Зизик (СтӀал Сулейман район)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lez">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>lezwiki</dbname>
    <base>https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Веревирд авун</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Уртах</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Уртахдин веревирд авун</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия веревирд авун</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл веревирд авун</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki веревирд авун</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблон веревирд авун</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Справка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Обсуждение справки</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория веревирд авун</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Зизик (СтӀал Сулейман район)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4913</id>
    <revision>
      <id>98488</id>
      <parentid>89806</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="6dath9qgqvz6mstxjgw7o6lr7wyka9l" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=Зизик
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Зизик}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =46|lat_sec =00
  |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =06|lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     = 300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = СтӀал Сулейман район
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = ЯШЧдин кьакьанвал
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = гьуьлуьн дережадилай  &lt;br /&gt;478
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 1198
  |сиягьдиз къачур йис    = 2005
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +7 87236
 |почтунин индекс         = 368773 
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  = 82 247 835 002  
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал             = 
 }}

'''Зизик''' ({{lang-ru|Зизик}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[СтӀал Сулейман район]]да авай, [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]дик акатзавай хуьр. 

== География ==
Хуьр [[СтӀал Сулейман район]]дин кеферда, райондин юкь тир [[Кьасумхуьр]]елай 10 км яргъал, [[Хив район]]дин сергьятдин мукьув чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: [[НуьцӀуьгъ]], [[Экен|ЭкъвентIил]], [[КӀварчагъ]], [[Имамкъулудхуьр]].

==Тарих==
Хуьруьн арадал атуникай са малуматни авач. ТӀварцӀикай баян гун мумкин туш. Хуьруьнэгьлияр фад заманрилай инихъ, малдарвилив ва лежбервилив алахънавайди я, кьетӀендаказ гьажибугъда цунив. И магьсул ина вижеваз экъечӀзава. Дяве чӀаван четин йисара, анжах Зизик хуьруьнэгьлийри ваъ, гьатта  СтӀал Сулейман, [[Табасаран район|Табасаран]] ва [[Хив район]]рин мукьвал алай хуьрерин агьалияр Зизик хуьруьн гьажибугъдадин куьмекдалди сагьдиз амукьнай.

[[XIX виш йис]]уз Зизик вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Куьре округ]]дин [[Кьибле - Табасарандин наибвал]]диз талукь тир. [[Экен]], Имамкъулидхуьр ва [[КӀварчагъ]] хуьрерихъ галаз КӀварчагърин хуьруьнжемятдик квай.

==Агьалияр==
Алай чӀавуз хуьруьн 349 кӀвале 1198 касди уьмуьр гьалзава. Агьалидин вири [[лезгияр]], [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]] я. 1886 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 102 кӀвал авай, агьалийрин кьадар 508 кас тир: 250 итим ва 258 паб. &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/yuzhnotabasaran1886.html 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр]&lt;/ref&gt;

Зизик хуьре гъуьгъуьнин сихилар авайди я: Къемкьерар, Кьакьалар, Гаргарар, Ченехьар, Гамбуяр, Эпитар.

== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?sect=163 СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна Зизик хуьруькай куьруь малуматар]

{{СтӀал Сулейман райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:СтӀал Сулейман райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>6dath9qgqvz6mstxjgw7o6lr7wyka9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98489</id>
      <parentid>98488</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="8xnw0p1shnr6yxxuynp013inrik51mi" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=Цицик
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Зизик}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =46|lat_sec =00
  |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =06|lon_sec =44
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     = 300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = СтӀал Сулейман район
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = ЯШЧдин кьакьанвал
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = гьуьлуьн дережадилай  &lt;br /&gt;478
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 1198
  |сиягьдиз къачур йис    = 2005
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +7 87236
 |почтунин индекс         = 368773 
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  = 82 247 835 002  
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал             = 
 }}

'''Цицик''' ({{lang-ru|Зизик}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[СтӀал Сулейман район]]да авай, [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]дик акатзавай хуьр. 

== География ==
Хуьр [[СтӀал Сулейман район]]дин кеферда, райондин юкь тир [[Кьасумхуьр]]елай 10 км яргъал, [[Хив район]]дин сергьятдин мукьув чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: [[НуьцӀуьгъ]], [[Экен|ЭкъвентIил]], [[КӀварчагъ]], [[Имамкъулудхуьр]].

==Тарих==
Хуьруьн арадал атуникай са малуматни авач. ТӀварцӀикай баян гун мумкин туш. Хуьруьнэгьлияр фад заманрилай инихъ, малдарвилив ва лежбервилив алахънавайди я, кьетӀендаказ гьажибугъда цунив. И магьсул ина вижеваз экъечӀзава. Дяве чӀаван четин йисара, анжах Зизик хуьруьнэгьлийри ваъ, гьатта  СтӀал Сулейман, [[Табасаран район|Табасаран]] ва [[Хив район]]рин мукьвал алай хуьрерин агьалияр Зизик хуьруьн гьажибугъдадин куьмекдалди сагьдиз амукьнай.

[[XIX виш йис]]уз Зизик вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Куьре округ]]дин [[Кьибле - Табасарандин наибвал]]диз талукь тир. [[Экен]], Имамкъулидхуьр ва [[КӀварчагъ]] хуьрерихъ галаз КӀварчагърин хуьруьнжемятдик квай.

==Агьалияр==
Алай чӀавуз хуьруьн 349 кӀвале 1198 касди уьмуьр гьалзава. Агьалидин вири [[лезгияр]], [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]] я. 1886 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 102 кӀвал авай, агьалийрин кьадар 508 кас тир: 250 итим ва 258 паб. &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/yuzhnotabasaran1886.html 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр]&lt;/ref&gt;

Зизик хуьре гъуьгъуьнин сихилар авайди я: Къемкьерар, Кьакьалар, Гаргарар, Ченехьар, Гамбуяр, Эпитар.

== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?sect=163 СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна Зизик хуьруькай куьруь малуматар]

{{СтӀал Сулейман райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:СтӀал Сулейман райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>8xnw0p1shnr6yxxuynp013inrik51mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>КӀварчагъ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4917</id>
    <revision>
      <id>98480</id>
      <parentid>91591</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7885" sha1="9tlcvuy7n7ytdtq6ujo4yb6wbexppjk" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=КӀварчагъ
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Карчаг}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =46|lat_sec =30
  |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =09|lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     = 300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = СтӀал Сулейман район
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 1600
  |сиягьдиз къачур йис    = 
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +7 87236
 |почтунин индекс         = 368770    
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  = 82 247 835 001
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 }}

'''КӀварчагъ''' ({{lang-ru|Карчаг}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[СтӀал Сулейман район]]дин чӀехи хуьрерикай сад. [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]дин административ юкь.

== География ==
Хуьр [[СтӀал Сулейман район]]дин кеферда, райондин юкь тир [[Кьасумхуьр]]елай 12 км яргъал, иер КӀварчагъ дугунда чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Экен]], [[НуьцӀуьгъ]].

