Католицизм

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lez">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>lezwiki</dbname>
    <base>https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Веревирд авун</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Уртах</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Уртахдин веревирд авун</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия веревирд авун</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл веревирд авун</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki веревирд авун</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблон веревирд авун</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Справка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Обсуждение справки</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория веревирд авун</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Католицизм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6234</id>
    <revision>
      <id>98186</id>
      <parentid>91582</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="70jimctgbayw04swyzjaci1jd6pjir0" xml:space="preserve">[[Файл:Basilique Saint-Pierre Vatican dome.jpg|thumb|Католикрин виридалайни чӀехи динкӀвал — Апостол Петрдин собор]]
[[Файл:Emblem of the Papacy SE.svg|thumb|Риман Пападин герб]]
'''Католицизм''' — [[Хашпара дин|христианвал]] [[дин]]дин виридалайни чӀехи хилерикай сад. [[2012 йис]]ан малуматриз килигна, и диндиз ибадат ийизвайбурун кьадар 1 миллиардни 214 миллион кас тир. Католик гаф грек чӀалай атанвайди я, «вири кьадайди» мана аваз. Гьа саягъ а гаф Аристотеляни Полибия хашперес кхьирагриз лугьузвай. «Католикрин дин» сифте сеферда кардик кутунвайди Игнатий Антиохви тир, 110 йисуз, а инсанрин гъвечӀи кӀеретӀар фикирда кьун патал. Европада Католиквалди цивилизация эцигзавай [[Протестантизм]]дихъ пара агъазвайбур авачир гьукуматра, дахьайтӀа Контрреформациядин береда Католиквалдик кьулухъ гъанвайбур — [[Италия]]да, [[Испания]]да, [[Португалия]]дани [[Франция]]да. [[Германия]]да ам чӀехи пай рагъакӀидайни кефер патара авайди я, [[Австрия]]ни галаз. [[Ирландия]]дани [[Польша]]да милли руьгь католик диндик пара мукьуг гва. Мадни чӀехи къуват Католик диндихъ [[Латин Америка]]да ава.

== Тарих ==
Къенин Католик церковди вири Церковдин тарих, [[1054 йис]]ан пайхьунилай тухузава. Хашпересвал [[Иса (пайгъамбар)|Иисус Христос]]ан чирвилерал эцигнавайди я, ам I вишйиса яшамиш жезвайди тир. Чи эрадин кьиле хашпересвал Рим империяда гегьеншар хьана, пара четинвилер авайтӀани. Император Константина хашпересвал 313 йисуз ихтияр авай дин хьиз эцигна, 380 йисуз адакай гьукуматдин диндаказ кьабул хьана. Империядин чилер къачузвай варварари 5ни 6 вишйисара абурукай парабуру арианвилин хашпересвал кьабулнавай, эхирда абурукай католикар хьана. Къенин Рим-Католиквилин церковди Хашпересвилин тарих вири 1054 йисалди вичин тарихдиз хьиз килигзава.

== Маса хашперес динрихъ галаз рафтарвал ==
Католик клисади маса хашперес клисайрихъни тешкилатрихъ галаз алакъа кьазва. Экуменик рахун [[Римдин Папа|Пападин]] хашперес садвалдин консилиумди тухузва. Гьа рахунрин акъатунрикай сад хьана 1993 йисуз хьайи православ клисайрин векъилрихъ галаз къулар чӀугвур Баламанддин разивал тир&lt;ref&gt;[http://krotov.info/acts/20/1990/19930623.html Баламанддин разивал тир] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414195019/http://krotov.info/acts/20/1990/19930623.html |date=2016-04-14 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 1999 йиса къулар чӀугвунвай Виридуьньядин Лютеран Федерацидихъ галаз Санал туькӀуьрнавай пад кьазвай декларация тир.

1964 йиса Иерусалимда гьалтун хьана, Вселен Патриарх Афинагорни Константинопольдин ЧӀехидхъ галаз Римдин папа Павел VI ди. Гьа гьалтунин эхирда кьве хашперес клисайри чпи чпел эцигнавай анафемаяр алуднай&lt;ref&gt;[http://www.krotov.info/acts/20/1960/19651207.html 1965 год: Декларация о снятии анафем]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Католиквал Австрияда ===
Йозефинизм паталди Австриядин католиквал гьамиша гьукуматдиг мукьвуг тир. Австрофашизмдин берейра (1933-1938) Австрия консерватив католикриз лап хъсан гьукумат хьиз аквазвай. Австриядин епископар пара хуш тир Германиядин епископрилай, Австрия 1938 йисуз ЧӀехигерманиядин Рейхдик галкӀурнавайла. Гьа кар хьайивиляй Епископатди вич либералвилин рекьяй фида лагьана, ятӀани 1990 йисарилай эгечӀна ада вич консервативдаказ тухузвай.

=== Католиквал Швейцарияда ===

Швейцарияда католиквилин клисадин гьал гьадалайни четиндаказ я, вучиз лагьайтӀа гьар кантондин конфессиядинни гьукуматдин къанунар фикирда кьуна кӀанзава.

== Папа ==
Рим-католик диндин фикирдин мана иерархи я, Папа чӀехи епископ хьиз. «Петрдин принципдай» эцигнавай епископдин везифади ам амайбурукай кӀевиз хкудзава. Петр Апостолдин чкадал алайди хьиз рим-католик динда папа чилел Христосдин векил хьиз ава. Папа лап пара политикадик ква лагьана шикаятрал диндинхъ вичин жаваб ава — хашперес дин политикадинни жемятдин крарилай вине ава. Петрдин приципди динвилин интернационализмдиз вири дуьньядин мана туькӀуьрзава. И кар католик гафунин манадиз элячӀзава — «вири кьадайди». Гьа манадин кьатӀ хьиз, дин политикадилайни жемятдилай вине яз, Пак престол гьукуматдин пачагьрилай вич вине эцигзава. Чпин вишйисарин дипломатиядалди папайрихъ пара еке агалкьунар хьана. Исятда Папавал (Кьилди са Ватикан гьукумат ваъ) дуьньядин вири гьукуматри дуьньядин ихтиярдай кьабулнава.

