Wikipedia
lgwiki
https://lg.wikipedia.org/wiki/Olupapula_Olusooka
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ewakuumirwa Eggaali Y'omukka (Estacion) Bajo Hondo
0
7460
46758
30511
2026-04-03T04:44:21Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46758
wikitext
text/x-wiki
'''Ekifo Ewakuumirwa Eggaali Y'omukka (Estacion) Bajo Hondo,''' kisangibwa ku lumu ku nguundo ebbiri ez'eggaali y'omukka ezaazimbibwa kampuni z'e Bulaaya ez'enjawulo nga zigenda mu maserengeta g'ekibuga [[Buenos Aires]]. Ekifo kino kisangibwa ku kyalo Bajo Hondo mu Municipaali ya Coronel Rosales.
== Ebyafaayo ==
Ebyafaayo by'ekifo kino, bifaanana n'ebyo eby'ebyalo/abibuga ebikiriraanye anti byonna byatondebwawo lwa nguundo z'eggali y'omukka okuzimbibwa mu bitundu ebyo.
Ekifo kino kyazimbibwa kampuni ya [[Bufalansa]] eyitibwa "[[Compagnie de Chemins de Fer Rosario-Puerto Belgrano]]". Kyaggulibwawo nga lumu Gatonnya 1910.<ref>http://www.histarmar.com.ar/Armada%20Argentina/ArsenalPtoBelgrano/FCRPB.htm</ref>
[[File:Estacion Bajo Hondo del Ferrocarril Rosario Puerto Belgrano.jpg|left|thumb|Ekifo Ewakuumirwa Eggaali Y'omukka Bajo Hondo]]Okubalukawo kwa ssematalo eyasooka kwakosa nnyo enzirukanya y'oluguudo lw'eggaali y'omukka
[[File:Estacion Bajo Hondo de Ferrocarril Rosario Puerto Belgrano (Vista Sur).jpg|thumb]]
luno, anti [[Bufalansa]] yali tekyasobola kuluteekamu ssente. Mu 1948 gavumenti ya Argentina yalweddiza.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ara.mil.ar/archivos/Docs/FCRPB_%20Moran.pdf |access-date=2019-01-03 |archive-date=2017-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001225955/http://www.ara.mil.ar/archivos/Docs/FCRPB_%20Moran.pdf |url-status=dead }}</ref>
Oluguudo lw'eggaali y'omukka luno, lwalekera awo okukola mu myaka gy'ensavu (1970s).
Mu myaka gy'ekyenda(1990s), Ekitundu ky'oluguudo luno eky'omumbambuka kyatandika okuddukanyizibwa kampuni ey'obwannannyini n'okutuusa kati. ekitundu ky'omumaserengeta tekikola olw'ensonga nti mu myaka gy'ekinaana (1980s), ekitundu ku luguudo luno ekweza Kilomita nga amakumi ana (40kms), kyayonoonebwa amataba.<ref>{{Cite web |url=http://www.infonews.com/nota/11908/breve-historia-de-la-privatizacion-de-los |title=Archive copy |access-date=2019-01-03 |archive-date=2018-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229045335/http://www.infonews.com/nota/11908/breve-historia-de-la-privatizacion-de-los |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.pagina12.com.ar/diario/economia/subnotas/2-59593-2012-07-02.html</ref><br />
<br />
== Akabenje ==
[[File:Avro 504N 1.jpg|thumb|Mu kifaanayi; ekika ky'ennyonyi eyatomera ekizimbe ekisangibwa ewakuumirwa/ewalindirwa eggaali y'omukka e Bajo Hondo.]]
Ku makya g'olunaku lwa Museenene 27 1930 (Nov 27 1930), ennyonyi y'amagye g'okumazzi, ekiwawaatiro kyayo kyatomera ekizimbe ekiri ewalindirwa eggaali y'omukka " Estacion Bajo hondo, ekizimbe ne kisaanawo, n'ennyonyi n'egwa n'ekwata omuliro nayo n'esaanawo. N'okutuusa kati ekizimbe kino tekizzibwwangawo. ( Ebisigala byakyo byebikyaaliwo).<ref>http://lodelpampa.com.ar/Relatos/2015_FSRPB/2015_FSRPB_40_BajoHondoPringles.htm</ref><ref>http://boletincaminosdehierro.blogspot.com/2011/12/caminos-de-hierro-en-bahia-blanca.html</ref>
== Biggyiddwa ==
en6wh0dd8hrkfxxhg7gwujgrgyvcpfp
Anita Among
0
7847
46750
45776
2026-04-02T23:43:08Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46750
wikitext
text/x-wiki
'''Anita Annet Among''' yazaalibwa 23 Ogwekkuminoogumu 1973. Munnayuganda, mubalirizi w'ebitabo, munnamateeka era munnabyabufuzi nga ye [[:en:List_of_speakers_of_the_Parliament_of_Uganda|Sipiika]] wa [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] ey'ekkumineemu okuva mu 2022.<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-03-25 |title=NRM's Anita Among beats Opposition's Basalirwa to become Speaker,after gathering a total number of 401 valid votes against 66 votes scored by her opponent Asuman Basalirwa in a speaker election held on 25th March 2022 at Kololo independence grounds Kampala. |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/nrm-s-anita-among-beats-opposition-s-basalirwa-to-become-speaker--3760166 |access-date=2022-03-25 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Speaker of Parliament |url=https://www.parliament.go.ug/speaker-of-parliament |access-date=2023-03-22 |website=Parliament of Uganda}}</ref> Mu kiseera kye kimu ye mubaka omukyala owa [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y'e Bukedea]], ekifo kye kimu ky'abaddemu okuva mu Paalamenti ey'ekkumi (2016–2021).<ref name="1R">{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=21 September 2016 |title=MP Among's rise, connections leave key questions unanswered |url=https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered |access-date=27 March 2021 |archive-date=2 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202182441/https://observer.ug/news-headlines/46562-mp-among-s-rise-connections-leave-key-questions-unanswered |url-status=dead }}</ref> Yali mu kibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|FDC]] nga taneegatta ku kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|NRM]] ekiri mu buyinza mwe yalondebwa ng’omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ey’ekkumi. Era ye mumyuka wa sipiika omukyala ow'okubiri mu byafaayo bya Paalamenti ya Uganda nga yadda mu bigere bya Rebecca Alitwala Kadaga.<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.parliament.go.ug |access-date=2025-03-31 |website=Parliament of Uganda}}</ref> Erinnya lye lyayogerwako mu kwemulugunya okw’okutulugunya kwa gavumenti ya Uganda okwaweebwayo mu kkooti y’ensi yonna.<ref>{{Cite web |date=2023-07-23 |title=Speaker Among named in fresh ICC torture petition |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/speaker-among-named-in-fresh-icc-torture-petition--4312870 |access-date=2023-08-29 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Ye mutandisi wa Bukedea Comprehensive Academy, essomero ly’ekisulo eryatandikibwawo mu 2018, nga Academy eno, esangibwa mu [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y’e Bukedea]],<ref>{{Cite web |date=2019-04-28 |title=Museveni: Anita Among is a 'Good Independent' MP |url=https://chimpreports.com/museveni-anita-among-is-a-good-independent-mp/ |access-date=2024-08-21 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref> era esomesa emisomo gy’eby'emikono ne mu mutwe okwongereza ku pulogulaamu z'eby'enjigiriza.<ref>{{Cite web |last=Betsy |first=Norah |date=2021-11-08 |title=Bukedea Comprehensive Academy, New Curriculum Implementation, Teaching and Learning Resources, ICT Club, Staff Professional Development. |url=https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ |access-date=2024-08-21 |website=KAWA Uganda |language=en-US |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821181615/https://kawa.ac.ug/bukedea-comprehensive-academy-new-curriculum-implementation-teaching-and-learning-resources-ict-club-staff-professional-development/ |url-status=dead }}</ref>
Era ye mutandisi wa Bukedea [[:en:Teaching_hospital|Teaching Hospital]] ne Bukedea Comprehensive [[:en:Stadium|Sports Park]] ebyagulwawo [[:en:Yoweri_Museveni|Pulezidenti Museveni]] mu 2024.<ref>{{Cite web |date=2024-01-15 |title=Among's teaching hospital opens |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/among-s-teaching-hospital-opens-4492296 |access-date=2025-08-10 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Stadium</ref>
== Obuto bwe n’okusoma ==
Among yazaalibwa mu Ssaza ly'e Bukedea, [[:en:Kumi_District|Disitulikiti y'e Kumi]], kati eyafuuka [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y'e Bukedea]] nga 23 Ogwekkuminogumu 1973 mu maka agaalimu abaana 48 - nga baganda be abasinga baali bawala. Yasomera mu masomero ag’omu kitundu mu pulayimale era ku mutendera guno, yayolesa amagezi eg'ekikka eky'awaggulu bwe yabuusibwa ebibiina okuva mu P.1 okutuuka ku P.3 n’oluvannyuma n’abuusibwa okudda mu P.5.
Emboozi ya Anita eraga okusoomoozebwa okungi abawala abato kwe basanga mu kufuna obuyigirize naddala mu bitundu obufumbo gyebusoosowazibwa okukira ebirala byonna. Wadde nga yasomanga bulungi, kitaawe yali ayagala afumbirwe ng’amaze okutuuka mu P.7 kubanga ye yali asinga kutwala nte ng’ekikulu okusinga okussa ssente mu kumuweerera. Kino kyaviirako Anita okudduka mu maka ga kitaawe era bwatyo n’atandika okukola ng'omukozi w'awaka mu maka ag’enjawulo.
Olw’okuba yali muto mu mulimu ogwo, yafunanga okusomoozebwa kungi omuli n’okugezaako okumusobyako omu ku bba ba mugandawe y'ennyini ekyamuwalirizza okuddamu okudduka awaka kyokka nga tewali yali amubuuza ku by’okweyongerayo okusoma.
Mu zimu ku mboozi ez'akafubo Anita zeyakola, yagamba nti, nalina okukkiriza nti "nze nina okubeera omuyivu asinga mu maka ga kitange" era leero ayimiridde ng'obujulizi ku maanyi g'eby'enjigiriza agakyusa n'amaanyi ageetaagisa okuvvuunuka enkola z'obuwangwa ezisimbye amakanda ennyo.
Yatikkirwa mu kuddukkanya bizinensi eya [[:en:Bachelor_of_Business_Administration|Bachelor of Business Administration]] okuva mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] mu 2005. Mu 2008, yaweebwa ddiguli ey'okubiri eya [[:en:Master_of_Business_Administration|Masters of Business Administration]],nga nayo yagifunira ku Ssettendekero wa Makerere.<ref name="2R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2022 |title=Parliament of Uganda: office of the speaker [Anita Among] |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107124413/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=178 |archive-date=7 January 2019 |access-date=2022-08-16 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
Mu 2018, Among yatikkirwa mu [[:en:Kampala_International_University|Kampala International University]], bweyafuna [[:en:Bachelor_of_Laws|ddiguli mu Mateeka]].<ref name="3R">{{Cite web |last=Mujuni |first=David |date=23 June 2018 |title=MP Anita Among Graduates From KIU |url=https://campusbee.ug/news/photos-mp-anita-among-graduates-from-kiu/ |access-date=6 January 2019 |publisher=Campusbee Uganda}}</ref> Mu kiseera ekyo yali mu nteekateeka y'okufuna ebisaanyizo by'okubeera [[:en:Chartered_Certified_Accountant|omubalirizi w'ebitabo bya Gavumenti ajjudde]].<ref name="2R"/>
== Emirimu ==
Okuva mu 1998 okutuuka 2006, Among yakolerako mu [[:en:Centenary_Bank|Banka ya Centenary]], emu ku [[:en:Commercial_bank|banka z'eby'obusuubuzi]] mu ggwanga ng'alongoosa bweyali mu luwummula lwe owa siniya ey'omukaaga. Obumalirivu n'okulafuubana kweyayolesa kwamusobozesa okufuna omulimu gw'okukwata sente. Mu 2006 ekiseera weyaviirayo, yali asuumusiddwa n'atuuka ku ddaala ery'akulira ettabi. Emyaaka ekkumi egy'agidirira okulondebwa kwe mu Paalamenti, yali aweerezaako ng'omusomesa mu by'obubalirizi, mu bbanguliro lya bannabizinensi erya Makerere University Business School ne Kampala International University.<ref name="2R"/>
=== Eby'obufuzi ===
Mu kulonda kwa babaka ba Paalamenti okw'emirundi ebiri mu 2007, [[:en:Bukedea_District|Disitulikiti y’e Bukedea]] bwe yatondebwawo, ne mu 2011, Among yawagulwa [[:en:Rose_Akol|Rose Akol]] ku kifo ky'omubaka omukyala akiikirira Disitulikiti ng'ono wa kibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM) .<ref name="1R"/>
Among, ng'aludde mu kibiina ky’eby'obufuzi ekivuganya gavumenti ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] (FDC), yeesimbawo mu 2016 ng’avuganya ku bwa nnamunigina. Yawangula era ye mubaka wa Paalamenti aliyo.<ref name="1R"/>
Mu 2020, yegatta ku kibiina kya National Resistance Movement (NRM) oluvannyuma lw’okuva mu kibiina kye ekya FDC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Centenary_Bank</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Centenary_Bank</ref>n’awangula mu kamyuufu. Mu kulonda kwa bonna okwa 2021, Among y’omu ku babaka abatono abayitamu nga tavuganyiziddwa okwegatta ku Paalamenti ey'ekkumineemu newankubadde ng’obuwanguzi bwe bwalimu okusika omugwa olw'okuba akakiiko k’eby'okulonda kalemesa abamu ku baali bamuvuganya okusunsulwa.<ref>{{Cite web |date=27 October 2020 |title=Voters petition EC over Bukedea MP's academic papers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/voters-petition-ec-over-bukedea-mp-s-academic-papers-2723060 |access-date=2021-04-03 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=George Okello |date=1 November 2020 |title=Bukedea Woman MP Anita Among unopposed as EC cancels nomination of her six rivals |url=https://www.pmldaily.com/news/politics/2020/11/bukedea-woman-mp-anita-among-unopposed-as-ec-cancels-nomination-of-her-six-rivals.html |access-date=3 April 2021 |website=PML Daily News}}</ref><ref>https://ugandaradionetwork.net/story/two-women-aspirants-blocked-from-nomination-in-bukedea</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-17 |title=Anita Among's Unopposed Victory Hanging On Thin Thread As Court Of Appeal Decides |url=https://eastnews.co.ug/anita-amongs-unopposed-victory-hanging-on-thin-thread-court-of-appeal-to-decide/ |access-date=2021-04-03 |website=East News |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413005202/https://eastnews.co.ug/anita-amongs-unopposed-victory-hanging-on-thin-thread-court-of-appeal-to-decide/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.independent.co.ug/court-declines-to-order-ec-to-degazette-mp-anita-among/</ref><ref>{{Cite web |date=2020-10-31 |title=MP Anita Among's opponent cries foul after she is declared unopposed in Bukedea |url=https://nilepost.co.ug/2020/10/31/mp-anita-amongs-opponent-cries-foul-after-she-is-declared-unopposed-in-bukedea/ |access-date=2021-04-03 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-23 |title=BREAKING! Court upholds EC's decision to Gazette MP Anita Among as "unopposed" |url=https://www.pmldaily.com/news/2021/03/122453.html |access-date=3 April 2021 |website=PML Daily News}}</ref>
Mu Paalamenti ey'ekkumi, Among yaweereza ng’omumyuka wa Ssentebe w’akakiiko akavunaanyizibwa ku bukiiko, ebitongole ebifuga amateeka n’ebitongole bya gavumenti (COSASE).<ref name="1R"/><ref name="2R"/><ref name="4R">{{Cite web |last=Dicta Asiimwe |last2=Halima Abdallah |date=5 January 2019 |title='Let us do our job,' opposition tells Uganda's Speaker |url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/ea/Uganda-FDC-Speaker-parliament-committees-leadership/4552908-4922828-13gd8wk/index.html |access-date=6 January 2016}}</ref>
Among yalangirira okuvuganya kwe ku ky’omumyuka wa Sipiika wa Paalamenti ya Uganda ey'ekkumineemu.<ref>{{Cite web |title=MP Anita Among Declares Bid for Deputy Speaker Slot |url=https://kampalapost.com/content/mp-anita-among-declares-bid-deputy-speaker-slot |access-date=2021-04-03 |website=The Kampala Post |archive-date=2021-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410151917/https://kampalapost.com/content/mp-anita-among-declares-bid-deputy-speaker-slot |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=3 February 2021 |title=Battle for Deputy Speaker job heats up as minister joins race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/battle-for-deputy-speaker-job-heats-up-as-minister-joins-race--3277906 |access-date=2021-04-03 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-18 |title=Deputy speaker's race: Bukedi MPs ask Oboth Oboth to do more consultions |url=https://www.independent.co.ug/deputy-speakers-race-bukedi-mps-ask-oboth-oboth-to-do-more-consultions/ |access-date=2021-04-03 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Seven Eyeing Deputy Speakers Job in Parliament |url=https://ugandaradionetwork.net/story/seven-eyeing-deputy-speakers-job-in-parliament- |access-date=2021-04-03 |website=Uganda Radionetwork |language=en}}</ref>
Among yalondebwa nga Sipiika wa Paalamenti ya Uganda omugya nga 25 Ogwokusatu, 2022 <ref name=":0"/> ng'adda mu bigere bya Jacob Oulanyah, eyafiira mu [[:en:Seattle|Seattle]], [[:en:Washington_(state)|Washington]] . <ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/129819/oulanyah-died-before-accessing-treatment---ac</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2022 |title=Museveni explains why he delayed Oulanyah death announcement |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/129783 |access-date=2022-03-25 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 March 2022 |title=Speaker Oulanyah dead |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/129779 |access-date=2022-03-25 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 March 2023 |title=L'Ouganda Débat d'un Projet de Loi Rendant Illégale l'Identification LGBTQ |url=https://lematinal.media/louganda-debat-dun-projet-de-loi-rendant-illegale-lidentification-lgbtq/ |access-date=24 March 2024 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111191908/https://lematinal.media/louganda-debat-dun-projet-de-loi-rendant-illegale-lidentification-lgbtq/ |url-status=dead }}</ref>. Mu 2023, yakubiriza ba mmemba ba Paalamenti okuwagira ebbago epya erigamba nti omuntu okweyita LGBT kimenya mateeka era ayinza okusibwa emyaka kkumi.
== Envumbo ez'amuteekebwako ez’ensi yonna ==
Nga 30 Ogwokuna 2024, offiisi ya Bungereza [[:en:Foreign,_Commonwealth_and_Development_Office|ekwasaganya ensonga z’ebweru]] yalangirira envumbo ku Anita Among n’abakungu ba Uganda abalala babiri ab’oku ntikko mu okusinziira ku nkola yaayo ey'ensi yonna ey'okulwanyisa obuli bw'enguzi olw'okwenyigira mu buli bw'enguzi obw'amaanyi, kyamuviirako okusiba eby'obugagga bye n'okuwera entambulaze.<ref>{{Cite web |title=UK sanctions corrupt politicians in Uganda who stole from vulnerable communities |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-corrupt-politicians-in-uganda-who-stole-from-vulnerable-communities |access-date=2024-05-02 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Financial Sanctions Notice 30/04/2024 |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/6630b43d3579e7a8f398a9ba/Notice_Global_Anti-Corruption_300424.pdf}}</ref> Nga 30 Ogwokutaano 2024, Among n'abakungu ba Uganda abalala abawerako baatekebwako envumbo okuva mu [[:en:US_State_Department|Dipaatimenti ya America]] ku misango gy'okulya enguzi.<ref>{{Cite web |date=30 May 2024 |title=US sanctions Uganda's parliament speaker and others over corruption and rights abuses |url=https://apnews.com/article/uganda-parliamentary-speaker-us-sanctions-720f1c80a72cf36ed1655e2a21329967 |access-date=2024-05-30 |website=Associated Press |language=en}}</ref>
== Ebikwata ku Famire ye ==
Among ne bba [[:en:Moses_Magogo_Hassim|Moses Magogo Hassim]] balina omugogo gw'abalongo, ekimuyisa Nnalongo mu Uganda. Yamwanjulira bazadde be ku mukolo gw’obufumbo ogw’ennono. Ono era kigambibwa nti alina omwana ow'obulenzi n'omu ku bakungu ba [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] mu buggwanjuba bwa Uganda, Patrick Baguma Atenyi.<ref>{{Cite web |last=Stephen Kalema |date=2019-09-20 |title=PROFILE: All eyes on Anita Among as Bukedea MP becomes most powerful woman politician |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20190920/77970/profile-all-eyes-on-anita-among-as-bukedea-mp-becomes-most-powerful-woman-politician.html |access-date=2022-08-16 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>
== Laba ne ==
== Ebijuliziddwa ==
[https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/speaker-among-i-am-very-clever-i-finished-primary-in-3-years-i-jumped-from-p1-to-p5/ https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/omwogezi-mu-ndi-mugezi-nnyo-namaliriza-primary-mu-myaka-3-yabuuka-okuva-p1-okudda-p5/] [https://chimpreports.com/anita-among-i-refused-to-be-defined-by-adversity/ https://chimpreports.com/anita-mu-mu-nbagaana-okunnyonnyolwa-by-adversity/]{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [https://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Paalamenti ya Uganda]
* [https://twitter.com/anitaamong?lang=en Anita Annet Among ku mukutu gwa Twitter]
* [https://www.facebook.com/among.anita Anita Annet Among ku mukutu gwa Facebook]
* [https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/speaker-among-i-am-very-clever-i-finished-primary-in-3-years-i-jumped-from-p1-to-p5/ https://trumpetnews.co.ug/2024/06/12/omwogezi-mu-mu-mugezi-nnyo-namaliriza-primary-mu-myaka-3-yabuuka-okuva-p1-okudda-p5/]
* [https://chimpreports.com/anita-among-i-refused-to-be-defined-by-adversity/ https://chimpreports.com/anita-mu-ngaanye-okunnyonnyolwa-obuzibu/]
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
g117xfzcmg4tagmw72uzk1xxo9orn3g
Anna Ebaju Adeke
0
7856
46751
44333
2026-04-02T23:46:02Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46751
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adeke Anna Ebaju.jpg|thumb|Anna Ebaju Adeke]]
'''Anna Ebaju Adeke''' yazaalibwa 27 Ogwekkuminogumu 1991. [[:en:Uganda|Munnayuganda]],[[:en:Lawyer|munnamateeka]] era [[:en:Politician|munnabyabufuzi]] .
Mu kiseera kino ye [[:en:Parliament_of_Uganda|Mubaka mu Paalamenti]] owa [[:en:Soroti_District|Disitulikiti y’e Soroti]] mu Paalamenti [[:en:List_of_members_of_the_eleventh_Parliament_of_Uganda|ey’ekkuminemu]] (2021–2026).<ref>{{Cite web |url=https://kampalapost.com/news/anna-adeke-battle-osegge-soroti-woman-seat-heated-2021-race |title=Archive copy |access-date=2025-10-30 |archive-date=2025-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222174021/https://kampalapost.com/news/anna-adeke-battle-osegge-soroti-woman-seat-heated-2021-race |url-status=dead }}</ref> <ref name="2R">{{cite web |author=David Mujuni |date=20 January 2021 |title=Former Makerere Guild President Adeke Anna Ebaju Wins Soroti Woman MP Seat |url=https://campusbee.ug/news/former-makerere-guild-president-adeke-anna-ebaju-wins-soroti-woman-mp-seat/ |access-date=7 August 2021 |work=Campusbee Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref> Yaliko omukiise wa Paalamenti mu kifo eky’abavubuka abakyala mu ggwanga mu Paalamenti ey’ekkumi (2016–2021).<ref name="3R2">http://www.monitor.co.ug/News/National/Adeke-wins-National-Female-Youth-MP-elections/688334-3107114-1ldpe1/index.html</ref> <ref name="4R">{{cite web |author=IYLA |date=March 2016 |title=Hon. Anna Adeke Ebaju, National Female Youth Member of Parliament |url=http://www.iyla.info/adeke-2016 |access-date=8 November 2017 |work=International Young Leaders Assembly (IYLA) |location=Washington, DC |archive-date=20 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120015115/https://www.iyla.info/adeke-2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="5R">{{Cite web |author=Patricia Lindrio |date=1 February 2017 |title=Ugandan Women Often Avoid Political Posts, But One 25-Year-Old Arises as a Superstar |url=https://globalpressjournal.com/africa/uganda/ugandan-women-often-avoid-political-posts-one-25-year-old-arises-superstar/ |access-date=7 August 2021 |work=Global Press Journal}}</ref>Yaweerezaako ng'omumyuka wa Pulezidenti wa [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]] mu bitundu by’Obuvanjuba.<ref>{{cite web |last=Segawa |first=Nixon |date=13 September 2021 |title=Lukwago, Adeke Swear in to Serve as FDC Deputy Presidents |url=https://www.softpower.ug/lukwago-adeke-swear-in-to-serve-as-fdc-deputy-presidents/ |accessdate=13 September 2021 |publisher=softpower.ug}}</ref>
== Obuto bwe n'obuyigirize ==
Adeke yasomera ku Our Lady of Good Counsel Gayaza ku [[:en:O'_Level|Siniya ey'okuna]] n'oluvannyuma ku St Marys SS Kitende n'agenda mu [[:en:A'_Level|Siniya ey'omukaaga]].<ref name="6R2">{{cite web |author=POUG |date=7 November 2017 |title=Parliament of Uganda Members Of The 10th Parliament: Adeke Anna Ebaju |url=http://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=370 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120015211/https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=370 |archive-date=20 November 2018 |access-date=7 November 2017 |work=[[Parliament of Uganda]] (POUG) |place=Kampala}}</ref> Alina [[:en:Bachelor_of_Laws|diguli mu mateeka]] okuva mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]] ne [[:en:Postgraduate_Diploma_in_Legal_Practice|diguli ey'ennyongereza mu by'amateeka]] okuva mu [[:en:Law_Development_Center|Law Development Center]].<ref name="2R" /> <ref name="6R2" /> Nga 17 Ogwokutaano 2021, Adeke yatikkirwa [[:en:Master_of_Laws|diguli ey'okubiri mu mateeka]] okuva mu [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], ku lunaku lwe lumu lwe yalayira ng’omubaka wa Paalamenti ya Uganda ey’ekkuminemu (2021–2026).<ref name="7R">https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/double-win-for-sworn-in-mp-adeke-as-she-graduates-with-master-s-degree-in-law-3403480</ref>
== Emirimu ==
Okuva mu 2013 okutuuka mu 2014, Adeke yaweerezaako nga akulira abayizi [[:en:Makerere_University|Ssettendekero wa Makerere]], yeesimbawo n’awangula ng'ali mu kibiina ky’eby'obufuzi ekya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic Change]]. <ref name="8R">https://www.redpepper.co.ug/why-mak-picked-adeke-for-president/</ref> Okuva mu 2015, bwe yamaliriza emisomo gye egy’amateeka, yaweebwa ekifo mu kibiina ky'abannamateeka ekiyitibwa Uganda Bar. Akola nga munamateeka mu M&K Advocates, mu Kampala.<ref name="9R">{{cite web |author=Dickens H Okello |date=2 January 2019 |title=Anna Adeke Elected Chairperson Parliament Youth Forum |url=https://chimpreports.com/anna-adeke-elected-chairperson-parliament-youth-forum/ |access-date=7 August 2021 |work=ChimpReports.com |location=Kampala, Uganda}}</ref>
Mu Gwokusatu 2016, Adeke yalondebwa nga omubaka omukyala ow'abawala mu ggwanga mu kulonda kw’eggwanga okwakolebwa mu kibuga [[:en:Hoima|Hoima]] e Bugwanjuba bwa Uganda . Mu kulonda kw’eggwanga, yeesimbawo nga talina kibiina.<ref name="3R2" /> Ng’omubaka wa Paalamenti, alwanirira okwawulwa kwa [[:en:Ministry_of_Gender,_Labour_and_Social_Development_(Uganda)|minisitule y’ekikula ky’abantu, abakozi, abavubuka n’enkulaakulana y’embeera z’abantu]], okutondawo minisitule y’abavubuka ey'etongodde. Era akola kampeyini z’okwongera ku nsimbi eziweebwa enkiiko z’abavubuka ku mitendera egy'enjawulo egy'eggwanga..<ref name="3R2" />Yali mmemba ku kakiiko ka Paalamenti akavunaanyizibwa ku by’enfuna by’eggwanga, mu Paalamenti ey’ekkumi.<ref name="6R2" />
Mu 2019, Adeke yalondebwa ku bwa Ssentebe w'akakiiko ka Paalamenti akavunanyizibwa ku nsonga z'abavubuka aka Uganda parliamentary Forum on Youth Affairs. Era yaliko minisita w’ekisiikirize avunaanyizibwa ku nsonga z’abavubuka n’abaana, era mmemba w’ekibiina ky'abakyala ekya Uganda women parliamentary association (UWOPA), mu Paalamenti ey’ekkumi (2016 - 2021).<ref name="6R2" />
[[File:Anna Ebaju Adeke.jpg|left|thumb|Anna Ebaju Adeke]]
== Emirimu emirala ==
Adeke yalabikira mu lupapula lwa ''[[:en:Vogue_Italia|Vogue Italia]]'' mu Gwomwenda 2017.<ref name="Vog2">{{Cite web |url=http://www.vogue.it/en/news/daily-news/2016/09/12/adeke-anna-abaju-uganda-byron-lars-beauty-mark/ |title=Archive copy |access-date=2025-10-30 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123231909/https://www.vogue.it/en/news/daily-news/2016/09/12/adeke-anna-abaju-uganda-byron-lars-beauty-mark/ |url-status=dead }}</ref> Mu Gwokusatu 2017, ''The Ugandan Magazine'' yamuwandiikako mu "bakyala 10 abasinga amaanyi mu by'obufuzi bya Uganda mu 2017.<ref>http://theugandan.com.ug/list-of-the-10-most-powerful-women-in-ugandan-politics-today/</ref> Mukatoliki.<ref name="Vog2" /> Era ayagala nnyo ensonga z'ekikula ky'abantu n'abakyala<ref>{{Cite web |last=africanfeminism |date=2018-07-11 |title=WOMEN AND TAX- By Hon. Adeke Anna Ebaju |url=https://africanfeminism.com/women-and-tax-by-hon-adeke-anna-ebaju-national-female-youth-member-of-ugandan-parliament/ |access-date=2021-04-01 |website=African Feminism (AF) |language=en-US}}</ref><ref name=":02">{{Cite web |last=murami |date=2020-01-16 |title=MPs endorse campaign against sexual harassment |url=https://www.parliament.go.ug/news/3960/mps-endorse-campaign-against-sexual-harassment |access-date=2021-04-01 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> era avumirira okukabasanya<ref>{{Cite web |last=Ssali |first=Godfrey |date=2018-04-14 |title=Uganda Parliament to probe sexual abuse in schools |url=https://www.independent.co.ug/uganda-parliament-to-probe-sexual-abuse-in-schools/ |access-date=2021-04-01 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref name=":02" /><ref>{{Cite web |date=2019-05-23 |title=UPFYA chairperson leads group of women activists to petition Rt. Hon. Speaker Rebecca Kadaga on sexual harassment at the workplace |url=https://www.upfya.or.ug/2019/05/upfya-chairperson-leads-a-group-of-women-activists-to-petition-rt-hon-speaker-rebecca-kadaga-on-sexual-harassment-at-workplace/ |access-date=2021-04-01 |website=UPFYA |language=en-US}}</ref> era abilwanisa nnyo,era akubiriza abakyala n'abantu bonna okwogera ku bibi ebiri mu kutulugunyizibwa,okutulugunyizibwa n'okukirwanyisa.<ref>{{Cite web |last=Nakatudde |first=Olive |title=Parliament Committee to Investigate Sexual Abuse in Schools |url=http://ugandaradionetwork.com/story/parliament-committee-to-investigate-sexual-abuse-in-schools |access-date=2021-04-01 |website=Uganda Radio Network |language=en}}</ref> Ono era yavaayo n'ayogera oluvannyuma lwa mubaka munne mu Paalamenti bwe yagezaako okumukabasanya ng'ali mu lugendo lwe ebweru w’eggwanga.<ref>{{Cite web |date=2021-03-10 |title=MP Anna Adeke Accuses Male Colleague of Sexual Harassment on Trip |url=https://www.vanguardnews.ug/mp-anna-adeke-accuses-male-colleague-of-sexual-harassment-on-trip/ |access-date=2021-04-01 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 March 2021 |title=MP Adeke claims colleague sexually harassed her on trip |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-adeke-claims-colleague-sexually-harassed-her-on-trip--3318106 |access-date=2021-04-01 |website=Daily Monitor |language=en |archive-date=2021-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318134354/https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mp-adeke-claims-colleague-sexually-harassed-her-on-trip--3318106 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-03-10 |title=Soroti MP Adeke Raises Claims of Sexual Harassment from Fellow MP |url=https://dailyexpress.co.ug/2021/03/10/soroti-mp-adeke-raises-claims-of-sexual-harassment-from-fellow-mp/ |access-date=2021-04-01 |website=Daily Express News |language=en-US}}</ref>
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwamu w'abweru wa Wikipedia ==
* [http://www.parliament.go.ug/ Omukutu gwa Paalamenti ya Uganda]
* [https://www.howwe.biz/news/celebrity/10995/adeke-is-new-national-female-youth-mp Anne Adeke Awangudde Akalulu Ka Palamenti Y'abavubuka Abakyala mu Ggwanga]
dli38jmmux8jajh6g98dp2puvrhd5ho
David Bahati
0
7957
46754
42644
2026-04-03T02:27:48Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46754
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|name=David Bahati|image=|image_size=|alt=|caption=|birth_date={{birth date and age|1973|08|06|df=yes}}|birth_place=Ndorwa, Kabale District, Uganda|nationality=Ugandan|alma_mater='''[[Makerere University]]'''<br/> {{small|([[Bachelor of Commerce]])}}<br/>'''[[Cardiff University]]''' <br/>{{small|([[Master of Business Administration]])}}<br/> '''[[Association of Chartered Certified Accountants]]'''<br/>{{small|([[Association of Chartered Certified Accountants|Fellow of the Association of Chartered Certified Accountant]])}}|occupation=Accountant and politician|years_active=1996 – present|spouse=|title=State Minister of Finance for Planning<br/>[[Cabinet of Uganda]]}}
[[File:Bahati David.jpg|thumb|Bahati David]]
'''David Bahati''' (yazaalibwa nga 8 Ogwomukaaga 1973) [[:en:Uganda|Munnayuganda]] omubazi w'ebitabo era munnabyabufuzi.
ye Minisita omubeezi ow'ebyensimbi mu [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabinenti ya Uganda]]. Yalondebwa mu kifo ekyo mu kulondebwa kwa Kabinenti empya nga 1 Ogwokusatu 2015,<ref name="Shuffle">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf |access-date=2021-08-17 |archive-date=2017-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709092825/http://www.monitor.co.ug/blob/view/-/2639388/data/956667/-/oq6gpdz/-/cabinet.pdf |url-status=dead }}</ref> nga adda mu bigere bya [[:en:Matia_Kasaija|Matia Kasaija]].<ref>https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-01/uganda-s-museveni-promotes-matia-kasaija-to-finance-minister</ref> [[:en:Member_of_Parliament|Mubaka mu Paalamenti]] owa Ndorwa West, mu [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]], mu [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] era nga memba w'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]], ekibiina ekiri mu buyinza.<ref name="Parliament">https://web.archive.org/web/20110716111330/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=339&const=Ndorwa+County+West&dist_id=55&distname=Kabale</ref> Mukulembeze w'ekibiina kya [[:en:The_Uganda_Scouts_Association|Scout Board of Uganda]].<ref>https://web.archive.org/web/20100423145348/http://edmi.parliament.uk/EDMi/EDMDetails.aspx?EDMID=40483&SESSION=903</ref>
== Emisomo gye ==
Bahati yafuna Diguli eya [[:en:Bachelor_of_Commerce|Bachelor of Commerce]] okuva ku [[:en:Makerere_University|Yunivasite y'e Makerere]], ne Diguli ya [[:en:Master_of_Business_Administration|Master of Business Administration]] okuva mu [[:en:Cardiff_University|Cardiff University]], Satifikeeti ya strategic management okuva mu [[:en:Wharton_School|Wharton School]] ku [[:en:University_of_Pennsylvania|University of Pennsylvania]], Satifikeeti mu bukulembeze bwa kakuyege okuva mu ttendekero lya [[:en:Leadership_Institute|Leadership Institute]], era ne Dipuloma mu business English okuva ku [[:en:Manchester_Business_School|Manchester Business School]]. [[:en:Carl_Cooper|Carl Cooper]], eyali omulabirizi wa [[:en:St._Davids|St. Davids]], yagamba nti, "kyali kirungi nnyo okukizuula nti Omubaka wa Paalamenti, Mr David Bahati, naye alina Diguli ey'okubiri okuva mu University of Wales era yali amaze akaseera nga asomera mu Cardiff. Wales’ okwetabamu oluusi kugaziyira ddala wala n'okusinga bwe tukiraba."<ref>https://web.archive.org/web/20110607060107/http://www.churchinwales.org.uk/press/display_press_release.php?prid=4461</ref><ref>http://www.walesonline.co.uk/news/local-news/bishop-pours-out-water-life-2252542</ref> Nga tannayingira bya bufuzi, Bahati yeyali akwasaganya ensimbi mu Uganda's Population Secretariat.
== Okwanjulwa kw'ebbago eriwakanya ebisiyaga mu Uganda ==
Bahati yamanyika mu nsi z'ebweru mu Gwekkumi 2009 oluvanyuma lw'okwanjula ebbago ly'etteeka ku bisyaga mu Uganda erya [[:en:Uganda_Anti-Homosexuality_Bill|Uganda Anti-Homosexuality Bill]] nga [[:en:Private_Member's_Bill|etteeka ly'omubaka kinnomu]] nga 13 Ogwekkumi ng'ateesa nti wateekebwewo mu Uganda lituumibwe "aggravated [[:en:LGBT_rights_in_Uganda|homosexuality]]" erinaabonerezebwa nga [[:en:Capital_offence|okulyamu Ensi olukwe]].<ref>http://www.pinknews.co.uk/2009/10/15/ugandan-mp-proposes-that-gays-should-be-executed/</ref> Ekiteeso kyalimu enteekateeka okwanjula okuttibwa kw'abasajja abasiyaga bannaabwe abali wansi w'emyaka 18, abantu abaliko obulemu, oba nga avunaanibwa olina [[:en:HIV|akawuka akaleeta mukenenya]],<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/HIV</ref> oba abasingisibwa omusango gw'obusiyazi. omulwanirizi w'eddembe lya bannamawulire n'abasiyazi [[:en:Jeff_Sharlet_(writer)|Jeff Sharlet]] (omuwanguzi w'engule mu [[:en:International_Gay_and_Lesbian_Human_Rights_Commission|International Gay and Lesbian Human Rights Commission]]) akkaatiriza nti mu Kafubo ak'ekyama Bahati yamugamba nti ayagala "okutta buli musiyazi okutuuka ku asembayo."<ref name="root">https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=129422524</ref>
Sharlet yaleeta ekiteeso nti etteeka eryo lyajja olw'okuba Bahati y'ali mmemba mu kibiina ky'Abakristaayo ekya [[:en:The_Family_(Christian_political_organization)|The Family]].<ref name="secretpolitical">https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=120746516</ref> Yayatula nti Bahati yasoooka ne yeesonyiwa ekirowoozo ky'etteeka (mu kaseera ako lyalimu okuttibwa kw'abakabasanya abasiyazi, abaliko obulemu, oba abasajja alina akawuka akaleeta mukenenya) mu kiseera ky'ekyenkya eky'ensi yonna mu 2008.<ref name="Maddow1209">https://web.archive.org/web/20111110122244/http://today.msnbc.msn.com/id/34362943/ns/msnbc_tv-rachel_maddow_show/</ref> Bob Hunter, mmemba owa Famire, yawa emboozi y'akafubo eri aba [[:en:NPR|NPR]] mu Gwekkumineebiri 2009 omwali okusiima enkwatagana ya Bahati naye y'akakasa nti tewali Mumerika awagira tteeka eryo.<ref>https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=121755993&ps=cprs</ref> Amawulire g'etteeka ku busuyazi bwe gaatuuka ku bazungu, Bahati yagaanibwa okwetaba mu lukiiko lwa 2010 [[:en:U.S._National_Prayer_Breakfast|U.S. National Prayer Breakfast]].<ref name="Maddow1209" />
Bahati yabuuzibwa [[:en:Rachel_Maddow|Rachel Maddow]] mu Gwekkuminebiri 2010. Bahati yagamba nti miliyoni 15 eza Doola zaaweebwayo mu Uganda okuwandiisa abaana.<ref>{{Cite web |url=http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=7061&MediaType=1&Category=26 |title=Archive copy |access-date=2021-08-17 |archive-date=2010-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101214074459/http://www.ontopmag.com/article.aspx?id=7061&MediaType=1&Category=26 |url-status=dead }}</ref> Bwe kyafulumizibwa Maddow obukoddyo "bw'okuwandiisa", ky'alaga nti "Bagenda ku ssomero, ne babasomesa, nga babasikiriza ne ssente, okubakema okuyingira mu kikolwa kino". Bahati yakakasa nti obutambi busaasanyibwa mu Uganda obugamba nti "omusajja okwebaka ne musajja munne tekirina buzibu," obwa kozesebwanga "okuwandiisa". Maddow kino y'akiwakanya, ng'agamba nti "abasiyazi okuwandiisa kw'abaana nzikiriza y'abulijjo mu mawanga gonna agateesa ku tteeka eryp nga bwe lyaleetebwa mu Uganda."<ref name="Maddow1209"/> Bahati yakinogaanya nti ebbago lye yaleeta lijja kuyita mu mitendera emituufu egya Uganda era kijja kukubaganyizibwako ebirowoozo. Okwongerezaako kw'ekyo, Bahati alina okukkiriza nti Americaerina okuwa ekitiibwa obuyinza bw'ayo era ne mu tteeka lya Uganda lijja kukola ku Bannayuganda bokka.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://maddowblog.msnbc.com/_news/2010/12/09/5614680-rachel-maddowdavid-bahati-full-interview?lite |access-date=2021-08-17 |archive-date=2013-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220015103/http://maddowblog.msnbc.com/_news/2010/12/09/5614680-rachel-maddowdavid-bahati-full-interview?lite |url-status=dead }}</ref>
Nga 20 Ogwekkumineebiri, 2013 [[:en:Parliament_of_Uganda|Paalamenti ya Uganda]] yayisa etteeka lya [[:en:Uganda_Anti-Homosexuality_Act,_2014|Uganda Anti-Homosexuality Act, 2014]] n'ekibonerezo ky'okutta nga kisikiziddwa okusibwa amayisa.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-25463942</ref>
Etteeka lino ly'assibwako omukono [[:en:President_of_Uganda|Pulezidenti wa Uganda]] nga 24 Ogwokubiri 2014.<ref>http://edition.cnn.com/2014/02/24/world/africa/uganda-anti-gay-bill</ref><ref>http://www.news24.com/Africa/News/Museveni-signs-Uganda-anti-gay-bill-20140224</ref> Nga 1 Ogwomunaana 2014, however, the [[:en:Politics_of_Uganda#Judiciary|Kkooti etaputa Ssemateeka wa Uganda]] yayisa nti etteeka lyali teryayita mu mitendera emituufu.<ref name="GuardianAug">https://www.theguardian.com/world/2014/jul/31/uganda-anti-gay-law-constitutional-court</ref><ref name="BBCAug">https://www.bbc.com/news/world-africa-28605400</ref><ref name="TimesAug">{{Cite web |url=http://www.timeslive.co.za/africa/2014/08/01/uganda-constitutional-court-annuls-new-anti-gay-law |title=Archive copy |access-date=2021-08-17 |archive-date=2019-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190909103014/https://www.timeslive.co.za/africa/2014/08/01/uganda-constitutional-court-annuls-new-anti-gay-law |url-status=dead }}</ref>
== Laba na bino ==
* [[:en:Kabale_District|Disitulikiti y'e Kabale]]
* [[:en:LGBT_social_movements|LGBT social movements]]
== Ebijuliziddwamu ==
== Ebijulizo ==
{{Reflist}}
* [https://web.archive.org/web/20110716111330/http://www.parliament.go.ug/mpdata/mps.hei?p=f&n=t&details=t&j=339&const=Ndorwa+County+West&dist_id=55&distname=Kabale Information page for Bahati on Ugandan parliament website]
* [https://www.cbc.ca/news/world/ugandan-media-politicians-campaign-against-homosexuality-1.903185 Ugandan media, politicians campaign against homosexuality. Carolyn Dunn, CBC News, last updated 26 November 2010 (includes audio interview with David Bahati)].
bac205c7805ws909iwpxez5qn9haic4
Doreen Kabareebe
0
8122
46755
35598
2026-04-03T02:51:07Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46755
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Articles with hCards]]
'''Doreen Kabareebe''' (yazaalibwa nga ennaku z'omwezi 25 Ntenvu 1990) [[:en:Uganda|Munnanyuganda]] era [[:en:Model_(person)|omwolesi w'emisono]], mumanyifu, mutendesi w'abolesi bemisono. Yali omu kubakontanyi abaali mu [[:en:Miss_Uganda|mpaka z'obwa nalulungi bwa Uganda]] mu mwaka gwa 2010.<ref name=":0">https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/i-have-never-been-kissed-doreen-kabareebe-3246128</ref><ref name=":1">https://pulse.mtn.co.ug/girls-should-be-confident-about-their-bodies-doreen-kabareebe/</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/1282131</ref>
== Obuvo n'obuyigirize ==
Yazaalibwa mu mwaka gwa 1990, Kabareebe muwala w'eyali omukiise mu Paalamenti ya Uganda owa [[:en:Rwampara_district|Disitulikiti y'e Rwampara]] Owekitiibwa Amon Muzoora.<ref name=":2">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/component/content/article?id=21161:-quick-talk-kabareebe-on-her-nude-photos |access-date=2022-05-15 |archive-date=2020-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204223216/https://www.observer.ug/component/content/article?id=21161:-quick-talk-kabareebe-on-her-nude-photos |url-status=dead }}</ref> Yasomera nassale ye ku ssomero lya [[Entebbe]] Kindergarten, Lakeside Academy mu Pulayimale. nN'oluvanyuma yegatta ku ssomero lya [[:en:Wanyange_Girls_School|Wanyange girls school]] ku mutendera gwa O ne A'level. Kabareebe yatikkirwa mu Diguli esooka mu kuddukanya Bizinensi eya bachelor's degree in Public Administration okuva mu [[:en:Nkumba_University|Yunivasite y'e Nkumba]] mu 2012.<ref name=":1"/><ref>https://bigeye.ug/photo-doreen-kabarebe-still-looks-fine/</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ugandaonline.net/news/view/13096/who_is_doreen_kabareebe_ |access-date=2022-05-15 |archive-date=2021-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210724101041/https://ugandaonline.net/news/view/13096/who_is_doreen_kabareebe_ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2" />
Oluvanyuma yafuna Diguli eya master of Arts okuva mu international Relations and diplomacy era naatikkirwa mu mwaka gwa 2016 okuva mu Yunivasite y'emu.
== Emirimu ==
Omulimu gwa Kabareebe ogwasooka gwali gwa kukwasaganya muzannyo gwa Ttenna e Lugogo ng'akyali ku Yunivasite. Nga akyali ku Yunivasite, Kabareebe yeegatta mu mpaka z'obwannalulungi ba Uganda mu 2010, newankubadde teyawangula, kino kyamuggulirawo enzigi eri inidasitule y'okwolesa emisono.
Yaweebwa engule y'obwa Nnalulungi wa Uganda ku mutendera gw'ensi yonna mu mwezi Gwomunaana nga 24 2020.<ref name=":3">https://mbu.ug/2020/09/07/doreen-kabareebe-to-represent-uganda-at-miss-world-international-2020/</ref><ref>http://nilepost.co.ug/2020/09/08/doreen-kabareebe-to-represent-uganda-at-ms-world-international-2020/</ref>
Mu 2021, Kabareebe yawangula abakontanyi abalala abaali beesimbyewo mu [[:en:East_African_Community|Buvanjuba bwa Afirika]] mu mpaka ezategekebwa okufuna anaakiikirira oBuvanjuba bwa [[Afirika]] mu mpaka z'obwannalulungi b'ensi yonna.<ref>https://mbu.ug/2021/06/05/doreen-kabareebe-to-represent-uganda-east-africa-at-ms-world-international-pageant-in-miami/</ref>
Era yawangula empaka nga omwolesi akyasinze ku mutendera gw'ensi yonna ku mpaka za international Photo Arena (IPA) ezaali mu nsi y'e [[Ghana]], ku lw'enkola ye ey'okukyusa abantu okusukka ku kwolesa era nga atendese emigigi emito okwolesa.<ref>https://mbu.ug/2021/10/10/doreen-kabareebe-sharon-kiyimba-promise-honored-at-ghanas-ipa-awards/</ref>
== Ebitakwatagana ==
Kabareebe ku milundi egiwerako yayatula nga bw'ali embberera oluvanyuma lw'oluvuuvumo lw'abantu. Era yagamba nti ye tanwegerwangako,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://entebbepost.com/i-am-still-a-virgin-says-doreen-kabareebe/ |access-date=2022-05-15 |archive-date=2020-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024030750/https://entebbepost.com/i-am-still-a-virgin-says-doreen-kabareebe/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.sqoop.co.ug/202101/four-one-one/i-have-never-been-kissed-doreen-kabareebe.html</ref> era yagamba nti tali genda mu kikolwa kyakwegatta nga tannagattibwa mu bufumbo.<ref name=":4">https://www.youtube.com/watch?v=YsqyhxMinvw</ref>
Era yeewunyisa abantu bweyakikkatiriza nti ye taliganza musajja atalina mmotoka, naye yalabiwako ku boodabooda ng'ava ku yintaviyu ku laadiyo emu.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://kampalasun.co.ug/memes-cant-bring-me-down-model-kabareebe/ |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209155059/https://kampalasun.co.ug/memes-cant-bring-me-down-model-kabareebe/ |url-status=dead }}</ref> era ku mulundi gumu yayogera nti ye talya bijjanjalo.<ref>http://www.howwebiz.ug/news/showbiz/30725/i-dont-eat-beans-slay-queen-doreen-kabareebe</ref><ref>https://campusbee.ug/tag/doreen-kabareebe/</ref>
== Engule ==
Mu 2013, yalondebwa nga omwolesi asukkulumye mu nguke ez'ategekebwa aba style and fashion awards.
Era yawangula engule y'obulwanirizi bw'eddembe eya Humanitarian Act Award okuva mu Startqt Awards mu 2019. Mu 2021, ku ngule za Zikomo Awards, Kabareebe yasiimibwa era yaweebwa engule y'omwolesi asinga era n'omulwanirirzi w'eddembe.<ref>https://www.findglocal.com/UG/Kampala/105983951257113/Doreen-Kabareebe</ref><ref>{{Cite web |url=https://blizz.co.ug/5737/Model-Doreen-Kabareebe-wins-big-at-the-Zikomo-Awards-2021 |title=Archive copy |access-date=2022-05-15 |archive-date=2021-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630053617/https://blizz.co.ug/5737/Model-Doreen-Kabareebe-wins-big-at-the-Zikomo-Awards-2021 |url-status=dead }}</ref>
== Era laba ==
[[:en:Miss_Uganda|Nnalulungi wa Uganda]]
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
pfdjxnsdloi071hq1y0bfj59y7f9iiz
Eddy Yawe
0
8126
46756
31604
2026-04-03T03:18:35Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46756
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Articles with hCards]]
'''Eddy Yawe''' (yazaalibwa nga 11 Ogwokutaano 1980) [[:en:Uganda|Munnayuganda]], [[:en:Artist|Muyimbi]] (muyimbi ow'amaloboozi), akwasaganya ebyuma by'amaloboozi, mukozi w'annyimba, muwandiisi w'anyimba, munnabyabufuzi, era mukozi w'abizinensi ez'enjawulo.<ref>http://www.howwebiz.ug/EddyYawe/biography</ref> Eddy yemutandiisi wa Dream studios, situdiyo efulumya enyimba era nga esangibwa mu kitundu ky'e [[:en:Kamwookya|Kamwokya]] [[:en:Kampala|Kampala]] era nga yatandikibwawo mu mwaka gwa 2003 .<ref name=":0">https://flashugnews.com/eddy-yawe-biography-wife-songs-politics-education/</ref>
== Obuto n'emisomo gye ==
Eddy muganda wa eyali y'esimbyewo ku bw'aPulezidenti era omuyimbi Kyagulanyi Sentamu Robert amanyikiddwa nga [[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]]. Eddy yazaalibwa era n'akulira mu kitundu ky'e Kinoni mu [[:en:Gomba_District|Disitulikiti y'e Gomba]] eri omugenzi Ssentamu Gerald era nga mwana wakuna mu baana 34. Eddy yatandiikira emisomo gye mu Kinoni Primary School ku misomo gye egya Pulayimale era oluvanyuma neyegatta ku St. Henry's College Kitovu ku misomo gye egya Ssekendule. Oluvanyuma yagenda mu [[:en:Netherlands|Netherlands]] gyeyasomera Yunivasite oluvanyuma naafuna Diguli ye eyasooka mu ladiyo ne terefayina.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.hardrockmedia.org/2022/03/8-things-you-didnt-know-about-eddy-yawe.html |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328171517/https://www.hardrockmedia.org/2022/03/8-things-you-didnt-know-about-eddy-yawe.html |url-status=dead }}</ref>
Eddy era yasoma okukwasaganya amaloboozi okuva mu Yunivasite y'e Morgan ne Baltimore mu [[:en:Nashville,_Tennessee|Nashville Tennessee]] USA ng'afunye sikaala era oluvanyuma n'akolera mu kitundu ky'e [[:en:Hollywood,_Los_Angeles|Hollywood]].<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://celebpatrol.com/eddy-yawe-hints-on-marriage-days-after-entering-new-mansion/ |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928200236/https://celebpatrol.com/eddy-yawe-hints-on-marriage-days-after-entering-new-mansion/ |url-status=dead }}</ref>
== Emirimu gye ==
Eddy yatandiika okuyimba bw'eyegatta ku kwaya y'ekkanisa y'e Kikoni mu 1997 ng'amaliriza Ssekendule. Eddy, Nassolo Phiobe ne Betty Mpologoma baakola ekibiina ekyayitibwa 2000 ky'ebayitamu okutuuka ku bayimbi ab'enjawulo. Eddy yafulumya alubaamu ye eyasooka eyayitibwa Pamela ng'akyali mu Netherlands ku misomo gye era oluvanyuma yagenda mu USA. Ng'ali mu USA, yatandiika situdiyo ye eyatuumibwa Dream Studio eyaleetebwa mu Uganda oluvanyuma lw'okudda kwe mu Uganda.
== Emirimu gy'obufuzi ==
Mu kulonda okwabonna mu 2006, Eddy yatandiika emirimu gye egy'ebyobufuzi era nga awagira ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party]], ekibiina ky'ebyobufuzi mu Uganda era yakuyegera [[:en:Erias_Lukwago|Erias Lukwago]] eyali y'esimbyewo ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa [[:en:Kampala_Central_Division|Kampala central Division]] era Meeya w'ekibuga ekikulu [[:en:Kampala|Kampala]].<ref name=":1">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=10937 |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927222706/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=10937 |url-status=dead }}</ref>
Eddy era yeesimbawo ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa [[:en:Kampala_Central_Division|Kampala central Division]] ku kaadi y'ekibiina kya [[:en:Democratic_Party_(Uganda)|Democratic Party]] (DP) naye n'awangulwa [[:en:Muhammad_Nsereko|Muhammad Nsereko]] eyali ku kaadi y'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] (NRM) mu kulonda okw'abonna mu mwaka gwa 2011.
Mu 2016, Eddy yakyusa ebirubirirwa bye mu by'obufuzi n'eyesimbawo ku kifo ky'omubaka wa Paalamenti owa [[Kira, Yuganda|Kira municipality]] era n'awangulwa Semuju Nganda eyali ku kaadi y'ekibiina kya [[:en:Forum_for_Democratic_Change|Forum for Democratic change]] card.
== Enyimba ze ==
Ezimu ku nyimba ze:<ref>{{Cite web |url=https://blizz.co.ug/artist/159/eddyyawe |title=Archive copy |access-date=2022-05-15 |archive-date=2022-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422163503/https://blizz.co.ug/artist/159/eddyyawe |url-status=dead }}</ref>
== Ebitakwatagana ku ye ==
Eddy yagambibwa okwefunira omuyimbi eyali atandiika mu kaseera webafulumiza oluyimba oluyitibwa Tukiggale olw'agambibwa nti bombi bakola ky'enkanyi naye ate Eddy Yawe n'agamba nti oluyimba lwonna lwali lulwe.<ref>https://gandalebs.com/top-of-the/eddy-yawe-used-me-carol-nantongo</ref>
== Era laba ==
[[:en:Bobi_Wine|Bobi Wine]]
[[:en:Erias_Lukwago|Erias Lukwago]]
== Ebijuliziddwa ==
<references />
7z64i7kmihffxo071g8ok8qdmq2vrqr
Franc Kamugyisha
0
8131
46759
38749
2026-04-03T05:30:20Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46759
wikitext
text/x-wiki
'''Franc Kamugyisha''' (yazaalibwa nga 19 Ogwokusatu 1992) [[:en:Uganda|munnayuganda]] ow'abantu omwagazi w'obutonde n'[[:en:Climate_change|enkyukakyuka mu by'obutonde]] era [[:en:Activism|omulwanirizi]] w'abwo.<ref name=":0">{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ubc.go.ug/2022/03/17/ugandan-innovator-franc-kamugyisha-scoops-commonwealth-young-person-of-the-year-award/ |access-date=2022-05-25 |archive-date=2022-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518035607/https://ubc.go.ug/2022/03/17/ugandan-innovator-franc-kamugyisha-scoops-commonwealth-young-person-of-the-year-award/ |url-status=dead }}</ref> Ye mutandisi era omukulu w'ekibiina kya EcoPlastile, kampuni esangibwa e [[:en:Namanve|Namanve]] ewa omugaso ku kasasiro, okuzimba n'enkulakula eri ebisoomooza mu nkwasaganya ya kasasiro.<ref name=":2">{{Cite web}}https://web.archive.org/web/20220628090608/https://climatelaunchpad.org/finalists/ecoplastile-uganda/</ref><ref name=":3">{{Cite web |url=https://www.ug.undp.org/content/uganda/en/home/blog/2021/innovation-challenges-surfacing-sustainable-grassroots-solutions.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-25 |archive-date=2021-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202134214/https://www.ug.undp.org/content/uganda/en/home/blog/2021/innovation-challenges-surfacing-sustainable-grassroots-solutions.html |url-status=dead }}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Franc yazaalibwa era yakulira mu kibuga ky'e [[:en:Fort_Portal|Fort Portal]] mu Bukiikakkono bwa Uganda eri omwami munnabizinensi era omulimi Ephraim Byamugyisha era ne nnyina Paskazia Tushabomwe. Yasomera ku Nyabweya Primary School, mu Disitulikiti y'e Kabarole nga tannegatta ku Pere Ache SS mu Fort Portal, Fort Portal SS ne Kagongo SS mu Ibanda ku misomo gye egya ssekendule. Bweyava eyo, yegatta mu bupatiri ku kigo kya Montfort Missionaries wabula yavaayo oluvanyuma lw'omwezi okukolera ku Yunivasite ya [[:en:Ibanda_University|Ibanda University]].