==Тарих==
Инсанар яшамиш хьайи сифте чка, гилан хуьрелай 3 км кеферни — рагъэкъечӀдай пата, кӀунтӀал алай «Къванцин булах» тӀвар алай чка хьанвай. Анлай кьибледнинни — рагъакӀидай патаз, ДакӀар [[кьулувал]]диз куьч хьанвай. Са тӀимил геж, мукьвал алай муькуь кӀунтӀални кӀвалер эцигиз хьанвай. Тийижир себебралди хуьруьн агьалийрин са пай [[НуьцӀуьгъ]]риз, гьина къенин йикъалди абурун сихилдикай тир «ДакӀар» тӀвар алай сихилдин векилар яшамиш жезва, муькуь пайни Кьибле [[Лезгистан]]дин [[КцӀар район]]дин ДакӀар хуьруьз куьч хьанвай. И чка тӀебиятди туькӀуьрнавай къеле хьиз тир: гьар патай кьвал квай тик гуьнеяр. Аниз анжах са рехъ физвай. А кьакьан чкада инсанар [[1957 йис]]ал кьван яшамиш жезвай, адалай кьулухъ хуьруьнэгьлияр кьулухъ КӀварчагъ дугундиз куьч жез эгечӀнай. 

КӀварчагъ хуьрелай 2 км кьибле пата, ЛакӀар тӀвар алай чкадин ципӀиц багъарин чилера, чилин кӀвалахар кьиле тухвадайла къванцин сурун гуьмбетар дуьздал акъуднай. 

Плантациядин кӀвалахарин береда ина, къеняй куьлуь тӀеквенар авай тум алай ч.э.в XII-XI виш йисариз талукь тир кишпирдин гапур акъатнай, сур ахъа хьанвай.

Хуьре архитектурадин имарат — мавзолей, ва хуьрелай 2 км яргъал, [[Сиртыч]] хуьруьз тухузвай рекьел сур авайди я. Хуьрелай 1,5 км кьиблединни — рагъакӀидай пата, фад заманада инсанар яшамиш хьайи «ЦӀуру КӀварчагъ» чка ава. И цӀуру хуьруьн рагъэкъечӀдай пата мискӀин, ва кеферни — рагъакӀидай къерехда «Чувудрин сурар» тӀвар алай сур ава.

[[XIX виш йис]]уз КӀварчагъ хуьр вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Куьре округ]]дин [[Кьибле - Табасарандин наибвал]]диз талукь тир. [[Зизик]], Имамкъулидхуьр ва [[Экен]] хуьрерихъ галаз КӀварчагърин хуьруьнжемятдик квай.

==Агьалияр==
Алай чӀавуз хуьруьн 600 - лай пара майишатар гваз 1600 кьван кас яшамиш жезва. Агьалидин вири [[лезгияр]], [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]] я. [[1886 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 122 майишатар авай, агьалийрин кьадар 754 кас тир. Абурун 253 кас (33,6%) [[чувудар]] тир, амайбурни — лезгияр. &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/yuzhnotabasaran1886.html 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр]&lt;/ref&gt;
==ТӀвар-ван авай ксар==
* [[Мегьамедов Даниял Зияудинан хва]] — кар алакьдай лезги шаир, кхьираг ва чӀугвар.
* [[Насрулаева Важибат Мирзеагъадин руш]] — лезги шаир.
* [[Селимов Салигь Селиман хва]] — лезги шаир ва композитор.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?sect=89 СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна КӀварчагъ хуьруькай куьруь малуматар]

{{СтӀал Сулейман райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:СтӀал Сулейман райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>9tlcvuy7n7ytdtq6ujo4yb6wbexppjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98485</id>
      <parentid>98480</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>/* География */</comment>
      <origin>98485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7919" sha1="83jebd33gs3rwubeaxfptkb5t9jt95x" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=КӀварчагъ
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Карчаг}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =46|lat_sec =30
  |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =09|lon_sec =43
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     = 300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = СтӀал Сулейман район
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 1600
  |сиягьдиз къачур йис    = 
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +7 87236
 |почтунин индекс         = 368770    
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  = 82 247 835 001
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 }}

'''КӀварчагъ''' ({{lang-ru|Карчаг}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[СтӀал Сулейман район]]дин чӀехи хуьрерикай сад. [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]дин административ юкь.

== География ==
Хуьр [[СтӀал Сулейман район]]дин кеферда, райондин юкь тир [[Кьасумхуьр]]елай 12 км яргъал, иер КӀварчагъ дугунда чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Экен]], [[НуьцӀуьгъ]], [[Имамкъулудхуьр]].

==Тарих==
Инсанар яшамиш хьайи сифте чка, гилан хуьрелай 3 км кеферни — рагъэкъечӀдай пата, кӀунтӀал алай «Къванцин булах» тӀвар алай чка хьанвай. Анлай кьибледнинни — рагъакӀидай патаз, ДакӀар [[кьулувал]]диз куьч хьанвай. Са тӀимил геж, мукьвал алай муькуь кӀунтӀални кӀвалер эцигиз хьанвай. Тийижир себебралди хуьруьн агьалийрин са пай [[НуьцӀуьгъ]]риз, гьина къенин йикъалди абурун сихилдикай тир «ДакӀар» тӀвар алай сихилдин векилар яшамиш жезва, муькуь пайни Кьибле [[Лезгистан]]дин [[КцӀар район]]дин ДакӀар хуьруьз куьч хьанвай. И чка тӀебиятди туькӀуьрнавай къеле хьиз тир: гьар патай кьвал квай тик гуьнеяр. Аниз анжах са рехъ физвай. А кьакьан чкада инсанар [[1957 йис]]ал кьван яшамиш жезвай, адалай кьулухъ хуьруьнэгьлияр кьулухъ КӀварчагъ дугундиз куьч жез эгечӀнай. 

КӀварчагъ хуьрелай 2 км кьибле пата, ЛакӀар тӀвар алай чкадин ципӀиц багъарин чилера, чилин кӀвалахар кьиле тухвадайла къванцин сурун гуьмбетар дуьздал акъуднай. 

Плантациядин кӀвалахарин береда ина, къеняй куьлуь тӀеквенар авай тум алай ч.э.в XII-XI виш йисариз талукь тир кишпирдин гапур акъатнай, сур ахъа хьанвай.

Хуьре архитектурадин имарат — мавзолей, ва хуьрелай 2 км яргъал, [[Сиртыч]] хуьруьз тухузвай рекьел сур авайди я. Хуьрелай 1,5 км кьиблединни — рагъакӀидай пата, фад заманада инсанар яшамиш хьайи «ЦӀуру КӀварчагъ» чка ава. И цӀуру хуьруьн рагъэкъечӀдай пата мискӀин, ва кеферни — рагъакӀидай къерехда «Чувудрин сурар» тӀвар алай сур ава.

[[XIX виш йис]]уз КӀварчагъ хуьр вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Куьре округ]]дин [[Кьибле - Табасарандин наибвал]]диз талукь тир. [[Зизик]], Имамкъулидхуьр ва [[Экен]] хуьрерихъ галаз КӀварчагърин хуьруьнжемятдик квай.

