Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 1717 268849 268829 2026-04-06T12:28:02Z N.Longo 12052 /* Architetüre civili */ + img 268849 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=, inta varietæ barestea|càngio variànte=Sta pagina chi a l'è scriccia in '''[[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe]]'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Barestin |Panorama = Balestrino - panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma du Burgu</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Amministratore locale = Stefano Saturno |Partito = lista civica de centru-driccia "Balestrino oggi" |Data elezione = 4-12-2021 |Abitanti = 532 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Varù Istat] - Pupulaziun reṡidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Bergalla, U Burgu, U Cugnu, U Pöżżu<ref name=":1" /> |Divisioni confinanti = [[Castrevegliu]], [[Cixan]], [[Tuiran|Türan]], [[U Sejô|U Zeriæ]], [[Süccaellu|Züccarellu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2190 |Nome abitanti = Barestei<br />Barestinolli <small>(in [[Carpe]])</small> |Patrono = [[Andrîa (apòstolo)|Sant'Andrea]] |Festivo = [[30 novénbre|30 de nuvembre]] |Mappa = Map of comune of Balestrino (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puṡiziun du cumün de Barestin inta pruvincia de Savuna }} '''Barestin'''{{#tag:ref|Dicciu {{IPA|[bareʃ'tiŋ]|lij}}; {{IPA|[bares'tiŋ]|lij}} a [[Tuiran|Türan]] e in [[Carpe]]; {{IPA|[baɹεʃ'tiŋ]|lij}} in [[Èrli|Erli]] e a [[Castrevegliu]], ''Bæistrìn'' a [[Löa]] e a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], ''Baestìn'' a[[U Sejô|u Zeriæ]] e inti Pregiai, ''Balèstrìn'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe d'Arbenga]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Balestrìn'' o ''Barestrìn'' in [[Lengoa zeneize|żeneṡe]], [[Dialettu savuneize|savuneṡe]] e versu [[Finô|Finæ]]|group=n.}} (''Balestrino'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]] ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023)<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'[[Arexea]] miræ dau [[Munte de San Pêru|Munte de San Peru]] Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|[[Rocca de Cian de Prai|Cian de Prai]] dai Dui Frei, cu'[[Rocca Barbena|a Rocca]] de daré Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'[[Pöżżu de l'Arpe|Arpe de Barestin]] miræ d'in San Peru Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A [[Colla de Barestin]] </gallery> U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da [[Rivêa de Ponénte|Rivera de Punente]], a ciü o menu 7 chilometri dau [[Mâ Ligure|mæ]], int'ina valle lateræle de [[Valle du Varatella|chella du Varatella]], traversæ dau [[Rian du Ponte]]<ref group="n.">A Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun</ref>, e p'ina parte ascì inte chella du [[Rian de Carpe]], cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km² in tüttu<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 12}}</ref>. A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du [[Munte Carmu de Löa|Munte Carmu]]: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü da[[Rocca Barbena|a Rocca]] e, rivæ inte tære de Barestin aa [[Rocca de Cian de Prai]] (827&nbsp;m), a passa pe a [[Rocca Cüraira]] (721&nbsp;m), a [[Colla de Barestin]] (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], in curispundenza de [[Munte Aü]] (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u [[Pöżżu de l'Arpe]] (614&nbsp;m) e u [[Pöżżu de Barestin]] (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du [[Bæzu Mercöiru]] (491&nbsp;m)<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 13}}</ref><ref name=":0">{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|pp. 10-11}}</ref>. I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva<ref name=":0" /><ref>{{Çitta|Zunino, 2015|pp. 12-13}}</ref>. === Fraziui e burgæ === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu </gallery> U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou<ref name=":1" />. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de: * Bergalla (''Bergalla''): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe [[Castrevegliu]]. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia<ref name=":2">{{Çitta|Zunino, 2015|p. 16}}</ref>. * U Cugnu (''Cuneo'', in antigu ''Conio''): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu<ref name=":2" />. * U Pöżżu (''Poggio''): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andria]], a parocchia de Barestin<ref name=":2" />. * U Burgu (''Borgo''): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica<ref name=":2" />. === Cunfin === U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de [[Tuiran|Türan]] a nord e a levante, cu'[[U Sejô|u Zeriæ]] a süd-est, [[Cixan]] a süd, [[Süccaellu|Züccarellu]] a süd-ovest e [[Castrevegliu]] a punente<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-balestrino.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüna de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-07}}</ref>. == Storia == === Urigine du nomme === U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u [[Nino Lamboglia]] u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de [[Baresciun]], burgæ de [[Tuiran|Türan]], e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u ''mons Balista'' mensünou inta [[Rivêa de Levànte|Rivera de Levante]] fina dau [[Titu Liviu]], pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au [[Lèngoa ligure antiga|ligüre antigu]] ''bala'', "muntagna"<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', p. 26}}</ref>. In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin ''ballista'', balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 25-26}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 17}}</ref>, u l'avereva ducca dou u nomme au ''Burgus Plebis'', U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. === Preistoria === Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendenza]], che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu [[Valle du Varatella|da Varatella]] e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a [[Tæna da Bösa]], faciæ in sciu [[Rian du Ponte]] sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'[[Etæ de Mëzo|etæ de meżżu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo I. Caverne e dintorni'', pp. 15-16, 19}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. === Antighitæ === Passou a [[Guère rumàn-lìgü(r)i|cunquista rumæna]] de tære di [[Ingauni]] du [[181 a.C.|181 primma de Cristu]], u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vene numà che ina munea, de l'etæ du [[Neron|Nerun]], descuerta du [[1885]] mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in ''[[oppidum]]'', in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu [[Castrevegliu]] o in [[Burmia (valä)|Burmia]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 20-24}}</ref>. === Etæ de meżżu === Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abazia de San Peru]], dunai ai [[Órdine de Sàn Benéito|benedetin]] ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da ''[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]'', dau [[Carlomagno|Carlu Magnu]] inte l'[[VIII secolo|VIII seculu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo IV. Santi, monaci e imperatori'', pp. 33-35}}</ref>. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'[[Arexea]] e longu u [[rian du Ponte]], cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', pp. 18-19}}</ref>. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|gexa de San Żorżu]], ch'a ne vegnereva daa primma metæ du [[XIV secolo|Trexentu]], quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A [[Gexa de Sant'Apulonia (Barestin)|gexa de Sant'Apulonia]], faccia au postu de üna dedicæ a [[San Calòcciu de Brescia|San Calocceru]], a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe [[Castrevegliu]] e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di [[Marchesau de Clavesana|marchexi de Claveṡæna]] e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau [[Piemonte|Piemunte]], dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de [[Garesce]], e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du [[1295]], dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', pp. 38-40}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 21-22}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu [[Rocca Barbena|a Rocca]], cu'in papé du [[1302]] ch'u mette in ciairu i termi fra [[Süccaellu|Züccarellu]], [[Castrevegliu]] e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai ''[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]'' e fina in scia zimma da Rocca<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-56}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15}}</ref>. U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du [[1361]], a marcheṡa [[Venezia Du Carettu]], scignura de [[Bardenèi|Bardenei]], a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da [[Certussa de Tuiran|Certussa]] e i türanin propriu d'intu ''castrum'' de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du [[1410]], i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u [[Carlu I Du Carettu|Carlu I de Züccarellu]] u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du [[1422]] u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du [[1485]]. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au [[Carlu II Du Carettu|Carlu II]] ai 20 de setembre du [[1450]], ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 53-55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 26}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 14}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 14}}</ref>. A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du ''castrum'', żà du [[1302]], u gh'è menziunou u ''burgus plebis'', ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-55}}</ref>. === Etæ muderna === U ricunuscimentu au guernu di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che fina du [[1503]] i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù [[Mascimiliàn I d'Asbùrgo|Mascimilian]], faccia ai 16 de mażżu du [[1509]]. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au [[Marchesàu de Süccaellu|marcheṡe de Züccarellu]], l'[[Antognu II Du Carettu|Antognu II]], ma quand'u l'è mortu, du [[1545]], u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u [[Pirru II Du Carettu|Pirru II]] ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu [[Marchesau de Barestin|marcheṡe de Barestin]], ciü che cun-scignuru de [[Bardenèi|Bardenei]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', p. 55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 26-27}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 16}}</ref>. U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u [[Casté de Barestin|casté]], facciu in zimma au bæzu du veggiu ''castrum'' a cumenzæ da in bandu du [[1515]], dund'u se cumandæva ''mano et opera'' di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du [[1559]], tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe<ref group="n.">Giovanni Berruto de [[Sêva|Zeva]], agente du marcheṡe, dicciu u Prosperu.</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VIII. Dal Burgus al castrum'', pp. 59-60}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15; ''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 18-19}}</ref>. Mentre che a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Żena]], a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, [[Pudesterìa da Prìa|pudestæ da Pria]], a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da [[Castrevegliu]] i ommi du [[Gio Bertumé Du Carettu]], frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au [[Gio Antognu Du Carettu]], erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''IX. "Idi di marzo" a Balestrino'', pp. 62-68}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''IV. La notte dei pugnali'', pp. 31-36}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 19-20}}</ref>. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du [[1561]], i l'han atacou [[Bardenèi|Bardenei]] e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de [[Milan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''X. Sottomissione e perdono'', pp. 70-73}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', p. 20}}</ref>. [[Immaggine:Matteo Vinzoni, Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente, 1750 (Balestrino).jpg|miniatura|Detagliu de Barestin in sciu ''Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]'', travagliu du [[Matteo Vinzoni]] du [[1750]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Matteo Vinzoni|tìtolo=Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]|ànno=Setembre 1750|editô=Archiviu de Statu de Zena|léngoa=IT}}</ref>]] A partì daa cunvenziun du [[1561]], du [[1592]] u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XI. Convenzioni e statuti'', pp. 74-75}}</ref>. Daa fin du [[XVI secolo|Zinquezentu]] i ne vene i travagli pe'a [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa de Sant'Andrea]], faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau [[1594]] pe vuruntæ du marcheṡe [[Gio Enricu II Du Carettu|Gio Enricu II]], a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XII. I banchieri spagnoli'', pp. 85, 89}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Il territorio del Marchesato nel secolo XVI'', p. 26; ''I De Negri'', pp. 37-41}}</ref>. Du [[XVII secolo|Seizentu]], a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIV. Rumori di guerra'', pp. 99-100}}</ref>. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du [[1728]] a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de [[Carpe]], parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau [[1609]]<ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo III. I grandi e i piccoli avvenimenti del 1700'', pp. 21-23}}</ref>. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da [[Goæra de sucescion polacca|guæra de sücesciun pulacca]], u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'[[Sacro Impêo Roman|Imperu]] inta regiun. Passou carch'annu, du [[1754]] u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe [[Utavian Tumaxu Costa-Du Carettu|Utavian Tumaxu III]], che pe'u ciü u staxeva intu sò palazziu a [[Zena|Żena]], dund'u l'è feniu mazzou du [[1779]]. U növu marcheṡe [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]], u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVI. Il consegnamento'', pp. 114, 118}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''V. Ottaviano il Magnifico'', p. 46; ''VI. Un altro marchese assassinato'', pp. 49-50}}</ref>, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du [[1794]], u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da [[Rivoluçion françeize|rivuluziun]], dund'u gh'era l'[[Antoine Christophe Saliceti]] e l'[[Augustin de Robespierre]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', p. 124}}</ref>. === Etæ cuntempuranea === ==== Tempu di franzexi ==== U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta [[Primma bataggia de Degu|spediziun de Degu]]. De ciü, de ste parte u l'era rivou u [[Filippo Buonarroti]], ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u [[curpu de statu du 9 de termidoru|curpu de stætu du 9 de termidoru]] e a fin de pulitiche giacubine, u [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]] u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du [[1795]], u s'è vistu dæ raxun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', pp. 124-131}}</ref>. Inte l'estæ du [[1795]], scurii da [[Sann-a|Savuna]] dae armæ de l'[[Inpêro asbùrgico|imperu d'Austria]], i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'[[Arexea]] ch'a l'era stæ zernüa dau generæle [[François Étienne de Kellermann|Kellermann]] cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci [[Arsabecchi|Azabecchi]] e in scia senestra du [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]] e [[Cian de Prai]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 134-136}}</ref>. [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|[[Hippolyte Bellangé]], ''A bataglia de Löa'', [[1838]]. Quaddru cunservou au [[Müṡeu Massena]] de [[Nissa|Nizza]]]] Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u [[Munte Vardiöra|Guardiöra]] e u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau [[U Castelâ (U Burghettu)|Castelæ]] e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u [[Casté de Barestin|casté]], difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra [[Tuiran|Türan]], [[Löa]] e [[Buinzan|Buizan]]. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a [[Bataja de Löa|bataglia de Löa]], e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 136-139}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''VIII. Sei ore di morte'', pp. 59-71}}</ref>. De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|Imperu franzeṡe]] e turna ai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 137-138}}</ref> Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta [[Repübbrica Piemuntese|Repübbrica Piemunteṡe]] e numà che du [[1801]] u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA. VV.|tìtolo=Costituzione della Repubblica ligure (1802)|url=https://books.google.com/books?id=lpBlIJbiu2oC|ànno=1802|editô=Stamperia Nazionale Strada Giulia|çitæ=Żena|léngoa=IT|p=156}}</ref>. Du [[1805]], insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa [[Fransa|Franza]], intu cantun de Löa du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu de Muntenöcce]], tacou insemme au cumün de [[Carpe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. ==== Dau regnu au dì d'ancöi ==== Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa]], scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au [[Casté de Barestin|casté]], che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'[[Uratoriu de San Carlu (Barestin)|uratoriu]], dunde du [[1888]] u s'è tirou sciü [[A Fabbrica (Barestin)|a Frabbica]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 142-144}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 95-100}}</ref>. U travagliu ciü impurtante de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] cun [[Bardenèi|Bardenei]] u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de [[Tuiran|Türan]]. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 145-147}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>. Cu'i danni du [[Teramottu de Dian du 1887|teremotu du 1887]], derucæ e canoniche, du [[1889]] u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e [[Americhe]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 147-149}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XIII. Il terremoto dell'87'', pp. 101-102}}</ref>. [[Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|U munümentu ai cadüti de Barestin inte tütte e guære, rangiou du [[1997]]]] Cun regiu decretu du 23 de marzu du [[1905]] u paiże de [[Carpe]], che dau [[1869]] u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u [[XX secolo|Növezentu]] u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du [[1909]]), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme ([[1912]]) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du [[Primma Goæra Mondiâ|'15-'18]], Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guæra]] u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] pe'a puira di bumbardamenti, cumme [[Bumbardamentu de Tuiran|chellu de Türan]] du [[1944]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 166-171}}</ref>. Sübitu passou a guæra, dau [[1949]], u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du [[1953]] u s'è inaugürou [[Santuæriu de Munte Cruxe (Barestin)|ina capella]] da vixin au [[Forte di Dui Frei (Barestin)|forte di Dui Frei]], in sce l'[[Arexea]]. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du [[1953]] u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andrea]], ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', pp. 174-181}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XXXII. Una speranza per il vecchio Borgo'', pp. 267-272; ''XXXIII. Il Pizzo Ciresa e i "Sacri Monti"'', pp. 279-285}}</ref>. Barestin, dau [[1973]] ai 31 de dixembre du [[2008]], u l'ha facciu parte da [[Cumünitè muntâna "Pollupice"|Cumünitæ muntæna "Pollupice"]], pe pöi passæ fina du [[2011]] inta [[Cumünitè muntâna "Punente Savunese"|Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe"]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.federalismi.it/ApplOpenFilePDF.cfm?artid=10598&dpath=document&dfile=15072008190233.pdf&content=LIGURIA,+L.R.+n.+24/2008,Disciplina+di+riordino+delle+comunit%C3%A0+montane,+disposizioni+per+lo+sviluppo+della+cooperazione+intercomunale+e+norme+a+favore+dei+piccoli+comuni+-++-++-+|tìtolo=Legge Regionale n° 24 del 4 luglio 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-03-03}}</ref>. Dau 4 de dixembre du [[2014]] aa primma du [[2015]] u l'ha facciu parte de l'[[Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive]]. === Scimbuli === ;Stemma [[File:Balestrino-Stemma.svg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Balestrino-Stemma.svg|bordo|192x192px|destra]]{{Çitaçión|Truncou: intu primmu d'argentu, au leun de neiru, ch'u g'ha ina balestra blö, ch'u a tegne pe l'ercu cu'a zampa senetra de davanti e pe'u legnu cu'a zampa davanti de driccia; intu segundu de russu, au castellu iṡulou, d'oru, mürou e serou de neiru, facciu de due ture, cun barcui de neiru e trei merli aa guelfa, tacæ insemme daa curtina de müraglia, senza de merli. I paramenti a l'in giru i sun da Cumün.|3=Troncato: nel primo di argento, al leone di nero, munito di balestra di azzurro, di cui afferra con la zampa anteriore sinistra l'arco e con la zampa anteriore destra il fusto; nel secondo di rosso, al castello isolato, d'oro, murato e chiuso di nero, esso castello formato da due torri, finestrate di nero, merlate alla guelfa di tre, riunite dalla cortina di muro, priva di merli. Ornamenti esteriori da Comune.<ref name="Araldica Civica">{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/comune/balestrino/|tìtolo=Balestrino|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>|lingua=IT}} U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du [[1990]]<ref name="Araldica Civica" /><ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4987|tìtolo=Balestrino|outô=Archivio Centrale dello Stato|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>. == Abitanti == === Evuluziun demugrafica === {{Demografia/Balestrìn}} === Minuranze fureste === Dandu amentu a l'[[ISTAT]], au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P03&a=2024|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-13}}</ref>. === Cugnommi ciü difüxi === I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: ''Panizza'' (Panizza), ''Rosso'' (Russu), ''Richero'' (Riché), ''Ronco'' (Runcu) e ''Pastorino'' (Pastürin)<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnommi ciü difüxi cumün pe cumün, Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-11}}</ref>. === Persune ligæ cun Barestin === * Adolfo Panizzi (Barestin, 24 de nuvembre du [[1876]] - Munte Ortigara, [[1917]]), magiù di Arpin decurou cun quattru medaglie au varù militære<ref>{{Çitta web|url=https://www.chieracostui.com/costui/docs/search/schedaoltre.asp?ID=10300|tìtolo=Adolfo Panizzi|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Francesco Ronco (Barestin, 3 de dixembre du [[1894]] - [[Tuiran|Türan]], 9 de nuvembre du [[1978]]), ommu d'arme e generæle<ref>{{Çitta web|url=https://www.edizionihelicon.it/index.php/catalogo-completo/autori/category/93-ronco-francesco|tìtolo=Ronco Francesco|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Antonino Ronco ([[Piaçensa|Piacenza]], 4 de żenæ du [[1925]] - [[Zena|Żena]], 16 de mażżu [[2019]]), giurnalista e storicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitgenoa.it/it/antonino-ronco-giornalista-e-storico-100-anni-dalla-nascita|tìtolo=Antonino Ronco giornalista e storico a 100 anni dalla nascita|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Giuseppe Richero (Barestin, 11 de lügliu du [[1929]] - [[Romma|Rumma]], marzu du [[2021]]), generæle di carabinei<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/savona/2021/03/30/news/lutto-a-balestrino-morto-il-generale-dei-carabinieri-giuseppe-richero-1.40090066/|tìtolo=Lutto a Balestrino: morto il generale dei carabinieri Giuseppe Richero|outô=Valeria Pretari|dæta=30 marzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Lino Panizza Richero (Barestin, 14 de żenæ du [[1945]]), vescu de Carabayllo<ref>{{Çitta web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpanric.html|tìtolo=Bishop Lino Panizza Richero, O.F.M. Cap.|léngoa=EN|vìxita=2026-04-02}}</ref>. == Posti de interesse == === Architetüre religiuṡe === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei </gallery> * [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|Gexa növa de Sant'Andrea]]: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u [[1956]] e u [[1960]] doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du [[XVII secolo|Seizentu]] e du [[XVIII secolo|Settezentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20679/|tìtolo=Chiesa di Sant'Andrea|léngoa=IT|vìxita=2026-03-23}}</ref><ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 116-117}}</ref>. * Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u [[1618]] e u [[1624]], au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 85-89}}</ref>. * Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du [[XIV secolo|Trexentu]] pe vuruntè di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti benedetin de San Peru]]. Sede da parocchia fina du [[1632]], a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a [[Bardenèi|Bardenei]] e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di San Giorgio campestre'', pp. 64-85}}</ref>. * Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du [[1741]] int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Oratorio della SS. Annunziata (o di San Carlo)'', pp. 125-142}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20678/|tìtolo=Oratorio di San Carlo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>. * Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü passou a primma metæ du [[XVI secolo|Zinquezentu]], de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], u g'ha de daré ina ''Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia'', de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Santa Apollonia'', pp. 118-125}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20677/|tìtolo=Cappella di Sant'Apollonia|léngoa=IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>. * Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du [[1672]] au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du [[XVIII secolo|Settezentu]], dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun ''Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu'', dicciu du pitù [[Giuanni Maria Brüscu]]<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Antonio da Padova'', pp. 143-147}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90357/|tìtolo=Cappella di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-03-26}}</ref>. * Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce [[l'Arexea]], tirou sciü fra u [[1951]] e u [[1953]] intu scitu de apariziui du [[1949]]. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du [[1991]], inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90358/|tìtolo=Santuario di Monte Croce|léngoa=IT}}</ref>. === Architetüre civili === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-ruderi2.jpg|A Ciazza du Burgu cu'u Pilun e, a fiancu de stu lì, u Tribünæ U pilun (U Burgu, Barestin) 01.jpg|Detagliu du Pilun A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|U gumbu de Canteraina Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|U ponte de la Utra dau rian </gallery> * L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du [[XVI secolo|Zinquezentu]], in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du [[Niccolò Mascardi|Mascardi]], du [[1585]], u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 47-49}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 20}}</ref>. * A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u [[1474]] ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du [[1735]] a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 46-48}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Oratorio vecchio dei Disciplinanti - poi ospedale'', p. 18; ''Da oratorio dei Disciplinanti a ospedale dei Poveri'', p. 19}}</ref>. * U Tribünæ: u tribünæ du marcheṡou u se truvæva int'in palazziu du Burgu, ætu trei ciai e cu'u stemma di Du Carettu in scia faciæta. Facciu pe vuruntæ du marcheṡe Gio Antognu e serou avanti du [[1736]], intu cian interou u gh'axeva e prexui e, au cian teren, u ghe duxeva esse l'archiviu. A parte ciü aa vista de sta custruziun a l'è u cuscì dicciu Pilun, ina strutüra cu'ina punta a cupula ch'a l'era a fundaziun da furca dund'u se pendeva i cundanai a morte e ch'a funziunæva fina cumme strümentu pe'a turtüra du "strosciu"<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Tribunale col Pilone'', pp. 10, 15}}</ref>. * U Palazziu: u l'è ina custruziun intu Burgu che, tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e u [[XX secolo|Növezentu]], a l'ha funziunou cumme Cumüna de Barestin, che primma a gh'axeva de sede intu Tribünæ, e dapöi u s'è bugiou lì fina l'aministraziun da giüstizia. Pe'i danni facci dai franzexi in Casté, cumme ch'u l'è turnou a Barestin u marcheṡe u l'ha duverou stu palazziu cumme sò rexidenza, avanti de dæru indaré aa Cumünitæ, ch'a g'ha tegnüu e scöre fina du [[1887]].<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Palazzo'', pp. 9-10}}</ref> * A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du [[1888]], de prugettu de l'inṡegné Ravioli<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Antiche Scuderie del marchese'', pp. 62-64}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Le scuderie o la Fabbrica'', pp. 3-4}}</ref>. * Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du [[Benardu Raibadu|Bernardu Raibadu]] du [[1630]], cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 1}}</ref>. * Murin e gumbu de Canteraina: u gran cumplessu du gumbu e murin de Canteraina u g'ha de urigine ch'i sun du bellu antighe, tantu ch'u l'è menzünou fina int'in attu du [[1295]], dunde i cunti Bæva i l'han vendüu aa Cumünitæ de Barestin. U gumbu u se carateriżża pe in ætu portiu in scia faciæta, dund'i se fermæva i cæri pe descariæ e urive, e de drentu u g'ha in gran camerun, dund'i se faxeva tütti i travagli pe fære vegnì öriu<ref name=":3" /><ref name=":4" />. * Ponte de la Utra: u ponte de la Utra u traversa u [[Rian du Ponte]], che da stu lì u piglia de nomme, ciü in bassu du Burgu, versu i sciti de la Utra, ai pei de [[L'Arexea (Barestin)|l'Arexea]]. U l'è stou facciu in scia via ch'a mena versu de [[Tuiran|Türan]], inta segunda metæ du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'è l'opera pübblica ciü antiga da valæ<ref name=":3">{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', p. 49}}</ref>. === Architetüre militæri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-castello3.jpg|U Casté mirou dau Pöżżu Fòrte di Doî Fræ (Sucælo) - intrâ (2).jpg|U purtæ du forte di Dui Frei </gallery> * U Casté: u casté de Barestin u l'è mesciu in zimma au bæzu ch'u ṡvetta in sciu Burgu, dunde forscia u gh'era żà ina furtificaziun ciü antiga, facciu pe contu di marchexi [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]] du [[XVI secolo|Zinquezentu]] e ch'u l'ha pigliou e furme ch'i se vegghe tempu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], doppu ch'u s'era ruvinou pe'i danni di franzexi. Au dì d'ancöi u Casté u g'ha ina cianta a "L", a trei ciai, cu'a ture grossa ch'a l'è fenia pe'u ciü seræ dae müraglie. Pe contru, u nu gh'è ciü a segunda ture, u curtì e u ponte in sciu fussou, ch'i se veggheva ancù int'in quaddru du [[XVIII secolo|Settezentu]] e ch'i sun scentai cu'i tanti travagli facci de doppu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il castello'', pp. 50-55}}</ref>. * Casté di Bæva: i cunti Bæva, tempu ch'i l'era scignuri de Barestin, i gh'axeva u sò casté de d'ætu de Bergalla, inta regiun da Costa, cun de ruvine ch'i se tröva lì che, segundu a tradiziun, i sareva propriu chelle du casté. Dae poche müraglie ch'u gh'è restou, u casté di Bæva u pæ ina custruziun ciütostu rüstega e urdenæria, cun de camere streccie e di barcunetti picenin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', p. 40}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I Borghi abitati'', p. 115}}</ref>. De doppu che stu casté, l'ürtima rexidenza di Bæva u se dixe ch'a l'è stæ "A Cascina", ina cà in parte furtificæ ch'a se tröva a Bergalla Sruæna<ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''L'ambiente e il territorio della Valle'', p. 36}}</ref>. * Forte di Dui Frei: u forte di Dui Frei, dicciu fina u forte du Pöżżu Grande, u l'è ina furtezza de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] ch'a l'è stæ faccia in scia zimma du [[Pöżżu Grande]], in sci cunfin cun [[Süccaellu|Züccarellu]] e [[Cixan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 182}}</ref>. Frabicou du [[1897]], u g'ha ina furma a puligunu, in parte interou e cu'in fussou tütt'a l'in giru. Stu forte u faxeva parte du cuscì dicciu "sbaramentu de Züccarellu", pensou pe blucæ in'invaxun ch'a ne vegnisse dau mæ, cun sbarcu inta [[Ciâna d'Arbenga|Ciæna d'Arbenga]]<ref>{{Çitta web|url=https://leo-trekking.blogspot.com/2019/03/il-forte-di-poggio-grande-e-poggio.html|tìtolo=Poggio Grande, Poggio Ceresa e Santuario di Monte Croce|dæta=8 marzu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-04-04}}</ref>. == Ecunumia == {{Çitaçión|[...] E gente i sun forti, de carattere carmu, e ciamæ a l'agricultüra.