== Emirimu ==
Franc yatandika okukola nga ali mu vaaka ya siniya ey'omukaaga. Yatwalibwa okusomesa essomo ly'okubala ne Fizikisi ku ssomero lya Pere Ache SS. Oluvanyuma lw'olusoma olwasooka, yasabibwa okukulembera essomero lya ssekendule n'ebasomesa abalala 15 mu Kyenjojo ku myaka 19.
Naye Kamugyisha omulimu yaguvaako okwegatta ku Yunivasite ya Ibanda nga maneja wa pulojekiti z'okuzimba. Yakuzibwa okuddukanya ekisulu ky'abayizi mu kiseera ky'ekimu nga bw'asoma essomo lya bachelors of business administration in accounting. Oluvanyuma lw'omwaka, bamulinyisa nafuuka okuuma eby'obuggaga bya Yunivasite era nga ye kalabaalaba wa Pulojekiti z'okuzimba. Era yafuna Satifikeeti mu kuzimba eya National Certificate in Building and Construction n'aba UBTEB era natikkirwa ne Satifikeeti ez'obukugu mu kukwasaganya emirimu gya Gavumenti, bizinensi entono n'okuzikulakulanya okuva mu ssomero lya London School of International Business Studies.
Mu 2017, Kamugyisha yalondebwa nga Maneja omujjuvu ow'obyokuzimba era mu 2019 yafuuka Dayilekita mu by'okuzimba, ekifo kyayalekulira. Akyali muyambi wa lekikyala mu Yunivasite y'e Ibanda.<ref name=":0"/><ref>https://kikubolane.com/2022/03/17/ugandan-innovator-franc-kamugyisha-wins-2022-commonwealth-youth-award/</ref><ref>https://thetowerpost.com/tag/franc-kamugyisha/</ref><ref>https://www.oneyoungworld.com/news-item/weekly-roundup-ambassador-driving-relief-efforts-kiribati-more</ref><ref name=":1">https://seed.uno/enterprise-profiles/ecoplastile-waste2build-ltd</ref>
== Okulondebwa kwe n'engule<ref name=":1"/> ==
* EcoPlastile yalondebwa ku kya [https://fundinnovation.dev/en/ Green Innovation Fund], ekya tegekebwa [https://www.gou.go.ug/ministry/ministry-gender-labour-and-social-development Minisitule y'ekikula ky'abantu n'enkulakulana mu Uganda].
* Yali emu kkumi ezatuuka ku kamalirizo mu kyali kituumiddwa [https://www.opportunitiesforafricans.com/earthtech-challenge-2020/ Earth Tech challenge] 2020 okuva mu ttiimu ezisoba mu 850 okwetoloola ensi yonna, era ow'okusatu mu Ggwanga lya Australia.
* Omuwanguzi w'engule ya TEF Entrepreneur Awards eyategekebwa [[:en:The_Tony_Elumelu_Foundation|Tony Elumelu Foundation]] mu Ggwokusatu 2019.<ref>https://www.tonyelumelufoundation.org/news/meet-the-selected-tony-elumelu-entrepreneurs-for-2019</ref>
* Omuwanguzi w'engule ya [https://seed.uno/enterprise-profiles/ecoplastile-waste2build-ltd Carbon SEED Awards]; enkola ey'amawanga amagatte eya [[:en:United_Nations_Environment_Programme|United Nations Environment Program]] ne UNDP, Ogwomwenda 2019, Munich Germany.<ref name=":1"/><ref name=":3"/>
* Yaweebwa engule ya [https://web.archive.org/web/20220523013232/https://asa.engagement-global.de/autumn-school-for-sustainable-entrepreneurship.html autumn school for sustainable entrepreneurship fellowship] eyategekebwa aba Engagement Global mu Ggwekkuminogumu 2019, Accra, [[:en:Ghana|Ghana]].
* Awarded the [https://www.yalieastafrica.org/ YALI EA] Fellowship November, 2019 and emerged with the most climate mitigation and adaption solution, Nairobi Kenya.
* Omuwanguzi w'empaka za [https://climatelaunchpad.org/ Climate Launchpad] ez'ategekebwa aba KIC mu Uganda ne [https://www.energyincubator.org/ Renewable Energy Business Incubator (REBI)], ne mu mpaka za Africa Regional Finals mu Nairobi Kenya, Ogwekkuminogumu 10, 2019.
* Yalondebwa mu mpaka z'akamalirizo ez'obutonde bw'ensi, mu Amsterdam ekya Netherlands, Ogwekkuminogumu 15, 2019.[https://web.archive.org/web/20220628090608/https://climatelaunchpad.org/finalists/ecoplastile-uganda/]
* Yakirizibwa ng'omutandisi wa bizinesi omunyinyitivu ebyategekebwa aba ALTIS, Essomero ery'ebya Bizinensi, ne Yunivasite ya Sacred Heart University eya Milan ne Uganda Martyrs University mu 2018.
* Omuwanguzi wa AfriTech, UK-Africa Virtual Accelerator 2019 mu Bizinensi za African mu Gwekkuminebiri 2019.
* EcoPlastile yalondebwa aba UNDP Africa Regional Youth Seminar olw'obukugu mu bukulembeze mu kyaasa ekya 21, eby'enkulakulana, n'emirimu egyenjawulo mu kugaziya eby'enfuna n'ekulakulana mu by'obugagga eby'omuttaka mu Kampala, Ogwekkuminebiri 2019.[https://www.ug.undp.org/content/uganda/en/home/blog/2021/innovation-challenges-surfacing-sustainable-grassroots-solutions.html]<ref name=":3" />
* Yalondebwa aba UNDP Accelerator Lab wansi w'ekibiina kya “Solutions for Rapid Deforestation and Degradation mu Uganda”, Ogwekkuminebiri 2019.[http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3985827]
* Yalondebwa okwetaba mu mpaka za XPOSURE Startup Track mu Istanbul Turkey, 2020.
* EcoPlastile yawangula ekya Young Sustainable Impact (YSI) program19, Solutions for COVID-19 mu Norway olw'obukookolo obwakolebwa.[https://opportunitydesk.org/2021/08/17/young-sustainable-impact-momentum-program-2021/]
* Yawangula ekya common wealth Young person ow'omwaka gwa 2022[https://web.archive.org/web/20220518035607/https://ubc.go.ug/2022/03/17/ugandan-innovator-franc-kamugyisha-scoops-commonwealth-young-person-of-the-year-award/]
== Eby'obulamu bwe ==
Franc abeera Ntinda- Najeera mu Kampala, Uganda era asinga kunyumirwa okuwuga, okutambula n'emizannyo gw'omweso.
== Ebijuliziddwamu ebye bweru ==
* [https://web.archive.org/web/20220516121935/https://ecoplastile.com/team/ Franc Kamugyisha]
== Ebijuliziddwa ==
fiw7mmc05sdc8shf1dmr6a1e5m627xy
Iryn Namubiru
0
8406
46767
39991
2026-04-03T07:11:20Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46767
wikitext
text/x-wiki
[[File:Iryn Namubiru At 97.7 Record FM.png|thumb|Iryn Namubiru at Record Fm]]
'''Irene Gladys Namubiru''', era amanyikiddwa nga '''Iryn Namubiru''',<ref>https://kapopii.com/kapro.php?a=480</ref> (yazaalibwa nga 13 Ogwekkuminebiri 1981) Munnayuganda, omuyimbi w'ennyimba z'amaloboozi. Muyimbi w'amaloboozi ag'enjawulo omuli [[:en:Alto|alto]] , Afro-pop.
[[Category:Articles with hCards]]
== Obuto bwe ==
Namubiru yazaalibwa mu [[:en:Central_Region,_Uganda|Massekkati]] ga [[:en:Uganda|Uganda]] era yasomera mu masomero gano wammanga:
* [[:en:Bugema_Adventist_Senior_Secondary_School|Bugema Adventist Senior Secondary School]] mu [[:en:Luweero_District|Disitulikiti y'e Luweero]]
* [[:en:Namasagali_College|Namasagali College]] mu [[:en:Kamuli_District|Disitulikiti y'e Kamuli]]
* [[:en:Airways_Tourism_&_Hotel_Institute|Airways Tourism & Hotel Institute]]
* [[:en:Stendhal_University|Stendhal University]] mu [[:en:Grenoble|Grenoble]], [[:en:France|France]].
* [[:en:Cavendish_University_Uganda|Cavendish University]], Uganda
== Emirimu gye egy'okuyimba ==
Okusinzira ku Namubiru, yalina okwagala eri okuyimba okuva mu buto bwe era yafuba nnyo okifuula eky'amaanyi mu bulamu bwe. Okugezaako kwe okw'avaamu obuwanguzi mu kisaawe ky'okuyimba kwatandikira mu 1995, bwe yasisinkagana n'omuyimbi DJs [[:en:Ragga_Dee|Ragga Dee]] ne [[Molar-Messe]], ng'ekibiina ky'ebatuuma Da Hommies, ne "Joss Jjew" Mawejje ngs yskubs amapeesa,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.traxbox-amspug.com/artists_profiles.html |access-date=2022-12-05 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017042559/http://www.traxbox-amspug.com/artists_profiles.html |url-status=dead }}</ref> nga yali ayambako mu kufulumya alubaamu omwali "Bamusakata", "Mukwano", ne "Mukyala tokaba" mu myaka gya 1995.<ref>https://www.musicinafrica.net/directory/iryn-namubiru</ref> Oluyimba lwe olw'asooka "Learn to say good bye" n'alwo lw'alabikira ku alubaamu y'ekibiina. Oluvanyuma lw'ebyo, yalabikirako ku siteegi omulundi ogwasooka mu Gwomwenda 1995.<ref>http://www.ugpulse.com/articles/daily/Entertainment.asp?about=Iryn+Namubiru%3A+Wants+to+be+Known+for+her+Humanitarian+Efforts&ID=668</ref>
Mu 1999, yegatta ku Kanyomozi, gwe yali yasomako naye ku Namasagali College, okukola ekibiina ky'abawala bokka ekiyimba enyimba ekika kya [[:en:R&B|R&B]] nga kyatuumibwa '''I-Jay'''.<ref>https://web.archive.org/web/20160304031754/http://www.musicuganda.com/iryne%20Namubiru.html</ref> Okusinzira ku bya fulumizibwa aba Bryan Morel, Mu 2000, bafulumya alubaamu yaabwe eyasooka ng'eliko ennyimba 7 nga bagituuma "WAIT" nga yalimu ennyimba nga "Wait RMX (Ft Steve Jean)", "Not Good Enough", "Mwana", "Wait", "Emirimu", "Vivi LA Vi" and "Two To Make It True...", nga yazanyibwa ku mpewo za ladiyo ez'enjawulo mu Uganda.
Oluvanyuma nga bakafulumya alubaamu y'abwe, Namubiru yagenda mu Bufaransa era ekibiina n'ekisaanawo. Okwawukana kwabwe kwaleetawo ebigambo mbu bali bafunye obutakkaanya wabula bombi ba byegaana. Ngali mu Bufaransa, yakola ekibiina kyeyatuuma Afro-Soul nga kyalimu '''Nujeli''' ne [[:en:Julien_Grout|Julien Grout]] era nebafulumya ENSI LP.
Mu 2006, Namubiru collaborated with singer [[Bebe Cool]] in the songs "Simbalala" and "Lwaki Onzannyilako?".
[[File:Iryn Namubiru.jpg|left|thumb|Iryn Namubiru.jpg ]]
Kyokka Namubiru teyafuna ttutumu lya maanyi okutuusa mu 2006 lwe yafulumya olutambi olwa ''Nkuweeki?''.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/507/501820</ref> Okuva mu 2006, Namubiru yafulumya enyimba omwali "Y'ono", "Lwaki", "Bonna Obasinga", "Begombeko", "Birowoozo", nga ku zimu kwezo yazifunamu Awaadi okuva mu kisaawe ky'okuyimba mu Uganda.<ref name="Uganda">https://flashugnews.com/irene-gladys-namubiru-biography-age-family-children-husband-music/</ref> Mu 2011, Namubiru yawangula mu biti bina mu mpaka za 2011 Pearl of Africa Music Awards (PAM). Yawangula eky'omuyimbi w'omwaka, omuyimbi omukyala ow'omwaka, alubaamu y'omwaka n'omuyimbi w'omwaka asinze mu nyimba ekika kya RnB.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/iryn-namubiru-2011-pam-artiste-of-the-year--1502956</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.hipipo.com/pam-awards-2011-winners-iryn-namubiru-takes-artist-of-the-year-2/ |access-date=2022-12-05 |archive-date=2021-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521092637/https://www.hipipo.com/pam-awards-2011-winners-iryn-namubiru-takes-artist-of-the-year-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184403/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=15818:pam-awards-never-short-on-surprises |url-status=dead }}</ref>
== Obukuubagano ==
Namubiru yayogerwako bangi olw'enyambala ye "etasaanidde" mu butambi bw'enyimba ze n'oluusi mu bivulu bye. Okusinzira ku bamuvumirira, bagamba enyambala ye ewakanya ennyambala ya Uganda ey'ennono era eleetawo eky'okulabirako ekitali kirungi eri a abo abasuubira okuyingira ekisaawe ky'okuyimba. Mu 2009, vidiyo ye eya "Bonna Obasinga" yayogelerwa bangi olw'[[:en:Swimming_costume|akambalo akuwugirwamu]] k'eyayambala. Oluvanyuma Namubiru yakwata vidiyo endala ey'oluyimba okugezaako okukkakanya abogezi. Wabula bangi ku bawagizi be bamuwolereza "olw'obuyiiya" bwe mu nyambala era nga batwala abamuvimirira abatalina kumanya eri misono mippya.<ref>http://www.newvision.co.ug/D/9/577/695636/Iryn%20Namubiru</ref>
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Namubiru yali mufumbo eri [[:en:Frank_Morel_Garusy|Frank Galusy Morel]], omusajja Omufaransa era nga balina abaana babiri ab'obulenzi.<ref>http://www.ugmuziki.com/artists/iryn-namubiru</ref> Ennimi omuli Olufaransa, Olungereza, n'[[:en:Luganda|Oluganda]] nga lwe lulimi lwe oluzaliranwa zonna azikuba budinda.<ref name="Uganda">{{Cite web}}</ref> Abeera ne famire ye mu Bufaransa era nga abawagizi be abasinga bawangalira mu Uganda.
Iryn Namubiru i ye mutandiisi era akulira ekitongole ky'obwannanyini ekiyitibwa GATHER FOR CHILDREN ekisangibwa e Mityana, kye yatandiikwo mu 2006 okututumula n'okuwagira abakyalato/ bannakazadde b'eggwanga saako n'abawala abafuna embuto nga tebannetuuka saako n'okusomesa abaana abatesobola.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.gatherforchildren.org/#:~:text=Gather%20for%20Children%20is%20a%20Ugandan%20NGO%20empowering,include%20orphans%2C%20abandoned%20or%20young%20mothers%29%20through%20farming. |access-date=2023-06-24 |archive-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424124350/https://gatherforchildren.org/#:~:text=Gather%20for%20Children%20is%20a%20Ugandan%20NGO%20empowering,include%20orphans%2C%20abandoned%20or%20young%20mothers%29%20through%20farming. |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.showbizuganda.com/irene-celebrates-birthday-with-gather-for-children/</ref> Ekitongole kino kiddukanyibwa ku yiika z'ettaka musanvu eza Namubiru.
Nga 24 Ogwekkuminogumu 2018 yasimatttuka akabenje ku [[:en:Lake_Victoria|Nnyanja Nnalubaale]], eryato eryaliko abadigize bwe lyabbira ne litta abantu 33.<ref>https://web.archive.org/web/20181126145958/https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFL8N1Y11RY</ref>
; Okukwatibwa kwe mu Japan
Nga 3 Ogwokutaano 2013,<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25234%3Adrugs-saga-casts-dark-shadow-on-iryn-career&Itemid=96 |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184403/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=25234:drugs-saga-casts-dark-shadow-on-iryn-career&Itemid=96 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ugandaonline.net/news/view/13967 |title=Archive copy |access-date=2022-12-05 |archive-date=2013-07-03 |archive-url=https://archive.today/20130703112052/http://ugandaonline.net/news/view/13967 |url-status=dead }}</ref> Namubiru yakwatibwa mu kibuga Tokyo, ekya Japan nga avunanibwa ogw'okusangibwa n'ebiragalaragala ebitakkirizibwa.<ref>http://www.monitor.co.ug/News/National/Singer-Namubiru-s-managers-struggle-to-get-her-out-of-jail/-/688334/1851508/-/o0mggd/-/index.html</ref> Yali agenze mu Japan okuyimba ku kivvulu ekimu <ref>{{Cite web |url=http://www.redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184404/https://redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |url-status=dead }}</ref> naye n'akwatibwa ku kisaawe kya Tokyo ekya Narita International Airport nga tannaba kuyimba.<ref name="detained">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489 |access-date=2022-12-05 |archive-date=2017-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727012400/http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489/ |url-status=dead }}</ref> Sabiiti emu emabega nga tannakwatibwa, Namubiru yawanika ekiwandiko ku mukutu gwe nga bw'eyesunga okuyimbirako mu Japan.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489 |access-date=2022-12-05 |archive-date=2017-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170727012400/http://japandailypress.com/ugandan-singer-detained-arrested-at-tokyo-international-airport-0828489/ |url-status=dead }}</ref> Ekivulu kyali kyakubeerawo mu kifo ky'ebyobuwangwa ekya Yotsukaido Cultural Hall<ref>{{Cite web |url=http://www.redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |title=Archive copy |access-date=2022-12-05 |archive-date=2022-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205184404/https://redpepper.co.ug/iryn-namubiru-arrested-in-japan-over-drugs/ |url-status=dead }}</ref> mu kibuga kya Japan ekikulu, Tokyo.<ref name="detained" /> Namubiru yasangibwa yetisse enjaga ekika kya ecstasy (3,4-methylenedioxy-N-methylamphetamine),<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ugandapicks.com/2013/05/iryn-namubiru-to-know-her-fate-on-saturday-90237.html |access-date=2022-12-05 |archive-date=2013-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607222614/http://www.ugandapicks.com/2013/05/iryn-namubiru-to-know-her-fate-on-saturday-90237.html |url-status=dead }}</ref> eyali okusikiddwa mu mugugu gwe.<ref>http://www.newvision.co.ug/news/642755-iryn-namubiru-carried-ecstacy-police.html</ref> Yagibwa mu kifo wakuumirwa abantu ku kisaawe n'atwalibwa ku poliii enkulu ey'omu Tokyo, ng'eno gye yaweera sitaatimenti ekwata ku kusangibwa n'enjaga [[:en:MDMA|MDMA]], emanyikiddwa ennyo nga "ekintu ekireeta essanyu"; nga bino byonna yabyegaana.<ref>https://archive.today/20130706190433/http://investigator.co.ug/details.php?option=acat&a=561</ref> Nga 24 Ogwokutaano 2013, mu kuwulira kwa Kkooti ya Japan, kyazuulibwa nti Namubiru teyalina musango.<ref>http://allafrica.com/stories/201305250230.html</ref> Poliisi ya Japan yamugyako emisango gyonna egy'okukukusa enjaga era n'ateebwa.<ref>http://ugandaradionetwork.com/a/story.php?s=52797&PHPSESSID=13c9e1438eac23d673202329a1b41d83</ref>
== Awaadi z'eyafuna n'empaka z'eyetabamu ==
=== Awaadi zeyafuna<ref>https://web.archive.org/web/20160329034114/http://www.aboutuganda.com/wpa_artist/irene-namubiru-iryn</ref> ===
* Best Female Artist and Best R&B song at the PAM Awards 2006 .
* Best Female artist Buzz magazine 2007.
* Best Collaboration Diva Awards 2009.
* Best Female Artist PAM AWARDS 2010.
* Best Afro Single Diva Awards 2010.
* Artist of the Year Diva Awards 2010.
* Artist of the Year PAM AWARDS 2011.
* Best female Artist PAM AWARDS 2011.
* Best RnB Song PAM AWARDS 2011
* Best Album PAM AWARDS 2011
* Collaboration with “Happy Science” Japan on two songs. 2012
=== Empaka zeyavuganyamu ===
* 2013 HiPipo Music Awards - Best Band Song ''Ndeyreya''<ref>https://web.archive.org/web/20150626104220/http://www.hipipo.com/hma/news/481/List-Of-Nominees-For-The-1st-Hipipo-Music-Awards--hma--Released-</ref>
== Ebijuliziddwamu ==
{{Reflist}}
{{authority control}}{{DEFAULTSORT:Namubiru, Iryn}}
6t5zjie94uto3ukesvrczzfsp0e1kqp
Uganda Cranes
0
10812
46766
36950
2026-04-03T06:51:18Z
Sabri76
7749
/* Abatendesi ba ttiimu ya Uganda */
46766
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag map of Uganda.svg|thumb|Ekifaanyi kya Maapu ya Uganda ne bendera. Ekinyonyi ekiri mu makati ye Ngaali evaako erinnya lya ttiimu eppaatiike]]
'''Ttiimu y'eggwanga ey'omupiira eya Uganda''' ekiikirira [[Yuganda|Uganda]] mu [[Omupiira ogw'ebigere|mupiira ogw'ebigere]] era eddukanyizibwa ekibiina ekifuga omupiira mu ggwanga ekya '''Federation of Uganda Football Associations ([https://www.fufa.co.ug/ FUFA])''' Erinnya lyayo eppaatike ye '''<nowiki/>'The Cranes'''' nga kiva ku ngaali nga kino kyekinyonyi ekikulu eky'eggwanga [[Yuganda|Uganda]] ekirabikira ne mu bbendera ya [[Yuganda|Uganda]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://paris.mofa.go.ug/uganda/national-symbols |access-date=2024-08-21 |archive-date=2024-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821123419/https://paris.mofa.go.ug/uganda/national-symbols |url-status=dead }}</ref>'''.'''<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/travel/unpacking-the-crane-after-which-uganda-cranes-is-named-1833224</ref>
[[File:Uganda_National_Team.jpg|alt=some of the Uganda National team players.|left|thumb| Okuva ku Kkono okudda ku ddyo ye Allan Okello, Usama Arafat, Muhammad Shaban, Kenneth Ssemakula ne Patrick Kakande, abamu ku bazannyi ba ttiimu yeggwanga Uganda ey'omupiira]]
== '''Ebyafaayo''' ==
Tiimu ya Uganda ey'omupiira yasooka okuzannya omupiira gwayo ogusooka nga 1 Ogwokutaano 1926 era nga yazannya n'eggwanga ery'okumuliraano erya [[Kenya]]. Omuzannyo guno gwagweera mu maliri ga ggoolo 1-1. Kyokka yadde ebyo biri bityo waliiwo ttiimu y'eggwanga Uganda eyaliwo mu mwaka 1922 yadde nga teyali mpadiise mu butongole. <ref>https://www.fufa.co.ug/national-teams/uganda-cranes/history/</ref> Tiimu y'egwwanga era yasooka okwetaba mu mpaka za '''Africa Cup of Nations''' (Ekikopo ekiwakanirwa amawanga ku lukalu lw'omuddugavu Africa) mu mwaka 1962 era nga empaka zino zaayindira mu ggwanga lya [[Ethiopia]] . Empaka zino zaali za mulundi gwakusatu era nga zeetabwaamu amawanga ana (4) gokka era nga zaali zakusirisizaawo (knock out) Uganda yawangulwa United Arab Republic ('''[[Egypt]] / Misiri''') ggoolo 2-1 era newangulwa ne [[Tunisia]] (3-0) mu muzannyo gw'okulonda akwata ekifo eky'okusatu.<ref>https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/ethiopia-s-unforgotten-1962-glory/</ref>
Uganda yaddamu okukiika mu mpaka za Afrika mu 1974, era nga yali mu kibinja kimu ne '''[[Egypt|Misiri]]''' , '''[[Zambia]]''', ne [[Ivory Coast]] . Uganda yawandukira ku mutendera ogwo oluvannyuma lw'okukubwa '''[[Egypt|Misiri]]''', '''[[Zambia]]''' yadde yafuna akabonero oluvanyuma lwokugwa amaliri ne '''[[Ivory Coast]]'''.<ref>https://www.flashscore.com/football/africa/africa-cup-of-nations-1974/#/SCftwoNr/table/overall</ref>
Mu mpaka za Afrika eza 1976 Uganda yaddamu okukiika era yateekebwa mu kibinja omuli [[Ethiopia]], [[Egypt|Misiri]] ne [[Guinea]] era newanduka nga tewangudde mupiira gwonna nga eteebye goolo bbiri zokka omugatte.<ref>https://www.flashfootball.com/africa/africa-cup-of-nations-1976/#/vNf1r7aL/table/overall</ref>
Oluvannyuma lw'okwetaba mu '''mpaka za Afrika''' emirundi esatu nga tesenvula, Tiimu ya Uganda eyeetaba mu mpaka z'ezimu mu mwaka 1978 yayolesa omutindo ogwamanyi netuuka ne ku mupiira ogwakamalirizo era guno gwemulundi gwekyasembye okutuuka ewala mu mpaka zino okutuusa leero<ref>[https://www.fufa.co.ug/national-teams/uganda-cranes/history/#:~:text=The%201978%20edition%20remains%20their,2%2D0%20to%20hosts%20Ghana.&text=In%201956%2C%20Uganda%20Cranes%20were,loss%20on%20wearing%20soccer%20boots. https://www.fufa.co.ug/national-teams/uganda-cranes/history/#:~:text=The%201978%20edition%20remains%20their,2%2D0%20to%20hosts%20Ghana.&text=In%201956%2C%20Uganda%20Cranes%20were,loss%20on%20wearing%20soccer%20boots.]</ref>. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/score/saluting-cranes-heroes-of-78-nations-cup-final-1644580</ref>Okutuuka wano tiimu ya Uganda yamala kukulembera kibinja 'B' nga muno yalimu ne '''Congo''' (yajiwangula ggoolo 3–1) ggoolo za Uganda zateebwa abazannyi okuli Phillip Omondi, Edward Ssemwanga ne Godfrey Kisitu. Uganda mu ngeri yemu yamegga [[Morocco]] (ggoolo 3–0) era nga zino zaatebwa Godfrey Kisitu, Phillip Omondi, ne Moses Nsereko. Mu kibinja kino Uganda yameggebwa [[Tunisia]] ggoolo 3-1 era bwetyo neesuumuusibwa okugenda ku luzannya oluddirira olwakamalirizo<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1510675/uganda-past-afcon-appearances</ref>. Ku luddirira olwakamalirizo Uganda yamegga Nigeria (2-1) ggoolo za Abbey Nasur ne Phillip Omondi bwetyo neeyolekera oluzannya olwakamaliririzo (fayinolo) gyeyazannya n'abategesi aba [[Ghana]] era nga omuzannyo gwagenda okuwunzikibwa nga Ghana ebala ggoolo2 ate nga Uganda eri ku 0.<ref>https://www.flashfootball.com/africa/africa-cup-of-nations-1978/#/4hIETlpF/table/overall</ref>
Kyatwalira tiimu ya Uganda emyaka 39 okuddamu okukiika mu mpaka za Afirika ez'omupiira ogw'ebigere era nga okudda mu mpaka zino mu mwaka 2017 kyava ku ggoolo ya Faruk Miya gyeyateeba mu z'okusunsulamu nga Uganda ezzannya [[Comoros]] mu ddakiika eya 36<ref>https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1434481/breaking-news-uganda-qualifies-afcon-2017</ref>. Tiimu ya Uganda bweyaddayo mu AFCON wa 2017 eyali mu ggwanga lya [[Gabon]] teyasobola kuva mu kibinja 'D' oluvannyuma lw'okumeggebwa [[Ghana]] ne [[Egypt|Misiri]] nga emizannyo gyombi Uganda ewangulwa goolo 1-0.Uganda era yalemagana ne [[Mali]] ggoolo 1-1 bwetyo netasobola kweyongera ku mutendera guddako.<ref>https://www.newvision.co.ug/news/1444544/afcon-live-buildup-egypt-uganda</ref>
Uganda era yaddamu okwetaba mu mpaka z'ekikopo kya Afrika mu mwaka 2019 era nga mu kusunsula yali mu kibinja ne [[Tanzania]], [[Cape Verde]] ne [[Lesotho]] . Era mu mpaka ezategekebwa e Misiri Uganda esobola kwenyumiriza mu buwanguzi bwe yafuna ku [[Democratic Republic of Congo]] obwa ggoolo 2-0 kuba buno bwebwali obuwanguzi bwayo obusooka mu mpaka zino oluvanyuma lw'emyaka 41. Mu ngeri yemu amaliri ne [[Zimbabwe]] aga goolo 1–1 gaayamba Uganda okukugaanya obubonero 4 obwasobozesa tiimu okweyongerayo ku mutendera ogwa tiimu ekkumi n'omukaaga wadde nga baali bakubiddwa abategesi aba [[Egypt|Misiri]] (2-0). Ku luzannya olwaddako Uganda yammegebwa [[Senegal]] (1-0 ) bwetyo n'ewanduka mu mpaka zino.
== Abatendesi ba ttiimu ya Uganda ==
* Alan Rogers (1965–1966)
* Robert Kiberu (1967–1969)
* Burkhard Pape (1969–1972)
* David Otti (1973–1974)
* Otto Westerhoff (1974–1975)
* Peter Okee (1976–1981)
* [[Jaberi Bidandi Ssali]] (1982)
* Peter Okee (1983)
* George Mukasa (1984–1985)
* Barnabas Mwesiga (1986–1988)
* Robert Kiberu (1988–1989)
* Polly Ouma (1989–1995)
* Timothy Ayieko (1995–1996)
* Asuman Lubowa (1996–1999)
* Paul Hasule (1999)
* Harrison Okagbue (1999–2001)
* [[Paul Hasule]] (2001–2003)
* Pedro Pasculli (2003)
* Leo Adraa (2003–2004)
* Mike Mutebi (2004)
* Mohammed Abbas (2004–2006)
* Csaba László (2006–2008)
* Bobby Williamson (2008–2013)
* Milutin Sredojević (2013–2017)
* Fred Kajoba and Moses Basena (2017)
* Sébastien Desabre (2017–2019)
* Abdallah Mubiru (2019)
* Johnny McKinstry (2019–2021)
* Abdallah Mubiru (2021)
* Milutin Sredojević (2021–2023)<ref>https://www.fufa.co.ug/national-teams/uganda-cranes/history/</ref>
* Morley Beyekwaso (2023)
* Paul Put (2023-Okutuusa leero)
== Ebiwandiko ebijuliziddwa ==
clsex4qefrspfcsia1cmeu9zklep00c
Wikipedia talk:Administrators
5
11095
46742
46542
2026-04-02T16:53:04Z
Geossegawa
8919
/* Request for Adminship on Luganda Wikipedia */ Ekyokuddamu
46742
wikitext
text/x-wiki
== Request for Luganda wikipedia administrator ==
Hello, I'm Ssegawa a native luganda speaker and member of wikimedia community user group Uganda. I am professional librarian that is passionate about free and quality information and I have been editing wikipedia both English and Luganda and I am one of the leading contributors. I therefore seek rights as an administrator lg.wikipedia.org to be able to ensure quality of the content on the luganda wikipedia and solve some gramatical errors evident on the interface. [[User:Geossegawa|Geossegawa]] ([[User talk:Geossegawa|talk]]) 14:28, 4 Gwakkuminebiri 2024 (UTC)
== Request for Adminship on Luganda Wikipedia ==
<small>Dear Wikimedians,</small>
<small>My name is Ssemanda Willy (User: Ssemmanda will). I am the former Project Lead of Luganda Wikipedia (2022–2025) and currently serve as Community Manager of the Wikimedia Community User Group Uganda. I respectfully submit my request for Adminship on our Luganda Wikipedia.</small>
<small>My motivation for seeking adminship is to: Maintain and improve the quality of Luganda Wikipedia articles, support the community by handling administrative tasks such as page protection, deletion, and combating vandalism, encourage new contributors by providing guidance and ensuring a safe, welcoming environment and strengthen Luganda Wikipedia as part of our broader mission to preserve and promote Ugandan languages online.</small>
<small>I believe my experience in leadership, advocacy, editing, and training equips me to serve effectively as an administrator. I am committed to transparency, collaboration, and supporting the growth of Luganda Wikipedia.</small>
<small>Thank you for considering my request. I welcome your feedback and look forward to continuing to work together to build a strong Luganda Wikipedia.</small>
<small>Sincerely,</small>
<small>User:</small>@<small>Ssemmanda will - [[Special:Contributions/Ssemmanda will|1,130]] Global edit count.</small>
@ [[User:Geossegawa|Geossegawa]], @[[User:Jose77|Jose77]], @[[User:Ssenkungu ivan|Ssenkungu ivan]], @[[User:Nambogo Catharine|Nambogo Catharine]], @[[User:Solomon Suubi|Solomon Suubi]], @[[User:Ice201|Ice201]], @[[User:MichealKal|MichealKal]], @[[User:Owobusingye|Owobusingye]], @[[User:Erinamukuta|Erinamukuta]], @[[User:B722N|B722N]], @[[User:Kyakwera|Kyakwera]], [[User:Tumbuka Arch@|Tumbuka Arch]] [[User:Kateregga1|Kateregga1]] [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 09:40, 18 Gwakusatu(Mugulansigo) 2026 (UTC)
:I second your request, @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]], I strongly believe that Luganda Wikipedia needs a local-language administrator who has a deep understanding of the language in both its spoken and written forms. [[User:B722N|B722N]] ([[User talk:B722N|talk]]) 10:56, 18 Gwakusatu(Mugulansigo) 2026 (UTC)
::Thank you @[[User:B722N|B722N]] [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 12:09, 18 Gwakusatu(Mugulansigo) 2026 (UTC)
:I highly endorse Ssemanda Will. His leadership and linguistic background in Luganda are essential to be admin of the language to manage the Wikipedia at large [[User:Owobusingye|Owobusingye]] ([[User talk:Owobusingye|talk]]) 13:49, 23 Gwakusatu(Mugulansigo) 2026 (UTC)
::Thank you Mr @[[User:Owobusingye|Owobusingye]] [[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] ([[User talk:Ssemmanda will|talk]]) 11:26, 24 Gwakusatu(Mugulansigo) 2026 (UTC)
:I fully support @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]]. It’s important for Luganda Wikipedia to have an administrator who truly understands the language both in its spoken and written forms to effectively guide and manage this Language Wikipedia and Willy was a Luganda project lead for several years. [[User:MichealKal|MichealKal]] ([[User talk:MichealKal|talk]]) 06:33, 31 Gwakusatu(Mugulansigo) 2026 (UTC)
:I second @[[User:Ssemmanda will|Ssemmanda will]] request. He is one of the leading luganda wikipedia contributors and a good mentor to all contributors. Having him as an admin gives us the chance to improve the wikipedia more. [[User:Geossegawa|Geossegawa]] ([[User talk:Geossegawa|talk]]) 16:53, 2 Gwakuna(Kafuumuulampawu) 2026 (UTC)
kvplxsf8ejzgr2nfya9p3uxvoe50up6
Ivan Semwanga
0
11392
46770
44615
2026-04-03T07:19:27Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46770
wikitext
text/x-wiki
'''Ivan Semwanga''' (12 Omwezi ogw'ekkumi n'ebiri 1977 - 25 Omwezi ogwokutaano .) Yali nzaalwa ya Uganda omutuuze wa South Africa omwejaasi ayagala ennyo okuba mu butaala .Yali omu kuba mmemba b'ekibiina ekyeyita ki Rich Gang ekimanyiddwa obulungi mu [[South Africa]] ne [[Yuganda|Uganda]] . Ekibiina kya Rich Gang kyali kyesigamiziddwa ku misingi gyombi egy’obuntubulamu n’obuzirakisa nga gigenderera abavubuka abatalina nkizo okusingira ddala Bannayuganda ababeera mu [[South Africa]] . Ba mmemba abalala ab'ekinzo ab'ekibiina beba; Kizibwe wa Ivan Lawrence nagagga munnayuganda ng’asinziira South Africa, ne Eddy Kyeyune. <ref name="auto2">{{Cite web |last=Afunah |first=Badru |title=Furious MC Kats Spills Secrets Behind Ivan Semwanga & Rich Gang’s Fame |url=http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |access-date=25 May 2017 |website=Ug News |archive-date=2 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051350/http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |url-status=dead }}</ref> Ekibinja kya kya Rich gang kyetabanga ku mikolo egiwerako mu [[Yuganda|Uganda]] ne [[South Africa|South Afrika]] .N'era, Ivan yasiga ensimbi mu matendekero g’ebyenjigiriza mangi mu [[South Africa|South Afrika]] .
== Obuto bwe n’okusoma kwe ==
Ivan yazaalibwa Nakaliro mu Disitulikiti y’e [[Kayunga]] . Awo yagenda e [[South Africa|South Afrika]] okunoonya ku mirimu egisasula ku kasente akawerako, era kigambibwa nti Ivan yakolako ng’omumusawo w'ekinnansimu ssabo mu [[South Africa|South Afrika]] . Yali ayamba bannansi ba [[South Africa]] abagagga okugonjoola ebizibu byabwe ng’abisuula ku ttaka n’okubawa amazzi amatukuvu aganaanaaza ebizibu byabwe. Kino kyayamba Ivan okukungaanya obugagga era we yafiira, Ivan yali afunye obugagga ne bizinensi eziri mu bukadde n'obukadde bw'ensimbi omwali Amasomero (mu South Africa), ebisulo by’abayizi, n’emizigo n’ebirala bingi . Ivan yabatizibwa ekya 'taata w'obutaala n'obwejaasijaasi ow'omulembe oguliko mu [[Yuganda|Uganda]] kubanga yawa ekisaawe ky'abaagazi b'obutaala n'okwejaaka ekifanayi ekipya. Abaagazi b'obutaala n'abejaasijaasi bonna abaliko kati mu [[Yuganda|Uganda]] akazannyo kano baakayiga kuva ku Ivan. <ref name="auto3" /> Ivan yawasa [[Zari Hassan|Zarinah Hassan]], amanyiddwa ennyo nga Zari. Abaagalan bano baalina abalenzi basatu nga bali bombi. Mu 2011, Ivan ne Zari baategeka omukolo gw’okwanjula okw'enonno ogwamalawo sillingi [[Yuganda|za Uganda]] ezisoba mu kawumbi. Mu 2013, abaagalana bayawukana oluvannyuma lwa Zari okulumiriza Ivan ku butabanguko mu maka Zari yennyigira mu mukwano n'omuyimbi [[Omutannzaniya]] ayitibwa Diamond Platinumz mu 2014 era n'ayawukana naye mu 2018. <ref name="Eleven">{{Cite web |last=Manishimwe |first=Wilson |date=17 February 2018 |title=Zari dumps Diamond, off to make more boss ladies |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1471415/zari-boss-ladies |access-date=20 February 2018}}</ref> <ref name="Twelve">{{Cite web |last=Musungu |first=Nahashon |date=15 February 2018 |title=Zari Hassan Finally Divorces Diamond Platinumz On Valentine's Day |url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]]}}</ref> <ref name="Thirteen">{{Cite web |last=Daily Nation |date=18 February 2018 |title=Reasons for Zari’s split with Diamond |url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/buzz/Reasons-for-Zari-s-split-with-Diamond-/441236-4309496-qxgkctz/index.html |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]]}}</ref>
== Byeyatuukako ==
Ivan yatandikawo amatendekero ga Brooklyn agalina amatabi 6 agabunye mu bitundu by'e [[Durban]] [[Pretoria]] ne [[Ohannesburg|Johannesburg]]. Amatendekero essira gasinga kulissa mu tekinologiya w'amawulire oba obubaka, eby’okusima eby’obugagga eby’omu ttaka n'obuweereza bwa Poliisi n’ebirala. Mu [[Yuganda|Uganda]], Ivan yali azimba wooteeri ku luguudo lwa Sir Apollo Kagwa, era yalina amayumba agawerako e Bunga, [[Munyonyo]] ne Mutungo. Bwogatta pulojekiti ezo zonna awamu kimuleka n’amagobkisaa agasukka mu siringi za Uganda obukadde 700 buli mwezi. Okugatta kwekyo, Ivan yalina ennyumba bbiri enkulu mu [[Sandton]] ne [[Pretoria]] .
== Obuzira kisa ==
Ivan yalowoozebwako okubeera ssentebe wa Bannayuganda mu [[South Africa|South Afirika]] . Yayamba abantu abali mu bwetaavu bangi mu [[South Africa|South Afirika]] ne [[Yuganda|Uganda]] . Ng’ebula wiiki ssatu afe, yakyalira abaana abataliiko mwasirizi mu kifo kya bamulekwa ekya M-Lisa, [[Nsambya]] . Mu kukyala kwe yawaayo ebintu by’awaka ng’ensawo z’omuceere, ssukaali, ssabbuuni, butto n’ebyetaago ebirala bingi eri bamulekwa. N'era buli mulekwa yamuwa siringi za Uganda emitwalo ebiri (Shs 20,000) nga tannadda [[South Africa]] gye yafiira. <ref>{{Cite web |last=Kasadah |first=Badru |title=Zari speaks out on the life and times of Ivan Semwanga |url=http://eagle.co.ug/2017/05/25/zari-speaks-life-times-ivan-semwanga.html |access-date=25 May 2017 |website=Eagle Online}}</ref> Emabegako, Ivan yawa ttiimu ya Uganda ey'eggwanga ey'omupiira ogw'ebigere (Uganda Cranes) obukadde bw'ensimbi za Uganda kkumi mu mpeke mu mupiira gw'ekikopo ky'amawanga ga Afirika wakati wa Uganda ne Ghana. N'era yasuubizza ttiimu ya Uganda obukadde butaano ku ggoolo zonna ezinaateebwa. Mu ddakiika 90, Uganda Cranes yali ekubye Ghana nga tennasalako peneti. Ekirala, lumu Ivan yaatambuza abawagizi kumi (10) nebyetaago byaabwe byonna mu lugendo okuva [[South Africa|e South Afirika]] okutuuka e [[Yuganda|Uganda]] okulaba omupiira gwa [[Yuganda|Uganda]] ngevuganya [[Zambia]] butereevu mu [[Ekisaawe ky'eggwanga ekya Mandela|kisaawe kya Mandela National Stadium]] (Namboole).
== Enfa ye ==
Ivan yafuna obulwadde bw'omutima oluvannyuma lw'okuva mu [[Yuganda|Uganda]] nga tannagenda [[South Africa|South Afrika]] . Ivan yaweebwa ekitanda ku ku [[ddwaliro lya Steve Biko]] mu [[Pretoria]] eyali mukyala we; Zari gyeyamulabiririra Oluvannyuma yafa ku Lwokuna nga 25 Omwezi ogwokutano 2017 ku makya.
== Amaziika ge ==
Omulambo gw'omugenzi gwakomezebwawo mu [[Yuganda|Uganda]] nga 28 Omwezi ogwokutaano 2017 (Ssande). Olumbe lwakumwa mu makaage mu Muyenga, [[Yuganda|Uganda]] ekiro ekyo. Omulambo gwa Ivan awo gwatwalibwa mu [[Lutikko ya Namirembe|Lutikko e Namirembe]] nga 29 Omwezi ogwokutaano 2017 (Mmande) okumusabira mu kkanisa bweyali tannatwalibwa [[Kayunga]] okuziikibwa. <ref>{{Cite web |title=Ivan Semwanga’s Burial Arrangements Set |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set/ |access-date=11 June 2017}}</ref> Ivan yaziikibwa nga 30 Omwezi ogwokutaano 2017( Lwakubiri) mu maka ga bajjajjaabwe e [[Kayunga]], [[Yuganda|Uganda]] . bwe yali akyali mulamu, Ivan yategekanga obubaga mwe yamansizanga abantu obupapula bwa sente za [[South Africa|South Afirika]] [[zi Rands,]] [[Siringi za]] [[Yuganda|Uganda]] ne [[Ddoola za Amerika]]. Akakodyo ke kamu kaakozesebwa ba mmemba ba Rich gang abaasigalawo nga bamuziika. Kale nno, mu kifo ky’okuyiwa enfuufu mu ntaanaye nga bwe kiri mu nnono y'ekikulisitaayo, aba Rich gang baasuulamu sente za [[South Afirika]] [[zi Rand]], [[Siringi za]] [[Uganda]] ne [[Ddoola z'Amerika]] n'omwenge ogwa Champaigne mu ntaana ya Ivan. <ref>{{Cite web |last=Bwire |first=Nelson |title=Rich gang splash booze, cash in Semwanga’s grave |url=http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |access-date=11 June 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704130037/http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |url-status=dead }}</ref> Bannansi abakwatibwako; Abey Mgugu ne Gideon Tugume baawalawala Kampuni ya A-Plus ekola omulimu gw'okuziika abafu ne [[Bbanka enkulu eya Uganda]] mu kkooti enkulu nga basaba ekiragiro nti omulambo gw’omugenzi Ivan guziikulwe era empapula za sente zonna zebaamuziika nazo ziggyibweyo. Baawakanya nti ssente zino zaatyoboolwa. N’olwekyo, baali baagala ziggyibweyo zikomezebwewo zikole omugaso gwazo. Bano bagenda mu maaso n’okukaayana nti ssente za [[Yuganda|Uganda]] n’amawanga amalala nga [[South Africa]] ne [[Amerika|America]] zirina okussibwamu ekitiibwa so si kumaliriza nga ziziikiddwa. <ref>{{Cite web |last=Ssali |first=Godfrey |title=Ivan ‘Don’ Ssemwanga funeral money case in court |url=https://www.independent.co.ug/ivan-don-ssemwanga-funeral-money-case-court/ |access-date=11 June 2017 |website=The Independent}}</ref> Mu kwanukula, [[Bbanka ya Uganda enkulu]] yawandiika ekiwandiiko ekiraga engeri ggyetakyetaaga kuggyayo ssente ziziikiddwa mu ntaana engeri gyezitakyatuukiriza mugaso gwazo. Baategeezezza nti sente zino zaakwatibwa bubi naye era ziyinza okuba nga zaayonooneka, zaakyafuwala oba okukutukakutuka era bwekityo tezijja kuddamu kutuukiriza mugaso ogwazigendererwamu. <ref>{{Cite web |title=Rich Gang exempted for throwing money in Sewanga's grave |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/rich-gang-exempted-for-throwing-money-in-semwangas-grave/ |access-date=11 June 2017}}</ref> Ekirala, ennongoosereza zakolebwa mu tteeka lya [[Bbanka ya Uganda enkulu]] kubanga eryasooka teryayogera ku kubonereza muntu akwata obubi ssente z’empapula.
== Laba ne ==
Nga wayise ennaku nga Ivan aziikiddwa, engambo zaatandika okuyitingana nti Ivan yajingirira okufa kwe era yali [[South Africa]] ng’anyumirwa obulamu. Mu mboozi ey’enjawulo, Zari (eyali mukyala wa Ivan) yayogera engeri mutabani wa Ivan eyafudde gyeyakebereddwa okuva ku [[kisaawe ky'ennyonyi eky'Entebbe]] ng’ayita mu nnyonyi y'eggwanga lya South Afirika ng’akozesa erinnya eritali ttuufu ne satifikeeti y’okufa ey’ekicupuli – Ali Sennyomo. Zari era yakakasa enneeyisa ya Ivan ey’okukyusakyusa ennyo endagamuntu ye mu [[South Africa|South Afrika]] okusinziira ku ddiiru zeyali akola. Yali akyakozesa erinnya Ali Sennyomo ng’erinnya lye ettongole we yafiira. Abasawo mu [[Ddwaliro lya Steve Biko]] baali bajjanjaba omulwadde ono; Ali Sennyomo era n’omulambo ogwakeberebwa mu kuyingira n'okufuluma ,[[Ekisaawe ky'ennyonyi eky'Entebe]] mu [[Yuganda|Uganda]] gwali gwa Ali Sennyomo. Zari agenda mu maaso n'okulemerako nti omulambo ogwaziikibwa e [[Kayunga]] gwali gwa Ivan yekka , nti ng'akola e [[South Africa|South Afirika]] yali akozesa linnya lya Ali Ssennyomo . Ivan yayinzanga okukyusa nadda ku linnya lya Semwanga buli lwe yatuukanga ku [[kisaawe ky'ennyonyi eky'Entebe]] [[Yuganda|mu Uganda]] . Kino kyaliwo mu ngendo ze ng’akomawo awaka ku mirimu oba okukyalira abantu naye ku kisaawe kya [[South Africa|South Afirika]] eky'ennyonyi ki Olivier Tambo International Airport, yali Ali Sennyomo. <ref>{{Cite web |title=Ivan Semwanga had a fake identity, died and buried with different names – Zari spills secrets |url=http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |access-date=11 June 2017 |website=The Ugandan |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117155315/http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |url-status=dead }}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
# {{cite news|last1=Ariba|first1=Caroline|title=Spendthrift socialite Ssemwanga dies, aged 39|url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1453925/socialite-ivan-ssemwanga-dead|accessdate=25 May 2017|publisher=New Vision}}
# {{cite web |last1=Afunah |first1=Badru |title=Furious MC Kats Spills Secrets Behind Ivan Semwanga & Rich Gang’s Fame |url=http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |accessdate=25 May 2017 |website=Ug News |archive-date=2 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051350/http://news.ugo.co.ug/furious-mc-kats-spills-secrets-behind-ivan-semwanga-rich-gangs-fame/ |url-status=dead }}
# {{cite news|title=The Life and Times of Ivan Semwanga|url=https://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|accessdate=25 May 2017|date=May 25, 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203321/http://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|url-status=dead}}
# {{cite news|title=The Life and Times of Ivan Semwanga|url=https://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|accessdate=25 May 2017|date=25 May 2017|archive-date=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203321/http://watchdog.co.ug/the-life-and-times-of-ivan-semwanga/|url-status=dead}}
# {{cite web |last=Manishimwe |first=Wilson |date=17 February 2018 |title=Zari dumps Diamond, off to make more boss ladies |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1471415/zari-boss-ladies |access-date=20 February 2018 |newspaper=[[New Vision]] |location=Kampala}}
# {{cite web |last=Musungu |first=Nahashon |date=15 February 2018 |title=Zari Hassan Finally Divorces Diamond Platinumz On Valentine's Day |url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |newspaper=Nairobi News |location=Nairobi |archive-date=20 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220001119/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/zari-hassan-finally-divorces-diamond-platinumz-valentines-day/ |url-status=dead }}
# {{cite web |author=Daily Nation |date=18 February 2018 |title=Reasons for Zari’s split with Diamond |url=https://www.nation.co.ke/lifestyle/buzz/Reasons-for-Zari-s-split-with-Diamond-/441236-4309496-qxgkctz/index.html |access-date=20 February 2018 |publisher=[[Nation Media Group]] |newspaper=[[Daily Nation]] |location=Nairobi}}
# {{cite news|title=Who is Ivan Semwanga|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|accessdate=25 May 2017|issue=Friday, 19 October 2012|archive-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173115/http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|url-status=dead}}
# {{cite web |last1=Kasadah |first1=Badru |title=Zari speaks out on the life and times of Ivan Semwanga |url=http://eagle.co.ug/2017/05/25/zari-speaks-life-times-ivan-semwanga.html |accessdate=25 May 2017 |website=Eagle Online}}
# {{cite news|title=Who is Ivan Semwanga|url=http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|accessdate=25 May 2017|date=25 May 2017|archive-date=16 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173115/http://www.ugandaonline.net/news/view/13259/who_is_ivan_ssemwanga_|url-status=dead}}
# {{cite news|last1=Kasoba|first1=William|title=Zari in hospital, taking care of ex-hubby Ivan Ssemwanga who is in critical condition|url=http://matookerepublic.com/2017/05/16/zari-in-hospital-taking-care-of-ex-hubby-ivan-ssemwanga-who-is-in-critical-condition/|accessdate=25 May 2017|archive-date=19 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519073023/http://matookerepublic.com/2017/05/16/zari-in-hospital-taking-care-of-ex-hubby-ivan-ssemwanga-who-is-in-critical-condition/|url-status=dead}}
# {{cite web |title=Ivan Semwanga’s Burial Arrangements Set |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/ivan-semwangas-burial-arrangements-set/ |accessdate=11 June 2017}}
# {{cite web |last1=Bwire |first1=Nelson |title=Rich gang splash booze, cash in Semwanga’s grave |url=http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |accessdate=11 June 2017 |archive-date=4 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704130037/http://www.sqoop.co.ug/four-one-one/video-rich-gang-splash-booze-cash-in-semwangas-grave.html |url-status=dead }}
# {{cite web |last1=Ssali |first1=Godfrey |title=Ivan ‘Don’ Ssemwanga funeral money case in court |url=https://www.independent.co.ug/ivan-don-ssemwanga-funeral-money-case-court/ |accessdate=11 June 2017 |website=The Independent}}
# {{cite web |title=Rich Gang exempted for throwing money in Sewanga's grave |url=http://www.uganda.crazymedias.com/uncategorized/rich-gang-exempted-for-throwing-money-in-semwangas-grave/ |accessdate=11 June 2017}}
# {{cite news|title=Police Stuck in Bid to Recover Monies Buried in Ivan Ssemwanga's Grave|url=http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/police-stuck-bid-recover-monies-buried-ivan-ssemwangas-grave/|accessdate=11 June 2017|date=Jun 6, 2017|archive-date=11 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611171002/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/police-stuck-bid-recover-monies-buried-ivan-ssemwangas-grave/|url-status=dead}}
# {{cite web |title=Ivan Semwanga had a fake identity, died and buried with different names – Zari spills secrets |url=http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |accessdate=11 June 2017 |website=The Ugandan |archive-date=17 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117155315/http://theugandan.com.ug/ivan-semwanga-fake-identity-died-buried-different-names-zari-spills-secrets/ |url-status=dead }}
{{Reflist}}
bmpzxbyn9ljx4hnmdj6htrnwq1fxkol
Apollo Kaggwa
0
11607
46752
40246
2026-04-02T23:56:29Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46752
wikitext
text/x-wiki
[[File:HamMukasaAndApoloKagwa.jpg|thumb|Apollo Kagwa (ku ddyo) n’omuwandiisi we Ham Mukasa, 1902]]
'''Sir Apollo Kagwa''' (ennyiriri z’Oluganda ez’omutindo mu mpandiika '''Kaggwa''' ) KCMG MBE (1864–1927) <ref name="britannica">http://www.britannica.com/eb/article-9044313</ref> yali mukulembeze omuyivu era munnabyabufuzi mu Uganda bwe yali wansi w’obufuzi bwa Bungereza. Yali mukulembeze w’ekiwayi ky’Abakulisitaayo era Ssekabaka [[:en:Mwanga_II_of_Buganda|Mwanga II]] yamulonda okuba ssaabaminisita ( [[:en:Katikkiro|Katikkiro]] ) ow’[[:en:Kingdom_of_Buganda|Obwakabaka bwa Buganda]] mu 1890. Yaweereza okutuusa mu 1926. Kagwa yaweereza ng'omukuza w'omulangira okuva mu 1897 okutuuka mu 1914 Ssekabaka [[:en:Daudi_Cwa_II_of_Buganda|Daudi Chwa]] omuwere bwe yakula. <ref name="britannica" /> Ye yali [[:en:Ethnography|omukugu mu by'amawanga]] mu [[:en:Buganda|Buganda]] eyasookera ddala. <ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/uganda-50/apolo-kaggwa-the-colossus-of-buganda-1515848</ref> <ref>https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10072594/1/Bennett_10072594_Thesis_redacted.pdf</ref>
== Omulimu gwe ==
Kagwa yali muyizi mu by’okuddukanya emirimu mu lubiri lw’obwakabaka bwa Buganda abaminsani abakulisitaayo abaasooka okutuuka mu myaka gya 1870 we baggyira. Abayizi bano mu lubiri, bannabyafaayo Abazungu ab’omulembe ogwo be baayitanga [[:en:Page_(occupation)|abakungu]], baali bavubuka bagezi okuva mu bitundu by<nowiki>'obwakabaka byonna abaasindikibwa mu lubiri okutendekebwa okufuuka abakulembeze abaddako. Yali omu ku bantu abaasooka okukyuka okudda mu nzikiriza y''</nowiki>[[:en:Protestant|Abakulisitaayo]] . Kata afuuke omu ku [[:en:Uganda_Martyrs|Bajulizi ba Uganda]] Ssekabaka Mwanga II bwe yafuna obutakkaanya naabagoberezi ba Kristu nga wayise emyaka mitono. Kigambibwa nti yawona okuttibwa kubanga yali yalaga dda nti alina obusobozi obw’enjawulo ng’omuyambi mu ggwanika. <ref>https://archive.org/details/leadershipin19th0000unse/page/116</ref> Okuva mu 1885 okutuuka mu 1887, obwakabaka bwagwa mu lutalo lw’omunda olw’eddiini ng’ebiwayi by’Abakulisitaayo, Abakatoliki n’Abasiraamu bivuganya ku buyinza. Kagwa, eyali mu myaka amakumi abiri, okuva emabega yali amanyiddwa ng’omukulembeze w’ekiwayi ky’Abakulisitaayo. Ng'omukubi w’emmundu omwegendereza, <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Apollo+Kaggwa&revision=1291929169#:~:text=View-,Wright%2C%20Michael%20A.%20(1972).%20Buganda%20in%20the%20Heroic%20Age.%20Oxford%20University%20Press.,-Provide%20feedback</ref> Kagwa yaweereza nnyo mu kulwana mu ntalo zino. [[:en:Islam_in_Uganda|Abasiraamu]] baawangula mu kitundu ky’olutalo ekyasooka, era Kagwa n’Abakulisitaayo abalala baamala ekiseera mu buwanganguse mu bwakabaka bwa [[:en:Ankole|Ankole]] obwali ku muliraano .