==Агьалияр==
Алай чӀавуз хуьруьн 600 - лай пара майишатар гваз 1600 кьван кас яшамиш жезва. Агьалидин вири [[лезгияр]], [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]] я. [[1886 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 122 майишатар авай, агьалийрин кьадар 754 кас тир. Абурун 253 кас (33,6%) [[чувудар]] тир, амайбурни — лезгияр. &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/yuzhnotabasaran1886.html 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр]&lt;/ref&gt;
==ТӀвар-ван авай ксар==
* [[Мегьамедов Даниял Зияудинан хва]] — кар алакьдай лезги шаир, кхьираг ва чӀугвар.
* [[Насрулаева Важибат Мирзеагъадин руш]] — лезги шаир.
* [[Селимов Салигь Селиман хва]] — лезги шаир ва композитор.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?sect=89 СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна КӀварчагъ хуьруькай куьруь малуматар]

{{СтӀал Сулейман райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:СтӀал Сулейман райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>83jebd33gs3rwubeaxfptkb5t9jt95x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>НуьцӀуьгъ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4931</id>
    <revision>
      <id>98486</id>
      <parentid>90553</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7324" sha1="2v8dq2w4guacc6lgqsrprn8g9m0zjfh" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=НуьцӀуьгъ
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Нютюг}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =45|lat_sec =12
  |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =07|lon_sec =02
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     = 300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = СтӀал Сулейман район
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = ЯШЧдин кьакьанвал
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = гьуьлуьн дережадилай  &lt;br /&gt;416
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 1171
  |сиягьдиз къачур йис    = 
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +7 87236
 |почтунин индекс         = 368773  
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  = 82 247 835 003
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = http://nutug.ucoz.ru/
 |сайтдин чӀал            = 
 }}

'''НуьцӀуьгъ''' ({{lang-ru|Нютюг}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[СтӀал Сулейман район]]да авай, [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]дик акатзавай хуьр.

== География ==
Хуьр [[СтӀал Сулейман район]]дин кеферда, райондин юкь тир [[Кьасумхуьр]]елай 8,5 км яргъал, НуьцӀуьгъ кӀамун къерехда чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: [[Экен|ЭкъвентIил]], [[КӀварчагъ]], [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Имамкъулудхуьр]].

==Тарих==
ЦӀуру эгьлийрин эхтилатралди, хуьр 500 - 600 йис идалай вилик арадал атанвайди я. ЦӀуру хуьруьн харапӀайра къаравулвилин минара амукьнава. Ам эцигай тарих садазни малум туш. ЦӀуру мискӀиндиз 150 - далай пара йисар авай чӀал малум я. Ам Халимбеков Хисен устӀарди эцигайди тир. Кьисади лугьузвайвал, са вахтунда хуьруьн тӀвар «Гуман» тир. ТӀебиятдин уьцӀуьн баладилай кьулухъ ам тамамвилелди чӀканвай. Патав гвай хуьрерин эгьлийри и хуьрз «УьцӀей хуьр» лугьуз хьанвай. Къвез - къвез и тӀвар «Уьцуьгь»риз масакӀа хьанвай, ва са кьадар вахтунилай хуьруь «НуьцӀуьгъ» тӀвар къачунвай.

Хуьрелай 0,5 км кьиблединни - рагъэкъечӀдай пата, 300 х 150 м алцумар авай дегь чӀавуз инсанар яшамиш хьанвай, винел пата ч. э I-II агъзур йисариз талукь тир хъенчӀин кӀусар жагъанвай чка ава. Гьа гьана, дегь чӀавуз инсанар яшамиш хьайи чка авай суван кьибле гуьнеда чахмахд къванцин кӀусар дуьздал акъуднай.

НуьцӀуьгърилай 300 м рагъэкъечӀдай пата, вацӀун мукьув «Чорох» тӀвал алай дегь чӀавуз инсанар яшамиш хьайи хуьр ава. Адакай амукьайди са минара я. И чкадай кӀватӀнавай хъенчӀин къапарин кӀусар [[юкьван вишйис]]ан девирдиз талукь я.

НуьцӀуьгъ хуьруьн мукьув дегь заманадин сур ава. Ина чиликай чеб хкудайла цурцин цумар ва тупӀалар жагъанвай.

[[XIX виш йис]]уз НуьцӀуьгъ хуьр вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Куьре округ]]дин [[Кьибле - Табасарандин наибвал]]диз талукь тир. [[ЧӀилихъар]] хуьруьхъ галаз НуьцӀуьгъ хуьруьнжемятдик акатзавай. Хуьруьнжемятдин кьилин хуьр тир.

==Агьалияр==
Алай чӀавуз хуьруьн 342 кӀвале 1171 кас яшамиш жезва. Агьалидин вири [[лезгияр]], [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]] я. [[1886 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 127 майишатар авай, агьалийрин кьадар 690 кас тир.&lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/yuzhnotabasaran1886.html 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр]&lt;/ref&gt;

Хуьре гуьгъуьнин сихилар ава: Баширар, Жиганар, Курарар, Куркурар, Мерцефар, Чеперар, Лакарар, Шугурар, Чакарар.

== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?sect=100 СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна НуьцӀуьгъ хуьруькай куьруь малуматар]

{{СтӀал Сулейман райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:СтӀал Сулейман райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>2v8dq2w4guacc6lgqsrprn8g9m0zjfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куьре магьал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5006</id>
    <revision>
      <id>98481</id>
      <parentid>90088</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6783" sha1="trrq9jlaxt4o3fjc4byc9y31a5n4r2l" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=Куьредин мухъ
|статус= Округ
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Кюринский округ}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусатдин империя
  |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00|lat_sec =00
  |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00|lon_sec =00
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     = 300
 |герб                       =Coat of arms of Dagestan Oblast 1878.svg
 |пайдах = 
 |гербдин гьал = 
 |пайдахдин гьал = 
 |гербдин гьяркьуьвал = 120
 |пайдахдин гьяркьуьвал =
 |региондин жуьре         = Губерния
 |регион                  = Дагъустандин вилаят
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Юкь
 |район                   = Кьасумхуьр
 |жемятдин жуьре          = 
 |жемят                   = 
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = [[1866 йис]]уз
 |виликан тӀварар          = 
 |статус йисалай          = 
 |майдан                  =
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 79 796
  |сиягьдиз къачур йис    = 1886
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = 
  |динар                  = 
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = 
 |DST                     = 
 |телефондин код          = 
 |почтунин индекс         = 
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 
 |идентификатордин жуьре  = 
 |цифрадин идентификатор  = 
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 }}

'''Куьредин мухъ''' ({{lang-ru|Кюринский округ}}) — [[1866 йис|1866]] — [[1928 йис]]ара хьайи, [[Дагъустандин вилаят]]дик ва [[Дагъустандин АССР]]дик квай администрациядин тек. 

Кьилин хуьр — [[Кьасумхуьр]].

