lon_deg = 48.4354591
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =300
 |региондин картадин алцум    =300
 |райондин картадин алцум     =300
 |региондин жуьре         = 
 |регион                  = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = КцӀар район
 |район таблицада         = КцӀар район{{!}}КцӀар
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[Манкъулидхуьруьнсовет|«Манкъулидхуьруьнсовет»]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |виликан тӀварар          =  
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |майдан                  = 
 |агьалияр                = 
  |сиягьдиз къачур йис    = 
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4, +5
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +994 138
 |почтунин индекс         = AZ 3800
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 38
 |идентификатордин жуьре  = 
 |цифрадин идентификатор  = 
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 |add1n                   = Хуьруьн шикилар
 |add1                    = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?l=5;choice=thelast;s=3616 Azerbaijanphoto]
 |add2n                   = Космосдай акунар
 |add2                    = [https://goo.gl/maps/qccfe Google Map]
 }}

'''Манкъулидхуьр''' ({{lang-az|İmamqulukənd}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Манкъулидхуьруьнсовет|«Манкъулидхуьруьнсоветдик»]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

== География ==
Хуьр [[КцӀар район]]дин рагъэкъечӀдай пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 17 км яргъал ала.

Манкъулидхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Байрамрин мягьле, СепӀийрин мягьле, Гъетегърин мягьле, Агъвалрин мягьле, Заркъалрин мягьле, ЧӀакӀаррин мягьле.''

== Тарих ==
Археологиядин амукьайри гилан Манкъулидхуьруьн чилерал дегь хуьрер хьайиди субутзава. Азербайжандин алимрикай Ж. А. Халилова, Къ.О. Къошкъарлыди ва Р.Б. Аразовади [[Гавдишан пел]]ера тухвай жагъурунрай аквазвайвал, Манкъулидхуьруьвай 3-4 километр яргьал тир 1-й ва 2-й Гавдишан пелера лезгийри гьеле чи эрадал къведалди хуьрер кутунай. 3-й Гавдишан гилан [[Къалажух (КцӀар район)|Къалажух]] хуьруьз мукьва я ва гьанагни дегь чӀавара яшайишдин макан тир. Чиливай 13-19 метр хкаж хьанвай 1-й Гавдишан пелен археологиядин амукьайрилай малум жезвайвал, и хуьруьн агьалияр фад-фад тарашхъанрин аксина женг чӀугваз мажбур хьанай. И пелелай [[Дагъустан]]дин, гьакӀни [[Къуба район|Къуба]] ва [[Хъачмаз район]]рин чилер хъсандиз аквазва. Гьавиляй Гавдишан пел лагьайла чкадин агьалийри гьа и пел фикирда кьун дуьшуьшдин кар туш. Хуьруьвай 3 километр яргъал тир 2-й Гавдишан пел кьулувилел экӀя хьанва. Ина чи эрадал къведалди сад лагьай агъзур йисан юкьвара хуьр кутунай. ТӀебиатдин ва тарашхъанрин басрухар себеб яз хуьруьн агьалийри чпин чка са шумудра дегишарнай.