== Obwa Katikkiro bwe ==
[[File:Kattikiro_Apollo_Kaggwa.png|thumb|350x350px|Kattikiro Apollo Kaggwa mu mwaka gwa 1893]]
[[File:Basiima_Bakyagaya_House_of_sir_apollo_kagwa.jpg|thumb|350x350px|Ennyumba ya Apollo Kaggwa, eyazimbibwa mu 1903]]
Ssekabaka Mwanga, eyagobwa mu ntebe okumala akaseera, yazzibwawo mu 1890 ng’ayambibwako Abakulisitaayo, era Kagwa n’amuwa okuba ''Katikkiro'' (Ssaabaminisita). Ssekabaka Mwanga yaddamu okugobwa mu ntebe mu 1897 bwe yasalawo okugaana obuyinza bw’abagwira n’alwana olutalo n’Abangereza n'atawangula. Omulangira omuwere, Daudi Chwa, yafuulibwa Kabaka nga Kaggwa y’omu ku bakuza abasatu. Kagwa y’omu ku bateesa ku ndagaano ya Uganda, Buganda mwe yagengendera mu obukuumi bwa Bungereza nga n’obwetwaze obw’omunda obutono. <ref name=":0">https://dacb.org/histories/uganda-history-christianity/</ref>
[[:en:Buganda_Agreement_(1900)|Endagaano ya Uganda eya 1900]] yanyweza amaanyi g’abakulu, oba ‘Abakungu’ okusinga abaali Abakulisitaayo, nga bakulemberwa Kagwa. <ref name=":0" /> London yasindika abakungu batono okuddukanya eggwanga, nga okusinga yeesigamye ku ‘Bakungu’. Okumala emyaka egyawera,beebaali basinga kwettanirwa olw’obukugu bwabwe mu by’obufuzi, Obukulisitaayo bwabwe, enkolagana yaabwe ey’omukwano n’Abangereza, obusobozi bwabwe obw’okusolooza emisolo, n’okubeera okumpi n’ekibuga Entebbe (ekibuga ekikulu) kyali kumpi n’ekibuga ekikulu ekya Buganda. Emyaka gya 1920 we gyatuukira abaddukanya Bungereza baali beesiga nnyo, era nga tebalina nnyo bwetaavu bwa buyambi bw'amagye oba mu by’obufuzi. Abafuzi b’amatwale baasolooza omusolo ku birime ebyalimibwanga abakopi abalimi. Waaliwo obutali bumativu mu bantu ba Buganda ku ngeri obukulu gyebwagabibwangamu, kye tusobola okulabira ku bifo ky’abakulembeze baabwe. Mu 1912 Kagwa yasalawo okunyweza obuyinza bwa ‘Bakungu’ bwe yateesa wabeewo ‘Olukiiko’ olw'okubiri mu Buganda nga ye pulezidenti ate ‘Bakungu’ ng’ekika ky’obukulu obw’ensikirano. Abakungu ba Bungereza baawakanya ekirowoozo kino bwe baazuula nti abantu baali bakiwakanya. Abakungu ba Bungereza mu kifo kyekyo baatandika ennongoosereza ezimu ne bagezaako okufuula ‘Lukiko’ olukiiko olukiikirira abantu olutuufu. <ref>https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-african-history/article/bakungu-chiefs-of-buganda-under-british-colonial-rule-19001930/87FCBA2F66FB27F1813DDF2B261B9879</ref>
== Okutambula kwe ==
Yakyalako e Bungereza mu 1902 mu buyinza bwe nga ''Katikkiro'' (Ssaabaminisita), ku mukolo gw'okutuuza [[:en:Edward_VII|Ssekabaka Edward VII]] ku ntebe, ng’awerekerwako omuwandiisi we, [[:en:Ham_Mukasa|Ham Mukasa]] . <ref>{{Cite web |url=http://www.wdl.org/en/item/9950 |title=Archive copy |access-date=2025-08-21 |archive-date=2021-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328103356/http://www.wdl.org/en/item/9950 |url-status=dead }}</ref>
== Ebitabo bye ==
Kagwa yawandiika ebitabo bingi ebikwata ku Buganda, omuli ebyafaayo eby’awamu, omwali; ''Bassekabaka ba Buganda'', ekiwandiiko ekikwata ku mateeka n’empisa, kye yayita ''Empisa z’Abaganda'' n’okukung’aanya enfumo kye yayita ''Engero z’Abaganda'' . Ebyafaayo bye ku Buganda mwalimu ebyafaayo ebimpimpi eby’obwakabaka obuliraanyewo obw’e Bunyoro ne Ankole. Ebimu ku bitabo bye bivvuunuddwa mu Lungereza. <ref name=":0" />
== Omulimu gwe ==
Yali muwagizi nnyo w’okussaawo ebyenjigiriza eby’omulembe mu Uganda. Okusingira ddala, yakwatibwa ensonyi olw’ekyo kye yalaba ng’embeera y'abatabani b’abakulembeze b’eggwanga okukula nga boonoonese, okwawukana ku nkuza ey’ekika kya spartan omulembe gwe gye gwafuna okuva mu nkola y’okutendekebwa mu lubiri. Yakolagana n’abaminsani b’eBungereza okutandikawo amasomero g’ekisulo nga [[:en:King's_College_Budo|King’s College Budo]], mu bulambulukufu okukuuma abavubuka abato ab'ebitiibwa obutakula nga boonoonefu. <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Apollo+Kaggwa&revision=1291929169#:~:text=View-,Hattersley%2C%20C.W.%20The%20Baganda%20at%20Home.%20Frank%20Cass%20Ltd%2C%201968,-Provide%20feedback</ref>
Mu 1918, yafuulibwa mmemba ow’ekitiibwa mu kibiina kya [[:en:Order_of_the_British_Empire|Order of the British Empire]] olw’obuweereza mu kusonda n’okutegeka emisolo munda n'abaserikale mu Uganda Protectorate. <ref>https://www.thegazette.co.uk/London/issue/30576/supplement/3289</ref>
== Obulamu bwe obw’obuntu ==
Yazaala abaana 23 nga kuliko [[:en:Michael_Kawalya_Kagwa|Michael Kawalya Kagwa]] (eyakola nga ''Katikiro wa Buganda'' okuva mu 1945 okutuuka mu 1950) <ref>http://www.worldstatesmen.org/Uganda.html</ref>
== Ebijuliziddwa ku Kaggwa ==
{{Authority control}}''"... yali Kaggwa okusinga omuntu omulala yenna Mwanga gwe yakyawa. Omulimu gwe ogw'obuntu mu kugwa kwa Mwanga n'olwekyo munene nnyo, nga Mwanga yennyini bwe yalambika mu bbaluwa ezisukka mu emu."''
* M. M. Semakula Kiwanuka <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Apollo+Kaggwa&revision=1291929169#:~:text=View-,Kiwanuka%2C%20M.%20S.%20(1972).%20A%20History%20of%20Buganda%20from%20the%20Foundation%20of%20the%20Kingdom%20to%201900.%20Holmes%20%26%20Meier%20Pub.,-Provide%20feedback</ref>
''"... era nga Nnabakyala Elizabeth I bwe yali awadde omubbi w'oku nnyanja eyali amanyiddwa ennyo nga Francis Drake ekitiibwa ky'obuzira, ne Ssekabaka Edward VII bwe yawa Apolo Kaggwa ekitiibwa ky'obuzira. Sir Francis Drake ne Sir Apolo Kaggwa bombi baali bayizzi era nga baweebwa ekitiibwa olw'ebikolwa byabwe ebikyamu. Francis Drake yatuusanga zzaabu ne ffeeza wa Spain eyabbibwa ate Apolo Kaggwa n'awaayo obwetwaze bwa Buganda."''
* Samwiri Lwanga-Lunyiigo, ''Mwanga II'' (2011), olupapula 2 <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Apollo+Kaggwa&revision=1291929169#:~:text=View-,Lwanga%2DLunyiigo%2C%20S.%20(2011).%20Mwanga%20II%3A%20Resistance%20to%20Imposition%20of%20British%20Colonial%20Rule%20in%20Buganda%2C%201884%2D1899.%20Kampala%3A%20Wavah%20Books,-Provide%20feedback</ref>
''"Omukulembeze w'eggwanga owa ddala abakungu ba abungereza gwe baassubira, yali Apolo Kagwa, Ssaabaminisita oba Katikiro. Omulenzi omukungu eyalina enkovu z'obusungu bwa Mwanga avuddemu omukulembeze mu lutalo era omufuzi ow'emirembe ng'amaanyi ge ag'emirembe n'empisa n'Obukristaayo obwa nnamaddala bimuwadde amaanyi amalungi."''
* J. D. Mullins,''The Wonderful Story of Uganda'' (1908), olupapula 115. <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Apollo+Kaggwa&revision=1291929169#:~:text=View-,Mullins%2C%20J.%20D.%20(1908).%20The%20Wonderful%20story%20of%20Uganda.%20Church%20Missionary%20Society.,-Provide%20feedback</ref>
== Ebitabo bye ==
* Kagwa, Apolo. ''The customs of the Baganda'' (Columbia University Press, 1934).
* Kagwa, Apolo. ''The kings of Buganda'' (East African Publishing House, 1971).
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Okusoma okulala ==
* Mukasa, Ham. ''Sir Apolo Kagwa Discovers Britain'' (Heinemann Educational Books, 1975).
=== Ensonda ezisookerwako ===
* Kagwa, S Apolo. ''Ebiwandiiko n’ebbaluwa ezirondeddwa okuva mu mpapula za Apolo Kagwa ezikung’aanyiziddwa mu tterekero ly’ebitabo erya Makerere College'' (Makerere University College Library, Photographic Department, 1964).
4n63yzban5wo4y93m57a7pumqic4ier
Grace Mary Mugasa
0
11777
46761
43511
2026-04-03T06:17:18Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46761
wikitext
text/x-wiki
'''Grace Mary Mugasa''' era amanyikiddwa nga '''Mugisa'''; yazaalibwa 28 Ogwekkuminebiri 1968. Munnayuganda, munnabyabufuzi era mu kiseera kino akola nga Minisita omubeezi ow<nowiki>''</nowiki>abakozi ba gavumenti. <ref name=":0">{{Cite web |last=Muhamadi |first=Byemboijana |date=March 4, 2022 |title=MPs Want Redundant Science Ministry Staff Incorporated Into Other Ministries |url=https://softpower.ug/mps-want-redundant-science-ministry-staff-incorporated-into-other-ministries/ |website=SoftPower News}}</ref> Yalondebwa Pulezidenti [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]], nga 8 Ogwomukaaga 2021 era nga yatuula mu ofiisi nga 21 Ogwomukaaga 2021. <ref>{{Cite web |date= |title=President Museveni names new cabinet |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/105545 |access-date=2021-09-29 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Parliament of the Republic of Uganda |date=2018-02-27 |title=Cabinet Members and Ministers of State as at 03 August 2021 |url=https://www.parliament.go.ug/page/cabinet-members-and-ministers-state-03-august-2021 |access-date=2021-09-30 |website=www.parliament.go.ug |language=en}}</ref> Grace Mary ofiisi yagigya ku [[:en:David_Karubanga|David Karubanga]] eyali Minisita omubeezi era omubaka wa Paalamenti akiikirira [[:en:Kigorobya|Kigorobya]] . <ref>{{Cite web |last=Patrick |first=Mundua |date=2021-06-23 |title=The New Minister of State for Public Service takes office |url=https://publicservice.go.ug/the-new-minister-of-state-for-public-service-takes-office/ |access-date=2022-03-24 |website=Ministry of Public Service |language=en-US}}</ref> Nga tannalondebwa, ye yali Meeya omukyala eyasooka owa Munisipaale y'e [[Hoima]]. <ref>{{Cite web |title=Hoima mayor to priotise roads, water |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/1010926 |access-date=2021-09-30 |website=New Vision |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ssekika |first=Edward |title=Kadaga appeals to investors to invest in education |url=https://observer.ug/component/content/article?id=35092:-kadaga-appeals-to-investors-to-invest-in-education |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325114231/https://observer.ug/component/content/article?id=35092:-kadaga-appeals-to-investors-to-invest-in-education |archive-date=25 March 2022 |access-date=2022-03-24 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |title=Oil drawing criminals - Hoima mayor {{!}} Uganda |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/oil-drawing-criminals-hoima-mayor-1541852?view=htmlamp |access-date=2022-03-24 |website=www.monitor.co.ug}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=Official Website |first=www.gracemarymugasa.com |title=Biography {{!}} Grace Mary Mugasa |url=https://www.gracemarymugasa.com/bio |access-date=2022-03-27 |website=GMM |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Conversation with Ms. Grace Mary Mugasa, Mayor of Hoima, Uganda |url=https://www.citiesalliance.org/resources/multimedia/videos/conversation-ms-grace-mary-mugasa-mayor-hoima-uganda |access-date=2022-03-24 |website=Cities Alliance |language=en}}</ref> <ref name=":5">https://www.asugsvsummit.com/speakers/mugasagracemary</ref> era yakola nnyo okulaba nga efuuka ekibuga mu Gwomusanvu 2020. <ref>{{Cite web |title=Hoima city unveiled |url=https://www.newvision.co.ug/news/1524642/hoima-city-unveiled |access-date=2021-10-02 |website=New Vision |language=en}}</ref>
== Obuto bwe n'emisomo gye ==
Grace Mary Mugasa yazaalibwa ku kyalo Munteme, mu [[:en:Hoima_District|Disitulikiti y’e Hoima]], mu Buggwanjuba bwa Uganda mu Ogwekumminebiri, 1968 eri bazadde ba Pascal ne Regina Rukanyanga. <ref name=":2"/> Alina Dipulooma bbiri mu misingi gy'okuddukanya emirimu egy'omulembe, n'obwa kitunzi okuva mu College of Professional Management, [[Great Britain|United Kingdom]] . <ref name=":3">{{Cite web |last=Official Website |first=www.gracemarymugasa.com |title=Experience {{!}} Grace Mary Mugasa |url=https://www.gracemarymugasa.com/experience |access-date=2022-03-27 |website=GMM |language=en-US}}</ref> <ref name=":2" /> wamu ne Diguli ey'okubiri eza Bachelors of Arts Degree in Democracy and Development Studies ne Master of Arts in Development Studies okuva ku [[Uganda Martyrs University]], Nkozi. <ref>{{Cite web |last=Daily Monitor |date=2011-03-09 |title=Hoima's Mugasa makes her mark |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/hoima-s-mugasa-makes-her-mark-1487924 |access-date=2021-09-29 |website=Daily Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2" /> <ref name=":5" /> Mukyala Mugasa era alina satifikeeti ya Certificate in Capacity Building for Local Political Leaders okuva mu ICLD, ekitongole kya Sweden ekikola ku nkulaakulana y'ensi yonna ne satifikeeti y'okussa ekitiibwa mu kikula ky'abantu mu gavumenti z'ebitundu okuva mu Yisirayiri - MASHAV Golda Meir Center Mt Carmel.
== Emirimu gye ==
Mugasa emirimu yagitandika ng’omusomesa mu Ggombolola ye Kizirafumbi oluvannyuma lw’okumala siniya eyokuna mu 1986. Bwe yamaliriza dipulooma ze ebbiri mu misingi gy'okuddukanya emirimu egy'omulembe, n'obwa kitunzi, yatandika okutendeka abantu okutandikawo bizinensi entonotonofuuka era naye kennyini yalina bizinensi entonotono. Mu 2001, yeegatta ku [[:en:Politics|by'obufuzi]] bwe yavuganya era n’alondebwa ku kifo kya kansala omukyala akiikirira waadi ya Hoima ey'Obikiikakkono mu [[Hoima (disitulikit)|Disitulikiti y'e Hoima]]. Ekifo kino yakibeeramu okumala emyaka 10 oluvannyuma lw’okuddamu okulondebwa mu 2006. Mu Gw'omusanvu 2010, Hoima Town Council yakyusibwa n’efuulibwa munisipaali, era n’alondebwa ku bwa meeya eyasooka owa munisipaali ye Hoima mu Gwokusatu 2011 n’oluvannyuma n’addamu okulondebwa mu 2016. <ref name=":1"/>
Mu kulonda kwa bonna okwa 2021, Meeya eyali mu ntebe mu kiseera ekyo, Grace Mary yavuganya nga talina kibiina oluvannyuma lw’okulonda okwalimu okusika omuguwa n’effujjo ery'akolebwa ku bawagizi be okuva mu nkambi y'omu kw'abo bwe baali bavuganya. <ref>{{Cite web |title=Grace Mary Mugasa Archives |url=https://www.independent.co.ug/tag/grace-mary-mugasa/ |access-date=2022-03-24 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> <ref name=":4" /><ref name=":4">{{Cite web |last=The Independent |date=2020-09-04 |title=Security beefed up in Kasese, Hoima, Mukono as NRM conducts primaries |url=https://www.independent.co.ug/security-beefed-up-in-kasese-hoima-mukono-as-nrm-conducts-primaries/ |access-date=2022-03-27 |website=The Independent |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-20 |title=Hoima city mayoral elections: Police arrest 10 suspects |url=https://www.independent.co.ug/hoima-city-mayoral-elections-police-arrest-10-suspects/ |access-date=2022-10-10 |website=The Independent Uganda |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Uganda Radionetwork |date=2021-08-25 |title=Minister Mugasa Withdraws Election Petition filed Against Hoima City Mayor |url=https://ugandaradionetwork.net/story/minister-mugasa-withdraws-election-petition-filed-against-hoima-city-mayor |access-date=2022-03-27 |website=Uganda Radio Network |language=en-US}}</ref>[[National Resistance Movement|]] <ref>{{Cite web |title=NRM's Brian Kaboyo Wins Hoima City Mayoral Race – Spice Fm Hoima |url=https://www.spicefmhoima.com/2021/01/21/nrms-brian-kaboyo-wins-hoima-city-mayoral-race/ |access-date=2022-03-24 |language=en-US |archive-date=2023-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129153609/https://www.spicefmhoima.com/2021/01/21/nrms-brian-kaboyo-wins-hoima-city-mayoral-race/ |url-status=dead }}</ref> Yesimbawo n'abalala basatu nga Kaboyo, eyali yesimbyewo ku kaadi y'ekibiina kya [[:en:National_Resistance_Movement|National Resistance Movement]] ye yawangula ekifo kino n'obululu 12,451 nga yaddirirwa Mugasa n'obululu 12,298.<ref>{{Cite web |title=NRM's Brian Kaboyo Wins Hoima City Mayoral Race – Spice Fm Hoima |url=https://www.spicefmhoima.com/2021/01/21/nrms-brian-kaboyo-wins-hoima-city-mayoral-race/ |access-date=2022-03-24 |language=en-US |archive-date=2023-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129153609/https://www.spicefmhoima.com/2021/01/21/nrms-brian-kaboyo-wins-hoima-city-mayoral-race/ |url-status=dead }}</ref> Abalala ab'esimbawo mwalimu Dan Kaija owa [[Uganda People's Congress]] (UPC) nga yafuna obululu 315, Rashid Tumusiime owa [[National Unity Platform]] n'obululu 303 ne Wyclif Tumusiime, [[Olukiiko olw'Enkyukakyuka mu Bufuzi bwa demokulasiya|Forum for Democratic Change]] (FDC) n'obululu 215.
Grace era y’omu ku baatandikawo ekibiina kya Global Parliament of Mayors (GPM) <ref>{{Cite web |last=GPM |date=2021-10-22 |title=Grace Mary Mugasa, newest Honorary Member of the GPM |url=https://globalparliamentofmayors.org/grace-mary-mugasa-newest-honorary-member-of-the-gpm/ |access-date=2022-03-26 |website=Global Parliament of Mayors |language=en-US}}</ref> mu 2016 era ye yali omumyuka wa ssentebe owookubiri ow’akakiiko akafuzi aka GPM okutuusa lwe yalondebwa nga Minisita mu Gwomukaaka, 2021. <ref>{{Cite web |last=GPM |date=2021-06-22 |title=GPM Mayor Mugasa appointed Minister of State Public Service in Uganda |url=https://globalparliamentofmayors.org/gpm-mayor-mugasa-appointed-minister-of-state-public-service-in-uganda/ |access-date=2022-03-24 |website=Global Parliament of Mayors |language=en-US}}</ref> Era abaddeko nga mmemba w’olukiiko olufuzi ku nkiiko ez’enjawulo: HOFOKAM Ltd (Ekitongole ekiwola sente); Olukiiko lw’ebyempuliziganya mu bulabirizi bw’Abakatuliki e Hoima; Essomero ly’ebyobusuubuzi erya Millennium; Ettendekero lya St. Andrea Kaahwa; Essomero lya Kitara Secondary School.
== Ebimukwatako eby'omunda ==
Grace Mary mufumbo eri Aloysius Mugasa Adyeeri, omukugu mu by’okuddukanya emirimu era omuwandiisi, <ref>{{Cite web |date=2018-07-20 |title=Mugasa Adyeri Aloysius books and biography - Waterstones |url=https://www.waterstones.com/author/mugasa-adyeri-aloysius/2590826 |access-date=2022-03-27 |website=Waterstones |publisher=Waterstones Booksellers Limited}}</ref> mu kiseera kino Ssentebe w’olukiiko olufuzi olwa Uganda National Lotteries and Gaming Board <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2019-07-20 |title=Board Of Directors |url=https://lgrb.go.ug/board-directors |access-date=2022-03-27 |website=Lotteries and Gaming Regulatory Board Uganda |archive-date=2022-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610045645/https://lgrb.go.ug/board-directors |url-status=dead }}</ref> - ekifo kye yalina ng’awummudde nga maneja omukulu owa Uganda Kolping Society. <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2020-07-20 |title=50 years – 50 voices on the Kolping anniversary |url=https://www.kolping.net/en/news/50-years-50-voices-34/ |access-date=2022-03-27 |website=Kolping International}}</ref> Maama era alina abaana abakulu n’abazzukulu saako okulabilira abaana abataliiko mwasirizi abawerako. Grace byasinga okwagala mulimu omwenkanonkano mu kikula n’obutonde obuyonjo. <ref name=":2"/>
== Ekitiibwa ==
Mu bisanja bye ebibiri nga meeya, Mary Grace Mugasa yafuna okusiimibwa olw'enkola ye eya "no-nonsense" eri okuzimba ebibuga ebitegekeddwa. Yafuna erinnya ly'ekika kya Hoima "Iron Lady" mu batuuze b'ekibuga era amanyiddwa olw'obutagumiikiriza kavuyo ne kasasiro okwetoloola ekibuga ate ng'awagira enkola entuufu ey'okuzimba etegekeddwa obulungi. <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2011-03-09 |title=Hoima's Mugasa makes her mark |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/hoima-s-mugasa-makes-her-mark-1487924 |access-date=2022-03-27 |website=Monitor |publisher=Daily Monitor}}</ref> <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2020-04-20 |title=Hoima,Oil city Uganda During Covid-19 Lock down Preview |url=https://www.youtube.com/watch?v=p4VnTsxTdEE |access-date=2022-03-27 |website=YouTube |publisher=Kabalega TV}}</ref><ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2017-03-13 |title=Hoima gets Extra Shs7b for development |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/hoima-gets-shs7b-for-development-1691974 |access-date=2022-03-27 |website=Monitor |publisher=Daily Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2013-12-01 |title=USMID Program |url=https://mlhud.go.ug/projects/usmid-program/ |access-date=2022-03-26 |website=Ministry of Lands, Housing & Urban Development |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308091141/https://mlhud.go.ug/projects/usmid-program/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.kampalapost.com/index.php/news/museveni-commission-multi-billion-hoima-municipality-road-project |title=Archive copy |access-date=2025-09-04 |archive-date=2019-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819152546/http://kampalapost.com/index.php/news/museveni-commission-multi-billion-hoima-municipality-road-project |url-status=dead }}</ref> <ref>https://realmuloodi.co.ug/usmid-projects-advancing-western-region-increasing-property-values/</ref>
Mu Gwokusatu 2022, kumpi omwaka mulamba ng'ali mu ntebe, enguudo ezaali zivunaanyizibwa ku Grace Mary ng'ayita mu kusaba eri pulezidenti zaali zikolebwa mu kibuga Hoima. <ref name=":11">https://www.newvision.co.ug/articledetails/97555</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20180306090232/http://eizooba.co.ug/roads-in-hoima-town-to-be-tarmacked/</ref> Mu bino mwalimu enguudo ezigenda n’okwetooloola ebifo ebikulu eby’okusinzizaamu - [[:en:Roman_Catholic_Diocese_of_Hoima|Lutikko ya Our Lady of Lourdes]], Bujumbura, [[:en:Anglican_dioceses_of_Rwenzori#Diocese_of_Bunyoro-Kitara|Lutikko ya St. Peter’s]], Duhaga n’omuzikiti gwa Bwikya, Kinubi.
== Laba ne bino ==
* [[:en:List_of_government_ministries_of_Uganda|Olukalala lwa Minisitule za Gavumenti ya Uganda]]
* [[:en:Cabinet_of_Uganda|Kabineeti ya Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
j4lyec7nrr29cd4kvat0j26zfyqmzom
Joshua Sikhu Okonya
0
11821
46777
44938
2026-04-03T08:59:44Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46777
wikitext
text/x-wiki
'''Joshua Sikhu Okonya''' [[:en:Author|muwandiisi]] [[:en:Uganda|Munnayuganda]] era nga [[:en:Scientist|munnasayansi]] [[:en:International_agricultural_research|omunoonyereza ku by'obulimi ali ku ddaala ly'ensi yonna]] . Ye [[:en:Agronomist|Mukugu mu by'ettaka n'ennima entuufu]] era nga [[:en:Scholar|mukenkufu]] akoze ekinene mu kuzimba okumanya mu [[:en:Agriculture|bulimi]] n'okukyusa [[:en:Agricultural_systems|enkola z'ebyobulimi]] [[:en:Africa|mu Africa]] okusinziira ku [[:en:Climate_change|nkyukakyuka y'embeera y'obudde]] . <ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.asareca.org/content/joshua-sikhu-okonya |title=Archive copy |access-date=2025-09-08 |archive-date=2023-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724091932/https://www.asareca.org/content/joshua-sikhu-okonya |url-status=dead }}</ref>
== Obuvo bwe n’okusoma kwe ==
Okonya yazaalibwa era n’akulira mu Uganda, yasomerako ku Katuugo Primary School mu [[:en:Nakasongola_District|Disitulikiti y’eNakasongola]] . Yeegatta ku Masaba Secondary School mu 1995 ne Wanale View Secondary School mu [[:en:Mbale_District|Disitulikiti y'eMbale]] . Siniya Eyoomukaaga yagimaliriza ku Caltec Academy mu 1999. Oluvannyuma yagenda mu [[:en:Makerere_University|Makerere University]] mu [[:en:Kampala,_Uganda|Kampala, Uganda]] gye yafunira diguli esooka eya Bachelor of Science, nga yayitira mu ddaala eryokubiri mu [[:en:Zoology|Kusoma okukwata ku Bisolo]] n'[[:en:Botany|okusoma okukwata ku bimera]] mu 2004. Ku [[:en:Makerere_University|Makerere University]], yali yafuna sikaala ya diguli esooka okuva mu Gavumenti ya Uganda era nga yateekebwa mu [[:en:Lumumba_Hall|Lumumba Hall]] . Yafuna omusingi mu [[:en:Biological_Sciences|ssaayansi w’ebiramu]] mu misomo gye gyonna egya diguli, oluvannyuma gye yagatta n’okwagala kwe [[:en:Agricultural_science|okwokunoonyereza ku bulimi]] . <ref name=":1" />
Mu 2008, yasomerako mu [[:en:Georg-August_University|yunivasite ya Georg-August]] e [[:en:Göttingen|Goettingen]],e [[:en:Germany|Germany]] gye yafunira diguli eyookubiri mu by’obulimi mu [[:en:Tropics|Tropical]] ne [[:en:International_agricultural_research|International Agriculture]] nga essira yalissa ku soma eby’obulimi n’okukuuma ebirime. Bwe yali e [[:en:Göttingen|Goettingen]], yali muwanguzi wa bbaluwa ya diguli endala okuva mu [[:en:Georg-August_University|yunivasite ya Georg-August]] ne [[:en:German_Academic_Exchange_Service|German Academic Exchange Service]] (DAAD). <ref name=":1"/>
Okonya [[:en:Agronomist|mukugu mu by’obulimi]] era nga yatendekebwa mu by’obutonde bw’ebiwuka mu [[:en:International_Centre_of_Insect_Physiology_and_Ecology|International Center of Insect Physiology and Ecology]], okwekenneenya akabi k’ebiwuka mu [[:en:Fera_Science|Fera Science]], ne [[:en:CAB_International|CAB International]], Okugezesa ebiwuka n’okukola maapu y’akabi mu [[:en:International_Potato_Center|International Potato Center]], ebyobulimi eby'omulembe okusinziira ku nkyukakyuka mu mbeera y’obudde mu The CGIAR Research Program on Climate Change, Agriculture and Food Security (CCAFS), Scientific Research Writing ku [[:en:INASP|INASP]], Project Planning and Management mu [[:en:Makerere_University|yunivasite y'eMakerere]] ne International Development Cooperation mu [[:en:University_of_Kassel|yunivasite y'eKassel]] . <ref name=":1"/>
== Obulamu bwe obw’emirimu n’obw’ekikugu ==
Okonya yakola nga [[:en:Research_assistant|Omuyambi mu Kunoonyereza]] mu [[:en:International_Institute_of_Tropical_Agriculture|International Institute of Tropical Agriculture]] okuva mu 2005 okutuuka mu 2008. Mu kiseera kye yamala mu IITA, yakola [[:en:Research|okunoonyereza]] ku [[:en:Biological_pest_control|Biological pest control]] ku biwuka bi banana weevil [[:en:Cosmopolites_sordidus|Cosmopolites sordidus]] ne [[:en:Nematode|nematodes]] . Mu 2010, yeegatta ku [[:en:International_Potato_Center|International Potato Center]] [[:en:Research_associate|ng’omukwanaganya w’okunoonyereza]] . Mu CIP, yakwasaganya pulojekiti eziwerako ez’okunoonyereza ku by’obulimi (AR4D) mu [[:en:Uganda|Uganda]], [[:en:Rwanda|Rwanda]] ne [[:en:Burundi|Burundi]] . Mu 2021, yalondebwa okubeera Omukungu akola ku bya pulogulaamu owa [[:en:Agricultural_Technology|Agricultural Technology]] and [[:en:Innovation|Innovation]] mu kitongole kya [[:en:Association_for_Strengthening_Agricultural_Research_in_Eastern_and_Central_Africa|ASARECA]] Secretariat mu Uganda.
Mu kifo kino, yatumbula okwettanira tekinologiya n’enkola ez'omulembe okusinziira ku mbeera y’obudde okuzimba obusobozi bw’abalimi abatonotono okugumira enkyukakyuka y’embeera y'obudde era n’ayamba okukyusa tekinologiya w’ebyobulimi mu bitongole by’eggwanga ebinoonyereza ku by’obulimi mu buvanjuba n’amasekkati ga Afrika okukendeeza ku kukyupula n’okutumbula okukola ekirungi. Yayambako mu kutuukiriza n’okukwasaganya pulojekiti eziwerako mu ASARECA omuli The Comprehensive Africa Agriculture Development Program (CAADP) ex Pillar IV, Strengthening agricultural knowledge and the innovation ecosystem for inclusive rural transformation and livelihoods in Eastern Africa (AIRTEA) ne The Information for Agriculture, Food and Water Security (IAFWS), n’endala.
Joshua era akoze emirimu gy'okwebuuzibwako abantu mu kunoonyereza okw'enjawulo ku by'obulimi eri ebibiina by'enkulaakulana mu [[:en:Uganda|Uganda]], [[:en:Germany|Germany]] ne [[:en:Netherlands|Netherlands]] . <ref>https://africanpotatoassociation.org/about-apa/</ref> Era mmemba w’omukago gwa ASARECA Climate Smart Agriculture Alliance, Gender Equity in Research Alliance, ekibiina ekikola ku nkyukakyuka y’obudde n’ebyobulimi mu Afrika ekya DAAD Alumni Working Group, Entomological Association of Uganda, African Crop Science Society, International Society for Tropical Root Crops (ISTRC), <ref>https://web.archive.org/web/20060430020800/http://www.istrc.org/</ref> African Potato Association ne AuthorAID. <ref>https://www.asareca.org/page/coordination</ref> <ref>https://www.gera.ug/</ref> <ref>https://www.daad.de/en/the-daad/what-we-do/sustainable-development/funding-programmes/climapafrica/wg/1/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.eldis.org/organisation/A62812 |title=Archive copy |access-date=2025-09-08 |archive-date=2024-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530005303/https://www.eldis.org/organisation/A62812 |url-status=dead }}</ref>
=== Okunoonyereza kwe ===
Okonya mukenkufu mu byobulimi mu Afirica ng'alina ebiwandiiko 65 n'ebijuliziddwa 811 bwe bwatuukira mu Gwomusanvu gwa 2023.<ref>https://scholar.google.com/citations?user=2lMMWEcAAAAJ&hl=en</ref> Ebimu ku biwandiiko bye ebisinga okwogerwako bye byogera ku nkola y'okukozesa eddagala eritta ebiwuka, n'obulabe bw'emirimu mu balimi b'alumonde mu Uganda; Okusaasaana kw'ebiwuka ebikosa lumonde;<ref>https://doi.org/10.1007%2F978-3-030-28683-5_8</ref> Okumanya kw'abantu bannansi ku kuteebereza embeera y'obudde n'enjawulo mu kwanguyirwa okufuna ebikozesebwa eri abalimi b'alumonde okusinziira ku kikula ky'abantu.<ref name="Okonya 1">https://doi.org/10.1186%2F2048-7010-3-1</ref>
Ono era y’omu ku bannassaayansi abaawa alipoota ayasookera ddala ku kubeerawo kw’ekiwuka ekiyitibwa Potato Cyst nematode mu Uganda. <ref>https://doi.org/10.1094%2FPDIS-10-19-2110-PDN</ref> Okunoonyereza kwe kwalaga omulundi ogwasooka, okubeerawo kw’akawuka ka Tobacco Rattle Virus mu lumonde mu mawanga agali mu bitundu ebiriraanye eddungu Saharan mu Africa. <ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168170221001945</ref> Yawaayo essuula ssatu mu Pest Risk Atlas eya Africa, nga eno ye Atlas eyasooka erimu obubaka obukwata ku bulabe bw’ebiwuka mu bulimi mu kiseera kino n’ebiseera by'omumaaso wansi w’embeera z’obudde ez’enjawulo. <ref>{{Cite web |url=https://cipotato.org/riskatlasforafrica/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-08 |archive-date=2025-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908005129/https://cipotato.org/riskatlasforafrica/ |url-status=dead }}</ref> Yali mu ttiimu mu CIP eyakulemberwa Dr. Robert Mwanga eyafuna ekirabo kya 2016 World Food Prize olw’okutumbula okukola, okulya, n’okukozesa ebirime ebikoleddwa nga byamaanyi (lumonde wa langi y'akacungwa) okukendeeza ku kulya emmere embi (obutaba na Vitamin A). <ref>https://www.worldfoodprize.org/en/laureates/20102019_laureates/2016_andrade_bouis_low_and_mwanga/</ref>
Omulimu gwa Joshua mu kufuga ebiwuka n’endwadde enkulu ennyo ezikwata RTB ( [[:en:Root|Roots]], [[:en:Tuber|Tubers]], and [[:en:Banana|Bananas]] ) mu mbeera y’obudde ekyukakyuka gwe gumu ku bintu ebikulu bye yakola. Yakola enkola ey’obuyiiya ey’okulwanyisa ebiwuka ng’akozesa ebikozesebwa eby’omulembe eby’okukebera akabi, okulondoola, n’okukola ebikozesebwa okukuuma ebirime by’ebyobulimi okuva ku bulabe obuyinza okubaawo. <ref name=":2">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6388262</ref> <ref name=":3">{{Cite web |url=https://alliancebioversityciat.org/publications-data/role-women-production-and-management-rtb-crops-rwanda-and-burundi-do-men-decide |title=Archive copy |access-date=2025-09-08 |archive-date=2023-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013105603/https://alliancebioversityciat.org/publications-data/role-women-production-and-management-rtb-crops-rwanda-and-burundi-do-men-decide |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4637055</ref> <ref name=":5">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6388262</ref>
Okugatta ku ekyo, yaleetawo obukodyo eri abalimi abalimira awatono okukwatagana n’enkyukakyuka y’obudde era n’ategeera obukulu bw’okumanya kw'abannansi mu kuteebereza embeera y’obudde mu sizoni ezenjawulo mu kunoonyereza kwe. Ebiwandiiko bye eby’eby’ensoma, ebyalimu okunoonyereza ku ngeri abalimi gye balaba n’okumanyira enkyukakyuka y’obudde, byamanyibwa nnyo mu nsi y’abayivu era ne byongera ku mutindo gw’okumanya mu ssaayansi w’ebyobulimi. <ref name=":0">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4637055</ref>
== Ebitabo bye ebirondeddwamu ==
# Potato Pest and Disease Management: Okonya akoze okusoma n'okunoonyereza z'okukwasaganyamu biwuka n'endwadde mu kulima lumonde. Omulimu gwe gugonjoola okusoomoozebwa okusangibwa abalimi b'alumonde era ne kuwa enkola ezitakosa butonde mu kukendeeza okukozesebwa kwe'eddagala ly'okufuuyira .<ref name=":0"/><ref>https://cipotato.org/blog/joshua-okonya-takes-farmer-centric-approach-integrated-pest-management/</ref><ref>https://scholar.google.com/citations?user=2lMMWEcAAAAJ&hl=en</ref>
# Gender Differences in Agriculture: Okunoonyereza kwa Okonya okumu essira kulissa ku kwekenneenya enjawuklo mu bikula by'abantu ne ngeri gyekileetera enjawulo mu kwanguyirwa okufuna ebikozesebwa n'okubikozesa mu balimi ba lumonde. Okusoma kwe kumulisa ku njawulo mu kikula ky'abantu ku ludda lw'eby'obulimi era naayambako kinene mu kuwa abakazi amaanyi mu kufulumya ebirime n'okubyongerako omutindo.<ref name="Okonya 1"/><ref name=":4">https://doi.org/10.3390%2Fsu11164304</ref>
# Serological Survey and Metagenomic Discovery of Potato Viruses
# Okonya yeetaba mu kunoonyereza okwali ku buwuka obutawaanya lumonde mu Rwanda ne Burundi. Okunoonyereza okwo kwagerererwamu okulaga okubaawo oba obutabaawo kw'obuwuka obumu mu lumonde w'omu mawanga agaliraanye eddungu Saharan erya Africa, era naawa enkola ez'omugaso ennyo mu kulabirira n'okukuuma ebimera.<ref name=":2"/><ref name=":3"/><ref name=":4" /><ref name=":5"/>
# Satellite imagery to aid Uganda farmers boost yields by solving climate change challenges.<ref>https://farmersreviewafrica.com/satellite-imagery-to-aid-uganda-farmers-boost-yields-by-solving-climate-change-challenges/</ref>
# The role of sweet potatoes in Uganda following COVID-19.<ref>https://www.monitor.co.ug/uganda/brand-book/the-role-of-sweet-potatoes-in-uganda-following-covid-19-3286416</ref>
# Ugandan entomologist overcame barriers to publication with help from the AuthorAID network.<ref>{{Cite web |url=https://www.inasp.info/publications/ugandan-entomologist-authoraid |title=Archive copy |access-date=2025-09-08 |archive-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418034656/https://www.inasp.info/publications/ugandan-entomologist-authoraid |url-status=dead }}</ref>
# Determinants of Women's Decision-Making Power in Pest and Disease Management: Evidence From Uganda.<ref>https://doi.org/10.3389%2Ffsufs.2021.693127</ref>
# Abakugu beeraliikirira nti okukozesa ennyo eddagala ery'okufuuyira kireetera obulabe ku bulamu bw'abantu.<ref>{{Cite web |url=https://capitalradio.co.ug/news/2017-03-07-experts-worry-that-over-use-of-pesticides-is-posing-danger-to-human-health/ |title=Archive copy |access-date=2025-09-08 |archive-date=2023-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013110116/https://capitalradio.co.ug/news/2017-03-07-experts-worry-that-over-use-of-pesticides-is-posing-danger-to-human-health/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.newvision.co.ug/articledetails/NV_118002</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Association_for_Strengthening_Agricultural_Research_in_Eastern_and_Central_Africa|Ekibiina ekinyweza omunoonyereza ku by'obulimi mu buvanjuba n'amasekkati ga Afrika(ASARECA)]]
* [[:en:International_Potato_Center|Ekitongole ky’ensi yonna eky’amatooke]]
== Ebijuliziddwa ==
pvexc4kfu8q3drsygm1zjt1o5sd7u3p
Juma Kisaame
0
11878
46780
41567
2026-04-03T10:59:12Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46780
wikitext
text/x-wiki
'''Juma Kisaame''' Munnayuganda mubalirizi w’ebitabo, musuubuzi, era eyaliko [[omukungu wa bbanka]]. Mu kiseera kino ye ssentebe w'[[ekitongole kya Uganda ekiwooza ky'omusolo]] (ki Uganda Revenue Authority) okuva mu Mwezi ogwokusatu 2020. N'era aweereza nga ssentebe w'[[ekitongole kya Uganda ekivunanyizibwa ku busizi bw'ensimbi ne bamusigansimbi]] ki (Uganda Investment Authority)<ref name="1R">{{Cite web |last=Paul Ampurire |date=23 March 2020 |title=Former DFCU Bank MD, Juma Kisaame Is New Chair Of URA's Board |url=https://www.softpower.ug/former-dfcu-bank-md-juma-kisaame-is-new-chair-of-uras-board/ |access-date=8 April 2020 |publisher=SoftPower Uganda}}</ref>
Yeeyakava kubwa ssenkulu addukanya emirimu eggya buli lunnaku era omukungu ow'okuntikko owa [[DFCU Bank|bbanka ya DFCU]], bbanka y’ebyobusuubuzi ekwata ekyokuna mu ggwanga mu by’obugagga. <ref>{{Cite web |last=Nakaweesi |first=Dorothy |date=31 October 2018 |title=Dfcu appoints Katamba, announces Kisaame exit |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Dfcu-appoints-Katamba-announces-Kisaame-exit/688334-4830474-format-xhtml-v8iro4/index.html |access-date=8 December 2018}}</ref>
== Obuvo bwe n'okusoma kwe ==
Juma Kisaame yazaalibwa mu Uganda awo nga mu mwaka gwa 1965. Yasomera ku [[Yunivasite ye Makerere|yunivasite y' e Makerere]] yunivasite ya ya gavumenti esinga obukadde era esinga obunene mu Uganda, naatikkirwa [[Ddiguli esooka mu by'obusuubuzi mu|ddiguli esooka ey'ebyobusuubuzi]] mu 1988.
== Emirimu ggye ==
Oluvannyuma lw’emisomo gye e Makerere, Kisaame yeegatta ku [[bbanka ya Uganda Development Bank]] mu 1988, nga omubazi w'ebitabo atendekebwa . Yakolera eyo okutuusa mu 1992, naayita mu mitendera okutuuka ku kifo ky'omubalirizi w'ebitabo omukulu. Yeegatta ku DFCU mu 1992 ng’akulira eby'ensimbi. Yakola mu bifo eby'enjawulo mu bbanka okutuusa mu 2004. Omwaka ogwo, yavaayo n’agenda okwegatta ku bbanka ya [[Eurafrican Bank]] (EAB) ku muliraano [[Tanzania|e Tanzania]] nga ssenkulu agiddukanya. Eyatandikibwawo mu 1995, EAB yagulibwa [[Bank of Africa]] [[Tanzania]] mu 2007. <ref>{{Cite web |date=2015 |title=About Bank of Africa Tanzania |url=http://www.boatanzania.com/site/index/73 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123191424/http://www.boatanzania.com/site/index/73 |archive-date=23 January 2015 |access-date=23 January 2015 |publisher=[[Bank of Africa]] Tanzania}}</ref> Mu 2007, Juma Kisaame yadda mu DFCU Bank nga ssenkulu agiddukanya, era n’aweereza mu kifo ekyo, okutuusa lwe yalekulira mu 2019. <ref name="ResR">{{Cite web |last=Dorothy Nakaweesi |date=31 October 2018 |title=Dfcu appoints Katamba, announces Kisaame exit |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Dfcu-appoints-Katamba-announces-Kisaame-exit/688334-4830474-c21sm1/index.html |access-date=9 April 2020}}</ref>
== Obuvunaanyizibwa obulala ==
Okuva mu 2006, aweereza nga dayirekita ku lukiiko olufuzi olwa kkampuni ya [[Kkampuni ya yinsuwa ya Jubilee Insurance Company Limited|Jubilee Holdings limited]] kkampuni eyazaala kkampuni ya [[yinsuwa eya Jubilee Insurance]]. <ref>{{Cite web |year=2014 |title=The Directors & Officers of Jubilee Holdings Limited |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=JUB.NR |access-date=23 January 2015 |publisher=[[Reuters]] Finance (RF)}}</ref> Okuva mu Mwezi ogusooka 2015 neera aweereza nga ssentebe w'[[ekitongole ekitwala okusiga ensimbi ne baamusigansimbi ki Uganda Investment Authority]] . <ref>{{Cite web |last=Ladu |first=Ismail Musa |date=23 January 2015 |title=New UIA Board Chair Tasked To Complete Industrial Park |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/New-UIA-board-chair-tasked-to-complete-Industrial-Park/-/688610/2598984/-/fmu1bj/-/index.html |access-date=23 January 2015 |place=Kampala}}</ref> Mu Mwezi ogwokusatu 2020, yalondebwa nga ssentebe w’ekitongole ekiwooza ky'omusolo ekya Uganda Revenue Authority, ng’adda mu bigere bya Dr. Simon Kagugube eyafa mu Mwezi ogwokubiri 2020. <ref name="1R"/>
Mu 2002, Kisaame yatandikawo ''ekibiina ki Uganda Leasing Association'' era n’aweereza nga Pulezidenti waakyo, okuva mu 2002 okutuuka mu 2006. <ref>{{Cite web |last=Uganda Leasing Association |year=2015 |title=Uganda Leasing Association: Leadership of The Association |url=http://www.ula.co.ug/sample-page/leadership-of-the-association/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123195906/http://www.ula.co.ug/sample-page/leadership-of-the-association/ |archive-date=23 January 2015 |access-date=23 January 2015 |publisher=Uganda Leasing Association}}</ref>
== Laba ne ==
* [[Kkampuni ya DFCU|Ekibiina kya DFCU]]
* [[Uganda Investment Authority]]
* [[Olukalala lwa zi bbanka mu Uganda]]
== Ebijuliziddwa ==
# {{cite web |author=Paul Ampurire |date=23 March 2020 |title=Former DFCU Bank MD, Juma Kisaame Is New Chair Of URA's Board |url=https://www.softpower.ug/former-dfcu-bank-md-juma-kisaame-is-new-chair-of-uras-board/ |access-date=8 April 2020 |publisher=SoftPower Uganda |location=Kampala}}
# {{cite web |last=Nakaweesi |first=Dorothy |date=31 October 2018 |title=Dfcu appoints Katamba, announces Kisaame exit |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Dfcu-appoints-Katamba-announces-Kisaame-exit/688334-4830474-format-xhtml-v8iro4/index.html |access-date=8 December 2018 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}
# {{cite web |author=Bloomberg BusinessWeek Investing |year=2014 |title=Executive Profile of Juma Kisaame |url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/person.asp?personId=47112326&privcapId=11369577&previousCapId=4456276&previousTitle=HABIB%20BANK%20LTD |access-date=23 January 2015 |publisher=[[BusinessWeek|Bloomberg BusinessWeek Investing]] |location=New York City}}
# {{cite web |date=2015 |title=About Bank of Africa Tanzania |url=http://www.boatanzania.com/site/index/73 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123191424/http://www.boatanzania.com/site/index/73 |archivedate=23 January 2015 |accessdate=23 January 2015 |publisher=[[Bank of Africa]] Tanzania}}
# {{cite web |author=Dorothy Nakaweesi |date=31 October 2018 |title=Dfcu appoints Katamba, announces Kisaame exit |url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Dfcu-appoints-Katamba-announces-Kisaame-exit/688334-4830474-c21sm1/index.html |access-date=9 April 2020 |newspaper=[[Daily Monitor]] |location=Kampala}}
# {{cite web |year=2014 |title=The Directors & Officers of Jubilee Holdings Limited |url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=JUB.NR |accessdate=23 January 2015 |publisher=[[Reuters]] Finance (RF)}}
# {{cite web |last=Ladu |first=Ismail Musa |date=23 January 2015 |title=New UIA Board Chair Tasked To Complete Industrial Park |url=http://www.monitor.co.ug/Business/Commodities/New-UIA-board-chair-tasked-to-complete-Industrial-Park/-/688610/2598984/-/fmu1bj/-/index.html |accessdate=23 January 2015 |place=Kampala |newspaper=[[Daily Monitor]]}}
# {{cite web |author=Uganda Leasing Association |year=2015 |title=Uganda Leasing Association: Leadership of The Association |url=http://www.ula.co.ug/sample-page/leadership-of-the-association/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123195906/http://www.ula.co.ug/sample-page/leadership-of-the-association/ |archive-date=23 January 2015 |access-date=23 January 2015 |publisher=Uganda Leasing Association}}
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia ==
* [https://www.dfcugroup.com/ Omukutu gwa yintaneeti ogwa Bbanka ya DFCU]
* [https://web.archive.org/web/20251014133326/https://ugandainvest.go.ug/ Omukutu gw'ekitongole kya Uganda Investment Authority]
* [http://allafrica.com/stories/201406250158.html Uganda: Abalina emigabo mu DFCU Bagenda Kuwanika Bendera Emmyufu Mu Ttabamiruka Ow'omwaka]
kwbg4qd3w2ifl0mmj6jc0hojqscbzn4
Kasha Nabagesera
0
12164
46781
42610
2026-04-03T11:28:35Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46781
wikitext
text/x-wiki
'''Kasha Jacqueline Nabagesera''' ng'olumu amannyikiddwa nga '''Jacqueline Kasha,''' yazaalibwa mu myaka gya 1980 <ref>{{Cite web |title=Kasha Jacqueline Nabagesera- Ugandan LGBTI human rights defender - GuardianWitness |url=https://witness.theguardian.com/assignment/589d9b84e4b08bb4fbbea922/6008021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722125748/https://witness.theguardian.com/assignment/589d9b84e4b08bb4fbbea922/6008021 |archive-date=2018-07-22 |access-date=2017-05-12}}</ref> nga Munnayuganda alwanirira eddembe ly'abali b'ebisiyaga era nga ye yatandikawo era akulira ekibiina ekirwanirira eddembe ly'abali b'ebisiyaga ekimannyikiddwa nga [[:en:Freedom_&_Roam_Uganda|Freedom & Roam Uganda]] (FARUG). Yafuna engule ya [[:en:Martin_Ennals_Award_for_Human_Rights_Defenders|Martin Ennals Award for Human Rights Defenders]] mu 2011 <ref>{{Cite web |title=News & Updates |url=https://www.martinennalsaward.org/news-old/ |access-date=2019-12-13 |website=Martin Ennals Award |language=en-US}}</ref> ne [[:en:Right_Livelihood_Award|Right Livelihood Award]] mu 2015.
== Obuyigirize ==
Nabagesera yasomera mu masomero agawerako oluvannyuma lw’okuyimirizibwa buli kiseera n’okugobwa olw’okwenyigira nga mu bintu eby'obukaba, ng'era kyazuulibwa nga nti ono yali awandikira nga bawala bane ebaluwa z’omukwano; yasomera ku [[Gayaza]] Junior School, [[Maryhill High School]], Mariam High School, ne [[:en:Namasagali_College|Namasagali College]]. Bweyali ku [[:en:Nkumba_University|Nkumba University]], yasoma bya [[:en:Accounting|kubala bitabo]] n'afuna diguli mu [[:en:Business_administration|by'okudukanya bizineensi]], era mu 2004 n'akola koosi ya diguli mu [[:en:Information_technology|bikwatagana ne tekinologiya wa kompyuuta]] ne satifikeeti mu [[:en:Marketing|by'okutunda]] okuva mu kampuni ya [[:en:New_Vision_Group|New Vision Group]] mu [[Kampala]]. Mu 2005, yeewandiisa mu Human Rights Education Associates, ekifo ekisomesa ku [[:en:Human_rights|by'eddembe ly’abuntu]] n’okutendeka abayizi ab’ewala mu nsi yonna ekisangibwa e [[:en:Massachusetts|Massachusetts]]<nowiki/>mu [[Amerika]] . Mu 2006, yamaliriza satifikeeti mu [[:en:Journalism|by’amawulire]] mutendekero lya [[:en:Johannesburg|Johannesburg]] Media School, gye yatendekera abayizi okuva mu mawanga [[Afirika|ga Afrika]] nga [[Botswana]], [[Zimbabwe]], [[Zambia]], ne Uganda mu [[:en:Activism|by’okulwanirira eddembe ly’abuntu.]] Mu 2008, yakakasibwa "okutendeka abatendesi" okuva mu Frontline Human Rights Defenders mu [[:en:Dublin|Dublin]], [[:en:Ireland|Ireland.]]
== Okulwanirira eddembe ly’abuntu ==
[[File:Kasha_Jacequeline_Nabagesera_at_panel_about_the_African_view_on_lgbt_issues_at_World_Pride_Madrid_01.jpg|thumb|Nabagesera mu lukiiko olukwata ku ndowooza y'Afirika ku nsonga z'abali b'ebisiyaga nga luno lwaali mu mu [[:en:WorldPride|WorldPride]] mu Madrid ]]
Mu 1999, yakola kampeyini okumalawo [[:en:Homophobia|obukyayi bw’ebisiyaga]] mu [[Yuganda|Uganda]], ng’eno obuli bw'ebisiyaga bumenya mateeka.
Mu 2010, olupapula lw'amawulire mu Uganda olumannyikiddwa nga ''[[Rolling Stone (Uganda)|Rolling Stone]]'' lwafulumya amannya n'ebifaananyi by'abantu abateeberezebwa okuba nga bali babisiyaga, nga kuliko omutwe ogugamba nti "Hang Them" oba batekebwe ku kalaba. Olukalala lwaliko Nabagesera ne munne [[David Kato]], bombi ne bawawaabira [[:en:Tabloid_journalism|olupapula luno mu kkooti z'amateeka]] ne bateekawo omusingi gw’eddembe ly’obuntu mu Uganda. <ref>{{Cite web |date=30 December 2010 |title=Kasha Jacqueline, David Kato Kisule and Onziema Patience v. Rolling Stone Ltd and Giles Muhame, High Court of Uganda at Kampala |url=https://www.icj.org/sogicasebook/kasha-jacqueline-david-kato-kisule-and-onziema-patience-v-rolling-stone-ltd-and-giles-muhame-high-court-of-uganda-at-kampala-30-december-2010/ |access-date=2021-03-29}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="unclear what &quot;benchmark&quot; means in this context (March 2021)">clarification needed</span></nowiki>'' ]</sup> Nabagesera yanyonyola nti kyateekawo omugaso ng’okugezaako okukuuma “eby’ekyama n’obukuumi ffenna bwe tulina okuva ku kukuma omuliro mu bantu okukola effujjo”. <ref>{{Cite web |last=Nabagesera |first=Kasha |title=My Life as a Gay Ugandan |url=http://www.africanactivist.org/2011/02/my-life-as-gay-ugandan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201030430/http://www.africanactivist.org/2011/02/my-life-as-gay-ugandan.html |archive-date=2012-02-01 |access-date=2012-01-30 |website=online article |publisher=African Activist}}</ref> Kato oluvannyuma yatibwa nga kisibuka ku lutalo lw'amateeka olw'ebyo ebyali byafulumizibwa mu biwandiiko..
Nabagasera ayongedde okulwanirira eddembe ly’abasajja abaagala basajja banaabwe mu Uganda. Ng'ali wansi wa FARUG, alwanye okulaba ng'agyawo ekigambibwa nti okulya ebisiyaga mu Uganda kumenya amateeka ng'afuna engeri gyeyeetoloolera [[:en:Uganda_Anti-Homosexuality_Act,_2014|ebbago ly’etteeka lya Uganda erirwanyisa ebisiyaga]]. Akiyita [[:en:Nuremberg_Laws|etteeka ly’e Nuremberg]] eriragira ebibonerezo ebikakali okuva ku kusibwa mu komera okutuuka [[:en:Capital_punishment|kibonerezo ky’okufa]], ng'era liragira nti ne banaansi abataloopa bisiyaga eri ab’obuyinza basobola okusibwa emyaka esatu mu komera.