==Администрациядин паюнар==
Округ наибвалриз пай жезвай. [[1899 йис]]уз наибвилер участокриз элкъвенай. Вичин нубатда гьа наибвилер хуьруьн-жемиятрикай ибарат тир.

[[1886 йис]]уз округдик агъадихъ галай наибвилер акатзавай: 

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:200px;text-align:left;font-size:12px;cellspacing=0&quot;
|-
!Наибвал
!Администрациядин юкь
!Агьалияр
!Миллетар
|-
|[[Хъутур-Куьредин наибвал]]
| [[Векьелар]]
| 22 949
| [[лезгияр]] (100 %)
|-
|[[Гуьне наибвал]]
| [[Кьасумхуьр]]
| 20 899
| [[лезгияр]] (96 %)  &lt;br /&gt; [[чувудар]] (4 %)
|-
|[[Кьибле-Табасарандин наибвал]]
| [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Зизик]]
| 18 220
|  [[табасаранар]] (79 %) &lt;br /&gt; [[лезгияр]] (18 %) &lt;br /&gt; [[чувудар]] (3 %)
|-
|[[Кьурагь наибвал]]
| [[Кьурагь]]
| 15 590
| [[лезгияр]] (60 %) &lt;br /&gt; [[агъулар]] (40 %)
|-
|[[Улусс магьал]]
| [[ЛукӀар (Дербент район)|ЛукӀар]]
| 2 138
| [[азербайжанар]] (66 %) &lt;br /&gt; [[чувудар]] (34 %)
|}

[[1926 йис]]уз наибвилер терг авуна абурун чкадал ругуд участокар тешкилнай: 

* Агъул участок (юкь — [[Тпиг]] хуьр), 
* Гуьне участок (юкь — [[Кьасумхуьр]]), 
* Кьурагь участок (юкь - [[Кьурагь]] хуьр), 
* Хъутур - Куьредин участок (юкь — [[Ичин]] хуьр), 
* Улусс участок (юкь — [[Зугьрабхуьр]]), 
* Кьибле - Табасарандин участок (юкь — [[Зилдик]] хуьр).

==Тарих==
Куьредин округ [[1866 йис]]уз [[Куьредин ханвал|Куьредин ханвилин]] чкадал арадал гъанай. [[1921 йис]]уз округ [[Дагъустандин АССР]]-дик акатнай.

[[1928 йис]]ан ноябрь вацра Дагъустандин АССР-да кантонриз паюнин система къуватда гьатнававиляй вири округар терг авунай. Округдин къене сифте кантонар, гуьгъуьнлай гьа кантонрикай гилан районар тешкилнай.

==Агьалияр==
[[1886 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрив кьурвал, округда 79 796 касди уьмуьр ийизвай &lt;ref name=&quot;этнокавказ&quot;&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Дагъустан вилаятдин агьалияр 1886 йисуз]&lt;/ref&gt;. 

1886 йисан малуматриз килигна, округда авай миллетар &lt;ref name=&quot;этнокавказ&quot; /&gt;: 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0&quot;
! Вири !! [[лезгияр]] !! [[табасаранар|табасар.]] !! [[агъулар]] !! [[Сувун чувудар|с.чувудар]] ¹ !! [[цӀапар]]
|-
| '''79 796''' &lt;br /&gt; '''(100 %)''' ||55 233 &lt;br /&gt; (69,2 %) ||14 397 &lt;br /&gt;(18 %)||6 135 &lt;br /&gt;(7,7 %)||2 629 &lt;br /&gt;(3,3 %)||1 402&lt;br /&gt;(1,8 %)
|}

Къейдер: &lt;br /&gt; 1. Ина сувун чувудрин кьадардик [[татар]]ни ква.

== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
{{Дагъустандин вилаят}}
[[Категория:Дагъустан вилаятдин округар]]
[[Категория:Дагъустандин АССРдин округар]]</text>
      <sha1>trrq9jlaxt4o3fjc4byc9y31a5n4r2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Экен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5028</id>
    <revision>
      <id>98487</id>
      <parentid>91348</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5636" sha1="l8g2z2b1y8pgks6tmago7xb3iibz06o" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2
|тӀвар=ЭкъвентIил
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    = {{lang-ru|Экендиль}}
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
  |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =45|lat_sec =00
  |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =07|lon_sec =58
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум  =0
 |региондин картадин алцум    =0
 |райондин картадин алцум     =300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = 
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = СтӀал Сулейман район
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    =
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = гьуьлуьн дережадилай &lt;br /&gt;371 м
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |агьалияр                = 439
  |сиягьдиз къачур йис    = 
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[лезгияр]]
  |динар                  = [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул              = +4
 |DST                     = 
 |телефондин код          = +7 87236
 |почтунин индекс         = 368773 
 |почтайрин индексар      = 
 |автомобилдин код        = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  = 82 247 835 004 
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 }}

'''ЭкъвентIил''' ({{lang-ru|Экендиль}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[СтӀал Сулейман район]]да авай, [[КӀварчагърин хуьруьнсовет|«КӀварчагърин» хуьруьнсовет]]дик акатзавай хуьр.

== География ==
Хуьр [[СтӀал Сулейман район]]дин кеферда, райондин юкь тир [[Кьасумхуьр]]елай 9 км яргъал, иер КӀварчагъ дугунда чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьрер: [[НуьцӀуьгъ]], [[КӀварчагъ]], [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Имамкъулудхуьр]].

==Тарих==
Хуьр арадал атай тарих малум туш. ТӀварцӀикай баянар гун мумкин туш. 

Хуьрелай 3 км кьибле пата, кьакьан чкадал, архиологиядин имарат — «ЦӀуру Экен» тӀвар алай фад заманада инсанар яшамиш хьайи чка ава. ЦӀуру Экендин рагъакӀидай патан къерехда ава мискӀиндилай рагъакӀидай пата НуьцӀуьгъви Абдулкериман пӀир - мавзолей ава. [[1963 йис]]уз ЦӀуру Экендин эгьлияр [[кьулувал]]диз куьч хьана гилан Экен хуьр арадал гъанвай.

[[XIX виш йис]]уз Экен хуьр вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Куьре округ]]дин [[Кьибле - Табасарандин наибвал]]диз талукь тир. [[Зизик]], Имамкъулидхуьр ва [[КӀварчагъ]] хуьрерихъ галаз КӀварчагърин хуьруьнжемятдик квай. 