|Goffrado Casalis, ''Dizionario [...] degli stati di S.M. il re di Sardegna'', 1834<ref name="Casalis" />|[...] Gli abitanti sono robusti, d'indole quieta, ed inclinati alla agricoltura.|lingua=IT}}L'ativitæ ciü impurtante pe Barestin a l'è de longu stæ a curtivaziun da tæra, ben che i sciti intu sò teritoriu i nu secce fra i ciü boi da valæ. E primme infurmaziui de detagliu in sce cundiziui de vitta di barestei i ne vene dau stüddiu cumandou dau [[Dipartimentu de Muntenötte|prefettu de Muntenöcce]], u [[Gaspard de Chabrol]], a l'imprinzippiu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. De chelli tempi u se dixe che, ben che a tæra a fusse gramma, u se sciurtiva a fæ au meximu abastanza de vin e d'öriu, ciü che essighe de bandie dund'u se tagliæva de legne da föu o da custruziun, viagiæ versu a Marina<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. Du [[1834]] u [[Goffredo Casalis|Casalis]] u scrive che dai campi de Barestin u se chegliva gran, orżu, legümmi, urive, üa e de l'ætra früta, sciben che int'ina meṡüra ch'a nu bastæva che pe trei mexi l'annu, mentre intu [[Rian du Ponte]] u gh'era paregge anghille<ref name="Casalis">{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico, storico, statistico, commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://www.google.com/books/edition/Dizionario_geografico_storico_statistico/BGcPAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA33|ànno=1834|editô=G. Maspero librajo e Cassone Marzorati Vercellotti tipografi|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=33|volùmme=Vul. II}}</ref>. Ciü che a curtivaziun da tæra, u l'era ben impurtante fina l'alevamentu, pe tantu ch'u permeteva de vende di furmaggi, du bitiru e da læna, cuscì da vagnæ quarche sustanza cu'i cumerci. Intu detagliu, intu meṡe de żenæ du [[1846]] a Barestin u gh'era 241 vacche, 65 fra æxi e mü, 109 pegure e 374 cræve<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi de Bartolomeis|tìtolo=Notizie topografiche e statistiche sugli Stati Sardi|url=https://books.google.com/books?id=xAUrKIDNlR0C&pg=PA1270|ànno=1847|editô=Tipografia Chirio e Mina|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=1270}}</ref>. Fra e ativitæ d'ætru genere u gh'era ancù de gumbi e de murin, cumme chellu de Canteraina, ch'u l'existeva armenu dau [[XIII secolo|Duxentu]], e chellu du Murinæ<ref name=":4">{{Çitta|Ronco, 2009|''XVII. Le opere e i giorni'', pp. 130-132}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I vecchi mulini'', pp. 38-39}}</ref>; ciü che ina frabbica picenina de savun daré de l'uratoriu, fenia derucæ quand'u s'è inciu a ciazza<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', p. 144}}</ref>. == Cultüra == === Istruziun === ;Bibliuteche U cumün de Barestin u g'ha de bibliuteca, inandiæ du [[1988]] cumme Bibliuteca Civica e, au dì d'ancöi, intitulæ aa Maria Ferrua Testore. A bibliuteca de Barestin a g'ha ina culeziun de 6.750 ünitæ inte tüttu e a l'è parte du scistema da valæ du Varatella, insemme a chelle de [[Buinzan|Buizan]], [[Tuiran|Türan]] e [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]]<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/isil/IT-SV0009|tìtolo=Biblioteca civica "Maria Ferrua Testore"|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. === Parlæ de Barestin === {{Seçión vêua}} == Manifestaziui == * ''Balestrino Unplugged'': manifestaziun de müxica de ciü generi che, dau [[2012]], a l'è inandiæ inta Frabbica, intu meṡe de lügliu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/balestrinounplugged/|tìtolo=Balestrino Unplugged|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. * ''Storica Sagra di Balestrino'': a l'è a sægra ciü impurtante ch'a se tegne ancù a Barestin, faccia tütti i agni d'austu e cun da müxica dau vivu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/storica-sagra-di-balestrino/|tìtolo=Storica Sagra di Balestrino|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. == Feste e fere == {{Seçión vêua}} == Aministraziun == === Scindichi de Barestin === [[File:Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|A cumüna de Barestin]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu citadin|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1945|1946|Francesco Richero||[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi">{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 183}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1951|Luigi Ronco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1951|1956|Alfredo Scrivano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1956|1960|Angelo Pastorino||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1960|Luigi Richero||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1970|Leone Damiano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1970|1972|Luigi Saturno||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1972|1973|Bernardino Zavattaro||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1973|1983|Carlo De Francesco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1983|5 d'avrì du 1990|Pietro Beccaria|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi" /><ref group="n.">U s'è dimesciu daa carega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|5 d'avrì du 1990|7 de żügnu du 1993|Carlo Ismarro|DC|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 de żügnu du 1993|28 d'avrì du 1997|Carlo Ismarro|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|PPI]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 d'avrì du 1997|14 de mażżu du 2001|Carlo Ismarro|PPI|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 de mażżu du 2001|30 de mażżu du 2006|Ubaldo Pastorino|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 de mażżu du 2006|16 de mażżu du 2011|Italo Panizza|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 de mażżu du 2011|6 de żügnu du 2016|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|6 de żügnu du 2016|4 d'utubre du 2021|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 d'utubre du 2021|''in carega''|Stefano Saturno|"Balestrino oggi"<br />(lista civica de centru-driccia)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicaziun == === Stradde === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U stradun intu Burgu, intitulou a l'Aldo Panizzi Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|U stradun fra U Burgu e U Pöżżu </gallery> Au dì d'ancöi a stradda ciü impurtante de Barestin a l'è u sò stradun, spartiu fra a [[Stradda pruvinciæle 34 Türan-Barestin|pruvinciæle 34]], che dau Pöżżu a cæra fina in [[Tuiran|Türan]], e a [[Stradda pruvinciæle 44 Barestin-Castrevegliu|pruvinciæle 44]], che de de lì a va avanti pe [[Veserxe]] e [[Castrevegliu]]. U stradun pe Türan u l'è stou facciu aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], passou tanti agni de discusciui scicumme ch'u sareva duvüu muntæ fina in [[Burmia (valä)|Burmia]], cu'i travagli ch'i sun partii quandu e gente de Barestin i l'ha tagliou ina nöcce tütte e urive ch'u gh'era in sciu percursu du prugettu, tempu ch'u l'era tüttu blucou<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 146-147}}</ref>. Pe feniru u gh'è usciüu ancù ina chinṡena d'agni, cu'i travagli ch'i l'han tacou d'intu Burgu pe caræ in żü de de lì<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>, ma u l'è numà che dai [[Anni 1950|agni Zinquanta]] ch'u s'è andou avanti in direziun de Castrevegliu, de dunde u se destacæva a diramaziun pe'a Capeletta<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 175}}</ref>. Fra e vie antighe, a ciü impurtante a l'era chella ch'a passæva au fundu da valæ, vegnindune da Baresciun pe andæ avanti pe'u [[Piemonte|Piemunte]]. Nasciüa cumme via de passu, ch'a curiva pe'a valæ longu a riva de driccia du [[Rian du Ponte]], tempu du [[XVII secolo|Seizentu]] u s'è tirou sciü u ponte de la Utra, ch'u l'ha permesciu de rivæghe ciü fazzile e inte tütte e cundiziui dae burgæ de Barestin, ch'i se tröva in scia riva de senestra. Cu'u gran cresce du Burgu a via in scia senestra a l'è vegnüa a ciü impurtante e daa Cà du Tanu, dund'u gh'era u semité du Fussou, u s'è muntou sciü fin'au Burgu cun de belle vote, e sta via a l'ha pigliou u nomme di Rizöi. D'intu Burgu a via di Rizöi a l'andæxeva avanti versu u Pöżżu, dund'a se tacæva cu'a Via de Rocche che, sciurtia dau Burgu, a passæva ciü bassa pe [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|San Żorżu]]. Dau Pöżżu u partiva a via pe'e burgæ du Cugnu, de Bergalla e de Vilæru, e ancù in'ætra ch'a muntæva sciü pe'u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], pe menæ in [[Burmia (valä)|Burmia]]. Pe'u Buchin du Praé u muntæva pe contru a via de [[Carpe]], e ciü u gh'era ancù chella pe Gröa e Cian Marin e a scurza pe Türan ch'a passæva d'in San Moru e pe'a cascina di Valui<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XV. Opere pie e lavoro festivo'', pp. 109-110}}</ref>. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Balestrino: una valle, un feudo, una civiltà|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0513213|ànno=Lügliu 2000|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2000}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesco Gallea|outô2=Eugenio Lertora|tìtolo=Balestrino. Il Castello e le sue Borgate|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA19934|ànno=Nuvembre 2005|editô=Tipolitografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|cid=Gallea & Lertora, 2005|ISBN=978-88-7172-299-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Un paese tra due secoli. Storie, vita e leggende balestrinesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0460182|ànno=Lügliu 2009|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2009|ISBN=978-88-6405-084-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pierluigi Bogliorio|tìtolo=I Balestrinesi e i Marchesi Del Carretto: vicissitudini e liti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA33584|ànno=2010|editô=Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Bogliorio, 2010}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Balestrino. Osservazioni, storia e segreti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA34707|ànno=2011|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo, 2011}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Un percorso nel vecchio borgo di Balestrino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0140513|ànno=s.d|editô=s.e.|çitæ=Barestin|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo}} == Ætri prugetti == {{Interprogetto}} == Liammi de föra == * {{Çitta web|url=https://www.comune.balestrino.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumün|outô=Cumün de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/|tìtolo=Scitu türisticu|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://balestrino-api.municipiumapp.it/s3/483/allegati/sito/edilizia_urbanistica/piano_recupero_borgo_antico_balestrino/e5_relazione-generale_rev-22-05-15.pdf|tìtolo=Piano di Recupero del Borgo antico di Balestrino|outô=Enrico Zunino|dæta=2015-05-22|léngoa=IT|cid=Zunino, 2015|vìxita=2024-04-07}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Barestìn| ]] 4pd106kytqh34pd004eqe4dmk3i3a22 268850 268849 2026-04-06T12:29:02Z N.Longo 12052 fix 268850 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=, inta varietæ barestea|càngio variànte=Sta pagina chi a l'è scriccia in '''[[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe]]'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Barestin |Panorama = Balestrino - panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma du Burgu</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Amministratore locale = Stefano Saturno |Partito = lista civica de centru-driccia "Balestrino oggi" |Data elezione = 4-12-2021 |Abitanti = 532 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Varù Istat] - Pupulaziun reṡidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Bergalla, U Burgu, U Cugnu, U Pöżżu<ref name=":1" /> |Divisioni confinanti = [[Castrevegliu]], [[Cixan]], [[Tuiran|Türan]], [[U Sejô|U Zeriæ]], [[Süccaellu|Züccarellu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2190 |Nome abitanti = Barestei<br />Barestinolli <small>(in [[Carpe]])</small> |Patrono = [[Andrîa (apòstolo)|Sant'Andrea]] |Festivo = [[30 novénbre|30 de nuvembre]] |Mappa = Map of comune of Balestrino (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puṡiziun du cumün de Barestin inta pruvincia de Savuna }} '''Barestin'''{{#tag:ref|Dicciu {{IPA|[bareʃ'tiŋ]|lij}}; {{IPA|[bares'tiŋ]|lij}} a [[Tuiran|Türan]] e in [[Carpe]]; {{IPA|[baɹεʃ'tiŋ]|lij}} in [[Èrli|Erli]] e a [[Castrevegliu]], ''Bæistrìn'' a [[Löa]] e a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], ''Baestìn'' a[[U Sejô|u Zeriæ]] e inti Pregiai, ''Balèstrìn'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe d'Arbenga]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Balestrìn'' o ''Barestrìn'' in [[Lengoa zeneize|żeneṡe]], [[Dialettu savuneize|savuneṡe]] e versu [[Finô|Finæ]]|group=n.}} (''Balestrino'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]] ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023)<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'[[Arexea]] miræ dau [[Munte de San Pêru|Munte de San Peru]] Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|[[Rocca de Cian de Prai|Cian de Prai]] dai Dui Frei, cu'[[Rocca Barbena|a Rocca]] de daré Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'[[Pöżżu de l'Arpe|Arpe de Barestin]] miræ d'in San Peru Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A [[Colla de Barestin]] </gallery> U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da [[Rivêa de Ponénte|Rivera de Punente]], a ciü o menu 7 chilometri dau [[Mâ Ligure|mæ]], int'ina valle lateræle de [[Valle du Varatella|chella du Varatella]], traversæ dau [[Rian du Ponte]]<ref group="n.">A Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun</ref>, e p'ina parte ascì inte chella du [[Rian de Carpe]], cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km² in tüttu<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 12}}</ref>. A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du [[Munte Carmu de Löa|Munte Carmu]]: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü da[[Rocca Barbena|a Rocca]] e, rivæ inte tære de Barestin aa [[Rocca de Cian de Prai]] (827&nbsp;m), a passa pe a [[Rocca Cüraira]] (721&nbsp;m), a [[Colla de Barestin]] (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], in curispundenza de [[Munte Aü]] (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u [[Pöżżu de l'Arpe]] (614&nbsp;m) e u [[Pöżżu de Barestin]] (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du [[Bæzu Mercöiru]] (491&nbsp;m)<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 13}}</ref><ref name=":0">{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|pp. 10-11}}</ref>. I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva<ref name=":0" /><ref>{{Çitta|Zunino, 2015|pp. 12-13}}</ref>. === Fraziui e burgæ === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu </gallery> U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou<ref name=":1" />. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de: * Bergalla (''Bergalla''): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe [[Castrevegliu]]. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia<ref name=":2">{{Çitta|Zunino, 2015|p. 16}}</ref>. * U Cugnu (''Cuneo'', in antigu ''Conio''): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu<ref name=":2" />. * U Pöżżu (''Poggio''): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andria]], a parocchia de Barestin<ref name=":2" />. * U Burgu (''Borgo''): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica<ref name=":2" />. === Cunfin === U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de [[Tuiran|Türan]] a nord e a levante, cu'[[U Sejô|u Zeriæ]] a süd-est, [[Cixan]] a süd, [[Süccaellu|Züccarellu]] a süd-ovest e [[Castrevegliu]] a punente<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-balestrino.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüna de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-07}}</ref>. == Storia == === Urigine du nomme === U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u [[Nino Lamboglia]] u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de [[Baresciun]], burgæ de [[Tuiran|Türan]], e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u ''mons Balista'' mensünou inta [[Rivêa de Levànte|Rivera de Levante]] fina dau [[Titu Liviu]], pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au [[Lèngoa ligure antiga|ligüre antigu]] ''bala'', "muntagna"<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', p. 26}}</ref>. In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin ''ballista'', balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 25-26}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 17}}</ref>, u l'avereva ducca dou u nomme au ''Burgus Plebis'', U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. === Preistoria === Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendenza]], che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu [[Valle du Varatella|da Varatella]] e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a [[Tæna da Bösa]], faciæ in sciu [[Rian du Ponte]] sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'[[Etæ de Mëzo|etæ de meżżu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo I. Caverne e dintorni'', pp. 15-16, 19}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. === Antighitæ === Passou a [[Guère rumàn-lìgü(r)i|cunquista rumæna]] de tære di [[Ingauni]] du [[181 a.C.|181 primma de Cristu]], u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vene numà che ina munea, de l'etæ du [[Neron|Nerun]], descuerta du [[1885]] mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in ''[[oppidum]]'', in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu [[Castrevegliu]] o in [[Burmia (valä)|Burmia]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 20-24}}</ref>. === Etæ de meżżu === Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abazia de San Peru]], dunai ai [[Órdine de Sàn Benéito|benedetin]] ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da ''[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]'', dau [[Carlomagno|Carlu Magnu]] inte l'[[VIII secolo|VIII seculu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo IV. Santi, monaci e imperatori'', pp. 33-35}}</ref>. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'[[Arexea]] e longu u [[rian du Ponte]], cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', pp. 18-19}}</ref>. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|gexa de San Żorżu]], ch'a ne vegnereva daa primma metæ du [[XIV secolo|Trexentu]], quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A [[Gexa de Sant'Apulonia (Barestin)|gexa de Sant'Apulonia]], faccia au postu de üna dedicæ a [[San Calòcciu de Brescia|San Calocceru]], a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe [[Castrevegliu]] e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di [[Marchesau de Clavesana|marchexi de Claveṡæna]] e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau [[Piemonte|Piemunte]], dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de [[Garesce]], e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du [[1295]], dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', pp. 38-40}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 21-22}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu [[Rocca Barbena|a Rocca]], cu'in papé du [[1302]] ch'u mette in ciairu i termi fra [[Süccaellu|Züccarellu]], [[Castrevegliu]] e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai ''[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]'' e fina in scia zimma da Rocca<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-56}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15}}</ref>. U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du [[1361]], a marcheṡa [[Venezia Du Carettu]], scignura de [[Bardenèi|Bardenei]], a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da [[Certussa de Tuiran|Certussa]] e i türanin propriu d'intu ''castrum'' de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du [[1410]], i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u [[Carlu I Du Carettu|Carlu I de Züccarellu]] u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du [[1422]] u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du [[1485]]. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au [[Carlu II Du Carettu|Carlu II]] ai 20 de setembre du [[1450]], ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 53-55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 26}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 14}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 14}}</ref>. A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du ''castrum'', żà du [[1302]], u gh'è menziunou u ''burgus plebis'', ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-55}}</ref>. === Etæ muderna === U ricunuscimentu au guernu di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che fina du [[1503]] i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù [[Mascimiliàn I d'Asbùrgo|Mascimilian]], faccia ai 16 de mażżu du [[1509]]. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au [[Marchesàu de Süccaellu|marcheṡe de Züccarellu]], l'[[Antognu II Du Carettu|Antognu II]], ma quand'u l'è mortu, du [[1545]], u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u [[Pirru II Du Carettu|Pirru II]] ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu [[Marchesau de Barestin|marcheṡe de Barestin]], ciü che cun-scignuru de [[Bardenèi|Bardenei]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', p. 55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 26-27}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 16}}</ref>. U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u [[Casté de Barestin|casté]], facciu in zimma au bæzu du veggiu ''castrum'' a cumenzæ da in bandu du [[1515]], dund'u se cumandæva ''mano et opera'' di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du [[1559]], tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe<ref group="n.">Giovanni Berruto de [[Sêva|Zeva]], agente du marcheṡe, dicciu u Prosperu.</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VIII. Dal Burgus al castrum'', pp. 59-60}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15; ''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 18-19}}</ref>. Mentre che a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Żena]], a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, [[Pudesterìa da Prìa|pudestæ da Pria]], a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da [[Castrevegliu]] i ommi du [[Gio Bertumé Du Carettu]], frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au [[Gio Antognu Du Carettu]], erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''IX. "Idi di marzo" a Balestrino'', pp. 62-68}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''IV. La notte dei pugnali'', pp. 31-36}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 19-20}}</ref>. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du [[1561]], i l'han atacou [[Bardenèi|Bardenei]] e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de [[Milan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''X. Sottomissione e perdono'', pp. 70-73}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', p. 20}}</ref>. [[Immaggine:Matteo Vinzoni, Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente, 1750 (Balestrino).jpg|miniatura|Detagliu de Barestin in sciu ''Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]'', travagliu du [[Matteo Vinzoni]] du [[1750]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Matteo Vinzoni|tìtolo=Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]|ànno=Setembre 1750|editô=Archiviu de Statu de Zena|léngoa=IT}}</ref>]] A partì daa cunvenziun du [[1561]], du [[1592]] u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XI. Convenzioni e statuti'', pp. 74-75}}</ref>. Daa fin du [[XVI secolo|Zinquezentu]] i ne vene i travagli pe'a [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa de Sant'Andrea]], faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau [[1594]] pe vuruntæ du marcheṡe [[Gio Enricu II Du Carettu|Gio Enricu II]], a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XII. I banchieri spagnoli'', pp. 85, 89}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Il territorio del Marchesato nel secolo XVI'', p. 26; ''I De Negri'', pp. 37-41}}</ref>. Du [[XVII secolo|Seizentu]], a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIV. Rumori di guerra'', pp. 99-100}}</ref>. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du [[1728]] a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de [[Carpe]], parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau [[1609]]<ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo III. I grandi e i piccoli avvenimenti del 1700'', pp. 21-23}}</ref>. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da [[Goæra de sucescion polacca|guæra de sücesciun pulacca]], u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'[[Sacro Impêo Roman|Imperu]] inta regiun. Passou carch'annu, du [[1754]] u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe [[Utavian Tumaxu Costa-Du Carettu|Utavian Tumaxu III]], che pe'u ciü u staxeva intu sò palazziu a [[Zena|Żena]], dund'u l'è feniu mazzou du [[1779]]. U növu marcheṡe [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]], u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVI. Il consegnamento'', pp. 114, 118}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''V. Ottaviano il Magnifico'', p. 46; ''VI. Un altro marchese assassinato'', pp. 49-50}}</ref>, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du [[1794]], u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da [[Rivoluçion françeize|rivuluziun]], dund'u gh'era l'[[Antoine Christophe Saliceti]] e l'[[Augustin de Robespierre]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', p. 124}}</ref>. === Etæ cuntempuranea === ==== Tempu di franzexi ==== U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta [[Primma bataggia de Degu|spediziun de Degu]]. De ciü, de ste parte u l'era rivou u [[Filippo Buonarroti]], ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u [[curpu de statu du 9 de termidoru|curpu de stætu du 9 de termidoru]] e a fin de pulitiche giacubine, u [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]] u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du [[1795]], u s'è vistu dæ raxun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', pp. 124-131}}</ref>. Inte l'estæ du [[1795]], scurii da [[Sann-a|Savuna]] dae armæ de l'[[Inpêro asbùrgico|imperu d'Austria]], i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'[[Arexea]] ch'a l'era stæ zernüa dau generæle [[François Étienne de Kellermann|Kellermann]] cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci [[Arsabecchi|Azabecchi]] e in scia senestra du [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]] e [[Cian de Prai]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 134-136}}</ref>. [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|[[Hippolyte Bellangé]], ''A bataglia de Löa'', [[1838]]. Quaddru cunservou au [[Müṡeu Massena]] de [[Nissa|Nizza]]]] Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u [[Munte Vardiöra|Guardiöra]] e u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau [[U Castelâ (U Burghettu)|Castelæ]] e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u [[Casté de Barestin|casté]], difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra [[Tuiran|Türan]], [[Löa]] e [[Buinzan|Buizan]]. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a [[Bataja de Löa|bataglia de Löa]], e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 136-139}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''VIII. Sei ore di morte'', pp. 59-71}}</ref>. De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|Imperu franzeṡe]] e turna ai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 137-138}}</ref> Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta [[Repübbrica Piemuntese|Repübbrica Piemunteṡe]] e numà che du [[1801]] u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA. VV.|tìtolo=Costituzione della Repubblica ligure (1802)|url=https://books.google.com/books?id=lpBlIJbiu2oC|ànno=1802|editô=Stamperia Nazionale Strada Giulia|çitæ=Żena|léngoa=IT|p=156}}</ref>. Du [[1805]], insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa [[Fransa|Franza]], intu cantun de Löa du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu de Muntenöcce]], tacou insemme au cumün de [[Carpe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. ==== Dau regnu au dì d'ancöi ==== Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa]], scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au [[Casté de Barestin|casté]], che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'[[Uratoriu de San Carlu (Barestin)|uratoriu]], dunde du [[1888]] u s'è tirou sciü [[A Fabbrica (Barestin)|a Frabbica]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 142-144}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 95-100}}</ref>. U travagliu ciü impurtante de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] cun [[Bardenèi|Bardenei]] u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de [[Tuiran|Türan]]. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 145-147}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>. Cu'i danni du [[Teramottu de Dian du 1887|teremotu du 1887]], derucæ e canoniche, du [[1889]] u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e [[Americhe]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 147-149}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XIII. Il terremoto dell'87'', pp. 101-102}}</ref>. [[Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|U munümentu ai cadüti de Barestin inte tütte e guære, rangiou du [[1997]]]] Cun regiu decretu du 23 de marzu du [[1905]] u paiże de [[Carpe]], che dau [[1869]] u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u [[XX secolo|Növezentu]] u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du [[1909]]), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme ([[1912]]) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du [[Primma Goæra Mondiâ|'15-'18]], Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guæra]] u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] pe'a puira di bumbardamenti, cumme [[Bumbardamentu de Tuiran|chellu de Türan]] du [[1944]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 166-171}}</ref>. Sübitu passou a guæra, dau [[1949]], u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du [[1953]] u s'è inaugürou [[Santuæriu de Munte Cruxe (Barestin)|ina capella]] da vixin au [[Forte di Dui Frei (Barestin)|forte di Dui Frei]], in sce l'[[Arexea]]. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du [[1953]] u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andrea]], ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', pp. 174-181}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XXXII. Una speranza per il vecchio Borgo'', pp. 267-272; ''XXXIII. Il Pizzo Ciresa e i "Sacri Monti"'', pp. 279-285}}</ref>. Barestin, dau [[1973]] ai 31 de dixembre du [[2008]], u l'ha facciu parte da [[Cumünitè muntâna "Pollupice"|Cumünitæ muntæna "Pollupice"]], pe pöi passæ fina du [[2011]] inta [[Cumünitè muntâna "Punente Savunese"|Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe"]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.federalismi.it/ApplOpenFilePDF.cfm?artid=10598&dpath=document&dfile=15072008190233.pdf&content=LIGURIA,+L.R.+n.+24/2008,Disciplina+di+riordino+delle+comunit%C3%A0+montane,+disposizioni+per+lo+sviluppo+della+cooperazione+intercomunale+e+norme+a+favore+dei+piccoli+comuni+-++-++-+|tìtolo=Legge Regionale n° 24 del 4 luglio 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-03-03}}</ref>. Dau 4 de dixembre du [[2014]] aa primma du [[2015]] u l'ha facciu parte de l'[[Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive]]. === Scimbuli === ;Stemma [[File:Balestrino-Stemma.svg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Balestrino-Stemma.svg|bordo|192x192px|destra]]{{Çitaçión|Truncou: intu primmu d'argentu, au leun de neiru, ch'u g'ha ina balestra blö, ch'u a tegne pe l'ercu cu'a zampa senetra de davanti e pe'u legnu cu'a zampa davanti de driccia; intu segundu de russu, au castellu iṡulou, d'oru, mürou e serou de neiru, facciu de due ture, cun barcui de neiru e trei merli aa guelfa, tacæ insemme daa curtina de müraglia, senza de merli. I paramenti a l'in giru i sun da Cumün.|3=Troncato: nel primo di argento, al leone di nero, munito di balestra di azzurro, di cui afferra con la zampa anteriore sinistra l'arco e con la zampa anteriore destra il fusto; nel secondo di rosso, al castello isolato, d'oro, murato e chiuso di nero, esso castello formato da due torri, finestrate di nero, merlate alla guelfa di tre, riunite dalla cortina di muro, priva di merli. Ornamenti esteriori da Comune.