Mu 2011, Nabagesera yagambibwa nti yeeyeka eyatandikawo ekibiina ekyali kirwanirira eddembe ly'abali b'ebisiyaga okuva mu myaka gya 90 nga akyali mulamu mu Uganda. Yayogera mu lukiiko lwa [[:en:WorldPride|WorldPride]] olwatuula mu kibuga [[:en:Madrid|Madrid]] mu 2017, era n'akulembera okukubaganya ebirowoozo ku bali b'ebisiyaga mu Afrika ne [[:en:Najma_Kousri|Najma Kousri]] okuva e [[Tunisia]], [[:en:Yahia_Zaidi|Yahia Zaidi]] okuva mu [[:en:Demographics_of_South_Africa|South Afrika]], [[:en:Alimi_Bisi_Ademola|Alimi Bisi Ademola]] okuva e [[Nigeria]], ne [[:en:Michèle_Ndoki|Michèle Ndoki]] okuva e [[Cameroon]] .
Nabagesera yagezezzaako okufuna omwaka gw'akuza mu Uganda ng'ayita mu mateeka g'ekooti, kuba enkola y'okukuza omwana gw'otazaala tekyetagisa kikula kyamuntu ng'omusingi mu Uganda, wabula yagambibwa nti yali tasobola kukuza mwaana gw'atazaala kuba yali talina bisaanyizo byakubeera muzadde. <ref>{{Cite web |date=2020-06-07 |title=Would-be Ugandan Parents Denied Adoptions Because of Sexuality |url=https://globalpressjournal.com/africa/uganda/ugandan-parents-denied-adoptions-sexuality/ |access-date=2020-06-07 |website=Global Press Journal |language=en-US}}</ref>
Mu 2013, Nabagesera yatandikawo akatabo akamannyikiddwa nga ''Bombastic'', ng'awandiika ku bali b'ebisiyaga mu Uganda n'okusosolwa kwe baali bayiseemu.
== Engule ==
Akatabo akamannyikiddwa nga ''[[:en:Velvetpark|Velvetpark]]'', magazini y’ensi yonna ey’abakyala abali mu buli bw'ebisiyaga, baayogera ku ku Nabagesera ng'omukazi alina omutimba omuvumu era nebamulonda ng’omukyala ali wansi w'ekibiina ky'abali b'ebisiya mu nsi yonna mu 2010. <ref>{{Cite web |title=Use Your Power: Human Rights Conference 2013 Confirmed Speakers |url=https://www.amnestyusa.org/pdfs/AGM13_Speakers.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722132919/https://www.amnestyusa.org/pdfs/AGM13_Speakers.pdf |archive-date=2022-07-22 |access-date=2021-03-29}}</ref>
Mu 2011, Nabagesera yatekebwa mu kujaguza [[:en:Century|ogw'emyaka 100]] [[:en:International_Women's_Day|Okw'olunaku Lw'abakyala Olw'ensi yonna]]. Mu mwaka gwe gumu yeeyali omwogezi omukulu mu [[:en:Geneva_Summit_for_Human_Rights_and_Democracy|lukiiko lw'eddembe ly'obuntu ne N'obukulembezze obulondebwa abantu olwaali e Geneva]] . <ref name=":1">{{Cite web |title=Program, Tuesday, March 15, 2011 |url=http://www.genevasummit.org/program/4/2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227225459/http://www.genevasummit.org/program/4/2011 |archive-date=February 27, 2015 |access-date=February 28, 2015 |website=Geneva Summit for Human Rights and Democracy}}</ref> Nabagesera yateekebwa ku lukalala lw'abakyala bakyala 50 abasinga okusikiriza abakyala mu Afrika mu 2011 era omulwanirizi w'eddembe ly'abasajja abaagaala basajja banaabwe eyasooka okufuna [[:en:Martin_Ennals_Award_for_Human_Rights_Defenders|engule ya Martin Ennals Award for Human Rights Defenders]] .<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Okusinziira ku Michelle Kagari ow'ekibiina [[:en:Amnesty_International|Ekirwanirira Eddembe ly'Abantu Munsi yonna]] engule eno yali esiima obuvumu Nabagesera bweyayolesa mu kwenganga okusosolebwa n'okunyigirizibwa okukolebwa kuba bantu abalya ebisiyaga mu Uganda.Okwagala kwe okutumbuula obwenkanya n'emirimu gye egy'obutaweera okwagala okukomekereza embeera y'obukyayi n'okutya y'engeri yokka eyinza okusikiriza abalwanirira eddembe ly'abalya ebisiya okwetoloola ensi yonna.
Mu Gwekuminoogumu mu 2011, yaweebwa [[:en:Rafto_Prize|ekirabo kya Rafto Prize]] e [[:en:Bergen|Bergen]] mu [[Noowe|Norway]], n’ekibiina [[:en:Sexual_Minorities_Uganda|kya Sexual Minorities Uganda]], ekibiina ye kyeyayamba okutandikawo mu 2004.
Mu Gwokubiri 2013, Nabagesera yaweebwa engule y’ekitiibwa eya [[:en:QX_(magazine)|QX magazine]] mu [[:en:Stockholm|kibuga Stockholm]] e[[Swiiden|Sweden]]. Mu mwaka gwe gumu mu Gwokuna, yafuna [[:en:James_Joyce_Award|engule ya James Joyce]] okuva mu [[:en:James_Joyce_Award|University College Dublin]], engule ya [[:en:Seán_MacBride|Sean McBride]] Award okuva mu kibiina [[:en:Amnesty_International_Ireland|Ekirwanirira Eddembe ly'Abantu]] e Dublin,ekirabo kya [[:en:Civil_Courage_Prize|Civil Courage Prize]] mu [[Berlin]], engule y’ensi yonna ey’omulwanirizi w'eddembe ey’omwaka mu GALAS (Gay and Lesbian Awards, eyategekebwa ekibiina ekigatta [[:en:National_Lesbian_and_Gay_Federation|abasajja abaagala basajja banaabwe wamu n'abakazi abaagala abakazi ekisinganibwa mu ggwanga lya Ireland]], n'engule ya [[:en:Nuremberg_International_Human_Rights_Award|Nuremberg International Human Rights Award.]]
Mu 2015, yawangula [[:en:Right_Livelihood_Award|engule za Right Livelihood Awards]] olw'obuvumu n'okubeera nga yali akola obutaweera, wadde nga waaliwo obutabanguko n'okutiisibwatiisibwa, mu kukola ku ddembe ly'abantu abalya ebisiyaga okufuna obulamu obutaliimu busosoze na kuyigganyizibwa".
Mu Gwokuna 2019, Nabagesera yaweebwa engule ya Bonham Center Award okuva mu The Mark S. Bonham Center eya Sexual Diversity Studies okuva mu [[:en:University_of_Toronto|University of Toronto]], olw’ebyo bye yakola mu kutumbuula n’okusomesa ensonga ezeetooloolera ku by'ekikula ky'abantu. <ref>{{Cite web |title=2019 Bonham Centre Gala Award Recipients |url=http://sds.utoronto.ca/event/bonham-centre-awards-gala-2019/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501212803/http://sds.utoronto.ca/event/bonham-centre-awards-gala-2019/ |archive-date=2019-05-01 |access-date=2019-05-01}}</ref>
Mu Gwekumineebiri mu 2024, Nabagesera yateekebwa ku lukalala [[:en:BBC|lw'omukutu gwa BCC]],[[:en:100_Women_(BBC)|ogw'abakyala 100]]. <ref>{{Cite web |date=3 December 2024 |title=BBC 100 Women 2024: Who is on the list this year? |url=https://www.bbc.com/news/resources/idt-4f79d09b-655a-42f8-82b4-9b2ecebab611 |access-date=3 December 2024 |publisher=BBC}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:List_of_LGBT_rights_activists|Olukalala lw’abalwanirizi b’eddembe ly’abali b'ebisiyaga]]
* [[:en:LGBT_rights_in_Uganda|Eddembe ly'abali b'ebisiya mu Uganda]]
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist|refs=<ref name="bbc">{{Citation | title = Uganda Gay Activist Kasha Jacqueline Nabagesera Hailed | work = [[BBC News]] | publisher = [[BBC]] | date = 4 May 2011 | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13278374 | access-date =15 October 2011
}}</ref>
<ref name="Biography">{{cite web|title=Biography|url=http://www.oslofreedomforum.com/speakers/kasha-jacqueline.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314153824/http://www.oslofreedomforum.com/speakers/kasha-jacqueline.html|archive-date=2012-03-14|access-date=2012-01-30|work=online article|publisher=Oslo Freedom forum}}</ref>
<ref name="HRW">{{Citation | title = Kasha Jacqueline Nabagesera Speaks Out for LGBT Rights | work = [[Human Rights Watch]] Press Release | publisher = [[allAfrica]] | date = 3 May 2011 | url = http://allafrica.com/stories/201105031146.html | access-date =15 October 2011
}}</ref>
<ref name="Kasha Jacqueline Nabagesera">{{Cite web|url=https://www.rightlivelihoodaward.org/laureates/kasha-jacqueline-nabagesera/|title=Kasha Jacqueline Nabagesera|website=The Right Livelihood Award|language=en-US|access-date=2020-01-07|archive-date=2020-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324041852/https://www.rightlivelihoodaward.org/laureates/kasha-jacqueline-nabagesera/|url-status=dead}}</ref>
<ref name="KJN">{{Cite web |url=http://www.frontlinedefenders.org/KashaJacquelineNabagesera |title=Kasha Jacqueline Nabagesera | Front Line |access-date=2014-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913032633/http://www.frontlinedefenders.org/KashaJacquelineNabagesera |archive-date=2014-09-13 |url-status=dead}}</ref>
<ref name="KuchuTimes">{{cite web|date=March 6, 2017|title=Kasha Nabagesera: The face of Uganda's LGBT movement|url=https://www.kuchutimes.com/2017/03/kasha-nabagesera-the-face-of-ugandas-lgbt-movement/|access-date=2021-03-29|archive-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129012909/https://www.kuchutimes.com/2017/03/kasha-nabagesera-the-face-of-ugandas-lgbt-movement/|url-status=dead}}</ref>
<ref name="madrid">{{Cite web|title=AFRICAN VIEW|url=https://www.worldpridemadrid2017.com/en/summit/schedule/monday26/363-african-view|access-date=2019-12-11|website=www.worldpridemadrid2017.com}}</ref>
<ref name="pink">{{Citation | last = Geen | first = Jessica | title = 'Inspirational' Ugandan Lesbian Campaigner Wins Human Rights Award | work = [[Pink News]] | date = 14 October 2011 | url = http://www.pinknews.co.uk/2011/10/14/inspirational-ugandan-lesbian-campaigner-wins-human-rights-award/ | access-date =15 October 2011
}}</ref>
<ref name="queerty">{{Citation | last = Avery | first = Dan | title = Sappho Islands, The Only Gay Bar In Uganda, Closes | work = [[Queerty]] | publisher = Queerty, Inc | date = 5 October 2011 | url = http://www.queerty.com/sappho-islands-the-only-gay-bar-in-uganda-closes-20111005/ | access-date =15 October 2011
}}</ref>
<ref name="Sentinel">{{Citation | last = McConnell | first = Tristan | title = Uganda's Anti-Gay Bill Fails | work = [[GlobalPost]] | date = 15 May 2011 | url = http://www.tucsonsentinel.com/nationworld/report/051511_uganda_gay_rights/ugandas-anti-gay-bill-fails/ | access-date =15 October 2011
}}</ref>
<ref name="swiss">{{Citation | last = Titi-Fontaine | first = Sandra | title = Gay Rights Activist Calls for End to Hate | work = [[swissinfo]] | publisher = [[SRG SSR]] | date = 14 October 2011 | url = http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Gay_rights_activist_calls_for_end_to_hate.html?cid=31349340 | access-date = 15 October 2011 | archive-date = 7 January 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120107103234/http://www.swissinfo.ch/eng/politics/foreign_affairs/Gay_rights_activist_calls_for_end_to_hate.html?cid=31349340 | url-status = dead }}</ref>}}
== Ewalala w'oyinza okubigya ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=YF0lDR75ukc Kasha Jacqueline Nabagesera ng'ayogera mu ICM 2011], omukutu gwa Amnesty International ogwa YouTube
* [http://www.nuernberg.de/internet/menschenrechte_e/jury_appreciation_nabagesera_e.html?pk_campaign=menschenrechte_e&pk_kwd=aktuell_33100_jury_appreciation_nabagesera_e.html], Okusiima Abalamuzi - Human Rights Award eya 2013
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
2eyv0v7ccvcaz1fpghrs2e210unk27t
BAR Aviation Uganda
0
12168
46753
42620
2026-04-03T00:24:15Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46753
wikitext
text/x-wiki
'''BAR Aviation Uganda''' [[:en:Airline|kampuni ya nnyonyi]] mu [[Yuganda|Uganda]] etegekwa ennyonyi ezitambuza abantu mu ggwanga, [[:en:Air_charter|obuwereza obupangizibwa]], okutendeka abavuzi b’ennyonyi, okuweereza [[:en:Air_medical_services|ambyulensi z’ennyonyi,]] n’okudaabiriza ennyonyi. Ekifo wekisisinkanirwa ekikulu kiri ku [[:en:Entebbe_International_Airport|kisaawe ky'ennyonyi Entebbe]]. Kampuni eno era erina ekifo eky'okubiri ku [[:en:Kajjansi_Airport|kisaawe ky’ennyonyi e Kajjansi]], mu [[Wakiso (disitulikit)|Disitulikiti y’e Wakiso]], ng'ovudde ku luguudo oluva e [[:en:Kampala-Entebbe_Road|Kampala okudda Entebbe]], mu Bitundu By'omumasekati gw'Eggwanga. <ref name="1R">{{Cite web |last=Ch-aviation |date=28 March 2022 |title=Uganda's Bar Aviation debuts schedules to national parks |url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/113927-ugandas-bar-aviation-debuts-schedules-to-national-parks |access-date=30 March 2022 |website=Ch-aviation.com}}</ref> <ref name="2R">{{Cite web |last=Uganda Update News |date=22 January 2022 |title=BAR Aviation Launches Domestic Flights In Uganda |url=https://www.ugandaupdatenews.com/bar-aviation-launches-domestic-flights-in-uganda/ |access-date=30 March 2022 |website=UgandaUpdateNews.com}}</ref>
== Gyebagenda ==
Okusinziira ku mukutu gwayo, okuva mu Gwokusatu mu 2022, BAR Aviation etegeka ennyonyi n'obuwereza bwaazo okugenda mu bifo bino waezitegekeddwa bulijjo okutuuka mu bifo bino wamanga: <ref name="3R">{{Cite web |last=ACT News |date=20 December 2021 |title=BAR Aviation Uganda publishes new flight schedules from Entebbe and Kajjansi |url=https://atcnews.org/2021/12/20/bar-aviation-uganda-publishes-new-flight-schedules-from-entebbe-and-kajjansi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120104450/https://atcnews.org/2021/12/20/bar-aviation-uganda-publishes-new-flight-schedules-from-entebbe-and-kajjansi/ |archive-date=20 January 2022 |access-date=30 March 2022 |website=ACTNews.org}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
! style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Eggwanga
! style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Ekibuga
! style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Ekisaawe ky'ennyonyi
! style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Ebiwandiiko
! class="unsortable" style="background-color:#FDEE00;color:Black" |Ebijuliziddwaamu
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Arua]]
|Arua Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R"/><ref name="3R"/>
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Kihiihi|Kihihi]]
|Kihihi Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Kisoro]]
|Kisoro Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Chobe]]
|Chobe Safari Lodge Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Ekkuumiro ly'ebisoro erya Murchison Falls|Bugungu]]
|Bugungu Airstrip
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Entebbe]]
|Entebbe International Airport||{{Airline hub}}
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[River Semliki|Semliki]]
|Semliki Airstrip
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Pakuba]]
|Pakuba Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Kasese]]
|Kasese Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|Mbarara
|Mbarara Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|Mweya
|Mweya Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Kajjansi]]
|Kajjansi Airfield||{{Airline hub}}
| align="center" |<ref name="1R" /><ref name="3R" />
|-
|[[Yuganda|Uganda]]
|[[Jinja]]
|Jinja Airport
| align="center" |—
| align="center" |<ref>{{Cite web |last=FCC |date=22 April 2024 |title=Flights To Mbarara Airport (MBQ) |url=https://www.flightconnections.com/flights-to-mbarara-mbq/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422131617/https://www.flightconnections.com/flights-to-mbarara-mbq |archive-date=22 April 2024 |access-date=22 April 2024 |website=FlightConnections.com (FCC)}}</ref>
|-
|}
== Ebika by'ennyonyi ==
Webwatuukira mu Gwokutaano mu 2024, ebika by'ennyonyi ezali zidukannyizibwa aba BAR Aviation zeezimo wamanga: <ref name="4R">{{Cite web |last=Bar Aviation Uganda |date=23 May 2023 |title=Fixed Wing Aircraft Fleet |url=https://www.baraviationug.com/fleet/ |access-date=23 May 2023 |website=BAR Aviation Uganda}}</ref> <ref name="5R">{{Cite web |last=Bar Aviation Uganda |date=23 May 2023 |title=Rotary Wing Aircraft Fleet |url=https://www.baraviationug.com/fleet/ |access-date=23 May 2023 |archive-date=23 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523042338/https://www.baraviationug.com/fleet/ |url-status=dead }}</ref>
{| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;"
|+BAR Aviation Uganda Fleet
! rowspan="2" | Ennyonyi
! rowspan="2" style="width:30pt;" | Mu bidduka
! rowspan="2" style="width:30pt;" | Ebiragiro
! colspan="4" | Abasaabaze
! rowspan="2" | Ebiwandiiko
|-
! style="width:30px;" | <abbr title="First class">F</abbr>
! style="width:30px;" | <abbr title="Business class">C. C</abbr>
! style="width:30px;" | <abbr title="Economy class">Y</abbr>
! style="width:30px;" |Omugatte
|-
|[[:en:Lockheed_L-100_Hercules|Hercules L100-30]]
|{{center|1}}
| 0.
| 0.
| 0.
| Emigugu
| 0.
| <ref name="4R"/> <ref name="L1OOR">{{Cite web |last=Dominik Sipinski |date=19 April 2023 |title=Uganda's Bar Aviation adds first L-100 Hercules |url=https://www.ch-aviation.com/news/126684-ugandas-bar-aviation-adds-first-l-100-hercules |access-date=1 June 2024 |website=Ch-Aviation}}</ref>
|-
|[[:en:Bombardier_Challenger_600_series|Challenger – 604]]
|
| 0.
| 0.
| 0.
| 9. 9.
| 9. 9.
| <ref name="4R" />
|-
|[[:en:Beechcraft_1900D|Beechcraft 1900D]]
|
| 0.
| 0.
| 0.
| 19.
| 19.
|Okuva mu Gwomunaana 2025<ref name="6R" />
|-
|[[:en:Pilatus_PC-12|Pilatus PC-12]]
|
| 0.
| 0.
| 0.
| 8.
| 8.
| <ref name="4R" />
|-
|[[:en:Cessna_208_Caravan|Cessna 208 Caravan]]
|
| 0.
| 0.
| 0.
| 12.
| 12.
| <ref name="4R" />
|-
|[[:en:Cessna_172|Cessna 172]]
|
| 0.
| 0.
| 0.
| 4. 4.
| 4. 4.
| <ref name="4R" />
|-
|[[:en:Eurocopter_EC130|Eurocopter EC130]]
|{{center|1}}
| 0.
| 0.
| 0.
| 6. 6.
| 6. 6.
| <ref name="5R"/>
|-
|[[:en:Bell_505_Jet_Ranger_X|B505 Jet Ranger X]]
|{{center|1}}
| 0.
| 0.
| 0.
| 4. 4.
| 4. 4.
| <ref name="5R" />
|-
|[[:en:Bell_206|Bell 206 Jet Ranger]]
|{{center|1}}
| 0.
| 0.
| 0.
| 4. 4.
| 4. 4.
| <ref name="5R" />
|-
|[[:en:Bell_412|Bell 412EPi]]
|{{center|1}}
| 0.
| 0.
| 0.
| 12.
| 12.
| <ref name="6R">{{Cite web |last=Mike Stones |date=23 March 2022 |title=Uganda's Bar Aviation buys medivac Bell 412Epi |url=https://www.helicopterinvestor.com/articles/ugandas-bar-aviation-buys-medivac-bell-412epi-123/ |access-date=30 March 2022 |website=HelicopterInvestor.com}}</ref>
|-
!Omugatte
! 19.
| 0.
!
! colspan="5" |
|}
== Ebibakwatako ==
BAR Aviation yatandikibwawo mu Uganda mu 2008. Kyatandika na kutendeka abavuzi b’ennyonyi, okupangisa ennyonyi n’okudaabiriza ennyonyi. Kampuni eno yatandika okutegeka ennyonyi okubuuka mu Uganda nga 1 Ogwokubiri mu 2022. <ref name="7R">{{Cite web |last=Simon Kabayo |date=26 January 2022 |title=Government Confirms BAR Aviation To Provide Local Flights To Tourism Sites In Uganda |url=https://eagle.co.ug/2022/01/26/govt-confirms-bar-aviation-to-provide-local-flights-to-tourism-sites-in-uganda.html |access-date=30 March 2022 |website=Eagle Uganda Online |place=Kampala, Uganda}}</ref> <ref name="8R">{{Cite web |last=John Masaba |date=6 April 2022 |title=Four more companies apply to UCAA for air operation licenses |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/131051/four-more-companies-apply-to-ucaa-for-air-ope |access-date=6 April 2022 |website=[[New Vision]]}}</ref> BAR Aviation Uganda ekozesa ''enkola ya AeroCRS Cloud Reservation System''. <ref name="9R">{{Cite web |date=14 March 2022 |title=AeroCRS Welcomes BAR Aviation |url=https://www.timesaerospace.aero/news/general-aviation/aerocrs-welcomes-bar-aviation |access-date=30 March 2022 |website=TimesAeroSpace.aero}}</ref>
Kampuni y’ennyonyi eno esuubira okwetaba mu kuzaawo eby’obulambuzi, oluvannyuma lw’okubeera nga bwaali busanyizidwaawo ekirwadde kya [[:en:COVID-19_pandemic|COVID-19.]] <ref name="10R">{{Cite web |date=25 January 2022 |title=BAR Aviation Uganda launch scheduled flights across Uganda tourism destinations from 1st February 2022 |url=https://responsibletourismcompany.com/bar-aviation-uganda-launch-scheduled-flights-across-uganda-tourism-destinations-from-1st-february-2022/ |access-date=30 March 2022 |website=Responsible Tourism Company}}</ref> Mu kwongera ku kugaziwa kw’amakolero g’amafuta mu ggwanga okugenda mu maaso, okufuna ennyonyi eziwerako kugenderedwaamu okulaba ng'emirimu gy’okusengula [[:en:Medical_evacuation|abantu mu by’obujjanjabi]] kugenda mu maaso. <ref name="11R">{{Cite web |date=28 March 2022 |title=BAR orders Bell 412EPi for Uganda missions |url=https://www.businessairnews.com/mag_story.html?ident=24074 |access-date=30 March 2022 |website=BusinessAirNews.com |place=Hertfordshire, United Kingdom}}</ref>
BAR Aviation Uganda erina endagaano ne Kampuni ya [[:en:Uganda_Airlines|Uganda Airlines,]] ku by'okutambula kw'omuggwanga, mu Uganda munda. <ref name="12R">{{Cite web |date=January 2022 |title=Exploring The Pearl Of Africa Made Easy! Uganda Airlines Partners With Bar Aviation To Provide Local Flights To Tourism Sites In Uganda |url=https://ugandaonlinemedia.com/exploring-the-pearl-of-africa-made-easy-uganda-airlines-partners-with-bar-aviation-to-provide-local-flights-to-tourism-sites-in-uganda/ |access-date=30 March 2022 |website=UgandaOnlineMedia.com |place=Kampala, Uganda}}</ref> <ref name="13R">{{Cite web |date=8 April 2022 |title=Competition heats up in Uganda with startups lining up |url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/114438-competition-heats-up-in-uganda-with-startups-lining-up |access-date=9 April 2022 |website=Ch-Aviation.com}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Uganda_Airlines|Olukalala lwa kampuni z'ennyonyi mu Uganda]]
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist|2}}
== Ewalala w'oyinza okubigya ==
* [https://baraviationug.com/ Omukutu gwa BAR Aviation Uganda]
civomeu5vj0y0qe9vn291jodysssj28
Jennifer Alanyo
0
12376
46773
43654
2026-04-03T07:57:14Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46773
wikitext
text/x-wiki
[[File:Alanyo_Jennifer.jpg|thumb|Alanyo Jennifer.]]
'''Jennifer Alanyo''' [[:en:Uganda|Munnayuganda]] [[:en:Physician|omusawo]], [[:en:Military_Officer|omuserikale w'amagye]] era [[:en:Legislator|omubaka wa paalamenti]]. Y'akiikirira eggye lya [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda people's defence forces]] (UPDF) mu [[Parliament of Uganda|paalamenti ya Uganda]].<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Independent |date=2021-05-20 |title=UPDF MPS defend role in parliament |url=https://www.independent.co.ug/updf-mps-defend-role-in-parliament/ |access-date=2022-04-07 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-30 |title=You’re listening posts in Parliament, Museveni tells new UPDF MPs |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/you-re-listening-posts-in-parliament-museveni-tells-new-updf-mps-3274554 |access-date=2022-04-07 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Mubiru |date=2021-01-29 |title=UPDF Eronze Ababaka Baayo |url=https://www.radiosimba.ug/updf-eronze-ababaka-baayo/ |access-date=2022-04-07 |website=Radio Simba - Ennene |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Support Our Priorities In New Govt, President Urges UPDF MPs |url=https://www.nrm.ug/news/support-our-priorities-new-govt-president-urges-updf-mps |access-date=2022-04-07 |website=Support Our Priorities In New Govt, President Urges UPDF MPs {{!}} National Resistance Movement |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=I Want Us to be Best Armed Force in the Region - Museveni Tells New UPDF MPs {{!}} The Kampala Post |url=https://kampalapost.com/index.php/content/arming-our-forces-be-best-region-top-priority-museveni-tells-new-updf-mps |access-date=2022-04-07 |website=kampalapost.com |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221195123/https://kampalapost.com/index.php/content/arming-our-forces-be-best-region-top-priority-museveni-tells-new-updf-mps |url-status=dead }}</ref>
== Obuvo n’Eby'enjigiriza ==
'''Alanyo''' [[:en:Legislator|musawo w'eby'obulamu]], era nga muserikale wa magye ga UPDF ku ddaala lya [[:en:Major_(rank)|Major.]] <ref>{{Cite web |date=2019-02-04 |title=UPDF steps up Tarehe Sita celebrations |url=https://explorer.co.ug/updf-steps-up-tarehe-sita-celebrations/ |access-date=2022-04-07 |website=Explorer Uganda |language=en-US}}</ref>
Ono y’omu ku basawo abalina obukugu mu magye ga UPDF gy’akulemberera ttiimu y’abasawo, ng’eno era alondoola okuletebwa kw'abakozi, kisobozese okufuna abajaasi ba UPDF abalamu.<ref>{{Cite web |last=Among |first=Salume |title=UPDF Rejects Over 700 Applicants in Soroti |url=http://ugandaradionetwork.com/story/updf-rejects-over-700-applicants-in-soroti |access-date=2022-04-07 |website=Uganda Radio Network |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Achom |first=Pamela |date=2020-03-17 |title=Health Ministry Trains UPDF Officers On COVID -19 As Disease Extends To All Neighbours |url=https://www.galaxyfm.co.ug/2020/03/17/health-ministry-trains-updf-officers-on-covid-19-as-disease-extends-to-all-neighbours/ |access-date=2022-04-07 |website=Galaxy FM 100.2 |language=en-US}}</ref>
== Emirimu ==
Yalondebwa okugenda mu paalamenti okukiikirira amagye ga [[Eggye lya Uganda People's Defense Force|Uganda People's Defence Forces]] (UPDF) mu 2021 ku kuteesa okuva mu lukiiko lw'amagye n'okulondebwa kwa bannamagye.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=CDF Gen. Muhoozi says army representatives will listen and engage with other legislators |url=http://www.howwebiz.ug/news/national/29617/cdf-gen.-muhoozi-says-army-representatives-will-listen-and-engage-with-other-legislators- |access-date=2022-04-07 |website=www.howwebiz.ug |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=LIST: UPDF elects new Members of Parliament |url=https://theinformerug.com/2021/01/30/list-updf-elects-new-members-of-parliament/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016143605/https://theinformerug.com/2021/01/30/list-updf-elects-new-members-of-parliament/ |archive-date=2022-10-16 |access-date=2022-04-07 |website=The Informer UG |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Pearl Times |date=2021-01-30 |title=List: Defence Council declines to nominate top generals; Muhoozi, Elwelu elected UPDF MPs; Tumwine dropped |url=https://pearltimes.co.ug/list-defence-council-declines-to-nominate-top-generals-muhoozi-elwelu-elected-updf-mps-tumwine-dropped/ |access-date=2022-04-07 |website=The Pearl Times |language=en-US |archive-date=2024-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522104545/https://pearltimes.co.ug/list-defence-council-declines-to-nominate-top-generals-muhoozi-elwelu-elected-updf-mps-tumwine-dropped/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-30 |title=Museveni warns army MPs against defying him as he lists priorities for new term |url=http://nilepost.co.ug/2021/01/30/museveni-warns-army-mps-against-defying-him-as-he-lists-priorities-for-new-term/ |access-date=2022-04-07 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
Ono y’omu ku bakyala abasatu (3) abakiikirira UPDF mu paalamenti, abalala kuliko, [[Charity Bainababo]] ne [[Victor Nekesa]].<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Gen. Muhoozi, Museveni doctor get highest votes im army polls |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/88729 |access-date=2022-04-07 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Writer |first=Secondopinion |date=2021-01-30 |title=UPDF POLLS! Janet Museveni’s most trusted ADC sent to Parliament |url=https://www.secondopinion.co.ug/updf-polls-janet-musevenis-most-trusted-adc-sent-to-parliament/ |access-date=2022-04-07 |website=THE SECOND OPINION |language=en-US |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127113742/https://www.secondopinion.co.ug/updf-polls-janet-musevenis-most-trusted-adc-sent-to-parliament/ |url-status=dead }}</ref>
Mu paalamenti, aweereza ku kakiiko ka sayaansi, tekinologiya n’obuyiiya.<ref>{{Cite web |title=Committee on Science, Technology and Innovation – Parliament Watch |url=https://parliamentwatch.ug/committees/committee-on-science-technology-and-innovation/ |access-date=2022-04-07 |language=en-US}}</ref>
== Ebijuliziddwaamu ==
{{Reflist}}
ft3w4vbwufaa0hzfv81gf3bmt3rte89
Entogoro
0
12581
46757
45588
2026-04-03T04:13:23Z
InternetArchiveBot
6271
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
46757
wikitext
text/x-wiki
[[File:Orunyege.jpg|thumb|Amazina ga Orunyege (Entogor).]]
'''Entogoro''', era emanyiddwa nga '''Orunyege''' oba '''Orunyege-Ntogoro''', mazina ga kinnansi ag'omukwano agakolebwa [[:en:Tooro_people|Abatooro]] n'[[:en:Nyoro_people|Abanyoro]] mu bugwanjuba bwa [[Yuganda|Uganda]].<ref name="culture">{{Cite web |date=2017-08-26 |title=Traditional Dances of Uganda - Popular Dances |url=https://www.guidetouganda.com/about-uganda/culture/traditional-dances/ |access-date=2025-07-14 |publisher=Guide to Uganda}}</ref> Amazina gano galina obukulu obw’amaanyi mu by’obuwangwa mu bwakabaka bwombi obw’e [[:en:Bunyoro|Bunyoro]] ne [[:en:Tooro_Kingdom|Tooro]], nga gakola ng’enkola enkulu eri abavubuka abakuze okulonda bebayinza okufumbirwa n’okulaga ebigendererwa by’okukwana, awamu ne mu biseera [[:en:Wedding|by’embaga]], [[:en:Initiation_ceremonies|emikolo gy’okutongoza]], n’enkuŋŋaana z’abantu.<ref>{{Cite web |title=Cultural dance: Celebrating unity in diversity |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1214804/cultural-dance-celebrating-unity-diversity |access-date=2025-07-14 |website=New Vision}}</ref><ref>{{Cite book |last=Thiel |first=Paul van |date=1977 |title=Multi-tribal Music of Ankole: An Ethnomusicological Study Including a Glossary of Musical Terms |url=https://books.google.com/books?id=2V0KAQAAIAAJ&dq=Entogoro+Dance&pg=PA183-IA1 |publisher=Musée royal de l'Afrique centrale |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MUK’s Runyege impresses Iguru |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1083142/muk-eur-runyege-impresses-iguru |access-date=2025-07-14 |website=New Vision}}</ref> Erinnya "Entogoro" liva ku bivuga eby'enjawulo ebiyitibwa ''ebinyege'' mu lulimi Olutooro, abazinyi abasajja bye basiba ku magulu gaabwe okusobola okutondawo okuwerekera okw'ennyimba mu kiseera ky'okuyimba so nga Orunyege oba Ntogoro ge mannya agakwatagana n'amazina.<ref name="culture" /> Ebivuga bino abasajja bye basiba ku magulu, awamu n’ebisibibwa mu kiwato( ''entogoro''), bintu bikulu ebyawula amazina gano ku mazina amalala ag’ekinnansi aga Uganda.<ref name="culture" /><ref name=":0">{{Cite web |date=2021-01-04 |title=Runyege, Tooro's energetic dance |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/entertainment/runyege-tooro-s-energetic-dance-1525636 |access-date=2025-07-14 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=THE ROLE OF ORUNYEGE MUSIC IN PROMOTING BUNYORO'S TRADITIONS AND CULTURE |url=https://dissertations.mak.ac.ug/bitstream/handle/20.500.12281/14412/Kobusinge-chuss-bmus.pdf |access-date=2025-07-14 |website=mak.ac.ug |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Culture and Traditions |url=https://kabalegafoundation.org/about-bunyoro-kitara/culture-and-traditions.html |access-date=2024-01-08 |website=Kabalega Foundation |language=en-US |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108173107/https://kabalegafoundation.org/about-bunyoro-kitara/culture-and-traditions.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Mulumba |first=Abu-Baker |date=2009-03-27 |title=Nandujja fine-tunes her drums for gala |url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=2709 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113135308/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=2709 |archive-date=2022-11-13 |access-date=2024-01-08 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Ebyafaayo ==
Amazina gano gabadde gayisibwa okuva mu mirembe egyenjawulo ng’amazina ag’omukwano n’ag’emikolo. Ensibuko yaago esobola okuddirira mu Bwakabaka bwa Bunyoro-Kitara ne Tooro.<ref>{{Cite web |title=Entogoro dance |url=https://samap.ukzn.ac.za/audio-keywords/entogoro-dance |access-date=2024-01-08 |website=South African Music Archive Project |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108172924/https://samap.ukzn.ac.za/audio-keywords/entogoro-dance |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Love in the art of dance |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/reviews-profiles/love-in-the-art-of-dance-1492754 |access-date=2024-01-08 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":3" /> Okusinziira ku byafaayo gaakola ng’engeri abavubuka gye bayinza okuvuganya mu kukola emirimu gy’omubiri n’obusobozi okuwangula abayinza okubeera ababeezi babwe n’amaka gaabwe.
== Enkola n’obubonero ==
Entogoro ekolebwa abalenzi n'abawala abavubuse mu mikolo egy’enjawulo egy’ebyobuwangwa, emikolo gy’okugyaguza, n’enkuŋŋaana z’abantu.<ref name="culture" /> Amazina gano gamanyiddwa olw'amanyi agakozesebwa mu kutambula n’amaloboozi ag’ennyimba agafulumizibwa ebinyeege ebivuga ebiyambalwa abasajja abeetabye mu kuzina.<ref name="culture" /> Abazinyi abakyala batera okwambala engoye z’ekinnansi era beetaba mu ntambula ez’ekitiibwa n’okuyooyoota ng’empeta y’ekiwato (entogoro) n’embira ebijjuliza ebikolwa by’abasajja ebisinga amaanyi. Amazina gano gakola emirimu gy’ebyobuwangwa egy’enjawulo mu bantu b’e Tooro ne Bunyoro. Mu mikolo gy’embaga, emikolo gy’okutongoza, n’emikolo emirala egy’amaanyi egy’obuwangwa, Entogoro ekola eby’amasanyu ate ng’ekuuma omulimu gwayo ogw’ennono ng’omukolo gw’okukwana.<ref name="bunyoro">{{Cite web |title=Orunyege – Entogoro Dance |url=https://bunyorokitarakingdom.org/orunyege-dance-of-bunyoro-kitara-kingdom/ |access-date=2025-07-14 |publisher=Bunyoro-Kitara Kingdom Official Website |archive-date=2024-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528232423/https://bunyorokitarakingdom.org/orunyege-dance-of-bunyoro-kitara-kingdom/ |url-status=dead }}</ref> Amazina gano gasobozesa abavubuka okulaga obukodyo bwabwe obw’omubiri, okumanya kw’obuwangwa, n’embeera y’embeera z’abantu eri abo abayinza okufuuka abaagalwa baabwe n’amaka gaabwe.<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-08-26 |title=Traditional Dances of Uganda - Popular Dances |url=https://www.guidetouganda.com/about-uganda/culture/traditional-dances/ |access-date=2024-01-08 |website=Guide to Uganda |language=en-US}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |title=Cultural dance: Celebrating unity in diversity |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1214804/cultural-dance-celebrating-unity-diversity |access-date=2025-07-14 |website=New Vision}}</ref>
Amazina gano galimu okukuba engoma, okuyimba n’amaloboozi ag’okuyita n’okuddamu. Ebivuga ebisinga okukozesebwa mulimu engalabi n'engoma n’ennyimpi, entongooli n’ebivuga ebirala eby’obuwangwa okuwagira entambula z’omuzinyi. Abazinyi bayinza okulaga obuvumu, okukwasaganya n'obuyiiya nga bayita mu kukola amangu n'okuteekateeka ebifo by'okuzina mu ngeri ey'omulembe.
== Amakulu mu by’obuwangwa ==
Mu mbeera engazi ey’obuwangwa bwa Uganda, Entogoro ekiikirira agamu ku mazina g’ennono agasinga obukulu mu bugwanjuba bwa Uganda.<ref name="msafiri">{{cite web |date=2024-08-11 |title=Experience the Batooro culture in Uganda |url=https://www.msafiritoursandtravel.com/tours/toro-kingdom-tours/ |accessdate=2025-07-14 |publisher=Msafiri Tours and Travel}}</ref> Amazina gano galimu empisa n’ensengeka z’embeera z’abantu mu bitundu by’e Tooro ne Bunyoro, nga kiggumiza obukulu bw’okugenda mu maaso kw’obuwangwa n’enkola z’ennono mu kulonda ababeezi. Amazina g'Entogoro era gakola ng’engeri y’okukuuma obuwangwa, okusobozesa emirembe egy’edda okuyisa okumanya kw’ennono, obukugu mu kuyimba, n’empisa z’embeera z’abantu eri abato mu kitundu. Amazina gano gatera okukolebwa wamu n’emirimu emirala egy’ennono ng’emikolo gy’okutuuma [[:en:Empaako|Empaako]] amannya n’okujaguza sizoni ez’enjawulo.<ref name=":5" /><ref name=":4" /> kikola kinene mu kubeera awamu n’okusanyusa abantu mu kitundu
== Enkola ey’omulembe guno ==
Olwaleero, Entogoro ekyagenda mu maaso okuzinibwa mu bivvulu by’ebyobuwangwa, emikolo gy’obulambuzi, n’emikolo gy’ennono mu bugwanjuba bwa Uganda yonna.<ref name="msafiri" /> Amazina gazze gakwatagana n’embeera ez’omulembe nga gakuuma engeri zaago enkulu ez’obuwangwa n’amakulu gaago. Ebibiina by’ebyobuwangwa n’ebibiina by’amazina g’ekinnansi bulijjo biyimba Entogoro eri abalabi b’omu kitundu n’abagenyi ab’ensi yonna abanoonya okulaba obuwangwa bwa Uganda obutuufu. Amazina gano gakyali kintu kikulu mu nteekateeka z’okusomesa eby’obuwangwa era nga gasomesebwa mu masomero n’ebifo eby’obuwangwa ng’omu ku kaweefube w’okukuuma eby’obuwangwa bya Uganda eby’enjawulo.<ref name="culture" /> Amazina ag'ennaku zino gatera okuyingizaamu obukodyo obw’omulembe obw’okuteeka ku siteegi n’okwanjula ate nga bikuuma entambula z’ennono, ennyimba, n’amakulu g’obuwangwa.<ref name=":5" />
== Laba ne ==
* [[:en:Culture_of_Uganda|Obuwangwa bwa Uganda]]
* [[:en:Tooro_people|Abantu b'e Batooro]]
* [[:en:Nyoro_people|Abantu b'e Banyoro]]
* [[:en:Tooro_Kingdom|Obwakabaka bwa Tooro]]
* [[:en:Bunyoro|Obwakabaka bwa Bunyoro]]
== Ebijuliziddwa ==
{{Reflist}}
== Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia ==
* [https://web.archive.org/web/20240528232423/https://bunyorokitarakingdom.org/orunyege-dance-of-bunyoro-kitara-kingdom/ Omukutu Omutongole ogw'Obwakabaka bwa Bunyoro-Kitara]
* [https://web.archive.org/web/20250427165825/https://boydellandbrewer.com/9781648250323/performing-arts-and-gender-in-postcolonial-western-uganda/ Ebitone n'ekikula ky'abantu mu Western Uganda Postcolonial]
* [https://www.routledge.com/Baakisimba-Gender-in-the-Music-and-Dance-of-the-Baganda-People-of-Uganda/Nannyonga-Tamusuza/p/book/9781138805002 Baakisimba Ekikula ky'abantu mu Nnyimba n'amazina g'Abaganda mu Uganda]
ex5r7mnbh3yx93rkm64koatgmvfmwt0
Doreen Chemutai
0
12796
46776
46518
2026-04-03T08:48:12Z
Tamaledenisvalelian
10136
Created by translating the section "__LEAD_SECTION__" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1317360656|Doreen Chemutai]]"
46776
wikitext
text/x-wiki
'''Doreen Chemutai''' (yazaalibwa nga 23 ggwakkumi mu 1996) Munnayuganda [[:en:Long-distance_running|muddusi wa misindi egyo emiwanvu]] .
Yamalira mu kifo kya kkumi nabana mu [[:en:2015_World_Mountain_Running_Championships|mpaka z’ensi yonna ez’okudduka ku nsozi mu 2015]] era n’awangula omudaali gw’ekikomo mu mpaka za ttiimu. Mu [[:en:2017_IAAF_World_Cross_Country_Championships|mpaka z’ensi yonna eza Cross Country Championships mu 2017]] yamalira mu kifo kya 21 mu mpaka z’abakulu ate n’akwata kyakuna mu mpaka za ttiimu. Mu 2020, yavuganya mu misinde gy’abakazi egya "half marathon" mu [[:en:2020_World_Athletics_Half_Marathon_Championships|mpaka z’ensi yonna eza 2020]] ezaali mu Gdynia, Poland. <ref name="women_half_marathon_championships_2020"><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/</nowiki></ref>
Ebiseera bye ebisinga obulungi ku bubwe bya ddakiika 33:09.49 mu mmita 10,000, bye yatuukako mu May wa 2016 e [[:en:Castelporziano|Castelporziano]]; Eddakiika 34:32 mu kiromita 10, ezaatuukibwako mu June wa 2017 mu [[:en:Langueux|Langueux]]; ne ssaawa 1:14:47 mu misinde gya half marathon, egyatuukibwako mu gw'ekkumi 2015 e [[:en:Arezzo|Arezzo]] .
'''Doreen Chemutai''' (yazaalibwa 23 mukulukusabitungotungo 1996) [[:en:Long-distance_running|muddusi wa Uganda mu misinde emiwanvu]] .
Yamalira mu kifo kya kkumi nanya mu [[:en:2015_World_Mountain_Running_Championships|mpaka z’ensi yonna ez’okudduka ku nsozi eza 2015]] era n’awangula omudaali gw’ekikomo mu mpaka za ttiimu. Mu [[:en:2017_IAAF_World_Cross_Country_Championships|mpaka z’ensi yonna eza Cross Country Championships eza 2017]] yamalira mu kifo kya 21 mu mpaka z’abakulu ate n’akwata kyakuna mu mpaka za ttiimu. Mu 2020, yavuganya mu misinde gy'ekitundu kya marathon egy’abakazi mu mpaka za [[:en:2020_World_Athletics_Half_Marathon_Championships|World Athletics Half Marathon Championships eza 2020]] ezaali mu kibuga Gdynia ekya Poland.<ref name="women_half_marathon_championships_2020">{{Cite web |title=Women's Half Marathon |url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/7138821/AT-HMAR-W-f----.RS6.pdf?v=1284936714 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017111945/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/7138821/AT-HMAR-W-f----.RS6.pdf?v=1284936714 |archive-date=17 October 2020 |access-date=17 October 2020 |website=2020 World Athletics Half Marathon Championships}}</ref>
Ebiseera bye ebisinga obulungi bya ddakiika 33:09.49 mu mmita 10,000, bye yatuukako mu Muzigo 2016 e [[:en:Castelporziano|Castelporziano]] ; Eddakiika 34:32 mu kiromita 10, ezaatuukibwako mu June 2017 mu [[:en:Langueux|Langueux]] ; ne ssaawa 1:14:47 mu misinde gya half marathon, egyatuukibwako mu October 2015 e [[:en:Arezzo|Arezzo]].<ref name="bio">{{World Athletics}}</ref>
f2rj7ezsoidw39zjk54ryekc1s9jh6u
Sasha Ferguson, omuwandiisi w’ebitabo
0
12821
46713
2026-04-02T12:48:42Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1341123296|Sasha Ferguson]]"
46713
wikitext
text/x-wiki
'''Fiona Nagirinya''', amanyiddwa ennyo nga '''Sasha Ferguson''', munnayuganda omusuubuzi, omuyambi w’abantu, era nga yaliko omukozi wa pulogulaamu za ttivvi.
== Obulamu obuto ==
Ferguson yazaalibwa mu 1996 mu [[Kampala|Kampala, Uganda]], ava mu kika kya [[Baganda]], ekitundu ku [[Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]] mu masekkati ga Uganda. Ng’akulira mu maka agasimbye emirandira ennyo mu buwangwa bwa Buganda, yakulaakulanya okutegeera okw’amaanyi okw’ekitundu n’obuvunaanyizibwa mu bantu okuva mu buto. <ref name=":0">{{Cite web |last=Iragaba |first=Apollo |date=2022-07-01 |title=10 Things You Need to know about Sasha Ferguson |url=https://hardrockmedia.org/2022/07/10-things-to-know-about-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=Hard Rock Media |language=en-US}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=SSUUBI |first=DEVON |date=2024-09-18 |title=Sasha Ferguson: True love is giving the other person power to destroy you, but trusting that they will not |url=https://observer.ug/index.php/lifestyle/82456-sasha-ferguson-true-love-is-giving-the-other-person-power-to-destroy-you-but-trusting-that-they-will-not |access-date=2024-11-18 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Obuyigirize n’emirimu ==
Ferguson yasomera mu ssomero lya St. Noah Girls Secondary School, gye yamalira ebbaluwa ye [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|eya Uganda Advanced Certificate of Education]] (UACE), oluvannyuma lw’okusoma ebbaluwa ye [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|eya Uganda Certificate of Education]] (UCE) mu misomo gye egya Ordinary Level. Omulimu gwe mu by'amawulire gwatandika bwe yali akola ng'omukozi wa pulogulaamu za ttivvi ez'abavubuka ku [[:en:WBS_Television|ttivvi ya WBS]] . Mu 2018, yatandikawo kkampuni ya Sasha Hair Collection ekola ku by’okwewunda n’emisono ng’esangibwa e [[:en:Kabalagala|Kabalagala]], Uganda. Bizinensi eno ekola ku by’enviiri n’okwewunda okusinga eri abakyala era efuuse emu ku nsibuko ye enkulu. <ref name=":0">{{Cite web |last=Iragaba |first=Apollo |date=2022-07-01 |title=10 Things You Need to know about Sasha Ferguson |url=https://hardrockmedia.org/2022/07/10-things-to-know-about-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=Hard Rock Media |language=en-US}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=SSUUBI |first=DEVON |date=2024-09-18 |title=Sasha Ferguson: True love is giving the other person power to destroy you, but trusting that they will not |url=https://observer.ug/index.php/lifestyle/82456-sasha-ferguson-true-love-is-giving-the-other-person-power-to-destroy-you-but-trusting-that-they-will-not |access-date=2024-11-18 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Obulamu bw’omuntu ku bubwe ==
Sasha Mufumbo ne [[Canary Mugume]], [[:en:Journalist|Munnamawulire]] era [[:en:News_anchor|Mukozi wa mawulire]] ku [[NBS Television (Uganda)|Ttivi ya NBS]].Abagalana bano baasisinkana mu 2013, nga Sasha akyali mutiini era ng'ategeka pulogulaamu ku Ttivi ya NBS.Baagattibwa nga septemba 19,2021 ku [[:en:Miracle_Centre_Cathedral|Mukolo ogwabadde ku lutikko ya Miracle Centre ogwakubiriziddwa]], omusumba [[Robert Kayanja|Pastor Robert Kayanja]]. Embaga eno eyabadde ku Hotel Africana,yeetabiddwako abagenyi okuli omusuubuzi Munnayuganda [[Sudhir Ruparelia]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Iragaba |first=Apollo |date=2022-07-01 |title=10 Things You Need to know about Sasha Ferguson |url=https://hardrockmedia.org/2022/07/10-things-to-know-about-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=Hard Rock Media |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Waswa |first=Samson |date=2023-06-20 |title=Sasha Ferguson discusses differences with husband, teenage experience that killed her social media appetite |url=https://www.pulse.ug/entertainment/celebrities/sasha-ferguson-discusses-differences-with-husband-teenage-experience-that-killed-her/ch3kz2w |access-date=2024-11-18 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=SSUUBI |first=DEVON |date=2024-09-18 |title=Sasha Ferguson: True love is giving the other person power to destroy you, but trusting that they will not |url=https://observer.ug/index.php/lifestyle/82456-sasha-ferguson-true-love-is-giving-the-other-person-power-to-destroy-you-but-trusting-that-they-will-not |access-date=2024-11-18 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benjie |date=2024-07-11 |title=Canary Mugume and Sasha Ferguson celebrate love on her birthday |url=https://mbu.ug/2024/07/11/canary-mugume-celebrates-wife-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=MBU |language=en-US}}</ref>
Ferguson ye mutandisi w’ekibiina ekigatta abazirakisa ekya Draw a Smile ekigendereddwamu okutumbula enkola y’okusomesa abaana abataliiko mwasirizi mu Uganda. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Ebijuliziddwa ==
26kxou3l8tg10mmc3o7lo12b4k4wqkb
46715
46713
2026-04-02T12:50:13Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
nkozeemu enkyuka kyuka #WUCUG26MUK
46715
wikitext
text/x-wiki
'''Fiona Nagirinya''', amanyiddwa ennyo nga '''Sasha Ferguson''', munnayuganda omusuubuzi, omuyambi w’abantu, era nga yaliko omukozi wa pulogulaamu za ttivvi.
== Obulamu obuto ==
Ferguson yazaalibwa mu 1996 mu [[Kampala|Kampala, Uganda]], ava mu kika kya [[Baganda]], ekitundu ku [[Buganda|Bwakabaka bwa Buganda]] mu masekkati ga Uganda. Ng’akulira mu maka agasimbye emirandira ennyo mu buwangwa bwa Buganda, yakulaakulanya okutegeera okw’amaanyi okw’ekitundu n’obuvunaanyizibwa mu bantu okuva mu buto. <ref name=":0">{{Cite web |last=Iragaba |first=Apollo |date=2022-07-01 |title=10 Things You Need to know about Sasha Ferguson |url=https://hardrockmedia.org/2022/07/10-things-to-know-about-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=Hard Rock Media |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=SSUUBI |first=DEVON |date=2024-09-18 |title=Sasha Ferguson: True love is giving the other person power to destroy you, but trusting that they will not |url=https://observer.ug/index.php/lifestyle/82456-sasha-ferguson-true-love-is-giving-the-other-person-power-to-destroy-you-but-trusting-that-they-will-not |access-date=2024-11-18 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Obuyigirize n’emirimu ==
Ferguson yasomera mu ssomero lya St. Noah Girls Secondary School, gye yamalira ebbaluwa ye [[:en:Uganda_Advanced_Certificate_of_Education|eya Uganda Advanced Certificate of Education]] (UACE), oluvannyuma lw’okusoma ebbaluwa ye [[:en:Uganda_Certificate_of_Education|eya Uganda Certificate of Education]] (UCE) mu misomo gye egya Ordinary Level. Omulimu gwe mu by'amawulire gwatandika bwe yali akola ng'omukozi wa pulogulaamu za ttivvi ez'abavubuka ku [[:en:WBS_Television|ttivvi ya WBS]] . Mu 2018, yatandikawo kkampuni ya Sasha Hair Collection ekola ku by’okwewunda n’emisono ng’esangibwa e [[:en:Kabalagala|Kabalagala]], Uganda. Bizinensi eno ekola ku by’enviiri n’okwewunda okusinga eri abakyala era efuuse emu ku nsibuko ye enkulu. <ref name=":0">{{Cite web |last=Iragaba |first=Apollo |date=2022-07-01 |title=10 Things You Need to know about Sasha Ferguson |url=https://hardrockmedia.org/2022/07/10-things-to-know-about-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=Hard Rock Media |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=SSUUBI |first=DEVON |date=2024-09-18 |title=Sasha Ferguson: True love is giving the other person power to destroy you, but trusting that they will not |url=https://observer.ug/index.php/lifestyle/82456-sasha-ferguson-true-love-is-giving-the-other-person-power-to-destroy-you-but-trusting-that-they-will-not |access-date=2024-11-18 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref>
== Obulamu bw’omuntu ku bubwe ==
Sasha Mufumbo ne [[Canary Mugume]], [[:en:Journalist|Munnamawulire]] era [[:en:News_anchor|Mukozi wa mawulire]] ku [[NBS Television (Uganda)|Ttivi ya NBS]].Abagalana bano baasisinkana mu 2013, nga Sasha akyali mutiini era ng'ategeka pulogulaamu ku Ttivi ya NBS.Baagattibwa nga septemba 19,2021 ku [[:en:Miracle_Centre_Cathedral|Mukolo ogwabadde ku lutikko ya Miracle Centre ogwakubiriziddwa]], omusumba [[Robert Kayanja|Pastor Robert Kayanja]]. Embaga eno eyabadde ku Hotel Africana,yeetabiddwako abagenyi okuli omusuubuzi Munnayuganda [[Sudhir Ruparelia]].<ref name=":0">{{Cite web |last=Iragaba |first=Apollo |date=2022-07-01 |title=10 Things You Need to know about Sasha Ferguson |url=https://hardrockmedia.org/2022/07/10-things-to-know-about-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=Hard Rock Media |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Waswa |first=Samson |date=2023-06-20 |title=Sasha Ferguson discusses differences with husband, teenage experience that killed her social media appetite |url=https://www.pulse.ug/entertainment/celebrities/sasha-ferguson-discusses-differences-with-husband-teenage-experience-that-killed-her/ch3kz2w |access-date=2024-11-18 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=SSUUBI |first=DEVON |date=2024-09-18 |title=Sasha Ferguson: True love is giving the other person power to destroy you, but trusting that they will not |url=https://observer.ug/index.php/lifestyle/82456-sasha-ferguson-true-love-is-giving-the-other-person-power-to-destroy-you-but-trusting-that-they-will-not |access-date=2024-11-18 |website=The Observer - Uganda |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benjie |date=2024-07-11 |title=Canary Mugume and Sasha Ferguson celebrate love on her birthday |url=https://mbu.ug/2024/07/11/canary-mugume-celebrates-wife-sasha-ferguson/ |access-date=2024-11-18 |website=MBU |language=en-US}}</ref>
Ferguson ye mutandisi w’ekibiina ekigatta abazirakisa ekya Draw a Smile ekigendereddwamu okutumbula enkola y’okusomesa abaana abataliiko mwasirizi mu Uganda. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Ebijuliziddwa ==
cywgmf00u4i3emdx5nfstdtlyql9jpd
Malaika (omuzannyi wa firimu) .