== Католицизмди вич политикадихъни жемятдихъ галаз тухузвай саягъ ==

Папа Пий IXди 1870 йисуз Пападин гунагь авачирвал чирвилерин арада туна. Гьа католицизмдин хайи лишан, михьидаказ теологиядин проблемадай акъатна, Папавал диндин крарик акатна. Гуьгъуьна хьайи пападин клиса-гьукуматдикай элкъуьруни папа Лео XIIдилай Грегор XVIдалди арада авай разивал авачирвал алудна. Гьадахъ галаз эцигнавай пападин интернационалвал папа Лео XIIIдиз, католиквилин жемятдин цӀийи чирвалди адаз чӀехи тӀвар-ван гана. Дуьньядин Католиквилин кӀвалахдин рехъ 1980 йисарилай эгечӀна Латин Америкадиз, Африкадизни Азиядиз фена. Сахарадилай кьибле патахъ галай Африкада Хашпересвал кӀеви жезвай. Рим-Католиквилин клиса латин Америкада Европадихъ галаз пара яргъи чӀавуз авайвили исятда вичин жуьре четинвилерихъ гала. Англо-америкадин культурадин арада Рим-католиквилин клиса 19 вишйисалай эгечӀна къвез-къвез пара разивал къачузвайтӀани, ятӀани диндин рекьяй гъвечӀи пай кьазва. 21 вишйисан кьилелди католиквилихъ везифа ава, Кьведлагьай Ватикандин Шурада кьабулнавайвал, диндин адет хуьз, амай арайра авай культурадин гьалунихъ галаз разивиле амукь авун. Папа Иоанн Павел IIди вичин Понтификатдин чӀавуз Католиквилин везифа вири дуьньяда гегьеншарзавай. Дуьньядин гьар жуьре чкайриз физ ада халкьарихъ галаз рахазвай, жемятриз вичин фикирар ахъайзавай. Къенин дуьньяда Католиквилихъ гьукуматдин низамда мад чка амач. 1984 йисуз Италиядини Папади разивала кутӀуна, Католиквал мад Италиядин гьукуматдин дин туширди.

== Баянар ==
{{баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* {{Commons|Roman Catholicism}}
* [http://www.vatican.va Ватикандин официал сайт]

[[Категория:Католицизм|*]]
[[Категория:Хашпара дин]]

{{1000}}</text>
      <sha1>70jimctgbayw04swyzjaci1jd6pjir0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шхара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7054</id>
    <revision>
      <id>98192</id>
      <parentid>94021</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4752" sha1="qvngsuht3b5oq3zpl20irvix0gcayfn" xml:space="preserve">{{Сув
| тӀвар = Шхара &lt;span style=&quot;color:#0000CD&quot;&gt;შხარა&lt;/span&gt;
| шикил = Shahara peak near Ushguli 1870.jpg
 | къул = Шхара суван акунар [[Ушгули]]([[Гуржистан]]) хуьряй
| координатар = 42/59/58/N/43/06/42/E
| алай чка = {{Урусатдин пайдах}} [[Урусат]], &lt;br /&gt; {{Гуржистандин пайдах}} [[Гуржистан]]
| суван система =[[ЧӀехи Къавкъаз]]
| цӀиргъ тахьайтӀ массив = [[Кьилин Къавкъаздин цӀиргъ]]
| яргъивал = 
| гьяркьуьвал = 
| майдан =
| виридалай кьакьан чка = 5201 м&lt;ref name=&quot;multiple&quot;&gt;http://www.nationsencyclopedia.com/geography/Congo-Democratic-Republic-of-the-to-India/Georgia.html - Encyclopedia of the Nations - Georgia&lt;/ref&gt;
| арадал атунин девир =
| садлагьай хкаж хьун = [[1888|1888 й.]] (У. Алмер, Дж. Кокин, К. Рот.)
}}
'''Шхара''' ([[Гуржи чӀал|гуржи]] შხარა) - [[Кьилин Къавкъаздин цӀиргъ|Кьилин Къавкъаздин цӀиргъинин]] юкьван пата авай суван кӀукӀ я. [[Гуржистан|Гуржистандин]] виридалайни кьакьан тӀинкӀ я. Чара-чара малуматрив кьурвал, суван кьанкьавал 5 068 м&lt;ref&gt;[http://bse.chemport.ru/shhara.shtml Большая Советская Энциклопедия - Шхара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070501103635/http://bse.chemport.ru/shhara.shtml |date=2007-05-01 }}&lt;/ref&gt;, 5193 м&lt;ref&gt;[http://peakbagger.com/peak.aspx?pid=10416 peakbagger.com - Shkhara, Georgia/Russia]&lt;/ref&gt; тахьайтӀа 5201 м&lt;ref name=&quot;multiple&quot;/&gt; я. Суван юкьван пай [[Сванетия|Сванетияда]] ава, кефер пай - [[Безенги|Безенгида]], Урусатдихъ сергьятдал ала, [[Кутаиси]] шегьердилай кефер патахъ 90 км яргъал чка кьунва. Уникум тир 12 км авай [[Безенгидин цал]] тӀвар алай суван массивдин пай я.

'''«Шхара»''' - '''''«зулар авай»''''', '''''«зулар-зуларин»''''' лагьай чӀал я. Аквадай гьалда, гранитни кристаллдин чепрекьан, сув туькӀуьрайбур, нубатдалди масакӀа хьунухьдихъ галаз галкӀанвайди я. 
[[Файл:Schchara.jpg|thumb|200px|left|Шхара (космосдай)]]
Гранитдикайни чепрекьандикай туькӀуьр хьанвайди я. Гуьнеяр муркӀарин гьамбарри кьунва, кеферпатан гуьнедал Безенги муркӀарин гьамбар ала, кьиблепатандал - Шхара муркӀарин гьамбар (адакай [[Ингури]] вацӀ са пай эгечӀзава). Альпинизмдин тӀвар-ван авай чка я. СССГ-дин альпинистри 133-лагьай йисуз сад алай сеферда Шхарадал хкаж хьана.

Шхара суван кьиблепатан гуьнедин кӀане 2200 м авай кьакьандай [[Ушгули]] хуьр ала ([[Местиа район]], [[Сванетия]]). Ам [[ЮНЕСКО]]-дин Виридуьньядин Ирсинин Сиягьдиз кутунва.

== Литература ==

* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.

* Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е.М. 2001.