<ref name="Araldica Civica">{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/comune/balestrino/|tìtolo=Balestrino|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>|lingua=IT}} U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du [[1990]]<ref name="Araldica Civica" /><ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4987|tìtolo=Balestrino|outô=Archivio Centrale dello Stato|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>. == Abitanti == === Evuluziun demugrafica === {{Demografia/Balestrìn}} === Minuranze fureste === Dandu amentu a l'[[ISTAT]], au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P03&a=2024|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-13}}</ref>. === Cugnommi ciü difüxi === I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: ''Panizza'' (Panizza), ''Rosso'' (Russu), ''Richero'' (Riché), ''Ronco'' (Runcu) e ''Pastorino'' (Pastürin)<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnommi ciü difüxi cumün pe cumün, Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-11}}</ref>. === Persune ligæ cun Barestin === * Adolfo Panizzi (Barestin, 24 de nuvembre du [[1876]] - Munte Ortigara, [[1917]]), magiù di Arpin decurou cun quattru medaglie au varù militære<ref>{{Çitta web|url=https://www.chieracostui.com/costui/docs/search/schedaoltre.asp?ID=10300|tìtolo=Adolfo Panizzi|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Francesco Ronco (Barestin, 3 de dixembre du [[1894]] - [[Tuiran|Türan]], 9 de nuvembre du [[1978]]), ommu d'arme e generæle<ref>{{Çitta web|url=https://www.edizionihelicon.it/index.php/catalogo-completo/autori/category/93-ronco-francesco|tìtolo=Ronco Francesco|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Antonino Ronco ([[Piaçensa|Piacenza]], 4 de żenæ du [[1925]] - [[Zena|Żena]], 16 de mażżu [[2019]]), giurnalista e storicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitgenoa.it/it/antonino-ronco-giornalista-e-storico-100-anni-dalla-nascita|tìtolo=Antonino Ronco giornalista e storico a 100 anni dalla nascita|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Giuseppe Richero (Barestin, 11 de lügliu du [[1929]] - [[Romma|Rumma]], marzu du [[2021]]), generæle di carabinei<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/savona/2021/03/30/news/lutto-a-balestrino-morto-il-generale-dei-carabinieri-giuseppe-richero-1.40090066/|tìtolo=Lutto a Balestrino: morto il generale dei carabinieri Giuseppe Richero|outô=Valeria Pretari|dæta=30 marzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Lino Panizza Richero (Barestin, 14 de żenæ du [[1945]]), vescu de Carabayllo<ref>{{Çitta web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpanric.html|tìtolo=Bishop Lino Panizza Richero, O.F.M. Cap.|léngoa=EN|vìxita=2026-04-02}}</ref>. == Posti de interesse == === Architetüre religiuṡe === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei </gallery> * [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|Gexa növa de Sant'Andrea]]: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u [[1956]] e u [[1960]] doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du [[XVII secolo|Seizentu]] e du [[XVIII secolo|Settezentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20679/|tìtolo=Chiesa di Sant'Andrea|léngoa=IT|vìxita=2026-03-23}}</ref><ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 116-117}}</ref>. * Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u [[1618]] e u [[1624]], au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 85-89}}</ref>. * Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du [[XIV secolo|Trexentu]] pe vuruntè di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti benedetin de San Peru]]. Sede da parocchia fina du [[1632]], a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a [[Bardenèi|Bardenei]] e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di San Giorgio campestre'', pp. 64-85}}</ref>. * Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du [[1741]] int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Oratorio della SS. Annunziata (o di San Carlo)'', pp. 125-142}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20678/|tìtolo=Oratorio di San Carlo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>. * Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü passou a primma metæ du [[XVI secolo|Zinquezentu]], de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], u g'ha de daré ina ''Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia'', de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Santa Apollonia'', pp. 118-125}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20677/|tìtolo=Cappella di Sant'Apollonia|léngoa=IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>. * Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du [[1672]] au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du [[XVIII secolo|Settezentu]], dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun ''Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu'', dicciu du pitù [[Giuanni Maria Brüscu]]<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Antonio da Padova'', pp. 143-147}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90357/|tìtolo=Cappella di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-03-26}}</ref>. * Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce [[l'Arexea]], tirou sciü fra u [[1951]] e u [[1953]] intu scitu de apariziui du [[1949]]. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du [[1991]], inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90358/|tìtolo=Santuario di Monte Croce|léngoa=IT}}</ref>. === Architetüre civili === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-ruderi2.jpg|A Ciazza du Burgu cu'u Pilun e, a fiancu de stu lì, u Tribünæ U pilun (U Burgu, Barestin) 01.jpg|Detagliu du Pilun A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|U gumbu de Canteraina Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|U ponte de la Utra dau rian </gallery> * L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du [[XVI secolo|Zinquezentu]], in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du [[Niccolò Mascardi|Mascardi]], du [[1585]], u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 47-49}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 20}}</ref>. * A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u [[1474]] ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du [[1735]] a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 46-48}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Oratorio vecchio dei Disciplinanti - poi ospedale'', p. 18; ''Da oratorio dei Disciplinanti a ospedale dei Poveri'', p. 19}}</ref>. * U Tribünæ: u tribünæ du marcheṡou u se truvæva int'in palazziu du Burgu, ætu trei ciai e cu'u stemma di Du Carettu in scia faciæta. Facciu pe vuruntæ du marcheṡe Gio Antognu e serou avanti du [[1736]], intu cian interou u gh'axeva e prexui e, au cian teren, u ghe duxeva esse l'archiviu. A parte ciü aa vista de sta custruziun a l'è u cuscì dicciu Pilun, ina strutüra cu'ina punta a cupula ch'a l'era a fundaziun da furca dund'u se pendeva i cundanai a morte e ch'a funziunæva fina cumme strümentu pe'a turtüra du "strosciu"<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Tribunale col Pilone'', pp. 10, 15}}</ref>. * U Palazziu: u l'è ina custruziun intu Burgu che, tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e u [[XX secolo|Növezentu]], a l'ha funziunou cumme Cumüna de Barestin, che primma a gh'axeva de sede intu Tribünæ, e dapöi u s'è bugiou lì fina l'aministraziun da giüstizia. Pe'i danni facci dai franzexi in Casté, cumme ch'u l'è turnou a Barestin u marcheṡe u l'ha duverou stu palazziu cumme sò rexidenza, avanti de dæru indaré aa Cumünitæ, ch'a g'ha tegnüu e scöre fina du [[1887]].<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Palazzo'', pp. 9-10}}</ref> * A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du [[1888]], de prugettu de l'inṡegné Ravioli<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Antiche Scuderie del marchese'', pp. 62-64}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Le scuderie o la Fabbrica'', pp. 3-4}}</ref>. * Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du [[Benardu Raibadu|Bernardu Raibadu]] du [[1630]], cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 1}}</ref>. * Murin e gumbu de Canteraina: u gran cumplessu du gumbu e murin de Canteraina u g'ha de urigine ch'i sun du bellu antighe, tantu ch'u l'è menzünou fina int'in attu du [[1295]], dunde i cunti Bæva i l'han vendüu aa Cumünitæ de Barestin. U gumbu u se carateriżża pe in ætu portiu in scia faciæta, dund'i se fermæva i cæri pe descariæ e urive, e de drentu u g'ha in gran camerun, dund'i se faxeva tütti i travagli pe fære vegnì öriu<ref name=":3" /><ref name=":4" />. * Ponte de la Utra: u ponte de la Utra u traversa u [[Rian du Ponte]], che da stu lì u piglia de nomme, ciü in bassu du Burgu, versu i sciti de la Utra, ai pei de [[L'Arexea (Barestin)|l'Arexea]]. U l'è stou facciu in scia via ch'a mena versu de [[Tuiran|Türan]], inta segunda metæ du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'è l'opera pübblica ciü antiga da valæ<ref name=":3">{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', p. 49}}</ref>. === Architetüre militæri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-castello3.jpg|U Casté mirou dau Pöżżu Fòrte di Doî Fræ (Sucælo) - intrâ (2).jpg|U purtæ du forte di Dui Frei </gallery> * U Casté: u casté de Barestin u l'è mesciu in zimma au bæzu ch'u ṡvetta in sciu Burgu, dunde forscia u gh'era żà ina furtificaziun ciü antiga, facciu pe contu di marchexi [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]] du [[XVI secolo|Zinquezentu]] e ch'u l'ha pigliou e furme ch'i se vegghe tempu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], doppu ch'u s'era ruvinou pe'i danni di franzexi. Au dì d'ancöi u Casté u g'ha ina cianta a "L", a trei ciai, cu'a ture grossa ch'a l'è fenia pe'u ciü seræ dae müraglie. Pe contru, u nu gh'è ciü a segunda ture, u curtì e u ponte in sciu fussou, ch'i se veggheva ancù int'in quaddru du [[XVIII secolo|Settezentu]] e ch'i sun scentai cu'i tanti travagli facci de doppu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il castello'', pp. 50-55}}</ref>. * Casté di Bæva: i cunti Bæva, tempu ch'i l'era scignuri de Barestin, i gh'axeva u sò casté de d'ætu de Bergalla, inta regiun da Costa, cun de ruvine ch'i se tröva lì che, segundu a tradiziun, i sareva propriu chelle du casté. Dae poche müraglie ch'u gh'è restou, u casté di Bæva u pæ ina custruziun ciütostu rüstega e urdenæria, cun de camere streccie e di barcunetti picenin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', p. 40}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I Borghi abitati'', p. 115}}</ref>. De doppu che stu casté, l'ürtima rexidenza di Bæva u se dixe ch'a l'è stæ "A Cascina", ina cà in parte furtificæ ch'a se tröva a Bergalla Sruæna<ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''L'ambiente e il territorio della Valle'', p. 36}}</ref>. * Forte di Dui Frei: u forte di Dui Frei, dicciu fina u forte du Pöżżu Grande, u l'è ina furtezza de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] ch'a l'è stæ faccia in scia zimma du [[Pöżżu Grande]], in sci cunfin cun [[Süccaellu|Züccarellu]] e [[Cixan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 182}}</ref>. Frabicou du [[1897]], u g'ha ina furma a puligunu, in parte interou e cu'in fussou tütt'a l'in giru. Stu forte u faxeva parte du cuscì dicciu "sbaramentu de Züccarellu", pensou pe blucæ in'invaxun ch'a ne vegnisse dau mæ, cun sbarcu inta [[Ciâna d'Arbenga|Ciæna d'Arbenga]]<ref>{{Çitta web|url=https://leo-trekking.blogspot.com/2019/03/il-forte-di-poggio-grande-e-poggio.html|tìtolo=Poggio Grande, Poggio Ceresa e Santuario di Monte Croce|dæta=8 marzu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-04-04}}</ref>. == Ecunumia == {{Çitaçión|[...] E gente i sun forti, de carattere carmu, e ciamæ a l'agricultüra.|Goffrado Casalis, ''Dizionario [...] degli stati di S.M. il re di Sardegna'', 1834<ref name="Casalis" />|[...] Gli abitanti sono robusti, d'indole quieta, ed inclinati alla agricoltura.|lingua=IT}}L'ativitæ ciü impurtante pe Barestin a l'è de longu stæ a curtivaziun da tæra, ben che i sciti intu sò teritoriu i nu secce fra i ciü boi da valæ. E primme infurmaziui de detagliu in sce cundiziui de vitta di barestei i ne vene dau stüddiu cumandou dau [[Dipartimentu de Muntenötte|prefettu de Muntenöcce]], u [[Gaspard de Chabrol]], a l'imprinzippiu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. De chelli tempi u se dixe che, ben che a tæra a fusse gramma, u se sciurtiva a fæ au meximu abastanza de vin e d'öriu, ciü che essighe de bandie dund'u se tagliæva de legne da föu o da custruziun, viagiæ versu a Marina<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. Du [[1834]] u [[Goffredo Casalis|Casalis]] u scrive che dai campi de Barestin u se chegliva gran, orżu, legümmi, urive, üa e de l'ætra früta, sciben che int'ina meṡüra ch'a nu bastæva che pe trei mexi l'annu, mentre intu [[Rian du Ponte]] u gh'era paregge anghille<ref name="Casalis">{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico, storico, statistico, commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://www.google.com/books/edition/Dizionario_geografico_storico_statistico/BGcPAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA33|ànno=1834|editô=G. Maspero librajo e Cassone Marzorati Vercellotti tipografi|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=33|volùmme=Vul. II}}</ref>. Ciü che a curtivaziun da tæra, u l'era ben impurtante fina l'alevamentu, pe tantu ch'u permeteva de vende di furmaggi, du bitiru e da læna, cuscì da vagnæ quarche sustanza cu'i cumerci. Intu detagliu, intu meṡe de żenæ du [[1846]] a Barestin u gh'era 241 vacche, 65 fra æxi e mü, 109 pegure e 374 cræve<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi de Bartolomeis|tìtolo=Notizie topografiche e statistiche sugli Stati Sardi|url=https://books.google.com/books?id=xAUrKIDNlR0C&pg=PA1270|ànno=1847|editô=Tipografia Chirio e Mina|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=1270}}</ref>. Fra e ativitæ d'ætru genere u gh'era ancù de gumbi e de murin, cumme chellu de Canteraina, ch'u l'existeva armenu dau [[XIII secolo|Duxentu]], e chellu du Murinæ<ref name=":4">{{Çitta|Ronco, 2009|''XVII. Le opere e i giorni'', pp. 130-132}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I vecchi mulini'', pp. 38-39}}</ref>; ciü che ina frabbica picenina de savun daré de l'uratoriu, fenia derucæ quand'u s'è inciu a ciazza<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', p. 144}}</ref>. == Cultüra == === Istruziun === ;Bibliuteche U cumün de Barestin u g'ha de bibliuteca, inandiæ du [[1988]] cumme Bibliuteca Civica e, au dì d'ancöi, intitulæ aa Maria Ferrua Testore. A bibliuteca de Barestin a g'ha ina culeziun de 6.750 ünitæ inte tüttu e a l'è parte du scistema da valæ du Varatella, insemme a chelle de [[Buinzan|Buizan]], [[Tuiran|Türan]] e [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]]<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/isil/IT-SV0009|tìtolo=Biblioteca civica "Maria Ferrua Testore"|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. === Parlæ de Barestin === {{Seçión vêua}} == Manifestaziui == * ''Balestrino Unplugged'': manifestaziun de müxica de ciü generi che, dau [[2012]], a l'è inandiæ inta Frabbica, intu meṡe de lügliu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/balestrinounplugged/|tìtolo=Balestrino Unplugged|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. * ''Storica Sagra di Balestrino'': a l'è a sægra ciü impurtante ch'a se tegne ancù a Barestin, faccia tütti i agni d'austu e cun da müxica dau vivu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/storica-sagra-di-balestrino/|tìtolo=Storica Sagra di Balestrino|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. == Feste e fere == {{Seçión vêua}} == Aministraziun == === Scindichi de Barestin === [[File:Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|A cumüna de Barestin]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu citadin|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1945|1946|Francesco Richero||[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi">{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 183}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1951|Luigi Ronco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1951|1956|Alfredo Scrivano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1956|1960|Angelo Pastorino||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1960|Luigi Richero||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1970|Leone Damiano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1970|1972|Luigi Saturno||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1972|1973|Bernardino Zavattaro||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1973|1983|Carlo De Francesco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1983|5 d'avrì du 1990|Pietro Beccaria|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi" /><ref group="n.">U s'è dimesciu daa carega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|5 d'avrì du 1990|7 de żügnu du 1993|Carlo Ismarro|DC|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 de żügnu du 1993|28 d'avrì du 1997|Carlo Ismarro|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|PPI]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 d'avrì du 1997|14 de mażżu du 2001|Carlo Ismarro|PPI|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 de mażżu du 2001|30 de mażżu du 2006|Ubaldo Pastorino|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 de mażżu du 2006|16 de mażżu du 2011|Italo Panizza|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 de mażżu du 2011|6 de żügnu du 2016|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|6 de żügnu du 2016|4 d'utubre du 2021|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 d'utubre du 2021|''in carega''|Stefano Saturno|"Balestrino oggi"<br />(lista civica de centru-driccia)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicaziun == === Stradde === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U stradun intu Burgu, intitulou a l'Adolfo Panizzi Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|U stradun fra U Burgu e U Pöżżu </gallery> Au dì d'ancöi a stradda ciü impurtante de Barestin a l'è u sò stradun, spartiu fra a [[Stradda pruvinciæle 34 Türan-Barestin|pruvinciæle 34]], che dau Pöżżu a cæra fina in [[Tuiran|Türan]], e a [[Stradda pruvinciæle 44 Barestin-Castrevegliu|pruvinciæle 44]], che de de lì a va avanti pe [[Veserxe]] e [[Castrevegliu]]. U stradun pe Türan u l'è stou facciu aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], passou tanti agni de discusciui scicumme ch'u sareva duvüu muntæ fina in [[Burmia (valä)|Burmia]], cu'i travagli ch'i sun partii quandu e gente de Barestin i l'ha tagliou ina nöcce tütte e urive ch'u gh'era in sciu percursu du prugettu, tempu ch'u l'era tüttu blucou<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 146-147}}</ref>. Pe feniru u gh'è usciüu ancù ina chinṡena d'agni, cu'i travagli ch'i l'han tacou d'intu Burgu pe caræ in żü de de lì<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>, ma u l'è numà che dai [[Anni 1950|agni Zinquanta]] ch'u s'è andou avanti in direziun de Castrevegliu, de dunde u se destacæva a diramaziun pe'a Capeletta<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 175}}</ref>. Fra e vie antighe, a ciü impurtante a l'era chella ch'a passæva au fundu da valæ, vegnindune da Baresciun pe andæ avanti pe'u [[Piemonte|Piemunte]]. Nasciüa cumme via de passu, ch'a curiva pe'a valæ longu a riva de driccia du [[Rian du Ponte]], tempu du [[XVII secolo|Seizentu]] u s'è tirou sciü u ponte de la Utra, ch'u l'ha permesciu de rivæghe ciü fazzile e inte tütte e cundiziui dae burgæ de Barestin, ch'i se tröva in scia riva de senestra. Cu'u gran cresce du Burgu a via in scia senestra a l'è vegnüa a ciü impurtante e daa Cà du Tanu, dund'u gh'era u semité du Fussou, u s'è muntou sciü fin'au Burgu cun de belle vote, e sta via a l'ha pigliou u nomme di Rizöi. D'intu Burgu a via di Rizöi a l'andæxeva avanti versu u Pöżżu, dund'a se tacæva cu'a Via de Rocche che, sciurtia dau Burgu, a passæva ciü bassa pe [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|San Żorżu]]. Dau Pöżżu u partiva a via pe'e burgæ du Cugnu, de Bergalla e de Vilæru, e ancù in'ætra ch'a muntæva sciü pe'u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], pe menæ in [[Burmia (valä)|Burmia]]. Pe'u Buchin du Praé u muntæva pe contru a via de [[Carpe]], e ciü u gh'era ancù chella pe Gröa e Cian Marin e a scurza pe Türan ch'a passæva d'in San Moru e pe'a cascina di Valui<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XV. Opere pie e lavoro festivo'', pp. 109-110}}</ref>. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Balestrino: una valle, un feudo, una civiltà|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0513213|ànno=Lügliu 2000|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2000}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesco Gallea|outô2=Eugenio Lertora|tìtolo=Balestrino. Il Castello e le sue Borgate|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA19934|ànno=Nuvembre 2005|editô=Tipolitografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|cid=Gallea & Lertora, 2005|ISBN=978-88-7172-299-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Un paese tra due secoli. Storie, vita e leggende balestrinesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0460182|ànno=Lügliu 2009|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2009|ISBN=978-88-6405-084-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pierluigi Bogliorio|tìtolo=I Balestrinesi e i Marchesi Del Carretto: vicissitudini e liti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA33584|ànno=2010|editô=Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Bogliorio, 2010}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Balestrino. Osservazioni, storia e segreti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA34707|ànno=2011|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo, 2011}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Un percorso nel vecchio borgo di Balestrino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0140513|ànno=s.d|editô=s.e.|çitæ=Barestin|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo}} == Ætri prugetti == {{Interprogetto}} == Liammi de föra == * {{Çitta web|url=https://www.comune.balestrino.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumün|outô=Cumün de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/|tìtolo=Scitu türisticu|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://balestrino-api.municipiumapp.it/s3/483/allegati/sito/edilizia_urbanistica/piano_recupero_borgo_antico_balestrino/e5_relazione-generale_rev-22-05-15.pdf|tìtolo=Piano di Recupero del Borgo antico di Balestrino|outô=Enrico Zunino|dæta=2015-05-22|léngoa=IT|cid=Zunino, 2015|vìxita=2024-04-07}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Barestìn| ]] 6ku5xdh917p4m46fv826f1ragt2rls6 268851 268850 2026-04-06T12:32:26Z N.Longo 12052 /* Preistoria */ + 268851 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=, inta varietæ barestea|càngio variànte=Sta pagina chi a l'è scriccia in '''[[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe]]'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Barestin |Panorama = Balestrino - panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma du Burgu</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Amministratore locale = Stefano Saturno |Partito = lista civica de centru-driccia "Balestrino oggi" |Data elezione = 4-12-2021 |Abitanti = 532 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Varù Istat] - Pupulaziun reṡidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Bergalla, U Burgu, U Cugnu, U Pöżżu<ref name=":1" /> |Divisioni confinanti = [[Castrevegliu]], [[Cixan]], [[Tuiran|Türan]], [[U Sejô|U Zeriæ]], [[Süccaellu|Züccarellu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2190 |Nome abitanti = Barestei<br />Barestinolli <small>(in [[Carpe]])</small> |Patrono = [[Andrîa (apòstolo)|Sant'Andrea]] |Festivo = [[30 novénbre|30 de nuvembre]] |Mappa = Map of comune of Balestrino (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puṡiziun du cumün de Barestin inta pruvincia de Savuna }} '''Barestin'''{{#tag:ref|Dicciu {{IPA|[bareʃ'tiŋ]|lij}}; {{IPA|[bares'tiŋ]|lij}} a [[Tuiran|Türan]] e in [[Carpe]]; {{IPA|[baɹεʃ'tiŋ]|lij}} in [[Èrli|Erli]] e a [[Castrevegliu]], ''Bæistrìn'' a [[Löa]] e a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], ''Baestìn'' a[[U Sejô|u Zeriæ]] e inti Pregiai, ''Balèstrìn'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe d'Arbenga]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Balestrìn'' o ''Barestrìn'' in [[Lengoa zeneize|żeneṡe]], [[Dialettu savuneize|savuneṡe]] e versu [[Finô|Finæ]]|group=n.}} (''Balestrino'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]] ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023)<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'[[Arexea]] miræ dau [[Munte de San Pêru|Munte de San Peru]] Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|[[Rocca de Cian de Prai|Cian de Prai]] dai Dui Frei, cu'[[Rocca Barbena|a Rocca]] de daré Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'[[Pöżżu de l'Arpe|Arpe de Barestin]] miræ d'in San Peru Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A [[Colla de Barestin]] </gallery> U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da [[Rivêa de Ponénte|Rivera de Punente]], a ciü o menu 7 chilometri dau [[Mâ Ligure|mæ]], int'ina valle lateræle de [[Valle du Varatella|chella du Varatella]], traversæ dau [[Rian du Ponte]]<ref group="n.">A Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun</ref>, e p'ina parte ascì inte chella du [[Rian de Carpe]], cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km² in tüttu<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 12}}</ref>. A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du [[Munte Carmu de Löa|Munte Carmu]]: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü da[[Rocca Barbena|a Rocca]] e, rivæ inte tære de Barestin aa [[Rocca de Cian de Prai]] (827&nbsp;m), a passa pe a [[Rocca Cüraira]] (721&nbsp;m), a [[Colla de Barestin]] (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], in curispundenza de [[Munte Aü]] (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u [[Pöżżu de l'Arpe]] (614&nbsp;m) e u [[Pöżżu de Barestin]] (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du [[Bæzu Mercöiru]] (491&nbsp;m)<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 13}}</ref><ref name=":0">{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|pp. 10-11}}</ref>. I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva<ref name=":0" /><ref>{{Çitta|Zunino, 2015|pp. 12-13}}</ref>. === Fraziui e burgæ === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu </gallery> U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou<ref name=":1" />. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de: * Bergalla (''Bergalla''): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe [[Castrevegliu]]. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia<ref name=":2">{{Çitta|Zunino, 2015|p. 16}}</ref>. * U Cugnu (''Cuneo'', in antigu ''Conio''): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu<ref name=":2" />. * U Pöżżu (''Poggio''): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andria]], a parocchia de Barestin<ref name=":2" />. * U Burgu (''Borgo''): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica<ref name=":2" />. === Cunfin === U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de [[Tuiran|Türan]] a nord e a levante, cu'[[U Sejô|u Zeriæ]] a süd-est, [[Cixan]] a süd, [[Süccaellu|Züccarellu]] a süd-ovest e [[Castrevegliu]] a punente<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-balestrino.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüna de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-07}}</ref>. == Storia == === Urigine du nomme === U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u [[Nino Lamboglia]] u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de [[Baresciun]], burgæ de [[Tuiran|Türan]], e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u ''mons Balista'' mensünou inta [[Rivêa de Levànte|Rivera de Levante]] fina dau [[Titu Liviu]], pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au [[Lèngoa ligure antiga|ligüre antigu]] ''bala'', "muntagna"<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', p. 26}}</ref>. In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin ''ballista'', balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 25-26}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 17}}</ref>, u l'avereva ducca dou u nomme au ''Burgus Plebis'', U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. === Preistoria === [[Immaggine:Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|sinistra|miniatura|A tæna da Bösa, cun di resti de müraglie]] Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendenza]], che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu [[Valle du Varatella|da Varatella]] e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a [[Tæna da Bösa]], faciæ in sciu [[Rian du Ponte]] sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'[[Etæ de Mëzo|etæ de meżżu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo I. Caverne e dintorni'', pp. 15-16, 19}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. === Antighitæ === Passou a [[Guère rumàn-lìgü(r)i|cunquista rumæna]] de tære di [[Ingauni]] du [[181 a.C.|181 primma de Cristu]], u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vene numà che ina munea, de l'etæ du [[Neron|Nerun]], descuerta du [[1885]] mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in ''[[oppidum]]'', in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu [[Castrevegliu]] o in [[Burmia (valä)|Burmia]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 20-24}}</ref>. === Etæ de meżżu === Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abazia de San Peru]], dunai ai [[Órdine de Sàn Benéito|benedetin]] ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da ''[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]'', dau [[Carlomagno|Carlu Magnu]] inte l'[[VIII secolo|VIII seculu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo IV. Santi, monaci e imperatori'', pp. 33-35}}</ref>. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'[[Arexea]] e longu u [[rian du Ponte]], cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', pp. 18-19}}</ref>. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|gexa de San Żorżu]], ch'a ne vegnereva daa primma metæ du [[XIV secolo|Trexentu]], quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A [[Gexa de Sant'Apulonia (Barestin)|gexa de Sant'Apulonia]], faccia au postu de üna dedicæ a [[San Calòcciu de Brescia|San Calocceru]], a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe [[Castrevegliu]] e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di [[Marchesau de Clavesana|marchexi de Claveṡæna]] e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau [[Piemonte|Piemunte]], dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de [[Garesce]], e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du [[1295]], dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', pp. 38-40}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 21-22}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu [[Rocca Barbena|a Rocca]], cu'in papé du [[1302]] ch'u mette in ciairu i termi fra [[Süccaellu|Züccarellu]], [[Castrevegliu]] e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai ''[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]'' e fina in scia zimma da Rocca<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-56}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15}}</ref>. U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du [[1361]], a marcheṡa [[Venezia Du Carettu]], scignura de [[Bardenèi|Bardenei]], a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da [[Certussa de Tuiran|Certussa]] e i türanin propriu d'intu ''castrum'' de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du [[1410]], i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u [[Carlu I Du Carettu|Carlu I de Züccarellu]] u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du [[1422]] u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du [[1485]]. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au [[Carlu II Du Carettu|Carlu II]] ai 20 de setembre du [[1450]], ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 53-55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 26}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 14}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 14}}</ref>. A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du ''castrum'', żà du [[1302]], u gh'è menziunou u ''burgus plebis'', ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-55}}</ref>. === Etæ muderna === U ricunuscimentu au guernu di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che fina du [[1503]] i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù [[Mascimiliàn I d'Asbùrgo|Mascimilian]], faccia ai 16 de mażżu du [[1509]]. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au [[Marchesàu de Süccaellu|marcheṡe de Züccarellu]], l'[[Antognu II Du Carettu|Antognu II]], ma quand'u l'è mortu, du [[1545]], u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u [[Pirru II Du Carettu|Pirru II]] ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu [[Marchesau de Barestin|marcheṡe de Barestin]], ciü che cun-scignuru de [[Bardenèi|Bardenei]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', p. 55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 26-27}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 16}}</ref>. U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u [[Casté de Barestin|casté]], facciu in zimma au bæzu du veggiu ''castrum'' a cumenzæ da in bandu du [[1515]], dund'u se cumandæva ''mano et opera'' di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du [[1559]], tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe<ref group="n.">Giovanni Berruto de [[Sêva|Zeva]], agente du marcheṡe, dicciu u Prosperu.