==Агьалияр==
Алай чӀавуз хуьруьн 134 кӀвале 439 кас яшамиш жезва. Агьалидин вири [[лезгияр]], [[суьннияр|суьнни]] - [[мусурманар]] я. [[1886 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматрив кьурвал, хуьре 36 майишатар авай, агьалийрин кьадар 183 кас тир: [[табасаранар]] — 11 (6,0%), лезгияр — 172 (94,0%). &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/yuzhnotabasaran1886.html 1886 йисуз Кьибле - Табасарандин наибвалдин агьалияр]&lt;/ref&gt;

== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?sect=183 СтӀал Сулейман райондин официал сайтуна Экен хуьруькай куьруь малуматар]

{{СтӀал Сулейман райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:СтӀал Сулейман райондин хуьрер]]
[[Категория:Лезги хуьрер]]</text>
      <sha1>l8g2z2b1y8pgks6tmago7xb3iibz06o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>КӀири Буба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6500</id>
    <revision>
      <id>98475</id>
      <parentid>98239</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T07:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="9sahoj5fivbhv197i8jprq3rndsqobr" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀварцӀин оригинал   = 
 | Шикил            =
 | Гьяркьуьвал           = 250px
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = КIири Буба, КIири Бо
 | Хайи тарих    = 1870-й йисарин эхир
 | Хайи чка   = [[Куьре округ]], [[Кьурагь наибвал]], [[КӀири]] хуьр
 | Кьиникьин тарих      = [[1908 йис]]
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = Урусатдин империя
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = 
 | Къуллугъдин йисар  = 
 | ТӀвар      = абрекI 
 | Часть             = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер            = 
 | Пишкешарни премияяр       = 
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул          = 
 | Викигьамбар        = 
}}
'''КӀири Абдуллагь (Буба, Бо)''' —  [[лезгияр|лезги]] нухан [[абрекI]], [[Кеферпатан Къавкъаз]]да “'''КӀири  Буба'''” лакӀабдалди тIвар ван авай тир. Ада гьахъвилин пад кьазвай, зайифбуруз гъиляй къведай куьмекар гузвай, къаних ва чӀуру къилихрин инсанрин аксиниз экъечӀзавай, шкьакь девлетлубур тарашна пулар - девлетар кесибриз арада пайзавай.

==Уьмуьрдикай==
1870 йисарин эхирдиз К1ири хуьре хьанва дидедлай. Урус ч1алал &quot;Лезгинский Робин Гуд&quot; т1варцел ван ктвазва. &lt;ref&gt;Кири Буба&lt;/ref&gt;

==КӀири Абдуллагь зариятда==
Лезги зариятда КӀири Бубадин амалрин ва вичин тарифар ийизвай гзаф шийирар ава, месела [[Билал Адилов]]ан «Дамах ая» шиирдин кьатӀ:

“Ваз чидани КӀири буба вуж ятӀа &lt;br /&gt;
И кьегьал кас  адалатдин женг чугур?&lt;br /&gt;
Бубадин тӀвар къе мецерал алатӀа&lt;br /&gt;
Са чӀавузни лезгидин  юкь жеч какур !”

Халкьдин туькӀуьрай сивин эсеррикай аквазвайвал, КӀири Бубадин къамат кесиб къатар патал камалэгьлидин, кьегьалдин, гьахъвилиз къуллугъзавай ватандашдинди тир &lt;ref&gt;[http://lezgi.etnosmi.ru/one_stat.php?id=5800 Чи дагъларин тарихдай]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://lezgi-yar.ru/news/kiri_buba_lezginskij_robin_gud/2011-02-18-122 Кири Буба – лезгинский «Робин Гуд»]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.adamalla.com/showthread.php?t=10609 КӀири Бубадин биография]

[[Категория:Лезги кьегьалар]]</text>
      <sha1>9sahoj5fivbhv197i8jprq3rndsqobr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98476</id>
      <parentid>98475</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T08:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>/* Уьмуьрдикай */</comment>
      <origin>98476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3931" sha1="i4elv0m4644552r126zwra0n4rapm88" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀварцӀин оригинал   = 
 | Шикил            =
 | Гьяркьуьвал           = 250px
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = КIири Буба, КIири Бо
 | Хайи тарих    = 1870-й йисарин эхир
 | Хайи чка   = [[Куьре округ]], [[Кьурагь наибвал]], [[КӀири]] хуьр
 | Кьиникьин тарих      = [[1908 йис]]
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = Урусатдин империя
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = 
 | Къуллугъдин йисар  = 
 | ТӀвар      = абрекI 
 | Часть             = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер            = 
 | Пишкешарни премияяр       = 
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул          = 
 | Викигьамбар        = 
}}
'''КӀири Абдуллагь (Буба, Бо)''' —  [[лезгияр|лезги]] нухан [[абрекI|гъабрекI]], [[Кеферпатан Къавкъаз]]да “'''КӀири  Буба'''” лакӀабдалди тIвар ван авай тир. Ада гьахъвилин пад кьазвай, зайифбуруз гъиляй къведай куьмекар гузвай, къаних ва чӀуру къилихрин инсанрин аксиниз экъечӀзавай, шкьакь девлетлубур тарашна пулар - девлетар кесибриз арада пайзавай.

==Уьмуьрдикай==
ГъабрекI 1870 йисарин эхирдиз К1ири хуьре дидедлай хьанва. Гъвечи чIавуз адаз Али лугьуз эвердай, ахпа чIехи хьайила Абдуллагь тIвар гана, халкьдин юкьа КIири Буба лак1абдлал чир хьана, К1ири - адан хайи хуьр, Буба - ан ч1авуз ч1ехивал айизвай ксариз гузвай лак1аб тий. Урус ч1алални &quot;Лезгинский Робин Гуд&quot; т1варцел ван ктвазва. &lt;ref&gt;Кири Буба&lt;/ref&gt;

==КӀири Абдуллагь зариятда==
Лезги зариятда КӀири Бубадин амалрин ва вичин тарифар ийизвай гзаф шийирар ава, месела [[Билал Адилов]]ан «Дамах ая» шиирдин кьатӀ:

“Ваз чидани КӀири буба вуж ятӀа &lt;br /&gt;
И кьегьал кас  адалатдин женг чугур?&lt;br /&gt;
Бубадин тӀвар къе мецерал алатӀа&lt;br /&gt;
Са чӀавузни лезгидин  юкь жеч какур !”

Халкьдин туькӀуьрай сивин эсеррикай аквазвайвал, КӀири Бубадин къамат кесиб къатар патал камалэгьлидин, кьегьалдин, гьахъвилиз къуллугъзавай ватандашдинди тир &lt;ref&gt;[http://lezgi.etnosmi.ru/one_stat.php?id=5800 Чи дагъларин тарихдай]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://lezgi-yar.ru/news/kiri_buba_lezginskij_robin_gud/2011-02-18-122 Кири Буба – лезгинский «Робин Гуд»]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.adamalla.com/showthread.php?t=10609 КӀири Бубадин биография]

[[Категория:Лезги кьегьалар]]</text>
      <sha1>i4elv0m4644552r126zwra0n4rapm88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кас сув</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14256</id>
    <revision>
      <id>98477</id>
      <parentid>91939</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T08:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="gdu12p80hm5ziabxyn4pzvi6wua2cw9" xml:space="preserve">{{Сув|тӀвар=Кас сув|шикил=Shakhdag.jpg|алай чка={{Азербайжандин пайдах}} [[Азербайжан]]|суван система=[[ЧӀехи Къавкъаз]]|яргъивал=|гьяркьуьвал=|майдан=|виридалай кьакьан чка=4243 м|арадал атунин девир=|садлагьай хкаж хьун=Андрей Пастухов, 1892}}

'''Кас сув, Каскьил''' &lt;ref&gt;[https://static.freereferats.ru › PDF]&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Шахдаг}}; {{lang-az|Şah dağı, Şahdağ}}) —  [[Азербайжан|Азербайжанда]]  чка къунвай, [[ЧӀехи Къавкъаз|ЧӀехи Къавкъаздин]] суварин системадин [[Къавкъаздин Кьилин ЦӀиргъ|Къавкъаздин Кьилин ЦӀиргъинин]] кӀукӀ. Къакъанвал — 4243 м.