Дегь чӀавара абурун чӀехи бубайри [[ЭчӀехуьр]]уьнни [[ЧӀехи Муругъ]]рин арада, кьакьан пелел хуьр кутунай. И хуьуьн дегь амукьаяр исятдани ама. Хуьруькай «Кьиблепатан Дагъустандикай очеркар» (Магьачкъала, 1964), «Азербайжандин тарих» (Баку, 1961, 1 жилд), У. А. Мейлановадин «Лезги чӀалан диалектология» (Магьачкъала, 1964) ктабра ва маса чешмейра са кьадар делилар дуьшуьш жезва. Хуьруьн топонимрини адан тарихдикай чирвилер гузва. «КьенчӀеб тахта» лугьудай чкада дегь чӀаварин [[Лангу]] шегьердин гелер ама. Ина са чӀиб чил эгъуьнин кумазни накьвадикай хъенчӀин куьшуьйрин, кутаррин, бекьейрин, ципӀерин кӀусар хкатда. «КьенчӀеб тахтада», «Шабуран хвал» лугьудай чкада археологиядин дегь чӀаван амукьаяр гьалтзава. «Урусрин рекьи» [[I-й Пётр]] [[Дагъустан]]диз атайла ина кьиле фейи вакъиаяр рикӀел хкизва. Император [[Дербент]]диз къведалди хуьруьхъ маса тӀвар авай. Урусрин пачагь Кьиблепатан Дагъустандиз [[1722 йис]]ан 23-августдиз атанай. Адан 79 агъзур касдикай ибарат балкӀандар кьушунди ам Дербентдиз къведалди халкьдин кьилел чӀехи мусибатар гъанай. [[Алкьвадар Гьасан]]а вичин «[[Асари Дагъустан]]» ктабда кхьизвайвал, балкӀандар кьушунри Дербентдилай [[Къуба район|Къубадин]] [[Велвеле вацӀ]]алди чпин хурук акатай вири хуьрериз гьад кьунай. Гьеле [[1 Петр]] [[Дербент]]диз къведалди [[Гьажи Давуд]]а [[Иран]] шагьдин гарнизон инай чукурна, Манкъулидхуьряй тир [[Манкъули бег]] шегьердин наибвиле тайинарнай. 1 Петр Дербентдиз атайла и касди тӀимил къуватралди императордин чӀехи кьушундин хура акъвазун мумкин туширди кьатӀанай ва гьавиляй урус пачагьдин вилик хъсандиз экъечӀнай, шегьердин гимишдикай раснавай куьлегар адав вуганай. Вич икӀ кьабулинай императорди Манкъули бегдиз генерал-майорвилин чин ганай ва ам Дербентдин ханвиле тайинарнай. Урус пачагьди и касдиз вичин патай кьилди мажибни ганай. Дагьустанда 1 Петравай яргъалди таб гуз хьанач. [[Къубадин ханвал|Къубадин]], [[Муьшкуьр]]дин ва [[Ширвандин ханвал|Ширвандин]] лезгияр урусрин аксина къарагъна. Муькуь патахъай, [[Гьажи Давуд]] бег Муьшкуьрвидини урусрал вегьин патал 30 агъзурдав агакьна кьушун туькӀуьрнавай. Гьа ихьтин крар себеб яз 1 Петр [[1722 йис]]ан 29 сентябрдиз вичин кьушунарни галаз [[Астрахан]]диз хъфена. Дербентда ада 3 агъзур аскердикай ибарат гарнизон туна. Урусар хъфейдилай гуьгъуьниз Манкъули бег тарашхъанри чукӀурай хуьрер арадал хкиз алахъна. КӀвенкӀве ада вичин хуьр гуьнгуьна хтуна, вичин такьатралди кесиб хзанриз кӀвалер эцигизни туна. И къайгъударвиляй агьалийри хуьруьн виликан тӀвар дегишарна, адаз Манкъули бегдин тӀвар гана. Манкъулидкуьр шумудни са тарихдин вакъиайрихъ галаз алакъалу я. [[1721 йис]]уз хуьруьн агьалияр Иран шагьдин кьушунрин хура акъвазнай. [[1741 йис]]ан зулуз [[Надир шагь]]ди 1-й Гавдишан пеле постар туькӀуьрнай ва вишералди касдиз зулумар авунай. Ада [[Гьил]]ерин тамара кӀватӀал хьанвай лезги кӀеретӀрин аксина женг чӀугваз кӀан тахьайбурун вилер акъуднай, гьилер атӀанай, [[тарагъаж]]дай акъуднай. 

[[1774 йис]]уз Гавдишандин патав Эмир Гьемзедин, [[Агъа Казанище|Казанищедин]] Эмир Мегьамедан, къазикъумухви Метьамедхандин кӀеретӀринни Фетели хандин кьушундин арада чӀехи ягъ-ягъунар кьиле фенай. И дяведа Фетели хан кӀаник акатна, [[Сальян]]диз катнай. Эмир Гьемзедин кьушунди Гавдишандиз мукьва хуьрер, гьакӀни Манкъулидхуьр чукӀурна, [[Къуба]] шегьер кьунай. [[1820 йис]]уз 1-й Гавдишан пеле лезгийрин кӀеретӀри [[генерал Ермолов]]ан кьушундин аксина женг чӀугунай. Ина лезгийри урус аскерар кьулухъ чӀугуниз мажбурнай. [[1823 йис]]уз генерал Ермолова Къуба аялатдин лезгийриз кьвед лагьай гъилера басрух гайила, Абдурагьман кьиле авазх манкъулидхуьруьнвияр абурун кура кьегьалвилелди акъвазнай. Кьакьан кьваларилай урусрин жидайрал хкадарна гьелек хьайи кьегьалрикай гуьгъуьнлай халкьди риваятар, кьисаяр, манияр туькӀуьрнай. [[1918 йис]]уз Къубадин [[Дигагь]] хуьре эрмени дашнакрин кура Манкъулидхуьруьн юзбаш Гьасан бегди 100 касдикай туькӀуьрнавай кӀеретӀни акъвазнай. А ягъунра абурукай са шумуд кас кьенай. 