</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VIII. Dal Burgus al castrum'', pp. 59-60}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15; ''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 18-19}}</ref>. Mentre che a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Żena]], a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, [[Pudesterìa da Prìa|pudestæ da Pria]], a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da [[Castrevegliu]] i ommi du [[Gio Bertumé Du Carettu]], frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au [[Gio Antognu Du Carettu]], erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''IX. "Idi di marzo" a Balestrino'', pp. 62-68}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''IV. La notte dei pugnali'', pp. 31-36}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 19-20}}</ref>. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du [[1561]], i l'han atacou [[Bardenèi|Bardenei]] e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de [[Milan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''X. Sottomissione e perdono'', pp. 70-73}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', p. 20}}</ref>. [[Immaggine:Matteo Vinzoni, Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente, 1750 (Balestrino).jpg|miniatura|Detagliu de Barestin in sciu ''Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]'', travagliu du [[Matteo Vinzoni]] du [[1750]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Matteo Vinzoni|tìtolo=Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]|ànno=Setembre 1750|editô=Archiviu de Statu de Zena|léngoa=IT}}</ref>]] A partì daa cunvenziun du [[1561]], du [[1592]] u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XI. Convenzioni e statuti'', pp. 74-75}}</ref>. Daa fin du [[XVI secolo|Zinquezentu]] i ne vene i travagli pe'a [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa de Sant'Andrea]], faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau [[1594]] pe vuruntæ du marcheṡe [[Gio Enricu II Du Carettu|Gio Enricu II]], a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XII. I banchieri spagnoli'', pp. 85, 89}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Il territorio del Marchesato nel secolo XVI'', p. 26; ''I De Negri'', pp. 37-41}}</ref>. Du [[XVII secolo|Seizentu]], a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIV. Rumori di guerra'', pp. 99-100}}</ref>. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du [[1728]] a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de [[Carpe]], parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau [[1609]]<ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo III. I grandi e i piccoli avvenimenti del 1700'', pp. 21-23}}</ref>. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da [[Goæra de sucescion polacca|guæra de sücesciun pulacca]], u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'[[Sacro Impêo Roman|Imperu]] inta regiun. Passou carch'annu, du [[1754]] u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe [[Utavian Tumaxu Costa-Du Carettu|Utavian Tumaxu III]], che pe'u ciü u staxeva intu sò palazziu a [[Zena|Żena]], dund'u l'è feniu mazzou du [[1779]]. U növu marcheṡe [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]], u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVI. Il consegnamento'', pp. 114, 118}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''V. Ottaviano il Magnifico'', p. 46; ''VI. Un altro marchese assassinato'', pp. 49-50}}</ref>, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du [[1794]], u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da [[Rivoluçion françeize|rivuluziun]], dund'u gh'era l'[[Antoine Christophe Saliceti]] e l'[[Augustin de Robespierre]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', p. 124}}</ref>. === Etæ cuntempuranea === ==== Tempu di franzexi ==== U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta [[Primma bataggia de Degu|spediziun de Degu]]. De ciü, de ste parte u l'era rivou u [[Filippo Buonarroti]], ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u [[curpu de statu du 9 de termidoru|curpu de stætu du 9 de termidoru]] e a fin de pulitiche giacubine, u [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]] u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du [[1795]], u s'è vistu dæ raxun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', pp. 124-131}}</ref>. Inte l'estæ du [[1795]], scurii da [[Sann-a|Savuna]] dae armæ de l'[[Inpêro asbùrgico|imperu d'Austria]], i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'[[Arexea]] ch'a l'era stæ zernüa dau generæle [[François Étienne de Kellermann|Kellermann]] cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci [[Arsabecchi|Azabecchi]] e in scia senestra du [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]] e [[Cian de Prai]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 134-136}}</ref>. [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|[[Hippolyte Bellangé]], ''A bataglia de Löa'', [[1838]]. Quaddru cunservou au [[Müṡeu Massena]] de [[Nissa|Nizza]]]] Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u [[Munte Vardiöra|Guardiöra]] e u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau [[U Castelâ (U Burghettu)|Castelæ]] e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u [[Casté de Barestin|casté]], difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra [[Tuiran|Türan]], [[Löa]] e [[Buinzan|Buizan]]. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a [[Bataja de Löa|bataglia de Löa]], e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 136-139}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''VIII. Sei ore di morte'', pp. 59-71}}</ref>. De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|Imperu franzeṡe]] e turna ai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 137-138}}</ref> Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta [[Repübbrica Piemuntese|Repübbrica Piemunteṡe]] e numà che du [[1801]] u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA. VV.|tìtolo=Costituzione della Repubblica ligure (1802)|url=https://books.google.com/books?id=lpBlIJbiu2oC|ànno=1802|editô=Stamperia Nazionale Strada Giulia|çitæ=Żena|léngoa=IT|p=156}}</ref>. Du [[1805]], insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa [[Fransa|Franza]], intu cantun de Löa du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu de Muntenöcce]], tacou insemme au cumün de [[Carpe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. ==== Dau regnu au dì d'ancöi ==== Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa]], scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au [[Casté de Barestin|casté]], che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'[[Uratoriu de San Carlu (Barestin)|uratoriu]], dunde du [[1888]] u s'è tirou sciü [[A Fabbrica (Barestin)|a Frabbica]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 142-144}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 95-100}}</ref>. U travagliu ciü impurtante de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] cun [[Bardenèi|Bardenei]] u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de [[Tuiran|Türan]]. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 145-147}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>. Cu'i danni du [[Teramottu de Dian du 1887|teremotu du 1887]], derucæ e canoniche, du [[1889]] u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e [[Americhe]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 147-149}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XIII. Il terremoto dell'87'', pp. 101-102}}</ref>. [[Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|U munümentu ai cadüti de Barestin inte tütte e guære, rangiou du [[1997]]]] Cun regiu decretu du 23 de marzu du [[1905]] u paiże de [[Carpe]], che dau [[1869]] u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u [[XX secolo|Növezentu]] u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du [[1909]]), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme ([[1912]]) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du [[Primma Goæra Mondiâ|'15-'18]], Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guæra]] u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] pe'a puira di bumbardamenti, cumme [[Bumbardamentu de Tuiran|chellu de Türan]] du [[1944]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 166-171}}</ref>. Sübitu passou a guæra, dau [[1949]], u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du [[1953]] u s'è inaugürou [[Santuæriu de Munte Cruxe (Barestin)|ina capella]] da vixin au [[Forte di Dui Frei (Barestin)|forte di Dui Frei]], in sce l'[[Arexea]]. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du [[1953]] u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andrea]], ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', pp. 174-181}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XXXII. Una speranza per il vecchio Borgo'', pp. 267-272; ''XXXIII. Il Pizzo Ciresa e i "Sacri Monti"'', pp. 279-285}}</ref>. Barestin, dau [[1973]] ai 31 de dixembre du [[2008]], u l'ha facciu parte da [[Cumünitè muntâna "Pollupice"|Cumünitæ muntæna "Pollupice"]], pe pöi passæ fina du [[2011]] inta [[Cumünitè muntâna "Punente Savunese"|Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe"]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.federalismi.it/ApplOpenFilePDF.cfm?artid=10598&dpath=document&dfile=15072008190233.pdf&content=LIGURIA,+L.R.+n.+24/2008,Disciplina+di+riordino+delle+comunit%C3%A0+montane,+disposizioni+per+lo+sviluppo+della+cooperazione+intercomunale+e+norme+a+favore+dei+piccoli+comuni+-++-++-+|tìtolo=Legge Regionale n° 24 del 4 luglio 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-03-03}}</ref>. Dau 4 de dixembre du [[2014]] aa primma du [[2015]] u l'ha facciu parte de l'[[Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive]]. === Scimbuli === ;Stemma [[File:Balestrino-Stemma.svg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Balestrino-Stemma.svg|bordo|192x192px|destra]]{{Çitaçión|Truncou: intu primmu d'argentu, au leun de neiru, ch'u g'ha ina balestra blö, ch'u a tegne pe l'ercu cu'a zampa senetra de davanti e pe'u legnu cu'a zampa davanti de driccia; intu segundu de russu, au castellu iṡulou, d'oru, mürou e serou de neiru, facciu de due ture, cun barcui de neiru e trei merli aa guelfa, tacæ insemme daa curtina de müraglia, senza de merli. I paramenti a l'in giru i sun da Cumün.|3=Troncato: nel primo di argento, al leone di nero, munito di balestra di azzurro, di cui afferra con la zampa anteriore sinistra l'arco e con la zampa anteriore destra il fusto; nel secondo di rosso, al castello isolato, d'oro, murato e chiuso di nero, esso castello formato da due torri, finestrate di nero, merlate alla guelfa di tre, riunite dalla cortina di muro, priva di merli. Ornamenti esteriori da Comune.<ref name="Araldica Civica">{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/comune/balestrino/|tìtolo=Balestrino|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>|lingua=IT}} U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du [[1990]]<ref name="Araldica Civica" /><ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4987|tìtolo=Balestrino|outô=Archivio Centrale dello Stato|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>. == Abitanti == === Evuluziun demugrafica === {{Demografia/Balestrìn}} === Minuranze fureste === Dandu amentu a l'[[ISTAT]], au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P03&a=2024|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-13}}</ref>. === Cugnommi ciü difüxi === I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: ''Panizza'' (Panizza), ''Rosso'' (Russu), ''Richero'' (Riché), ''Ronco'' (Runcu) e ''Pastorino'' (Pastürin)<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnommi ciü difüxi cumün pe cumün, Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-11}}</ref>. === Persune ligæ cun Barestin === * Adolfo Panizzi (Barestin, 24 de nuvembre du [[1876]] - Munte Ortigara, [[1917]]), magiù di Arpin decurou cun quattru medaglie au varù militære<ref>{{Çitta web|url=https://www.chieracostui.com/costui/docs/search/schedaoltre.asp?ID=10300|tìtolo=Adolfo Panizzi|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Francesco Ronco (Barestin, 3 de dixembre du [[1894]] - [[Tuiran|Türan]], 9 de nuvembre du [[1978]]), ommu d'arme e generæle<ref>{{Çitta web|url=https://www.edizionihelicon.it/index.php/catalogo-completo/autori/category/93-ronco-francesco|tìtolo=Ronco Francesco|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Antonino Ronco ([[Piaçensa|Piacenza]], 4 de żenæ du [[1925]] - [[Zena|Żena]], 16 de mażżu [[2019]]), giurnalista e storicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitgenoa.it/it/antonino-ronco-giornalista-e-storico-100-anni-dalla-nascita|tìtolo=Antonino Ronco giornalista e storico a 100 anni dalla nascita|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Giuseppe Richero (Barestin, 11 de lügliu du [[1929]] - [[Romma|Rumma]], marzu du [[2021]]), generæle di carabinei<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/savona/2021/03/30/news/lutto-a-balestrino-morto-il-generale-dei-carabinieri-giuseppe-richero-1.40090066/|tìtolo=Lutto a Balestrino: morto il generale dei carabinieri Giuseppe Richero|outô=Valeria Pretari|dæta=30 marzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Lino Panizza Richero (Barestin, 14 de żenæ du [[1945]]), vescu de Carabayllo<ref>{{Çitta web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpanric.html|tìtolo=Bishop Lino Panizza Richero, O.F.M. Cap.|léngoa=EN|vìxita=2026-04-02}}</ref>. == Posti de interesse == === Architetüre religiuṡe === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei </gallery> * [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|Gexa növa de Sant'Andrea]]: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u [[1956]] e u [[1960]] doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du [[XVII secolo|Seizentu]] e du [[XVIII secolo|Settezentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20679/|tìtolo=Chiesa di Sant'Andrea|léngoa=IT|vìxita=2026-03-23}}</ref><ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 116-117}}</ref>. * Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u [[1618]] e u [[1624]], au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 85-89}}</ref>. * Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du [[XIV secolo|Trexentu]] pe vuruntè di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti benedetin de San Peru]]. Sede da parocchia fina du [[1632]], a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a [[Bardenèi|Bardenei]] e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di San Giorgio campestre'', pp. 64-85}}</ref>. * Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du [[1741]] int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Oratorio della SS. Annunziata (o di San Carlo)'', pp. 125-142}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20678/|tìtolo=Oratorio di San Carlo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>. * Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü passou a primma metæ du [[XVI secolo|Zinquezentu]], de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], u g'ha de daré ina ''Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia'', de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Santa Apollonia'', pp. 118-125}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20677/|tìtolo=Cappella di Sant'Apollonia|léngoa=IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>. * Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du [[1672]] au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du [[XVIII secolo|Settezentu]], dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun ''Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu'', dicciu du pitù [[Giuanni Maria Brüscu]]<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Antonio da Padova'', pp. 143-147}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90357/|tìtolo=Cappella di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-03-26}}</ref>. * Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce [[l'Arexea]], tirou sciü fra u [[1951]] e u [[1953]] intu scitu de apariziui du [[1949]]. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du [[1991]], inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90358/|tìtolo=Santuario di Monte Croce|léngoa=IT}}</ref>. === Architetüre civili === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-ruderi2.jpg|A Ciazza du Burgu cu'u Pilun e, a fiancu de stu lì, u Tribünæ U pilun (U Burgu, Barestin) 01.jpg|Detagliu du Pilun A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|U gumbu de Canteraina Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|U ponte de la Utra dau rian </gallery> * L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du [[XVI secolo|Zinquezentu]], in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du [[Niccolò Mascardi|Mascardi]], du [[1585]], u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 47-49}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 20}}</ref>. * A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u [[1474]] ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du [[1735]] a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 46-48}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Oratorio vecchio dei Disciplinanti - poi ospedale'', p. 18; ''Da oratorio dei Disciplinanti a ospedale dei Poveri'', p. 19}}</ref>. * U Tribünæ: u tribünæ du marcheṡou u se truvæva int'in palazziu du Burgu, ætu trei ciai e cu'u stemma di Du Carettu in scia faciæta. Facciu pe vuruntæ du marcheṡe Gio Antognu e serou avanti du [[1736]], intu cian interou u gh'axeva e prexui e, au cian teren, u ghe duxeva esse l'archiviu. A parte ciü aa vista de sta custruziun a l'è u cuscì dicciu Pilun, ina strutüra cu'ina punta a cupula ch'a l'era a fundaziun da furca dund'u se pendeva i cundanai a morte e ch'a funziunæva fina cumme strümentu pe'a turtüra du "strosciu"<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Tribunale col Pilone'', pp. 10, 15}}</ref>. * U Palazziu: u l'è ina custruziun intu Burgu che, tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e u [[XX secolo|Növezentu]], a l'ha funziunou cumme Cumüna de Barestin, che primma a gh'axeva de sede intu Tribünæ, e dapöi u s'è bugiou lì fina l'aministraziun da giüstizia. Pe'i danni facci dai franzexi in Casté, cumme ch'u l'è turnou a Barestin u marcheṡe u l'ha duverou stu palazziu cumme sò rexidenza, avanti de dæru indaré aa Cumünitæ, ch'a g'ha tegnüu e scöre fina du [[1887]].<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Palazzo'', pp. 9-10}}</ref> * A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du [[1888]], de prugettu de l'inṡegné Ravioli<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Antiche Scuderie del marchese'', pp. 62-64}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Le scuderie o la Fabbrica'', pp. 3-4}}</ref>. * Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du [[Benardu Raibadu|Bernardu Raibadu]] du [[1630]], cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 1}}</ref>. * Murin e gumbu de Canteraina: u gran cumplessu du gumbu e murin de Canteraina u g'ha de urigine ch'i sun du bellu antighe, tantu ch'u l'è menzünou fina int'in attu du [[1295]], dunde i cunti Bæva i l'han vendüu aa Cumünitæ de Barestin. U gumbu u se carateriżża pe in ætu portiu in scia faciæta, dund'i se fermæva i cæri pe descariæ e urive, e de drentu u g'ha in gran camerun, dund'i se faxeva tütti i travagli pe fære vegnì öriu<ref name=":3" /><ref name=":4" />. * Ponte de la Utra: u ponte de la Utra u traversa u [[Rian du Ponte]], che da stu lì u piglia de nomme, ciü in bassu du Burgu, versu i sciti de la Utra, ai pei de [[L'Arexea (Barestin)|l'Arexea]]. U l'è stou facciu in scia via ch'a mena versu de [[Tuiran|Türan]], inta segunda metæ du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'è l'opera pübblica ciü antiga da valæ<ref name=":3">{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', p. 49}}</ref>. === Architetüre militæri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-castello3.jpg|U Casté mirou dau Pöżżu Fòrte di Doî Fræ (Sucælo) - intrâ (2).jpg|U purtæ du forte di Dui Frei </gallery> * U Casté: u casté de Barestin u l'è mesciu in zimma au bæzu ch'u ṡvetta in sciu Burgu, dunde forscia u gh'era żà ina furtificaziun ciü antiga, facciu pe contu di marchexi [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]] du [[XVI secolo|Zinquezentu]] e ch'u l'ha pigliou e furme ch'i se vegghe tempu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], doppu ch'u s'era ruvinou pe'i danni di franzexi. Au dì d'ancöi u Casté u g'ha ina cianta a "L", a trei ciai, cu'a ture grossa ch'a l'è fenia pe'u ciü seræ dae müraglie. Pe contru, u nu gh'è ciü a segunda ture, u curtì e u ponte in sciu fussou, ch'i se veggheva ancù int'in quaddru du [[XVIII secolo|Settezentu]] e ch'i sun scentai cu'i tanti travagli facci de doppu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il castello'', pp. 50-55}}</ref>. * Casté di Bæva: i cunti Bæva, tempu ch'i l'era scignuri de Barestin, i gh'axeva u sò casté de d'ætu de Bergalla, inta regiun da Costa, cun de ruvine ch'i se tröva lì che, segundu a tradiziun, i sareva propriu chelle du casté. Dae poche müraglie ch'u gh'è restou, u casté di Bæva u pæ ina custruziun ciütostu rüstega e urdenæria, cun de camere streccie e di barcunetti picenin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', p. 40}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I Borghi abitati'', p. 115}}</ref>. De doppu che stu casté, l'ürtima rexidenza di Bæva u se dixe ch'a l'è stæ "A Cascina", ina cà in parte furtificæ ch'a se tröva a Bergalla Sruæna<ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''L'ambiente e il territorio della Valle'', p. 36}}</ref>. * Forte di Dui Frei: u forte di Dui Frei, dicciu fina u forte du Pöżżu Grande, u l'è ina furtezza de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] ch'a l'è stæ faccia in scia zimma du [[Pöżżu Grande]], in sci cunfin cun [[Süccaellu|Züccarellu]] e [[Cixan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 182}}</ref>. Frabicou du [[1897]], u g'ha ina furma a puligunu, in parte interou e cu'in fussou tütt'a l'in giru. Stu forte u faxeva parte du cuscì dicciu "sbaramentu de Züccarellu", pensou pe blucæ in'invaxun ch'a ne vegnisse dau mæ, cun sbarcu inta [[Ciâna d'Arbenga|Ciæna d'Arbenga]]<ref>{{Çitta web|url=https://leo-trekking.blogspot.com/2019/03/il-forte-di-poggio-grande-e-poggio.html|tìtolo=Poggio Grande, Poggio Ceresa e Santuario di Monte Croce|dæta=8 marzu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-04-04}}</ref>. == Ecunumia == {{Çitaçión|[...] E gente i sun forti, de carattere carmu, e ciamæ a l'agricultüra.|Goffrado Casalis, ''Dizionario [...] degli stati di S.M. il re di Sardegna'', 1834<ref name="Casalis" />|[...] Gli abitanti sono robusti, d'indole quieta, ed inclinati alla agricoltura.|lingua=IT}}L'ativitæ ciü impurtante pe Barestin a l'è de longu stæ a curtivaziun da tæra, ben che i sciti intu sò teritoriu i nu secce fra i ciü boi da valæ. E primme infurmaziui de detagliu in sce cundiziui de vitta di barestei i ne vene dau stüddiu cumandou dau [[Dipartimentu de Muntenötte|prefettu de Muntenöcce]], u [[Gaspard de Chabrol]], a l'imprinzippiu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. De chelli tempi u se dixe che, ben che a tæra a fusse gramma, u se sciurtiva a fæ au meximu abastanza de vin e d'öriu, ciü che essighe de bandie dund'u se tagliæva de legne da föu o da custruziun, viagiæ versu a Marina<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. Du [[1834]] u [[Goffredo Casalis|Casalis]] u scrive che dai campi de Barestin u se chegliva gran, orżu, legümmi, urive, üa e de l'ætra früta, sciben che int'ina meṡüra ch'a nu bastæva che pe trei mexi l'annu, mentre intu [[Rian du Ponte]] u gh'era paregge anghille<ref name="Casalis">{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico, storico, statistico, commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://www.google.com/books/edition/Dizionario_geografico_storico_statistico/BGcPAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA33|ànno=1834|editô=G. Maspero librajo e Cassone Marzorati Vercellotti tipografi|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=33|volùmme=Vul. II}}</ref>. Ciü che a curtivaziun da tæra, u l'era ben impurtante fina l'alevamentu, pe tantu ch'u permeteva de vende di furmaggi, du bitiru e da læna, cuscì da vagnæ quarche sustanza cu'i cumerci. Intu detagliu, intu meṡe de żenæ du [[1846]] a Barestin u gh'era 241 vacche, 65 fra æxi e mü, 109 pegure e 374 cræve<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi de Bartolomeis|tìtolo=Notizie topografiche e statistiche sugli Stati Sardi|url=https://books.google.com/books?id=xAUrKIDNlR0C&pg=PA1270|ànno=1847|editô=Tipografia Chirio e Mina|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=1270}}</ref>. Fra e ativitæ d'ætru genere u gh'era ancù de gumbi e de murin, cumme chellu de Canteraina, ch'u l'existeva armenu dau [[XIII secolo|Duxentu]], e chellu du Murinæ<ref name=":4">{{Çitta|Ronco, 2009|''XVII. Le opere e i giorni'', pp. 130-132}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I vecchi mulini'', pp. 38-39}}</ref>; ciü che ina frabbica picenina de savun daré de l'uratoriu, fenia derucæ quand'u s'è inciu a ciazza<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', p. 144}}</ref>. == Cultüra == === Istruziun === ;Bibliuteche U cumün de Barestin u g'ha de bibliuteca, inandiæ du [[1988]] cumme Bibliuteca Civica e, au dì d'ancöi, intitulæ aa Maria Ferrua Testore. A bibliuteca de Barestin a g'ha ina culeziun de 6.750 ünitæ inte tüttu e a l'è parte du scistema da valæ du Varatella, insemme a chelle de [[Buinzan|Buizan]], [[Tuiran|Türan]] e [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]]<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/isil/IT-SV0009|tìtolo=Biblioteca civica "Maria Ferrua Testore"|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. === Parlæ de Barestin === {{Seçión vêua}} == Manifestaziui == * ''Balestrino Unplugged'': manifestaziun de müxica de ciü generi che, dau [[2012]], a l'è inandiæ inta Frabbica, intu meṡe de lügliu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/balestrinounplugged/|tìtolo=Balestrino Unplugged|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. * ''Storica Sagra di Balestrino'': a l'è a sægra ciü impurtante ch'a se tegne ancù a Barestin, faccia tütti i agni d'austu e cun da müxica dau vivu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/storica-sagra-di-balestrino/|tìtolo=Storica Sagra di Balestrino|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. == Feste e fere == {{Seçión vêua}} == Aministraziun == === Scindichi de Barestin === [[File:Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|A cumüna de Barestin]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu citadin|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1945|1946|Francesco Richero||[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi">{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 183}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1951|Luigi Ronco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1951|1956|Alfredo Scrivano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1956|1960|Angelo Pastorino||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1960|Luigi Richero||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1970|Leone Damiano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1970|1972|Luigi Saturno||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1972|1973|Bernardino Zavattaro||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1973|1983|Carlo De Francesco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1983|5 d'avrì du 1990|Pietro Beccaria|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi" /><ref group="n.">U s'è dimesciu daa carega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|5 d'avrì du 1990|7 de żügnu du 1993|Carlo Ismarro|DC|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 de żügnu du 1993|28 d'avrì du 1997|Carlo Ismarro|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|PPI]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 d'avrì du 1997|14 de mażżu du 2001|Carlo Ismarro|PPI|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 de mażżu du 2001|30 de mażżu du 2006|Ubaldo Pastorino|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 de mażżu du 2006|16 de mażżu du 2011|Italo Panizza|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 de mażżu du 2011|6 de żügnu du 2016|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|6 de żügnu du 2016|4 d'utubre du 2021|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 d'utubre du 2021|''in carega''|Stefano Saturno|"Balestrino oggi"<br />(lista civica de centru-driccia)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicaziun == === Stradde === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U stradun intu Burgu, intitulou a l'Adolfo Panizzi Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|U stradun fra U Burgu e U Pöżżu </gallery> Au dì d'ancöi a stradda ciü impurtante de Barestin a l'è u sò stradun, spartiu fra a [[Stradda pruvinciæle 34 Türan-Barestin|pruvinciæle 34]], che dau Pöżżu a cæra fina in [[Tuiran|Türan]], e a [[Stradda pruvinciæle 44 Barestin-Castrevegliu|pruvinciæle 44]], che de de lì a va avanti pe [[Veserxe]] e [[Castrevegliu]]. U stradun pe Türan u l'è stou facciu aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], passou tanti agni de discusciui scicumme ch'u sareva duvüu muntæ fina in [[Burmia (valä)|Burmia]], cu'i travagli ch'i sun partii quandu e gente de Barestin i l'ha tagliou ina nöcce tütte e urive ch'u gh'era in sciu percursu du prugettu, tempu ch'u l'era tüttu blucou<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 146-147}}</ref>. Pe feniru u gh'è usciüu ancù ina chinṡena d'agni, cu'i travagli ch'i l'han tacou d'intu Burgu pe caræ in żü de de lì<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>, ma u l'è numà che dai [[Anni 1950|agni Zinquanta]] ch'u s'è andou avanti in direziun de Castrevegliu, de dunde u se destacæva a diramaziun pe'a Capeletta<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 175}}</ref>. Fra e vie antighe, a ciü impurtante a l'era chella ch'a passæva au fundu da valæ, vegnindune da Baresciun pe andæ avanti pe'u [[Piemonte|Piemunte]]. Nasciüa cumme via de passu, ch'a curiva pe'a valæ longu a riva de driccia du [[Rian du Ponte]], tempu du [[XVII secolo|Seizentu]] u s'è tirou sciü u ponte de la Utra, ch'u l'ha permesciu de rivæghe ciü fazzile e inte tütte e cundiziui dae burgæ de Barestin, ch'i se tröva in scia riva de senestra. Cu'u gran cresce du Burgu a via in scia senestra a l'è vegnüa a ciü impurtante e daa Cà du Tanu, dund'u gh'era u semité du Fussou, u s'è muntou sciü fin'au Burgu cun de belle vote, e sta via a l'ha pigliou u nomme di Rizöi. D'intu Burgu a via di Rizöi a l'andæxeva avanti versu u Pöżżu, dund'a se tacæva cu'a Via de Rocche che, sciurtia dau Burgu, a passæva ciü bassa pe [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|San Żorżu]]. Dau Pöżżu u partiva a via pe'e burgæ du Cugnu, de Bergalla e de Vilæru, e ancù in'ætra ch'a muntæva sciü pe'u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], pe menæ in [[Burmia (valä)|Burmia]]. Pe'u Buchin du Praé u muntæva pe contru a via de [[Carpe]], e ciü u gh'era ancù chella pe Gröa e Cian Marin e a scurza pe Türan ch'a passæva d'in San Moru e pe'a cascina di Valui<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XV. Opere pie e lavoro festivo'', pp. 109-110}}</ref>. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Balestrino: una valle, un feudo, una civiltà|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0513213|ànno=Lügliu 2000|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2000}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesco Gallea|outô2=Eugenio Lertora|tìtolo=Balestrino. Il Castello e le sue Borgate|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA19934|ànno=Nuvembre 2005|editô=Tipolitografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|cid=Gallea & Lertora, 2005|ISBN=978-88-7172-299-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Un paese tra due secoli. Storie, vita e leggende balestrinesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0460182|ànno=Lügliu 2009|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2009|ISBN=978-88-6405-084-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pierluigi Bogliorio|tìtolo=I Balestrinesi e i Marchesi Del Carretto: vicissitudini e liti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA33584|ànno=2010|editô=Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Bogliorio, 2010}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Balestrino. Osservazioni, storia e segreti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA34707|ànno=2011|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo, 2011}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Un percorso nel vecchio borgo di Balestrino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0140513|ànno=s.d|editô=s.e.|çitæ=Barestin|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo}} == Ætri prugetti == {{Interprogetto}} == Liammi de föra == * {{Çitta web|url=https://www.comune.balestrino.