== ТӀвар ==
Кас сувуз урусари Шахдаг лугьузва, и гафни фарс ва туьрк гафар «шагь» ва «дагъ» гафарикай къзвезва. Гзаф инсанриз ин сув Шагьдагъ хьиз чизва, амма кцӀарвири чпин суваз Кас сув яни КцӀарин сув лугьузва.

==Тарих==
Ягъияр и ччилериз къведамаз, лезги сихилар чеб хуьн патал и суваз акъагъдай. Аялар, рушар, пупар, кьуьзуьбур и сува жедай амма чеб ягъири галаз кӀикӀиз фидай. Игилан сихиларин чӀехи пай Кас сувай эвецӀна.

== Малумат ==
Кас сува гьава зулун варцариз икӀ я:

* 1500м — −7,0 и +17,5 +5,1
* 2500м — −13,5 и +12 −0,8
* 3500м — −19,5 и +5,3 −7,0
* 4243м — −24,7 и −0,2 −12,5

Муркар 2500—2600 м ахпа жезва.

== Баянар ==
{{Баянар}}

[[Категория:Азербайжандин суван кукӀвар]]
[[Категория:Къавкъаздин суван кукӀвар]]</text>
      <sha1>gdu12p80hm5ziabxyn4pzvi6wua2cw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имамкъулудхев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17403</id>
    <revision>
      <id>98478</id>
      <timestamp>2026-06-13T09:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>Новая страница: «{{Сув|тӀвар=Имамкъулудхев|шикил=|алай чка={{Дагъустандин пайдах}} [[Дагъустан]], Дере ккам, Имамкъулудхуьр|суван система=|яргъивал=41.81843185384425|гьяркьуьвал=48.159998423971125|майдан=|виридалай кьакьан чка=518 м|арадал атунин девир=|садлагьай хкаж хьун=}}'''Имамкъулудхев'...»</comment>
      <origin>98478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="5jm1s0hcev04x4ncunclw84g5c535h5" xml:space="preserve">{{Сув|тӀвар=Имамкъулудхев|шикил=|алай чка={{Дагъустандин пайдах}} [[Дагъустан]], Дере ккам, Имамкъулудхуьр|суван система=|яргъивал=41.81843185384425|гьяркьуьвал=48.159998423971125|майдан=|виридалай кьакьан чка=518 м|арадал атунин девир=|садлагьай хкаж хьун=}}'''Имамкъулудхев''' ({{lang-ru|гора Имам-кули-кент}}; {{lang-en|Mount Imam-Kuli-kent}}) — [[Дагъустан|Дагъустандин]] виликан лезги хуьр тий Имамкъулудхуьруьн (гилан Табасаран райондин Сиртич хуьр) патав гвай сув. Карчаг хуьрелай 4-5 км, Сиртич хуьруьз 6 км я. Кьакьанвал — 518 м&lt;ref&gt;https://www.google.com/maps/place/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0+%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%B8-%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D1%82/@41.8235199,48.161505,1541m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x40483184705dd06b:0x48a04bc8f15917!8m2!3d41.8222222!4d48.161111!16s%2Fg%2F1vfwb9yp!5m1!1e4?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://peakvisor.com/peak/gora-imam-kuli-kent.html&lt;/ref&gt;.

== ТӀварцӀин мана ==
Имамкъулудхуьруьн патав гвай хев, хев сувун кама авай пад лагьай ч1ал я.

== ЭлячӀунар ==

*</text>
      <sha1>5jm1s0hcev04x4ncunclw84g5c535h5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98479</id>
      <parentid>98478</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <origin>98479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="7la1ly9eulqrdym0jai75zezzw7prtw" xml:space="preserve">{{Сув|тӀвар=Имамкъулудхев|шикил=|алай чка={{Дагъустандин пайдах}} [[Дагъустан]], Дере ккам, Имамкъулудхуьр|суван система=|яргъивал=41.81843185384425|гьяркьуьвал=48.159998423971125|майдан=|виридалай кьакьан чка=518 м|арадал атунин девир=|садлагьай хкаж хьун=}}'''Имамкъулудхев''' ({{lang-ru|гора Имам-кули-кент}}; {{lang-en|Mount Imam-Kuli-kent}}) — [[Дагъустан|Дагъустандин]] виликан лезги хуьр тий Имамкъулудхуьруьн (гилан Табасаран райондин Сиртич хуьр) патав гвай сув. Карчаг хуьрелай 4-5 км, Сиртич хуьруьз 6 км я. Кьакьанвал — 518 м&lt;ref&gt;https://www.google.com/maps/place/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0+%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%B8-%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D1%82/@41.8235199,48.161505,1541m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x40483184705dd06b:0x48a04bc8f15917!8m2!3d41.8222222!4d48.161111!16s%2Fg%2F1vfwb9yp!5m1!1e4?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://peakvisor.com/peak/gora-imam-kuli-kent.html&lt;/ref&gt;.

== ТӀварцӀин мана ==
[[Имамкъулудхуьр]]&lt;nowiki/&gt;уьн патав гвай хев, хев сувун кама авай пад лагьай ч1ал я.