== ЭлячӀунар ==

* [http://peakware.com/peaks.html?pk=1005 Peakware.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512203146/http://peakware.com/peaks.html?pk=1005 |date=2013-05-12 }}

* [http://www.summitpost.org/shkhara/186306 Summitpost.org]

* [http://www.youtube.com/watch?v=lBs8ELt5p_I Шхара суван йигинарнавай видеопанорама]

== Баянар ==
{{Баянар}}

[[Категория:Гуржистандин суварин кукӀвар]] [[Категория:Къавкъаздин суварин кукӀвар]] [[Категория:Сванетия]] [[Категория:Суварин кукӀвар алфавитдин къайдада]] [[Категория:Суван кукӀвар вад-агъзурхъанар]] [[Категория:K-38-VIII]]</text>
      <sha1>qvngsuht3b5oq3zpl20irvix0gcayfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Триглав (сув)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7056</id>
    <revision>
      <id>98191</id>
      <parentid>93300</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4070" sha1="9fk94b2q4lridvi5ys0pqaay79uotsu" xml:space="preserve">{{Сув
| тӀвар = Триглав &lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;color:#0000CD&quot;&gt;Triglav&lt;/span&gt;
| шикил = Triglav iz Vodnikovega doma.JPG
 | къул = 
| координатар = 46/23/N/13/50/E
| алай чка = {{Словениядин пайдах}} [[Словения]]
| суван система =[[Альпар]]
| цӀиргъ тахьайтӀ массив = [[Юлиан Альпар]]
| яргъивал = 
| гьяркьуьвал = 
| майдан =
| виридалай кьакьан чка = 2864 м&lt;ref&gt;[http://peakbagger.com/peak.aspx?pid=10160 Peakbagger.com]&lt;/ref&gt;
| арадал атунин девир =
| садлагьай хкаж хьун = [[1778|1778 й.]]
}}
'''Триглав''' ([[Словен чӀал|слов.]] ''Triglav'') - [[Словения|Словенияда]] авай сув я. Уьлкведин, виликан [[Югославия|Югославиядинни]] [[Юлиан Альпар|Юлиан Альприн]] виридалайни кьакьан кӀукӀ я. Кьакьанвал - 2864 м я. Триглав - Словениядин миллетдин лишан я, ам миллетдин гербдални пайдахдал чӀугвана. Сувни арада авай чилер миллетдин хьвед хьиз малумарна (уьлкведа авай сад тирди).

Вичин тӀвар сув пуд кьил авай кукӀвадикай къачуна, адан виридалайни тӀвар-ван авай профиль, Словениядин пайдахдал чӀугванвай, Бохинь шегьердай аквазва.

Суван кукӀвал Альяжан столб ала (1895-лагьай йисан 7-лагьай пахундиз кешиш Якоб Альяжа эцигнавай металлдикай авур конструкция). 1778-лагьай йисан 28-лагьай пахундиз 4 словениядин альпинистди (Лука Корошец, Матия Кос, Штефан Рожични Ловренц Вилломитцер) сув садлагьай сеферда къачуна.

Словениядин мифологияда Триглав кьетӀен чка кьунвайди я. Триглавдин гуьнедал яшамишнавай михьи къизилдикай крчар гвай Златорог суван кьуникай чкӀанвай легенда ава. Адан гьуьрметдай Словениядин тӀвар-ван авай пиводин маркадал тӀвар эцигна - &quot;Златорог&quot;.

Триглавдин элкъвена къваларив гвай чкаяр (миллетдин хьутерин сергьятрин къеце) суван лыжайрин тӀвар-ван авай рекьер я.

== ЭлячӀунар ==

* [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1247 Peakware.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828234816/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1247 |date=2014-08-28 }}
* [http://www.summitpost.org/triglav/150787 Summitpost.org]
* [http://triglavslovenia.com Триглавдикай сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119232026/http://www.triglavslovenia.com/ |date=2018-11-19 }} {{элячӀун ийиз тежерди|http://triglavslovenia.com}}
* [http://www.hribi.net/gora.asp?lng=1&amp;gorovjeid=1&amp;id=1 Triglav — Hribi.net] {{элячӀун ийиз тежерди|url=http://www.hribi.net/gora.asp?lng=1&amp;gorovjeid=1&amp;id=1}}
* [http://slorum.ru/forum/index.php?showtopic=8 Сиягьат Триглав миллетдин хуьтез] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612094627/http://slorum.ru/forum/index.php?showtopic=8 |date=2015-06-12 }}

== Баянар ==
{{Баянар}}

[[Категория:Суварин кукӀвар алфавитдин къайдада]] [[Категория:Суван кукӀвар кьвед-агъзурхъанар]] [[Категория:Словениядин сувар]] [[Категория:Альпар]]</text>
      <sha1>9fk94b2q4lridvi5ys0pqaay79uotsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кораб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7057</id>
    <revision>
      <id>98187</id>
      <parentid>93074</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="34pua50mu2x2gs9ninp5vbtv00kxx36" xml:space="preserve">{{Сув
| тӀвар = Кораб &lt;br /&gt; &lt;span style=&quot;color:#0000CD&quot;&gt;&lt;small&gt;Кораб Korabi&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
| шикил = Panair Korab.jpg
 | къул = Кораб сув хъуьтӀуьз
| координатар = 41/47/25/N/20/32/48/E
| алай чка = {{Македониядин пайдах}} [[Македония]], &lt;br /&gt; {{Албаниядин пайдах}} [[Албания]]
| суван система =[[Шар-Планина]]
| цӀиргъ тахьайтӀ массив = 
| яргъивал = 
| гьяркьуьвал = 
| майдан =
| виридалай кьакьан чка = 2764 м &lt;ref&gt;[http://peakbagger.com/peak.aspx?pid=10332 Peakbagger.com]&lt;/ref&gt;
| арадал атунин девир =
| садлагьай хкаж хьун = 
}}
'''Кораб''' тахьайтӀа '''Кораби''' ([[Македон чӀал|мак.]] ''Кораб, Голем Кораб'', [[Албан чӀал|алб]] ''Korabi'') - Балкан зуростровдал авай сув, [[Радика|Радикани]] [[ЧӀулав Дрин]]&lt;ref name=&quot;bse&quot;&gt;[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00037/37200.htm БСЭ.Кораби] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426181459/http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00037/37200.htm |date=2009-04-26 }}&lt;/ref&gt; вацӀарин арада авай дугунал ала.

Кьакьанвал - 2764 м гьуьлуьн дережадилай вине.&lt;ref&gt;[http://all-world.org/world/evropa/makedoniya.htm Македония]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Сув [[Албания|Албаниядин]] [[Македония|Македониядихъ]] галаз сергьятдал ала ([[Маврово (миллетдин хьвед)|миллетдин хьвед Маврово]]), и кьве уьлкведин виридалайни кьакьан тӀинкӀ яз. Геологиядин фикирдалди Кораб [[Шар-Планина]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; системадиз талукь я. Киреждин къванцикай туькӀуьрайди я. Гуьнеяр мегъуь, пипинни нарат тарари кьунвайди я. 2000 метрдилай винихъ суван чӀурар ала.&lt;ref  name=&quot;bse&quot; /&gt;

Суваз 10-дилай пара 2000 м абсолют кьакьанвал авай кукӀвар ава, абур кьве уьлкведани ава. Кораб Македониядин гербдал чӀугвана. Гуьнейрал муркӀарин гьамбаррин вирер ала.