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumün|outô=Cumün de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/|tìtolo=Scitu türisticu|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://balestrino-api.municipiumapp.it/s3/483/allegati/sito/edilizia_urbanistica/piano_recupero_borgo_antico_balestrino/e5_relazione-generale_rev-22-05-15.pdf|tìtolo=Piano di Recupero del Borgo antico di Balestrino|outô=Enrico Zunino|dæta=2015-05-22|léngoa=IT|cid=Zunino, 2015|vìxita=2024-04-07}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Barestìn| ]] hyyvth3bvmuyvqjhfvgjznqlcn5jgz8 268852 268851 2026-04-06T12:34:07Z N.Longo 12052 /* Fraziui e burgæ */ + 268852 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=, inta varietæ barestea|càngio variànte=Sta pagina chi a l'è scriccia in '''[[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe]]'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Barestin |Panorama = Balestrino - panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma du Burgu</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Amministratore locale = Stefano Saturno |Partito = lista civica de centru-driccia "Balestrino oggi" |Data elezione = 4-12-2021 |Abitanti = 532 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Varù Istat] - Pupulaziun reṡidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Bergalla, U Burgu, U Cugnu, U Pöżżu<ref name=":1" /> |Divisioni confinanti = [[Castrevegliu]], [[Cixan]], [[Tuiran|Türan]], [[U Sejô|U Zeriæ]], [[Süccaellu|Züccarellu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2190 |Nome abitanti = Barestei<br />Barestinolli <small>(in [[Carpe]])</small> |Patrono = [[Andrîa (apòstolo)|Sant'Andrea]] |Festivo = [[30 novénbre|30 de nuvembre]] |Mappa = Map of comune of Balestrino (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puṡiziun du cumün de Barestin inta pruvincia de Savuna }} '''Barestin'''{{#tag:ref|Dicciu {{IPA|[bareʃ'tiŋ]|lij}}; {{IPA|[bares'tiŋ]|lij}} a [[Tuiran|Türan]] e in [[Carpe]]; {{IPA|[baɹεʃ'tiŋ]|lij}} in [[Èrli|Erli]] e a [[Castrevegliu]], ''Bæistrìn'' a [[Löa]] e a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], ''Baestìn'' a[[U Sejô|u Zeriæ]] e inti Pregiai, ''Balèstrìn'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe d'Arbenga]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Balestrìn'' o ''Barestrìn'' in [[Lengoa zeneize|żeneṡe]], [[Dialettu savuneize|savuneṡe]] e versu [[Finô|Finæ]]|group=n.}} (''Balestrino'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]] ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023)<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'[[Arexea]] miræ dau [[Munte de San Pêru|Munte de San Peru]] Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|[[Rocca de Cian de Prai|Cian de Prai]] dai Dui Frei, cu'[[Rocca Barbena|a Rocca]] de daré Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'[[Pöżżu de l'Arpe|Arpe de Barestin]] miræ d'in San Peru Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A [[Colla de Barestin]] </gallery> U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da [[Rivêa de Ponénte|Rivera de Punente]], a ciü o menu 7 chilometri dau [[Mâ Ligure|mæ]], int'ina valle lateræle de [[Valle du Varatella|chella du Varatella]], traversæ dau [[Rian du Ponte]]<ref group="n.">A Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun</ref>, e p'ina parte ascì inte chella du [[Rian de Carpe]], cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km² in tüttu<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 12}}</ref>. A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du [[Munte Carmu de Löa|Munte Carmu]]: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü da[[Rocca Barbena|a Rocca]] e, rivæ inte tære de Barestin aa [[Rocca de Cian de Prai]] (827&nbsp;m), a passa pe a [[Rocca Cüraira]] (721&nbsp;m), a [[Colla de Barestin]] (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], in curispundenza de [[Munte Aü]] (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u [[Pöżżu de l'Arpe]] (614&nbsp;m) e u [[Pöżżu de Barestin]] (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du [[Bæzu Mercöiru]] (491&nbsp;m)<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 13}}</ref><ref name=":0">{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|pp. 10-11}}</ref>. I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva<ref name=":0" /><ref>{{Çitta|Zunino, 2015|pp. 12-13}}</ref>. === Fraziui e burgæ === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu U Fussou (Balestrìn) - vìsta (12).jpg|E ruvine du Fussou </gallery> U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou<ref name=":1" />. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de: * Bergalla (''Bergalla''): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe [[Castrevegliu]]. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia<ref name=":2">{{Çitta|Zunino, 2015|p. 16}}</ref>. * U Cugnu (''Cuneo'', in antigu ''Conio''): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu<ref name=":2" />. * U Pöżżu (''Poggio''): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andria]], a parocchia de Barestin<ref name=":2" />. * U Burgu (''Borgo''): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica<ref name=":2" />. === Cunfin === U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de [[Tuiran|Türan]] a nord e a levante, cu'[[U Sejô|u Zeriæ]] a süd-est, [[Cixan]] a süd, [[Süccaellu|Züccarellu]] a süd-ovest e [[Castrevegliu]] a punente<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-balestrino.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüna de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-07}}</ref>. == Storia == === Urigine du nomme === U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u [[Nino Lamboglia]] u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de [[Baresciun]], burgæ de [[Tuiran|Türan]], e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u ''mons Balista'' mensünou inta [[Rivêa de Levànte|Rivera de Levante]] fina dau [[Titu Liviu]], pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au [[Lèngoa ligure antiga|ligüre antigu]] ''bala'', "muntagna"<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', p. 26}}</ref>. In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin ''ballista'', balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 25-26}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 17}}</ref>, u l'avereva ducca dou u nomme au ''Burgus Plebis'', U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. === Preistoria === [[Immaggine:Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|sinistra|miniatura|A tæna da Bösa, cun di resti de müraglie]] Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendenza]], che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu [[Valle du Varatella|da Varatella]] e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a [[Tæna da Bösa]], faciæ in sciu [[Rian du Ponte]] sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'[[Etæ de Mëzo|etæ de meżżu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo I. Caverne e dintorni'', pp. 15-16, 19}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. === Antighitæ === Passou a [[Guère rumàn-lìgü(r)i|cunquista rumæna]] de tære di [[Ingauni]] du [[181 a.C.|181 primma de Cristu]], u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vene numà che ina munea, de l'etæ du [[Neron|Nerun]], descuerta du [[1885]] mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in ''[[oppidum]]'', in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu [[Castrevegliu]] o in [[Burmia (valä)|Burmia]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 20-24}}</ref>. === Etæ de meżżu === Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abazia de San Peru]], dunai ai [[Órdine de Sàn Benéito|benedetin]] ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da ''[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]'', dau [[Carlomagno|Carlu Magnu]] inte l'[[VIII secolo|VIII seculu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo IV. Santi, monaci e imperatori'', pp. 33-35}}</ref>. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'[[Arexea]] e longu u [[rian du Ponte]], cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', pp. 18-19}}</ref>. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|gexa de San Żorżu]], ch'a ne vegnereva daa primma metæ du [[XIV secolo|Trexentu]], quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A [[Gexa de Sant'Apulonia (Barestin)|gexa de Sant'Apulonia]], faccia au postu de üna dedicæ a [[San Calòcciu de Brescia|San Calocceru]], a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe [[Castrevegliu]] e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di [[Marchesau de Clavesana|marchexi de Claveṡæna]] e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau [[Piemonte|Piemunte]], dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de [[Garesce]], e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du [[1295]], dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', pp. 38-40}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 21-22}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu [[Rocca Barbena|a Rocca]], cu'in papé du [[1302]] ch'u mette in ciairu i termi fra [[Süccaellu|Züccarellu]], [[Castrevegliu]] e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai ''[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]'' e fina in scia zimma da Rocca<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-56}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15}}</ref>. U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du [[1361]], a marcheṡa [[Venezia Du Carettu]], scignura de [[Bardenèi|Bardenei]], a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da [[Certussa de Tuiran|Certussa]] e i türanin propriu d'intu ''castrum'' de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du [[1410]], i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u [[Carlu I Du Carettu|Carlu I de Züccarellu]] u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du [[1422]] u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du [[1485]]. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au [[Carlu II Du Carettu|Carlu II]] ai 20 de setembre du [[1450]], ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 53-55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 26}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 14}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 14}}</ref>. A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du ''castrum'', żà du [[1302]], u gh'è menziunou u ''burgus plebis'', ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-55}}</ref>. === Etæ muderna === U ricunuscimentu au guernu di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che fina du [[1503]] i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù [[Mascimiliàn I d'Asbùrgo|Mascimilian]], faccia ai 16 de mażżu du [[1509]]. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au [[Marchesàu de Süccaellu|marcheṡe de Züccarellu]], l'[[Antognu II Du Carettu|Antognu II]], ma quand'u l'è mortu, du [[1545]], u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u [[Pirru II Du Carettu|Pirru II]] ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu [[Marchesau de Barestin|marcheṡe de Barestin]], ciü che cun-scignuru de [[Bardenèi|Bardenei]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', p. 55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 26-27}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 16}}</ref>. U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u [[Casté de Barestin|casté]], facciu in zimma au bæzu du veggiu ''castrum'' a cumenzæ da in bandu du [[1515]], dund'u se cumandæva ''mano et opera'' di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du [[1559]], tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe<ref group="n.">Giovanni Berruto de [[Sêva|Zeva]], agente du marcheṡe, dicciu u Prosperu.</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VIII. Dal Burgus al castrum'', pp. 59-60}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15; ''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 18-19}}</ref>. Mentre che a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Żena]], a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, [[Pudesterìa da Prìa|pudestæ da Pria]], a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da [[Castrevegliu]] i ommi du [[Gio Bertumé Du Carettu]], frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au [[Gio Antognu Du Carettu]], erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''IX. "Idi di marzo" a Balestrino'', pp. 62-68}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''IV. La notte dei pugnali'', pp. 31-36}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 19-20}}</ref>. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du [[1561]], i l'han atacou [[Bardenèi|Bardenei]] e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de [[Milan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''X. Sottomissione e perdono'', pp. 70-73}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', p. 20}}</ref>. [[Immaggine:Matteo Vinzoni, Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente, 1750 (Balestrino).jpg|miniatura|Detagliu de Barestin in sciu ''Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]'', travagliu du [[Matteo Vinzoni]] du [[1750]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Matteo Vinzoni|tìtolo=Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]|ànno=Setembre 1750|editô=Archiviu de Statu de Zena|léngoa=IT}}</ref>]] A partì daa cunvenziun du [[1561]], du [[1592]] u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XI. Convenzioni e statuti'', pp. 74-75}}</ref>. Daa fin du [[XVI secolo|Zinquezentu]] i ne vene i travagli pe'a [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa de Sant'Andrea]], faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau [[1594]] pe vuruntæ du marcheṡe [[Gio Enricu II Du Carettu|Gio Enricu II]], a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XII. I banchieri spagnoli'', pp. 85, 89}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Il territorio del Marchesato nel secolo XVI'', p. 26; ''I De Negri'', pp. 37-41}}</ref>. Du [[XVII secolo|Seizentu]], a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIV. Rumori di guerra'', pp. 99-100}}</ref>. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du [[1728]] a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de [[Carpe]], parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau [[1609]]<ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo III. I grandi e i piccoli avvenimenti del 1700'', pp. 21-23}}</ref>. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da [[Goæra de sucescion polacca|guæra de sücesciun pulacca]], u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'[[Sacro Impêo Roman|Imperu]] inta regiun. Passou carch'annu, du [[1754]] u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe [[Utavian Tumaxu Costa-Du Carettu|Utavian Tumaxu III]], che pe'u ciü u staxeva intu sò palazziu a [[Zena|Żena]], dund'u l'è feniu mazzou du [[1779]]. U növu marcheṡe [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]], u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVI. Il consegnamento'', pp. 114, 118}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''V. Ottaviano il Magnifico'', p. 46; ''VI. Un altro marchese assassinato'', pp. 49-50}}</ref>, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du [[1794]], u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da [[Rivoluçion françeize|rivuluziun]], dund'u gh'era l'[[Antoine Christophe Saliceti]] e l'[[Augustin de Robespierre]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', p. 124}}</ref>. === Etæ cuntempuranea === ==== Tempu di franzexi ==== U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta [[Primma bataggia de Degu|spediziun de Degu]]. De ciü, de ste parte u l'era rivou u [[Filippo Buonarroti]], ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u [[curpu de statu du 9 de termidoru|curpu de stætu du 9 de termidoru]] e a fin de pulitiche giacubine, u [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]] u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du [[1795]], u s'è vistu dæ raxun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', pp. 124-131}}</ref>. Inte l'estæ du [[1795]], scurii da [[Sann-a|Savuna]] dae armæ de l'[[Inpêro asbùrgico|imperu d'Austria]], i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'[[Arexea]] ch'a l'era stæ zernüa dau generæle [[François Étienne de Kellermann|Kellermann]] cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci [[Arsabecchi|Azabecchi]] e in scia senestra du [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]] e [[Cian de Prai]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 134-136}}</ref>. [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|[[Hippolyte Bellangé]], ''A bataglia de Löa'', [[1838]]. Quaddru cunservou au [[Müṡeu Massena]] de [[Nissa|Nizza]]]] Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u [[Munte Vardiöra|Guardiöra]] e u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau [[U Castelâ (U Burghettu)|Castelæ]] e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u [[Casté de Barestin|casté]], difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra [[Tuiran|Türan]], [[Löa]] e [[Buinzan|Buizan]]. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a [[Bataja de Löa|bataglia de Löa]], e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 136-139}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''VIII. Sei ore di morte'', pp. 59-71}}</ref>. De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|Imperu franzeṡe]] e turna ai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 137-138}}</ref> Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta [[Repübbrica Piemuntese|Repübbrica Piemunteṡe]] e numà che du [[1801]] u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA. VV.|tìtolo=Costituzione della Repubblica ligure (1802)|url=https://books.google.com/books?id=lpBlIJbiu2oC|ànno=1802|editô=Stamperia Nazionale Strada Giulia|çitæ=Żena|léngoa=IT|p=156}}</ref>. Du [[1805]], insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa [[Fransa|Franza]], intu cantun de Löa du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu de Muntenöcce]], tacou insemme au cumün de [[Carpe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. ==== Dau regnu au dì d'ancöi ==== Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa]], scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au [[Casté de Barestin|casté]], che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'[[Uratoriu de San Carlu (Barestin)|uratoriu]], dunde du [[1888]] u s'è tirou sciü [[A Fabbrica (Barestin)|a Frabbica]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 142-144}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 95-100}}</ref>. U travagliu ciü impurtante de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] cun [[Bardenèi|Bardenei]] u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de [[Tuiran|Türan]]. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 145-147}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>. Cu'i danni du [[Teramottu de Dian du 1887|teremotu du 1887]], derucæ e canoniche, du [[1889]] u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e [[Americhe]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 147-149}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XIII. Il terremoto dell'87'', pp. 101-102}}</ref>. [[Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|U munümentu ai cadüti de Barestin inte tütte e guære, rangiou du [[1997]]]] Cun regiu decretu du 23 de marzu du [[1905]] u paiże de [[Carpe]], che dau [[1869]] u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u [[XX secolo|Növezentu]] u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du [[1909]]), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme ([[1912]]) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du [[Primma Goæra Mondiâ|'15-'18]], Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guæra]] u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] pe'a puira di bumbardamenti, cumme [[Bumbardamentu de Tuiran|chellu de Türan]] du [[1944]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 166-171}}</ref>. Sübitu passou a guæra, dau [[1949]], u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du [[1953]] u s'è inaugürou [[Santuæriu de Munte Cruxe (Barestin)|ina capella]] da vixin au [[Forte di Dui Frei (Barestin)|forte di Dui Frei]], in sce l'[[Arexea]]. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du [[1953]] u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andrea]], ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', pp. 174-181}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XXXII. Una speranza per il vecchio Borgo'', pp. 267-272; ''XXXIII. Il Pizzo Ciresa e i "Sacri Monti"'', pp. 279-285}}</ref>. Barestin, dau [[1973]] ai 31 de dixembre du [[2008]], u l'ha facciu parte da [[Cumünitè muntâna "Pollupice"|Cumünitæ muntæna "Pollupice"]], pe pöi passæ fina du [[2011]] inta [[Cumünitè muntâna "Punente Savunese"|Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe"]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.federalismi.it/ApplOpenFilePDF.cfm?artid=10598&dpath=document&dfile=15072008190233.pdf&content=LIGURIA,+L.R.+n.+24/2008,Disciplina+di+riordino+delle+comunit%C3%A0+montane,+disposizioni+per+lo+sviluppo+della+cooperazione+intercomunale+e+norme+a+favore+dei+piccoli+comuni+-++-++-+|tìtolo=Legge Regionale n° 24 del 4 luglio 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-03-03}}</ref>. Dau 4 de dixembre du [[2014]] aa primma du [[2015]] u l'ha facciu parte de l'[[Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive]]. === Scimbuli === ;Stemma [[File:Balestrino-Stemma.svg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Balestrino-Stemma.svg|bordo|192x192px|destra]]{{Çitaçión|Truncou: intu primmu d'argentu, au leun de neiru, ch'u g'ha ina balestra blö, ch'u a tegne pe l'ercu cu'a zampa senetra de davanti e pe'u legnu cu'a zampa davanti de driccia; intu segundu de russu, au castellu iṡulou, d'oru, mürou e serou de neiru, facciu de due ture, cun barcui de neiru e trei merli aa guelfa, tacæ insemme daa curtina de müraglia, senza de merli. I paramenti a l'in giru i sun da Cumün.|3=Troncato: nel primo di argento, al leone di nero, munito di balestra di azzurro, di cui afferra con la zampa anteriore sinistra l'arco e con la zampa anteriore destra il fusto; nel secondo di rosso, al castello isolato, d'oro, murato e chiuso di nero, esso castello formato da due torri, finestrate di nero, merlate alla guelfa di tre, riunite dalla cortina di muro, priva di merli. Ornamenti esteriori da Comune.<ref name="Araldica Civica">{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/comune/balestrino/|tìtolo=Balestrino|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>|lingua=IT}} U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du [[1990]]<ref name="Araldica Civica" /><ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4987|tìtolo=Balestrino|outô=Archivio Centrale dello Stato|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>. == Abitanti == === Evuluziun demugrafica === {{Demografia/Balestrìn}} === Minuranze fureste === Dandu amentu a l'[[ISTAT]], au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P03&a=2024|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-13}}</ref>. === Cugnommi ciü difüxi === I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: ''Panizza'' (Panizza), ''Rosso'' (Russu), ''Richero'' (Riché), ''Ronco'' (Runcu) e ''Pastorino'' (Pastürin)<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnommi ciü difüxi cumün pe cumün, Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-11}}</ref>. === Persune ligæ cun Barestin === * Adolfo Panizzi (Barestin, 24 de nuvembre du [[1876]] - Munte Ortigara, [[1917]]), magiù di Arpin decurou cun quattru medaglie au varù militære<ref>{{Çitta web|url=https://www.chieracostui.com/costui/docs/search/schedaoltre.asp?ID=10300|tìtolo=Adolfo Panizzi|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Francesco Ronco (Barestin, 3 de dixembre du [[1894]] - [[Tuiran|Türan]], 9 de nuvembre du [[1978]]), ommu d'arme e generæle<ref>{{Çitta web|url=https://www.edizionihelicon.it/index.php/catalogo-completo/autori/category/93-ronco-francesco|tìtolo=Ronco Francesco|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Antonino Ronco ([[Piaçensa|Piacenza]], 4 de żenæ du [[1925]] - [[Zena|Żena]], 16 de mażżu [[2019]]), giurnalista e storicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitgenoa.it/it/antonino-ronco-giornalista-e-storico-100-anni-dalla-nascita|tìtolo=Antonino Ronco giornalista e storico a 100 anni dalla nascita|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Giuseppe Richero (Barestin, 11 de lügliu du [[1929]] - [[Romma|Rumma]], marzu du [[2021]]), generæle di carabinei<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/savona/2021/03/30/news/lutto-a-balestrino-morto-il-generale-dei-carabinieri-giuseppe-richero-1.40090066/|tìtolo=Lutto a Balestrino: morto il generale dei carabinieri Giuseppe Richero|outô=Valeria Pretari|dæta=30 marzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Lino Panizza Richero (Barestin, 14 de żenæ du [[1945]]), vescu de Carabayllo<ref>{{Çitta web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpanric.html|tìtolo=Bishop Lino Panizza Richero, O.F.M. Cap.|léngoa=EN|vìxita=2026-04-02}}</ref>. == Posti de interesse == === Architetüre religiuṡe === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei </gallery> * [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|Gexa növa de Sant'Andrea]]: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u [[1956]] e u [[1960]] doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du [[XVII secolo|Seizentu]] e du [[XVIII secolo|Settezentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20679/|tìtolo=Chiesa di Sant'Andrea|léngoa=IT|vìxita=2026-03-23}}</ref><ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 116-117}}</ref>. * Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u [[1618]] e u [[1624]], au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 85-89}}</ref>. * Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du [[XIV secolo|Trexentu]] pe vuruntè di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti benedetin de San Peru]]. Sede da parocchia fina du [[1632]], a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a [[Bardenèi|Bardenei]] e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di San Giorgio campestre'', pp. 64-85}}</ref>. * Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du [[1741]] int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Oratorio della SS. Annunziata (o di San Carlo)'', pp. 125-142}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20678/|tìtolo=Oratorio di San Carlo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>. * Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü passou a primma metæ du [[XVI secolo|Zinquezentu]], de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], u g'ha de daré ina ''Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia'', de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Santa Apollonia'', pp. 118-125}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20677/|tìtolo=Cappella di Sant'Apollonia|léngoa=IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>. * Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du [[1672]] au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du [[XVIII secolo|Settezentu]], dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun ''Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu'', dicciu du pitù [[Giuanni Maria Brüscu]]<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Antonio da Padova'', pp. 143-147}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90357/|tìtolo=Cappella di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-03-26}}</ref>. * Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce [[l'Arexea]], tirou sciü fra u [[1951]] e u [[1953]] intu scitu de apariziui du [[1949]]. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du [[1991]], inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90358/|tìtolo=Santuario di Monte Croce|léngoa=IT}}</ref>. === Architetüre civili === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-ruderi2.jpg|A Ciazza du Burgu cu'u Pilun e, a fiancu de stu lì, u Tribünæ U pilun (U Burgu, Barestin) 01.jpg|Detagliu du Pilun A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|U gumbu de Canteraina Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|U ponte de la Utra dau rian </gallery> * L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du [[XVI secolo|Zinquezentu]], in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du [[Niccolò Mascardi|Mascardi]], du [[1585]], u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 47-49}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 20}}</ref>. * A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u [[1474]] ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du [[1735]] a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 46-48}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Oratorio vecchio dei Disciplinanti - poi ospedale'', p. 18; ''Da oratorio dei Disciplinanti a ospedale dei Poveri'', p. 19}}</ref>. * U Tribünæ: u tribünæ du marcheṡou u se truvæva int'in palazziu du Burgu, ætu trei ciai e cu'u stemma di Du Carettu in scia faciæta. Facciu pe vuruntæ du marcheṡe Gio Antognu e serou avanti du [[1736]], intu cian interou u gh'axeva e prexui e, au cian teren, u ghe duxeva esse l'archiviu. A parte ciü aa vista de sta custruziun a l'è u cuscì dicciu Pilun, ina strutüra cu'ina punta a cupula ch'a l'era a fundaziun da furca dund'u se pendeva i cundanai a morte e ch'a funziunæva fina cumme strümentu pe'a turtüra du "strosciu"<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Tribunale col Pilone'', pp. 10, 15}}</ref>. * U Palazziu: u l'è ina custruziun intu Burgu che, tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e u [[XX secolo|Növezentu]], a l'ha funziunou cumme Cumüna de Barestin, che primma a gh'axeva de sede intu Tribünæ, e dapöi u s'è bugiou lì fina l'aministraziun da giüstizia. Pe'i danni facci dai franzexi in Casté, cumme ch'u l'è turnou a Barestin u marcheṡe u l'ha duverou stu palazziu cumme sò rexidenza, avanti de dæru indaré aa Cumünitæ, ch'a g'ha tegnüu e scöre fina du [[1887]].<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Palazzo'', pp. 9-10}}</ref> * A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du [[1888]], de prugettu de l'inṡegné Ravioli<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Antiche Scuderie del marchese'', pp. 62-64}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Le scuderie o la Fabbrica'', pp. 3-4}}</ref>. * Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du [[Benardu Raibadu|Bernardu Raibadu]] du [[1630]], cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 1}}</ref>. * Murin e gumbu de Canteraina: u gran cumplessu du gumbu e murin de Canteraina u g'ha de urigine ch'i sun du bellu antighe, tantu ch'u l'è menzünou fina int'in attu du [[1295]], dunde i cunti Bæva i l'han vendüu aa Cumünitæ de Barestin. U gumbu u se carateriżża pe in ætu portiu in scia faciæta, dund'i se fermæva i cæri pe descariæ e urive, e de drentu u g'ha in gran camerun, dund'i se faxeva tütti i travagli pe fære vegnì öriu<ref name=":3" /><ref name=":4" />. * Ponte de la Utra: u ponte de la Utra u traversa u [[Rian du Ponte]], che da stu lì u piglia de nomme, ciü in bassu du Burgu, versu i sciti de la Utra, ai pei de [[L'Arexea (Barestin)|l'Arexea]]. U l'è stou facciu in scia via ch'a mena versu de [[Tuiran|Türan]], inta segunda metæ du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'è l'opera pübblica ciü antiga da valæ<ref name=":3">{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', p. 49}}</ref>. === Architetüre militæri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-castello3.jpg|U Casté mirou dau Pöżżu Fòrte di Doî Fræ (Sucælo) - intrâ (2).jpg|U purtæ du forte di Dui Frei </gallery> * U Casté: u casté de Barestin u l'è mesciu in zimma au bæzu ch'u ṡvetta in sciu Burgu, dunde forscia u gh'era żà ina furtificaziun ciü antiga, facciu pe contu di marchexi [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]] du [[XVI secolo|Zinquezentu]] e ch'u l'ha pigliou e furme ch'i se vegghe tempu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], doppu ch'u s'era ruvinou pe'i danni di franzexi. Au dì d'ancöi u Casté u g'ha ina cianta a "L", a trei ciai, cu'a ture grossa ch'a l'è fenia pe'u ciü seræ dae müraglie. Pe contru, u nu gh'è ciü a segunda ture, u curtì e u ponte in sciu fussou, ch'i se veggheva ancù int'in quaddru du [[XVIII secolo|Settezentu]] e ch'i sun scentai cu'i tanti travagli facci de doppu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il castello'', pp. 50-55}}</ref>. * Casté di Bæva: i cunti Bæva, tempu ch'i l'era scignuri de Barestin, i gh'axeva u sò casté de d'ætu de Bergalla, inta regiun da Costa, cun de ruvine ch'i se tröva lì che, segundu a tradiziun, i sareva propriu chelle du casté. Dae poche müraglie ch'u gh'è restou, u casté di Bæva u pæ ina custruziun ciütostu rüstega e urdenæria, cun de camere streccie e di barcunetti picenin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', p. 40}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I Borghi abitati'', p. 115}}</ref>. De doppu che stu casté, l'ürtima rexidenza di Bæva u se dixe ch'a l'è stæ "A Cascina", ina cà in parte furtificæ ch'a se tröva a Bergalla Sruæna<ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''L'ambiente e il territorio della Valle'', p. 36}}</ref>. * Forte di Dui Frei: u forte di Dui Frei, dicciu fina u forte du Pöżżu Grande, u l'è ina furtezza de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] ch'a l'è stæ faccia in scia zimma du [[Pöżżu Grande]], in sci cunfin cun [[Süccaellu|Züccarellu]] e [[Cixan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 182}}</ref>. Frabicou du [[1897]], u g'ha ina furma a puligunu, in parte interou e cu'in fussou tütt'a l'in giru. Stu forte u faxeva parte du cuscì dicciu "sbaramentu de Züccarellu", pensou pe blucæ in'invaxun ch'a ne vegnisse dau mæ, cun sbarcu inta [[Ciâna d'Arbenga|Ciæna d'Arbenga]]<ref>{{Çitta web|url=https://leo-trekking.blogspot.com/2019/03/il-forte-di-poggio-grande-e-poggio.html|tìtolo=Poggio Grande, Poggio Ceresa e Santuario di Monte Croce|dæta=8 marzu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-04-04}}</ref>. == Ecunumia == {{Çitaçión|[...] E gente i sun forti, de carattere carmu, e ciamæ a l'agricultüra.