0
12822
46716
2026-04-02T13:41:07Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1307642717|Malaika (actress)]]"
46716
wikitext
text/x-wiki
'''Malaika Tenshi Nnyanzi''', mu by’ekikugu amanyiddwa ng’erinnya lye erya '''Malaika''', munnakatemba munnayuganda, munnamawulire, model era omukugu mu by’emisono. Asinga kumanyibwa olw’emirimu gye egya leediyo ku pulogulaamu ya D’Mighty Breakfast ku KFM ne Malaika ne Oulanya ku [[91.3 Capital FM|Capital Fm]] wamu n’okuzannya katemba ku pulogulaamu [[:en:Bed_of_Thorns|ya Veronica’s Wish, Bed of Thorns, The Honourables ne Mela .]] <ref>{{Cite web |date=4 November 2018 |title=Malaika Tenshi's Best Instagram Looks before Veronica's Movie Premier |url=https://lifestyleuganda.com/malaika-tenshis-best-instagram-looks-before-veronicas-wish-movie-premiere/ |access-date=26 October 2020 |website=Life Style Uganda}}</ref> <ref>https://satisfashionug.com/malaika-nnyanzi-on-her-beauty-rules-and-why-her-mum-is-her-beauty-icon/</ref>
== Omulimu ==
=== Okukola emisono n’emisono ===
Malaika omulimu gwe ogw’okukola ebifaananyi yagutandikira mu kibuga Nairobi ekya Kenya. Yalina ne kkampuni ekola ku by’okuddukanya ebifaananyi ng’ali ne munne omusajja era n’alaga emirimu gyabwe ku mikolo egiwerako omuli ne wiiki y’emisono gy’Oluswayiri. Yava e Nairobi n’agenda e Uganda gye yagenda mu maaso n’omulimu gwe ogw’okukola ebifaananyi (modeling) ng’ali wamu n’okubeera emceeing y’emikolo gy’amakampuni n’egy’amasanyu. <ref>https://bigeye.ug/malaika-nyanzi-to-sponsor-fan-for-makeup-master-class/</ref> Ye brand ambassador wa wayini wa Sweet Lips. <ref>https://web.archive.org/web/20201029131735/https://enewsuganda.com/truth-reason-malaika-nyanzi-abandoned-urban-tv/</ref> <ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,original%20on%2029%20October%202020.%20Retrieved%2026%20October%202020.,-Issues</ref> <ref>https://doberre.com/malaika-nnyanzis-different-looks-at-uganda-entertainment-awards-2017/</ref> <ref>{{Cite web |date=12 October 2017 |title=Style Mania! Meet the fashion foward [sic] Malaika Nnyanzi |url=https://campusbee.ug/fashion/campo-fashion/style-mania-meet-fashion-foward-malaika-nnyanzi/ |access-date=26 October 2020 |website=Campus Bee}}</ref>
=== Leediyo ne ttivvi ===
Malaika bwe yakomyewo mu Uganda okuva e Kenya, yeegatta ku ttivvi ya Vision Group eya Urban Television ng’omutegesi wamu ne [[Gaetano Kagwa]] ku pulogulaamu y’ekyenkya ey’oku makya gye yatuumye Urban Today. Oluvannyuma yava mu Urban Today n’akyaza Fashionista nga tannava mu Urban Television yonna mu November 2016. <ref>https://web.archive.org/web/20211106214412/https://chano8.com/reason-malaika-nnyanzi-resigned-urban-tv/</ref><ref>{{Cite web |last=Kushaba |first=Dancun |title=Malaika thanks Urban TV |url=https://www.newvision.co.ug/news/1441516/malaika-thanks-urban-tv |access-date=26 October 2020 |website=New Vision}}</ref> Era yeegatta ku mukutu gw’amasanyu ogwa South Afrika ogwa Rockstar Group nga ffeesi empya mu pulogulaamu ya ttivvi eyitibwa SHOOOOSH! <ref>https://web.archive.org/web/20201029091219/https://observer.ug/lifestyle/57100-malaika-nnyanzi-to-be-face-of-shoooosh.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20211107020801/https://digitaldrimzafrica.com/2017/05/02/ugandas-malaika-nnyanzi-lands-herself-a-job-on-rockstar-4000-shines-at-the-namibia-annual-music-awards-2017/</ref><ref>https://thetowerpost.com/tag/malaika-nnyanzi-brian-mulondo-join-kfm/</ref><ref>[https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,over%20KFM%20morning%20show%22.%20Sqoop.%20Retrieved%2026%20October%202020,-. https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,over%20KFM%20morning%20show%22.%20Sqoop.%20Retrieved%2026%20October%202020,-.]</ref> Mu 2019, yava mu KFM n'ayingira Capital Fm n'atandika okukyaza ''Malaika ne Oulanya'' nga Oulanya Columbus n'adda mu bigere [[Gaetano Kagwa|bya Gaetano]] ne [[Lucky Mbabazi|Lucky]] mu kifo kyabwe ekya Overdrive. <ref>https://chano8.com/kfms-malaika-nnyanzi-set-to-join-capital-fm/</ref><ref>https://mbu.ug/2019/05/05/malaika-kicks-off-her-stint-at-new-home-with-the-legendary-oulanya/</ref><ref>{{Cite web |title=Malaika Nyanzi |url=https://capitalradio.co.ug/presenter/malaika-nyanzi/ |access-date=26 October 2020 |website=Capital Radio}}</ref>
=== Okuzannya katemba ===
Malaika yasooka kuzannya katemba mu firimu ya [[Nisha Kalema]] eya 2018 eya [[:en:Veronica's_Wish|Veronica's Wish]] ngo muzannyi azannyira mu kifo kyokuwagira nga Bankia Yafuna okusunsulwa emirundi ebiri okuvuganya mu kifo kino mu mutendera gwomuzannyi asinga omuyambi mu mpaka za [[:en:Uganda_Film_Festival_Award_for_Best_Supporting_Actress|Uganda Film Festival Awards]] eza 2018 ne [[:en:Zulu_African_Film_Academy_Awards|ZAFAA Global Awards]] mu 2019. Oluvannyuma yasunsulwa okuzannya ekifo ekikulu nga Stella mu firimu ya 2019 [[Eleanor Nabwiso]] gye yalagira [[:en:Bed_of_Thorns|Bed of Thorns]] . Olw’omulimu guno, Malaika yasunsulwa era n’awangula [[:en:Uganda_Film_Festival_Award_for_Best_Actress_in_a_Feature_Film|engule y’omuzannyi asinga]] mu mpaka za [[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Uganda Film Festival Awards eza]] 2019 . <ref>https://chimpreports.com/malaika-nnyanzi-excited-by-first-nomination-as-actress/</ref>Era yasunsulwa mu kifo ekikuklu nga Mela Katende mu muzannyo gwa Nana Kagga ogw'amaka ogwa [[:en:Mela_(Drama_series)|Mela]] era ne yeegatta ku [[:en:The_Honourables|The Honourables]] mu 2019 ng'omuzannyi omukulu.
== Obulamu bw’omuntu ==
Malaika yazaalibwa Malaika Nnyanzi mu bazadde Bannayuganda e Nairobi mu Kenya, Kitaawe yali Mujaasi wa Uganda gyeyali amaze okuwangangusibwa. Ab'omumaka ge bebasenguka ne badda mu Uganda ne basenga mu Kampala.Yasomera mu Safari Kindergarten,Kampla Parents School, [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]] ne [[Makerere College School|Makerere College]] nga tannadda Kenya gye yatikkirwa diguli ye mu by'obusuubuzi mu [[:en:United_States_International_University_Africa|United States International University Africa]] e Nairobi. ''['' <ref>{{Cite web |last=Nantaba |first=Agnes |date=28 February 2018 |title=Malaika Nnyanzi on lessons from her mother |url=https://www.independent.co.ug/malaika-nnyanzi-lessons-mother/#:~:text=Kampala%2C%20Uganda%20%7C%20AGNES%20NANTABA%20%7C,with%20Brian%20Mulondo%20on%20KFM. |access-date=26 October 2020 |website=The Independent}}</ref><ref>{{Cite web |title=I LOST EVERYTHING I HAD IN KENYA. MALAIKA ON CRYSTAL 1 ON 1 [ OCTOBER 20TH 2018 ] |url=https://www.youtube.com/watch?v=q794_3o5w04 |access-date=26 October 2020 |website=Youtube |publisher=Crystal Newman}}</ref><ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,Depression%22.%20Crystal%20Newman.%20Archived%20from%20the%20original%20on%2029%20October,-2020.%20Retrieved%2026</ref>
== Ebijuliziddwa ==
3r6werl5l3chlc57n4wz9majjc64v1i
46717
46716
2026-04-02T13:42:42Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Nterezezaamu #WUCUG26MUK
46717
wikitext
text/x-wiki
'''Malaika Tenshi Nnyanzi''', mu by’ekikugu amanyiddwa ng’erinnya lye erya '''Malaika''', munnakatemba munnayuganda, munnamawulire, model era omukugu mu by’emisono. Asinga kumanyibwa olw’emirimu gye egya leediyo ku pulogulaamu ya D’Mighty Breakfast ku KFM ne Malaika ne Oulanya ku [[91.3 Capital FM|Capital Fm]] wamu n’okuzannya katemba ku pulogulaamu [[:en:Bed_of_Thorns|ya Veronica’s Wish, Bed of Thorns, The Honourables ne Mela .]] <ref>{{Cite web |date=4 November 2018 |title=Malaika Tenshi's Best Instagram Looks before Veronica's Movie Premier |url=https://lifestyleuganda.com/malaika-tenshis-best-instagram-looks-before-veronicas-wish-movie-premiere/ |access-date=26 October 2020 |website=Life Style Uganda}}</ref><ref>https://satisfashionug.com/malaika-nnyanzi-on-her-beauty-rules-and-why-her-mum-is-her-beauty-icon/</ref>
== Omulimu ==
=== Okukola emisono n’emisono ===
Malaika omulimu gwe ogw’okukola ebifaananyi yagutandikira mu kibuga Nairobi ekya Kenya. Yalina ne kkampuni ekola ku by’okuddukanya ebifaananyi ng’ali ne munne omusajja era n’alaga emirimu gyabwe ku mikolo egiwerako omuli ne wiiki y’emisono gy’Oluswayiri. Yava e Nairobi n’agenda e Uganda gye yagenda mu maaso n’omulimu gwe ogw’okukola ebifaananyi (modeling) ng’ali wamu n’okubeera emceeing y’emikolo gy’amakampuni n’egy’amasanyu. <ref>https://bigeye.ug/malaika-nyanzi-to-sponsor-fan-for-makeup-master-class/</ref> Ye brand ambassador wa wayini wa Sweet Lips. <ref>https://web.archive.org/web/20201029131735/https://enewsuganda.com/truth-reason-malaika-nyanzi-abandoned-urban-tv/</ref><ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,original%20on%2029%20October%202020.%20Retrieved%2026%20October%202020.,-Issues</ref><ref>https://doberre.com/malaika-nnyanzis-different-looks-at-uganda-entertainment-awards-2017/</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2017 |title=Style Mania! Meet the fashion foward [sic] Malaika Nnyanzi |url=https://campusbee.ug/fashion/campo-fashion/style-mania-meet-fashion-foward-malaika-nnyanzi/ |access-date=26 October 2020 |website=Campus Bee}}</ref>
=== Leediyo ne ttivvi ===
Malaika bwe yakomyewo mu Uganda okuva e Kenya, yeegatta ku ttivvi ya Vision Group eya Urban Television ng’omutegesi wamu ne [[Gaetano Kagwa]] ku pulogulaamu y’ekyenkya ey’oku makya gye yatuumye Urban Today. Oluvannyuma yava mu Urban Today n’akyaza Fashionista nga tannava mu Urban Television yonna mu November 2016. <ref>https://web.archive.org/web/20211106214412/https://chano8.com/reason-malaika-nnyanzi-resigned-urban-tv/</ref><ref>{{Cite web |last=Kushaba |first=Dancun |title=Malaika thanks Urban TV |url=https://www.newvision.co.ug/news/1441516/malaika-thanks-urban-tv |access-date=26 October 2020 |website=New Vision}}</ref> Era yeegatta ku mukutu gw’amasanyu ogwa South Afrika ogwa Rockstar Group nga ffeesi empya mu pulogulaamu ya ttivvi eyitibwa SHOOOOSH! <ref>https://web.archive.org/web/20201029091219/https://observer.ug/lifestyle/57100-malaika-nnyanzi-to-be-face-of-shoooosh.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20211107020801/https://digitaldrimzafrica.com/2017/05/02/ugandas-malaika-nnyanzi-lands-herself-a-job-on-rockstar-4000-shines-at-the-namibia-annual-music-awards-2017/</ref><ref>https://thetowerpost.com/tag/malaika-nnyanzi-brian-mulondo-join-kfm/</ref><ref>[https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,over%20KFM%20morning%20show%22.%20Sqoop.%20Retrieved%2026%20October%202020,-. https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,over%20KFM%20morning%20show%22.%20Sqoop.%20Retrieved%2026%20October%202020,-.]</ref> Mu 2019, yava mu KFM n'ayingira Capital Fm n'atandika okukyaza ''Malaika ne Oulanya'' nga Oulanya Columbus n'adda mu bigere [[Gaetano Kagwa|bya Gaetano]] ne [[Lucky Mbabazi|Lucky]] mu kifo kyabwe ekya Overdrive. <ref>https://chano8.com/kfms-malaika-nnyanzi-set-to-join-capital-fm/</ref><ref>https://mbu.ug/2019/05/05/malaika-kicks-off-her-stint-at-new-home-with-the-legendary-oulanya/</ref><ref>{{Cite web |title=Malaika Nyanzi |url=https://capitalradio.co.ug/presenter/malaika-nyanzi/ |access-date=26 October 2020 |website=Capital Radio}}</ref>
=== Okuzannya katemba ===
Malaika yasooka kuzannya katemba mu firimu ya [[Nisha Kalema]] eya 2018 eya [[:en:Veronica's_Wish|Veronica's Wish]] ngo muzannyi azannyira mu kifo kyokuwagira nga Bankia Yafuna okusunsulwa emirundi ebiri okuvuganya mu kifo kino mu mutendera gwomuzannyi asinga omuyambi mu mpaka za [[:en:Uganda_Film_Festival_Award_for_Best_Supporting_Actress|Uganda Film Festival Awards]] eza 2018 ne [[:en:Zulu_African_Film_Academy_Awards|ZAFAA Global Awards]] mu 2019. Oluvannyuma yasunsulwa okuzannya ekifo ekikulu nga Stella mu firimu ya 2019 [[Eleanor Nabwiso]] gye yalagira [[:en:Bed_of_Thorns|Bed of Thorns]] . Olw’omulimu guno, Malaika yasunsulwa era n’awangula [[:en:Uganda_Film_Festival_Award_for_Best_Actress_in_a_Feature_Film|engule y’omuzannyi asinga]] mu mpaka za [[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Uganda Film Festival Awards eza]] 2019 . <ref>https://chimpreports.com/malaika-nnyanzi-excited-by-first-nomination-as-actress/</ref>Era yasunsulwa mu kifo ekikuklu nga Mela Katende mu muzannyo gwa Nana Kagga ogw'amaka ogwa [[:en:Mela_(Drama_series)|Mela]] era ne yeegatta ku [[:en:The_Honourables|The Honourables]] mu 2019 ng'omuzannyi omukulu.
== Obulamu bw’omuntu ==
Malaika yazaalibwa Malaika Nnyanzi mu bazadde Bannayuganda e Nairobi mu Kenya, Kitaawe yali Mujaasi wa Uganda gyeyali amaze okuwangangusibwa. Ab'omumaka ge bebasenguka ne badda mu Uganda ne basenga mu Kampala.Yasomera mu Safari Kindergarten,Kampla Parents School, [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]] ne [[Makerere College School|Makerere College]] nga tannadda Kenya gye yatikkirwa diguli ye mu by'obusuubuzi mu [[:en:United_States_International_University_Africa|United States International University Africa]] e Nairobi. ''['' <ref>{{Cite web |last=Nantaba |first=Agnes |date=28 February 2018 |title=Malaika Nnyanzi on lessons from her mother |url=https://www.independent.co.ug/malaika-nnyanzi-lessons-mother/#:~:text=Kampala%2C%20Uganda%20%7C%20AGNES%20NANTABA%20%7C,with%20Brian%20Mulondo%20on%20KFM. |access-date=26 October 2020 |website=The Independent}}</ref><ref>{{Cite web |title=I LOST EVERYTHING I HAD IN KENYA. MALAIKA ON CRYSTAL 1 ON 1 [ OCTOBER 20TH 2018 ] |url=https://www.youtube.com/watch?v=q794_3o5w04 |access-date=26 October 2020 |website=Youtube |publisher=Crystal Newman}}</ref><ref>https://lg.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=lg&page=Malaika+%28actress%29#:~:text=Reference-,View,Depression%22.%20Crystal%20Newman.%20Archived%20from%20the%20original%20on%2029%20October,-2020.%20Retrieved%2026</ref>
== Ebijuliziddwa ==
9dgbgjs815sxlqtdgrptuqo4fuws453
Musisi
0
12823
46718
2026-04-02T14:39:26Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
Created page with "Musisi kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa. Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimi..."
46718
wikitext
text/x-wiki
Musisi kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebyafaayo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: Emmyanso: The Illumination
b15trzq31eby6y69azt7f88egmdk5z4
46720
46718
2026-04-02T14:41:08Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46720
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebyafaayo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: Emmyanso: The Illumination
p5vw2421imbfcsvplxro784w430s2gf
46722
46720
2026-04-02T14:41:40Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46722
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebyafaayo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: Emmyanso: The Illumination
4b194dhurhnw80j34q0che7396ie733
46723
46722
2026-04-02T14:42:06Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46723
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebyafaayo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: Emmyanso: The Illumination
6py040j2itfpmtxb5rzu6mpkqeechdb
46724
46723
2026-04-02T14:43:08Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46724
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: Emmyanso: The Illumination
7fknvy4r5z1xli29ffk6os3j038sgf8
46725
46724
2026-04-02T14:43:40Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46725
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: Emmyanso: The Illumination
pdwwkmbwie1y1dxoiobo6q2iu2ioxs1
46726
46725
2026-04-02T14:44:56Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46726
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku, omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale, ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
8dtalqldzbvcn58h1oeqa1850kb6t4k
46727
46726
2026-04-02T14:52:20Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46727
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360. Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
0nb8kd67ag83t1c1fnogr8pqnamxygk
46728
46727
2026-04-02T14:57:48Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46728
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, Sky quake, takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
56cnqxnx3wf4ei67x4chzwlzu7lmh5d
46729
46728
2026-04-02T15:00:08Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46729
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde. Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
2zyha8zs7tksk1frkvla0j63fottgnp
46731
46729
2026-04-02T15:03:58Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46731
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta. Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
s0b88nsi39be3w9avh97vx4hz0wcr16
46733
46731
2026-04-02T15:06:25Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46733
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita mu 1556 mu China. Ono yaleka abantu 830,000 nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22/05/1960 mu bukiikakkono bwa Chille. Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
2co26ulyfmw0j73v11yldfoiqmi2e7a
46734
46733
2026-04-02T15:11:05Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46734
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
0iazbw9uq8jdfossiljbcgcx7gvf200
46735
46734
2026-04-02T15:13:24Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46735
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.<ref><nowiki>https://www.archdaily.com/786171/floating-houses-designed-to-withstand-earthquakes-and-floods</nowiki></ref>
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.<ref><nowiki>https://www.bbc.com/news/technology-50695233</nowiki></ref>
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika. Emyezi emirala nga Europa, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Ssenngendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
pmcly6obapuyx9crj9fa3vgj9mmp1z6
46736
46735
2026-04-02T15:25:12Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46736
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref>https://www.usgs.gov/faqs/how-many-earthquakes-happen-every-day</ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa Magnitude. Oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.<ref><nowiki>https://www.archdaily.com/786171/floating-houses-designed-to-withstand-earthquakes-and-floods</nowiki></ref>
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.<ref><nowiki>https://www.bbc.com/news/technology-50695233</nowiki></ref>
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika eziwera. Emyezi emirala nga Enceladus ne Europa<ref><nowiki>https://www.space.com/29457-europa-earthquake-jupiter-moon</nowiki></ref> egya Jupiter, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Sseŋŋendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
08urbdjruc2yhgkgwhbnfdr78uuedgr
46737
46736
2026-04-02T15:32:43Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46737
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref><nowiki>https://www.jpl.nasa.gov/topics/-earthquakes/</nowiki></ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa ''Magnitude''. Okuva oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'ensozi ez'ebibumbulukuko (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.<ref><nowiki>https://www.archdaily.com/786171/floating-houses-designed-to-withstand-earthquakes-and-floods</nowiki></ref>
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.<ref><nowiki>https://www.bbc.com/news/technology-50695233</nowiki></ref>
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika eziwera. Emyezi emirala nga Enceladus ne Europa<ref><nowiki>https://www.space.com/29457-europa-earthquake-jupiter-moon</nowiki></ref> egya Jupiter, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Sseŋŋendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
grukrpv4uf67qdpfrv1sfi33ia40ii7
46760
46737
2026-04-03T06:17:14Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46760
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi ensi kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref><nowiki>https://www.jpl.nasa.gov/topics/-earthquakes/</nowiki></ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa ''Magnitude''. Okuva oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka tekinologiya bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'[[Ekipuluko|ensozi ez'ebipuluko]] (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.<ref><nowiki>https://www.archdaily.com/786171/floating-houses-designed-to-withstand-earthquakes-and-floods</nowiki></ref>
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.<ref><nowiki>https://www.bbc.com/news/technology-50695233</nowiki></ref>
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika eziwera. Emyezi emirala nga Enceladus ne Europa<ref><nowiki>https://www.space.com/29457-europa-earthquake-jupiter-moon</nowiki></ref> egya Jupiter, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Sseŋŋendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
cusbbqnn89qxowz5ebe5vvrez9eywjz
46762
46760
2026-04-03T06:19:04Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46762
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi [[ensi]] kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref><nowiki>https://www.jpl.nasa.gov/topics/-earthquakes/</nowiki></ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa ''Magnitude''. Okuva oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka [[Tekinologiya w'Abaganda Abedda(Technology used by the ancient Baganda)|tekinologiya]] bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola ejjenjo P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa Ssemayanja Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'[[Ekipuluko|ensozi ez'ebipuluko]] (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.<ref><nowiki>https://www.archdaily.com/786171/floating-houses-designed-to-withstand-earthquakes-and-floods</nowiki></ref>
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.<ref><nowiki>https://www.bbc.com/news/technology-50695233</nowiki></ref>
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika eziwera. Emyezi emirala nga Enceladus ne Europa<ref><nowiki>https://www.space.com/29457-europa-earthquake-jupiter-moon</nowiki></ref> egya Jupiter, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Sseŋŋendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
fpq980c6obbferv1ls5hljn93y9qtvr
46763
46762
2026-04-03T06:21:23Z
Ibraheem Ahmad Ntakambi
7427
46763
wikitext
text/x-wiki
'''''Musisi''''' kwe kuwuluguma oba okukankana kw'ensi nga kuva ku bintu eby'obutonde. Ono alimu ebika bubiri: ow'omubbanga n'owokuttaka [akyasinze]. Wabula ayitirira mu mawanga ga Bulaaya olw'ebifo wegali n'omuwendo gw'ebizimbe bwaguuga ebyongera okukkatira enjazi [[ensi]] kwetudde. Ekitongole ki National Earthquake Information Center kigamba nti ayita emirundi egitemera mu 50 buli lunaku,<ref><nowiki>https://www.jpl.nasa.gov/topics/-earthquakes/</nowiki></ref> omuli n'omutono ennyo atawulirwa.
Apimibwa mu bigero ebiyitibwa ''Magnitude''. Okuva oluberyeberye yapimibwanga n'ekyuma Seismometer, ekyalaganga ennamba ku Richter Scale,<ref><nowiki>https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/richter-scale</nowiki></ref> ezibala okuva ku 1 okutuuka ku 10. Buli emu ejja n'amaanyi ga musisi agakubisa emirundi 33 okuva ku nnamba endala. Kyokka [[Tekinologiya w'Abaganda Abedda(Technology used by the ancient Baganda)|tekinologiya]] bwazze akula, newajjawo enkola ennongooseemu omuli n'amasimu agamu agasobola okumupima.
==Ow'okuttaka==
Enjazi eziwaniridde ettaka bulijjo zeeseseetula. Entambula eno eba ntono era egeraageranyizibwa ku ngeri olwala gye lukulamu. Wabula tereka ttaka kye kimu — etondawo puleesa esibirwa munda w'ensi. Bw'eyitirira, ekola [[Amayengo g'Omugendo gw'amasannyalaze n'Ebyebulungulo bya magineeti|ejjenjo]] P-wave, eriwaganya okuyita mu ttaka ne lifulumayo. Litandika okuddukira mu misinde gya ddoboozi: buli katikitiki ne liyita awakubwa enta 360.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/science/seismic-wave</nowiki></ref> Olw'okuba liwuuma mu kimpoowooze, teriwulirwa muntu wabula ebisolo, ebinyonyi n'ebyennyanja. Okunoonyereza kulaga nti bimanyi n'okuyaggayagga.
Oluvannyuma lw'essaawa ensaamusaamu, ejjengo lya musisi yennyini, Seismic Wave, liyita ne likankanya ettaka. Obuyitirivu bw'amaanyi gaalyo businziira wa enjazi gye ziba zaaseseetukidde. Bwe ziba okumpi, musisi aba wamaanyi, ate ez'ewala munda, zireetera amaanyi ge okujja nga gakendeera. Ettundutundu mw'asinga okuwulirwa lye Ring of Fire<ref><nowiki>https://www.nationalgeographic.com/science/article/ring-of-fire</nowiki></ref> omutwalirwa [[Semayanja ne Waluyanja(Oceons and Seas)|Ssemayanja]] Pacific, amawanga nga Japan, Indonesia, Phillipines n'agagaliraanye — olw'ensozi zaayo n'enjazi ezitambula buli kadde.
==Ow'omubbanga==
Musisi owawaggulu, ''Sky Quake'', takankanya ttaka wabula obusolya. Ensonga esinga okumuleeta z'[[Ekipuluko|ensozi ez'ebipuluko]] (Volcanoes). Singa ziwandula olweje, ammanyi agafuluma nalwo nga lusammuka, gaddukira mu bwengula negabuna ebyalo. Oluusi, amaanyi agakuumira ebintu ku nsi, Gravity, bwe gatataagana nga ensi etambula, nago gasobola okukola engeri y'okuwuluguma kuno.<ref><nowiki>https://www.scientificamerican.com/article/sky-quakes-how-sound-and-light-merge/</nowiki></ref>
Mu mbeera ezitali zaabulijjo, ebiyinja bi Meteorites okuva ebweru w'ensi biyinza okwesogga obwengula bwaffe era ne byokyebwa; eddoboozi lino ne likola okuwuluguma. So ate olumu laddu eyinza okubwatukira ewala okuva mu bire by'enkuba n'efulumya ejjenjo erikola kye kimu. Kabibe ebintu eby'obutonde ebibwatuka ennyo nga bbomu, amaanyi gaabyo tegakoma webiba bitulikidde, wabula gasaasaana okugenda ewala.
==By'alekawo==
===Ebibi===
Wakati w'omwaka 2000 ne 2010, abantu abasukka mu kakadde baalugulamu obulamu olwa musisi okuva mu bitundu by'ensi ebyesudde.<ref><nowiki>https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/earthquakes</nowiki></ref> Wakati wa 1998 ne 2017, abasoba mu bukadde 120, baapooca n'ebiwundu era ne basigaza nkovu. Wakati wa 2001 ne 2020, abantu obukadde 20 baasindikibwa mu kubundabunda olw'okufiirwako ebyabwe. Ate mu kupimaapima entambula y'ebyenfuna, ensi yaddirira n'ebitundu 26% olw'emmaali eyajja etokomokera mu musisi wakati wa 1970 ne 2026.<ref><nowiki>https://www.researchgate.net/publication/254289547_Economic_Impact_of_Earthquakes</nowiki></ref>
===Ebirungi===
Musisi alekawo ebintu ebyongera enkulaakulana. Enjazi z'ensi bwezeeyasa, emiwaatwa omuyita ebirungo nga Hydrocarbons, gigaziwa kyokka bino byankizo mu kukola amafuta.<ref><nowiki>https://pubs.geoscienceworld.org/gsabulletin/article/121/9-10/1330/129291/Impact-of-fault-zones-on-hydrocarbon-migration-and</nowiki></ref> Kikenzeeza ku miwendo n'obudde obutwalibwa nga gasimibwa. N'engeri ettaka gye likunkumulwa, alyongeramu obubanga we lissiza, n'amazzi okulinnyikira obulungi singa enkuba etonnya. Lino liba ssanyu eri omulimi nga emirandira gy’ebibala ebiriibwa gikula awatali kulemesebwa, n'emiti oba emiddo okumeruka.
==Ow'ebyafaayo==
Engeri gyekiri nti obulabe obulekebwawo businziira ku bungi bw'ebintu eby'amakulu ebiba mu kitundu n'obungi bw'abantu, musisi akutte ekisooka mu byafaayo okufiiramu abantu abayiyirivu ye yayita nga 27-01-1556, mu Jiajing, China. Ono yaleka abantu 830,000<ref><nowiki>https://www.history.com/this-day-in-history/the-deadliest-earthquake-in-history-hits-shanxi-china</nowiki></ref> nga bafu. Ebiriwo biraga nti yayitirira n'okugwamu kw'empuku ez'edda ezaali zimaze emyaka nga zikuumibwa.
Ku Magnitude 9½, eyaakaba owamaanyi ye yamala eddakiika 10 nga 22-05-1960 mu bukiikakkono bwa Chile.<ref><nowiki>https://www.britannica.com/event/1960-Chile-earthquake</nowiki></ref> Yasitula n'amazzi ga ssemayanja ne gabuna Hawaii, Japan n'amawanga amalala. Kyatwala emyaka egisoba mu 10 okuddaabiriza ebintu ebyayonooneka, kyokka abakugu bakirambika nti bw'ayita ku mulembe guno akosa ekiyitiridde olw'ebintu n'abantu abeeyongera.
==Ebigunjiddwa==
Wadde tewannafunikawo ngeri etumanyisa ddi lwennyini musisi lw'aba asuubirwa okuyita, bannassaayansi naddala mu mawanga agali mu katyabaga bagunjizzaawo enkola y'emizimbo egyesuuba. Oluvannyuma lw'okuzimba emisingi emiggumivu, kugattibwako enkulungo y'ebyuma ebisobola okutambula mu ngeri efugibwa nga bigenda n'ekizimbe ekisituse ku buli ludda. Kino kikendeeza ku maanyi agandikikubyemu entanda okuyiika.<ref><nowiki>https://www.archdaily.com/786171/floating-houses-designed-to-withstand-earthquakes-and-floods</nowiki></ref>
Eriyo n'ebitanda ebikolebwa nga bya musisi. Byo bibaamu tekinologiya abisobozesa okweggala omulundi gumu ne bisibira omuntu munda singa biwulira ejjenjo lya musisi. Munda mubaamu obubokisi awaterekebwa amazzi n'ebyokulya ebitonotono ebiyinza okugira nga bitaasa omuntu. Nebwebiba bibikkiddwa amafunfugu, bisigala bisindika sigino ku watuufu webibeera naddala eri abo ababa bazze okuwa obuyambi.<ref><nowiki>https://www.bbc.com/news/technology-50695233</nowiki></ref>
==Okusukka ensi==
Musisi takoma waka ku Earth. Okunoonyereza kulaga nti ayita ne ku mwezi wadde nga owaagwo aba mutonotono kyokka nga atwala ebbanga ggwanvu eritemera mu ddakiika eziwera. Emyezi emirala nga Enceladus ne Europa<ref><nowiki>https://www.space.com/29457-europa-earthquake-jupiter-moon</nowiki></ref> egya Jupiter, girabikirako enjatika ezisuubirwa okuleetebwa musisi. Kabibe ebintu ebikola ekitangaala nga mmunyeenye n'omusana, bikuba puleesa ereetawo musisi okubyetooloola. Sseŋŋendo nga Mars ne Venus nazo zirabwako obubonero bw'ettaka lyayo okukankana.
Ebisingawo: [https://emmyanso.wordpress.com Emmyanso: The Illumination]
8p28wtu3d02ct03x9rx89rlit092nva
Evelyn Namara
0
12824
46719
2026-04-02T14:39:55Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342156460|Evelyn Namara]]"
46719
wikitext
text/x-wiki
'''Evelyn Namara''' Munnayuganda omukugu mu tekinologiya, [[:en:Entrepreneur|omusuubuzi wa]] tekinologiya, era [[:en:Corporate_executive|akulira amakampuni]] . Ye mutandisi wa kkampuni ya Vouch Digital eyatandikibwawo mu 2015. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">This reference is used 6 times on this page.</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Nakiyemba's leap from day job to a tech programmer |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/nakiyemba-s-leap-from-day-job-to-a-tech-programmer-1850244 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Namara akola nga [[:en:Non-executive_director|dayirekita atali mukulu]] ku lukiiko olufuzi olwa [[:en:KCB_Bank_Uganda_Limited|KCB Bank Uganda]], [[MTN Uganda|MTN]] Mobile Money Uganda Limited, ne [[:en:Village_Enterprise|Village Enterprise]] . Yafuna okusiimibwa nga Munnayuganda eyasooka okufuna engule ya [[:en:AnitaB.org|Anita Borg]] Change Agent Award mu October 2012. <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Ye mutandisi wa Innovate Uganda. <ref name=":3">{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Women we celebrate in 2017 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/women-we-celebrate-in-2017-1729932 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=African School on Internet Governance 2016: A multidimensional, mind-stretching and enriching experience {{!}} Association for Progressive Communications |url=https://www.apc.org/en/news/african-school-internet-governance-2016-multidimen |access-date=2024-04-05 |website=www.apc.org}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Namara yazaalibwa mu maka g’abaana bana, nga ye muwala yekka mu baganda be abasatu. <ref name=":9">{{Cite web |last=Mulupi |first=Dinfin |date=2014-03-11 |title=Women in Africa need 'a tough skin' to succeed in the tech industry |url=https://www.howwemadeitinafrica.com/women-in-africa-need-a-tough-skin-to-succeed-in-the-tech-industry/36477/ |access-date=2024-04-05 |website=How we made it in Africa |language=en-US}}</ref>
Alina diguli ye esooka mu sayaansi ne kompyuuta okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]] . <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Namara era yafuna Dipuloma mu Bizinensi eziwangaala n’obukulembeze obw’obuvunaanyizibwa, ng’essira aliteeka ku kunoonyereza ku buwangaazi, okuva mu The Swedish Institute Management Program (SIMP). <ref name=":6" /><ref name=":12" />
Namara alina dipulooma mu by’amawulire okuva mu ssetendekero mu uaganda erya mawulire ne nkolagana muby'okumutimbagano, <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref> era gyeyafunira ne satifikeeti ye eya [[:en:Cisco_Certified_Network_Associate|Cisco Certified Network Associate]] (CCNA).
Enkulaakulana ye ey'ekikugu mulimu okutendekebwamu mpeereza z'omutimbagano ezisobola okulinnyisibwa n'enkola ya Scalable Network Infrastructure ekwasaganyizibwa ekibiina kya The African Network Operators Group (AfNOG). <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref>
Mu 2013, Namara yalondebwa nga East Africa Regional Fellow mu nteekateeka ya Acumen Fund East Africa Fellows Program. <ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Yagenda mu nteekateeka ya [[:en:INSEAD|INSEAD]] ey’okutandikawo emirimu gy’abantu (ISEP) mu 2018. <ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Namara yeetaba nga IDEX Global Fellow mu IDEX Accelerator Global Fellows Program mu 2015. <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref> <ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Mu March 2017, yali munne [[:en:ICANN|mu ICANN]] 58. <ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref> <ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Mu 2020, Namara yali mu nteekateeka ya FORTUNE-UN Department of State Department of State Global Women’s Mentoring Program. <ref name=":10">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.vitalvoices.org/mentee/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Vital Voices |language=en-US}}</ref>
Mu mulimu gwe ogwasooka mwalimu okutendekebwa mu One2Net, gye yakugukira mu kukola pulogulaamu [[:en:Unix|za UNIX]] . <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref>
== Omulimu ==
Mu 2006, Namara yali omu ku bakyala abaatandikawo Kkampuni ya LinuxChix Africa Kati etekyaliwo.<ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Era ye mmemba eyatandikawoekibiina kkya Girl Geek Kampala.<ref name=":8" /><ref name=":9">{{Cite web |last=Mulupi |first=Dinfin |date=2014-03-11 |title=Women in Africa need 'a tough skin' to succeed in the tech industry |url=https://www.howwemadeitinafrica.com/women-in-africa-need-a-tough-skin-to-succeed-in-the-tech-industry/36477/ |access-date=2024-04-05 |website=How we made it in Africa |language=en-US}}</ref>
Okuva mu 2015, Namara y’abadde akulira kkampuni ya Vouch Digital era omutandisi. <ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Emabegako, Namara yakolako nga systems administrator mu Orange Uganda Limited okuva mu 2008 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lwa kino, yaweereza nga Country Director for Solar Sister, ekitongole ekyali kissa essira ku kugaba amataala g’enjuba eri abakyala b’omu byalo abatalina masannyalaze, okuva mu 2011 okutuuka mu 2013.<ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref> <ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=sqoopadmin |date=2013-10-18 |title=Quick CV: Evelyn Namara – Sqoop – Get Uganda entertainment news, celebrity gossip, videos and photos |url=https://www.sqoop.co.ug/201310/columnists/my-cv/quick-cv-evelyn-namara.html |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Mu 2014, Namara yaliko ekifo kya Regional Manager for East Africa mu Beyonic Inc. <ref>{{Cite web |last=Bambino |first=Roger |date=2014-05-19 |title=The 2014 Annual Communication Innovation Awards in Pictures |url=https://techjaja.com/the-2014-annual-communication-innovation-awards-in-pictures/ |access-date=2024-04-05 |website=Techjaja |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Okuva mu January okutuuka mu June 2015, yali Implementation Manager for Blended Learning mu Wings Learning Centres.
Namara yaweereza ng’omubaka mu lukiiko lw’amawanga amagatte olufuga yintaneeti mu Brazil mu November 2015, ng’akiikirira ekibiina kya yintaneeti. Omulimu guno yaguzzeemu mu lukiiko lwa 2016 mu Mexico.<ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 August 2016 |title=Evelyn Namara: Don't wait until you have the perfect product – She Leads Africa |url=https://sheleadsafrica.org/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://a4ai.org/profile/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Alliance for Affordable Internet |language=en-US}}</ref>
Yaliko omumyuka wa Ssentebe w’ekibiina kya ICT Association of Uganda okuva mu January 2016 okutuuka mu October 2016. Oluvannyuma, okuva mu November 2016 okutuuka mu March 2018, Namara yakwasaganya emirimu mu buvanjuba bwa Afrika eri ekibiina kya Africa Civil Society on Information Society (ACSIS). Era yaweereza nga Policy Outreach fellow mu [[:en:Internet_Society|Internet Society]] okuva mu 2017 okutuuka mu 2018.
Okuva mu 2017 okutuuka mu 2019, Namara yali mubaka wa nsi yonna mu kitongole kya IAMTHECODE foundation era yawaayo nga ttiimu ku Bridge17.org. Yakola nga Maneja w’ebibiina ebikwatagana n’abantu n’ebibiina ebifaayo eby’enjawulo mu [[:en:Internet_Society|kibiina kya yintaneeti]] okuva mu 2018 okutuuka mu 202.<ref>{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.internetsociety.org/author/namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Internet Society |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Namara yeegatta ku [[:en:Alliance_for_Affordable_Internet|kibiina kya Alliance for Affordable Internet]] (A4AI) nga Project Manager era Omunoonyereza, ng’aweereza okuva mu November 2021 okutuuka mu October 2022.<ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://a4ai.org/profile/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Alliance for Affordable Internet |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Okuva mu October 2021, Namara abadde Dayirekita eyeetongodde atali mukulu mu kkampuni ya MTN Mobile Money Uganda Limited (okuva mu 2024).<ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Mu 2022, yalondebwa nga Independent Non-Executive Director ku lukiiko olufuzi olwa [[:en:KCB_Bank_Uganda_Limited|KCB Bank Uganda]] . <ref name=":6" /> Era aweereza ku lukiiko oluwabula mu Refactory<ref name=":6" /><ref name=":12" /> era mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[:en:Village_Enterprise|Village Enterprise]] .
Mu Global Digital Inclusion Partnership, Namara yaliko Senior Partnerships Manager & Researcher okuva mu December 2022 okutuuka mu January 2024. Mu January 2024, yakuzibwa n’afuulibwa Senior Programs Manager.<ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref>
Namara era abaddeko ky'akola ng'omutendesi era musomesa mu kibiina kya The Africa Network Operators Group (AfNOG) ne AfCHIX.<ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Yali ssentebe w'akakiiko akasunsula engule ya Change Agent ABIE Award.<ref name=":10">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.vitalvoices.org/mentee/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Vital Voices |language=en-US}}</ref>
== Okutandikawo kkampuni ekakasa nti ebifulumizibwa ku mutimbagano biri ku mulembe ==
Olugendo lwa Namara olw’okutandikawo emirimu mu tekinologiya lwe lwamutuusa ku The Innovation Village. Mu 2015, yeegatta ku ttiimu eyali egenderera okukola omukutu okukendeeza ku mivuyo n’obuli bw’enguzi mu kugaba [[:en:Aid|obuyambi]] bw’ensi yonna n’obuyambi okuva mu bitongole ebiyamba abantu, ng’essira aliteeka ku kwongera obwerufu mu nkola z’okugula n’okugaba. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Omukisa gwajjawo ekitongole ky’enkulaakulana bwe kyafuba okugaba emirimu egy’ebweru okutondawo enkola ey’okulondoola n’okutuusa eddembe eri abo abafuna ssente mu mayiro esembayo. Namara yaweebwa omulimu gwa pulojekiti eno, n’aweebwa ssente mu kusooka okuteekebwamu ddoola 25,000 okuva mu kibiina, era n’aweebwa ekiseera kya mwezi gumu. <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yakuŋŋaanya ttiimu, era bonna awamu ne bakola enteekateeka y’enkola ya bbaluwa ez’ebyuma bikalimagezi eyategekebwa okugabanya eddembe, ebintu, n’obuweereza. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2" />
Mu 2016, Namara ne ttiimu ye baakola prototype yaabwe eyasooka, oluvannyuma eyassibwa mu nkola ne Mercy Corps ku pulojekiti mu Northern Karamoja. <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Vouch Digital era yakolagana n’ebibiina by’obwannakyewa ebirala eby’ensi yonna, omuli Catholic Relief Services ne World Food Programme. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2019, Namara yakyusa erinnya lya kkampuni ye n’agifuula Vouch Digital, ng’essira aliteeka ku kukola API okusobola amaanyi mu kusikiriza kwa digito ng’ayita mu nkolagana n’abatabaganya pulogulaamu eziwerako. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |title=Vouch Digital creates digital vouchers changing the way government and aid organisation cash transfers are distributed |url=https://www.cartierwomensinitiative.com/fellow/evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.cartierwomensinitiative.com |language=en}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref> Vouch Digital egaba eby’okugonjoola eby’okuddukanya bbaluwa eri ebibiina by’obwannakyewa, bizinensi z’amakampuni, ne gavumenti, okwanguyiza okutuusa eddembe lya digito mu nsi yonna, eriyinza okununulibwa ku basuubuzi abakkirizibwa. <ref name=":0" /><ref name=":5" />
Kigambibwa nti omwaka 2020 we gwatuukira, Namara ne ttiimu ye baali baweerezza abaganyulwa abasoba mu 250,000 era nga bakola nabo obuwumbi bwa ddoola obusoba mu busatu mu kitundu ky’e Karamoja. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Engule n’okusiimibwa ==
* Yafuna engule ya Anita Borg ABIE Change Agent mu October 2012. <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.vitalvoices.org/mentee/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Vital Voices |language=en-US}}</ref>
* Yalondebwa ku bwa Acumen Fund Fellow mu 2013. <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref>
* Yafunye engule ya Overall Entrepreneur Award mu by’obulimi mu lukiiko lwa Women In Africa Club Summit mu kibuga Marrakesh ekya Morocco. <ref name=":3">{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Women we celebrate in 2017 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/women-we-celebrate-in-2017-1729932 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
* Yaweebwa engule ya ICT For Development mu mpaka za Uganda Communications Commission ACIA Awards mu May 2017. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":3" />
* Yasiimibwa ng'omukyala omuyiiya w'omumaka mu mpaka za MTN Innovation Awards mu 2017 ne 2018. <ref name=":0" /><ref name=":3" />
* Yatuuka ku fayinolo mu mpaka za Cartier Women's Initiative Awards mu 2018. <ref name=":7" /><ref name=":5">{{Cite web |title=Vouch Digital creates digital vouchers changing the way government and aid organisation cash transfers are distributed |url=https://www.cartierwomensinitiative.com/fellow/evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.cartierwomensinitiative.com |language=en}}</ref>
* Nekitiibwa kyonna, Abantu ekikumi abaasinga okuva mu Most Influential People of African Descent (MIPAD) Wansi wa 40, mu kibiina ky'emirimu n'ebyobusuubuzi ekya 2018, ekyasiimibwa ekibiina ky’amawanga amagatte. <ref name=":7" />
* Yatuuka ku kifo ekyokusatu mu mpaka za Africa Women Innovation and Entrepreneurship Forum Awards mu 2019. <ref name=":0" /><ref name=":5" />
== Laba ne ==
* [[Anne Juuko (Munnabyanfuna)|Anne Juuko]]
* [[Sarah Arapta|Sarah Arapta, omuwandiisi w’ebitabo]]
* [[Patricia Ojangole|Omuyimbi Patricia Ojangole]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
sq146zajgkyu0a0nugao65bocqdrfi6
46721
46719
2026-04-02T14:41:22Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Nterezezaamu #WUCUG26MUK
46721
wikitext
text/x-wiki
'''Evelyn Namara''' Munnayuganda omukugu mu tekinologiya, [[:en:Entrepreneur|omusuubuzi wa]] tekinologiya, era [[:en:Corporate_executive|akulira amakampuni]] . Ye mutandisi wa kkampuni ya Vouch Digital eyatandikibwawo mu 2015. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":1">This reference is used 6 times on this page.</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-09 |title=Nakiyemba's leap from day job to a tech programmer |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/people-power/nakiyemba-s-leap-from-day-job-to-a-tech-programmer-1850244 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Namara akola nga [[:en:Non-executive_director|dayirekita atali mukulu]] ku lukiiko olufuzi olwa [[:en:KCB_Bank_Uganda_Limited|KCB Bank Uganda]], [[MTN Uganda|MTN]] Mobile Money Uganda Limited, ne [[:en:Village_Enterprise|Village Enterprise]] . Yafuna okusiimibwa nga Munnayuganda eyasooka okufuna engule ya [[:en:AnitaB.org|Anita Borg]] Change Agent Award mu October 2012. <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Ye mutandisi wa Innovate Uganda. <ref name=":3">{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Women we celebrate in 2017 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/women-we-celebrate-in-2017-1729932 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=African School on Internet Governance 2016: A multidimensional, mind-stretching and enriching experience {{!}} Association for Progressive Communications |url=https://www.apc.org/en/news/african-school-internet-governance-2016-multidimen |access-date=2024-04-05 |website=www.apc.org}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Namara yazaalibwa mu maka g’abaana bana, nga ye muwala yekka mu baganda be abasatu. <ref name=":9">{{Cite web |last=Mulupi |first=Dinfin |date=2014-03-11 |title=Women in Africa need 'a tough skin' to succeed in the tech industry |url=https://www.howwemadeitinafrica.com/women-in-africa-need-a-tough-skin-to-succeed-in-the-tech-industry/36477/ |access-date=2024-04-05 |website=How we made it in Africa |language=en-US}}</ref>
Alina diguli ye esooka mu sayaansi ne kompyuuta okuva mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y'e Makerere]]. <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Namara era yafuna Dipuloma mu Bizinensi eziwangaala n’obukulembeze obw’obuvunaanyizibwa, ng’essira aliteeka ku kunoonyereza ku buwangaazi, okuva mu The Swedish Institute Management Program (SIMP). <ref name=":6" /><ref name=":12" />
Namara alina dipulooma mu by’amawulire okuva mu ssetendekero mu uaganda erya mawulire ne nkolagana muby'okumutimbagano, <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref> era gyeyafunira ne satifikeeti ye eya [[:en:Cisco_Certified_Network_Associate|Cisco Certified Network Associate]] (CCNA).
Enkulaakulana ye ey'ekikugu mulimu okutendekebwamu mpeereza z'omutimbagano ezisobola okulinnyisibwa n'enkola ya Scalable Network Infrastructure ekwasaganyizibwa ekibiina kya The African Network Operators Group (AfNOG). <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref>
Mu 2013, Namara yalondebwa nga East Africa Regional Fellow mu nteekateeka ya Acumen Fund East Africa Fellows Program. <ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Yagenda mu nteekateeka ya [[:en:INSEAD|INSEAD]] ey’okutandikawo emirimu gy’abantu (ISEP) mu 2018. <ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Namara yeetaba nga IDEX Global Fellow mu IDEX Accelerator Global Fellows Program mu 2015. <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref> <ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Mu March 2017, yali munne [[:en:ICANN|mu ICANN]] 58. <ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref> <ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Mu 2020, Namara yali mu nteekateeka ya FORTUNE-UN Department of State Department of State Global Women’s Mentoring Program. <ref name=":10">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.vitalvoices.org/mentee/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Vital Voices |language=en-US}}</ref>
Mu mulimu gwe ogwasooka mwalimu okutendekebwa mu One2Net, gye yakugukira mu kukola pulogulaamu [[:en:Unix|za UNIX]] . <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref>
== Omulimu ==
Mu 2006, Namara yali omu ku bakyala abaatandikawo Kkampuni ya LinuxChix Africa Kati etekyaliwo.<ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref> Era ye mmemba eyatandikawoekibiina kkya Girl Geek Kampala.<ref name=":8" /><ref name=":9">{{Cite web |last=Mulupi |first=Dinfin |date=2014-03-11 |title=Women in Africa need 'a tough skin' to succeed in the tech industry |url=https://www.howwemadeitinafrica.com/women-in-africa-need-a-tough-skin-to-succeed-in-the-tech-industry/36477/ |access-date=2024-04-05 |website=How we made it in Africa |language=en-US}}</ref>
Okuva mu 2015, Namara y’abadde akulira kkampuni ya Vouch Digital era omutandisi. <ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Emabegako, Namara yakolako nga systems administrator mu Orange Uganda Limited okuva mu 2008 okutuuka mu 2011. <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Oluvannyuma lwa kino, yaweereza nga Country Director for Solar Sister, ekitongole ekyali kissa essira ku kugaba amataala g’enjuba eri abakyala b’omu byalo abatalina masannyalaze, okuva mu 2011 okutuuka mu 2013.<ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref> <ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last=sqoopadmin |date=2013-10-18 |title=Quick CV: Evelyn Namara – Sqoop – Get Uganda entertainment news, celebrity gossip, videos and photos |url=https://www.sqoop.co.ug/201310/columnists/my-cv/quick-cv-evelyn-namara.html |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Mu 2014, Namara yaliko ekifo kya Regional Manager for East Africa mu Beyonic Inc. <ref>{{Cite web |last=Bambino |first=Roger |date=2014-05-19 |title=The 2014 Annual Communication Innovation Awards in Pictures |url=https://techjaja.com/the-2014-annual-communication-innovation-awards-in-pictures/ |access-date=2024-04-05 |website=Techjaja |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Okuva mu January okutuuka mu June 2015, yali Implementation Manager for Blended Learning mu Wings Learning Centres.
Namara yaweereza ng’omubaka mu lukiiko lw’amawanga amagatte olufuga yintaneeti mu Brazil mu November 2015, ng’akiikirira ekibiina kya yintaneeti. Omulimu guno yaguzzeemu mu lukiiko lwa 2016 mu Mexico.<ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 August 2016 |title=Evelyn Namara: Don't wait until you have the perfect product – She Leads Africa |url=https://sheleadsafrica.org/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://a4ai.org/profile/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Alliance for Affordable Internet |language=en-US}}</ref>
Yaliko omumyuka wa Ssentebe w’ekibiina kya ICT Association of Uganda okuva mu January 2016 okutuuka mu October 2016. Oluvannyuma, okuva mu November 2016 okutuuka mu March 2018, Namara yakwasaganya emirimu mu buvanjuba bwa Afrika eri ekibiina kya Africa Civil Society on Information Society (ACSIS). Era yaweereza nga Policy Outreach fellow mu [[:en:Internet_Society|Internet Society]] okuva mu 2017 okutuuka mu 2018.
Okuva mu 2017 okutuuka mu 2019, Namara yali mubaka wa nsi yonna mu kitongole kya IAMTHECODE foundation era yawaayo nga ttiimu ku Bridge17.org. Yakola nga Maneja w’ebibiina ebikwatagana n’abantu n’ebibiina ebifaayo eby’enjawulo mu [[:en:Internet_Society|kibiina kya yintaneeti]] okuva mu 2018 okutuuka mu 202.<ref>{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.internetsociety.org/author/namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Internet Society |language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Namara yeegatta ku [[:en:Alliance_for_Affordable_Internet|kibiina kya Alliance for Affordable Internet]] (A4AI) nga Project Manager era Omunoonyereza, ng’aweereza okuva mu November 2021 okutuuka mu October 2022.<ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://a4ai.org/profile/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Alliance for Affordable Internet |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref>
Okuva mu October 2021, Namara abadde Dayirekita eyeetongodde atali mukulu mu kkampuni ya MTN Mobile Money Uganda Limited (okuva mu 2024).<ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Mu 2022, yalondebwa nga Independent Non-Executive Director ku lukiiko olufuzi olwa [[:en:KCB_Bank_Uganda_Limited|KCB Bank Uganda]] . <ref name=":6" /> Era aweereza ku lukiiko oluwabula mu Refactory<ref name=":6" /><ref name=":12" /> era mmemba ku lukiiko olufuzi olwa [[:en:Village_Enterprise|Village Enterprise]] .
Mu Global Digital Inclusion Partnership, Namara yaliko Senior Partnerships Manager & Researcher okuva mu December 2022 okutuuka mu January 2024. Mu January 2024, yakuzibwa n’afuulibwa Senior Programs Manager.<ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref>
Namara era abaddeko ky'akola ng'omutendesi era musomesa mu kibiina kya The Africa Network Operators Group (AfNOG) ne AfCHIX.<ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders#bod-8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240405131541/https://ug.kcbgroup.com/about-us/our-leaders |archive-date=2024-04-05 |access-date=2024-04-05 |website=KCB Bank Uganda}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Kyamutetera |first=Muhereza |date=2023-07-07 |title=The 111 women at the heart of Uganda's banking industry |url=https://www.ceo.co.ug/the-111-women-at-the-heart-of-ugandas-banking-industry/ |access-date=2024-04-05 |website=CEO East Africa |language=en-US}}</ref> Yali ssentebe w'akakiiko akasunsula engule ya Change Agent ABIE Award.<ref name=":10">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.vitalvoices.org/mentee/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Vital Voices |language=en-US}}</ref>
== Okutandikawo kkampuni ekakasa nti ebifulumizibwa ku mutimbagano biri ku mulembe ==
Olugendo lwa Namara olw’okutandikawo emirimu mu tekinologiya lwe lwamutuusa ku The Innovation Village. Mu 2015, yeegatta ku ttiimu eyali egenderera okukola omukutu okukendeeza ku mivuyo n’obuli bw’enguzi mu kugaba [[:en:Aid|obuyambi]] bw’ensi yonna n’obuyambi okuva mu bitongole ebiyamba abantu, ng’essira aliteeka ku kwongera obwerufu mu nkola z’okugula n’okugaba. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Omukisa gwajjawo ekitongole ky’enkulaakulana bwe kyafuba okugaba emirimu egy’ebweru okutondawo enkola ey’okulondoola n’okutuusa eddembe eri abo abafuna ssente mu mayiro esembayo. Namara yaweebwa omulimu gwa pulojekiti eno, n’aweebwa ssente mu kusooka okuteekebwamu ddoola 25,000 okuva mu kibiina, era n’aweebwa ekiseera kya mwezi gumu. <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Yakuŋŋaanya ttiimu, era bonna awamu ne bakola enteekateeka y’enkola ya bbaluwa ez’ebyuma bikalimagezi eyategekebwa okugabanya eddembe, ebintu, n’obuweereza. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2" />
Mu 2016, Namara ne ttiimu ye baakola prototype yaabwe eyasooka, oluvannyuma eyassibwa mu nkola ne Mercy Corps ku pulojekiti mu Northern Karamoja. <ref name=":2">{{Cite web |date=2021-01-03 |title=Taking digital payments to the last mile |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/taking-digital-payments-to-the-last-mile--1865298 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref> Vouch Digital era yakolagana n’ebibiina by’obwannakyewa ebirala eby’ensi yonna, omuli Catholic Relief Services ne World Food Programme. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
Mu 2019, Namara yakyusa erinnya lya kkampuni ye n’agifuula Vouch Digital, ng’essira aliteeka ku kukola API okusobola amaanyi mu kusikiriza kwa digito ng’ayita mu nkolagana n’abatabaganya pulogulaamu eziwerako. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |title=Vouch Digital creates digital vouchers changing the way government and aid organisation cash transfers are distributed |url=https://www.cartierwomensinitiative.com/fellow/evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.cartierwomensinitiative.com |language=en}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |date=2023-03-03 |title=I am Generation Equality – Evelyn Namara |url=https://africa.unwomen.org/en/stories/i-am-generation-equality/2023/03/i-am-generation-equality-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=UN Women – Africa |language=en}}</ref> Vouch Digital egaba eby’okugonjoola eby’okuddukanya bbaluwa eri ebibiina by’obwannakyewa, bizinensi z’amakampuni, ne gavumenti, okwanguyiza okutuusa eddembe lya digito mu nsi yonna, eriyinza okununulibwa ku basuubuzi abakkirizibwa. <ref name=":0" /><ref name=":5" />
Kigambibwa nti omwaka 2020 we gwatuukira, Namara ne ttiimu ye baali baweerezza abaganyulwa abasoba mu 250,000 era nga bakola nabo obuwumbi bwa ddoola obusoba mu busatu mu kitundu ky’e Karamoja. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Engule n’okusiimibwa ==
* Yafuna engule ya Anita Borg ABIE Change Agent mu October 2012. <ref name=":7">{{Cite web |last=DomínguezMunllonch |first=Montse |date=2021-05-19 |title=Female Entrepreneurs : Evelyn Namara |url=https://www.coachabilityfoundation.org/post/female-entrepreneurs-evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.coachabilityfoundation.org}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Evelyn Namara: Tech has no gender! - TECHHER |url=https://techherng.com/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |language=en-US}}</ref><ref name=":10">{{Cite web |title=Evelyn Namara |url=https://www.vitalvoices.org/mentee/evelyn-namara/ |access-date=2024-04-05 |website=Vital Voices |language=en-US}}</ref>
* Yalondebwa ku bwa Acumen Fund Fellow mu 2013. <ref name=":1">{{Citation|last1=Stanwick|first1=Peter A.|title=Suppliers, governments, and NGOs|date=2020-08-09|work=Corporate Sustainability Leadership|pages=182–205|url=http://dx.doi.org/10.4324/9781351024983-8|access-date=2024-04-05|place=First Edition. {{!}} New York : Routledge, 2020.|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-02498-3|last2=Stanwick|first2=Sarah D.|doi=10.4324/9781351024983-8|url-access=subscription}}</ref>
* Yafunye engule ya Overall Entrepreneur Award mu by’obulimi mu lukiiko lwa Women In Africa Club Summit mu kibuga Marrakesh ekya Morocco. <ref name=":3">{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Women we celebrate in 2017 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/women-we-celebrate-in-2017-1729932 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref>
* Yaweebwa engule ya ICT For Development mu mpaka za Uganda Communications Commission ACIA Awards mu May 2017. <ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-24 |title=Namara's e- voucher system simplifies digital payments |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/business/prosper/namara-e-voucher-system-simplifies-digital-payments-3209112 |access-date=2024-04-05 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":3" />
* Yasiimibwa ng'omukyala omuyiiya w'omumaka mu mpaka za MTN Innovation Awards mu 2017 ne 2018. <ref name=":0" /><ref name=":3" />
* Yatuuka ku fayinolo mu mpaka za Cartier Women's Initiative Awards mu 2018. <ref name=":7" /><ref name=":5">{{Cite web |title=Vouch Digital creates digital vouchers changing the way government and aid organisation cash transfers are distributed |url=https://www.cartierwomensinitiative.com/fellow/evelyn-namara |access-date=2024-04-05 |website=www.cartierwomensinitiative.com |language=en}}</ref>
* Nekitiibwa kyonna, Abantu ekikumi abaasinga okuva mu Most Influential People of African Descent (MIPAD) Wansi wa 40, mu kibiina ky'emirimu n'ebyobusuubuzi ekya 2018, ekyasiimibwa ekibiina ky’amawanga amagatte. <ref name=":7" />
* Yatuuka ku kifo ekyokusatu mu mpaka za Africa Women Innovation and Entrepreneurship Forum Awards mu 2019. <ref name=":0" /><ref name=":5" />
== Laba ne ==
* [[Anne Juuko (Munnabyanfuna)|Anne Juuko]]
* [[Sarah Arapta|Sarah Arapta, omuwandiisi w’ebitabo]]
* [[Patricia Ojangole|Omuyimbi Patricia Ojangole]]
== Ebijuliziddwa ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
o03szx1gbiuxy6ha2s7rpctwnjwrrcr
Aaliyah Nanfuka, omusajja omulala
0
12825
46730
2026-04-02T15:02:58Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1327598064|Aaliyah Nanfuka]]"
46730
wikitext
text/x-wiki
'''Aaliyah''' [[Yuganda|Nanfuka]] .<ref>{{Cite web |title=Nanfuka Aaliyah {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/nanfuka_aaliyah |access-date=2024-03-22 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref>(Yazaalibwa nga 25, omwezi gw'omunaana mu mwaka 1986) Munnayuganda muzannyi , Muwandiisi wa mizannyo,Muyiiya,Dayirekita era pulodyuusa okuva mu mwaka gwa 2008.<ref>{{Cite web |title=Nanfuka Aaliyah {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/nanfuka_aaliyah |access-date=2024-03-22 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref>
== Ebyeemabega ==
Yazaalibwa nga 25 August 1986 era yakulira mu maka g’Abasiraamu. Kitaawe ye Ahmed Nampagi Kayingo ate nnyina ye Noor Namubiru Abdul okuva mu [[Butambala (disitulikit)|Disitulikiti y'e Butambala]] . Nanfuka ye mwana omubereberye mu maka agalimu abaana bataano. Nanfuka pulayimale yagimalira mu ssomero lya Lwamasaka Primary School Ngando mu disitulikiti y'e Butambala era n'afuna satifikeeti ya pulayimale okuva mu kitongole ekivunaanyizibwa ku [[:en:Uganda_National_Examinations_Board|bigezo mu ggwanga ekya Uganda National Examinations Board]] . Oluvannyuma yasomera mu Kitagobwa Secondary School n’amaliriza satifikeeti ye eya bulijjo ey’obuyigirize mu 2004. Oluvannyuma yagenda mu Blue Nile Secondary School n’afuna satifikeeti ye ey’obuyigirize ey’oku ntikko gye yatuukako mu 2006.