== ЭлячӀунар ==

*</text>
      <sha1>7la1ly9eulqrdym0jai75zezzw7prtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имамкъулудхуьр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17404</id>
    <revision>
      <id>98482</id>
      <timestamp>2026-06-13T09:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>Новая страница: «{{ЯШЧ2|тӀвар=Имамкъулудхуьр|статус=Хуьр|вичин чӀалал тӀвар={{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}|ЯШЧдин статус=|уьлкве=Урусат|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=19|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|CoordAddon=|CoordScale=|гьукуматдин картадин алцум=|региондин картадин алцум=|райондин картадин алцум=|региондин...»</comment>
      <origin>98482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="9xr35qm67xr9y400p89wyax45kcmany" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2|тӀвар=Имамкъулудхуьр|статус=Хуьр|вичин чӀалал тӀвар={{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}|ЯШЧдин статус=|уьлкве=Урусат|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=19|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|CoordAddon=|CoordScale=|гьукуматдин картадин алцум=|региондин картадин алцум=|райондин картадин алцум=|региондин жуьре=Федерациядин субъект|регион=Дагъустан|регион таблицада=|райондин жуьре=Муниципал район|район=Табасаран район|жемятдин жуьре=Дере ккам|жемят=Деревияр|жемят таблицада=|къенепатан паюнар=|кьилин жуьре=|кьил=|бине эцигай тарих=|статус йисалай=|кьакьанвилин жуьре=|ЯШЧдин кьакьанвал=|климат=|официал чӀал=лезги|агьалияр=|сиягьдиз къачур йис=|къалинвал=|агломерация=|миллетар=[[лезгияр]]|динар=[[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]|чпи-чпиз гузвай тӀвар=|сятдин чӀул=+4|DST=|телефондин код=|почтунин индекс=|почтайрин индексар=|автомобилдин код=05|идентификатордин жуьре=|цифрадин идентификатор=|Commons-ра категория=|сайт=|сайтдин чӀал=}}'''Имамкъулудхуьр''' ({{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}) — чIур хьанвай са лезги хуьр. [[Дагъустан]] республикадин [[Дере ккам|Дере ккамина]] (игилан [[Табасаран район|Табасаран районда]]) виликан чIавара авай лезги хуьр тира, игила хуьр гадарнава, адан чкадал сувун хуьерай Ц1уру Сч1арай (Сиртич) табасаранар атана Ц1ийи Сиртич хуьр ктванва. Хуьруьн патал [[Имамкъулудхев]] сув гала.

== География ==
Хуьр [[Дагъустан Республика|Дагъустан Республикадин]] Дере ккамани (игилан [[Табасаран район|Табасаран районда)]] Сч1ар (Сиртич) хуьруьн чкадал,  [[Имамкъулудхев]] патав гвай.

== Тарих ==
1836 йисуз Имамкъулудхуьр ({{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}) Дере ккамун (магъалдин) лезги хуьрерин юкьа ава [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Экен|ЭкъвентIил]], [[НуьцӀуьгъ]] ва [[КӀварчагъ|КӀварчагъдин]] патав гваз&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статистическом, этнографическом, топографическом и финансовом отношениях. Ч. 4.&amp;#x20;— 1836.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;194.&lt;/ref&gt;. 

1926 йисуз Советрин Дагъустан ({{lang-ru| Дагестанский АССР }}) хьайила, Имамкъулудхуьр санал [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Экен|ЭкъвентIил]], ва [[КӀварчагъ]] галаз Цицик к1ват1алдин (сельсоветрин) Куьре мухъина(округ) хьана&lt;ref&gt;Материалы Всесоюзной переписи населения 1926 года по Дагестанской АССР. Вып. 1. Список населённых мест Дагестанской АССР.&amp;#x20;— Махач-Кала: Изд. Дагстатуправления, 1927.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;102.&lt;/ref&gt;.

== Агьалияр ==
Агьалияр вири Дере ккамин [[лезгияр]] тир, [[Сунияр|суни]] - [[мусурманар]] тир. Са чӀавуз хуьр ичӀизва, ахпани табасаранар къвезва.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==</text>
      <sha1>9xr35qm67xr9y400p89wyax45kcmany</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98483</id>
      <parentid>98482</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарих */</comment>
      <origin>98483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5118" sha1="knm6987gd10sk0iswqbardmrswk7eb4" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2|тӀвар=Имамкъулудхуьр|статус=Хуьр|вичин чӀалал тӀвар={{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}|ЯШЧдин статус=|уьлкве=Урусат|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=19|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|CoordAddon=|CoordScale=|гьукуматдин картадин алцум=|региондин картадин алцум=|райондин картадин алцум=|региондин жуьре=Федерациядин субъект|регион=Дагъустан|регион таблицада=|райондин жуьре=Муниципал район|район=Табасаран район|жемятдин жуьре=Дере ккам|жемят=Деревияр|жемят таблицада=|къенепатан паюнар=|кьилин жуьре=|кьил=|бине эцигай тарих=|статус йисалай=|кьакьанвилин жуьре=|ЯШЧдин кьакьанвал=|климат=|официал чӀал=лезги|агьалияр=|сиягьдиз къачур йис=|къалинвал=|агломерация=|миллетар=[[лезгияр]]|динар=[[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]|чпи-чпиз гузвай тӀвар=|сятдин чӀул=+4|DST=|телефондин код=|почтунин индекс=|почтайрин индексар=|автомобилдин код=05|идентификатордин жуьре=|цифрадин идентификатор=|Commons-ра категория=|сайт=|сайтдин чӀал=}}'''Имамкъулудхуьр''' ({{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}) — чIур хьанвай са лезги хуьр. [[Дагъустан]] республикадин [[Дере ккам|Дере ккамина]] (игилан [[Табасаран район|Табасаран районда]]) виликан чIавара авай лезги хуьр тира, игила хуьр гадарнава, адан чкадал сувун хуьерай Ц1уру Сч1арай (Сиртич) табасаранар атана Ц1ийи Сиртич хуьр ктванва. Хуьруьн патал [[Имамкъулудхев]] сув гала.

== География ==
Хуьр [[Дагъустан Республика|Дагъустан Республикадин]] Дере ккамани (игилан [[Табасаран район|Табасаран районда)]] Сч1ар (Сиртич) хуьруьн чкадал,  [[Имамкъулудхев]] патав гвай.

== Тарих ==
[[XIX виш йис|XIX виш йисуз]] лезги хуьр Имамкъулудхуьр вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя|Урусат империядин]] гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят|Дагъустан вилаятдин]] [[Куьре округ|Куьре округдин]] [[Кьибле - Табасарандин наибвал|Кьибле - Табасарандин наибвалдиз]] талукь тир. [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], КӀварчагъ ва [[Экен|ЭкъвентIил]], хуьрерихъ галаз КӀварчагърин лезги хуьруьнжемятдик квай. 

1836 йисуз Имамкъулудхуьр ({{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}) Дере ккамун (магъалдин) лезги хуьрерин юкьа ава [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик,]] [[Экен|ЭкъвентIил]], [[НуьцӀуьгъ]] ва [[КӀварчагъ|КӀварчагъдин]] патав гваз&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статистическом, этнографическом, топографическом и финансовом отношениях. Ч. 4.&amp;#x20;— 1836.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;194.&lt;/ref&gt;. 

1926 йисуз Советрин Дагъустан ({{lang-ru| Дагестанский АССР }}) хьайила, Имамкъулудхуьр санал [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Экен|ЭкъвентIил]], ва [[КӀварчагъ]] галаз Цицик к1ват1алдин (сельсоветрин) Куьре мухъина(округ) хьана&lt;ref&gt;Материалы Всесоюзной переписи населения 1926 года по Дагестанской АССР. Вып. 1. Список населённых мест Дагестанской АССР.&amp;#x20;— Махач-Кала: Изд. Дагстатуправления, 1927.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;102.&lt;/ref&gt;.