|Goffrado Casalis, ''Dizionario [...] degli stati di S.M. il re di Sardegna'', 1834<ref name="Casalis" />|[...] Gli abitanti sono robusti, d'indole quieta, ed inclinati alla agricoltura.|lingua=IT}}L'ativitæ ciü impurtante pe Barestin a l'è de longu stæ a curtivaziun da tæra, ben che i sciti intu sò teritoriu i nu secce fra i ciü boi da valæ. E primme infurmaziui de detagliu in sce cundiziui de vitta di barestei i ne vene dau stüddiu cumandou dau [[Dipartimentu de Muntenötte|prefettu de Muntenöcce]], u [[Gaspard de Chabrol]], a l'imprinzippiu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. De chelli tempi u se dixe che, ben che a tæra a fusse gramma, u se sciurtiva a fæ au meximu abastanza de vin e d'öriu, ciü che essighe de bandie dund'u se tagliæva de legne da föu o da custruziun, viagiæ versu a Marina<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. Du [[1834]] u [[Goffredo Casalis|Casalis]] u scrive che dai campi de Barestin u se chegliva gran, orżu, legümmi, urive, üa e de l'ætra früta, sciben che int'ina meṡüra ch'a nu bastæva che pe trei mexi l'annu, mentre intu [[Rian du Ponte]] u gh'era paregge anghille<ref name="Casalis">{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico, storico, statistico, commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://www.google.com/books/edition/Dizionario_geografico_storico_statistico/BGcPAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA33|ànno=1834|editô=G. Maspero librajo e Cassone Marzorati Vercellotti tipografi|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=33|volùmme=Vul. II}}</ref>. Ciü che a curtivaziun da tæra, u l'era ben impurtante fina l'alevamentu, pe tantu ch'u permeteva de vende di furmaggi, du bitiru e da læna, cuscì da vagnæ quarche sustanza cu'i cumerci. Intu detagliu, intu meṡe de żenæ du [[1846]] a Barestin u gh'era 241 vacche, 65 fra æxi e mü, 109 pegure e 374 cræve<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi de Bartolomeis|tìtolo=Notizie topografiche e statistiche sugli Stati Sardi|url=https://books.google.com/books?id=xAUrKIDNlR0C&pg=PA1270|ànno=1847|editô=Tipografia Chirio e Mina|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=1270}}</ref>. Fra e ativitæ d'ætru genere u gh'era ancù de gumbi e de murin, cumme chellu de Canteraina, ch'u l'existeva armenu dau [[XIII secolo|Duxentu]], e chellu du Murinæ<ref name=":4">{{Çitta|Ronco, 2009|''XVII. Le opere e i giorni'', pp. 130-132}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I vecchi mulini'', pp. 38-39}}</ref>; ciü che ina frabbica picenina de savun daré de l'uratoriu, fenia derucæ quand'u s'è inciu a ciazza<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', p. 144}}</ref>. == Cultüra == === Istruziun === ;Bibliuteche U cumün de Barestin u g'ha de bibliuteca, inandiæ du [[1988]] cumme Bibliuteca Civica e, au dì d'ancöi, intitulæ aa Maria Ferrua Testore. A bibliuteca de Barestin a g'ha ina culeziun de 6.750 ünitæ inte tüttu e a l'è parte du scistema da valæ du Varatella, insemme a chelle de [[Buinzan|Buizan]], [[Tuiran|Türan]] e [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]]<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/isil/IT-SV0009|tìtolo=Biblioteca civica "Maria Ferrua Testore"|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. === Parlæ de Barestin === {{Seçión vêua}} == Manifestaziui == * ''Balestrino Unplugged'': manifestaziun de müxica de ciü generi che, dau [[2012]], a l'è inandiæ inta Frabbica, intu meṡe de lügliu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/balestrinounplugged/|tìtolo=Balestrino Unplugged|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. * ''Storica Sagra di Balestrino'': a l'è a sægra ciü impurtante ch'a se tegne ancù a Barestin, faccia tütti i agni d'austu e cun da müxica dau vivu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/storica-sagra-di-balestrino/|tìtolo=Storica Sagra di Balestrino|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. == Feste e fere == {{Seçión vêua}} == Aministraziun == === Scindichi de Barestin === [[File:Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|A cumüna de Barestin]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu citadin|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1945|1946|Francesco Richero||[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi">{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 183}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1951|Luigi Ronco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1951|1956|Alfredo Scrivano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1956|1960|Angelo Pastorino||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1960|Luigi Richero||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1970|Leone Damiano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1970|1972|Luigi Saturno||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1972|1973|Bernardino Zavattaro||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1973|1983|Carlo De Francesco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1983|5 d'avrì du 1990|Pietro Beccaria|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi" /><ref group="n.">U s'è dimesciu daa carega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|5 d'avrì du 1990|7 de żügnu du 1993|Carlo Ismarro|DC|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 de żügnu du 1993|28 d'avrì du 1997|Carlo Ismarro|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|PPI]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 d'avrì du 1997|14 de mażżu du 2001|Carlo Ismarro|PPI|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 de mażżu du 2001|30 de mażżu du 2006|Ubaldo Pastorino|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 de mażżu du 2006|16 de mażżu du 2011|Italo Panizza|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 de mażżu du 2011|6 de żügnu du 2016|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|6 de żügnu du 2016|4 d'utubre du 2021|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 d'utubre du 2021|''in carega''|Stefano Saturno|"Balestrino oggi"<br />(lista civica de centru-driccia)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicaziun == === Stradde === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U stradun intu Burgu, intitulou a l'Adolfo Panizzi Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|U stradun fra U Burgu e U Pöżżu </gallery> Au dì d'ancöi a stradda ciü impurtante de Barestin a l'è u sò stradun, spartiu fra a [[Stradda pruvinciæle 34 Türan-Barestin|pruvinciæle 34]], che dau Pöżżu a cæra fina in [[Tuiran|Türan]], e a [[Stradda pruvinciæle 44 Barestin-Castrevegliu|pruvinciæle 44]], che de de lì a va avanti pe [[Veserxe]] e [[Castrevegliu]]. U stradun pe Türan u l'è stou facciu aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], passou tanti agni de discusciui scicumme ch'u sareva duvüu muntæ fina in [[Burmia (valä)|Burmia]], cu'i travagli ch'i sun partii quandu e gente de Barestin i l'ha tagliou ina nöcce tütte e urive ch'u gh'era in sciu percursu du prugettu, tempu ch'u l'era tüttu blucou<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 146-147}}</ref>. Pe feniru u gh'è usciüu ancù ina chinṡena d'agni, cu'i travagli ch'i l'han tacou d'intu Burgu pe caræ in żü de de lì<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>, ma u l'è numà che dai [[Anni 1950|agni Zinquanta]] ch'u s'è andou avanti in direziun de Castrevegliu, de dunde u se destacæva a diramaziun pe'a Capeletta<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 175}}</ref>. Fra e vie antighe, a ciü impurtante a l'era chella ch'a passæva au fundu da valæ, vegnindune da Baresciun pe andæ avanti pe'u [[Piemonte|Piemunte]]. Nasciüa cumme via de passu, ch'a curiva pe'a valæ longu a riva de driccia du [[Rian du Ponte]], tempu du [[XVII secolo|Seizentu]] u s'è tirou sciü u ponte de la Utra, ch'u l'ha permesciu de rivæghe ciü fazzile e inte tütte e cundiziui dae burgæ de Barestin, ch'i se tröva in scia riva de senestra. Cu'u gran cresce du Burgu a via in scia senestra a l'è vegnüa a ciü impurtante e daa Cà du Tanu, dund'u gh'era u semité du Fussou, u s'è muntou sciü fin'au Burgu cun de belle vote, e sta via a l'ha pigliou u nomme di Rizöi. D'intu Burgu a via di Rizöi a l'andæxeva avanti versu u Pöżżu, dund'a se tacæva cu'a Via de Rocche che, sciurtia dau Burgu, a passæva ciü bassa pe [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|San Żorżu]]. Dau Pöżżu u partiva a via pe'e burgæ du Cugnu, de Bergalla e de Vilæru, e ancù in'ætra ch'a muntæva sciü pe'u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], pe menæ in [[Burmia (valä)|Burmia]]. Pe'u Buchin du Praé u muntæva pe contru a via de [[Carpe]], e ciü u gh'era ancù chella pe Gröa e Cian Marin e a scurza pe Türan ch'a passæva d'in San Moru e pe'a cascina di Valui<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XV. Opere pie e lavoro festivo'', pp. 109-110}}</ref>. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Balestrino: una valle, un feudo, una civiltà|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0513213|ànno=Lügliu 2000|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2000}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesco Gallea|outô2=Eugenio Lertora|tìtolo=Balestrino. Il Castello e le sue Borgate|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA19934|ànno=Nuvembre 2005|editô=Tipolitografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|cid=Gallea & Lertora, 2005|ISBN=978-88-7172-299-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Un paese tra due secoli. Storie, vita e leggende balestrinesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0460182|ànno=Lügliu 2009|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2009|ISBN=978-88-6405-084-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pierluigi Bogliorio|tìtolo=I Balestrinesi e i Marchesi Del Carretto: vicissitudini e liti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA33584|ànno=2010|editô=Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Bogliorio, 2010}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Balestrino. Osservazioni, storia e segreti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA34707|ànno=2011|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo, 2011}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Un percorso nel vecchio borgo di Balestrino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0140513|ànno=s.d|editô=s.e.|çitæ=Barestin|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo}} == Ætri prugetti == {{Interprogetto}} == Liammi de föra == * {{Çitta web|url=https://www.comune.balestrino.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumün|outô=Cumün de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/|tìtolo=Scitu türisticu|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://balestrino-api.municipiumapp.it/s3/483/allegati/sito/edilizia_urbanistica/piano_recupero_borgo_antico_balestrino/e5_relazione-generale_rev-22-05-15.pdf|tìtolo=Piano di Recupero del Borgo antico di Balestrino|outô=Enrico Zunino|dæta=2015-05-22|léngoa=IT|cid=Zunino, 2015|vìxita=2024-04-07}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Barestìn| ]] cy94y37z6c6lpnq9u4jim6m43fl4k1z 268853 268852 2026-04-06T12:35:40Z N.Longo 12052 /* Geugrafia */ + 268853 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=, inta varietæ barestea|càngio variànte=Sta pagina chi a l'è scriccia in '''[[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe]]'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Barestin |Panorama = Balestrino - panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma du Burgu</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Amministratore locale = Stefano Saturno |Partito = lista civica de centru-driccia "Balestrino oggi" |Data elezione = 4-12-2021 |Abitanti = 532 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Varù Istat] - Pupulaziun reṡidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Bergalla, U Burgu, U Cugnu, U Pöżżu<ref name=":1" /> |Divisioni confinanti = [[Castrevegliu]], [[Cixan]], [[Tuiran|Türan]], [[U Sejô|U Zeriæ]], [[Süccaellu|Züccarellu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2190 |Nome abitanti = Barestei<br />Barestinolli <small>(in [[Carpe]])</small> |Patrono = [[Andrîa (apòstolo)|Sant'Andrea]] |Festivo = [[30 novénbre|30 de nuvembre]] |Mappa = Map of comune of Balestrino (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puṡiziun du cumün de Barestin inta pruvincia de Savuna }} '''Barestin'''{{#tag:ref|Dicciu {{IPA|[bareʃ'tiŋ]|lij}}; {{IPA|[bares'tiŋ]|lij}} a [[Tuiran|Türan]] e in [[Carpe]]; {{IPA|[baɹεʃ'tiŋ]|lij}} in [[Èrli|Erli]] e a [[Castrevegliu]], ''Bæistrìn'' a [[Löa]] e a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], ''Baestìn'' a[[U Sejô|u Zeriæ]] e inti Pregiai, ''Balèstrìn'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe d'Arbenga]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Balestrìn'' o ''Barestrìn'' in [[Lengoa zeneize|żeneṡe]], [[Dialettu savuneize|savuneṡe]] e versu [[Finô|Finæ]]|group=n.}} (''Balestrino'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]] ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023)<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'[[Arexea]] miræ dau [[Munte de San Pêru|Munte de San Peru]] Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|[[Rocca de Cian de Prai|Cian de Prai]] dai Dui Frei, cu'[[Rocca Barbena|a Rocca]] de daré Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'[[Pöżżu de l'Arpe|Arpe de Barestin]] miræ d'in San Peru Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A [[Colla de Barestin]] Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta inte Bandiazze (1).jpg|U [[Rian du Ponte]] inte Bandiazze </gallery> U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da [[Rivêa de Ponénte|Rivera de Punente]], a ciü o menu 7 chilometri dau [[Mâ Ligure|mæ]], int'ina valle lateræle de [[Valle du Varatella|chella du Varatella]], traversæ dau [[Rian du Ponte]]<ref group="n.">A Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun</ref>, e p'ina parte ascì inte chella du [[Rian de Carpe]], cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km² in tüttu<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 12}}</ref>. A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du [[Munte Carmu de Löa|Munte Carmu]]: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü da[[Rocca Barbena|a Rocca]] e, rivæ inte tære de Barestin aa [[Rocca de Cian de Prai]] (827&nbsp;m), a passa pe a [[Rocca Cüraira]] (721&nbsp;m), a [[Colla de Barestin]] (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], in curispundenza de [[Munte Aü]] (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u [[Pöżżu de l'Arpe]] (614&nbsp;m) e u [[Pöżżu de Barestin]] (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du [[Bæzu Mercöiru]] (491&nbsp;m)<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 13}}</ref><ref name=":0">{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|pp. 10-11}}</ref>. I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva<ref name=":0" /><ref>{{Çitta|Zunino, 2015|pp. 12-13}}</ref>. === Fraziui e burgæ === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu U Fussou (Balestrìn) - vìsta (12).jpg|E ruvine du Fussou </gallery> U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou<ref name=":1" />. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de: * Bergalla (''Bergalla''): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe [[Castrevegliu]]. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia<ref name=":2">{{Çitta|Zunino, 2015|p. 16}}</ref>. * U Cugnu (''Cuneo'', in antigu ''Conio''): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu<ref name=":2" />. * U Pöżżu (''Poggio''): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andria]], a parocchia de Barestin<ref name=":2" />. * U Burgu (''Borgo''): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica<ref name=":2" />. === Cunfin === U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de [[Tuiran|Türan]] a nord e a levante, cu'[[U Sejô|u Zeriæ]] a süd-est, [[Cixan]] a süd, [[Süccaellu|Züccarellu]] a süd-ovest e [[Castrevegliu]] a punente<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-balestrino.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüna de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-07}}</ref>. == Storia == === Urigine du nomme === U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u [[Nino Lamboglia]] u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de [[Baresciun]], burgæ de [[Tuiran|Türan]], e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u ''mons Balista'' mensünou inta [[Rivêa de Levànte|Rivera de Levante]] fina dau [[Titu Liviu]], pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au [[Lèngoa ligure antiga|ligüre antigu]] ''bala'', "muntagna"<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', p. 26}}</ref>. In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin ''ballista'', balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 25-26}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 17}}</ref>, u l'avereva ducca dou u nomme au ''Burgus Plebis'', U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. === Preistoria === [[Immaggine:Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|sinistra|miniatura|A tæna da Bösa, cun di resti de müraglie]] Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendenza]], che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu [[Valle du Varatella|da Varatella]] e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a [[Tæna da Bösa]], faciæ in sciu [[Rian du Ponte]] sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'[[Etæ de Mëzo|etæ de meżżu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo I. Caverne e dintorni'', pp. 15-16, 19}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. === Antighitæ === Passou a [[Guère rumàn-lìgü(r)i|cunquista rumæna]] de tære di [[Ingauni]] du [[181 a.C.|181 primma de Cristu]], u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vene numà che ina munea, de l'etæ du [[Neron|Nerun]], descuerta du [[1885]] mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in ''[[oppidum]]'', in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu [[Castrevegliu]] o in [[Burmia (valä)|Burmia]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 20-24}}</ref>. === Etæ de meżżu === Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abazia de San Peru]], dunai ai [[Órdine de Sàn Benéito|benedetin]] ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da ''[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]'', dau [[Carlomagno|Carlu Magnu]] inte l'[[VIII secolo|VIII seculu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo IV. Santi, monaci e imperatori'', pp. 33-35}}</ref>. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'[[Arexea]] e longu u [[rian du Ponte]], cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', pp. 18-19}}</ref>. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|gexa de San Żorżu]], ch'a ne vegnereva daa primma metæ du [[XIV secolo|Trexentu]], quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A [[Gexa de Sant'Apulonia (Barestin)|gexa de Sant'Apulonia]], faccia au postu de üna dedicæ a [[San Calòcciu de Brescia|San Calocceru]], a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe [[Castrevegliu]] e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di [[Marchesau de Clavesana|marchexi de Claveṡæna]] e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau [[Piemonte|Piemunte]], dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de [[Garesce]], e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du [[1295]], dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', pp. 38-40}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 21-22}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu [[Rocca Barbena|a Rocca]], cu'in papé du [[1302]] ch'u mette in ciairu i termi fra [[Süccaellu|Züccarellu]], [[Castrevegliu]] e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai ''[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]'' e fina in scia zimma da Rocca<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-56}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15}}</ref>. U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du [[1361]], a marcheṡa [[Venezia Du Carettu]], scignura de [[Bardenèi|Bardenei]], a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da [[Certussa de Tuiran|Certussa]] e i türanin propriu d'intu ''castrum'' de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du [[1410]], i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u [[Carlu I Du Carettu|Carlu I de Züccarellu]] u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du [[1422]] u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du [[1485]]. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au [[Carlu II Du Carettu|Carlu II]] ai 20 de setembre du [[1450]], ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 53-55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 26}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 14}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 14}}</ref>. A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du ''castrum'', żà du [[1302]], u gh'è menziunou u ''burgus plebis'', ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-55}}</ref>. === Etæ muderna === U ricunuscimentu au guernu di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che fina du [[1503]] i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù [[Mascimiliàn I d'Asbùrgo|Mascimilian]], faccia ai 16 de mażżu du [[1509]]. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au [[Marchesàu de Süccaellu|marcheṡe de Züccarellu]], l'[[Antognu II Du Carettu|Antognu II]], ma quand'u l'è mortu, du [[1545]], u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u [[Pirru II Du Carettu|Pirru II]] ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu [[Marchesau de Barestin|marcheṡe de Barestin]], ciü che cun-scignuru de [[Bardenèi|Bardenei]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', p. 55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 26-27}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 16}}</ref>. U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u [[Casté de Barestin|casté]], facciu in zimma au bæzu du veggiu ''castrum'' a cumenzæ da in bandu du [[1515]], dund'u se cumandæva ''mano et opera'' di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du [[1559]], tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe<ref group="n.">Giovanni Berruto de [[Sêva|Zeva]], agente du marcheṡe, dicciu u Prosperu.</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VIII. Dal Burgus al castrum'', pp. 59-60}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15; ''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 18-19}}</ref>. Mentre che a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Żena]], a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, [[Pudesterìa da Prìa|pudestæ da Pria]], a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da [[Castrevegliu]] i ommi du [[Gio Bertumé Du Carettu]], frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au [[Gio Antognu Du Carettu]], erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''IX. "Idi di marzo" a Balestrino'', pp. 62-68}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''IV. La notte dei pugnali'', pp. 31-36}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 19-20}}</ref>. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du [[1561]], i l'han atacou [[Bardenèi|Bardenei]] e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de [[Milan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''X. Sottomissione e perdono'', pp. 70-73}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', p. 20}}</ref>. [[Immaggine:Matteo Vinzoni, Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente, 1750 (Balestrino).jpg|miniatura|Detagliu de Barestin in sciu ''Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]'', travagliu du [[Matteo Vinzoni]] du [[1750]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Matteo Vinzoni|tìtolo=Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]|ànno=Setembre 1750|editô=Archiviu de Statu de Zena|léngoa=IT}}</ref>]] A partì daa cunvenziun du [[1561]], du [[1592]] u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XI. Convenzioni e statuti'', pp. 74-75}}</ref>. Daa fin du [[XVI secolo|Zinquezentu]] i ne vene i travagli pe'a [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa de Sant'Andrea]], faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau [[1594]] pe vuruntæ du marcheṡe [[Gio Enricu II Du Carettu|Gio Enricu II]], a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XII. I banchieri spagnoli'', pp. 85, 89}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Il territorio del Marchesato nel secolo XVI'', p. 26; ''I De Negri'', pp. 37-41}}</ref>. Du [[XVII secolo|Seizentu]], a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIV. Rumori di guerra'', pp. 99-100}}</ref>. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du [[1728]] a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de [[Carpe]], parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau [[1609]]<ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo III. I grandi e i piccoli avvenimenti del 1700'', pp. 21-23}}</ref>. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da [[Goæra de sucescion polacca|guæra de sücesciun pulacca]], u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'[[Sacro Impêo Roman|Imperu]] inta regiun. Passou carch'annu, du [[1754]] u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe [[Utavian Tumaxu Costa-Du Carettu|Utavian Tumaxu III]], che pe'u ciü u staxeva intu sò palazziu a [[Zena|Żena]], dund'u l'è feniu mazzou du [[1779]]. U növu marcheṡe [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]], u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVI. Il consegnamento'', pp. 114, 118}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''V. Ottaviano il Magnifico'', p. 46; ''VI. Un altro marchese assassinato'', pp. 49-50}}</ref>, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du [[1794]], u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da [[Rivoluçion françeize|rivuluziun]], dund'u gh'era l'[[Antoine Christophe Saliceti]] e l'[[Augustin de Robespierre]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', p. 124}}</ref>. === Etæ cuntempuranea === ==== Tempu di franzexi ==== U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta [[Primma bataggia de Degu|spediziun de Degu]]. De ciü, de ste parte u l'era rivou u [[Filippo Buonarroti]], ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u [[curpu de statu du 9 de termidoru|curpu de stætu du 9 de termidoru]] e a fin de pulitiche giacubine, u [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]] u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du [[1795]], u s'è vistu dæ raxun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', pp. 124-131}}</ref>. Inte l'estæ du [[1795]], scurii da [[Sann-a|Savuna]] dae armæ de l'[[Inpêro asbùrgico|imperu d'Austria]], i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'[[Arexea]] ch'a l'era stæ zernüa dau generæle [[François Étienne de Kellermann|Kellermann]] cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci [[Arsabecchi|Azabecchi]] e in scia senestra du [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]] e [[Cian de Prai]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 134-136}}</ref>. [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|[[Hippolyte Bellangé]], ''A bataglia de Löa'', [[1838]]. Quaddru cunservou au [[Müṡeu Massena]] de [[Nissa|Nizza]]]] Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u [[Munte Vardiöra|Guardiöra]] e u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau [[U Castelâ (U Burghettu)|Castelæ]] e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u [[Casté de Barestin|casté]], difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra [[Tuiran|Türan]], [[Löa]] e [[Buinzan|Buizan]]. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a [[Bataja de Löa|bataglia de Löa]], e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 136-139}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''VIII. Sei ore di morte'', pp. 59-71}}</ref>. De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|Imperu franzeṡe]] e turna ai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 137-138}}</ref> Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta [[Repübbrica Piemuntese|Repübbrica Piemunteṡe]] e numà che du [[1801]] u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA. VV.|tìtolo=Costituzione della Repubblica ligure (1802)|url=https://books.google.com/books?id=lpBlIJbiu2oC|ànno=1802|editô=Stamperia Nazionale Strada Giulia|çitæ=Żena|léngoa=IT|p=156}}</ref>. Du [[1805]], insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa [[Fransa|Franza]], intu cantun de Löa du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu de Muntenöcce]], tacou insemme au cumün de [[Carpe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. ==== Dau regnu au dì d'ancöi ==== Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa]], scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au [[Casté de Barestin|casté]], che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'[[Uratoriu de San Carlu (Barestin)|uratoriu]], dunde du [[1888]] u s'è tirou sciü [[A Fabbrica (Barestin)|a Frabbica]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 142-144}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 95-100}}</ref>. U travagliu ciü impurtante de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] cun [[Bardenèi|Bardenei]] u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de [[Tuiran|Türan]]. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 145-147}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>. Cu'i danni du [[Teramottu de Dian du 1887|teremotu du 1887]], derucæ e canoniche, du [[1889]] u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e [[Americhe]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 147-149}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XIII. Il terremoto dell'87'', pp. 101-102}}</ref>. [[Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|U munümentu ai cadüti de Barestin inte tütte e guære, rangiou du [[1997]]]] Cun regiu decretu du 23 de marzu du [[1905]] u paiże de [[Carpe]], che dau [[1869]] u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u [[XX secolo|Növezentu]] u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du [[1909]]), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme ([[1912]]) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du [[Primma Goæra Mondiâ|'15-'18]], Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guæra]] u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] pe'a puira di bumbardamenti, cumme [[Bumbardamentu de Tuiran|chellu de Türan]] du [[1944]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 166-171}}</ref>. Sübitu passou a guæra, dau [[1949]], u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du [[1953]] u s'è inaugürou [[Santuæriu de Munte Cruxe (Barestin)|ina capella]] da vixin au [[Forte di Dui Frei (Barestin)|forte di Dui Frei]], in sce l'[[Arexea]]. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du [[1953]] u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andrea]], ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', pp. 174-181}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XXXII. Una speranza per il vecchio Borgo'', pp. 267-272; ''XXXIII. Il Pizzo Ciresa e i "Sacri Monti"'', pp. 279-285}}</ref>. Barestin, dau [[1973]] ai 31 de dixembre du [[2008]], u l'ha facciu parte da [[Cumünitè muntâna "Pollupice"|Cumünitæ muntæna "Pollupice"]], pe pöi passæ fina du [[2011]] inta [[Cumünitè muntâna "Punente Savunese"|Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe"]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.federalismi.it/ApplOpenFilePDF.cfm?artid=10598&dpath=document&dfile=15072008190233.pdf&content=LIGURIA,+L.R.+n.+24/2008,Disciplina+di+riordino+delle+comunit%C3%A0+montane,+disposizioni+per+lo+sviluppo+della+cooperazione+intercomunale+e+norme+a+favore+dei+piccoli+comuni+-++-++-+|tìtolo=Legge Regionale n° 24 del 4 luglio 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-03-03}}</ref>. Dau 4 de dixembre du [[2014]] aa primma du [[2015]] u l'ha facciu parte de l'[[Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive]]. === Scimbuli === ;Stemma [[File:Balestrino-Stemma.svg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Balestrino-Stemma.svg|bordo|192x192px|destra]]{{Çitaçión|Truncou: intu primmu d'argentu, au leun de neiru, ch'u g'ha ina balestra blö, ch'u a tegne pe l'ercu cu'a zampa senetra de davanti e pe'u legnu cu'a zampa davanti de driccia; intu segundu de russu, au castellu iṡulou, d'oru, mürou e serou de neiru, facciu de due ture, cun barcui de neiru e trei merli aa guelfa, tacæ insemme daa curtina de müraglia, senza de merli. I paramenti a l'in giru i sun da Cumün.|3=Troncato: nel primo di argento, al leone di nero, munito di balestra di azzurro, di cui afferra con la zampa anteriore sinistra l'arco e con la zampa anteriore destra il fusto; nel secondo di rosso, al castello isolato, d'oro, murato e chiuso di nero, esso castello formato da due torri, finestrate di nero, merlate alla guelfa di tre, riunite dalla cortina di muro, priva di merli. Ornamenti esteriori da Comune.