Mu 2007, Aaliyah Nanfuka yeegatta ku ttendekero ly’ebyobusuubuzi erya Uganda College of Commerce n’afuna [[:en:Diploma|Dipuloma]] mu [[:en:Accounting|by’okubala ebitabo]] [[:en:Finance|n’ebyensimbi]] .
== Omulimu gwa firimu ==
Nga ali mu ttendekero Nanfuka yatandika okuzannya katemba mu 2008 mu firimu gye yatuuma ''Akasandali'' eyakolebwa ''Nkoba Zambogo'' owa Uganda College of Commerce e [[Tororo]] . Oluvannyuma yeegatta ku kibiina kya Diamonds Ensemble ekyali ekya [[Kato Lubwama]] era nga kimanyiddwa nnyo mu katemba wa katemba ku siteegi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
Mu 2015, yatandikawo ekibiina kye ekya katemba ekiyitibwa Embassy of Dreams kye yatongoza mu Bat Valley Theatre mu May wa 2016. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup> Aaliyah Nanfuka afulumizza firimu nnyingi, skits ne vidiyo za katemba omumpi ezibadde zifulumira ku ttivvi ez'enjawulo nga [[:en:SEE_TV|See TV, Pearl Magic,]] ne [[Sanyuka TV Uganda]] .
Aaliyah azze mu firimu ez’enjawulo ezimanyiddwa ennyo ne skits nga ''Mboozi Zamalwa'' mwe yazannyira nga Kabejja, ''Prestige,'' firimu ya series eyalagibwa ku ttivvi ya [[:en:SEE_TV|Pearl Magic]] gye yazannya nga Ssenga Zuura ne ''Honorable'' firimu ya series eyalagibwa ku [[:en:SEE_TV|Pearl Magic]] . <ref>https://recordradio.co.ug/the-fate-of-a-woman-in-the-art-industry/</ref> Yakola ne firimu nga ''Eggwengere'' ezaalagibwa ku ''Spark TV Uganda.''
Aaliyah era yazannya mu mizannyo gya ttivvi nga ''Batabangufu'' eyalagibwa ku Bukedde TV, firimu ya [[Kato Lubwama]] ne ''Akandolindoli'' eyalagibwa ne ku Bukedde TV, firimu ya John Segawa. <ref>{{Cite web |last=Najib |first=Mulema |date=2017-02-01 |title=Broke Segawa suspends Akandolindoli shows at Batvalley till further notice |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20170201/12492/broke-segawa-suspends-akandolindoli-shows-at-batvalley-till-further-notice.html |access-date=2024-03-23 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Laughter is served |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/theatre-cinema/laughter-is-served-1647702 |access-date=2024-03-23 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>https://mypornvid.fun/videos/8/ERoDoGq2QfE/kasumali/kasumali-live-security-officer-part-2-new-ugandan-comedy-2017-hd</ref> Aaliyah era yafulumira mu firimu ya series eyitibwa ''Nakayiza'' eyafulumira ku mukutu gwe [[:en:YouTube|ogwa YouTube]] gwokka, firimu eyayongera okuleetawo obuganzi bwa Nanfuka ng’omusanyusa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Omulimu gwa ttivvi ==
[[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Mu]] 2017, Aaliyah Nanfuka yatandika okukola ku [[Sanyuka TV Uganda]] ng’omutegesi ng’alina pulogulaamu eyitibwa ''Kimmenya'' eyafulumiranga buli Ssande. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup> Oluvannyuma yeegatta ku [[:en:SEE_TV|See TV]] mu 2021 ne pulogulaamu eyitibwa ''Seetuation ku ground'' eyalagibwanga buli Lwamukaaga ng'etegekebwa ne munne ''Shamim Mayanja'' .
== Engule n’okusunsulwa ==
Mu 2013, Aaliyah Nanfuka yasunsulwa ng'omuzannyi asinga mu mpaka za [[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Uganda Film Festival Awards]] . <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2015-08-14 |title=UCC releases list of the 2015 Uganda Film Festival nominees |url=https://eagle.co.ug/2015/08/14/ucc-releases-list-of-the-2015-uganda-film-festival-nominees/ |access-date=2024-03-22 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Era mu 2013 yafuna okusunsulwa okulala nga omuzannyi asinga mu mpaka za Piff Awards ezategekebwa mu [[Kampala]] . Mu 2014 yawangula omuzannyi asinga okuwagira mu mpaka za Piff Awards. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Obulamu bw’omuntu ku bubwe ==
Aaliyah Nanfuka mufumbo alina abaana babiri. Alina obulamu bw’amaka obw’obwannannyini era tafulumyangako makaage mu mawulire. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Ebijuliziddwa ==
cx91l54w9lmes3wlefyz4wjyqe3v04e
46732
46730
2026-04-02T15:04:30Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
nkozeemu enkyuka kyuka #WUCUG26MUK
46732
wikitext
text/x-wiki
'''Aaliyah''' [[Yuganda|Nanfuka]] .<ref>{{Cite web |title=Nanfuka Aaliyah {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/nanfuka_aaliyah |access-date=2024-03-22 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref>(Yazaalibwa nga 25, omwezi gw'omunaana mu mwaka 1986) Munnayuganda muzannyi , Muwandiisi wa mizannyo,Muyiiya,Dayirekita era pulodyuusa okuva mu mwaka gwa 2008.<ref>{{Cite web |title=Nanfuka Aaliyah {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/nanfuka_aaliyah |access-date=2024-03-22 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref>
== Ebyeemabega ==
Yazaalibwa nga 25 August 1986 era yakulira mu maka g’Abasiraamu. Kitaawe ye Ahmed Nampagi Kayingo ate nnyina ye Noor Namubiru Abdul okuva mu [[Butambala (disitulikit)|Disitulikiti y'e Butambala]] . Nanfuka ye mwana omubereberye mu maka agalimu abaana bataano. Nanfuka pulayimale yagimalira mu ssomero lya Lwamasaka Primary School Ngando mu disitulikiti y'e Butambala era n'afuna satifikeeti ya pulayimale okuva mu kitongole ekivunaanyizibwa ku [[:en:Uganda_National_Examinations_Board|bigezo mu ggwanga ekya Uganda National Examinations Board]] . Oluvannyuma yasomera mu Kitagobwa Secondary School n’amaliriza satifikeeti ye eya bulijjo ey’obuyigirize mu 2004. Oluvannyuma yagenda mu Blue Nile Secondary School n’afuna satifikeeti ye ey’obuyigirize ey’oku ntikko gye yatuukako mu 2006.
Mu 2007, Aaliyah Nanfuka yeegatta ku ttendekero ly’ebyobusuubuzi erya Uganda College of Commerce n’afuna [[:en:Diploma|Dipuloma]] mu [[:en:Accounting|by’okubala ebitabo]] [[:en:Finance|n’ebyensimbi]].
== Omulimu gwa firimu ==
Nga ali mu ttendekero Nanfuka yatandika okuzannya katemba mu 2008 mu firimu gye yatuuma ''Akasandali'' eyakolebwa ''Nkoba Zambogo'' owa Uganda College of Commerce e [[Tororo]] . Oluvannyuma yeegatta ku kibiina kya Diamonds Ensemble ekyali ekya [[Kato Lubwama]] era nga kimanyiddwa nnyo mu katemba wa katemba ku siteegi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
Mu 2015, yatandikawo ekibiina kye ekya katemba ekiyitibwa Embassy of Dreams kye yatongoza mu Bat Valley Theatre mu May wa 2016. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup> Aaliyah Nanfuka afulumizza firimu nnyingi, skits ne vidiyo za katemba omumpi ezibadde zifulumira ku ttivvi ez'enjawulo nga [[:en:SEE_TV|See TV, Pearl Magic,]] ne [[Sanyuka TV Uganda]] .
Aaliyah azze mu firimu ez’enjawulo ezimanyiddwa ennyo ne skits nga ''Mboozi Zamalwa'' mwe yazannyira nga Kabejja, ''Prestige,'' firimu ya series eyalagibwa ku ttivvi ya [[:en:SEE_TV|Pearl Magic]] gye yazannya nga Ssenga Zuura ne ''Honorable'' firimu ya series eyalagibwa ku [[:en:SEE_TV|Pearl Magic]] . <ref>https://recordradio.co.ug/the-fate-of-a-woman-in-the-art-industry/</ref> Yakola ne firimu nga ''Eggwengere'' ezaalagibwa ku ''Spark TV Uganda.''
Aaliyah era yazannya mu mizannyo gya ttivvi nga ''Batabangufu'' eyalagibwa ku Bukedde TV, firimu ya [[Kato Lubwama]] ne ''Akandolindoli'' eyalagibwa ne ku Bukedde TV, firimu ya John Segawa. <ref>{{Cite web |last=Najib |first=Mulema |date=2017-02-01 |title=Broke Segawa suspends Akandolindoli shows at Batvalley till further notice |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20170201/12492/broke-segawa-suspends-akandolindoli-shows-at-batvalley-till-further-notice.html |access-date=2024-03-23 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-01-05 |title=Laughter is served |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/lifestyle/theatre-cinema/laughter-is-served-1647702 |access-date=2024-03-23 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>https://mypornvid.fun/videos/8/ERoDoGq2QfE/kasumali/kasumali-live-security-officer-part-2-new-ugandan-comedy-2017-hd</ref> Aaliyah era yafulumira mu firimu ya series eyitibwa ''Nakayiza'' eyafulumira ku mukutu gwe [[:en:YouTube|ogwa YouTube]] gwokka, firimu eyayongera okuleetawo obuganzi bwa Nanfuka ng’omusanyusa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Omulimu gwa ttivvi ==
[[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Mu]] 2017, Aaliyah Nanfuka yatandika okukola ku [[Sanyuka TV Uganda]] ng’omutegesi ng’alina pulogulaamu eyitibwa ''Kimmenya'' eyafulumiranga buli Ssande. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup> Oluvannyuma yeegatta ku [[:en:SEE_TV|See TV]] mu 2021 ne pulogulaamu eyitibwa ''Seetuation ku ground'' eyalagibwanga buli Lwamukaaga ng'etegekebwa ne munne ''Shamim Mayanja'' .
== Engule n’okusunsulwa ==
Mu 2013, Aaliyah Nanfuka yasunsulwa ng'omuzannyi asinga mu mpaka za [[:en:Uganda_Film_Festival_Awards|Uganda Film Festival Awards]] . <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2015-08-14 |title=UCC releases list of the 2015 Uganda Film Festival nominees |url=https://eagle.co.ug/2015/08/14/ucc-releases-list-of-the-2015-uganda-film-festival-nominees/ |access-date=2024-03-22 |website=Eagle Online |language=en-GB}}</ref> Era mu 2013 yafuna okusunsulwa okulala nga omuzannyi asinga mu mpaka za Piff Awards ezategekebwa mu [[Kampala]] . Mu 2014 yawangula omuzannyi asinga okuwagira mu mpaka za Piff Awards. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Obulamu bw’omuntu ku bubwe ==
Aaliyah Nanfuka mufumbo alina abaana babiri. Alina obulamu bw’amaka obw’obwannannyini era tafulumyangako makaage mu mawulire. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2024)">[[:en:Wikipedia:Citation_needed|okujuliza kwetaagisa]]</span>'' ]</sup>
== Ebijuliziddwa ==
ex7w9k84u0fad6frnb7oky49f8mi8au
Suzan Mweheire Kitariko
0
12826
46738
2026-04-02T15:33:45Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342303434|Suzan Mweheire Kitariko]]"
46738
wikitext
text/x-wiki
'''Suzan Mweheire Kitariko''' (yazaalibwa c. 1975) musuubuzi [[Yuganda|mu Uganda]] era [[:en:Corporate_executive|akulira kkampuni]], nga ye maneja omukulu owa SICPA Uganda Limited, kkampuni ya [[:en:SICPA|SICPA]] eya Switzerland. Ono okuva mu February 2019 abadde ku mulimu gw’akola kati era ng’asinziira mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref> Ekyo nga tekinnatuuka, yakola nga country manager wa Uganda mu [[:en:Google_Inc.|Google Inc.]], nayo esangibwa mu Kampala.<ref name="2R">{{Cite web |last=The EastAfrican |date=30 April 2016 |title=Susan fancied studying law but now she is enjoying ICT |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/susan-fancied-studying-law-but-now-she-is-enjoying-ict--1349414 |access-date=11 November 2021 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Kitariko munnayuganda nga yazaalibwa mu myaka gya 1970. Yasomera mu masomero ga pulayimale ne siniya mu kitundu, nga tannayingizibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite ya Makerere]], [[:en:Public_university|yunivasite y'olukale]] esinga obunene era esinga obukadde mu Uganda . Yatikkirwa [[:en:Master_of_Business_Administration|diguli eyookubiri mu by'empuliziganya]] . Oluvannyuma, yaweebwa diguli [[:en:Master_of_Business_Administration|eyookubiri mu by’obusuubuzi]] okuva mu [[:en:Heriot-Watt_University|Heriot-Watt University]], e Edinburgh, Scotland, Bungereza.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=The EastAfrican |date=30 April 2016 |title=Susan fancied studying law but now she is enjoying ICT |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/susan-fancied-studying-law-but-now-she-is-enjoying-ict--1349414 |access-date=11 November 2021 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref>
== Omulimu ==
Emyaka etaano wakati wa 2010 ne 2015 yagimala mu [[:en:Orange_Uganda|Orange Uganda]], ng’aweereza mu mirimu egy’enjawulo, omuli akulira emirimu n’okuweereza bakasitoma, akola nga akulira eby’obusuubuzi, n’akulira n'enteekateeka.<ref name="3R">{{Cite web |last=Susan Mweheire Kitariko |date=November 2021 |title=Kitariko Mweheire Suzan: General Manager at SICPA Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/kitariko-mweheire-suzan-412028a4/ |access-date=11 November 2021 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
Oluvannyuma yapangisibwa Kkampuni ya Google inc,..n'akola omwaka gumu nga Operations Manager mu Kkampuni yaabwe mu Yuganda ate emyaka etaano egyaddirira ng'akola nga country manager mu kitongole kya google mu gwanga.<ref name="3R">{{Cite web |last=Susan Mweheire Kitariko |date=November 2021 |title=Kitariko Mweheire Suzan: General Manager at SICPA Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/kitariko-mweheire-suzan-412028a4/ |access-date=11 November 2021 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
Yeegatta ku SICPA Uganda mu mwezi ogwokubiri mu mwaka gwa 2019 nga akulira eggwanga.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref><ref name="4R">{{Cite web |last=Javira Ssebwami |date=8 October 2020 |title=Digital tax collection firm, SICPA responds to Museveni call, donates five brand new ambulances for Coronavirus fight |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/10/digital-tax-collection-firm-sicpa-responds-to-museveni-call-donates-five-brand-new-ambulances-for-covid-19-fight.html |access-date=11 November 2021 |website=PML Daily}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Okutandiika n'omwezi gw'okkumi n'ogumu mu 2021 ,kitariko atuula ku lukiiko olw'okugonjoola bizibu byokumutimbagano mu Uganda,nga dayirekita atali mukulu .Kkampuni eno erina n'okuddukanya Ttivi ssatu ,era erina n'okufulumyaebitabo nga mukaaga ku mutimbagano.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
t92001zfermrwk14vhyknez9e2gj8p9
46739
46738
2026-04-02T15:38:37Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
nkozeemu enkyuka kyuka #WUCUG26MUK
46739
wikitext
text/x-wiki
'''Suzan Mweheire Kitariko''' (yazaalibwa c. 1975) musuubuzi [[Yuganda|mu Uganda]] era [[:en:Corporate_executive|akulira kkampuni]], nga ye maneja omukulu owa SICPA Uganda Limited, kkampuni ya [[:en:SICPA|SICPA]] eya Switzerland. Ono okuva mu February 2019 abadde ku mulimu gw’akola kati era ng’asinziira mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref> Ekyo nga tekinnatuuka, yakola nga country manager wa Yuganda mu [[:en:Google_Inc.|Google Inc.]], nayo esangibwa mu Kampala.<ref name="2R">{{Cite web |last=The EastAfrican |date=30 April 2016 |title=Susan fancied studying law but now she is enjoying ICT |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/susan-fancied-studying-law-but-now-she-is-enjoying-ict--1349414 |access-date=11 November 2021 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Kitariko munnayuganda nga yazaalibwa mu myaka gya 1970. Yasomera mu masomero ga pulayimale ne siniya mu kitundu, nga tannayingizibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite ya Makerere]], [[:en:Public_university|yunivasite y'olukale]] esinga obunene era esinga obukadde mu Uganda . Yatikkirwa [[:en:Master_of_Business_Administration|diguli eyookubiri mu by'empuliziganya]] . Oluvannyuma, yaweebwa diguli [[:en:Master_of_Business_Administration|eyookubiri mu by’obusuubuzi]] okuva mu [[:en:Heriot-Watt_University|Heriot-Watt University]], e Edinburgh, Scotland, Bungereza.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=The EastAfrican |date=30 April 2016 |title=Susan fancied studying law but now she is enjoying ICT |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/magazine/susan-fancied-studying-law-but-now-she-is-enjoying-ict--1349414 |access-date=11 November 2021 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref>
== Omulimu ==
Emyaka etaano wakati wa 2010 ne 2015 yagimala mu [[:en:Orange_Uganda|Orange Uganda]], ng’aweereza mu mirimu egy’enjawulo, omuli akulira emirimu n’okuweereza bakasitoma, akola nga akulira eby’obusuubuzi, n’akulira n'enteekateeka.<ref name="3R">{{Cite web |last=Susan Mweheire Kitariko |date=November 2021 |title=Kitariko Mweheire Suzan: General Manager at SICPA Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/kitariko-mweheire-suzan-412028a4/ |access-date=11 November 2021 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
Oluvannyuma yapangisibwa Kkampuni ya Google inc,..n'akola omwaka gumu nga Operations Manager mu Kkampuni yaabwe mu Yuganda ate emyaka etaano egyaddirira ng'akola nga country manager mu kitongole kya google mu gwanga.<ref name="3R">{{Cite web |last=Susan Mweheire Kitariko |date=November 2021 |title=Kitariko Mweheire Suzan: General Manager at SICPA Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/kitariko-mweheire-suzan-412028a4/ |access-date=11 November 2021 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
Yeegatta ku SICPA Uganda mu mwezi ogwokubiri mu mwaka gwa 2019 nga akulira eggwanga.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref><ref name="4R">{{Cite web |last=Javira Ssebwami |date=8 October 2020 |title=Digital tax collection firm, SICPA responds to Museveni call, donates five brand new ambulances for Coronavirus fight |url=https://www.pmldaily.com/news/2020/10/digital-tax-collection-firm-sicpa-responds-to-museveni-call-donates-five-brand-new-ambulances-for-covid-19-fight.html |access-date=11 November 2021 |website=PML Daily}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Okutandiika n'omwezi gw'okkumi n'ogumu mu 2021 ,kitariko atuula ku lukiiko olw'okugonjoola bizibu byokumutimbagano mu Uganda,nga dayirekita atali mukulu .Kkampuni eno erina n'okuddukanya Ttivi ssatu ,era erina n'okufulumyaebitabo nga mukaaga ku mutimbagano.<ref name="1R">{{Cite web |last=Samuel Muhimba |date=10 November 2021 |title=Next Media appoints Suzan Mweheire as non-executive director |url=https://nilepost.co.ug/2021/11/10/next-media-appoints-suzan-mweheire-as-non-executive-director/ |access-date=11 November 2021 |website=Nile Post Uganda |place=Kampala, Uganda}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
q8lsrqpffl0801yoe3wjtl5w5dxqjt1
Omuyimbi Sylvia Jagwe Owachi
0
12827
46740
2026-04-02T15:51:04Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342303520|Sylvia Jagwe Owachi]]"
46740
wikitext
text/x-wiki
'''Sylvia Jagwe Owachi''' munnayuganda musuubuzi, mukozi wa mu bbanka era akulira amakampuni, nga ye akola ng’akulira bbanka ya [[:en:Cairo_Bank_Uganda|Cairo Bank Uganda]], bbanka y’ebyobusuubuzi, okutandika nga 1 mu mwezi gwa Gatonnya mu mwaka 2021. Yaliko dayirekita omukulu mu Cairo Bank Uganda okuva mu mwezi gwomusanvu mu mwaqka gwa 2021 okutuuka mu mwezi oggwekkumi n'ebiri mu mwaka gwa 2021. <ref name="1R">{{Cite web |last=Busein Samilu |date=18 December 2021 |title=Sylvia Jagwe Takes Over As Cairo Bank MD |url=https://chimpreports.com/sylvia-jagwe-takes-over-as-cairo-bank-md/ |access-date=12 January 2022 |website=ChimpReports.com}}</ref>
== Obuto n’okusoma ==
Owachi yazaalibwa mu Uganda c. 1973 . Yasomera mu [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]] mu buyigirize bwe obwa O-Level ne A-Level. Mu 1993, yakkirizibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]], [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] esinga obukadde era esinga obunene mu Uganda, gye yatikkirwa diguli [[:en:Bachelor_of_Commerce|ya Bachelor of Commerce]], ng’asoma [[:en:Bachelor_of_Commerce|eby’ensimbi]] . Oluvannyuma, yaweebwa diguli [[:en:Master_of_Business_Administration|eyookubiri mu by’obusuubuzi]], okuva mu [[:en:Heriot-Watt_University|Heriot-Watt University]], mu Edinburgh, Scotland, Bungereza. <ref name="2R">{{Cite web |last=Sylvia Jagwe Owachi |date=12 January 2022 |title=Sylvia Jagwe Owachi, Ag. Managing Director, Cairo Bank Uganda, a subsidiary of Banque du Caire |url=https://www.linkedin.com/in/sylvia-jagwe-owachi-03a7991b3/?originalSubdomain=ug |access-date=12 January 2022 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
== Omulimu ==
Owachi yeegatta ku [[:en:Standard_Chartered_Uganda|kkampuni ya Standard Chartered Uganda]] (SCBU) mu mwezi gwomukaaga mu mwaka gwa 1996. Yakolerayo emirimu emijjuvu mu mirimu egy’enjawulo omuli ogw’okwekenenya ebbanja, maneja w’enkolagana n’okuddukanya empeereza y’ebitongole. Mu 2007, yakuzibwa n’afuulibwa senior credit manager, oluvannyuma n’afuulibwa senior risk manager mu 2010 n’afuulibwa senior relationship manager mu bitongole bya wano n’eby’ensi yonna. Omulimu gwe yasembayo okukola mu SCBU, okumala emyaka ebiri egisembayo gy’amaze eyo, yali akulira abasuubuzi b’ebintu n’obusuubuzi bw’ebyobulimi. <ref name="2R">{{Cite web |last=Sylvia Jagwe Owachi |date=12 January 2022 |title=Sylvia Jagwe Owachi, Ag. Managing Director, Cairo Bank Uganda, a subsidiary of Banque du Caire |url=https://www.linkedin.com/in/sylvia-jagwe-owachi-03a7991b3/?originalSubdomain=ug |access-date=12 January 2022 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
Mu 2016, yava mu SCBU n’apangisibwa kkampuni ya [[Guaranty Trust Bank (Uganda)|Guaranty Trust Bank Uganda]], ng’akulira bbanka z’amakampuni okumala emyaka egisukka mu ena. Mu mwezi ogwomukaaga ogwa 2020, Owachi yalondebwa okubeera dayirekita omukulu mu Cairo Bank Uganda. Yakola mu kifo ekyo okutuusa mu mwezi gwa gatonnya 2022, lwe yakuzibwa n’afuulibwa akola nga CEO/managing dayirekita mu bbanka eyo. <ref name="2R">{{Cite web |last=Sylvia Jagwe Owachi |date=12 January 2022 |title=Sylvia Jagwe Owachi, Ag. Managing Director, Cairo Bank Uganda, a subsidiary of Banque du Caire |url=https://www.linkedin.com/in/sylvia-jagwe-owachi-03a7991b3/?originalSubdomain=ug |access-date=12 January 2022 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
== Amaka ==
Owachi mufumbo alina abaana basatu ab'obulenzi.<ref name="3R">{{Cite web |last=CEO Magazine Reporter |date=22 June 2021 |title=100 Women Fixing Uganda: Sylvia Jagwe Owachi, Executive Director, Cairo Bank Uganda Limited |url=https://www.ceo.co.ug/100-women-fixing-uganda-sylvia-jagwe-owachi-executive-director-cairo-bank-uganda-ltd/ |access-date=12 January 2022 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Ng’akola ng’akulira bbanka ya Cairo Bank Uganda, Owachi yazze mu bigere bya Ahmad Maher Nada, enzaalwa y’e Misiri, eyali akulembedde bbanka eno okumala emyaka esatu n’ekitundu egiyise. <ref name="4R">{{Cite web |last=Taddewo William Senyonyi |date=17 December 2021 |title=Cairo Bank Uganda Bids Farewell To Its Managing Director Ahmad Maher Nada |url=https://businessfocus.co.ug/cairo-bank-uganda-bids-farewell-to-its-managing-director-ahmad-maher-nada/ |access-date=12 January 2022 |website=Business Focus Uganda}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
pem73jqzvr55xzke0pgx58fq1nlcu60
46741
46740
2026-04-02T15:57:25Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
nkuzeemu enkyukakyuka #WUCUG26MUK
46741
wikitext
text/x-wiki
'''Sylvia Jagwe Owachi''' munnayuganda musuubuzi, mukozi wa mu bbanka era akulira amakampuni, nga ye akola ng’akulira bbanka ya [[:en:Cairo_Bank_Uganda|Cairo Bank Uganda]], bbanka y’ebyobusuubuzi, okutandika nga 1 mu mwezi gwa Gatonnya mu mwaka 2021. Yaliko dayirekita omukulu mu Cairo Bank Uganda okuva mu mwezi gwomusanvu mu mwaqka gwa 2021 okutuuka mu mwezi oggwekkumi n'ebiri mu mwaka gwa 2021. <ref name="1R">{{Cite web |last=Busein Samilu |date=18 December 2021 |title=Sylvia Jagwe Takes Over As Cairo Bank MD |url=https://chimpreports.com/sylvia-jagwe-takes-over-as-cairo-bank-md/ |access-date=12 January 2022 |website=ChimpReports.com}}</ref>
== Obuto n’okusoma ==
Owachi yazaalibwa mu Uganda c. 1973 . Yasomera mu [[:en:Gayaza_High_School|Gayaza High School]] mu buyigirize bwe obwa O-Level ne A-Level. Mu 1993, yakkirizibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite y’e Makerere]], [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] esinga obukadde era esinga obunene mu Uganda, gye yatikkirwa diguli [[:en:Bachelor_of_Commerce|ya Bachelor of Commerce]], ng’asoma [[:en:Bachelor_of_Commerce|eby’ensimbi]] . Oluvannyuma, yaweebwa diguli [[:en:Master_of_Business_Administration|eyookubiri mu by’obusuubuzi]], okuva mu [[:en:Heriot-Watt_University|Heriot-Watt University]], mu Edinburgh, Scotland, Bungereza.<ref name="2R">{{Cite web |last=Sylvia Jagwe Owachi |date=12 January 2022 |title=Sylvia Jagwe Owachi, Ag. Managing Director, Cairo Bank Uganda, a subsidiary of Banque du Caire |url=https://www.linkedin.com/in/sylvia-jagwe-owachi-03a7991b3/?originalSubdomain=ug |access-date=12 January 2022 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
== Omulimu ==
Owachi yeegatta ku [[:en:Standard_Chartered_Uganda|kkampuni ya Standard Chartered Uganda]] (SCBU) mu mwezi gwomukaaga mu mwaka gwa 1996. Yakolerayo emirimu emijjuvu mu mirimu egy’enjawulo omuli ogw’okwekenenya ebbanja, maneja w’enkolagana n’okuddukanya empeereza y’ebitongole. Mu 2007, yakuzibwa n’afuulibwa senior credit manager, oluvannyuma n’afuulibwa senior risk manager mu 2010 n’afuulibwa senior relationship manager mu bitongole bya wano n’eby’ensi yonna. Omulimu gwe yasembayo okukola mu SCBU, okumala emyaka ebiri egisembayo gy’amaze eyo, yali akulira abasuubuzi b’ebintu n’obusuubuzi bw’ebyobulimi. <ref name="2R">{{Cite web |last=Sylvia Jagwe Owachi |date=12 January 2022 |title=Sylvia Jagwe Owachi, Ag. Managing Director, Cairo Bank Uganda, a subsidiary of Banque du Caire |url=https://www.linkedin.com/in/sylvia-jagwe-owachi-03a7991b3/?originalSubdomain=ug |access-date=12 January 2022 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
Mu 2016, yava mu SCBU n’apangisibwa kkampuni ya [[Guaranty Trust Bank (Uganda)|Guaranty Trust Bank Uganda]], ng’akulira bbanka z’amakampuni okumala emyaka egisukka mu ena. Mu mwezi ogwomukaaga ogwa 2020, Owachi yalondebwa okubeera dayirekita omukulu mu Cairo Bank Uganda. Yakola mu kifo ekyo okutuusa mu mwezi gwa gatonnya 2022, lwe yakuzibwa n’afuulibwa akola nga CEO/managing dayirekita mu bbanka eyo. <ref name="2R">{{Cite web |last=Sylvia Jagwe Owachi |date=12 January 2022 |title=Sylvia Jagwe Owachi, Ag. Managing Director, Cairo Bank Uganda, a subsidiary of Banque du Caire |url=https://www.linkedin.com/in/sylvia-jagwe-owachi-03a7991b3/?originalSubdomain=ug |access-date=12 January 2022 |website=[[LinkedIn.com]]}}</ref>
== Amaka ==
Owachi mufumbo alina abaana basatu ab'obulenzi.<ref name="3R">{{Cite web |last=CEO Magazine Reporter |date=22 June 2021 |title=100 Women Fixing Uganda: Sylvia Jagwe Owachi, Executive Director, Cairo Bank Uganda Limited |url=https://www.ceo.co.ug/100-women-fixing-uganda-sylvia-jagwe-owachi-executive-director-cairo-bank-uganda-ltd/ |access-date=12 January 2022 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Ng’akola ng’akulira bbanka ya Cairo Bank Uganda, Owachi yazze mu bigere bya Ahmad Maher Nada, enzaalwa y’e Misiri, eyali akulembedde bbanka eno okumala emyaka esatu n’ekitundu egiyise. <ref name="4R">{{Cite web |last=Taddewo William Senyonyi |date=17 December 2021 |title=Cairo Bank Uganda Bids Farewell To Its Managing Director Ahmad Maher Nada |url=https://businessfocus.co.ug/cairo-bank-uganda-bids-farewell-to-its-managing-director-ahmad-maher-nada/ |access-date=12 January 2022 |website=Business Focus Uganda}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
q0whoioo1u4i7qd0edaiwx6j1kdluq5
Goretti Masadde
0
12828
46743
2026-04-02T17:18:29Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342158308|Goretti Masadde]]"
46743
wikitext
text/x-wiki
Mukiseera kino '''Goretti Masadde''' y'akulira ekitongole kya y’akulira ekitongole kya Uganda Instituteya banka n'ebyensimbi ekisangibwa mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.Yatanfdika omurimu gwe mu ssomero lino mu mwezi ogwokusatu mu mwaka gwa 2020. Mukiseera kyekimu aweereza nga dayirekita wa ''Nutreal Limited'', ekola n'okusasaanya emmere ey'akawoowoennungi,kkampuni gye yatandikawo mu 2010.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
== Okusoma ==
Yasomera mu ssomero [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|lya Mount Saint Mary's College Namagunga]] okusoma mu mutendera ogwa A-Level. Yasomera mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadde mu Uganda era esinga obunene, n’afuna diguli ye esooka Bachelor of Science mu [[:en:Food_science|Food Science and Technology]] . Era alina [[:en:Marketing|diguli eyookubiri mu by’okutunda]], ewereddwa [[:en:The_Chartered_Institute_of_Marketing|The Chartered Institute of Marketing]], mu Bungereza.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
== Obumanyirivu mu mirimu ==
Ekifo kye yasooka okufuna ng'amaze okutikkirwa mu yunivasite y'e Makerere yali ya [[:en:Brewer|Brewer]] mu kkampuni ya ''Uganda Breweries Limited'' eya [[:en:Diageo|Diageo]] eya Uganda . Bwe yali eyo, yaweereza nga brand manager wa ''Bell Lager'' . Kigambibwa nti ye mukyala eyasooka okukola omwenge mu Uganda ne mu buvanjuba bwa Afrika, mu kiseera ekyo. <ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Yakola nga Dayirekita w’okutunda, empuliziganya n’okutunda mu ''Program For Accessible Health Communication and Education (PACE)'', [[:en:Non-government_organisation|ekitongole kya Uganda ekitali kya gavumenti]] (NGO), ekyegatta ku [[:en:Population_Services_International|Population Services International]] . Goretti yaweereza ng’akulira empuliziganya y’ebitongole mu [[:en:Global_Trust_Bank_(Uganda)|Global Trust Bank]] wakati wo mwaka gwa 2008 n'omwaka gwa 2011. Okuva eyo, yakolera era akulira empuliziganya y’ebitongole n’okutumbula ebintu mu [[I&M Bank Uganda|Orient Bank]] okuva mu mwaka gwa 2011 okutuuka mu mwaka ogwa 2013. <ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Okumala ekiseera yaweereza ng’omuwi w’amagezi ku mirimu gy’obwannannyini mu ''More Limited'', ng’essira aliteeka ku bifo ebitunda wamu n’empuliziganya. Okuva mu mwaka gwa 2010 okutuuka mu mwaka gwa 2013, yaweerezaako nga Pulezidenti w’ekibiina ''ekigatta abantu mu Uganda ekya Public Relations Association of Uganda'' (PRAU), ekibiina ekigatta abakugu mu by’amakolero eri abakozi ba PR mu Uganda. Yaweereza nga pulezidenti omukyala eyasooka mu kibiina ekyo.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Mu mwaka gwa 2010, Goretti ne ''Dorothy Nakimbugwe'', omusomesa mu kitongole kya tekinologiya w'emmere n'endya mu yunivasite y'e Makerere, baatandikawo kkampuni ya Nutreal Uganda Limited ekola "emmere ey'ebbeeyi, ey'obuyiiya erimu ebiriisa". Goretti aweereza nga dayirekita w’ekitongole ekyo.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Nga 16 mu mwezi ogwokusatu mu mwaka gwa 2020, Goretti yatandika emirimu ng'akulira ekitongole kya Uganda Institute ya banka n'ebyensimbi, ng'adda mu bigere bya Anthony A. Mulindwa, eyaweereza ng'akulira UIBFS okuva mu mwezi ogwokubiri mu mwaka gwa 2016.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Goretti mmemba mu kibiina kya Rotary Club ekya Kisugu–Victoria View, mu [[:en:Makindye_Division|Divizoni y’e Makindye]] mu Kampala . Maama mufumbo alina abaana basatu, abawala babiri n’omulenzi omu. <ref name="3R">https://kisuguvictoriaview.org/our-members/member-profiles/</ref>
== Laba ne ==
* [[Anne Juuko (Munnabyanfuna)|Anne Juuko]]
* [[Sarah Arapta|Sarah Arapta, omuwandiisi w’ebitabo]]
== Ebijuliziddwa ==
9ti3odqf6c2309ndjq3l5qubjtl9e00
46744
46743
2026-04-02T17:22:18Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
nkozeemu enkyuka kyuka #WUCUG26MUK
46744
wikitext
text/x-wiki
Mukiseera kino '''Goretti Masadde''' y'akulira ekitongole kya y’akulira ekitongole kya Uganda Instituteya banka n'ebyensimbi ekisangibwa mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu ekya Uganda.Yatanfdika omurimu gwe mu ssomero lino mu mwezi ogwokusatu mu mwaka gwa 2020. Mukiseera kyekimu aweereza nga dayirekita wa ''Nutreal Limited'', ekola n'okusasaanya emmere ey'akawoowoennungi,kkampuni gye yatandikawo mu 2010.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
== Okusoma ==
Yasomera mu ssomero [[:en:Mount_Saint_Mary's_College_Namagunga|lya Mount Saint Mary's College Namagunga]] okusoma mu mutendera ogwa A-Level. Yasomera mu [[Makerere University, Uganda|Makerere University]], yunivasite ya gavumenti esinga obukadde mu Uganda era esinga obunene, n’afuna diguli ye esooka Bachelor of Science mu [[:en:Food_science|Food Science and Technology]] . Era alina [[:en:Marketing|diguli eyookubiri mu by’okutunda]], ewereddwa [[:en:The_Chartered_Institute_of_Marketing|The Chartered Institute of Marketing]], mu Bungereza.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
== Obumanyirivu mu mirimu ==
Ekifo kye yasooka okufuna ng'amaze okutikkirwa mu yunivasite y'e Makerere yali ya [[:en:Brewer|Brewer]] mu kkampuni ya ''Uganda Breweries Limited'' eya [[:en:Diageo|Diageo]] eya Uganda . Bwe yali eyo, yaweereza nga brand manager wa ''Bell Lager'' . Kigambibwa nti ye mukyala eyasooka okukola omwenge mu Uganda ne mu buvanjuba bwa Afrika, mu kiseera ekyo. <ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Yakola nga Dayirekita w’okutunda, empuliziganya n’okutunda mu ''Program For Accessible Health Communication and Education (PACE)'', [[:en:Non-government_organisation|ekitongole kya Uganda ekitali kya gavumenti]] (NGO), ekyegatta ku [[:en:Population_Services_International|Population Services International]] . Goretti yaweereza ng’akulira empuliziganya y’ebitongole mu [[:en:Global_Trust_Bank_(Uganda)|Global Trust Bank]] wakati wo mwaka gwa 2008 n'omwaka gwa 2011. Okuva eyo, yakolera era akulira empuliziganya y’ebitongole n’okutumbula ebintu mu [[I&M Bank Uganda|Orient Bank]] okuva mu mwaka gwa 2011 okutuuka mu mwaka ogwa 2013. <ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Okumala ekiseera yaweereza ng’omuwi w’amagezi ku mirimu gy’obwannannyini mu ''More Limited'', ng’essira aliteeka ku bifo ebitunda wamu n’empuliziganya. Okuva mu mwaka gwa 2010 okutuuka mu mwaka gwa 2013, yaweerezaako nga Pulezidenti w’ekibiina ''ekigatta abantu mu Uganda ekya Public Relations Association of Uganda'' (PRAU), ekibiina ekigatta abakugu mu by’amakolero eri abakozi ba PR mu Uganda. Yaweereza nga pulezidenti omukyala eyasooka mu kibiina ekyo.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Mu mwaka gwa 2010, Goretti ne ''Dorothy Nakimbugwe'', omusomesa mu kitongole kya tekinologiya w'emmere n'endya mu yunivasite y'e Makerere, baatandikawo kkampuni ya Nutreal Uganda Limited ekola "emmere ey'ebbeeyi, ey'obuyiiya erimu ebiriisa". Goretti aweereza nga dayirekita w’ekitongole ekyo.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Nutreal Limited |date=March 2020 |title=Nutreal Limited |url=http://www.nutreal.ug/about/the-team/mrs-gorreti-masadde/ |access-date=16 August 2021}}</ref>
Nga 16 mu mwezi ogwokusatu mu mwaka gwa 2020, Goretti yatandika emirimu ng'akulira ekitongole kya Uganda Institute ya banka n'ebyensimbi, ng'adda mu bigere bya Anthony A. Mulindwa, eyaweereza ng'akulira UIBFS okuva mu mwezi ogwokubiri mu mwaka gwa 2016.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=12 April 2020 |title=Goretti Masadde appointed new CEO of Uganda Institute of Banking and Financial Services |url=https://www.ceo.co.ug/goretti-masadde-appointed-new-ceo-of-uganda-institute-of-banking-and-financial-services/ |access-date=16 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Goretti mmemba mu kibiina kya Rotary Club ekya Kisugu–Victoria View, mu [[:en:Makindye_Division|Divizoni y’e Makindye]] mu Kampala . Maama mufumbo alina abaana basatu, abawala babiri n’omulenzi omu.<ref name="3R">https://kisuguvictoriaview.org/our-members/member-profiles/</ref>
== Laba ne ==
* [[Anne Juuko (Munnabyanfuna)|Anne Juuko]]
* [[Sarah Arapta|Sarah Arapta, omuwandiisi w’ebitabo]]
== Ebijuliziddwa ==
qvb5d36gb5fs7g68f22h373wtk8efq8
Omuyimbi Shakila Rahim Lamar
0
12829
46745
2026-04-02T17:37:22Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342301198|Shakila Rahim Lamar]]"
46745
wikitext
text/x-wiki
'''Shakila Rahim Lamar''', musuubuzi [[Yuganda|munnayuganda]], omukugu mu by’enkolagana n’abantu era akulira ebitongole era nga yalondebwa ng’akulira enkolagana n’abantu n’ensonga z’ebitongole mu kkampuni y’ennyonyi eya [[:en:Uganda_Airlines|Uganda Airlines]], kkampuni y’eggwanga ey’eggwanga eryo, okutandika n'omwezi gwekkumi nebiri mu mwaka gwa2021. <ref name="1R">{{Cite web |last=Shabibah Nakirigya |date=3 December 2021 |title=Uganda Airlines appoints corporate affairs manager |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/uganda-airlines-appoints-corporate-affairs-manager--3640068 |access-date=4 December 2021 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Deogratius Wamala |date=8 December 2023 |title=Uganda Airlines Lays Loss-Exit Plan |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/business-tech/uganda-airlines-lays-loss-exit-plan-4457884 |access-date=7 February 2025 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref> Amangu ddala ng’ekifo ky’alimu katitannakifuna , yali akulira ebyempuliziganya mu bitongole mu [[:en:Uganda_Road_Fund|Uganda Road Fund]] .<ref name="3R">{{Cite web |last=Shamim Saad |date=23 March 2021 |title=Road User Satisfaction Survey kicks off |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/95674 |access-date=4 December 2021 |website=[[New Vision]]}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Lamar munnayuganda. Alina [[:en:Law|Dipuloma mu by’amateeka]], ewereddwa ekitongole kya [[Law Development Centre]], mu Kampala. Alina ne diguli [[:en:MBA|eyookubiri mu by’obusuubuzi (Executive Master of Business Administration]] ), ewereddwa [[:en:Eastern_and_Southern_African_Management_Institute|ekitongole ekiddukanya emirimu mu buvanjuba n’obugwanjuba bwa Afrika]] (EASAMI). Ng’oggyeeko ekyo ye Member akwasaganya ebyokukolana n'abantu mu kitongole kya [[:en:Chartered_Institute_of_Public_Relations|Chartered Institute of Public Relations]] (CIPR) era kigambibwa nti asoma diguli ya [[:en:Doctorate|Doctorate]] mu yunivasite etategeerekese.<ref name="1R">{{Cite web |last=Shabibah Nakirigya |date=3 December 2021 |title=Uganda Airlines appoints corporate affairs manager |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/uganda-airlines-appoints-corporate-affairs-manager--3640068 |access-date=4 December 2021 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="4R">{{Cite web |last=Bankers Journal Reporter |date=29 November 2021 |title=Shakila Rahim Appointed Head of Corporate Affairs Uganda Airlines |url=https://bankersjournalug.com/shakila-rahim-appointed-head-of-corporate-affairs-uganda-airlines/ |access-date=4 December 2021 |website=Bankers Journal Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Mu kiseera we yatandikira omulimu mu kkampuni y'ennyonyi eya Uganda Airlines mu mwezi ogw'ekkumi nebiri wa 2021, yalina obumanyirivu bw'emyaka egisukka mu 16 omuli ebitundu by'obukulembeze, okulabirira bakasitoma, enkolagana ne gavumenti, okuddukanya akabi, enkolagana n'emikutu gy'amawulire, empuliziganya y'ebitongole, n'empuliziganya mu buzibu".<ref name="1R">{{Cite web |last=Shabibah Nakirigya |date=3 December 2021 |title=Uganda Airlines appoints corporate affairs manager |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/uganda-airlines-appoints-corporate-affairs-manager--3640068 |access-date=4 December 2021 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="5R">{{Cite web |last=Mulengera News |date=30 November 2021 |title=PR Guru Shakilah Lands Top Uganda Airlines Job |url=https://mulengeranews.com/pr-guru-shakilah-lands-top-uganda-airlines-job/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204102511/https://mulengeranews.com/pr-guru-shakilah-lands-top-uganda-airlines-job/ |archive-date=4 December 2021 |access-date=4 December 2021 |website=Mulengera News}}</ref> Ng’oggyeeko emirimu gye yakola mu nsawo ya Uganda Road Fund, emabegako yakolera mu kifo kye kimu mu kimu ku bitongole bya [[:en:Ministry_of_Agriculture,_Animal_Industry_and_Fisheries_(Uganda)|Minisitule y’ebyobulimi mu Uganda]].<ref name="4R">{{Cite web |last=Bankers Journal Reporter |date=29 November 2021 |title=Shakila Rahim Appointed Head of Corporate Affairs Uganda Airlines |url=https://bankersjournalug.com/shakila-rahim-appointed-head-of-corporate-affairs-uganda-airlines/ |access-date=4 December 2021 |website=Bankers Journal Uganda}}</ref>
Y'omu abakulu gwe baawa omulimu mu kkampuni y'ennyonnyiy'eggwangwa mu kiseera ky'okuyonja n'okuddabiriza URmu 2022,oluvannyuma lw'okutwalibwa akulira ennyonyi mu kiseera kino,[[Jenifer Bamuturaki]].<ref name="6R">{{Cite web |last=Bridget Nsimenta |date=23 January 2025 |title=How Uganda Airlines Reduced Losses By 26 Percent In A Year |url=https://publish.nilepost.co.ug/shakila-rahim-lamar/238704 |access-date=5 February 2025 |website=Nile Post Uganda}}</ref><ref name="7R">{{Cite web |last=Gloria Irankunda |date=16 December 2023 |title=Spread your wings to new markets: Uganda Airlines |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/spread-your-wings-to-new-markets-uganda-airlines-4465422 |access-date=23 March 2025 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref>
== Laba ne ==
* Olive Birungi Lumonya
* [[Lilly Ajarova|Lilly Ajarova, omuwandiisi w’ebitabo]]
== Ebijuliziddwa ==
mkypbgym16gyc64dg904dzs9njg2ol7
46746
46745
2026-04-02T17:41:33Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
nkozeemu enkyuka kyuka #WUCUG26MUK
46746
wikitext
text/x-wiki
'''Shakila Rahim Lamar''', musuubuzi [[Yuganda|munnayuganda]], omukugu mu by’enkolagana n’abantu era akulira ebitongole era nga yalondebwa ng’akulira enkolagana n’abantu n’ensonga z’ebitongole mu kkampuni y’ennyonyi eya [[:en:Uganda_Airlines|Uganda Airlines]], kkampuni y’eggwanga ey’eggwanga eryo, okutandika n'omwezi gwekkumi nebiri mu mwaka gwa2021. <ref name="1R">{{Cite web |last=Shabibah Nakirigya |date=3 December 2021 |title=Uganda Airlines appoints corporate affairs manager |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/uganda-airlines-appoints-corporate-affairs-manager--3640068 |access-date=4 December 2021 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Deogratius Wamala |date=8 December 2023 |title=Uganda Airlines Lays Loss-Exit Plan |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/business-tech/uganda-airlines-lays-loss-exit-plan-4457884 |access-date=7 February 2025 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref> Amangu ddala ng’ekifo ky’alimu katitannakifuna , yali akulira ebyempuliziganya mu bitongole mu [[:en:Uganda_Road_Fund|Uganda Road Fund]] .<ref name="3R">{{Cite web |last=Shamim Saad |date=23 March 2021 |title=Road User Satisfaction Survey kicks off |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/95674 |access-date=4 December 2021 |website=[[New Vision]]}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Lamar munnayuganda. Alina [[:en:Law|Dipuloma mu by’amateeka]], ewereddwa ekitongole kya [[Law Development Centre]], mu Kampala. Alina ne diguli [[:en:MBA|eyookubiri mu by’obusuubuzi (Executive Master of Business Administration]] ), ewereddwa [[:en:Eastern_and_Southern_African_Management_Institute|ekitongole ekiddukanya emirimu mu buvanjuba n’obugwanjuba bwa Afrika]] (EASAMI). Ng’oggyeeko ekyo ye Member akwasaganya ebyokukolana n'abantu mu kitongole kya [[:en:Chartered_Institute_of_Public_Relations|Chartered Institute of Public Relations]] (CIPR) era kigambibwa nti asoma diguli ya [[:en:Doctorate|Doctorate]] mu yunivasite etategeerekese.<ref name="1R">{{Cite web |last=Shabibah Nakirigya |date=3 December 2021 |title=Uganda Airlines appoints corporate affairs manager |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/uganda-airlines-appoints-corporate-affairs-manager--3640068 |access-date=4 December 2021 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="4R">{{Cite web |last=Bankers Journal Reporter |date=29 November 2021 |title=Shakila Rahim Appointed Head of Corporate Affairs Uganda Airlines |url=https://bankersjournalug.com/shakila-rahim-appointed-head-of-corporate-affairs-uganda-airlines/ |access-date=4 December 2021 |website=Bankers Journal Uganda}}</ref>
== Omulimu ==
Mu kiseera we yatandikira omulimu mu kkampuni y'ennyonyi eya Uganda Airlines mu mwezi ogw'ekkumi nebiri wa 2021, yalina obumanyirivu bw'emyaka egisukka mu 16 omuli ebitundu by'obukulembeze, okulabirira bakasitoma, enkolagana ne gavumenti, okuddukanya akabi, enkolagana n'emikutu gy'amawulire, empuliziganya y'ebitongole, n'empuliziganya mu buzibu".<ref name="1R">{{Cite web |last=Shabibah Nakirigya |date=3 December 2021 |title=Uganda Airlines appoints corporate affairs manager |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/jobs-and-career/uganda-airlines-appoints-corporate-affairs-manager--3640068 |access-date=4 December 2021 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref><ref name="5R">{{Cite web |last=Mulengera News |date=30 November 2021 |title=PR Guru Shakilah Lands Top Uganda Airlines Job |url=https://mulengeranews.com/pr-guru-shakilah-lands-top-uganda-airlines-job/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204102511/https://mulengeranews.com/pr-guru-shakilah-lands-top-uganda-airlines-job/ |archive-date=4 December 2021 |access-date=4 December 2021 |website=Mulengera News}}</ref> Ng’oggyeeko emirimu gye yakola mu nsawo y'ekitongele ekikola ku byenguudo mu Uganda, emabegako yakolera mu kifo kye kimu mu kimu ku bitongole bya [[:en:Ministry_of_Agriculture,_Animal_Industry_and_Fisheries_(Uganda)|Minisitule y’ebyobulimi mu Uganda]].<ref name="4R">{{Cite web |last=Bankers Journal Reporter |date=29 November 2021 |title=Shakila Rahim Appointed Head of Corporate Affairs Uganda Airlines |url=https://bankersjournalug.com/shakila-rahim-appointed-head-of-corporate-affairs-uganda-airlines/ |access-date=4 December 2021 |website=Bankers Journal Uganda}}</ref>
Y'omu abakulu gwe baawa omulimu mu kkampuni y'ennyonnyiy'eggwangwa mu kiseera ky'okuyonja n'okuddabiriza URmu 2022,oluvannyuma lw'okutwalibwa akulira ennyonyi mu kiseera kino,[[Jenifer Bamuturaki]].<ref name="6R">{{Cite web |last=Bridget Nsimenta |date=23 January 2025 |title=How Uganda Airlines Reduced Losses By 26 Percent In A Year |url=https://publish.nilepost.co.ug/shakila-rahim-lamar/238704 |access-date=5 February 2025 |website=Nile Post Uganda}}</ref><ref name="7R">{{Cite web |last=Gloria Irankunda |date=16 December 2023 |title=Spread your wings to new markets: Uganda Airlines |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/full-woman/spread-your-wings-to-new-markets-uganda-airlines-4465422 |access-date=23 March 2025 |website=[[Daily Monitor]]}}</ref>
== Laba ne ==
* Olive Birungi Lumonya
* [[Lilly Ajarova|Lilly Ajarova, omuwandiisi w’ebitabo]]
== Ebijuliziddwa ==
rzu08ydtcnmgj1draz7e5h2etgn81ej
Grace Muliisa
0
12830
46747
2026-04-02T18:10:18Z
NAMUKWAYA BARBRA
9180
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342158356|Grace Muliisa]]"
46747
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}
'''Grace B. Muliisa''', [[Yuganda|munnayuganda]] Mukozi wa mu Banka banka era [[:en:Corporate_executive|yakulira amakampuni]], nga mu mwezi gwomunaana mu mwaka gwa 2021, yalondebwa nga [[:en:Managing_director|maneja dayirekita]] era [[:en:Chief_executive_officer|akulira]] bbanka ya [[Ecobank Uganda|Ecobank Uganda Limited]], bbanka y’ebyobusuubuzi mu ggwanga. Ekyo nga tekinnatuuka, yaliko akulira bbanka ya bantu ssekinoomu abaayingizanga ssente mu [[Stanbic Bank Uganda Limited]], bbanka y’ebyobusuubuzi esinga obunene mu Uganda okusinziira ku by’obugagga.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=26 August 2021 |title=Exclusive: Ecobank taps Stanbic's Grace Muliisa as its Uganda Managing Director |url=https://www.ceo.co.ug/exclusive-ecobank-taps-stanbics-grace-muliisa-as-its-uganda-managing-director/ |access-date=29 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref>
== Ensibuko n’obuyigirize ==
Yasomera mu masomero ga pulayimale ne siniya mu kitundu, nga tannayingizibwa mu [[Makerere University, Uganda|yunivasite ya Makerere]], [[:en:Public_university|yunivasite ya gavumenti]] esinga obunene era esinga obukadde mu Uganda . Yatikkirwa [[:en:Bachelor_of_Arts|diguli ye eyasooka mu bya Arts]] mu [[:en:Social_Sciences|Social Sciences]] okuva eyo, mu mwaka gwa 1998. Diguli ye eyookubiri, eya [[:en:Chartered_Banker_Institute|Chartered Banker MBA]] egatta yamuweebwa mu mwaka gwa 2018, okuva mu [[:en:Bangor_University|ssomero lya Bangor Business School]], mu [[:en:Bangor,_Gwynedd|Bangor]], Wales, mu Bungereza.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=26 August 2021 |title=Exclusive: Ecobank taps Stanbic's Grace Muliisa as its Uganda Managing Director |url=https://www.ceo.co.ug/exclusive-ecobank-taps-stanbics-grace-muliisa-as-its-uganda-managing-director/ |access-date=29 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Grace Muliisa |date=29 August 2021 |title=Muliisa B Grace: Head Personal and Business Banking at Stanbic Bank Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/muliisa-b-grace-8538836b/ |access-date=29 August 2021 |website=[[LinkedIn]]}}</ref>
== Omulimu ==
Okumala emyaka munaana, okuva mu mwaka gwa 2011 okutuuka mu mwaka gwa 2019, yaliko akulira eby'amaguzi mu ggwanga mu [[:en:Standard_Chartered_Uganda|Standard Chartered Bank Uganda]], esangibwa ku kitebe kya bbanka eno mu [[Kampala]], ekibuga ekikulu eky'eggwanga. Okumala emyaka ebiri okuva mu mwaka gwa 2017 okutuuka mu mwaka gwa 2019, yasindikibwa mu [[:en:Standard_Chartered_Singapore|Standard Chartered Singapore]], ku mulimu okuva mu [[:en:Standard_Chartered|Standard Chartered Plc]] .<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=26 August 2021 |title=Exclusive: Ecobank taps Stanbic's Grace Muliisa as its Uganda Managing Director |url=https://www.ceo.co.ug/exclusive-ecobank-taps-stanbics-grace-muliisa-as-its-uganda-managing-director/ |access-date=29 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Grace Muliisa |date=29 August 2021 |title=Muliisa B Grace: Head Personal and Business Banking at Stanbic Bank Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/muliisa-b-grace-8538836b/ |access-date=29 August 2021 |website=[[LinkedIn]]}}</ref>
Yatwalibwa mu banka ya Stanbic mu Uganda nga akolanga nga omukulu mubyemirimu mu baanka okumala omwaka gumu. Mu mwezi gwomusanvu mu mwaka gwa 2020 Yafuuka akulira byombi emirimu gya banka n'egyobuntu ku ttendekero.<ref name="3R">{{Cite web |last=BFU |date=22 February 2021 |title=Stanbic Bank Unveils Quick & Affordable Loan Offerings |url=https://businessfocus.co.ug/stanbic-bank-unveils-quick-affordable-loan-offerings/ |access-date=29 August 2021 |website=Business Focus Uganda (BFU)}}</ref> Mu mwezi gwomunaana myu mwaka gwa 2021, Yava mu Stanbic Bank ng'awereddwa omurimu ng'a CEO wa Ecobank Uganda.<ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=26 August 2021 |title=Exclusive: Ecobank taps Stanbic's Grace Muliisa as its Uganda Managing Director |url=https://www.ceo.co.ug/exclusive-ecobank-taps-stanbics-grace-muliisa-as-its-uganda-managing-director/ |access-date=29 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=Grace Muliisa |date=29 August 2021 |title=Muliisa B Grace: Head Personal and Business Banking at Stanbic Bank Uganda |url=https://www.linkedin.com/in/muliisa-b-grace-8538836b/ |access-date=29 August 2021 |website=[[LinkedIn]]}}</ref>
== Ebirala by’olina okulowoozaako ==
Mu Ecobank Uganda yazze mu bigere bya Annette Kihuguru, executive director mu banka eno, abadde akola nga managing director okuva mu mwezi ogwomusanvu mu 2020. Kihuguru yawummula oluvannyuma lw’okumala emyaka 30 mu bbanka. Okulondebwa kwa Muliisa kwabadde kwa kukkirizibwa kwa [[Bank of Uganda]], banka enkulu n’ekitongole ekivunaanyizibwa ku bbanka z’eggwanga. <ref name="1R">{{Cite web |last=Muhereza Kyamutetera |date=26 August 2021 |title=Exclusive: Ecobank taps Stanbic's Grace Muliisa as its Uganda Managing Director |url=https://www.ceo.co.ug/exclusive-ecobank-taps-stanbics-grace-muliisa-as-its-uganda-managing-director/ |access-date=29 August 2021 |website=CEO Magazine Uganda}}</ref> We bwazibidde mu mwezi gwe kkumi mu 2022, Muliisa ye maneja omukulu era akulira kkampuni ya Ecobank Uganda.<ref>{{Cite web |last=Amon Katungulu |date=7 October 2022 |title=Ecobank announces 75 day loan repayment holiday for customers |url=https://nilepost.co.ug/2022/10/07/ecobank-announces-75-day-loan-repayment-holiday-for-customers/ |access-date=12 October 2022 |website=NilePost Uganda}}</ref>
== Laba ne ==
* [[:en:Ecobank_Transnational|Ekibiina kya Bbanka ya Standard]]
* [[:en:Ecobank_Transnational|Ecobank Ekitongole ekisukkulumye ku mawanga]]
== Ebijuliziddwa ==
kop5o225ed0zy4wtxxy1z6jn4nk9fr8
Evelyne Nakiyingi
0
12831
46748
2026-04-02T20:12:54Z
Judithamos
10087
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1223980061|Evelyne Nakiyingi]]"
46748
wikitext
text/x-wiki
'''Evelyne Nakiyingi''' (yazaalibwa nga 2 ogw'ekkumi nagumu 1998) muzannyi wa [[:en:Basketball|basketball]] mu Uganda era azannya ng'omukuumi wa JKL Dolphins ne [[:en:Uganda_women's_national_basketball_team|ttiimu y'eggwanga ey'abakazi eya Uganda]]. <ref>{{Cite web |title=Evelyne Nakiyingi, Basketball Player, News, Stats |url=https://www.eurobasket.com/index.aspx |access-date=2024-04-14 |website=Eurobasket}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Evelyne Nakiyingi |url=https://play.fiba3x3.com/players/56a3f324-ee8a-42ad-bc3a-65eecdca4500 |access-date=2024-04-14 |website=play.fiba3x3.com}}</ref>
== Ebyafaayo by’emirimu ==
Nakiyingi yabadde ku ttiimu ya [[:en:JKL_Dolphins|JKL Dolphins]] ezannyira mu mpaka za FIBA Afirika ez’okusunsulamu abalizannya liigi ya basketball ey’abakazi.