== ЭлячӀунар ==
* [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=457 Peakware.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512123816/http://peakware.com/peaks.html?pk=457 |date=2013-05-12 }}
* [http://www.summitpost.org/maja-e-korabit-golem-korab/152212 Summitpost.org]

== Баянар ==
{{Баянар}}

[[Категория:Суварин кукӀвар алфавитдин къайдада]] [[Категория:Суван кукӀвар кьвед-агъзурхъанар]] [[Категория: Албаниядин сувар]] [[Категория: Македония Республикадин сувар]]
== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
File:MountKorab.jpg
File:Korab.jpg
File:KorabMountain2.jpg
File:Korab (detail).jpg
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>34pua50mu2x2gs9ninp5vbtv00kxx36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уртахдин веревирд авун:Сербијана</title>
    <ns>3</ns>
    <id>8443</id>
    <redirect title="Уртахдин веревирд авун:Ран-кан" />
    <revision>
      <id>98183</id>
      <parentid>64794</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>26</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>исправление двойного перенаправления на [[Уртахдин веревирд авун:Ран-кан]]</comment>
      <origin>98183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="iqdf7u68asa0z8xnmm36bga6h4huhhm" xml:space="preserve">#перенаправление [[Уртахдин веревирд авун:Ран-кан]]</text>
      <sha1>iqdf7u68asa0z8xnmm36bga6h4huhhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рагар авай сувар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12619</id>
    <revision>
      <id>98190</id>
      <parentid>90616</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6623" sha1="o3cjiwm5i0o04ppwjxlrgtlo6sso0vl" xml:space="preserve">'''Рагар авай сувар''' ({{lang-en|Rocky Mountains}}) [[Кеферпатан Америка]]дин [[Кордильерар|Кордильеррин]] сувайрин системадин кьилин пад, [[Канада]]динни [[Америкадин Садхьанвай Штатар|АСШ]]дин къене 4500-5000 км яргъивал аваз. Сеьрра-Невадада авай каскадрин цӀиргъер абурук квач. Колорадода авай 4401 метр кьакьан Маунт Эльберт Рагар авай суварин виридалайни кьакьан кьил я. Рагар авай сувар ЦӀайдин Чилелай [[Аляска]]дал физавай Кордилльеррин суван системадин пай я. Абура ава чӀехи важибвал авай [[Йеллоустоун]]-паркни спортвилин юкьвар. ГьакӀни а сувара пара чилин ресурсар ава. Рагар авай сувар алай штаатриз АСШда Суван Штатар лугьузвайди я.

== География ==
Рагар авай суварин чӀехи пай метаморфвилин къванерикайни магмадикай жезвай къванерикай хьанвайди я. Рагар авай суварин кьибле патан къерехрал известняквилин къванерни ава. Гьяркьуьвал (РагъэкъечӀдай-РагъакӀидай патахъ) пара дегиш жезвайди я. Виридалайни гьяркьуь чкаяр (500—600 км) Колорадо штатда авайди я. Йеллоустоун дуьзендилай кефер патахъ абур са шумуд цӀиргъел пай жезвайди я, са чкайра 50-120 км гьяркьуьвал авай.

Рагар авай суварин кьулан кьакьанвал 2000-3000 метр я. Виридалайни кьакьан сувар Колорадодани гьадан патаг гвай штатра авайди я, 4000 метрдилай винихъ кьакьанвал авай. Халкьдин парк Глейшердилай кефер патахъ суварин кӀукӀар муркӀади кьунва.

== ВацӀар ==
Рагар авай суварин цӀарцӀай Кеферпатан Америкадин цин сергьят физава. Рагар авай сувара кьил къачузавай вацӀарин эхир пуд окенра ава: [[Атлантик океан|Атлантик]], [[Лас океан|Лас]]ни [[Кеферпатан МуркӀарин океан]]диз. 2444 метр кьакьан кӀукалай пуд патахъ ятар физава.

== Климат ==
Рагар авай сувара рагъакӀидай патан къаяр авайди я. Гьабуру Лас океандилай Рагар авай суварал цифер гъиз марфар къвазва. Гьавиляй Лас океандин пад галайвал чилер пара кьеженава. Чеб суварни пара мукьвал цифери кьунваз жезва. Кьилди са Йеллоустоун паркда вичин жуьре климат авайди я, амай чкайриз килигайла хъсан гьаваяр авай. Йисан кьулан температура 6 °C я. Виридалайни чими варз июль я, 28 °C аваз. Виридалайни микьи варз январь я, −14 °C аваз. Йисан марфарин дережа 36 см я.

=== Векьер ===
Рагар авай суварин векьер са шумуд, кьакьанвилелай аслу, жуьрейрал пай жезва. Кьве сифте жуьреяр къумдик ацӀанва, марфар ана 500 мм дережадал ала. Тамар ана тӀимил ала, абурун чкадал чеб чпиз авай тарар ава. Лап агъа дережадал, 1500—2000 метрдал алай тайгавилин тарар ава. 1800—2400 дережада субальпайрин жеьредин пешеринтарар ава.

== Инсанрин Уьмуьр ==
Америкадин индейцари Рагар авай сувара МуркӀар алат авурла яшамиш жез эгечӀ авурди я. Европави колонистри и сувар из атайла ана гуьгъуьнин халкьар авай: Абсароки, Апачар, Арапагьо, Баннок, Блакфут, Шайен, Флатхед, Дакота, Шошонни Юта. Садбур гьамиша ана Шамиш жезавай, масадбур къвез-хъфиз. Гьабурукай парабур зулузни хъуьтӀуьз дуьзен чкайрал физвай. Гьана абуру бизонарни мама вагьши гьайванар незвай. Гатфаризни гатуз абур суваз хъфиз кӀизрияр нез, ямишар кӀватӀ ийизавай.