== Агьалияр ==
Агьалияр вири Дере ккамин [[лезгияр]] тир, [[Сунияр|суни]] - [[мусурманар]] тир. Са чӀавуз хуьр ичӀизва, ахпани табасаранар къвезва.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==</text>
      <sha1>knm6987gd10sk0iswqbardmrswk7eb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98484</id>
      <parentid>98483</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>/* География */</comment>
      <origin>98484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5639" sha1="owpvkbpq7y02zfo2n4i75bkdfx5w0on" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2|тӀвар=Имамкъулудхуьр|статус=Хуьр|вичин чӀалал тӀвар={{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}|ЯШЧдин статус=|уьлкве=Урусат|lat_dir=|lat_deg=|lat_min=|lat_sec=19|lon_dir=|lon_deg=|lon_min=|lon_sec=|CoordAddon=|CoordScale=|гьукуматдин картадин алцум=|региондин картадин алцум=|райондин картадин алцум=|региондин жуьре=Федерациядин субъект|регион=Дагъустан|регион таблицада=|райондин жуьре=Муниципал район|район=Табасаран район|жемятдин жуьре=Дере ккам|жемят=Деревияр|жемят таблицада=|къенепатан паюнар=|кьилин жуьре=|кьил=|бине эцигай тарих=|статус йисалай=|кьакьанвилин жуьре=|ЯШЧдин кьакьанвал=|климат=|официал чӀал=лезги|агьалияр=|сиягьдиз къачур йис=|къалинвал=|агломерация=|миллетар=[[лезгияр]]|динар=[[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]|чпи-чпиз гузвай тӀвар=|сятдин чӀул=+4|DST=|телефондин код=|почтунин индекс=|почтайрин индексар=|автомобилдин код=05|идентификатордин жуьре=|цифрадин идентификатор=|Commons-ра категория=|сайт=|сайтдин чӀал=}}'''Имамкъулудхуьр''' ({{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}) — чIур хьанвай са лезги хуьр. [[Дагъустан]] республикадин [[Дере ккам|Дере ккамина]] (игилан [[Табасаран район|Табасаран районда]]) виликан чIавара авай лезги хуьр тира, игила хуьр гадарнава, адан чкадал сувун хуьерай Ц1уру Сч1арай (Сиртич) табасаранар атана Ц1ийи Сиртич хуьр ктванва. Хуьруьн патал [[Имамкъулудхев]] сув гала.

== География ==
Хуьр [[Дагъустан Республика|Дагъустан Республикадин]] Дере ккамани (игилан [[Табасаран район|Табасаран районда)]] Сч1ар (Сиртич) хуьруьн чкадал,  [[Имамкъулудхев]] патав гвай.

== ТIвар ==
Имамкъулудхуьр т1варциз мукьва т1вар алай хуьр [[КцӀар район|Кц1арани]] ава, амма адан т1вар [[Манкъулидхуьр]]('''Макъудхуьр''') я, урусдал Дере ккамина(игилан Табасаран район) авай лезги хуьруьз ''&quot;Имам-Кул'''и'''-Кент&quot;'' лугьузва, Кц1ара авай лезги хуьруьз ''&quot;Имамкул'''у'''кент&quot;'' лугьузва.

== Тарих ==
[[XIX виш йис|XIX виш йисуз]] лезги хуьр Имамкъулудхуьр вири Куьре округдихъ галаз [[Урусат империя|Урусат империядин]] гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят|Дагъустан вилаятдин]] [[Куьре округ|Куьре округдин]] [[Кьибле - Табасарандин наибвал|Кьибле - Табасарандин наибвалдиз]] талукь тир. [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], КӀварчагъ ва [[Экен|ЭкъвентIил]], хуьрерихъ галаз КӀварчагърин лезги хуьруьнжемятдик квай. 

1836 йисуз Имамкъулудхуьр ({{lang-ru|Имам-Кули-Кент}}) Дере ккамун (магъалдин) лезги хуьрерин юкьа ава [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик,]] [[Экен|ЭкъвентIил]], [[НуьцӀуьгъ]] ва [[КӀварчагъ|КӀварчагъдин]] патав гваз&lt;ref&gt;Обозрение российских владений за Кавказом в статистическом, этнографическом, топографическом и финансовом отношениях. Ч. 4.&amp;#x20;— 1836.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;194.&lt;/ref&gt;. 

1926 йисуз Советрин Дагъустан ({{lang-ru| Дагестанский АССР }}) хьайила, Имамкъулудхуьр санал [[Зизик (СтӀал Сулейман район)|Цицик]], [[Экен|ЭкъвентIил]], ва [[КӀварчагъ]] галаз Цицик к1ват1алдин (сельсоветрин) Куьре мухъина(округ) хьана&lt;ref&gt;Материалы Всесоюзной переписи населения 1926 года по Дагестанской АССР. Вып. 1. Список населённых мест Дагестанской АССР.&amp;#x20;— Махач-Кала: Изд. Дагстатуправления, 1927.&amp;#x20;— С.&amp;#x20;102.&lt;/ref&gt;.

== Агьалияр ==
Агьалияр вири Дере ккамин [[лезгияр]] тир, [[Сунияр|суни]] - [[мусурманар]] тир. Са чӀавуз хуьр ичӀизва, ахпани табасаранар къвезва.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==</text>
      <sha1>owpvkbpq7y02zfo2n4i75bkdfx5w0on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келез-Хев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17405</id>
    <revision>
      <id>98490</id>
      <timestamp>2026-06-13T10:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-34801-92</username>
        <id>12968</id>
      </contributor>
      <comment>Новая страница: «{{Сув|тӀвар=Келез-Хев|шикил=|алай чка={{Дагъустандин пайдах}} [[Дагъустан]], Ахцегь|суван система=|яргъивал=|гьяркьуьвал=|майдан=|виридалай кьакьан чка=|арадал атунин девир=|садлагьай хкаж хьун=}}'''Келез-Хев''' ({{lang-ru|Келез-Хев}}; ) — [[Дагъустан|Дагъустандин]]&lt;nowik...»</comment>
      <origin>98490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="p21firqsa7cepusuln5e0yt4cvym58n" xml:space="preserve">{{Сув|тӀвар=Келез-Хев|шикил=|алай чка={{Дагъустандин пайдах}} [[Дагъустан]], Ахцегь|суван система=|яргъивал=|гьяркьуьвал=|майдан=|виридалай кьакьан чка=|арадал атунин девир=|садлагьай хкаж хьун=}}'''Келез-Хев''' ({{lang-ru|Келез-Хев}}; ) — [[Дагъустан|Дагъустандин]]&lt;nowiki/&gt;да Ахцегь хуьре авай сув&lt;ref&gt;https://www.google.com/maps/place/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B0+%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BC-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%B8-%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D1%82/@41.8235199,48.161505,1541m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x40483184705dd06b:0x48a04bc8f15917!8m2!3d41.8222222!4d48.161111!16s%2Fg%2F1vfwb9yp!5m1!1e4?entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDYxMC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://peakvisor.com/peak/gora-imam-kuli-kent.html&lt;/ref&gt;.

== ТӀварцӀин мана ==
Келез хев, хев сувун кам пад я.

== ЭлячӀунар ==

*</text>
      <sha1>p21firqsa7cepusuln5e0yt4cvym58n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>