Yasooka kukiikirira [[Yuganda|Uganda]] mu 2023 bwe yayitibwa mu mpaka za FIBA ez’abakazi eza Afrobasketball-qualifiers. <ref>{{Cite web |title=Evelyne Nakiyingi - Player Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/player/225799/Evelyne-Nakiyingi |access-date=2024-04-14 |website=FIBA.basketball}}</ref> Yali ku lukalala olusembayo olwa ttiimu ya Gazelles ekiikirira Uganda mu [[:en:2023_Women's_Afrobasket|mpaka za Afrobasket z'abakazi eza 2023]] e [[Kigali]], [[Rwanda]] ezibeerawo okuva nga 28 ogw'omusanvu 2023 okutuuka nga 6 ogw'omunaana 2023. <ref>{{Cite web |last=Kawalya |first=Brian |date=2023-07-25 |title=Evelyn Nakiyingi Wants To Make Her Minutes Count |url=https://sportsnation.co.ug/2023/07/25/evelyn-nakiyingi-wants-to-make-her-minutes-count/ |access-date=2024-04-14 |website=Live from ground}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-06-22 |title=GAZELLES: 19 Called for AFROBASKET 2023 Preps |url=https://chimpreports.com/gazelles-19-called-for-afrobasket-2023-preps/ |access-date=2024-04-14 |website=ChimpReports}}</ref>
== Ebiwandiiko ebikozesebwa ==
2gcd4p43erz0mfsmt3tbw9lycbi5ud0
46749
46748
2026-04-02T20:16:08Z
Judithamos
10087
corrected grammer #WUCUG26MUK
46749
wikitext
text/x-wiki
'''Evelyne Nakiyingi''' (yazaalibwa 2 ogw'ekkumi nagumu 1998) muzannyi wa [[:en:Basketball|basketball]] mu Uganda era azannya ng'omukuumi wa JKL Dolphins ne [[:en:Uganda_women's_national_basketball_team|ttiimu y'eggwanga ey'abakazi eya Uganda]]. <ref>{{Cite web |title=Evelyne Nakiyingi, Basketball Player, News, Stats |url=https://www.eurobasket.com/index.aspx |access-date=2024-04-14 |website=Eurobasket}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Evelyne Nakiyingi |url=https://play.fiba3x3.com/players/56a3f324-ee8a-42ad-bc3a-65eecdca4500 |access-date=2024-04-14 |website=play.fiba3x3.com}}</ref>
== Ebyafaayo by’emirimu ==
Nakiyingi yabadde ku ttiimu ya [[:en:JKL_Dolphins|JKL Dolphins]] ezannyira mu mpaka za FIBA Afirika ez’okusunsulamu abalizannya liigi ya basketball ey’abakazi.
Yasooka kukiikirira [[Yuganda|Uganda]] mu 2023 bwe yayitibwa mu mpaka za FIBA ez’abakazi eza Afrobasketball-qualifiers. <ref>{{Cite web |title=Evelyne Nakiyingi - Player Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/player/225799/Evelyne-Nakiyingi |access-date=2024-04-14 |website=FIBA.basketball}}</ref> Yali ku lukalala olusembayo olwa ttiimu ya Gazelles ekiikirira Uganda mu [[:en:2023_Women's_Afrobasket|mpaka za Afrobasket z'abakazi eza 2023]] e [[Kigali]], [[Rwanda]] ezibeerawo okuva nga 28 ogw'omusanvu 2023 okutuuka nga 6 ogw'omunaana 2023. <ref>{{Cite web |last=Kawalya |first=Brian |date=2023-07-25 |title=Evelyn Nakiyingi Wants To Make Her Minutes Count |url=https://sportsnation.co.ug/2023/07/25/evelyn-nakiyingi-wants-to-make-her-minutes-count/ |access-date=2024-04-14 |website=Live from ground}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-06-22 |title=GAZELLES: 19 Called for AFROBASKET 2023 Preps |url=https://chimpreports.com/gazelles-19-called-for-afrobasket-2023-preps/ |access-date=2024-04-14 |website=ChimpReports}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
izaqx6v7x8vj6j6o2cskbdid9n1zb20
Margaret Baagala
0
12832
46764
2026-04-03T06:34:14Z
Tamaledenisvalelian
10136
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1326778677|Margaret Baagala]]"
46764
wikitext
text/x-wiki
'''Margaret Baagala''' (yazaalibwa 9 Muzigo 2002) muzannyi wa [[:en:Netball|netball]] [[Yuganda|mu Uganda]] ow'ekikugu era azannyira kiraabu ya NIC Netball mu [[:en:Uganda_Netball_Premier_League|Uganda Netball Premier League]] ne [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|ttiimu ya Uganda national netball]], emanyiddwa nga She Cranes, gy'azannyira wakati(center). Era muzannyi wa basketball mu kiraabu ya Basketball ow'abakazi eya Kampala City Council Authority mu liigi y’eggwanga.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2025-02-09 |title=Uganda She Cranes outsmarts Malawi to settle with bronze at 2025 Vitality Netball Series |url=https://kawowo.com/2025/02/09/uganda-she-cranes-outsmarts-malawi-to-settle-with-bronze-at-2025-vitality-netball-series/ |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=league |url=https://fuba.basketball/league/nbl-women |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614084500/http://fuba.basketball/league/nbl-women |archive-date=2025-06-14 |access-date=2025-08-01 |website=fuba.basketball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nakanwagi |first=Mirembe |date=2024-10-18 |title=Netball Journey: She Cranes & NIC midcourt star Margret Baagala |url=https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-nic-midcourt-star-margret-baagala/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318131040/https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-nic-midcourt-star-margret-baagala/ |archive-date=2025-03-18 |access-date=2025-08-01 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu ==
=== Omulimu gw’essomero ===
Yasomera ku ssomero lya Kakungulu Memorial School wakati wa 2014 ne 2015, oluvannyuma ne yeegatta ku ssomero lya St. Mary's Boarding Secondary School, gye yakiikirira amasomero gano mu mpaka z’amasomero ez’eggwanga (National School Championships) sako n'ezo ez’ebuvanjuba bwa Afirika (East Africa Championships) wakati wa 2016 ne 2019.<ref>{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2019-08-24 |title=FEASSA Games: St. Mary's Kitende win a record 16th netball title |url=https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117125809/https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |archive-date=2021-01-17 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== NIC ===
Mu 2021, Margaret yeegatta ku kiraabu ya NIC Netball Club. Yawangula ekikopo kya liigi kimu ne kiraabu eno mu 2021, n’asunsulwa ng’omu ku bazannyi abasinga obulungi mu sizoni eno. Yawangula ekikopo kya East Africa Netball mu 2022,2023,2024, ne mu 2025. <ref>{{Cite web |last=Kiai |first=Faith |date=2025-05-21 |title=NIC clinch 23rd East Africa Netball title |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/nic-clinch-23rd-east-africa-netball-title-NV_211225 |access-date=2025-08-01 |website=New Vision}}</ref>
=== Yunivasite ya Kampala ===
Mu Mutunda wa 2021, Margaret yeegatta ku [[:en:Kampala_University|Kampala University]] ku dipuloma ya Mass Communication era yatikkirwa mu 2023. Yawangula emizannyo gya East African University Games ku Yunivasite eno mu 2022.<ref>{{Cite web |date=2023-12-19 |title=AUUS Inter University Games 2023: KU, UCU off to Netball Semis as UMU Bags Gold Medal {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/auus-inter-university-games-2023-ku-ucu-off-to-netball-semis-as-umu-bags-gold-medal/ |access-date=2025-08-01 |language=en-US}}</ref>
== Ttiimu y'eggwanga ==
Margaret yasooka kuzannya mu [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|ttiimu y'eggwanga eya Uganda netball]] mu mpaka [[2021 Africa Netball Cup|za Africa Netball Cup eza 2021]] . Yakiikirira Uganda mu [[:en:Netball_at_the_2022_Commonwealth_Games|Netball mu mizannyo gya Commonwealth egyali mu Bungereza mu 2022]] era yazannya emipiira etaano. Era yazannyira Uganda mu mpaka za Netball Test Series mu 2022 era yali mu ttiimu ya Uganda eyazannya [[:en:2022_Fast5_Netball_World_Series|Fast5 Netball World Series eya 2022]] e New Zealand. Margaret yazannyira Uganda emipiira musanvu mu mpaka z'ensi yonna eza [[:en:2023_Netball_World_Cup|Netball World Cup eza 2023]] . <ref>{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2023-06-23 |title=Netball World Cup 2023: She Cranes final squad revealed |url=https://kawowo.com/2023/06/23/netball-world-cup-2023-she-cranes-final-squad-revealed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801003202/https://kawowo.com/2023/06/23/netball-world-cup-2023-she-cranes-final-squad-revealed/ |archive-date=2023-08-01 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Ebitiibwa ==
* Omuzannyi wa Center asinga mu [[:en:Uganda_Netball_Premier_League|Uganda Netball Premier League]] : 2021
* Omuzannyi asinga mumwezi gwa December: 2024 <ref>{{Cite web |date=2025-01-07 |title=Fortebet Real Stars Monthly Awards: Baagala Margaret a December Shining Star {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/fortebet-real-stars-monthly-awards-baagala-margaret-a-december-shining-star/ |access-date=2025-08-01 |language=en-US}}</ref>
== Ebituukiddwaako ==
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n'essomero lya St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2016 <ref>{{Cite web |title=Kitende begins Ball Games II defense in style |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1429490/kitende-begins-ball-games-ii-defense-style |access-date=2025-08-01 |website=New Vision}}</ref>
* Nnantameggwa w’emizannyo gya FEASSSA ng’ali ne St Mary’s Boarding Secondary School, Kitende: 2016
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n'essomero lya St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2017 <ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2017-08-28 |title=Delight as FEASSA Netball and Football Champions Kitende return |url=https://kawowo.com/2017/08/28/delight-feassa-netball-football-champions-kitende-return/ |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa w'emizannyo gya FEASSSA ng'ali ne St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2017 <ref>{{Cite web |last=Najib |first=Mulema |date=2017-08-28 |title=St. Mary's Kitende receives Hero's welcome after emerging winner in the East Africa Secondary School games |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20170828/25479/st-marys-kitende-receives-heros-welcome-after-emerging-winner-in-the-east-africa-secondary-school-games.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010233142/https://www.watchdoguganda.com/news/20170828/25479/st-marys-kitende-receives-heros-welcome-after-emerging-winner-in-the-east-africa-secondary-school-games.html |archive-date=2024-10-10 |access-date=2025-08-01 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n’essomero lya St Mary’s Boarding Secondary School, Kitende: 2018
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n'essomero lya St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2019
* Nnantameggwa w'emizannyo gya FEASSSA ne St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2019 <ref>{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2019-08-24 |title=FEASSA Games: St. Mary's Kitende win a record 16th netball title |url=https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117125809/https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |archive-date=2021-01-17 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa wa [[:en:Uganda_Netball_Premier_League|Uganda Netball Premier League]] : 2021 <ref>{{Cite web |last=Archives |first=Author |date=2022-03-26 |title=Making History: NIC keeps an 'A' class League unbeaten, delivering the 2022 Silverware Home |url=https://theinvestigatornews.com/2022/03/making-history-nic-keeps-an-a-class-league-unbeaten-delivering-the-2022-silverware-home/ |access-date=2025-08-01 |website=The Investigator News |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa w'emizannyo gya yunivasite ya East Africa ne [[:en:Kampala_University|Kampala University]] : 2022 <ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2022-12-22 |title=Uganda dominates 2022 East Africa University Games as hosts Ndejje scoop overall title |url=https://kawowo.com/2022/12/22/uganda-dominates-2022-east-africa-university-games-as-hosts-ndejje-scoop-overall-title/ |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2022 <ref>{{Cite web |date=2022-05-22 |title=Netball: NIC just too good for the rest of East Africa |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/netball-nic-just-too-good-for-the-rest-of-east-africa-3824164 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819141217/https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/netball-nic-just-too-good-for-the-rest-of-east-africa-3824164 |archive-date=2022-08-19 |access-date=2025-08-01 |website=Monitor |language=en}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2023 <ref>{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-05-21 |title=NIC retains East Africa Netball Championship crown |url=https://www.pulsesports.ug/other-sports/story/nic-retains-east-africa-netball-championship-crown-2023052112524258748 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521163947/https://www.pulsesports.ug/other-sports/story/nic-retains-east-africa-netball-championship-crown-2023052112524258748 |archive-date=2023-05-21 |access-date=2025-08-01 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2024 <ref>{{Cite web |last=Nankya |first=Priscilla |date=2024-05-18 |title=NIC Netball Club Triumphs at East Africa Netball Club Championships |url=https://nbssport.co.ug/2024/05/18/nic-netball-club-triumphs-at-east-africa-netball-club-championships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623214458/https://nbssport.co.ug/2024/05/18/nic-netball-club-triumphs-at-east-africa-netball-club-championships/ |archive-date=2025-06-23 |access-date=2025-08-01 |website=NBS Sport |language=en-US}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2025 <ref>{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2025-05-21 |title=NIC edge KCCA to lift East Africa Netball title |url=https://kawowo.com/2025/05/21/nic-edge-kcca-to-lift-east-africa-netball-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724204600/https://kawowo.com/2025/05/21/nic-edge-kcca-to-lift-east-africa-netball-title/ |archive-date=2025-07-24 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
869krq0457rxqg55xvf4mvbvy6o8qpe
46765
46764
2026-04-03T06:40:52Z
Tamaledenisvalelian
10136
just a month #WUCUG26MUK
46765
wikitext
text/x-wiki
'''Margaret Baagala''' (yazaalibwa 9 Muzigo 2002) muzannyi wa [[:en:Netball|netball]] [[Yuganda|mu Uganda]] ow'ekikugu era azannyira kiraabu ya NIC Netball mu [[:en:Uganda_Netball_Premier_League|Uganda Netball Premier League]] ne [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|ttiimu ya Uganda national netball]], emanyiddwa nga She Cranes, gy'azannyira wakati(center). Era muzannyi wa basketball mu kiraabu ya Basketball ow'abakazi eya Kampala City Council Authority mu liigi y’eggwanga.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2025-02-09 |title=Uganda She Cranes outsmarts Malawi to settle with bronze at 2025 Vitality Netball Series |url=https://kawowo.com/2025/02/09/uganda-she-cranes-outsmarts-malawi-to-settle-with-bronze-at-2025-vitality-netball-series/ |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=league |url=https://fuba.basketball/league/nbl-women |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614084500/http://fuba.basketball/league/nbl-women |archive-date=2025-06-14 |access-date=2025-08-01 |website=fuba.basketball |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nakanwagi |first=Mirembe |date=2024-10-18 |title=Netball Journey: She Cranes & NIC midcourt star Margret Baagala |url=https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-nic-midcourt-star-margret-baagala/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318131040/https://nnalubaalesports.com/netball-journey-she-cranes-and-nic-midcourt-star-margret-baagala/ |archive-date=2025-03-18 |access-date=2025-08-01 |website=Nnalubaale Sports |language=en-US}}</ref>
== Omulimu ==
=== Omulimu gw’essomero ===
Yasomera ku ssomero lya Kakungulu Memorial School wakati wa 2014 ne 2015, oluvannyuma ne yeegatta ku ssomero lya St. Mary's Boarding Secondary School, gye yakiikirira amasomero gano mu mpaka z’amasomero ez’eggwanga (National School Championships) sako n'ezo ez’ebuvanjuba bwa Afirika (East Africa Championships) wakati wa 2016 ne 2019.<ref>{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2019-08-24 |title=FEASSA Games: St. Mary's Kitende win a record 16th netball title |url=https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117125809/https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |archive-date=2021-01-17 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
=== NIC ===
Mu 2021, Margaret yeegatta ku kiraabu ya NIC Netball Club. Yawangula ekikopo kya liigi kimu ne kiraabu eno mu 2021, n’asunsulwa ng’omu ku bazannyi abasinga obulungi mu sizoni eno. Yawangula ekikopo kya East Africa Netball mu 2022,2023,2024, ne mu 2025. <ref>{{Cite web |last=Kiai |first=Faith |date=2025-05-21 |title=NIC clinch 23rd East Africa Netball title |url=https://www.newvision.co.ug/category/sports/nic-clinch-23rd-east-africa-netball-title-NV_211225 |access-date=2025-08-01 |website=New Vision}}</ref>
=== Yunivasite ya Kampala ===
Mu Mutunda wa 2021, Margaret yeegatta ku [[:en:Kampala_University|Kampala University]] ku dipuloma ya Mass Communication era yatikkirwa mu 2023. Yawangula emizannyo gya East African University Games ku Yunivasite eno mu 2022.<ref>{{Cite web |date=2023-12-19 |title=AUUS Inter University Games 2023: KU, UCU off to Netball Semis as UMU Bags Gold Medal {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/auus-inter-university-games-2023-ku-ucu-off-to-netball-semis-as-umu-bags-gold-medal/ |access-date=2025-08-01 |language=en-US}}</ref>
== Ttiimu y'eggwanga ==
Margaret yasooka kuzannya mu [[Ttiimu ya Uganda eyokubaka|ttiimu y'eggwanga eya Uganda netball]] mu mpaka [[2021 Africa Netball Cup|za Africa Netball Cup eza 2021]] . Yakiikirira Uganda mu [[:en:Netball_at_the_2022_Commonwealth_Games|Netball mu mizannyo gya Commonwealth egyali mu Bungereza mu 2022]] era yazannya emipiira etaano. Era yazannyira Uganda mu mpaka za Netball Test Series mu 2022 era yali mu ttiimu ya Uganda eyazannya [[:en:2022_Fast5_Netball_World_Series|Fast5 Netball World Series eya 2022]] e New Zealand. Margaret yazannyira Uganda emipiira musanvu mu mpaka z'ensi yonna eza [[:en:2023_Netball_World_Cup|Netball World Cup eza 2023]] . <ref>{{Cite web |last=Kaweru |first=Franklin |date=2023-06-23 |title=Netball World Cup 2023: She Cranes final squad revealed |url=https://kawowo.com/2023/06/23/netball-world-cup-2023-she-cranes-final-squad-revealed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801003202/https://kawowo.com/2023/06/23/netball-world-cup-2023-she-cranes-final-squad-revealed/ |archive-date=2023-08-01 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Ebitiibwa ==
* Omuzannyi wa Center asinga mu [[:en:Uganda_Netball_Premier_League|Uganda Netball Premier League]] : 2021
* Omuzannyi asinga mumwezi gwa Ntenvu: 2024 <ref>{{Cite web |date=2025-01-07 |title=Fortebet Real Stars Monthly Awards: Baagala Margaret a December Shining Star {{!}} Voice of Bugerere |url=https://voiceofbugerere.com/fortebet-real-stars-monthly-awards-baagala-margaret-a-december-shining-star/ |access-date=2025-08-01 |language=en-US}}</ref>
== Ebituukiddwaako ==
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n'essomero lya St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2016 <ref>{{Cite web |title=Kitende begins Ball Games II defense in style |url=http://newvision-web-nuxt3.us-east-1.elasticbeanstalk.com/news/1429490/kitende-begins-ball-games-ii-defense-style |access-date=2025-08-01 |website=New Vision}}</ref>
* Nnantameggwa w’emizannyo gya FEASSSA ng’ali ne St Mary’s Boarding Secondary School, Kitende: 2016
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n'essomero lya St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2017 <ref>{{Cite web |last=Kiyonga |first=Ismael |date=2017-08-28 |title=Delight as FEASSA Netball and Football Champions Kitende return |url=https://kawowo.com/2017/08/28/delight-feassa-netball-football-champions-kitende-return/ |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa w'emizannyo gya FEASSSA ng'ali ne St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2017 <ref>{{Cite web |last=Najib |first=Mulema |date=2017-08-28 |title=St. Mary's Kitende receives Hero's welcome after emerging winner in the East Africa Secondary School games |url=https://www.watchdoguganda.com/news/20170828/25479/st-marys-kitende-receives-heros-welcome-after-emerging-winner-in-the-east-africa-secondary-school-games.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241010233142/https://www.watchdoguganda.com/news/20170828/25479/st-marys-kitende-receives-heros-welcome-after-emerging-winner-in-the-east-africa-secondary-school-games.html |archive-date=2024-10-10 |access-date=2025-08-01 |website=Watchdog Uganda |language=en-GB}}</ref>
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n’essomero lya St Mary’s Boarding Secondary School, Kitende: 2018
* Nnantameggwa wa USSSA Ball Games II n'essomero lya St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2019
* Nnantameggwa w'emizannyo gya FEASSSA ne St Mary's Boarding Secondary School, Kitende: 2019 <ref>{{Cite web |last=Muyita |first=Joel |date=2019-08-24 |title=FEASSA Games: St. Mary's Kitende win a record 16th netball title |url=https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117125809/https://kawowo.com/2019/08/24/feassa-games-st-marys-kitende-win-a-record-16th-netball-title/ |archive-date=2021-01-17 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa wa [[:en:Uganda_Netball_Premier_League|Uganda Netball Premier League]] : 2021 <ref>{{Cite web |last=Archives |first=Author |date=2022-03-26 |title=Making History: NIC keeps an 'A' class League unbeaten, delivering the 2022 Silverware Home |url=https://theinvestigatornews.com/2022/03/making-history-nic-keeps-an-a-class-league-unbeaten-delivering-the-2022-silverware-home/ |access-date=2025-08-01 |website=The Investigator News |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa w'emizannyo gya yunivasite ya East Africa ne [[:en:Kampala_University|Kampala University]] : 2022 <ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2022-12-22 |title=Uganda dominates 2022 East Africa University Games as hosts Ndejje scoop overall title |url=https://kawowo.com/2022/12/22/uganda-dominates-2022-east-africa-university-games-as-hosts-ndejje-scoop-overall-title/ |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2022 <ref>{{Cite web |date=2022-05-22 |title=Netball: NIC just too good for the rest of East Africa |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/netball-nic-just-too-good-for-the-rest-of-east-africa-3824164 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819141217/https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/netball-nic-just-too-good-for-the-rest-of-east-africa-3824164 |archive-date=2022-08-19 |access-date=2025-08-01 |website=Monitor |language=en}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2023 <ref>{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2023-05-21 |title=NIC retains East Africa Netball Championship crown |url=https://www.pulsesports.ug/other-sports/story/nic-retains-east-africa-netball-championship-crown-2023052112524258748 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521163947/https://www.pulsesports.ug/other-sports/story/nic-retains-east-africa-netball-championship-crown-2023052112524258748 |archive-date=2023-05-21 |access-date=2025-08-01 |website=Pulse Sports Uganda |language=en}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2024 <ref>{{Cite web |last=Nankya |first=Priscilla |date=2024-05-18 |title=NIC Netball Club Triumphs at East Africa Netball Club Championships |url=https://nbssport.co.ug/2024/05/18/nic-netball-club-triumphs-at-east-africa-netball-club-championships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623214458/https://nbssport.co.ug/2024/05/18/nic-netball-club-triumphs-at-east-africa-netball-club-championships/ |archive-date=2025-06-23 |access-date=2025-08-01 |website=NBS Sport |language=en-US}}</ref>
* Omuwanguzi w'empaka za East Africa Netball Championship ne NIC Netball Club: 2025 <ref>{{Cite web |last=Kule |first=Edwin Kyle |date=2025-05-21 |title=NIC edge KCCA to lift East Africa Netball title |url=https://kawowo.com/2025/05/21/nic-edge-kcca-to-lift-east-africa-netball-title/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724204600/https://kawowo.com/2025/05/21/nic-edge-kcca-to-lift-east-africa-netball-title/ |archive-date=2025-07-24 |access-date=2025-08-01 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
14agpf6x4tq3q7j0jdou8cubro8n3dq
Grace Kigeni
0
12833
46768
2026-04-03T07:11:31Z
Tamaledenisvalelian
10136
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1292654749|Grace Kigeni]]"
46768
wikitext
text/x-wiki
'''Grace Kigeni Ateenyi Sengendo''' (yazaalibwa mu mwaka gwa 1988) muzannyi wa chess mu Uganda.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kigeni, Grace |url=https://ratings.fide.com/profile/10000313 |access-date=2024-04-13 |website=ratings.fide.com}}</ref> Alina ekitiibwa kya [[:en:Woman_FIDE_Master|Woman FIDE Master]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Uganda Chess Open returns after four year hiatus |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Will Uganda chess change from pawn to queen like Mutesi? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/will-uganda-chess-change-from-pawn-to-queen-like-mutesi--1670750 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="newvision.co.ug">{{Cite web |title=Uganda flags off 42nd chess Olympiad team |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name="365chess.com">{{Cite web |title=Grace Kigeni chess games - 365Chess.com |url=https://www.365chess.com/players/Grace_Kigeni |access-date=2024-04-14 |website=www.365chess.com}}</ref> Yali Nnantameggwa wa Uganda Women's National Chess mu 2013. Eddaala lye mu Uganda liri 187 (Abazannyi bonna) ate mu Afrika (Abazannyi bonna) ali ku ddaala 6962. <ref name=":1" /> Ye mmemba w'ekibiina kya [[:en:Uganda_Chess_Federation|Ugandan Chess Federation]].<ref>{{Cite web |title=Grace Kigeni |url=https://chessarena.com/profile/339155 |access-date=2024-04-13 |website=FIDE Online Arena |language=en}}</ref>
Kigeni ye Munnayuganda yekka eyamegga [[:en:Nigel_Short|Nigel Short]] omuzannyi wa Chess Omuzungu bwe yali akyalidde Uganda okwetaba mu kampeyini z'okulonda pulezidenti za [[:en:Anatoly_Karpov|Anatoly Karpov]] eza [[:en:FIDE|FIDE]] mu mwaka gwa 2010. Short yazannya emipiira 25 mu kulambula okwo. Yawangula emipiira 23, n’akubwa gumu ate n’agwa amaliri mu mupiira gumu.<ref name=":6">{{Cite web |last=GmbH |first=ChessBase |title=Grace Kigeni player profile |url=https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 |access-date=2024-04-14 |website=ChessBase Players |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2010-05-29 |title=Nigel Short campaigns in Africa |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2010/05/29/nigel-short-campaigns-in-africa/ |access-date=2024-04-14 |website=The Chess Drum |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gwa Chess ==
Mu 2010, Kigeni yali mmemba wa bakabaka b’e Mulago.<ref name=":7">{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2010-05-29 |title=Nigel Short campaigns in Africa |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2010/05/29/nigel-short-campaigns-in-africa/ |access-date=2024-04-14 |website=The Chess Drum |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFShabazz2010">Shabazz, Daaim (2010-05-29). [https://www.thechessdrum.net/blog/2010/05/29/nigel-short-campaigns-in-africa/ "Nigel Short campaigns in Africa"]. ''The Chess Drum''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref> Kigeni yeetaba mu mpaka za Makerere University Chess Open eza 2010, gye yawangulwa [[Ivy Claire Amoko|Ivy Amoko]].<ref>{{Cite book |last=Phillip |first=Corry |date=2010-03-12 |title=Kawuma, Amoko win Makerere Open |url=https://news.mak.ac.ug/wp-content/uploads/2012/06/20100312_New-Vision_Kawuma-Amoko-win-Mak-Open_Phillip-Corry.pdf |publisher=New Vision |location=Uganda |publication-date=2010-03-12 |pages=1 |language=en}}</ref> Kigeni yawangula [[:en:Nigel_Short|Nigel Short]] mu Uganda nga bwe yali azze okwetaba mu kampeyini za [[:en:Anatoly_Karpov|Anatoly Karpov]] ez'okulonda Pulezidenti wa [[:en:FIDE|FIDE]] mu Afrika mu 2010.<ref name=":6">{{Cite web |last=GmbH |first=ChessBase |title=Grace Kigeni player profile |url=https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 |access-date=2024-04-14 |website=ChessBase Players |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGmbH">GmbH, ChessBase. [https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 "Grace Kigeni player profile"]. ''ChessBase Players''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref><ref name=":7" /> Yeetaba mu [[:en:39th_Chess_Olympiad|mpaka za World Chess Olympiad ez'omulundi ogwa 39]] ezaali mu Russia gye yasobola okuwangula Abera Betelhem.<ref>{{Cite web |title=CHESS:Uganda outwits Ethiopia |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1281633/chess-uganda-outwits-ethiopia |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref>
Mu 2012, Kigeni yali mu ttiimu y’abakazi eyakiikiridde Uganda mu [[:en:40th_Chess_Olympiad|mpaka za World Chess Olympiad ez’omulundi ogwa 40]] ezaali mu [[:en:Istanbul|kibuga Istanbul]] mu Butuluuki.<ref>{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2012-08-25 |title=2012 Chess Olympiad (Istanbul, Turkey) |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2012/08/24/2012-chess-olympiad-istanbul-turkey/ |access-date=2024-04-13 |website=The Chess Drum |language=en-US}}</ref> Ttiimu eno era yalimu Ivy Amoko, [[Goretti Angolikin]] ne [[Phiona Mutesi]].<ref>{{Cite web |last=David |first=Namunyala |date=2012-09-01 |title=Uganda shining at World Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/news/1306033/uganda-shining-world-chess-olympiad |access-date=2024-04-14 |website=New Vision}}</ref>
Mu 2013, Kigeni yawangula empaka z'eggwanga ez'abakyala eza Uganda era n'awangulwa [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Amoko]] n'afuuka nnantameggwa w'eggwanga mu 2014.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 "Amoko leads women's team to chess Olympiad"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":8">{{Cite web |date=2014-01-06 |title=Ssegwanyi Tightens Grip On Chess Championship |url=https://chimpreports.com/15590-ssegwanyi-tightens-grip-on-chess-championship/ |access-date=2024-04-14 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Staff |first=Variety News |date=2013-04-30 |title=Jamie's Mate |url=https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414081225/https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-date=2024-04-14 |access-date=2024-04-14 |website=Marianas Variety News & Views |language=en}}</ref>
Mu 2014, Kigeni yawangulwa [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Amoko]] eyafuna obubonero 11 ku bubonero 12 ate Kigeni n’afuna obubonero 10 era obuwanguzi buno bwafuula Amoko okukulembera ttiimu y’abakazi mu bakazi ba Uganda abataano abaakiikirira Uganda mu mpaka za World Chess Olympiad ez’omulundi ogwa 40 eza 2014 ezaali mu kibuga Tromso ekya Norway.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 "Amoko leads women's team to chess Olympiad"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Emojong in dream start to Grand Master journey |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/emojong-in-dream-start-to-grand-master-journey-1524380 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Corry |first=Phillip |date=2014-08-01 |title=National chess team vies for honours at World Chess Olympiad |url=http://kawowo.com/2014/08/01/national-chess-team-vies-for-honours-at-olympiad/ |access-date=2024-04-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> Ttiimu ya Uganda yalimu; [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Amoko]], Grace Kigeni, [[Namaganda Christine|Christine Namaganda]], [[Goretti Angolikin]], ne [[Phiona Mutesi]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Men beat Kuwait, women lose |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/men-beat-kuwait-women-lose-1580864 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite web |title=Uganda players depart Thursday for Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/news/1305655/uganda-players-depart-thursday-olympiad |access-date=2024-04-14 |website=New Vision |language=en}}</ref>
Mu 2015, Kigeni yeetaba mu [[:en:African_Chess_Championship|mpaka za Afirika eza Zooni 4.2 eza Chess Championship]] ezaali ku City Oil e [[:en:Kamwookya|Kamwokya]] gye yafuuka [[:en:Woman_FIDE_Master|Woman FIDE Master]] (WFM) oluvannyuma lw’okumalira mu kyokubiri.<ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Ssegwanyi wins zonal event, earns WC ticket |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/ssegwanyi-wins-zonal-event-earns-wc-ticket-1608812 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kigeni, Grace |url=https://ratings.fide.com/profile/10000313 |access-date=2024-04-13 |website=ratings.fide.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ratings.fide.com/profile/10000313 "Kigeni, Grace"]. ''ratings.fide.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Will Uganda chess change from pawn to queen like Mutesi? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/will-uganda-chess-change-from-pawn-to-queen-like-mutesi--1670750 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/will-uganda-chess-change-from-pawn-to-queen-like-mutesi--1670750 "Will Uganda chess change from pawn to queen like Mutesi?"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=CHESS: Uganda starts in high gear |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-14 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=The First World Computer Chess Championship (Stockholm, 1974)|date=1975|work=Computer Chess|pages=179–189|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|access-date=2024-04-14|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|isbn=978-0-12-517250-9|url-access=subscription}}{{Citation|title=The First World Computer Chess Championship (Stockholm, 1974)|date=1975|work=Computer Chess|pages=179–189|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|access-date=2024-04-14|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|isbn=978-0-12-517250-9|url-access=subscription}}
</ref> Era yeetaba mu mpaka za Kawuma Open Chess Championship mwe yafunira ekifo ekyokusatu n’obubonero 5.<ref>{{Cite web |title=Emojong lifts Kawuma Open |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-14 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Life |first=Tsogo Sun Moves for |date=2015-01-12 |title=Elijah Emojong reigns supreme at Kawuma open |url=https://movesforlifeblog.wordpress.com/2015/01/12/elijah-emojong-reigns-supreme-at-kawuma-open/ |access-date=2024-04-14 |website=Moves for Life Blog |language=en}}</ref>
Mu 2016, Kigeni yali mu ttiimu y’abakazi eyakiikirira Uganda mu [[:en:42nd_Chess_Olympiad|mpaka za Chess Olympiad ez’omulundi ogwa 42]] e Baku mu [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]].<ref name="newvision.co.ug">{{Cite web |title=Uganda flags off 42nd chess Olympiad team |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined "Uganda flags off 42nd chess Olympiad team"]. ''New Vision''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Four Ugandan ladies for the 2016 Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2016-09-25 |title=Chess ace Kabengano attains Women Candidate Master Title |url=http://kawowo.com/2016/09/25/chess-ace-kabengano-attains-women-candidate-master-title/ |access-date=2024-04-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda to field full team at World Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name="365chess.com">{{Cite web |title=Grace Kigeni chess games - 365Chess.com |url=https://www.365chess.com/players/Grace_Kigeni |access-date=2024-04-14 |website=www.365chess.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.365chess.com/players/Grace_Kigeni "Grace Kigeni chess games - 365Chess.com"]. ''www.365chess.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Olympiad Women 2016 2016 - 365Chess.com Tournaments |url=https://www.365chess.com/tournaments/Olympiad_Women_2016_2016/41704 |access-date=2024-04-14 |website=www.365chess.com}}</ref> Yali muwandiisi wa Chess mu [[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision]] era omuko gwe gwalina omutwe "Learn Chess with Chess with Grace Kigeni".<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |title=Chess Star Ssegwanyi further improves |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda gets off to flying start at Baku Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref> Yakulembera ttiimu ya Uganda ey'abakazi eyeetabye mu mpaka za African Individual Championships eza 2016 ezategekebwa mu [[Kampala]], Uganda.<ref>{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2016-07-11 |title=2016 African Individual Championships (Kampala, Uganda) |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2016/07/11/2016-african-individual-championships-kampala-uganda/ |access-date=2024-04-13 |website=The Chess Drum |language=en-US}}</ref>
Mu 2017, Kigeni yeetaba mu mpaka za Uganda Open Chess Championship ezaabadde ku Forest Cottages e Bukoto. Abeetaba mu mpaka zino baava mu nsi za [[Burundi]], [[Eritrea]], [[Kenya]], [[Namibia]], [[South Sudan]] ne [[Zambia]]<ref>{{Cite web |last=Malinga |first=Marion |date=2017-11-08 |title=It is full house as the Uganda Open takes center stage |url=http://kawowo.com/2017/11/08/full-house-uganda-open-takes-center-stage/ |access-date=2024-04-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
Mu 2018, Kigeni yali mmemba wa ttiimu ya Tokyo Bilingial Chess Club (TBCC) Team D eyeetaba mu mpaka za Japan Club Championship eza 2018 ezaaliwo okuva nga 23 okutuuka nga 24 Mutunda 2018 era nga zaategekebwa [[:en:Japan_Chess_Association|ekibiina kya Japan Chess Association]] (JCA).<ref>{{Cite web |date=2018-09-29 |title=2018 Club Championship TBCC Teams Results |url=http://tokyobilingualchessclub.jimdofree.com/2018/09/29/2018-club-championship-tbcc-teams-results/ |access-date=2024-04-14 |website=Tokyo Bilingual Chess Club |language=en-US}}</ref>
== Obulamu bwe ==
Kigeni yafumbirwa Kenneth Paul Sengendo.<ref>{{Cite web |date=2018-09-29 |title=2018 Club Championship TBCC Teams Results |url=http://tokyobilingualchessclub.jimdofree.com/2018/09/29/2018-club-championship-tbcc-teams-results/ |access-date=2024-04-14 |website=Tokyo Bilingual Chess Club |language=en-US}}</ref> Okwanjula kwabwe kwaliwo nga 6 Gatonya 2018 ku St. Francis, Makerere era abagenyi babaktyaliza ku Arirang restaurant.<ref>https://arirang-hotel.kampala-hotels-ug.com/en/</ref><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2024)">okujuliza kwetaagisa</span></nowiki>'' ]</sup>
== Engule n’okusiimibwa ==
* Nile Special USPA Omukyala omuzannyi wa Chess owa 2015 ne 2016.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2016-04-30 |title=Golfer Otile crowned USPA best sports personality of 2015 |url=http://kawowo.com/2016/04/30/golfer-otile-crowned-uspa-best-sports-personality-of-2015/ |access-date=2024-04-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2016-01-11 |title=Pugilist Kakembo takes USPA December 2015 best sports personality award |url=http://kawowo.com/2016/01/11/pugilist-kakembo-takes-uspa-december-2015-best-sports-personality-award/ |access-date=2024-04-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa wa Uganda mu ggwanga lya Chess 2013.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 "Amoko leads women's team to chess Olympiad"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":8">{{Cite web |date=2014-01-06 |title=Ssegwanyi Tightens Grip On Chess Championship |url=https://chimpreports.com/15590-ssegwanyi-tightens-grip-on-chess-championship/ |access-date=2024-04-14 |website=ChimpReports |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://chimpreports.com/15590-ssegwanyi-tightens-grip-on-chess-championship/ "Ssegwanyi Tightens Grip On Chess Championship"]. ''ChimpReports''. 2014-01-06<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Staff |first=Variety News |date=2013-04-30 |title=Jamie's Mate |url=https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414081225/https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-date=2024-04-14 |access-date=2024-04-14 |website=Marianas Variety News & Views |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStaff2013">Staff, Variety News (2013-04-30). [https://web.archive.org/web/20240414081225/https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html "Jamie's Mate"]. ''Marianas Variety News & Views''. Archived from [https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html the original] on 2024-04-14<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref>
== Laba ne ==
* [[Phiona Mutesi]]
* [[Namaganda Christine|Christine Namaganda]]
* [[:en:Uganda_Chess_Federation|Ekibiina kya Uganda Chess Federation]]
* [[Ivy Claire Amoko|Omuyimbi Ivy Claire Amoko]]
* [[Arthur Ssegwanyi]]
* [[Goretti Angolikin|Goretti Angolikin, omuwandiisi w’ebitabo]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=127570 Grace Kigeni Profile ku mukutu gwa Chessgames.com]
* [https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 WFM Grace Kigeni ku Chessbase]
* [https://www.chess.com/players/grace-kigeni Grace Kigeni ku mukutu gwa chess.com]
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
1rido2ggb2vps3n1dum7vmxpual6hrx
46769
46768
2026-04-03T07:12:50Z
Tamaledenisvalelian
10136
added a wikilink #WUCUG26MUK
46769
wikitext
text/x-wiki
'''Grace Kigeni Ateenyi Sengendo''' (yazaalibwa mu mwaka gwa 1988) muzannyi wa chess mu Uganda.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kigeni, Grace |url=https://ratings.fide.com/profile/10000313 |access-date=2024-04-13 |website=ratings.fide.com}}</ref> Alina ekitiibwa kya [[:en:Woman_FIDE_Master|Woman FIDE Master]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Uganda Chess Open returns after four year hiatus |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Will Uganda chess change from pawn to queen like Mutesi? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/will-uganda-chess-change-from-pawn-to-queen-like-mutesi--1670750 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name="newvision.co.ug">{{Cite web |title=Uganda flags off 42nd chess Olympiad team |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name="365chess.com">{{Cite web |title=Grace Kigeni chess games - 365Chess.com |url=https://www.365chess.com/players/Grace_Kigeni |access-date=2024-04-14 |website=www.365chess.com}}</ref> Yali Nnantameggwa wa Uganda Women's National Chess mu 2013. Eddaala lye mu Uganda liri 187 (Abazannyi bonna) ate mu Afrika (Abazannyi bonna) ali ku ddaala 6962. <ref name=":1" /> Ye mmemba w'ekibiina kya [[:en:Uganda_Chess_Federation|Ugandan Chess Federation]].<ref>{{Cite web |title=Grace Kigeni |url=https://chessarena.com/profile/339155 |access-date=2024-04-13 |website=FIDE Online Arena |language=en}}</ref>
Kigeni ye Munnayuganda yekka eyamegga [[:en:Nigel_Short|Nigel Short]] omuzannyi wa Chess Omuzungu bwe yali akyalidde Uganda okwetaba mu kampeyini z'okulonda pulezidenti za [[:en:Anatoly_Karpov|Anatoly Karpov]] eza [[:en:FIDE|FIDE]] mu mwaka gwa 2010. Short yazannya emipiira 25 mu kulambula okwo. Yawangula emipiira 23, n’akubwa gumu ate n’agwa amaliri mu mupiira gumu.<ref name=":6">{{Cite web |last=GmbH |first=ChessBase |title=Grace Kigeni player profile |url=https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 |access-date=2024-04-14 |website=ChessBase Players |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2010-05-29 |title=Nigel Short campaigns in Africa |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2010/05/29/nigel-short-campaigns-in-africa/ |access-date=2024-04-14 |website=The Chess Drum |language=en-US}}</ref>
== Omulimu gwa Chess ==
Mu 2010, Kigeni yali mmemba wa bakabaka b’e Mulago.<ref name=":7">{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2010-05-29 |title=Nigel Short campaigns in Africa |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2010/05/29/nigel-short-campaigns-in-africa/ |access-date=2024-04-14 |website=The Chess Drum |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFShabazz2010">Shabazz, Daaim (2010-05-29). [https://www.thechessdrum.net/blog/2010/05/29/nigel-short-campaigns-in-africa/ "Nigel Short campaigns in Africa"]. ''The Chess Drum''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref> Kigeni yeetaba mu mpaka za Makerere University Chess Open eza 2010, gye yawangulwa [[Ivy Claire Amoko|Ivy Amoko]].<ref>{{Cite book |last=Phillip |first=Corry |date=2010-03-12 |title=Kawuma, Amoko win Makerere Open |url=https://news.mak.ac.ug/wp-content/uploads/2012/06/20100312_New-Vision_Kawuma-Amoko-win-Mak-Open_Phillip-Corry.pdf |publisher=New Vision |location=Uganda |publication-date=2010-03-12 |pages=1 |language=en}}</ref> Kigeni yawangula [[:en:Nigel_Short|Nigel Short]] mu Uganda nga bwe yali azze okwetaba mu kampeyini za [[:en:Anatoly_Karpov|Anatoly Karpov]] ez'okulonda Pulezidenti wa [[:en:FIDE|FIDE]] mu Afrika mu 2010.<ref name=":6">{{Cite web |last=GmbH |first=ChessBase |title=Grace Kigeni player profile |url=https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 |access-date=2024-04-14 |website=ChessBase Players |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGmbH">GmbH, ChessBase. [https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 "Grace Kigeni player profile"]. ''ChessBase Players''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref><ref name=":7" /> Yeetaba mu [[:en:39th_Chess_Olympiad|mpaka za World Chess Olympiad ez'omulundi ogwa 39]] ezaali mu Russia gye yasobola okuwangula Abera Betelhem.<ref>{{Cite web |title=CHESS:Uganda outwits Ethiopia |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1281633/chess-uganda-outwits-ethiopia |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref>
Mu 2012, Kigeni yali mu ttiimu y’abakazi eyakiikiridde Uganda mu [[:en:40th_Chess_Olympiad|mpaka za World Chess Olympiad ez’omulundi ogwa 40]] ezaali mu [[:en:Istanbul|kibuga Istanbul]] mu Butuluuki.<ref>{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2012-08-25 |title=2012 Chess Olympiad (Istanbul, Turkey) |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2012/08/24/2012-chess-olympiad-istanbul-turkey/ |access-date=2024-04-13 |website=The Chess Drum |language=en-US}}</ref> Ttiimu eno era yalimu Ivy Amoko, [[Goretti Angolikin]] ne [[Phiona Mutesi]].<ref>{{Cite web |last=David |first=Namunyala |date=2012-09-01 |title=Uganda shining at World Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/news/1306033/uganda-shining-world-chess-olympiad |access-date=2024-04-14 |website=New Vision}}</ref>
Mu 2013, Kigeni yawangula empaka z'eggwanga ez'abakyala eza Uganda era n'awangulwa [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Amoko]] n'afuuka nnantameggwa w'eggwanga mu 2014.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 "Amoko leads women's team to chess Olympiad"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":8">{{Cite web |date=2014-01-06 |title=Ssegwanyi Tightens Grip On Chess Championship |url=https://chimpreports.com/15590-ssegwanyi-tightens-grip-on-chess-championship/ |access-date=2024-04-14 |website=ChimpReports |language=en-US}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Staff |first=Variety News |date=2013-04-30 |title=Jamie's Mate |url=https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414081225/https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-date=2024-04-14 |access-date=2024-04-14 |website=Marianas Variety News & Views |language=en}}</ref>
Mu 2014, Kigeni yawangulwa [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Amoko]] eyafuna obubonero 11 ku bubonero 12 ate Kigeni n’afuna obubonero 10 era obuwanguzi buno bwafuula Amoko okukulembera ttiimu y’abakazi mu bakazi ba Uganda abataano abaakiikirira Uganda mu mpaka za World Chess Olympiad ez’omulundi ogwa 40 eza 2014 ezaali mu kibuga Tromso ekya Norway.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 "Amoko leads women's team to chess Olympiad"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Emojong in dream start to Grand Master journey |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/emojong-in-dream-start-to-grand-master-journey-1524380 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Corry |first=Phillip |date=2014-08-01 |title=National chess team vies for honours at World Chess Olympiad |url=http://kawowo.com/2014/08/01/national-chess-team-vies-for-honours-at-olympiad/ |access-date=2024-04-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref> Ttiimu ya Uganda yalimu; [[:en:Ivy_Claire_Amoko|Ivy Amoko]], Grace Kigeni, [[Namaganda Christine|Christine Namaganda]], [[Goretti Angolikin]], ne [[Phiona Mutesi]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Men beat Kuwait, women lose |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/men-beat-kuwait-women-lose-1580864 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite web |title=Uganda players depart Thursday for Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/news/1305655/uganda-players-depart-thursday-olympiad |access-date=2024-04-14 |website=New Vision |language=en}}</ref>
Mu 2015, Kigeni yeetaba mu [[:en:African_Chess_Championship|mpaka za Afirika eza Zooni 4.2 eza Chess Championship]] ezaali ku City Oil e [[:en:Kamwookya|Kamwokya]] gye yafuuka [[:en:Woman_FIDE_Master|Woman FIDE Master]] (WFM) oluvannyuma lw’okumalira mu kyokubiri.<ref>{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Ssegwanyi wins zonal event, earns WC ticket |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/ssegwanyi-wins-zonal-event-earns-wc-ticket-1608812 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Kigeni, Grace |url=https://ratings.fide.com/profile/10000313 |access-date=2024-04-13 |website=ratings.fide.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ratings.fide.com/profile/10000313 "Kigeni, Grace"]. ''ratings.fide.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Will Uganda chess change from pawn to queen like Mutesi? |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/will-uganda-chess-change-from-pawn-to-queen-like-mutesi--1670750 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/will-uganda-chess-change-from-pawn-to-queen-like-mutesi--1670750 "Will Uganda chess change from pawn to queen like Mutesi?"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=CHESS: Uganda starts in high gear |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-14 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=The First World Computer Chess Championship (Stockholm, 1974)|date=1975|work=Computer Chess|pages=179–189|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|access-date=2024-04-14|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|isbn=978-0-12-517250-9|url-access=subscription}}{{Citation|title=The First World Computer Chess Championship (Stockholm, 1974)|date=1975|work=Computer Chess|pages=179–189|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|access-date=2024-04-14|publisher=Elsevier|doi=10.1016/b978-0-12-517250-9.50016-3|isbn=978-0-12-517250-9|url-access=subscription}}
</ref> Era yeetaba mu mpaka za Kawuma Open Chess Championship mwe yafunira ekifo ekyokusatu n’obubonero 5.<ref>{{Cite web |title=Emojong lifts Kawuma Open |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-14 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Life |first=Tsogo Sun Moves for |date=2015-01-12 |title=Elijah Emojong reigns supreme at Kawuma open |url=https://movesforlifeblog.wordpress.com/2015/01/12/elijah-emojong-reigns-supreme-at-kawuma-open/ |access-date=2024-04-14 |website=Moves for Life Blog |language=en}}</ref>
Mu 2016, Kigeni yali mu ttiimu y’abakazi eyakiikirira Uganda mu [[:en:42nd_Chess_Olympiad|mpaka za Chess Olympiad ez’omulundi ogwa 42]] e Baku mu [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]].<ref name="newvision.co.ug">{{Cite web |title=Uganda flags off 42nd chess Olympiad team |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined "Uganda flags off 42nd chess Olympiad team"]. ''New Vision''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Four Ugandan ladies for the 2016 Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2016-09-25 |title=Chess ace Kabengano attains Women Candidate Master Title |url=http://kawowo.com/2016/09/25/chess-ace-kabengano-attains-women-candidate-master-title/ |access-date=2024-04-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda to field full team at World Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref name="365chess.com">{{Cite web |title=Grace Kigeni chess games - 365Chess.com |url=https://www.365chess.com/players/Grace_Kigeni |access-date=2024-04-14 |website=www.365chess.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.365chess.com/players/Grace_Kigeni "Grace Kigeni chess games - 365Chess.com"]. ''www.365chess.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Olympiad Women 2016 2016 - 365Chess.com Tournaments |url=https://www.365chess.com/tournaments/Olympiad_Women_2016_2016/41704 |access-date=2024-04-14 |website=www.365chess.com}}</ref> Yali muwandiisi wa Chess mu [[New Vision (olupapula lw'amawulire)|New Vision]] era omuko gwe gwalina omutwe "Learn Chess with Chess with Grace Kigeni".<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |title=Chess Star Ssegwanyi further improves |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda gets off to flying start at Baku Chess Olympiad |url=https://www.newvision.co.ug/articledetails/undefined |access-date=2024-04-13 |website=New Vision |language=en}}</ref> Yakulembera ttiimu ya Uganda ey'abakazi eyeetabye mu mpaka za African Individual Championships eza 2016 ezategekebwa mu [[Kampala]], Uganda.<ref>{{Cite web |last=Shabazz |first=Daaim |date=2016-07-11 |title=2016 African Individual Championships (Kampala, Uganda) |url=https://www.thechessdrum.net/blog/2016/07/11/2016-african-individual-championships-kampala-uganda/ |access-date=2024-04-13 |website=The Chess Drum |language=en-US}}</ref>
Mu 2017, Kigeni yeetaba mu mpaka za Uganda Open Chess Championship ezaabadde ku Forest Cottages e Bukoto. Abeetaba mu mpaka zino baava mu nsi za [[Burundi]], [[Eritrea]], [[Kenya]], [[Namibia]], [[South Sudan]] ne [[Zambia]]<ref>{{Cite web |last=Malinga |first=Marion |date=2017-11-08 |title=It is full house as the Uganda Open takes center stage |url=http://kawowo.com/2017/11/08/full-house-uganda-open-takes-center-stage/ |access-date=2024-04-13 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
Mu 2018, Kigeni yali mmemba wa ttiimu ya Tokyo Bilingial Chess Club (TBCC) Team D eyeetaba mu mpaka za Japan Club Championship eza 2018 ezaaliwo okuva nga 23 okutuuka nga 24 Mutunda 2018 era nga zaategekebwa [[:en:Japan_Chess_Association|ekibiina kya Japan Chess Association]] (JCA).<ref>{{Cite web |date=2018-09-29 |title=2018 Club Championship TBCC Teams Results |url=http://tokyobilingualchessclub.jimdofree.com/2018/09/29/2018-club-championship-tbcc-teams-results/ |access-date=2024-04-14 |website=Tokyo Bilingual Chess Club |language=en-US}}</ref>
== Obulamu bwe ==
Kigeni yafumbirwa Kenneth Paul Sengendo.<ref>{{Cite web |date=2018-09-29 |title=2018 Club Championship TBCC Teams Results |url=http://tokyobilingualchessclub.jimdofree.com/2018/09/29/2018-club-championship-tbcc-teams-results/ |access-date=2024-04-14 |website=Tokyo Bilingual Chess Club |language=en-US}}</ref> Okwanjula kwabwe kwaliwo nga 6 Gatonya 2018 ku St. Francis, Makerere era abagenyi babaktyaliza ku Arirang restaurant.<ref>https://arirang-hotel.kampala-hotels-ug.com/en/</ref>
== Engule n’okusiimibwa ==
* Nile Special USPA Omukyala omuzannyi wa Chess owa 2015 ne 2016.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2016-04-30 |title=Golfer Otile crowned USPA best sports personality of 2015 |url=http://kawowo.com/2016/04/30/golfer-otile-crowned-uspa-best-sports-personality-of-2015/ |access-date=2024-04-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=2016-01-11 |title=Pugilist Kakembo takes USPA December 2015 best sports personality award |url=http://kawowo.com/2016/01/11/pugilist-kakembo-takes-uspa-december-2015-best-sports-personality-award/ |access-date=2024-04-14 |website=Kawowo Sports |language=en-US}}</ref>