== Шикилар ==
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
File:Utah_AA137_LHR-LAX_010707.jpg|Цавай
File:RockyMountainsLocatorMap.png|Карта
File:Longs_Peak.jpg|Лонгс Пик сув
File:Colorado_rocky_mtns.JPG|Колорадо штатда
&lt;/gallery&gt;

== Баянар ==
{{1000}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://peakware.com/areas.html?area=400 Peakware.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041239/http://peakware.com/areas.html?area=400 |date=2016-03-05 }}
* {{ВТ-ЭСБЕ|заглавие=Скалистые горы}}
* {{книга|заглавие=Географический энциклопедический словарь|место=М.|год=1986}}
* {{Cite book |last =  Baron |first =  Jill |coauthor= |year =2002 |title = Rocky Mountain futures: an ecological perspective|url =https://books.google.ca/books?id=zxvFXkH0828C&amp;lpg=PP1&amp;dq=Rocky%20Mountains&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher=Island Press |isbn=1559639539 |postscript =  {{inconsistent citations}} }}
* {{Cite book |last = Newby|first = Rick |coauthor= |year =2004 |title =The Rocky Mountain region |url =https://books.google.ca/books?id=xv5ivm13_0oC&amp;lpg=PA68&amp;dq=Rocky%20Mountains&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher= Greenwood Press |isbn=031332817X |postscript = {{inconsistent citations}} }}

[[Категория:Сувар]]</text>
      <sha1>o3cjiwm5i0o04ppwjxlrgtlo6sso0vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Къазах район</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13758</id>
    <revision>
      <id>98188</id>
      <parentid>90107</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9481" sha1="m2l5mqb7mz7cvb3vwtn9ca24v19k3fj" xml:space="preserve">{{Администрациядин тек
|тӀвар = Къазах район
|тамам тӀвар ={{lang-az|Qazaxı rayonu}}
|карта = Qazakh District in Azerbaijan 2021.svg
|уьлкве = Азербайжан
|административ паюн =22 муниципалитетар
|кьилин шегьер = [[Къазах]]
|шегьерар =
|кьилин жуьре = Кьил
|кьил =Ражаб Бабашов
|майдан =701
|официал чӀал = азербайжан чӀал
|агьалияр =98 932
|къалинвал =141,13
|сятдин чӀул = +4:00
|ISO =AZ-QAZ
|телефондин код =+994 2229
|почтунин индекс =AZ 3500
|сайт =http://www.qazax-ih.gov.az/
|commonscat =
}}
'''Къазах район''' ({{lang-az|Qazaxı rayonu}}) — [[Азербайжан]]да авай район я.

Майдан — 701 км². Агьалияр — 98 932 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 141,13 кас/км².

Административ юкь — [[Къазах]] я.

== Тарих ==
1480-лагьай йисариз [[Гуржистан]]дин кьибледин патан сергьятра ([[Акстафа вацӀ|Акстафани]] [[Дебед вацӀ]]арин къерехрал) туьрк тайифар ацукьна&lt;ref name=&quot;Н. Г. Волкова&quot;&gt;«Утверждение русского владычества на Кавказе», т. XII. Тифлис, 1901, стр. 26. Цит. по изд.: ''Волкова Н. Г.''. «Этнические процессы в Закавказье в XIX—XX веках», Кавказский Этнографический сборник, IV часть, Институт Этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая АН СССР, Москва, Наука, 1969.&lt;/ref&gt;.

Гуьгъуьнлай [[Къазах султӀанат]] арадал акъатна, ам [[Картли-Кахетия пачагьвал|Картли-Кахети пачагьвилихъ]] (ам 1801 йисан 12 сентябрдин [[I Александр]]ан манифестдалди гилигна) галаз [[Урусатдин империя|Урусатдик]] акатна&lt;ref&gt;[[Полное собрание законов Российской империи]], собрание 1-е, т. XXVI, ст. 20007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Кавказское наместничество&quot;&gt;{{cite web |url = http://ia-centr.ru/archive/public_detailsab99.html?id=177 |title = Мустафаева С. О. Некоторые аспекты административно-территориальных реформ на Южном Кавказе в XIX—XX вв. Информационно-аналитический центр по изучению общественно-политических процессов на постсоветском пространстве. 29.10.2006 г. |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080527001942/http://www.ia-centr.ru/archive/public_detailsab99.html?id=177 |archivedate = 2008-05-27 }}&lt;/ref&gt;.

[[Борчали султӀанат|Борчали]], Къазах ва [[Шамшадил султӀанат|Шамшадильское]] султӀанатар [[Гуржи губерния]]дик акатзавай [[Азербайжанар|татаррин]] дистанцияр хьана&lt;ref&gt;''Мильман А. Ш.'' Политический строй Азербайджана в XIX—начале XX веков (административный аппарат и суд, формы и методы колониального управления). — Баку, 1966, с. 72&lt;/ref&gt;.

1840 йисуз виликан Къазах дистанция, гила [[Елизаветполь уезд]]дин ибаратдик ва Къазах участок тӀвар алаз, [[Гуржи-Имерети губерния]]дик акатна&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XV, ст. 13368&lt;/ref&gt;. Указом от [[14 декабря]] [[1846 год]]а&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXI, ст. 20701&lt;/ref&gt;.

1846 йисан 14 декабрдин къарардалди&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XXI, ст. 20701&lt;/ref&gt; Елизаветполь уездик квай Къазах участок цӀийи [[ТӀифлис губерния]]дик акатна. 1867 йисан 9-лагьай декабрдин «О преобразовании управления Кавказского и Закавказского края» къарардалди [[Елизаветполь губерния]] туькӀуьрна, адан ибаратдик Къазах участокдин чкадал [[Къазах уезд]] акатна&lt;ref&gt;Полное собрание законов Российской империи, собрание 2-е, т. XLII, ст. 45260&lt;/ref&gt;.

1930 йисан 8 августдиз Къазах район арадал гъанва, 1939 йисан 24 январдиз адан са пай цӀийи кьилелай туькӀуьрнавай [[Агъстафа район]]дин ибаратдик кутуна&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=Энциклопедический словарь топонимики Азербайджана |оригинал=Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti |ссылка=http://www.lib.az/users/1/upload/files/Azerbaycan_toponimlerinin_ensiklopedik_lugeti.pdf |ответственный=под ред. Р. Алиевой |место=Баку |издательство=Шарк-Гарб |год=2007 |томов=2 |том=1 |страниц= |страницы=24 |isbn= |ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|заглавие = Административное деление Азербайджанской ССР на 1 января 1977 года|ссылка = http://elibrary.bsu.az/yenii/ebookspdf/az_ssri.pdf|место = Баку|издательство = Азернешр|год = 1979|страницы = 6}}&lt;/ref&gt;.