Ватандин ЧӀехи дяведин йисара Грецияда ЭЛАС тешкилатдин партизанрихъ галаз санал фашистрин кура кьегьалвилелди акъвазай [[Мидгьед Ширинбегов]]а дяведин йисара къалурай кьегьалвилерикай кьилди ктабар кхьенва. 

Манкъулидхуьр вичихъ фу авай, девлетлу хуьрерикай я. Гьеле XIX виш йисан сифте кьилера и хуьруьн ичин салар, дуьгуьдин плантацияр къецепатан уьлквейризни сейли тир. Иллаки инин сарыбугъдадин тариф вириниз чкӀанай. Гзаф хуьрери чпин хъуьтӀуьн раж инай къачудай. [[1830 йис]]уз Къуба аялатдин зегьметхъанри гьасил авур 196 агъзур пуд дуьгуьдикай 10 агъзур пуд магьсул манкъулидхуьруьнвийринди тир. Им аялатда вичиз тай авачир яру дуьгуь тир. Абурухъ чӀехи никӀер, агъзурралди мал-къара, чӀехи геллегьар ва рамагар авай. Инин ниси гьасилдай заводди вичин магьсулар къецепатан уьлквейризни рекье твадай. Хуьруьхъ уьмуьр тухун патал къулай шартӀар авайвиляй иниз маса лезги хуьрерай гзаф инсанар куьч хьанай. [[Миграгъар (Докъузпара район)|Миграгъай]], [[Уллугъетягъ|Гъетегъай]], [[ЧӀакӀар]]дилай, [[Четкуьн]]ай, [[Киригар|Киригай]], [[Вини Тигьиржал|Тигьиржалдилай]], [[Хуьлуьхъ]]ай, [[Цилинг]]дилай, гьатта [[Табасаран]]дай ва [[Гуржистан]]дай куьч хьана атайбурун сихилар хуьре исятдани ама. «Амаханан тахта» лугьудай чка советрин девирдилай аманат я. Инагар «Яру лежбер» колхоздин ципицӀрин салар тир. НикӀяй хкведайбуру арабайрин чархарив салидолдин чкадал запун гуьцӀай чкадиз халкьди «Сабунар ядай кӀам» лугьуда. БАМ-дин эцигунар гатӀунай йисуз и хуьрени цӀийи мягьле кутунай ва хуьруьнбуру адаз &quot;БАМ&quot; тӀвар ганай. Гила ина 50-дав агакьна кӀвалер ава. Хуьруьн нуфуз аваз сихилрикай сад ''Эфендияр'' я. Абурухъ хуьре Сулейманан хва Абдуррагьманан тӀварцӀихъ гадай пӀирни ава. Истанбулда диндин рекьяй чирвилер къачур и эфенди [[Хуьлуьхъ]]ай тир. Манкъулидхуьруьнвийрин тӀалабуналди иниз куьч хьайи и алим ва муъмин касди вичин хайи хуьре хьиз Манкъулидхуьре ва адан мукьув гвай хуьрерани чӀехи гьуьрмет къазанмишнай. Адан ктабрикай Азербайжандин ва Дагъустандин мискӀинра менфят къачузвай. Абдуррагьманан хва Зикруллагь хуьруьн сад лагьай муаллимрикай тир. Эфендидин хва тирди багьна яз [[1937 йис]]уз ам суьргуьндиз ракъурнай ва а чӀавуз касдин кӀваляй са фургъун ацӀай ктабарни тухванай. Адан етим амукьай 7 веледдини институтар акьалтӀарнай. Абдулгьамидани Абдулрагьима хуьре, Абдулрауфа КцӀара математикадин муаллимвиле кӀвалахнай. Азербайжандин НафтӀадинни Химиядин Институт куьтягьай Абдулазиз илимрин доктор я. Эфендияр чпихъ чӀехи алакьунар авай ва зегьметдал рикӀ алай ксар я. 50 йисалай виниз [[КцӀар]]а муаллимвиле кӀвалахай методист муаллим Абдулрауф Эфендиеван 7 веледдин 4-дакай математикар хьанва. Абел лагьайтӀа, [[Рязан]] шегьердин кьилин архитектор я. Манкъулидхуьр шумудни са тӀвар-ван авай ксаралди машгьур я. Лезгийрин чӀехи зари [[Миграгъ Мардали]]ди гзаф йисара ина уьмуьр авунай. Чи тӀвар-ван авай зарийрикай [[Кесиб Абдуллагь]]ан ва [[Забит Ризванов]]ан ватан я инаг. Машгьур сеняткар, тардал зурбадиз ягъидай Физеммед Куругълиева тесниф авур макьамарни манияр халкьдин меце къедалди ама. Ада алатай виш йисан 30-й йисара сифте яз [[КцӀар район]]да стахановчивилин тӀвар къачур Тайгъун Къайибалидин рушаз теснифай &quot;Тайгъун&quot; мани халкьдин мани хьиз ктабра гьатнава. Гзаф йисара хуьруьн колхоздиз регьбервал гайи, ина шумудни са эцигунар кьилиз акъудай Наруллагь Къадимован тӀвар халкьди гьамиша гьуьрметдивди кьада. Ада [[Лечет (КцӀар район)|Лечетрин]] хуьряй Манкъулидхуьруьз ракьун гунгаррив яд гъанай, Дербентдин уьлчуьдалди къванцин рехъ кутунай, мектеб патал кьве дарамат, гьакӀни медениятдин тавхана эцигнай. Гьаживерди Гьаживердиеваз республикада сифте яз «Азербайжандин лайихлу ветеринар» тӀвар ганай. Хуьряй зурба алимар акъатнава. Нью-Йоркдин Илимрин Академиядин член, физикадинни математикадин илимрин доктор, профессор Икрам Новрузбегов, техникадин илимрин доктор Абдулазиз Эфендиев хьтин инсанралди вири халкьди дамахзава. ЧӀугвар Сейфеддин Сейфеддинов хьтин ксари чпин хуьр вириниз сейли ийизва. Шумудни са манкъулидхуьруьнви полковникри чи республикада ва къецепатан уьлквейра кӀвалахзава. Абурукай Талим Ярметова [[Генже]]да, Адилхан Абдулкеримова [[Волгоград]]да, Низамуддин Салегьова [[Къазахстан]]дин [[Актау вилаят]]да, Изамуддин Магьсимова [[Мангистау вилаят]]да къуллугъзава. Полковник-лейтенант Садуллать Асланханов гимидин командир яз 20 йис я. Азербайжандин дяведин флотда 30 йисуз къуллугъзавай 11 рангдин капитан Расим Ширинбегов, [[Магьачкъала]]да уьмуьр ийизвай милициядин подполковник Вагьид Агьжабегов ва масабурулай жегьилри чешне къачузва. Абур вири вичихъ чӀехи тарихар авай Манкъулидхуьруьн мектебди кӀвачел ахкьалдарна агакьарнавайбур я. [[1866 йис]]уз [[Къуба уезд]]да гьукуматди агьалийрин тӀалабуналди пуд хуьре цӀийи мектебар кардик кутунай - [[КцӀар]]а, [[Яргун]]дал ва ва Манкъулидхуьре. [[1894 йис]]уз Манкъулидхуьре урус секторни ахъа хьанай. Гьейдар Алиеван Фондуни такьатралди хуьре 20 классдин дарамат эцигнай.