* Nnantameggwa wa Uganda mu ggwanga lya Chess 2013.<ref name=":0">{{Cite web |date=2021-02-05 |title=Amoko leads women's team to chess Olympiad |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 |access-date=2024-04-13 |website=Monitor |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/other-sport/amoko-leads-women-s-team-to-chess-olympiad-1569160 "Amoko leads women's team to chess Olympiad"]. ''Monitor''. 2021-02-05<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-13</span></span>.</cite></ref><ref name=":8">{{Cite web |date=2014-01-06 |title=Ssegwanyi Tightens Grip On Chess Championship |url=https://chimpreports.com/15590-ssegwanyi-tightens-grip-on-chess-championship/ |access-date=2024-04-14 |website=ChimpReports |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://chimpreports.com/15590-ssegwanyi-tightens-grip-on-chess-championship/ "Ssegwanyi Tightens Grip On Chess Championship"]. ''ChimpReports''. 2014-01-06<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref><ref name=":9">{{Cite web |last=Staff |first=Variety News |date=2013-04-30 |title=Jamie's Mate |url=https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414081225/https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html |archive-date=2024-04-14 |access-date=2024-04-14 |website=Marianas Variety News & Views |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStaff2013">Staff, Variety News (2013-04-30). [https://web.archive.org/web/20240414081225/https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html "Jamie's Mate"]. ''Marianas Variety News & Views''. Archived from [https://www.mvariety.com/sports/localsports/jamies-mate/article_29b80631-c068-560f-a55a-618d3af7c20d.html the original] on 2024-04-14<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-04-14</span></span>.</cite></ref>
== Laba ne ==
* [[Phiona Mutesi]]
* [[Namaganda Christine|Christine Namaganda]]
* [[:en:Uganda_Chess_Federation|Ekibiina kya Uganda Chess Federation]]
* [[Ivy Claire Amoko|Omuyimbi Ivy Claire Amoko]]
* [[Arthur Ssegwanyi]]
* [[Goretti Angolikin|Goretti Angolikin, omuwandiisi w’ebitabo]]
== Ebijuliziddwa ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=127570 Grace Kigeni Profile ku mukutu gwa Chessgames.com]
* [https://players.chessbase.com/en/player/Kigeni_Grace/127935 WFM Grace Kigeni ku Chessbase]
* [https://www.chess.com/players/grace-kigeni Grace Kigeni ku mukutu gwa chess.com]
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
danrlq90vu6yqzrdh8vgwxfxcr8pcis
Joy Cheptoyek
0
12834
46771
2026-04-03T07:32:50Z
Tamaledenisvalelian
10136
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1337404648|Joy Cheptoyek]]"
46771
wikitext
text/x-wiki
'''Joy Cheptoyek''' (yazaalibwa 15 Muzigo 2002) [[:en:Cross_country_runner|muddusi wa Uganda mu misinde emiwanvu n'okudduka emisinde mubuna byalo]] . Yakwata kyamukaaga mu kiromita 5 mu [[:en:2023_World_Athletics_Road_Running_Championships|mpaka z'ensi yonna eza 2023 World athletics Road Running Championships]] ate mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships|mpaka z'ensi yonna ez'emisinde mu 2025]] mu [[:en:10,000_metres|mmita ezisukka mu 10,000]] yakwata kyamusanvu . Omwaka ogwo, yafuuka nnantameggwa w’eggwanga lya Uganda cross country.<ref>{{Cite web |title=Joy Cheptoyek |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/joy-cheptoyek-14818058 |access-date=30 March 2024 |website=World Athletics}}</ref>
== Omulimu ==
Mu sebaaseka wa 2023, yadduka emisinde gya mmita 10,000 egy’obuntu mu [[:en:Hengelo|Hengelo]], n’adduka obudde bwa 32:09.52.<ref>{{Cite web |last=Conrad |first=Roy |date=5 June 2023 |title=Hengelo CT — Hassan Edges Toward Tokyo Form |url=https://trackandfieldnews.com/hengelo-ct-hassan-edges-toward-tokyo-form/ |access-date=30 March 2024 |website=Track and Field News}}</ref> Omwezi ogwaddako, yadduka obudde obupya obubwe obusinga obulungi obwa 15:24.88 mu mmita 5000, mu [[:en:Nairobi|kibuga Nairobi]].<ref>{{Cite web |date=7 July 2023 |title=Trials For World Athletics Championships Budapest 2023 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7194024?eventId=10229514 |access-date=30 March 2024 |website=World Athletics}}</ref>
Mu museneene wa 2023, yamalira mu kyamukaaga mu kiromita 5 mu [[:en:World_Road_Running_Championships|mpaka z’ensi yonna ez’okudduka ku nguudo]] e [[Riga]], mu likodi y’eggwanga lya Uganda eya 14:50.<ref>{{Cite web |last=Mugambi |first=Martin |date=1 January 2024 |title=Chebet makes history as Cheptoyek narrowly misses Podium |url=https://thetouchlinesports.com/beatrice-chebet-makes-history-in-barcelona-ugandas-cheptoyek-narrowly-misses-the-podium/ |access-date=30 March 2024 |website=The Touchline Sports}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Joy Cheptoyek sets 5km National Record in Riga |url=https://sports.mtn.co.ug/2023/10/03/joy-cheptoyek-sets-5km-national-record-in-riga/ |access-date=30 March 2024 |website=Sports.mtn.co.ug}}</ref>
Mu Gatonya wa 2024, mu misinde gya [[:en:2024_10K_Valencia_Ibercaja|Valencia Ibercaja 10k]] yadduka likodi empya ng'omuntu n’eggwanga eya 30:03.<ref>{{cite news|title=Ngetich smashes world 10km record with 28:46 in Valencia|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-label-road-races/news/agnes-ngetich-world-10km-record-2846-valencia|website=World Athletics|author=Emeterio Valiente|date=14 January 2024|accessdate=30 March 2024}}</ref>
Mu Mugulansigo wa 2024, yalondebwa okugenda mu misinde gya <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/World_Cross_Country_Championships" rel="mw:ExtLink" title="World Cross Country Championships" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="106">World Cross Country Championships</a> e Serbia.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=27 March 2024 |title=Uganda presents solid team for 2024 World Cross Country Championships in Serbia |url=https://kawowo.com/2024/03/27/uganda-presents-solid-team-to-2024-world-cross-country-championships-in-serbia/ |access-date=30 March 2024 |website=Kawowo}}</ref> Yalondebwa okudduka emisinde gya mmita 5000 mu [[:en:Athletics_at_the_2024_Summer_Olympics_–_Women's_5000_metres|mizannyo gya Olympics egy'omusana mu 2024]] e [[Paris]] mu Muwafu 2024 kyokka teyavuganya.<ref>{{Cite web |date=5 August 2024 |title=Women's 5000m Results - Paris Olympic Games 2024 Athletics |url=https://www.watchathletics.com/page/5826/women-s-5000m-results-paris-olympic-games-2024-athletics |access-date=8 September 2024 |website=Watch Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 August 2024 |title=Debutante Cheptoyek to lead team Uganda’s medal campaign |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/debutante-cheptoyek-to-lead-team-uganda-s-medal-campaign--4710054 |access-date=30 July 2025 |website=ntv.co.ug}}</ref>
Mu March 2025, yadduka emisinde gya 1:08.00 egy’ekitundu mu [[:en:Málaga|kibuga Málaga]], Spain.<ref>{{Cite web |date=23 March 2025 |title=TotalEnergies Medio Maratón de Málaga |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7220619?eventId=10229541 |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 March 2025 |title=Joy Cheptoyek Clinches Third Place in Spanish Half Marathon |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-joy-cheptoyek-clinches-third-place-in-spanish-half-marathon |access-date=30 July 2025 |website=ugandaradionetwork}}</ref> Mu Muzigo 2025, yawangula kiromita ezisukka mu 10 ku luguudo mu [[Tokyo]], Japan mu ddakiika 30:22.<ref>{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Tokyo: Speed: Race |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7224940?eventId=10229537 |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Nyaga and Kibet among winners as records fall in Tokyo |url=https://worldathletics.org/news/report/nyaga-kibet-yimer-cheptoyek-tokyo-speed-race |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref> Mu Kasambula 2025, yadduka esawa empya egy’obuntu mu misinde gya mmita 10,000 ku misinde gya 30:41.95 mu kibuga Nairobi ekya Kenya.<ref>{{Cite web |date=22 July 2025 |title=Trials for World Athletics Championships Tokyo 2025 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7217355?eventId=10229521 |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref> Mu Mutunda 2025, yavuganya mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships_–_Women's_10,000_metres|misinde gya mmita 10,0000 egy'abakazi]] mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships|mpaka z'ensi yonna eza 2025]] e Tokyo, n'akwata kyamusanvu okutwalira awamu.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229521 |access-date=25 September 2025 |website=World Athletics}}</ref> Era yali yatuuka ku fayinolo mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships_–_Women's_5000_metres|misinde gy'abakazi egya mmita 5000]].<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229514 |access-date=25 September 2025 |website=World Athletics}}</ref>
Cheptoyek yawangula empaka z'eggwanga eza Uganda eza cross country e Mbale mu November 2025.<ref>{{Cite web |date=17 November 2025 |title=Pride in 2025 after Cheptoyek, Kibet Mbale dominance |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/athletics/pride-in-2025-after-cheptoyek-kibet-mbale-dominance-5267696# |access-date=9 January 2026 |website=Monitor.co.ug}} </ref> Mu Gatonyta 2026, yakakasibwa mu ttiimu ya Uganda mu mpaka za [[:en:2026_World_Athletics_Cross_Country_Championships|World Athletics Cross Country Championships eza 2026]] e [[:en:Tallahassee|Tallahassee]], gye yawangula omudaali gwa ffeeza mu mpaka z'abakazi abakulu n'afuuka Uganda asoose okuwangula emidaali egy'omuntu kinnoomu mu mpaka zino mu mpaka zino. Yawangudde n’omudaali gw’ekikomo ne Uganda mu mpaka za ttiimu mu mpaka zino.<ref>{{Cite web |date=2 January 2026 |title=Two-time champion Kiplimo to lead Ugandan team for WXC Tallahassee 26 |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-cross-country-championships/tallahassee26/news/news/ugandan-team-wxc-tallahassee-26 |access-date=3 January 2026 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 January 2026 |title=WXC Tallahassee 26 senior women's preview: new champion to be crowned |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-cross-country-championships/tallahassee26/news/preview/world-cross-tallahassee-26-senior-womens-preview |access-date=6 January 2026 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 January 2026 |title=Ngetich delivers masterclass to maintain Kenyan win streak in Tallahassee |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-cross-country-championships/tallahassee26/news/report/world-cross-tallahassee-26-senior-women |access-date=10 January 2026 |website=World Athletics}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
ppcbx1y989z9x2ms5z911y4uox5ii9e
46772
46771
2026-04-03T07:33:48Z
Tamaledenisvalelian
10136
added a wikilink #WUCUG26MUK
46772
wikitext
text/x-wiki
'''Joy Cheptoyek''' (yazaalibwa 15 Muzigo 2002) [[:en:Cross_country_runner|muddusi wa Uganda mu misinde emiwanvu n'okudduka emisinde mubuna byalo]] . Yakwata kyamukaaga mu kiromita 5 mu [[:en:2023_World_Athletics_Road_Running_Championships|mpaka z'ensi yonna eza 2023 World athletics Road Running Championships]] ate mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships|mpaka z'ensi yonna ez'emisinde mu 2025]] mu [[:en:10,000_metres|mmita ezisukka mu 10,000]] yakwata kyamusanvu . Omwaka ogwo, yafuuka nnantameggwa w’eggwanga lya Uganda cross country.<ref>{{Cite web |title=Joy Cheptoyek |url=https://worldathletics.org/athletes/uganda/joy-cheptoyek-14818058 |access-date=30 March 2024 |website=World Athletics}}</ref>
== Omulimu ==
Mu sebaaseka wa 2023, yadduka emisinde gya mmita 10,000 egy’obuntu mu [[:en:Hengelo|Hengelo]], n’adduka obudde bwa 32:09.52.<ref>{{Cite web |last=Conrad |first=Roy |date=5 June 2023 |title=Hengelo CT — Hassan Edges Toward Tokyo Form |url=https://trackandfieldnews.com/hengelo-ct-hassan-edges-toward-tokyo-form/ |access-date=30 March 2024 |website=Track and Field News}}</ref> Omwezi ogwaddako, yadduka obudde obupya obubwe obusinga obulungi obwa 15:24.88 mu mmita 5000, mu [[:en:Nairobi|kibuga Nairobi]].<ref>{{Cite web |date=7 July 2023 |title=Trials For World Athletics Championships Budapest 2023 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7194024?eventId=10229514 |access-date=30 March 2024 |website=World Athletics}}</ref>
Mu museneene wa 2023, yamalira mu kyamukaaga mu kiromita 5 mu [[:en:World_Road_Running_Championships|mpaka z’ensi yonna ez’okudduka ku nguudo]] e [[Riga]], mu likodi y’eggwanga lya Uganda eya 14:50.<ref>{{Cite web |last=Mugambi |first=Martin |date=1 January 2024 |title=Chebet makes history as Cheptoyek narrowly misses Podium |url=https://thetouchlinesports.com/beatrice-chebet-makes-history-in-barcelona-ugandas-cheptoyek-narrowly-misses-the-podium/ |access-date=30 March 2024 |website=The Touchline Sports}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Joy Cheptoyek sets 5km National Record in Riga |url=https://sports.mtn.co.ug/2023/10/03/joy-cheptoyek-sets-5km-national-record-in-riga/ |access-date=30 March 2024 |website=Sports.mtn.co.ug}}</ref>
Mu Gatonya wa 2024, mu misinde gya [[:en:2024_10K_Valencia_Ibercaja|Valencia Ibercaja 10k]] yadduka likodi empya ng'omuntu n’eggwanga eya 30:03.<ref>{{cite news|title=Ngetich smashes world 10km record with 28:46 in Valencia|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-label-road-races/news/agnes-ngetich-world-10km-record-2846-valencia|website=World Athletics|author=Emeterio Valiente|date=14 January 2024|accessdate=30 March 2024}}</ref>
Mu Mugulansigo wa 2024, yalondebwa okugenda mu misinde gya <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/World_Cross_Country_Championships" rel="mw:ExtLink" title="World Cross Country Championships" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="106">World Cross Country Championships</a> e Serbia.<ref>{{Cite web |last=Isabirye |first=David |date=27 March 2024 |title=Uganda presents solid team for 2024 World Cross Country Championships in Serbia |url=https://kawowo.com/2024/03/27/uganda-presents-solid-team-to-2024-world-cross-country-championships-in-serbia/ |access-date=30 March 2024 |website=Kawowo}}</ref> Yalondebwa okudduka emisinde gya mmita 5000 mu [[:en:Athletics_at_the_2024_Summer_Olympics_–_Women's_5000_metres|mizannyo gya Olympics egy'omusana mu 2024]] e [[Paris]] mu Muwafu 2024 kyokka teyavuganya.<ref>{{Cite web |date=5 August 2024 |title=Women's 5000m Results - Paris Olympic Games 2024 Athletics |url=https://www.watchathletics.com/page/5826/women-s-5000m-results-paris-olympic-games-2024-athletics |access-date=8 September 2024 |website=Watch Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 August 2024 |title=Debutante Cheptoyek to lead team Uganda’s medal campaign |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/debutante-cheptoyek-to-lead-team-uganda-s-medal-campaign--4710054 |access-date=30 July 2025 |website=ntv.co.ug}}</ref>
Mu March 2025, yadduka emisinde gya 1:08.00 egy’ekitundu mu [[:en:Málaga|kibuga Málaga]], Spain.<ref>{{Cite web |date=23 March 2025 |title=TotalEnergies Medio Maratón de Málaga |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7220619?eventId=10229541 |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 March 2025 |title=Joy Cheptoyek Clinches Third Place in Spanish Half Marathon |url=https://ugandaradionetwork.net/story/-joy-cheptoyek-clinches-third-place-in-spanish-half-marathon |access-date=30 July 2025 |website=ugandaradionetwork}}</ref> Mu Muzigo 2025, yawangula kiromita ezisukka mu 10 ku luguudo mu [[Tokyo]], Japan mu ddakiika 30:22.<ref>{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Tokyo: Speed: Race |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7224940?eventId=10229537 |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Nyaga and Kibet among winners as records fall in Tokyo |url=https://worldathletics.org/news/report/nyaga-kibet-yimer-cheptoyek-tokyo-speed-race |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref> Mu Kasambula 2025, yadduka esawa empya egy’obuntu mu misinde gya mmita 10,000 ku misinde gya 30:41.95 mu kibuga Nairobi ekya Kenya.<ref>{{Cite web |date=22 July 2025 |title=Trials for World Athletics Championships Tokyo 2025 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7217355?eventId=10229521 |access-date=30 July 2025 |website=World Athletics}}</ref> Mu Mutunda 2025, yavuganya mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships_–_Women's_10,000_metres|misinde gya mmita 10,0000 egy'abakazi]] mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships|mpaka z'ensi yonna eza 2025]] e Tokyo, n'akwata kyamusanvu okutwalira awamu.<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229521 |access-date=25 September 2025 |website=World Athletics}}</ref> Era yali yatuuka ku fayinolo mu [[:en:2025_World_Athletics_Championships_–_Women's_5000_metres|misinde gy'abakazi egya mmita 5000]].<ref>{{Cite web |date=18 September 2025 |title=World Athletics Championships, Tokyo 2025 |url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229514 |access-date=25 September 2025 |website=World Athletics}}</ref>
Cheptoyek yawangula empaka z'eggwanga eza Uganda eza cross country e Mbale mu November 2025.<ref>{{Cite web |date=17 November 2025 |title=Pride in 2025 after Cheptoyek, Kibet Mbale dominance |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/athletics/pride-in-2025-after-cheptoyek-kibet-mbale-dominance-5267696# |access-date=9 January 2026 |website=Monitor.co.ug}} </ref> Mu Gatonya 2026, yakakasibwa mu ttiimu ya Uganda mu mpaka za [[:en:2026_World_Athletics_Cross_Country_Championships|World Athletics Cross Country Championships eza 2026]] e [[:en:Tallahassee|Tallahassee]], gye yawangula omudaali gwa ffeeza mu mpaka z'abakazi abakulu n'afuuka Uganda asoose okuwangula emidaali egy'omuntu kinnoomu mu mpaka zino mu mpaka zino. Yawangudde n’omudaali gw’ekikomo ne Uganda mu mpaka za ttiimu mu mpaka zino.<ref>{{Cite web |date=2 January 2026 |title=Two-time champion Kiplimo to lead Ugandan team for WXC Tallahassee 26 |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-cross-country-championships/tallahassee26/news/news/ugandan-team-wxc-tallahassee-26 |access-date=3 January 2026 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 January 2026 |title=WXC Tallahassee 26 senior women's preview: new champion to be crowned |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-cross-country-championships/tallahassee26/news/preview/world-cross-tallahassee-26-senior-womens-preview |access-date=6 January 2026 |website=World Athletics}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 January 2026 |title=Ngetich delivers masterclass to maintain Kenyan win streak in Tallahassee |url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-cross-country-championships/tallahassee26/news/report/world-cross-tallahassee-26-senior-women |access-date=10 January 2026 |website=World Athletics}}</ref>
== Ebijuliziddwa ==
i4szm4shcabkd04w7ut924losigk1ia
Olukalala lw'abazannyi ba Uganda abakyala Twenty20 International cricketers
0
12835
46774
2026-04-03T08:21:25Z
Tamaledenisvalelian
10136
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1333090017|List of Uganda women Twenty20 International cricketers]]"
46774
wikitext
text/x-wiki
Luno '''lukalala lw'abakyala ba Uganda abazannyi ba cricket mu Twenty20''' '''international'''. A Twenty20 International muzanyo [[:en:Cricket|gwa cricket]] ogw’ensi yonna wakati wa ttiimu bbiri ezikiikirira. Empaka z’ensi yonna [[:en:Twenty20|eza Twenty20]] zizannyibwa wansi w’amateeka ga cricket ya Twenty20. Mu Kifuumuulampawu 2018, [[:en:International_Cricket_Council|olukiiko lwa Cricket olw’ensi yonna]] (ICC) lwawa emipiira gy’abakazi egya [[:en:Twenty20|Twenty20]] egyazannyibwa wakati wa [[:en:List_of_International_Cricket_Council_members|ttiimu za mmemba]] okuva nga 1 July 2018 okudda waggulu ekifo ekijjuvu eky’ensi yonna. <ref name="status">{{Cite web |title=All T20I matches to get international status |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |access-date=25 June 2019 |website=International Cricket Council}}</ref> Ttiimu ya Uganda ey'abakazi yasooka mu mpaka za Twenty20 International nga 7 July bwe yattunka ne Scotland e [[:en:VRA_Cricket_Ground|Amstelveen]] mu mpaka za [[:en:2018_ICC_Women's_World_Twenty20_Qualifier|ICC Women's World Twenty20 Qualifier eza 2018]] .
Olukalala luno lutegekeddwa mu nsengeka buli muzannyi gye yawanguddemu [[:en:First_cap|omupiira gwe ogwasoose ogwa Twenty20]] . Abazannyi abasoba mu omu gye yawangudde ekikopo kye ekya Twenty20 ekisoose mu mupiira gwe gumu, bawandiikibwa mu nnyiriri okusinziira ku mannya g’ekika.
== Ekisumuluzo ==
{|
| valign="top" style="width:26%" |'''Okutwaaliza awamu'''
* ‡ – [[Captain (cricket)|Kapiteeni]]
* † – [[Wicket-keeper|Omukwasi wa wicket]]
* '''Ekisooka''' – Omwaka gw’okusooka
* '''Ekisembayo''' – Omwaka gw’omuzannyo ogusembyeyo
* '''Mat''' – Omuwendo gw’emipiira egyazannyiddwa
| valign="top" style="width:25%" | '''[[:en:Batting_(cricket)|Okukuba omupiira]]'''
* '''Emisinde''' – [[:en:Run_(cricket)|Emisinde egyateebwa]] mu bulamu
* '''HS''' – Obukodyo obusinga obunene
* '''Avg''' – [[:en:Batting_average_(cricket)|Emisinde egyateebeddwa buli kugobwa]]
* '''*''' – Batsman yasigadde [[:en:Not_out_(cricket)|nga tafulumye]]
* '''50''' – [[:en:List_of_cricket_terms#H|Ekitundu ky’ekyasa]] ekyatebebwa
* '''100''' – [[:en:Century_(cricket)|Ebyasa]] ebiteebeddwa
| valign="top" style="width:25%" | '''[[:en:Bowling_(cricket)|Bowling]]'''
* '''Wkt''' – [[:en:Wicket#Dismissing_a_batsman|Wickets]] ezitwaliddwa mu career
* '''BBI''' – [[:en:List_of_cricket_terms#B|Bowling esinga mu innings]]
* '''Ave''' – [[:en:Bowling_average|Emisinde gya wakati buli wicket]]
| valign="top" style="width:24%" | '''[[:en:Fielding_(cricket)|Okutayiza]]'''
* '''Ca''' – [[:en:Caught_(cricket)|Egyakwatibwa]]
* '''St''' – [[:en:Stumped|Ebikonge]] ebikoseddwa
|}
== Abazannyi ==
''Ebibalo bituufu okunsinzira mu naku za 30 November 2025.''<ref>{{Cite web |title=Uganda – Twenty20 International Caps |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/caps.html?country=34;class=10 |access-date=21 April 2023 |publisher=ESPNCricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda women – Twenty20 International Batting Averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting.html?class=10;id=3718;type=team |access-date=21 April 2023 |publisher=ESPNCricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda women – Twenty20 International Bowling Averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/bowling.html?class=10;id=3718;type=team |access-date=21 April 2023 |publisher=ESPNCricinfo}}</ref>
{| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center; font-size:100%"
|+Uganda women T20I cricketers
|- align="center"
! colspan="5" class="unsortable" scope="col" |General
! colspan="5" class="unsortable" scope="col" |Batting
! colspan="4" class="unsortable" scope="col" |Bowling
! colspan="2" class="unsortable" scope="col" |Fielding
! rowspan="2" class="unsortable" scope="col" |Ref
|- align="center"
! scope="col" |No.
! scope="col" |Name
! scope="col" |First
! scope="col" |Last
! scope="col" |Mat
! scope="col" |Runs
! scope="col" |HS
! scope="col" |50
! scope="col" |100
! scope="col" |Avg
! scope="col" |Balls
! scope="col" |Wkt
! scope="col" |BBI
! scope="col" |Ave
! scope="col" |Ca
! scope="col" |St
|- align="center"
|1
! scope="row" |Joyce Apio
|2018
|2019
|13
|18
|9*
|0
|0
|3.60
|186
|14
|4/2
|7.57
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Joyce Apio |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119475.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|2
! scope="row" |Concy Aweko‡
|2018
|2025
|115
|157
|22*
|0
|0
|6.03
|2,583
|139
|4/6
|11.86
|29
|0
|<ref>{{Cite web |title=Concy Aweko |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/383879.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|3
! scope="row" |Kevin Awino‡†
|2018
|2025
|109
|1,014
|95*
|3
|0
|15.36
|–
|–
|–
|–
|47
|28
|<ref>{{Cite web |title=Kevin Awino |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119473.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|4
! scope="row" |Gertrude Candiru[a]
|2018
|2018
|5
|69
|43*
|0
|0
|23.00
|90
|4
|2/11
|18.75
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Gertrude Chandiru |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119463.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|5
! scope="row" |Saidati Kemigisha
|2018
|2018
|2
|7
|7
|0
|0
|3.50
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Saidati Kemigisha |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119472.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|6
! scope="row" |Janet Mbabazi‡
|2018
|2025
|119
|1,545
|63*
|2
|0
|16.09
|1,861
|120
|4/12
|12.30
|42
|0
|<ref>{{Cite web |title=Janet Mbabazi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119460.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|7
! scope="row" |Rita Musamali‡
|2018
|2025
|125
|1,607
|103*
|2
|1
|21.42
|562
|24
|3/11
|21.75
|41
|0
|<ref>{{Cite web |title=Rita Musamali |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119464.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|8
! scope="row" |Franklin Najjumba
|2018
|2022
|16
|114
|26*
|0
|0
|12.66
|102
|3
|1/13
|27.33
|5
|0
|<ref>{{Cite web |title=Franklin Najjumba |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/272011.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|9
! scope="row" |Immaculate Nakisuuyi‡
|2018
|2025
|107
|1,531
|68*
|2
|0
|20.14
|1,231
|65
|4/15
|15.49
|30
|0
|<ref>{{Cite web |title=Immaculate Nakisuuyi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119461.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|10
! scope="row" |Carol Namugenyi
|2018
|2018
|5
|2
|2*
|0
|0
|2.00
|84
|1
|1/1
|57.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Carol Namugenyi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/272018.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|11
! scope="row" |Racheal Ntono†‡
|2018
|2021
|16
|115
|25
|0
|0
|7.18
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Racheal Ntono |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119470.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|12
! scope="row" |Mary Nalule
|2018
|2018
|1
|3
|3
|0
|0
|3.00
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Mary Nalule |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119468.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|13
! scope="row" |Stephani Nampiina
|2018
|2025
|104
|1,113
|51
|1
|0
|16.86
|689
|47
|6/8
|13.08
|30
|0
|<ref>{{Cite web |title=Stephani Nampiina |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119469.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|14
! scope="row" |Prico Nakitende
|2018
|2018
|1
|1
|1
|0
|0
|1.00
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Prico Nakitende |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1150579.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|15
! scope="row" |Naome Bagenda
|2019
|2022
|22
|183
|34
|0
|0
|12.20
|–
|–
|–
|–
|8
|0
|<ref>{{Cite web |title=Naome Bagenda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119465.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|16
! scope="row" |Damalie Busingye
|2019
|2019
|11
|172
|65*
|1
|0
|19.11
|92
|5
|3/19
|17.80
|2
|0
|<ref>{{Cite web |title=Damalie Busingye |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179935.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|17
! scope="row" |Evelyn Anyipo
|2019
|2025
|60
|96
|17*
|0
|0
|5.33
|1,015
|47
|4/1
|16.40
|14
|0
|<ref>{{Cite web |title=Evelyn Anyipo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179937.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|18
! scope="row" |Sarah Walaza
|2019
|2025
|34
|33
|10
|0
|0
|3.00
|485
|17
|3/6
|25.70
|5
|0
|<ref>{{Cite web |title=Sarah Walaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1180468.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|19
! scope="row" |Prosscovia Alako
|2019
|2025
|84
|1,037
|116
|1
|2
|15.95
|72
|2
|1/7
|26.50
|20
|0
|<ref>{{Cite web |title=Prosscovia Alako |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189310.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|20
! scope="row" |Esther Iloku†
|2019
|2025
|53
|697
|49
|0
|0
|15.84
|–
|–
|–
|–
|6
|3
|<ref>{{Cite web |title=Esther Iloku |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189313.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|21
! scope="row" |Maria Kagoya†
|2019
|2019
|4
|2
|2*
|0
|0
|–
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Maria Kagoya |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179936.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|22
! scope="row" |Susan Kakai
|2019
|2022
|12
|20
|10*
|0
|0
|6.66
|70
|5
|2/1
|7.80
|2
|0
|<ref>{{Cite web |title=Susan Kakai |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189310.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|23
! scope="row" |Christine Anayo
|2019
|2019
|4
|1
|1*
|0
|0
|–
|24
|1
|1/4
|12.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Christine Anayo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189311.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|24
! scope="row" |Mildred Anyigo
|2019
|2019
|5
|–
|–
|–
|–
|–
|47
|5
|3/1
|6.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Mildred Anyigo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189309.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|25
! scope="row" |Gloria Obukor
|2019
|2024
|22
|319
|72
|0
|0
|18.76
|54
|0
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Gloria Obukor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189308.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|26
! scope="row" |Irene Alumo
|2021
|2023
|31
|28
|21*
|0
|0
|4.00
|590
|31
|3/3
|13.00
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Irene Alumo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1276640.html |access-date=9 September 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|27
! scope="row" |Patricia Malemikia
|2021
|2025
|26
|27
|16
|0
|0
|4.50
|439
|20
|5/6
|15.55
|4
|0
|<ref>{{Cite web |title=Patricia Malemikia |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179939.html |access-date=12 September 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|28
! scope="row" |Sarah Akiteng
|2022
|2025
|71
|13
|4
|0
|0
|1.85
|1,474
|66
|5/14
|16.80
|14
|0
|<ref>{{Cite web |title=Sarah Akiteng |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311480.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|29
! scope="row" |Leona Babirye
|2022
|2022
|11
|57
|20
|0
|0
|5.18
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Leona Babirye |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311471.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|30
! scope="row" |Phiona Kulume
|2022
|2025
|58
|226
|20*
|0
|0
|9.82
|408
|20
|6/11
|16.70
|9
|0
|<ref>{{Cite web |title=Phiona Kulume |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311473.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|31
! scope="row" |Rita Nyangendo
|2022
|2022
|13
|69
|18
|0
|0
|8.62
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Rita Nyangendo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311474.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|32
! scope="row" |Shakirah Sadick
|2022
|2025
|8
|37
|16
|0
|0
|9.25
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Shakirah Sadick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311479.html |access-date=23 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|33
! scope="row" |Mohammed Jimia†
|2022
|2024
|6
|62
|24
|0
|0
|10.33
|–
|–
|–
|–
|4
|2
|<ref>{{Cite web |title=Mohammed Jimia |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311472.html |access-date=25 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|34
! scope="row" |Malisa Ariokot
|2023
|2025
|41
|177
|24*
|0
|0
|11.06
|237
|8
|3/14
|24.37
|7
|0
|<ref>{{Cite web |title=Malisa Ariokot |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1349098.html |access-date=11 June 2023 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|35
! scope="row" |Lorna Anyait
|2023
|2024
|23
|30
|8*
|0
|0
|6.00
|444
|15
|3/19
|19.06
|8
|0
|<ref>{{Cite web |title=Lorna Anyait |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1349100.html |access-date=11 June 2023 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|36
! scope="row" |Asumin Akurut
|2024
|2024
|5
|4
|2*
|0
|0
|1.00
|44
|3
|2/6
|5.66
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Asumin Akurut |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/asumin-akurut-1435501 |access-date=5 May 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|37
! scope="row" |Immaculate Nandera
|2024
|2024
|2
|–
|–
|–
|–
|–
|42
|1
|1/22
|36.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Immaculate Nandera |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/immaculate-nandera-1423774 |access-date=5 May 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|38
! scope="row" |Patricia Timong
|2024
|2024
|3
|25
|22
|0
|0
|12.50
|60
|8
|4/4
|4.37
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Patricia Timong |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/patricia-timong-1435500 |access-date=5 May 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|39
! scope="row" |Irene Mutoni
|2025
|2025
|12
|2
|2*
|0
|0
|–
|198
|11
|3/10
|14.72
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Irene Mutoni |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/irene-mutoni-1476210 |access-date=16 March 2025 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|40
! scope="row" |Kevin Amuge
|2025
|2025
|20
|1
|1
|0
|0
|0.33
|378
|27
|5/19
|10.11
|4
|0
|<ref>{{Cite web |title=Kevin Amuge |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kevin-amuge-1488305 |access-date=13 June 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|41
! scope="row" |Sarah Tino
|2025
|2025
|8
|–
|–
|–
|–
|–
|168
|9
|3/20
|13.77
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Sarah Tino |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/sarah-tino-1488311 |access-date=13 June 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|42
! scope="row" |Teddy Oyella
|2025
|2025
|3
|–
|–
|–
|–
|–
|72
|5
|4/19
|7.40
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Teddy Oyella |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/teddy-oyella-1488307 |access-date=13 June 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|43
! scope="row" |Naume Amongin
|2025
|2025
|7
|5
|3*
|0
|0
|5.00
|126
|6
|3/12
|11.50
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Naume Amongin |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/naume-amongin-1500775 |access-date=6 September 2025 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|}
== Ebiwandiiko ==
== Ebijuliziddwa ==
dzkt6k5b8v4g0udas6u0pv6pc7sbwoc
46775
46774
2026-04-03T08:22:52Z
Tamaledenisvalelian
10136
added a wikilink #WUCUG26MUK
46775
wikitext
text/x-wiki
Luno '''lukalala lw'abakyala ba Uganda abazannyi ba cricket mu Twenty20''' '''international'''. A Twenty20 International muzanyo [[:en:Cricket|gwa cricket]] ogw’ensi yonna wakati wa ttiimu bbiri ezikiikirira. Empaka z’ensi yonna [[:en:Twenty20|eza Twenty20]] zizannyibwa wansi w’amateeka ga cricket ya Twenty20. Mu Kifuumuulampawu 2018, [[:en:International_Cricket_Council|olukiiko lwa Cricket olw’ensi yonna]] (ICC) lwawa emipiira gy’abakazi egya [[:en:Twenty20|Twenty20]] egyazannyibwa wakati wa [[:en:List_of_International_Cricket_Council_members|ttiimu za mmemba]] okuva nga 1 July 2018 okudda waggulu ekifo ekijjuvu eky’ensi yonna.<ref name="status">{{Cite web |title=All T20I matches to get international status |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |access-date=25 June 2019 |website=International Cricket Council}}</ref> Ttiimu ya Uganda ey'abakazi yasooka mu mpaka za Twenty20 International nga 7 July bwe yattunka ne Scotland e [[:en:VRA_Cricket_Ground|Amstelveen]] mu mpaka za [[:en:2018_ICC_Women's_World_Twenty20_Qualifier|ICC Women's World Twenty20 Qualifier eza 2018]] .
Olukalala luno lutegekeddwa mu nsengeka buli muzannyi gye yawanguddemu [[:en:First_cap|omupiira gwe ogwasoose ogwa Twenty20]] . Abazannyi abasoba mu omu gye yawangudde ekikopo kye ekya Twenty20 ekisoose mu mupiira gwe gumu, bawandiikibwa mu nnyiriri okusinziira ku mannya g’ekika.
== Ekisumuluzo ==
{|
| valign="top" style="width:26%" |'''Okutwaaliza awamu'''
* ‡ – [[Captain (cricket)|Kapiteeni]]
* † – [[Wicket-keeper|Omukwasi wa wicket]]
* '''Ekisooka''' – Omwaka gw’okusooka
* '''Ekisembayo''' – Omwaka gw’omuzannyo ogusembyeyo
* '''Mat''' – Omuwendo gw’emipiira egyazannyiddwa
| valign="top" style="width:25%" | '''[[:en:Batting_(cricket)|Okukuba omupiira]]'''
* '''Emisinde''' – [[:en:Run_(cricket)|Emisinde egyateebwa]] mu bulamu
* '''HS''' – Obukodyo obusinga obunene
* '''Avg''' – [[:en:Batting_average_(cricket)|Emisinde egyateebeddwa buli kugobwa]]
* '''*''' – Batsman yasigadde [[:en:Not_out_(cricket)|nga tafulumye]]
* '''50''' – [[:en:List_of_cricket_terms#H|Ekitundu ky’ekyasa]] ekyatebebwa
* '''100''' – [[:en:Century_(cricket)|Ebyasa]] ebiteebeddwa
| valign="top" style="width:25%" | '''[[:en:Bowling_(cricket)|Bowling]]'''
* '''Wkt''' – [[:en:Wicket#Dismissing_a_batsman|Wickets]] ezitwaliddwa mu career
* '''BBI''' – [[:en:List_of_cricket_terms#B|Bowling esinga mu innings]]
* '''Ave''' – [[:en:Bowling_average|Emisinde gya wakati buli wicket]]
| valign="top" style="width:24%" | '''[[:en:Fielding_(cricket)|Okutayiza]]'''
* '''Ca''' – [[:en:Caught_(cricket)|Egyakwatibwa]]
* '''St''' – [[:en:Stumped|Ebikonge]] ebikoseddwa
|}
== Abazannyi ==
''Ebibalo bituufu okunsinzira mu naku za 30 November 2025.''<ref>{{Cite web |title=Uganda – Twenty20 International Caps |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/caps.html?country=34;class=10 |access-date=21 April 2023 |publisher=ESPNCricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda women – Twenty20 International Batting Averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting.html?class=10;id=3718;type=team |access-date=21 April 2023 |publisher=ESPNCricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda women – Twenty20 International Bowling Averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/bowling.html?class=10;id=3718;type=team |access-date=21 April 2023 |publisher=ESPNCricinfo}}</ref>
{| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center; font-size:100%"
|+Uganda women T20I cricketers
|- align="center"
! colspan="5" class="unsortable" scope="col" |General
! colspan="5" class="unsortable" scope="col" |Batting
! colspan="4" class="unsortable" scope="col" |Bowling
! colspan="2" class="unsortable" scope="col" |Fielding
! rowspan="2" class="unsortable" scope="col" |Ref
|- align="center"
! scope="col" |No.
! scope="col" |Name
! scope="col" |First
! scope="col" |Last
! scope="col" |Mat
! scope="col" |Runs
! scope="col" |HS
! scope="col" |50
! scope="col" |100
! scope="col" |Avg
! scope="col" |Balls
! scope="col" |Wkt
! scope="col" |BBI
! scope="col" |Ave
! scope="col" |Ca
! scope="col" |St
|- align="center"
|1
! scope="row" |Joyce Apio
|2018
|2019
|13
|18
|9*
|0
|0
|3.60
|186
|14
|4/2
|7.57
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Joyce Apio |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119475.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|2
! scope="row" |Concy Aweko‡
|2018
|2025
|115
|157
|22*
|0
|0
|6.03
|2,583
|139
|4/6
|11.86
|29
|0
|<ref>{{Cite web |title=Concy Aweko |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/383879.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|3
! scope="row" |Kevin Awino‡†
|2018
|2025
|109
|1,014
|95*
|3
|0
|15.36
|–
|–
|–
|–
|47
|28
|<ref>{{Cite web |title=Kevin Awino |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119473.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|4
! scope="row" |Gertrude Candiru[a]
|2018
|2018
|5
|69
|43*
|0
|0
|23.00
|90
|4
|2/11
|18.75
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Gertrude Chandiru |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119463.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|5
! scope="row" |Saidati Kemigisha
|2018
|2018
|2
|7
|7
|0
|0
|3.50
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Saidati Kemigisha |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119472.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|6
! scope="row" |Janet Mbabazi‡
|2018
|2025
|119
|1,545
|63*
|2
|0
|16.09
|1,861
|120
|4/12
|12.30
|42
|0
|<ref>{{Cite web |title=Janet Mbabazi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119460.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|7
! scope="row" |Rita Musamali‡
|2018
|2025
|125
|1,607
|103*
|2
|1
|21.42
|562
|24
|3/11
|21.75
|41
|0
|<ref>{{Cite web |title=Rita Musamali |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119464.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|8
! scope="row" |Franklin Najjumba
|2018
|2022
|16
|114
|26*
|0
|0
|12.66
|102
|3
|1/13
|27.33
|5
|0
|<ref>{{Cite web |title=Franklin Najjumba |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/272011.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|9
! scope="row" |Immaculate Nakisuuyi‡
|2018
|2025
|107
|1,531
|68*
|2
|0
|20.14
|1,231
|65
|4/15
|15.49
|30
|0
|<ref>{{Cite web |title=Immaculate Nakisuuyi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119461.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|10
! scope="row" |Carol Namugenyi
|2018
|2018
|5
|2
|2*
|0
|0
|2.00
|84
|1
|1/1
|57.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Carol Namugenyi |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/272018.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|11
! scope="row" |Racheal Ntono†‡
|2018
|2021
|16
|115
|25
|0
|0
|7.18
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Racheal Ntono |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119470.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|12
! scope="row" |Mary Nalule
|2018
|2018
|1
|3
|3
|0
|0
|3.00
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Mary Nalule |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119468.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|13
! scope="row" |Stephani Nampiina
|2018
|2025
|104
|1,113
|51
|1
|0
|16.86
|689
|47
|6/8
|13.08
|30
|0
|<ref>{{Cite web |title=Stephani Nampiina |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119469.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|14
! scope="row" |Prico Nakitende
|2018
|2018
|1
|1
|1
|0
|0
|1.00
|–
|–
|–
|–
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Prico Nakitende |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1150579.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|15
! scope="row" |Naome Bagenda
|2019
|2022
|22
|183
|34
|0
|0
|12.20
|–
|–
|–
|–
|8
|0
|<ref>{{Cite web |title=Naome Bagenda |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1119465.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|16
! scope="row" |Damalie Busingye
|2019
|2019
|11
|172
|65*
|1
|0
|19.11
|92
|5
|3/19
|17.80
|2
|0
|<ref>{{Cite web |title=Damalie Busingye |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179935.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|17
! scope="row" |Evelyn Anyipo
|2019
|2025
|60
|96
|17*
|0
|0
|5.33
|1,015
|47
|4/1
|16.40
|14
|0
|<ref>{{Cite web |title=Evelyn Anyipo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179937.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|18
! scope="row" |Sarah Walaza
|2019
|2025
|34
|33
|10
|0
|0
|3.00
|485
|17
|3/6
|25.70
|5
|0
|<ref>{{Cite web |title=Sarah Walaza |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1180468.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|19
! scope="row" |Prosscovia Alako
|2019
|2025
|84
|1,037
|116
|1
|2
|15.95
|72
|2
|1/7
|26.50
|20
|0
|<ref>{{Cite web |title=Prosscovia Alako |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189310.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|20
! scope="row" |Esther Iloku†
|2019
|2025
|53
|697
|49
|0
|0
|15.84
|–
|–
|–
|–
|6
|3
|<ref>{{Cite web |title=Esther Iloku |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189313.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|21
! scope="row" |Maria Kagoya†
|2019
|2019
|4
|2
|2*
|0
|0
|–
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Maria Kagoya |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179936.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|22
! scope="row" |Susan Kakai
|2019
|2022
|12
|20
|10*
|0
|0
|6.66
|70
|5
|2/1
|7.80
|2
|0
|<ref>{{Cite web |title=Susan Kakai |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189310.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|23
! scope="row" |Christine Anayo
|2019
|2019
|4
|1
|1*
|0
|0
|–
|24
|1
|1/4
|12.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Christine Anayo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189311.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|24
! scope="row" |Mildred Anyigo
|2019
|2019
|5
|–
|–
|–
|–
|–
|47
|5
|3/1
|6.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Mildred Anyigo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189309.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|25
! scope="row" |Gloria Obukor
|2019
|2024
|22
|319
|72
|0
|0
|18.76
|54
|0
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Gloria Obukor |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1189308.html |access-date=25 June 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|26
! scope="row" |Irene Alumo
|2021
|2023
|31
|28
|21*
|0
|0
|4.00
|590
|31
|3/3
|13.00
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Irene Alumo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1276640.html |access-date=9 September 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|27
! scope="row" |Patricia Malemikia
|2021
|2025
|26
|27
|16
|0
|0
|4.50
|439
|20
|5/6
|15.55
|4
|0
|<ref>{{Cite web |title=Patricia Malemikia |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1179939.html |access-date=12 September 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|28
! scope="row" |Sarah Akiteng
|2022
|2025
|71
|13
|4
|0
|0
|1.85
|1,474
|66
|5/14
|16.80
|14
|0
|<ref>{{Cite web |title=Sarah Akiteng |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311480.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|29
! scope="row" |Leona Babirye
|2022
|2022
|11
|57
|20
|0
|0
|5.18
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Leona Babirye |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311471.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|30
! scope="row" |Phiona Kulume
|2022
|2025
|58
|226
|20*
|0
|0
|9.82
|408
|20
|6/11
|16.70
|9
|0
|<ref>{{Cite web |title=Phiona Kulume |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311473.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|31
! scope="row" |Rita Nyangendo
|2022
|2022
|13
|69
|18
|0
|0
|8.62
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Rita Nyangendo |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311474.html |access-date=21 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|32
! scope="row" |Shakirah Sadick
|2022
|2025
|8
|37
|16
|0
|0
|9.25
|–
|–
|–
|–
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Shakirah Sadick |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311479.html |access-date=23 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|33
! scope="row" |Mohammed Jimia†
|2022
|2024
|6
|62
|24
|0
|0
|10.33
|–
|–
|–
|–
|4
|2
|<ref>{{Cite web |title=Mohammed Jimia |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1311472.html |access-date=25 April 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|34
! scope="row" |Malisa Ariokot
|2023
|2025
|41
|177
|24*
|0
|0
|11.06
|237
|8
|3/14
|24.37
|7
|0
|<ref>{{Cite web |title=Malisa Ariokot |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1349098.html |access-date=11 June 2023 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|35
! scope="row" |Lorna Anyait
|2023
|2024
|23
|30
|8*
|0
|0
|6.00
|444
|15
|3/19
|19.06
|8
|0
|<ref>{{Cite web |title=Lorna Anyait |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1349100.html |access-date=11 June 2023 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|36
! scope="row" |Asumin Akurut
|2024
|2024
|5
|4
|2*
|0
|0
|1.00
|44
|3
|2/6
|5.66
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Asumin Akurut |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/asumin-akurut-1435501 |access-date=5 May 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|37
! scope="row" |Immaculate Nandera
|2024
|2024
|2
|–
|–
|–
|–
|–
|42
|1
|1/22
|36.00
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Immaculate Nandera |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/immaculate-nandera-1423774 |access-date=5 May 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|38
! scope="row" |Patricia Timong
|2024
|2024
|3
|25
|22
|0
|0
|12.50
|60
|8
|4/4
|4.37
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Patricia Timong |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/patricia-timong-1435500 |access-date=5 May 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|39
! scope="row" |Irene Mutoni
|2025
|2025
|12
|2
|2*
|0
|0
|–
|198
|11
|3/10
|14.72
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Irene Mutoni |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/irene-mutoni-1476210 |access-date=16 March 2025 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|40
! scope="row" |Kevin Amuge
|2025
|2025
|20
|1
|1
|0
|0
|0.33
|378
|27
|5/19
|10.11
|4
|0
|<ref>{{Cite web |title=Kevin Amuge |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/kevin-amuge-1488305 |access-date=13 June 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|41
! scope="row" |Sarah Tino
|2025
|2025
|8
|–
|–
|–
|–
|–
|168
|9
|3/20
|13.77
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Sarah Tino |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/sarah-tino-1488311 |access-date=13 June 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|42
! scope="row" |Teddy Oyella
|2025
|2025
|3
|–
|–
|–
|–
|–
|72
|5
|4/19
|7.40
|0
|0
|<ref>{{Cite web |title=Teddy Oyella |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/teddy-oyella-1488307 |access-date=13 June 2024 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|- align="center"
|43
! scope="row" |Naume Amongin
|2025
|2025
|7
|5
|3*
|0
|0
|5.00
|126
|6
|3/12
|11.50
|1
|0
|<ref>{{Cite web |title=Naume Amongin |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/naume-amongin-1500775 |access-date=6 September 2025 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref>
|}
== Ebiwandiiko ==
== Ebijuliziddwa ==
80t75y40eoi6xb3xzt3bhhmmfixeeq2
Tracy Akiror
0
12836
46778
2026-04-03T09:08:28Z
Tamaledenisvalelian
10136
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1340913803|Tracy Akiror]]"
46778
wikitext
text/x-wiki
'''Tracy Jones Akiror''' (yazaalibwa 25 Muwakanya 1997), amanyiddwa nga '''Tracy Jones''', [[:en:Women's_association_football|muzannyi wa mupiira]] mu Uganda era azannyira mu [[:en:Midfielder|makkati]] mu kiraabu [[:en:USL_W_League|ya USL W League]] [[:en:AFC_Ann_Arbor|AFC Ann Arbor]] ne [[:en:Uganda_women's_national_football_team|ttiimu y'eggwanga ey'abakazi eya Uganda]] .
== Obulamu obuto ==
Jones yazaalibwa mu [[Mulago National Specialised Hospital|ddwaaliro lya Mulago National Specialized Hospital]]. Yakulira [[:en:Luzira|Luzira]] –Kirombe, munda mu [[Kampala]] .
== Omulimu gw’amatendekero aga waggulu ==
Jones abadde asomera mu ttendekero lya [[:en:Seminole_State_College_(Oklahoma)|Seminole State College (Oklahoma)]] ne [[:en:Lindsey_Wilson_College|Lindsey Wilson College]] mu Amerika.
== Omulimu gwa kiraabu ==
Jones azannye mu Kawempe Muslim Ladies FC mu Uganda. Akiror yazannyira mu [https://www.afcannarbor.com/ AFC Ann Arbor] mu sizoni ya 2022 ne 2023. AFC Ann Arbor ezannyira mu liigi ya USL W. Mu sizoni ya 2022 yazannya emipiira 5 n’ateeba ggoolo 1. N’okutuusa kati mu sizoni ya 2023 atandise mu mipiira 8, ng’ateebye ggoolo 1. <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to better sources. (September 2024)">okusinga<span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>ensibuko<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>kyetaagisa<nowiki></span></nowiki>'' ]</sup> <ref>{{Cite web |title=AFC Ann Arbor Home Page |url=http://www.afcannarbor.com |access-date=7 Sep 2024}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Jones yakiikiridde Uganda mu [[:en:2014_African_U-20_Women's_World_Cup_Qualifying_Tournament|mpaka za Afrika ez'abakazi abali wansi w'emyaka 20 ez'okusunsulamu abalizannya ekikopo ky'ensi yonna ekya 2014]] . Ku mutendera gw’abakulu, yazannya [[:en:2018_COSAFA_Women's_Championship|empaka z’abakazi eza COSAFA eza 2018]] .
=== Ebiruubirirwa by’ensi yonna ===
''Okuteeba ne alizaati zilaga ggoolo za Uganda okusooka''
{| class="wikitable"
!Nedda.
! Olunaku olw'omweezi
! Ekifo
! Omuvuganya
! Okuteeba
! Alizaati
! Empaka
|-
|{{center|1}}
| 17 Ssebutemba 2018
| rowspan="2" | [[:en:Wolfson_Stadium|Ekisaawe kya Wolfson]], [[:en:KwaZakele|KwaZakele]], [[South Africa|South Afrika]]
| Zimbabwe
|2-0{{center|'''2'''–0}}
|2-1{{center|2–1}}
| rowspan="2" | [[:en:2018_COSAFA_Women's_Championship|Empaka z'abakyala eza COSAFA eza 2018]]
|-
|{{center|2}}
| 21 Ssebutemba 2018
| Zambia
|1-0{{center|'''1'''–0}}
|1-0{{center|1–0}}
|}
== Ebijuliziddwa ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Tracy Akiror on Instagram
ajwrnujtiiz9q6z6ev60ogggpujlosm
46779
46778
2026-04-03T09:10:25Z
Tamaledenisvalelian
10136
added a wikilink #WUCUG26MUK
46779
wikitext
text/x-wiki
'''Tracy Jones Akiror''' (yazaalibwa 25 Muwakanya 1997), amanyiddwa nga '''Tracy Jones''', [[:en:Women's_association_football|muzannyi wa mupiira]] mu Uganda era azannyira mu [[:en:Midfielder|makkati]] mu kiraabu [[:en:USL_W_League|ya USL W League]] [[:en:AFC_Ann_Arbor|AFC Ann Arbor]] ne mu [[:en:Uganda_women's_national_football_team|ttiimu y'eggwanga ey'abakazi eya Uganda]] .
== Obulamu obuto ==
Jones yazaalibwa mu [[Mulago National Specialised Hospital|ddwaaliro lya Mulago National Specialized Hospital]]. Yakulira [[:en:Luzira|Luzira]] –Kirombe, munda mu [[Kampala]] .
== Omulimu gw’amatendekero aga waggulu ==
Jones abadde asomera mu ttendekero lya [[:en:Seminole_State_College_(Oklahoma)|Seminole State College (Oklahoma)]] ne [[:en:Lindsey_Wilson_College|Lindsey Wilson College]] mu Amerika.
== Omulimu gwa kiraabu ==
Jones azannye mu Kawempe Muslim Ladies FC mu Uganda. Akiror yazannyira mu [https://www.afcannarbor.com/ AFC Ann Arbor] mu sizoni ya 2022 ne 2023. AFC Ann Arbor ezannyira mu liigi ya USL W. Mu sizoni ya 2022 yazannya emipiira 5 n’ateeba ggoolo 1. N’okutuusa kati mu sizoni ya 2023 atandise mu mipiira 8, ng’ateebye ggoolo 1. <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to better sources. (September 2024)">okusinga<span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>ensibuko<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>kyetaagisa<nowiki></span></nowiki>'' ]</sup> <ref>{{Cite web |title=AFC Ann Arbor Home Page |url=http://www.afcannarbor.com |access-date=7 Sep 2024}}</ref>
== Omulimu gw’ensi yonna ==
Jones yakiikiridde Uganda mu [[:en:2014_African_U-20_Women's_World_Cup_Qualifying_Tournament|mpaka za Afrika ez'abakazi abali wansi w'emyaka 20 ez'okusunsulamu abalizannya ekikopo ky'ensi yonna ekya 2014]] . Ku mutendera gw’abakulu, yazannya [[:en:2018_COSAFA_Women's_Championship|empaka z’abakazi eza COSAFA eza 2018]] .
=== Ebiruubirirwa by’ensi yonna ===
''Okuteeba ne alizaati zilaga ggoolo za Uganda okusooka''
{| class="wikitable"
!Nedda.
! Olunaku olw'omweezi
! Ekifo
! Omuvuganya
! Okuteeba
! Alizaati
! Empaka
|-
|{{center|1}}
| 17 Ssebutemba 2018
| rowspan="2" | [[:en:Wolfson_Stadium|Ekisaawe kya Wolfson]], [[:en:KwaZakele|KwaZakele]], [[South Africa|South Afrika]]
| Zimbabwe
|2-0{{center|'''2'''–0}}
|2-1{{center|2–1}}
| rowspan="2" | [[:en:2018_COSAFA_Women's_Championship|Empaka z'abakyala eza COSAFA eza 2018]]
|-
|{{center|2}}
| 21 Ssebutemba 2018
| Zambia
|1-0{{center|'''1'''–0}}
|1-0{{center|1–0}}
|}
== Ebijuliziddwa ==
== Ebiyungo eby’ebweru ==
* Tracy Akiror on Instagram
5vois6j23402mfbprh02g9lmfepsnfr