== География ==
Районди Азербайжандин кефердинни рагъакӀидай пата чка кьунва. Район кефердинни рагъакӀидай патахъ [[Гуржистан]]дихъ, кьибледин ва кьиблединни рагъакӀидай патахъ [[Эрменистан]]дихъ галаз сергьятдал ала. [[Эрменистандин ССР|Армянской ССР]] территориядал чка кьунвай виликан [[Азербайжандин ССР]]-дин анклавар [[Бархударлы]], [[Вини Аскипара]] ва [[Софулу]], ва гьакӀни сергьятдал алай [[Агъа Аскипара]], [[Баганис-Айрум]] ва [[Къызылгьажилы (Къазах район)|Къызылгьажилы]] хуьрер [[1990-й йисар]]ин сифтекьиляй гьакъикъи Эрменистандин контролдик ква.

Районда «четин» рельеф ава. Райондин территориядай тӀуз Агстафачай, Джогазчай, Инджасу вацӀар физва. [[Кура (вацӀ)|Кура]] вацӀун къерехдин патав кьакьанвал — гьуьлуьн дережадилай 100 метр я, рагъакӀидай пата 1000 метрдив агакьзава. Виридалайни кьакьан чка — Одундагъ сув (1316 метр). Районда субтропикрин, кьурагь климат ава, юкьван гьалдин кьуьд ва чими гад ава&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;&gt;{{книга|часть = Qazax rayonu|заглавие = [[Азербайджанская национальная энциклопедия|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]|том = I|место = Bakı|год = 2009|издательство = Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|ответственный = [[Керимов, Махмуд Керим оглы|M. K. Kərimov]]}}{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Агьалияр ==
Йисариз килигна Къазах райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачун. 2009, Баку.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;/&gt;.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''Йис'''
|'''[[1999 йис|1999]]'''
|'''[[2009 йис|2009]]'''
|'''[[2021 йис|2021]]'''
|-
|'''Агьалияр'''
|81 015
|{{гзаф хьун1}} 89 377
|{{гзаф хьун1}} 98 932
|}

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://www.qazax-ih.gov.az/ Официал сайт]{{ref-az}}

{{Azerbaijan-geo-stub}}
{{Азербайжандин административ паюн}}

[[Категория:Азербайжандин районар]]</text>
      <sha1>m2l5mqb7mz7cvb3vwtn9ca24v19k3fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Къах район</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13759</id>
    <revision>
      <id>98189</id>
      <parentid>90151</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T23:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6295" sha1="b7txndkv7bvruwthlro5gehjhn4iasf" xml:space="preserve">{{Администрациядин тек
|тӀвар = Къах район
|тамам тӀвар ={{lang-az|Qax rayonu}}
|карта = Qakh District in Azerbaijan 2021.svg
|уьлкве = Азербайжан
|административ паюн =53 муниципалитетар
|кьилин шегьер = [[Къах]]
|шегьерар =
|кьилин жуьре = Кьил
|кьил =Муса Шакилиев
|майдан =1 494
|официал чӀал = азербайжан чӀал
|агьалияр =56 900
|къалинвал =38,09
|сятдин чӀул = +4:00
|ISO =AZ-QAX
|телефондин код =+994 24
|почтунин индекс =AZ 3400
|сайт =http://www.qax-ih.gov.az/
|commonscat =
}}
'''Къах район''' ({{lang-az|Qax rayonu}}) — [[Азербайжан]]да авай район я.

Майдан — 1 494 км². Агьалияр — 56 900 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 38,09 кас/км².

Административ юкь — [[Къах]] я.

Къах район	[[Шеки-Закаталадин экономикадин район]]дин ибаратдик акатзава.

== Тарих ==
Археологиядин эгъуьнриз килигна, райондин территориядал инсанар [[Кура-Араксдин меденият|энеолитдин]], бронзадин ва сифтегьан ракьун виш йисан девирда яшамишиз ацукьна. Алатай вахтара Къах райондин территория Къавкъаздин Албаниядин ибаратдик квай тир. Гуьгъуьнлай Къах (Къахи) Кахети-Херетидин пачагьвилин пай тир, ахпа — сад тир Гуржистандин пачагьвилин пай тир. Шекидиз ва Ширвандиз XIII-лагьай виш йисуз [[Хулагуид]]ар гьахь авурайдалай кьулухъ регионда монголрин куьчеривилин тайифаяр ацукьна. 1562-лагьай йисуз Персиядин шагь [[I Тахьмасиб]]ан къарардалди Къахда Илису султӀанат туькӀуьрна. 1803-лагьай йисуз Илису султӀанат [[Урусатдин империя]]дик кутуна. 1930-лагьай йисуз Къах район туькӀуьрна&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=Энциклопедический словарь топонимики Азербайджана |оригинал=Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti |ссылка=http://www.lib.az/users/1/upload/files/Azerbaycan_toponimlerinin_ensiklopedik_lugeti.pdf |ответственный=под ред. Р. Алиевой |место=Баку |издательство=Шарк-Гарб |год=2007 |томов=2 |том=1 |страниц= |страницы=24 |isbn= |ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{книга|заглавие = Административное деление Азербайджанской ССР на 1 января 1977 года|ссылка = http://elibrary.bsu.az/yenii/ebookspdf/az_ssri.pdf|место = Баку|издательство = Азернешр|год = 1979|страницы = 6}}&lt;/ref&gt;.

== География ==
Районди Азербайжандин кефердин пата чка кьунва. Район кефердин рагъэкъечӀдай патахъ [[Дагъустан]]дихъ ([[Урусат]]), рагъакӀидай патахъ [[Гуржистан]]дихъ, кефердин патахъ [[Закатала район]]дихъ, рагъэкъечӀдай патахъ [[Шеки район]]дихъ, кьибледин патахъ [[Евлах район|Евлах]] ва [[Самух район]]рихъ галаз сергьятдал ала.

Райондин кьибледин пата кьурагь субтропикрин климат ава, юкьван пата — чими ва ламу субтропикрин, суварра — къайи. Юкьван гьалдин йисан къваларин кьадар: кьибледин пата — 300 мм, кефердин пата — 1600 мм. Райондин территорияда Илису гьукуматдин заповедник ава&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;&gt;{{книга|часть = Qax rayonu|заглавие = [[Азербайджанская национальная энциклопедия|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]|том = I|место = Bakı|год = 2009|издательство = Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|ответственный = [[Керимов, Махмуд Керим оглы|M. K. Kərimov]]}}{{ref-az}}&lt;/ref&gt;. Заповедник чилерин чӀехи пай Агъчай хуьрел гьалтзава.