== Агьалияр==
Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я.

Манкъулидхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Миграгъар ([[Миграгъар (Докъузпара район)|Миграгъ]] хуьряй атанвайбур), КьинтӀарар, Гъетегъар, ТӀапӀацар, Квасаяр, Киригар, Цегвер, Хуьлуьхъар, ТӀигьиржалар, Чепер, Цилингар ([[Цилинг]] хуьряй атанвайбур), Гуржияр, Чавмараяр, Эфендияр &lt;ref&gt;[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар]&lt;/ref&gt;.''

==ТӀвар-ван авай ксар==
* [[Кесиб Абдуллагь]] (Саруханов Абдуллагь) — лезги шаир.
* [[Ризванрин Забит Ризванан хва]] — чӀехи лезги шаир.
* [[Арзуманов Медет Судябеган хва]] — лезги шаир.
* [[Асланханова Гуьлбес]] — лезги шаир, филологиядин илимрин кандидат. [[2009 йис]]уз «ЧиРагъ» журналдин бине эцигай кас.
* [[Римма Гаджимурадова]] — лезги шаир.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://samurpress.net/pdf/194.pdf «Самур» газет: И чил хайи диге я!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160903202614/http://samurpress.net/pdf/194.pdf |date=2016-09-03 }}
{{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:КцӀар райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]
[[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>8dglxy8gi741oyfuy1ln5wiqq380gox</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>