== Агьалияр ==
Йисариз килигна Къах райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачун. 2009, Баку.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;/&gt;.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''Йис'''
|'''[[1999 йис|1999]]'''
|'''[[2009 йис|2009]]'''
|'''[[2020 йис|2020]]'''
|-
|'''Агьалияр'''
|51 161
|{{гзаф хьун1}} 53 259
|{{гзаф хьун1}} 56 900
|}

1999-лагьай йисан малуматриз килигна, Къах районда 2 612 [[ЦӀахурар|цӀахур]] яшамишзавай тир, 2009-лагьай йисуз — анжах 1 008.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://www.qax-ih.gov.az/ Официал сайт]{{ref-az}}
{{Къецепатан элячӀунар}}
{{Azerbaijan-geo-stub}}

{{Азербайжандин административ паюн}}
[[Категория:Азербайжандин районар]]</text>
      <sha1>b7txndkv7bvruwthlro5gehjhn4iasf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имишли район</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13766</id>
    <revision>
      <id>98185</id>
      <parentid>84664</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5670" sha1="kgvmpu31qe9oke14jwc2m15bg6mymi8" xml:space="preserve">{{Администрациядин тек
|тӀвар = Имишли район
|тамам тӀвар ={{lang-az|İmişli rayonu}}
|карта = Imishli District in Azerbaijan 2021.svg
|уьлкве = Азербайжан
|административ паюн =49 муниципалитетар
|кьилин шегьер = [[Имишли]]
|шегьерар =
|кьилин жуьре = Кьил
|кьил =Жейхун Рзаев
|майдан =1 826
|официал чӀал = азербайжан чӀал
|агьалияр =131 300
|къалинвал =71,9
|сятдин чӀул = +4:00
|ISO =AZ-IMI
|телефондин код =+994 154
|почтунин индекс =AZ 3000
|сайт =http://www.imishli-ih.gov.az/
|commonscat =
}}
'''Имишли район''' ({{lang-az|İmişli rayonu}}) — [[Азербайжан]]да авай район я.

Майдан — 1 826 км². Агьалияр — 131 300 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 71,9 кас/км².

Административ юкь — [[Имишли]] я.

Имишли район [[Арандин экономикадин район]]дин ибаратдик акатзава.

== Тарих ==
[[Урусатдин Империя]] авай вахтунда гилан Имишли райондин чилерал кьилин инсанар яшамиш жезвай чка [[Карадонлу]] хуьр тир. Ам [[Салиян уезд]]дик квай тир, гуьгъуьнлай — [[Джавад уезд]]дик. Карадонлудивай кефердинни рагъэкъечӀдай патахъ Кьасумхуьруьвай Кеферпатахъ IX—XIII виш йисарин поселенияр экӀя хьанва. 1930-лагьай йисан августдиз Карадонлу район туькӀуьрнава. [[Алят]]-[[Миндживан]] лугьудай ракьун рехъ чӀугвайдалай кьулухъ райондин юкь рекьерин мукьув акъудиз герек хьана. 1930-лагьай йисуз арадал гъанвай Имишли хуьр фад чӀехи жезвай тир, гьавиляй са арадилай райондиз гилан тӀвар гана. 1944-лагьай йисуз Имишлидиз шегьер хьтин поселкадин статус гана, 1960-лагьай йисуз — шегьердин статус&lt;ref&gt;{{книга|заглавие = Административное деление Азербайджанской ССР на 1 января 1977 года|ссылка = http://elibrary.bsu.az/yenii/ebookspdf/az_ssri.pdf|место = Баку|издательство = Азернешр|год = 1979|страницы = 6}}&lt;/ref&gt;.

1959-лагьай йисуз къенин Багьрамтепедин территорияда Аракс вацӀал зурба гидротӀвал туькӀуьрна, ада Имишли, Саатли, Сабирабад ва Билясувар районрин тум цайи чилер цив таъминарзава.

== География ==
Районди Азербайжандин рагъакӀидай пата чка кьунва. Район кефердин патахъ [[Куьрдамир район]]дихъ, рагъэкъечӀдай патахъ — [[Сабирабад район]]дихъ, [[Саатли район]]дихъ, кьибледин патахъ [[Билясувар район]]дихъ ва [[Иран]]дихъ, рагъэкъечӀдай патахъ [[Бейлакъан район]]дихъ, кефердинни рагъакӀидай патахъ [[Зердаб район]]дихъ галаз сергьятдал ала.

Райондин территориядин чӀехи пай гьульуьн дережадилай агъада ала. Январдиз жезвай юкьван гьалдин температура: +1,6 °C, июлдиз: +26,10 °C. Йиса 300 мм къвалар къвазва&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;&gt;{{книга|часть = İmişli rayonu|заглавие = [[Азербайджанская национальная энциклопедия|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]|том = I|место = Bakı|год = 2009|издательство = Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|ответственный = [[Керимов, Махмуд Керим оглы|M. K. Kərimov]]}}{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Агьалияр ==
Йисариз килигна Дашкесан райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачун. 2009, Баку.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;/&gt;.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''Йис'''
|'''[[1999 йис|1999]]'''
|'''[[2009 йис|2009]]'''
|'''[[2020 йис|2020]]'''
|-
|'''Агьалияр'''
|104 026
|{{гзаф хьун1}} 114 183
|{{гзаф хьун1}} 131 300
|}

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://www.imishli-ih.gov.az/ Официал сайт]{{ref-az}}
{{Къецепатан элячӀунар}}
{{Azerbaijan-geo-stub}}

{{Азербайжандин административ паюн}}
[[Категория:Азербайжандин районар]]</text>
      <sha1>kgvmpu31qe9oke14jwc2m15bg6mymi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гобустан район</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13775</id>
    <revision>
      <id>98184</id>
      <parentid>84656</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7071" sha1="6jbfdoq0fkrxa8abe805jlz1qkdz51e" xml:space="preserve">{{Администрациядин тек
|тӀвар = Гобустан район
|тамам тӀвар ={{lang-az|Qobustan rayonu}}
|карта = Gobustan District in Azerbaijan 2021.svg
|уьлкве = Азербайжан
|административ паюн =26 муниципалитетар
|кьилин шегьер = [[Гобустан]]
|шегьерар =
|кьилин жуьре = Кьил
|кьил =Адиль Мамедов
|майдан =1 369
|официал чӀал = азербайжан чӀал
|агьалияр =46 871
|къалинвал =34,24
|сятдин чӀул = +4:00
|ISO =AZ-QOB
|телефондин код =+994 150
|почтунин индекс =AZ 3700
|сайт =http://qobustan-ih.gov.az/
|commonscat =
}}
'''Гобустан район''' ({{lang-az|Qobustan rayonu}}) — [[Азербайжан]]да авай район я.

Майдан — 1 369 км². Агьалияр — 46 871 кас. Агьалидин чуькьуьнвал — 34,24 кас/км².

Административ юкь — [[Гобустан]] я.

Гобустан район [[Суван-Ширвандин экономикадин район]]дин ибаратдик акатзава.

== Тарих ==
Гилан Гобустан райондин территория [[Урусатдин империя]]дин ибаратдик кваз [[Каспий вилаят]]дик акатзавай, гуьгъуьнлай [[Шемаха губерния]]дик, 1859-лагьай йисалай гуьгъуьниз — [[Баку губерния]]дик квай тир. [[Азербайжандин ССР]]-дин ибаратдик кваз ам сифтедай [[Шемаха уезд]]дик квай, адак Мараза участок квай тир. 1930-лагьай йисуз [[Шемаха район]] туькӀуьрна, адан ибаратдик [[Гобустан (шегьер)|Мараза]] хуьрни акатна. 1943-1959-лагьай йисарин арада Мараза район Шемаха райондин ибаратдикай хкудна, ахпа ам мад Шемаха райондин ибаратдик кутуна&lt;ref&gt;{{книга|заглавие = Административное деление Азербайджанской ССР на 1 января 1977 года|ссылка = http://elibrary.bsu.az/yenii/ebookspdf/az_ssri.pdf|место = Баку|издательство = Азернешр|год = 1979|страницы = 6}}&lt;/ref&gt;.

1990-лагьай йисан апрелдиз Шемаха райондин ибаратдикай Гобустан район хкудна. 2008-лагьй йисуз райондин юкь тир Мараза шегьер хьтин поселкадиз шегьердин статус гана, адал [[Гобустан (шегьер)|Гобустан]] тӀвар эцигна&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/AZARBAYCAN_RESPUBLIKASININ_QOBUSTAN_RAYONUNUN_INZIBATI_ARAZI_BOLGUSUNDA_QISMAN_DAYISIKLIKLAR_EDILMASI_HAQQINDA_AZARBAYCAN_RESPUBLIKASININ_QANUNU-407892?__cf_chl_jschl_tk__=691fc554c559395688e3318b3f2f5e8eccd4a756-1603743664-0-Ac102dLkijCZWBA48YAi4Y7b7g-Woos8WjwA1ye1DmUWanTQ_ga2oWKadEMwr7s0fLo1AXei1diEuzWydrhUgwhEmluWGJ9Sp-WPzAtQY0RYMY1eGsgiJ9K6NJVdTbB7o6TPSyqQIRytlAoQRX5ZVszKlzW8_xzUZZ7COxp52MBkILVWKH0VwJN-zfDxIXzxpFfK3dfM09gr3KWMceC4ZdSVTwzVWtbBdOk8sYS8gOGzjhNT_XhHKB0xstwfrBq46BicsjB0iJjneidh1Yi1C1-QFO-jfyNZSPk-2SFN9zMCG_vbHyKCW83CN9EytJMD_ED-lnuK4lExlLDVAF6zFs_YftbKNfhV37PpTdiHLDrAuBwDAmFEPTvmhUJ6MsjsWW0qwG1lkLlwOZ0dalALcL9eyu1VdLCYrKbxD3RU4HNZaSMsMzUG6983fpUEK8vGIBRUQircI3L-mv2iYClxsPuWuxZ9r92_bNQWLu_t4on2 Azərbaycan Respubli̇kasinin Qobustan Rayonunun İnzi̇bati̇ Ərazi̇ Bölgüsündə Qi̇smən Dəyi̇şi̇kli̇klər Edi̇lməsi̇ Haqqinda Azərbaycan Respubli̇kasinin Qanunu]{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== География ==
Районди Азербайжандин рагъэкъечӀдай пата чка кьунва. Гобустан район кефердинни рагъэкъечӀдай патахъ [[Хизи район]]дихъ, кьиблединни рагъэкъечӀдай патахъ [[Апшерон район (Азербайжан)|Апшеронским райондихъ]], кьибледин патахъ [[Гьажикьабул район]]дихъ, рагъакӀидай патахъ [[Шемаха район]]дихъ галаз сергьятдал ала.

Райондин территориядин яргъивал: рагъэкъечӀдай патай рагъакӀидай патаз — 80 км, кефердин патай кьибледин патаз — 100 км я.

Гобустан райондин территория — четин рельеф авай суван зона. Ам нафтӀадалди ва тӀебии газдалди девлетлуди я.

Адетдалди зуркъумлухдин климат ава. Хъуьтуьл кьуьд, лап чими гад. Йисан къваларин кьадар — 250 мм. Виридалайни кьакьан юкьван гьалдин температура июлдиз жезва (32 °C), виридалайни аскӀан юкьван гьалдин температура — январдиз (-1,6 °C)&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;&gt;{{книга|часть = Qobustan rayonu|заглавие = [[Азербайджанская национальная энциклопедия|Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]|том = I|место = Bakı|год = 2009|издательство = Azərbaycan Milli Ensiklopediyası|ответственный = [[Керимов, Махмуд Керим оглы|M. K. Kərimov]]}}{{ref-az}}&lt;/ref&gt;.

== Агьалияр ==
Йисариз килигна Гобустан райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Ethnic composition of Azerbaijan 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-division.htm Division of Azerbaijan]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачун. 2009, Баку.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;АНЭ-1&quot;/&gt;.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''Йис'''
|'''[[1999 йис|1999]]'''
|'''[[2010 йис|2009]]'''
|'''[[2015 йис|2015]]'''
|'''[[2020 йис|2020]]'''
|-
|'''Агьалияр'''
|34 184
|{{гзаф хьун1}} 40 112
|{{гзаф хьун1}} 44 000
|{{гзаф хьун1}} 46 871
|}

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://qobustan-ih.gov.az/ Официал сайт]{{ref-az}}
{{Къецепатан элячӀунар}}
{{Azerbaijan-geo-stub}}

{{Азербайжандин административ паюн}}
[[Категория:Азербайжандин районар]]</text>
      <sha1>6jbfdoq0fkrxa8abe805jlz1qkdz51e</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>