<ref name="Araldica Civica">{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/comune/balestrino/|tìtolo=Balestrino|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>|lingua=IT}} U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du [[1990]]<ref name="Araldica Civica" /><ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4987|tìtolo=Balestrino|outô=Archivio Centrale dello Stato|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>. == Abitanti == === Evuluziun demugrafica === {{Demografia/Balestrìn}} === Minuranze fureste === Dandu amentu a l'[[ISTAT]], au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P03&a=2024|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-13}}</ref>. === Cugnommi ciü difüxi === I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: ''Panizza'' (Panizza), ''Rosso'' (Russu), ''Richero'' (Riché), ''Ronco'' (Runcu) e ''Pastorino'' (Pastürin)<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnommi ciü difüxi cumün pe cumün, Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-11}}</ref>. === Persune ligæ cun Barestin === * Adolfo Panizzi (Barestin, 24 de nuvembre du [[1876]] - Munte Ortigara, [[1917]]), magiù di Arpin decurou cun quattru medaglie au varù militære<ref>{{Çitta web|url=https://www.chieracostui.com/costui/docs/search/schedaoltre.asp?ID=10300|tìtolo=Adolfo Panizzi|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Francesco Ronco (Barestin, 3 de dixembre du [[1894]] - [[Tuiran|Türan]], 9 de nuvembre du [[1978]]), ommu d'arme e generæle<ref>{{Çitta web|url=https://www.edizionihelicon.it/index.php/catalogo-completo/autori/category/93-ronco-francesco|tìtolo=Ronco Francesco|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Antonino Ronco ([[Piaçensa|Piacenza]], 4 de żenæ du [[1925]] - [[Zena|Żena]], 16 de mażżu [[2019]]), giurnalista e storicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitgenoa.it/it/antonino-ronco-giornalista-e-storico-100-anni-dalla-nascita|tìtolo=Antonino Ronco giornalista e storico a 100 anni dalla nascita|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Giuseppe Richero (Barestin, 11 de lügliu du [[1929]] - [[Romma|Rumma]], marzu du [[2021]]), generæle di carabinei<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/savona/2021/03/30/news/lutto-a-balestrino-morto-il-generale-dei-carabinieri-giuseppe-richero-1.40090066/|tìtolo=Lutto a Balestrino: morto il generale dei carabinieri Giuseppe Richero|outô=Valeria Pretari|dæta=30 marzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Lino Panizza Richero (Barestin, 14 de żenæ du [[1945]]), vescu de Carabayllo<ref>{{Çitta web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpanric.html|tìtolo=Bishop Lino Panizza Richero, O.F.M. Cap.|léngoa=EN|vìxita=2026-04-02}}</ref>. == Posti de interesse == === Architetüre religiuṡe === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei </gallery> * [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|Gexa növa de Sant'Andrea]]: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u [[1956]] e u [[1960]] doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du [[XVII secolo|Seizentu]] e du [[XVIII secolo|Settezentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20679/|tìtolo=Chiesa di Sant'Andrea|léngoa=IT|vìxita=2026-03-23}}</ref><ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 116-117}}</ref>. * Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u [[1618]] e u [[1624]], au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 85-89}}</ref>. * Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du [[XIV secolo|Trexentu]] pe vuruntè di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti benedetin de San Peru]]. Sede da parocchia fina du [[1632]], a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a [[Bardenèi|Bardenei]] e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di San Giorgio campestre'', pp. 64-85}}</ref>. * Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du [[1741]] int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Oratorio della SS. Annunziata (o di San Carlo)'', pp. 125-142}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20678/|tìtolo=Oratorio di San Carlo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>. * Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü passou a primma metæ du [[XVI secolo|Zinquezentu]], de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], u g'ha de daré ina ''Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia'', de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Santa Apollonia'', pp. 118-125}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20677/|tìtolo=Cappella di Sant'Apollonia|léngoa=IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>. * Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du [[1672]] au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du [[XVIII secolo|Settezentu]], dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun ''Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu'', dicciu du pitù [[Giuanni Maria Brüscu]]<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Antonio da Padova'', pp. 143-147}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90357/|tìtolo=Cappella di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-03-26}}</ref>. * Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce [[l'Arexea]], tirou sciü fra u [[1951]] e u [[1953]] intu scitu de apariziui du [[1949]]. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du [[1991]], inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90358/|tìtolo=Santuario di Monte Croce|léngoa=IT}}</ref>. === Architetüre civili === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-ruderi2.jpg|A Ciazza du Burgu cu'u Pilun e, a fiancu de stu lì, u Tribünæ U pilun (U Burgu, Barestin) 01.jpg|Detagliu du Pilun A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|U gumbu de Canteraina Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|U ponte de la Utra dau rian </gallery> * L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du [[XVI secolo|Zinquezentu]], in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du [[Niccolò Mascardi|Mascardi]], du [[1585]], u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 47-49}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 20}}</ref>. * A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u [[1474]] ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du [[1735]] a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 46-48}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Oratorio vecchio dei Disciplinanti - poi ospedale'', p. 18; ''Da oratorio dei Disciplinanti a ospedale dei Poveri'', p. 19}}</ref>. * U Tribünæ: u tribünæ du marcheṡou u se truvæva int'in palazziu du Burgu, ætu trei ciai e cu'u stemma di Du Carettu in scia faciæta. Facciu pe vuruntæ du marcheṡe Gio Antognu e serou avanti du [[1736]], intu cian interou u gh'axeva e prexui e, au cian teren, u ghe duxeva esse l'archiviu. A parte ciü aa vista de sta custruziun a l'è u cuscì dicciu Pilun, ina strutüra cu'ina punta a cupula ch'a l'era a fundaziun da furca dund'u se pendeva i cundanai a morte e ch'a funziunæva fina cumme strümentu pe'a turtüra du "strosciu"<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Tribunale col Pilone'', pp. 10, 15}}</ref>. * U Palazziu: u l'è ina custruziun intu Burgu che, tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e u [[XX secolo|Növezentu]], a l'ha funziunou cumme Cumüna de Barestin, che primma a gh'axeva de sede intu Tribünæ, e dapöi u s'è bugiou lì fina l'aministraziun da giüstizia. Pe'i danni facci dai franzexi in Casté, cumme ch'u l'è turnou a Barestin u marcheṡe u l'ha duverou stu palazziu cumme sò rexidenza, avanti de dæru indaré aa Cumünitæ, ch'a g'ha tegnüu e scöre fina du [[1887]].<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Palazzo'', pp. 9-10}}</ref> * A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du [[1888]], de prugettu de l'inṡegné Ravioli<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Antiche Scuderie del marchese'', pp. 62-64}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Le scuderie o la Fabbrica'', pp. 3-4}}</ref>. * Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du [[Benardu Raibadu|Bernardu Raibadu]] du [[1630]], cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 1}}</ref>. * Murin e gumbu de Canteraina: u gran cumplessu du gumbu e murin de Canteraina u g'ha de urigine ch'i sun du bellu antighe, tantu ch'u l'è menzünou fina int'in attu du [[1295]], dunde i cunti Bæva i l'han vendüu aa Cumünitæ de Barestin. U gumbu u se carateriżża pe in ætu portiu in scia faciæta, dund'i se fermæva i cæri pe descariæ e urive, e de drentu u g'ha in gran camerun, dund'i se faxeva tütti i travagli pe fære vegnì öriu<ref name=":3" /><ref name=":4" />. * Ponte de la Utra: u ponte de la Utra u traversa u [[Rian du Ponte]], che da stu lì u piglia de nomme, ciü in bassu du Burgu, versu i sciti de la Utra, ai pei de [[L'Arexea (Barestin)|l'Arexea]]. U l'è stou facciu in scia via ch'a mena versu de [[Tuiran|Türan]], inta segunda metæ du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'è l'opera pübblica ciü antiga da valæ<ref name=":3">{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', p. 49}}</ref>. === Architetüre militæri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-castello3.jpg|U Casté mirou dau Pöżżu Fòrte di Doî Fræ (Sucælo) - intrâ (2).jpg|U purtæ du forte di Dui Frei </gallery> * U Casté: u casté de Barestin u l'è mesciu in zimma au bæzu ch'u ṡvetta in sciu Burgu, dunde forscia u gh'era żà ina furtificaziun ciü antiga, facciu pe contu di marchexi [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]] du [[XVI secolo|Zinquezentu]] e ch'u l'ha pigliou e furme ch'i se vegghe tempu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], doppu ch'u s'era ruvinou pe'i danni di franzexi. Au dì d'ancöi u Casté u g'ha ina cianta a "L", a trei ciai, cu'a ture grossa ch'a l'è fenia pe'u ciü seræ dae müraglie. Pe contru, u nu gh'è ciü a segunda ture, u curtì e u ponte in sciu fussou, ch'i se veggheva ancù int'in quaddru du [[XVIII secolo|Settezentu]] e ch'i sun scentai cu'i tanti travagli facci de doppu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il castello'', pp. 50-55}}</ref>. * Casté di Bæva: i cunti Bæva, tempu ch'i l'era scignuri de Barestin, i gh'axeva u sò casté de d'ætu de Bergalla, inta regiun da Costa, cun de ruvine ch'i se tröva lì che, segundu a tradiziun, i sareva propriu chelle du casté. Dae poche müraglie ch'u gh'è restou, u casté di Bæva u pæ ina custruziun ciütostu rüstega e urdenæria, cun de camere streccie e di barcunetti picenin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', p. 40}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I Borghi abitati'', p. 115}}</ref>. De doppu che stu casté, l'ürtima rexidenza di Bæva u se dixe ch'a l'è stæ "A Cascina", ina cà in parte furtificæ ch'a se tröva a Bergalla Sruæna<ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''L'ambiente e il territorio della Valle'', p. 36}}</ref>. * Forte di Dui Frei: u forte di Dui Frei, dicciu fina u forte du Pöżżu Grande, u l'è ina furtezza de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] ch'a l'è stæ faccia in scia zimma du [[Pöżżu Grande]], in sci cunfin cun [[Süccaellu|Züccarellu]] e [[Cixan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 182}}</ref>. Frabicou du [[1897]], u g'ha ina furma a puligunu, in parte interou e cu'in fussou tütt'a l'in giru. Stu forte u faxeva parte du cuscì dicciu "sbaramentu de Züccarellu", pensou pe blucæ in'invaxun ch'a ne vegnisse dau mæ, cun sbarcu inta [[Ciâna d'Arbenga|Ciæna d'Arbenga]]<ref>{{Çitta web|url=https://leo-trekking.blogspot.com/2019/03/il-forte-di-poggio-grande-e-poggio.html|tìtolo=Poggio Grande, Poggio Ceresa e Santuario di Monte Croce|dæta=8 marzu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-04-04}}</ref>. == Ecunumia == {{Çitaçión|[...] E gente i sun forti, de carattere carmu, e ciamæ a l'agricultüra.|Goffrado Casalis, ''Dizionario [...] degli stati di S.M. il re di Sardegna'', 1834<ref name="Casalis" />|[...] Gli abitanti sono robusti, d'indole quieta, ed inclinati alla agricoltura.|lingua=IT}}L'ativitæ ciü impurtante pe Barestin a l'è de longu stæ a curtivaziun da tæra, ben che i sciti intu sò teritoriu i nu secce fra i ciü boi da valæ. E primme infurmaziui de detagliu in sce cundiziui de vitta di barestei i ne vene dau stüddiu cumandou dau [[Dipartimentu de Muntenötte|prefettu de Muntenöcce]], u [[Gaspard de Chabrol]], a l'imprinzippiu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. De chelli tempi u se dixe che, ben che a tæra a fusse gramma, u se sciurtiva a fæ au meximu abastanza de vin e d'öriu, ciü che essighe de bandie dund'u se tagliæva de legne da föu o da custruziun, viagiæ versu a Marina<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. Du [[1834]] u [[Goffredo Casalis|Casalis]] u scrive che dai campi de Barestin u se chegliva gran, orżu, legümmi, urive, üa e de l'ætra früta, sciben che int'ina meṡüra ch'a nu bastæva che pe trei mexi l'annu, mentre intu [[Rian du Ponte]] u gh'era paregge anghille<ref name="Casalis">{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico, storico, statistico, commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://www.google.com/books/edition/Dizionario_geografico_storico_statistico/BGcPAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA33|ànno=1834|editô=G. Maspero librajo e Cassone Marzorati Vercellotti tipografi|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=33|volùmme=Vul. II}}</ref>. Ciü che a curtivaziun da tæra, u l'era ben impurtante fina l'alevamentu, pe tantu ch'u permeteva de vende di furmaggi, du bitiru e da læna, cuscì da vagnæ quarche sustanza cu'i cumerci. Intu detagliu, intu meṡe de żenæ du [[1846]] a Barestin u gh'era 241 vacche, 65 fra æxi e mü, 109 pegure e 374 cræve<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi de Bartolomeis|tìtolo=Notizie topografiche e statistiche sugli Stati Sardi|url=https://books.google.com/books?id=xAUrKIDNlR0C&pg=PA1270|ànno=1847|editô=Tipografia Chirio e Mina|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=1270}}</ref>. Fra e ativitæ d'ætru genere u gh'era ancù de gumbi e de murin, cumme chellu de Canteraina, ch'u l'existeva armenu dau [[XIII secolo|Duxentu]], e chellu du Murinæ<ref name=":4">{{Çitta|Ronco, 2009|''XVII. Le opere e i giorni'', pp. 130-132}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I vecchi mulini'', pp. 38-39}}</ref>; ciü che ina frabbica picenina de savun daré de l'uratoriu, fenia derucæ quand'u s'è inciu a ciazza<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', p. 144}}</ref>. == Cultüra == === Istruziun === ;Bibliuteche U cumün de Barestin u g'ha de bibliuteca, inandiæ du [[1988]] cumme Bibliuteca Civica e, au dì d'ancöi, intitulæ aa Maria Ferrua Testore. A bibliuteca de Barestin a g'ha ina culeziun de 6.750 ünitæ inte tüttu e a l'è parte du scistema da valæ du Varatella, insemme a chelle de [[Buinzan|Buizan]], [[Tuiran|Türan]] e [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]]<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/isil/IT-SV0009|tìtolo=Biblioteca civica "Maria Ferrua Testore"|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. === Parlæ de Barestin === {{Seçión vêua}} == Manifestaziui == * ''Balestrino Unplugged'': manifestaziun de müxica de ciü generi che, dau [[2012]], a l'è inandiæ inta Frabbica, intu meṡe de lügliu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/balestrinounplugged/|tìtolo=Balestrino Unplugged|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. * ''Storica Sagra di Balestrino'': a l'è a sægra ciü impurtante ch'a se tegne ancù a Barestin, faccia tütti i agni d'austu e cun da müxica dau vivu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/storica-sagra-di-balestrino/|tìtolo=Storica Sagra di Balestrino|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. == Feste e fere == {{Seçión vêua}} == Aministraziun == === Scindichi de Barestin === [[File:Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|A cumüna de Barestin]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu citadin|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1945|1946|Francesco Richero||[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi">{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 183}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1951|Luigi Ronco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1951|1956|Alfredo Scrivano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1956|1960|Angelo Pastorino||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1960|Luigi Richero||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1970|Leone Damiano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1970|1972|Luigi Saturno||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1972|1973|Bernardino Zavattaro||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1973|1983|Carlo De Francesco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1983|5 d'avrì du 1990|Pietro Beccaria|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi" /><ref group="n.">U s'è dimesciu daa carega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|5 d'avrì du 1990|7 de żügnu du 1993|Carlo Ismarro|DC|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 de żügnu du 1993|28 d'avrì du 1997|Carlo Ismarro|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|PPI]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 d'avrì du 1997|14 de mażżu du 2001|Carlo Ismarro|PPI|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 de mażżu du 2001|30 de mażżu du 2006|Ubaldo Pastorino|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 de mażżu du 2006|16 de mażżu du 2011|Italo Panizza|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 de mażżu du 2011|6 de żügnu du 2016|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|6 de żügnu du 2016|4 d'utubre du 2021|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 d'utubre du 2021|''in carega''|Stefano Saturno|"Balestrino oggi"<br />(lista civica de centru-driccia)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicaziun == === Stradde === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U stradun intu Burgu, intitulou a l'Adolfo Panizzi Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|U stradun fra U Burgu e U Pöżżu </gallery> Au dì d'ancöi a stradda ciü impurtante de Barestin a l'è u sò stradun, spartiu fra a [[Stradda pruvinciæle 34 Türan-Barestin|pruvinciæle 34]], che dau Pöżżu a cæra fina in [[Tuiran|Türan]], e a [[Stradda pruvinciæle 44 Barestin-Castrevegliu|pruvinciæle 44]], che de de lì a va avanti pe [[Veserxe]] e [[Castrevegliu]]. U stradun pe Türan u l'è stou facciu aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], passou tanti agni de discusciui scicumme ch'u sareva duvüu muntæ fina in [[Burmia (valä)|Burmia]], cu'i travagli ch'i sun partii quandu e gente de Barestin i l'ha tagliou ina nöcce tütte e urive ch'u gh'era in sciu percursu du prugettu, tempu ch'u l'era tüttu blucou<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 146-147}}</ref>. Pe feniru u gh'è usciüu ancù ina chinṡena d'agni, cu'i travagli ch'i l'han tacou d'intu Burgu pe caræ in żü de de lì<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>, ma u l'è numà che dai [[Anni 1950|agni Zinquanta]] ch'u s'è andou avanti in direziun de Castrevegliu, de dunde u se destacæva a diramaziun pe'a Capeletta<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 175}}</ref>. Fra e vie antighe, a ciü impurtante a l'era chella ch'a passæva au fundu da valæ, vegnindune da Baresciun pe andæ avanti pe'u [[Piemonte|Piemunte]]. Nasciüa cumme via de passu, ch'a curiva pe'a valæ longu a riva de driccia du [[Rian du Ponte]], tempu du [[XVII secolo|Seizentu]] u s'è tirou sciü u ponte de la Utra, ch'u l'ha permesciu de rivæghe ciü fazzile e inte tütte e cundiziui dae burgæ de Barestin, ch'i se tröva in scia riva de senestra. Cu'u gran cresce du Burgu a via in scia senestra a l'è vegnüa a ciü impurtante e daa Cà du Tanu, dund'u gh'era u semité du Fussou, u s'è muntou sciü fin'au Burgu cun de belle vote, e sta via a l'ha pigliou u nomme di Rizöi. D'intu Burgu a via di Rizöi a l'andæxeva avanti versu u Pöżżu, dund'a se tacæva cu'a Via de Rocche che, sciurtia dau Burgu, a passæva ciü bassa pe [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|San Żorżu]]. Dau Pöżżu u partiva a via pe'e burgæ du Cugnu, de Bergalla e de Vilæru, e ancù in'ætra ch'a muntæva sciü pe'u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], pe menæ in [[Burmia (valä)|Burmia]]. Pe'u Buchin du Praé u muntæva pe contru a via de [[Carpe]], e ciü u gh'era ancù chella pe Gröa e Cian Marin e a scurza pe Türan ch'a passæva d'in San Moru e pe'a cascina di Valui<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XV. Opere pie e lavoro festivo'', pp. 109-110}}</ref>. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Balestrino: una valle, un feudo, una civiltà|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0513213|ànno=Lügliu 2000|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2000}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesco Gallea|outô2=Eugenio Lertora|tìtolo=Balestrino. Il Castello e le sue Borgate|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA19934|ànno=Nuvembre 2005|editô=Tipolitografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|cid=Gallea & Lertora, 2005|ISBN=978-88-7172-299-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Un paese tra due secoli. Storie, vita e leggende balestrinesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0460182|ànno=Lügliu 2009|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2009|ISBN=978-88-6405-084-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pierluigi Bogliorio|tìtolo=I Balestrinesi e i Marchesi Del Carretto: vicissitudini e liti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA33584|ànno=2010|editô=Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Bogliorio, 2010}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Balestrino. Osservazioni, storia e segreti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA34707|ànno=2011|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo, 2011}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Un percorso nel vecchio borgo di Balestrino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0140513|ànno=s.d|editô=s.e.|çitæ=Barestin|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo}} == Ætri prugetti == {{Interprogetto}} == Liammi de föra == * {{Çitta web|url=https://www.comune.balestrino.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumün|outô=Cumün de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/|tìtolo=Scitu türisticu|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://balestrino-api.municipiumapp.it/s3/483/allegati/sito/edilizia_urbanistica/piano_recupero_borgo_antico_balestrino/e5_relazione-generale_rev-22-05-15.pdf|tìtolo=Piano di Recupero del Borgo antico di Balestrino|outô=Enrico Zunino|dæta=2015-05-22|léngoa=IT|cid=Zunino, 2015|vìxita=2024-04-07}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Barestìn| ]] pmx28ih1kabx7l6cts2xi0x1cpy3xdg 268854 268853 2026-04-06T12:40:13Z N.Longo 12052 /* Vie de cumünicaziun */ + img 268854 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=, inta varietæ barestea|càngio variànte=Sta pagina chi a l'è scriccia in '''[[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe]]'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Barestin |Panorama = Balestrino - panorama.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma du Burgu</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Amministratore locale = Stefano Saturno |Partito = lista civica de centru-driccia "Balestrino oggi" |Data elezione = 4-12-2021 |Abitanti = 532 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Varù Istat] - Pupulaziun reṡidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Bergalla, U Burgu, U Cugnu, U Pöżżu<ref name=":1" /> |Divisioni confinanti = [[Castrevegliu]], [[Cixan]], [[Tuiran|Türan]], [[U Sejô|U Zeriæ]], [[Süccaellu|Züccarellu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2190 |Nome abitanti = Barestei<br />Barestinolli <small>(in [[Carpe]])</small> |Patrono = [[Andrîa (apòstolo)|Sant'Andrea]] |Festivo = [[30 novénbre|30 de nuvembre]] |Mappa = Map of comune of Balestrino (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puṡiziun du cumün de Barestin inta pruvincia de Savuna }} '''Barestin'''{{#tag:ref|Dicciu {{IPA|[bareʃ'tiŋ]|lij}}; {{IPA|[bares'tiŋ]|lij}} a [[Tuiran|Türan]] e in [[Carpe]]; {{IPA|[baɹεʃ'tiŋ]|lij}} in [[Èrli|Erli]] e a [[Castrevegliu]], ''Bæistrìn'' a [[Löa]] e a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], ''Baestìn'' a[[U Sejô|u Zeriæ]] e inti Pregiai, ''Balèstrìn'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganeṡe d'Arbenga]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Balestrìn'' o ''Barestrìn'' in [[Lengoa zeneize|żeneṡe]], [[Dialettu savuneize|savuneṡe]] e versu [[Finô|Finæ]]|group=n.}} (''Balestrino'' in [[Léngoa italiànn-a|italian]]) u l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] da [[Pruvincia de Sann-a|pruvincia de Savuna]] ch'u g'ha ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023)<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" />. == Geugrafia == <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|L'[[Arexea]] miræ dau [[Munte de San Pêru|Munte de San Peru]] Ròcca Ciàn de Proéi (Castrevêgio) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|[[Rocca de Cian de Prai|Cian de Prai]] dai Dui Frei, cu'[[Rocca Barbena|a Rocca]] de daré Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|L'[[Pöżżu de l'Arpe|Arpe de Barestin]] miræ d'in San Peru Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|A [[Colla de Barestin]] Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta inte Bandiazze (1).jpg|U [[Rian du Ponte]] inte Bandiazze </gallery> U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da [[Rivêa de Ponénte|Rivera de Punente]], a ciü o menu 7 chilometri dau [[Mâ Ligure|mæ]], int'ina valle lateræle de [[Valle du Varatella|chella du Varatella]], traversæ dau [[Rian du Ponte]]<ref group="n.">A Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun</ref>, e p'ina parte ascì inte chella du [[Rian de Carpe]], cu'ina superfice ch'a riva a 11,26&nbsp;km² in tüttu<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 12}}</ref>. A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du [[Munte Carmu de Löa|Munte Carmu]]: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü da[[Rocca Barbena|a Rocca]] e, rivæ inte tære de Barestin aa [[Rocca de Cian de Prai]] (827&nbsp;m), a passa pe a [[Rocca Cüraira]] (721&nbsp;m), a [[Colla de Barestin]] (660&nbsp;m) e l'Arexea (o Erexea, 813&nbsp;m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina a[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghettu]], in curispundenza de [[Munte Aü]] (748&nbsp;m) e a Punta Bareste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a cresta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa versu levante passandu pe u [[Pöżżu de l'Arpe]] (614&nbsp;m) e u [[Pöżżu de Barestin]] (539&nbsp;m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spettari e du [[Bæzu Mercöiru]] (491&nbsp;m)<ref>{{Çitta|Zunino, 2015|p. 13}}</ref><ref name=":0">{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|pp. 10-11}}</ref>. I riai du valun i sun mesci grossu moddu de traversu au Rian du Ponte, tantu ch'i l'han scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpæ intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra versu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva<ref name=":0" /><ref>{{Çitta|Zunino, 2015|pp. 12-13}}</ref>. === Fraziui e burgæ === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Bergàlla (Barestìn)-Panuràmma.jpg|Panuramma de Bergalla Suttæna, l'antigu Vilæru O Cùnio (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde.jpg|Panuramma du Cugnu dai Dui Frei Barestìn-Panuràmma du Pözzu daa SP44.jpg|Panuramma du Pöżżu Sruan e Suttan Balestrino - panorama.jpg|Panuramma du Burgu U Fussou (Balestrìn) - vìsta (12).jpg|E ruvine du Fussou </gallery> U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitæ recunusciüe dau sò statütu e de burgæ tostu sparie da Fasciöra e du Fussou<ref name=":1" />. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de: * Bergalla (''Bergalla''): a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgæ de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe [[Castrevegliu]]. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i traversa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia<ref name=":2">{{Çitta|Zunino, 2015|p. 16}}</ref>. * U Cugnu (''Cuneo'', in antigu ''Conio''): fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u g'ha dou ina furma alungæ versu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu<ref name=":2" />. * U Pöżżu (''Poggio''): a zinquezentu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgæ du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacæ dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe contru ciü ṡvilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta versu l'Arpe de traversu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bellu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andria]], a parocchia de Barestin<ref name=":2" />. * U Burgu (''Borgo''): sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marchexi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e a Frabbica<ref name=":2" />. === Cunfin === U cumün de Barestin u g'ha di cunfin cun chellu de [[Tuiran|Türan]] a nord e a levante, cu'[[U Sejô|u Zeriæ]] a süd-est, [[Cixan]] a süd, [[Süccaellu|Züccarellu]] a süd-ovest e [[Castrevegliu]] a punente<ref name=":1">{{Çitta web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-sv-balestrino.pdf|tìtolo=Statuto|outô=Cumüna de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-07}}</ref>. == Storia == === Urigine du nomme === U nomme de Barestin u g'ha de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u [[Nino Lamboglia]] u ghe sereva a stessa raixe de chella di tuponimi, ciütostu vixin, de [[Baresciun]], burgæ de [[Tuiran|Türan]], e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe'u ''mons Balista'' mensünou inta [[Rivêa de Levànte|Rivera de Levante]] fina dau [[Titu Liviu]], pe'u studiuṡu i sereva ducca da liæ au [[Lèngoa ligure antiga|ligüre antigu]] ''bala'', "muntagna"<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', p. 26}}</ref>. In'ætra pruposta a vegghe de contru l'urigine du nomme intu latin ''ballista'', balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etæ de meżżu<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 25-26}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 17}}</ref>, u l'avereva ducca dou u nomme au ''Burgus Plebis'', U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröa de stu facciu u ghe sereva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. === Preistoria === [[Immaggine:Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|sinistra|miniatura|A tæna da Bösa, cun di resti de müraglie]] Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe vegnì ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendenza]], che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne sciorte. Ben ch'u manche de pröe següre, cumme intu restu [[Valle du Varatella|da Varatella]] e tæne i sun stæ de prubabile a cà de primme gente ch'i staxeva inte sti sciti. Fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a [[Tæna da Bösa]], faciæ in sciu [[Rian du Ponte]] sutt'au Burgu, dunde pe'a tradiziun u ghe sereva stou de gente fin'aa fin de l'[[Etæ de Mëzo|etæ de meżżu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo I. Caverne e dintorni'', pp. 15-16, 19}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. === Antighitæ === Passou a [[Guère rumàn-lìgü(r)i|cunquista rumæna]] de tære di [[Ingauni]] du [[181 a.C.|181 primma de Cristu]], u nu gh'è væri de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vene numà che ina munea, de l'etæ du [[Neron|Nerun]], descuerta du [[1885]] mentre ch'u se traciæva u stradun, nu væri distante dae tumbe rumæne in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröe següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà ina furtificaziun, in ''[[oppidum]]'', in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversasse stu valun, pe muntæ versu [[Castrevegliu]] o in [[Burmia (valä)|Burmia]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo II. Romani di passaggio'', pp. 20-24}}</ref>. === Etæ de meżżu === Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abazia de San Peru]], dunai ai [[Órdine de Sàn Benéito|benedetin]] ch'i ghe staxeva, pe'a tradiziun da ''[[Crunaca de San Peru|Cronaca de San Peru]]'', dau [[Carlomagno|Carlu Magnu]] inte l'[[VIII secolo|VIII seculu]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''Capitolo IV. Santi, monaci e imperatori'', pp. 33-35}}</ref>. Segundu a tradiziun, a primma burgæ intu teritoriu de Barestin a sereva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumenzæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'[[Arexea]] e longu u [[rian du Ponte]], cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''II. Le prime case'', pp. 18-19}}</ref>. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, diccia de San Moru, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sæcru du paiże<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 21}}</ref>. Fra e custruziui ancù dueræ, üna de ciü antighe a l'è a [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|gexa de San Żorżu]], ch'a ne vegnereva daa primma metæ du [[XIV secolo|Trexentu]], quand'i l'han tiræ sciü au postu d'ina gexa ciü antiga. A [[Gexa de Sant'Apulonia (Barestin)|gexa de Sant'Apulonia]], faccia au postu de üna dedicæ a [[San Calòcciu de Brescia|San Calocceru]], a g'ha turna de urigine ciütostu antighe, cu'a sò puṡiziun inta burgæ de Bergalla, in scia via pe [[Castrevegliu]] e vixina ae ruvine che a tradiziun a dixe du casté di Bæva. I cunti Bæva i sun stai i primmi scignuri ch'u se cunusce pe Barestin, vasalli di [[Marchesau de Clavesana|marchexi de Claveṡæna]] e ch'i l'axeva pigliou ascì u postu di benedetin de San Peru. U pæ che sta famiglia a ne vegnisse dau [[Piemonte|Piemunte]], dund'i l'era forscia parenti cu'i Rubaldin de [[Garesce]], e i sun menzunai pe'a primma vota int'in attu du 27 d'austu du [[1295]], dund'i l'han vendüu gumbu e murin de Canteraina aa Cumünitæ de Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', pp. 38-40}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 21-22}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 13}}</ref>. Pe de questiui, de sti tempi u s'è rivou a marcæ i cunfin de Barestin versu [[Rocca Barbena|a Rocca]], cu'in papé du [[1302]] ch'u mette in ciairu i termi fra [[Süccaellu|Züccarellu]], [[Castrevegliu]] e Barestin pe'i sciti de Carpenè, dunde Barestin u rivæva ai ''[[Rian de Carpe|fossati Lavagnino e Carpio]]'' e fina in scia zimma da Rocca<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-56}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15}}</ref>. U duminiu di Bæva e di muneghi de San Peru u l'era però feniu in criṡi e, pe sta raxun lì, a l'è vegnüa de longu ciü impurtante a preṡenza da famiglia di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che ai primmi du Trexentu a l'ha rizevüu in quartu du feudu. De ciü, du [[1361]], a marcheṡa [[Venezia Du Carettu]], scignura de [[Bardenèi|Bardenei]], a mesciu pæxe int'ina ratella tra i fratti da [[Certussa de Tuiran|Certussa]] e i türanin propriu d'intu ''castrum'' de Barestin, segnu ch'a ghe vantæva di diritti. Cun attu du 20 de setembre du [[1410]], i Bæva i l'han vendüu ina parte di sò diritti ai Du Carettu, e u [[Carlu I Du Carettu|Carlu I de Züccarellu]] u l'è dicciu pe'a primma vota scignuru de Barestin. Inte st'attu lì, doppu ch'u l'axeva catou tære e ommi dai Bæva, pe fæse ben vegghe u l'axeva ṡbasciou e roide da quattru a trei dì. Ai 29 d'utubre du [[1422]] u Carlu I u l'ha catou ascì a villa de Bergalla, ch'a l'era ancù di Bæva, e u l'ha turna facciu de cuncesciui ae sò gente, cumme acurdæghe u dirittu de druvì di furni pe'u pan, ciü tardi cunfermou ai 20 de żenæ du [[1485]]. I Bæva, ch'i s'era tegnüi ancù carche dirittu e di ommi, i l'han feniu pe venderi au [[Carlu II Du Carettu|Carlu II]] ai 20 de setembre du [[1450]], ch'u l'è ducca vegnüu l'ünicu scignuru da valæ<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 53-55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', p. 26}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 14}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 14}}</ref>. A ogni moddu, Bergalla a nu l'era ciü a primma villa de Barestin pe impurtanza, scicumme che a l'in giru du ''castrum'', żà du [[1302]], u gh'è menziunou u ''burgus plebis'', ch'u l'è cresciüu ancù de ciü cumme che i Du Carettu i l'han zernüu cumme sede da sò duminaziun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', pp. 54-55}}</ref>. === Etæ muderna === U ricunuscimentu au guernu di [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]], che fina du [[1503]] i l'han cunfermou e cunvenziui cu'i Bæva, u l'è rivou cu'a sò investitüra a scignuri de Barestin da parte de l'imperatù [[Mascimiliàn I d'Asbùrgo|Mascimilian]], faccia ai 16 de mażżu du [[1509]]. A l'imprinzippiu sta valæ a l'era sutta au [[Marchesàu de Süccaellu|marcheṡe de Züccarellu]], l'[[Antognu II Du Carettu|Antognu II]], ma quand'u l'è mortu, du [[1545]], u l'ha spartiu i sò pusedimenti fra i dui figli, cu'u [[Pirru II Du Carettu|Pirru II]] ch'u l'è cuscì vegnüu u primmu [[Marchesau de Barestin|marcheṡe de Barestin]], ciü che cun-scignuru de [[Bardenèi|Bardenei]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VII. La castellana di Zuccarello'', p. 55}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''III. Dal Burgus al Castrum'', pp. 26-27}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 16}}</ref>. U növu scignuru u l'ha ducca spunciou i gran travagli pe'u [[Casté de Barestin|casté]], facciu in zimma au bæzu du veggiu ''castrum'' a cumenzæ da in bandu du [[1515]], dund'u se cumandæva ''mano et opera'' di barestei pe frabicæru. Sti travagli i sun andai avanti pe ciü de trent'agni e pe meżżu de paregge roide, tantu che du [[1559]], tempu de di ætri interventi au casté, e gente de Barestin i g'han facciu de cauṡa. Du restu, pe'a difeṡa du Burgu u gh'era ascì in giru de müraglie, furmæ in parte dae cà mæxime, ch'i se druviva inte de porte fiancæ da de cà a ture. E preteṡe du Pirru e di ætri interessi i l'han prestu purtou a de cuspiraziui, cu'u Carlu e u Giüliu, sò figli ch'u nu ricunusceva, che inta nöcce fra u 16 e u 17 de marzu i l'han cumandou l'ataccu au casté e l'asasciniu du paire, mazzou insemme aa maire di dui frei, a Catina Barla, e au Prosperu, ommu du marcheṡe<ref group="n.">Giovanni Berruto de [[Sêva|Zeva]], agente du marcheṡe, dicciu u Prosperu.</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''VIII. Dal Burgus al castrum'', pp. 59-60}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', p. 15}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Le origini del Marchesato di Balestrino'', p. 15; ''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 18-19}}</ref>. Mentre che a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Żena]], a despetu de speranze di barestei e du Bartolomeo Anero, [[Pudesterìa da Prìa|pudestæ da Pria]], a nu l'axeva usciüu prufitæ de situaziun, u l'è rivou da [[Castrevegliu]] i ommi du [[Gio Bertumé Du Carettu]], frè du Pirru e marcheṡe de Züccarellu, insemme a di vuruntai d'Arbenga, cun sti trexentu armai ch'i l'han pigliou u casté e brüxou u Burgu. A villa de Bergalla a l'ha patiu ascì di danni, tantu che a sti tempi u remuntereva u derucamentu da Costa, ina burgæ picenina ataccu au casté di Bæva, e di sciti d'ina Schiva, du Puzzu e di Rivai. Mentre che e gente de Barestin i l'era scapæ a Türan u l'è rivou u Giüliu insemme au [[Gio Antognu Du Carettu]], erede legittimu, ch'u l'ha pigliou in man u paiże e cumandou in prucessu pe truvæ i asciascin, cuscì da turnæ a l'urdine<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''IX. "Idi di marzo" a Balestrino'', pp. 62-68}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''IV. La notte dei pugnali'', pp. 31-36}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', pp. 19-20}}</ref>. Ai 6 de żügnu u gh'è stou l'attu de suttumisciun di cappi de famiglie au növu scignuru, cu'a cumünitæ ch'a l'ha persu pareggi diritti in cangiu du perdun du marcheṡe. A ogni moddu, a minaccia di figli ilegittimi a nu l'era passæ, tantu che, de longu du [[1561]], i l'han atacou [[Bardenèi|Bardenei]] e pigliou u casté de Barestin cun l'agiüttu di ommi mandai dai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i sun stai scurii dau Gio Antognu cun di surdatti ciamai au guernatù de [[Milan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''X. Sottomissione e perdono'', pp. 70-73}}</ref><ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo II. I balestrinesi e i feudatari'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Da Pirro II alla fine del secolo XVI'', p. 20}}</ref>. [[Immaggine:Matteo Vinzoni, Tipo geometrico di parte della Riviera di Ponente, 1750 (Balestrino).jpg|miniatura|Detagliu de Barestin in sciu ''Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]'', travagliu du [[Matteo Vinzoni]] du [[1750]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Matteo Vinzoni|tìtolo=Tipo Geometrico di Parte della Riviera di Ponente [...]|ànno=Setembre 1750|editô=Archiviu de Statu de Zena|léngoa=IT}}</ref>]] A partì daa cunvenziun du [[1561]], du [[1592]] u gh'è stou in primmu cangiamentu ai statüi de Barestin, spartii inti dui libbri de leżże criminæli e civili<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XI. Convenzioni e statuti'', pp. 74-75}}</ref>. Daa fin du [[XVI secolo|Zinquezentu]] i ne vene i travagli pe'a [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa de Sant'Andrea]], faccia au postu d'ina capella ciü antiga, du marcheṡe. A gexa, tiræ sciü dau [[1594]] pe vuruntæ du marcheṡe [[Gio Enricu II Du Carettu|Gio Enricu II]], a l'è stæ faccia cun de sustanze di frei De Negri, banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XII. I banchieri spagnoli'', pp. 85, 89}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo, 2011|''Il territorio del Marchesato nel secolo XVI'', p. 26; ''I De Negri'', pp. 37-41}}</ref>. Du [[XVII secolo|Seizentu]], a Barestin u nu gh'è capitou di gran remesci, che pe contru i l'han tucou u marcheṡou de Züccarellu, curpiu dae invaxui di piemuntexi<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIV. Rumori di guerra'', pp. 99-100}}</ref>. De impurtante, aa fin d'in longu prucessu in sciu pagamentu de decime aa gexa de Barestin, a cunvenziun du 6 de setembre du [[1728]] a l'ha ricunusciüu u destaccu cumpletu da cumünitæ de [[Carpe]], parte du mæximu feudu, da chella de Barestin, ch'a l'ha ducca cumenzou a numinæ di sò scindici e cunsegliei, mentre pe'a gexa a l'era parocchia pe sò cuntu dau [[1609]]<ref>{{Çitta|Bogliorio, 2010|''Capitolo III. I grandi e i piccoli avvenimenti del 1700'', pp. 21-23}}</ref>. A ogni moddu, pe'e cunseguenze da [[Goæra de sucescion polacca|guæra de sücesciun pulacca]], u marcheṡe de Barestin u l'è vegnüu in vasallu du ré de Sardegna, cumme i ætri pusedimenti de l'[[Sacro Impêo Roman|Imperu]] inta regiun. Passou carch'annu, du [[1754]] u gh'è stou u "Cunsegnamentu" da tære du marcheṡe [[Utavian Tumaxu Costa-Du Carettu|Utavian Tumaxu III]], che pe'u ciü u staxeva intu sò palazziu a [[Zena|Żena]], dund'u l'è feniu mazzou du [[1779]]. U növu marcheṡe [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]], u s'è turna interesou a Barestin pe recampæ paregge tasce ch'i gh'era restæ e pe stu facciu, insemme ae tante questiui cu'u marcheṡe<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVI. Il consegnamento'', pp. 114, 118}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''V. Ottaviano il Magnifico'', p. 46; ''VI. Un altro marchese assassinato'', pp. 49-50}}</ref>, i barestei i sun stai ben cuntenti quandu, ai 21 d'avrì du [[1794]], u l'è rivou ina delegaziun de franzexi da [[Rivoluçion françeize|rivuluziun]], dund'u gh'era l'[[Antoine Christophe Saliceti]] e l'[[Augustin de Robespierre]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', p. 124}}</ref>. === Etæ cuntempuranea === ==== Tempu di franzexi ==== U dì de doppu, a Barestin u l'è rivou 2.500 surdatti, ch'i l'han pigliou casté e pruprietæ du marcheṡe, cunsciderou ommu piemunteṡe e ducca nemigu de guæra, pe pöi parti versu levante e cumbatte inta [[Primma bataggia de Degu|spediziun de Degu]]. De ciü, de ste parte u l'era rivou u [[Filippo Buonarroti]], ommu da rivuluziun giacubina, ch'u l'ha atacou u marcheṡe cumme tirannu e pigliou e difeṡe di barestei, cun di descursci e pruclammi apexi intu paiże. A ogni moddu, cu'u [[curpu de statu du 9 de termidoru|curpu de stætu du 9 de termidoru]] e a fin de pulitiche giacubine, u [[Gio Enricu IV Du Carettu|Gio Enricu IV]] u l'ha cumenzou in prucessu pe fæse ricunusce i sò diritti e i danni e, cun sentenza du 6 de żügnu du [[1795]], u s'è vistu dæ raxun<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVII. Odio ai tiranni pace alle campagne'', pp. 124-131}}</ref>. Inte l'estæ du [[1795]], scurii da [[Sann-a|Savuna]] dae armæ de l'[[Inpêro asbùrgico|imperu d'Austria]], i franzexi i sun turnæ versu a Barestin, cu'a cresta de l'[[Arexea]] ch'a l'era stæ zernüa dau generæle [[François Étienne de Kellermann|Kellermann]] cumme linea de difeṡa, a cuscì diccia "linea du Burghettu", prestu dutæ de trincee e furtificaziui. I austriaci, ch'i l'axeva ciantou lì de atacæ, i s'era fermai in sci [[Arsabecchi|Azabecchi]] e in scia senestra du [[Scciumêa Varatella|Varatella]], cun Barestin ch'u l'era feniu intu meżżu fra e due armæ e, pe in zertu tempu, föra di cumbatimenti, ben ch'u pativa e requiṡiziui di franzexi. Però, ai 19 de setembre, i austriaci i l'han pruou a passæ e linee di nemixi, senza sciurtighe, ma pigliandu pareggi sciti a Barestin, cumpreṡu u paiże, u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]] e [[Cian de Prai]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 134-136}}</ref>. [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|[[Hippolyte Bellangé]], ''A bataglia de Löa'', [[1838]]. Quaddru cunservou au [[Müṡeu Massena]] de [[Nissa|Nizza]]]] Cu'u rivæ de l'invernu, segundu i üṡanze d'alantù, inta nöcce fra i 16 e i 17 de nuvembre i austriaci i l'han cumenzou a retiræse dae pustaziui ciü avanzæ, pe lasciæ a Barestin 500 ungherexi sutt'au capitagnu Redewen. I franzexi, ch'u gh'era rivou de pruviste, i l'han però atacou quandu ch'i se bugiæva cu'ina meżża bregà, pigliandu e Tære Gianche, u [[Munte Vardiöra|Guardiöra]] e u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], dund'i l'han catürou ina quarantena de prexunei e trei canui picenin. In ætru batagliun u l'è stou spediu a pigliæ dae spalle i surdatti ch'i gh'era in Casté, ma u l'è introu in cuntattu cu'ina culonna de austriaci ch'a ne vegniva dau [[U Castelâ (U Burghettu)|Castelæ]] e u l'ha avüu da retiræse p'avé feniu e muniziui. I franzexi i l'han ducca pigliou e ville de Bergalla, du Cugnu e du Pözzu, faxendughe 130 prexunei cruæti, mentre u Burgu e u [[Casté de Barestin|casté]], difeṡu dai ungherexi, u nu l'è caücciu, tantu che de nöcce, quandu che i primmi i se sun retirai in sce l'Arexea, u Redewen u l'ha facciu sciurtì i sò ommi e u l'è turnou dau restu de l'eṡercitu. Barestin u l'è ducca feniu tüttu au saccu di franzexi, ch'i l'han scciappou tütte e porte e dou föu a Bergalla, cun chinże abitanti mazzai fra Bergalla e U Burgu sciben che u ciü de gente u l'era sciurtiu a scapæ, spantiou fra [[Tuiran|Türan]], [[Löa]] e [[Buinzan|Buizan]]. Passou pareggi dì, ai 23 de nuvembre u l'è partiu u gran ataccu passou aa storia cumme a [[Bataja de Löa|bataglia de Löa]], e i franzexi i l'han lasciou Barestin, in ruvina, pe purtæse ciü a levante, in scia növa linea du frunte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 136-139}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''VIII. Sei ore di morte'', pp. 59-71}}</ref>. De de lì, ben che cu'i cangi de duminatù, daa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] a l'[[Prìmmo Inpêro françéize|Imperu franzeṡe]] e turna ai [[Savöia (famìggia)|Savoia]], a vitta a Barestin a nu l'è cangiæ væri, ben che l'auturitæ du marcheṡe, ch'u l'axeva rizevüu carche sustanza in riparaziun dai franzexi, a nu l'era ciü vista cuscì forte<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XVIII. La battaglia di Loano'', pp. 137-138}}</ref> Intu detagliu, doppu de l'ucüpaziun militære u paiże u l'è feniu inta [[Repübbrica Piemuntese|Repübbrica Piemunteṡe]] e numà che du [[1801]] u l'è passou aa Ligüre, dund'u l'era u terzu cumün du cantun de Löa, inta giüriṡdiziun de Curumbu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=AA. VV.|tìtolo=Costituzione della Repubblica ligure (1802)|url=https://books.google.com/books?id=lpBlIJbiu2oC|ànno=1802|editô=Stamperia Nazionale Strada Giulia|çitæ=Żena|léngoa=IT|p=156}}</ref>. Du [[1805]], insemme au restu da Ligüria, u l'è ducca feniu aa [[Fransa|Franza]], intu cantun de Löa du [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartimentu de Muntenöcce]], tacou insemme au cumün de [[Carpe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. ==== Dau regnu au dì d'ancöi ==== Tempu de pareggi agni u s'è dou recattu aa [[Gexa de Sant'Andrea (U Burgu, Barestin)|gexa]], scurzæ de quattru metri perché a periculu de derucæ, au [[Casté de Barestin|casté]], che alantù u l'ha pigliou e furme d'ancöi, e aa ciazza de l'[[Uratoriu de San Carlu (Barestin)|uratoriu]], dunde du [[1888]] u s'è tirou sciü [[A Fabbrica (Barestin)|a Frabbica]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 142-144}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 95-100}}</ref>. U travagliu ciü impurtante de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], ch'u l'ha portou a tante discusciui, u l'è stou chellu du stradun: u prugettu d'ina via ch'a liasse a [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] cun [[Bardenèi|Bardenei]] u vegheva i dui percursci pe Barestin o pe Carpe, cu'u segundu ch'u l'era spunciou dau cumün de [[Tuiran|Türan]]. Se pe rivæ in Burmia, aa fin, u s'è zernüu a via de Carpe, u stradun fina a Türan u l'è stou avertu primma, scicumme che, quandu a pratica a s'era fermæ, i barestei i l'han tagliou ina nöcce tütte e urive ch'i l'era in sciu toccu fra Türan e Barestin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 145-147}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>. Cu'i danni du [[Teramottu de Dian du 1887|teremotu du 1887]], derucæ e canoniche, du [[1889]] u s'è frabicou a Cumüna e e scöre intu Burgu; de sti agni Barestin, cumme i ætri paixi de l'entrutera, u l'ha patiu ina forte emigraziun versu e [[Americhe]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 147-149}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XIII. Il terremoto dell'87'', pp. 101-102}}</ref>. [[Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|U munümentu ai cadüti de Barestin inte tütte e guære, rangiou du [[1997]]]] Cun regiu decretu du 23 de marzu du [[1905]] u paiże de [[Carpe]], che dau [[1869]] u l'era fraziun de Barestin, u l'è passou au cumün de Türan, tirou lì dau prugettu d'in stradun ch'u ghe passasse. Cu'u [[XX secolo|Növezentu]] u l'è nasciüu fina de asuciaziui, ch'i sun vegnüe u centru da vitta du paiże: fra ste lì u gh'è stou a Cungregaziun de Caritæ (du [[1909]]), a Sucietæ de asegüraziun in sciu bestiamme ([[1912]]) e, doppu da guæra, a Seziun Cumbatenti e a Sucietæ Filarmonica de Santa Cecilia, ciü che i növi statüi di fradelli. Tempu du [[Primma Goæra Mondiâ|'15-'18]], Barestin u l'ha patiu pareggi morti in guæra, cun tante de sò gente ch'i l'era sutt'ae arme cumme surdattu, artiglié, arpin o bersaglié. Inta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guæra]] u paiże u l'è rivou a tostu u duggiu da pupulaziun, cun tütte e gente ch'i gh'era vegnüe a stæ daa [[Rivêa de Ponénte|Rivera]] pe'a puira di bumbardamenti, cumme [[Bumbardamentu de Tuiran|chellu de Türan]] du [[1944]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 166-171}}</ref>. Sübitu passou a guæra, dau [[1949]], u gh'è stou ina serie de apariziui da Madonna a ina figliöra de Bergalla, nu ricunusciüe daa Gexa ma ch'i l'han tirou tante gente a Barestin, ai 5 d'ogni meṡe. Pe'a preghera, du [[1953]] u s'è inaugürou [[Santuæriu de Munte Cruxe (Barestin)|ina capella]] da vixin au [[Forte di Dui Frei (Barestin)|forte di Dui Frei]], in sce l'[[Arexea]]. A l'ürtimu, pe'u vegnì peżżu de luzze che da seculi i curpiva u Burgu, cun decretu di 9 d'avrì du [[1953]] u s'è cumandou u sò abandun, cu'e ciü tante cà növe, cuscì cumme a [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|gexa növa de Sant'Andrea]], ch'i l'han truvou de postu au Pöżżu e longu a pruvinciæle. U Burgu veggiu, ben ch'u se secce pensou ciü vote de sarværu, u l'è restou pe'u ciü in abandun e u l'è feniu du tüttu in ruvina<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', pp. 174-181}}</ref><ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XXXII. Una speranza per il vecchio Borgo'', pp. 267-272; ''XXXIII. Il Pizzo Ciresa e i "Sacri Monti"'', pp. 279-285}}</ref>. Barestin, dau [[1973]] ai 31 de dixembre du [[2008]], u l'ha facciu parte da [[Cumünitè muntâna "Pollupice"|Cumünitæ muntæna "Pollupice"]], pe pöi passæ fina du [[2011]] inta [[Cumünitè muntâna "Punente Savunese"|Cumünitæ muntæna "Punente Savuneṡe"]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.federalismi.it/ApplOpenFilePDF.cfm?artid=10598&dpath=document&dfile=15072008190233.pdf&content=LIGURIA,+L.R.+n.+24/2008,Disciplina+di+riordino+delle+comunit%C3%A0+montane,+disposizioni+per+lo+sviluppo+della+cooperazione+intercomunale+e+norme+a+favore+dei+piccoli+comuni+-++-++-+|tìtolo=Legge Regionale n° 24 del 4 luglio 2008|léngoa=IT|vìxita=2026-03-03}}</ref>. Dau 4 de dixembre du [[2014]] aa primma du [[2015]] u l'ha facciu parte de l'[[Uniun di cumüi da Rivera de Parme e de Urive]]. === Scimbuli === ;Stemma [[File:Balestrino-Stemma.svg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Balestrino-Stemma.svg|bordo|192x192px|destra]]{{Çitaçión|Truncou: intu primmu d'argentu, au leun de neiru, ch'u g'ha ina balestra blö, ch'u a tegne pe l'ercu cu'a zampa senetra de davanti e pe'u legnu cu'a zampa davanti de driccia; intu segundu de russu, au castellu iṡulou, d'oru, mürou e serou de neiru, facciu de due ture, cun barcui de neiru e trei merli aa guelfa, tacæ insemme daa curtina de müraglia, senza de merli. I paramenti a l'in giru i sun da Cumün.|3=Troncato: nel primo di argento, al leone di nero, munito di balestra di azzurro, di cui afferra con la zampa anteriore sinistra l'arco e con la zampa anteriore destra il fusto; nel secondo di rosso, al castello isolato, d'oro, murato e chiuso di nero, esso castello formato da due torri, finestrate di nero, merlate alla guelfa di tre, riunite dalla cortina di muro, priva di merli. Ornamenti esteriori da Comune.<ref name="Araldica Civica">{{Çitta web|url=https://www.araldicacivica.it/comune/balestrino/|tìtolo=Balestrino|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>|lingua=IT}} U stemma, cuscì cumme u gunfarun, u l'è stou cuncessu cun decretu du prescidente da Repübbrica du 4 d'arvì du [[1990]]<ref name="Araldica Civica" /><ref>{{Çitta web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4987|tìtolo=Balestrino|outô=Archivio Centrale dello Stato|léngoa=IT|vìxita=2026-03-20}}</ref>. == Abitanti == === Evuluziun demugrafica === {{Demografia/Balestrìn}} === Minuranze fureste === Dandu amentu a l'[[ISTAT]], au 31 de dixembre du 2024 a Barestin i ghe sun 21 reṡidenti furesti<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?i=P03&a=2024|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-02-13}}</ref>. === Cugnommi ciü difüxi === I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: ''Panizza'' (Panizza), ''Rosso'' (Russu), ''Richero'' (Riché), ''Ronco'' (Runcu) e ''Pastorino'' (Pastürin)<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnommi ciü difüxi cumün pe cumün, Barestin|léngoa=IT|vìxita=2024-04-11}}</ref>. === Persune ligæ cun Barestin === * Adolfo Panizzi (Barestin, 24 de nuvembre du [[1876]] - Munte Ortigara, [[1917]]), magiù di Arpin decurou cun quattru medaglie au varù militære<ref>{{Çitta web|url=https://www.chieracostui.com/costui/docs/search/schedaoltre.asp?ID=10300|tìtolo=Adolfo Panizzi|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Francesco Ronco (Barestin, 3 de dixembre du [[1894]] - [[Tuiran|Türan]], 9 de nuvembre du [[1978]]), ommu d'arme e generæle<ref>{{Çitta web|url=https://www.edizionihelicon.it/index.php/catalogo-completo/autori/category/93-ronco-francesco|tìtolo=Ronco Francesco|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Antonino Ronco ([[Piaçensa|Piacenza]], 4 de żenæ du [[1925]] - [[Zena|Żena]], 16 de mażżu [[2019]]), giurnalista e storicu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitgenoa.it/it/antonino-ronco-giornalista-e-storico-100-anni-dalla-nascita|tìtolo=Antonino Ronco giornalista e storico a 100 anni dalla nascita|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Giuseppe Richero (Barestin, 11 de lügliu du [[1929]] - [[Romma|Rumma]], marzu du [[2021]]), generæle di carabinei<ref>{{Çitta web|url=https://www.lastampa.it/savona/2021/03/30/news/lutto-a-balestrino-morto-il-generale-dei-carabinieri-giuseppe-richero-1.40090066/|tìtolo=Lutto a Balestrino: morto il generale dei carabinieri Giuseppe Richero|outô=Valeria Pretari|dæta=30 marzu 2021|léngoa=IT|vìxita=2026-04-02}}</ref>. * Lino Panizza Richero (Barestin, 14 de żenæ du [[1945]]), vescu de Carabayllo<ref>{{Çitta web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bpanric.html|tìtolo=Bishop Lino Panizza Richero, O.F.M. Cap.|léngoa=EN|vìxita=2026-04-02}}</ref>. == Posti de interesse == === Architetüre religiuṡe === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Gêxa de Sant'Andrìa (U Pözzu, Barestìn)-Faciâ.jpg|A gexa növa de Sant'Andrea Balestrino-ruderi chiesa Sant'Andrea1.jpg|Sant'Andrea au Burgu Uatòiu de San Carlu (U Burgu, Barestìn) 02.jpg|L'uratoriu de San Carlu Capeletta de Sant'Antôniu (Cuneu, Barestìn) 03.jpg|Sant'Antognu au Cugnu Capélla de Sant'Apulônia (Bergàlla, Barestin) 02.jpg|Sant'Apulonia de Bergalla Santoâio de Mónte Crôxe (Barestìn) - vìsta da-o Péuzzo Grànde (1).jpg|Munte Cruxe dai Dui Frei </gallery> * [[Gexa de Sant'Andrea (U Pöżżu, Barestin)|Gexa növa de Sant'Andrea]]: a l'è a gexa növa da parocchia de Barestin, tiræ sciü au Pöżżu fra u [[1956]] e u [[1960]] doppu che U Burgu, cu'a gexa veggia, u l'è feniu in abandun. A sò strutüra a l'è muderna, cu'ina cianta a öttu læti e, in scia driccia, a g'ha in ætu campanin a tré facce. De drentu u gh'è cunservou pareggi aredi e opere d'arte ch'i se truvæva inta gexa du Burgu, cun quaddri e atai ch'i sun pe'u ciü du [[XVII secolo|Seizentu]] e du [[XVIII secolo|Settezentu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20679/|tìtolo=Chiesa di Sant'Andrea|léngoa=IT|vìxita=2026-03-23}}</ref><ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 116-117}}</ref>. * Gexa veggia de Sant'Andrea: intu Burgu, a l'è stæ a gexa da parocchia fin'a che u s'è duvüu seræra pe'u periculu che e luzze i a derucasse cu'u paiże. Sta gexa a l'è stæ faccia, fra u [[1618]] e u [[1624]], au postu d'ina capella du marcheṡe e grazzie a ina dunaziun di frei De Negri, di banchei in [[Spagna]] ch'i ne vegniva da Barestin. De drentu a g'ha ina cianta a retangulu, cun dui nicci ch'i fianca l'atæ grossu e due capelle pe parte inte müraglie longu i fianchi da gexa. A l'è cuerta da ina vota a butte, cu'u teitu ch'u l'è facciu de ciappe d'abain. Ataccu aa gexa u gh'è u campanin, in scia senestra, e a sagrestia, ciü a levante<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Andrea nel Borgo'', pp. 85-89}}</ref>. * Gexa de San Żorżu: intu campusantu, a l'è a gexa ciü antiga de Barestin, faccia a l'imprinzippiu du [[XIV secolo|Trexentu]] pe vuruntè di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti benedetin de San Peru]]. Sede da parocchia fina du [[1632]], a l'è de güstu rumanicu, cu'ina cianta a retangulu e, in scia driccia, in bassu campanin squadrou. De drentu u se tröva i resti de pitüre du Trexentu, che pe ina parte i se semeglia strecciu a chelle de San Niculò a [[Bardenèi|Bardenei]] e pe l'ætra ai travagli di pitui piemuntexi in te l'Ingaunia, da metæ de stu seculu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di San Giorgio campestre'', pp. 64-85}}</ref>. * Uratoriu da Santiscima Nunsiæ: u l'è l'uratoriu di fradelli de Barestin che, pe'a sò intitulaziun, i u fan cunusce fina cumme uratoriu de San Carlu. U l'è stou custruiu du [[1741]] int'in scitu cuncessu dau marcheṡe e u l'è pigliou a sò furma d'ancöi cun di travagli ch'i sun andai avanti fina aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. U g'ha ina cianta a öttu læti, cuerta da ina vota a veira e cun due capelle ch'i se dröve in sci fianchi; inte chella in scia driccia u se tröva l'atæ de San Veran, ch'u ne vene daa catedræle d'Arbenga<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Oratorio della SS. Annunziata (o di San Carlo)'', pp. 125-142}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20678/|tìtolo=Oratorio di San Carlo|léngoa=IT|vìxita=2026-03-24}}</ref>. * Gexa de Sant'Apulonia: a l'è a capella da burgæ de Bergalla, dund'a l'è stæ faccia au postu de chella, ciü antiga, de San Calocceru, ch'a l'era üna de ciü veggie da valæ. A capella, tiræ sciü passou a primma metæ du [[XVI secolo|Zinquezentu]], de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] a l'ha pigliou e sò furme d'ancöi, cu'ina cianta squadræ, in fundu reundu e poche decuraziui. L'atæ grossu, facciu tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], u g'ha de daré ina ''Madonna cu'u Bambin e Sant'Apulonia'', de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]; inta müraglia in scia senestra u se dröve pe contru u nicciu da Madonna de Lurde<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Santa Apollonia'', pp. 118-125}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20677/|tìtolo=Cappella di Sant'Apollonia|léngoa=IT|vìxita=2026-03-25}}</ref>. * Gexa de Sant'Antognu: a se tröva au Cugnu, tiræ sciü tempu du [[1672]] au postu d'ina custruziun ciü antiga, cu'in atæ ch'u l'è di primmi du [[XVIII secolo|Settezentu]], dau paliottu cin de intarsci e cu'i stemmi di marchexi. Sta capella, ch'a l'era sutta patrunou de di Panizza, a g'ha in cianta a retangulu e faciæta a capanna; u campanin, in scia senestra, u g'ha in zimma in cupulin a zeulla. L'opera ciü impurtante ch'u se tröva inta capella a l'è u quaddru cun ''Sant'Antognu, a Madonna e San Giæxu'', dicciu du pitù [[Giuanni Maria Brüscu]]<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Chiesa di Sant'Antonio da Padova'', pp. 143-147}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90357/|tìtolo=Cappella di Sant'Antonio|léngoa=IT|vìxita=2026-03-26}}</ref>. * Santuæriu de Munte Cruxe: dicciu ascì a Capeletta, u se tröva in sce [[l'Arexea]], tirou sciü fra u [[1951]] e u [[1953]] intu scitu de apariziui du [[1949]]. Ricunusciüu daa diocexi cumme scitu de preghera du [[1991]], inti agni u l'è stou ṡlargou fin'ae strutüre d'ancöi. A capella picenina intu centru du santuæriu a g'ha ina cianta a retangulu cu'in portiu de davanti, cu'u fundu reundu e ina vota a butte ch'a a cröve. De d'ætu a l'atæ u se dröve in nicciu ch'u g'ha drentu ina statua da Madonna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90358/|tìtolo=Santuario di Monte Croce|léngoa=IT}}</ref>. === Architetüre civili === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-ruderi2.jpg|A Ciazza du Burgu cu'u Pilun e, a fiancu de stu lì, u Tribünæ U pilun (U Burgu, Barestin) 01.jpg|Detagliu du Pilun A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vista da Frabica Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|A funtæna da Colla Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|U gumbu de Canteraina Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|U ponte de la Utra dau rian </gallery> * L'Uspiæ: intu Burgu u se truvæva, fina du [[XVI secolo|Zinquezentu]], in uspiæ pe'i pelegrin, ch'u gh'axeva ina camera cun dui letti. Ciü o menu au tempu da vixita du [[Niccolò Mascardi|Mascardi]], du [[1585]], u s'è custruiu u protiru in zimma au purtæ, dund'i se vegghe i resti d'ina pitüra cu'u Segnù<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 47-49}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 20}}</ref>. * A Caṡetta: sta custruziun, inta parte de levante du Burgu, a l'è stæ u primmu uratoriu di fradelli de Barestin, dedicou aa Madonna de Marzu. De drentu u g'ha de pitüre ch'i marcæva pe annu fina u [[1474]] ma, cu'a custruziun de chellu au Puntettu, u l'è passou du [[1735]] a l'Opera de l'Uspiæ di Poveri, ch'a u l'ha facciu issæ d'in cian. St'uspiæ u l'ha serou inta segunda metæ de l'Öttuzentu, pe vegnì a l'ürtimu due cà privæ<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', pp. 46-48}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Oratorio vecchio dei Disciplinanti - poi ospedale'', p. 18; ''Da oratorio dei Disciplinanti a ospedale dei Poveri'', p. 19}}</ref>. * U Tribünæ: u tribünæ du marcheṡou u se truvæva int'in palazziu du Burgu, ætu trei ciai e cu'u stemma di Du Carettu in scia faciæta. Facciu pe vuruntæ du marcheṡe Gio Antognu e serou avanti du [[1736]], intu cian interou u gh'axeva e prexui e, au cian teren, u ghe duxeva esse l'archiviu. A parte ciü aa vista de sta custruziun a l'è u cuscì dicciu Pilun, ina strutüra cu'ina punta a cupula ch'a l'era a fundaziun da furca dund'u se pendeva i cundanai a morte e ch'a funziunæva fina cumme strümentu pe'a turtüra du "strosciu"<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Tribunale col Pilone'', pp. 10, 15}}</ref>. * U Palazziu: u l'è ina custruziun intu Burgu che, tra u [[XVIII secolo|Settezentu]] e u [[XX secolo|Növezentu]], a l'ha funziunou cumme Cumüna de Barestin, che primma a gh'axeva de sede intu Tribünæ, e dapöi u s'è bugiou lì fina l'aministraziun da giüstizia. Pe'i danni facci dai franzexi in Casté, cumme ch'u l'è turnou a Barestin u marcheṡe u l'ha duverou stu palazziu cumme sò rexidenza, avanti de dæru indaré aa Cumünitæ, ch'a g'ha tegnüu e scöre fina du [[1887]].<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Il Palazzo'', pp. 9-10}}</ref> * A Frabica: u gran cumplessu da Frabica u se tröva au Puntettu, faciou in sciu stradun, e u se cumpune de dui corpi longhi, mesci in paralelu e cu'in curtì intu meżżu. Pe'u primmu u s'è tirou sciü u corpu de daré, dund'u gh'era e scuderie e a fenera, cumisciunou dau marcheṡe cu'e sustanze da riparaziun di franzexi. A manega de davanti, dund'u gh'era e cà di serventi e in'ætra fenera, a l'è pe contru du [[1888]], de prugettu de l'inṡegné Ravioli<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Antiche Scuderie del marchese'', pp. 62-64}}</ref><ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''Le scuderie o la Fabbrica'', pp. 3-4}}</ref>. * Funtæna da Colla: sta funtæna a se tröva a munte du Burgu, in scia colla dund'i passæva e vie pe'e ætre fraziui. A l'existeva fina du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'era pitüræ int'in quaddru du [[Benardu Raibadu|Bernardu Raibadu]] du [[1630]], cu'u sò teitu che alantù u l'axeva due aive. De doppu u s'è custruiu u lavaù ch'u gh'è dapè<ref>{{Çitta|Amici del Borgo|''L'Ospitale'', p. 1}}</ref>. * Murin e gumbu de Canteraina: u gran cumplessu du gumbu e murin de Canteraina u g'ha de urigine ch'i sun du bellu antighe, tantu ch'u l'è menzünou fina int'in attu du [[1295]], dunde i cunti Bæva i l'han vendüu aa Cumünitæ de Barestin. U gumbu u se carateriżża pe in ætu portiu in scia faciæta, dund'i se fermæva i cæri pe descariæ e urive, e de drentu u g'ha in gran camerun, dund'i se faxeva tütti i travagli pe fære vegnì öriu<ref name=":3" /><ref name=":4" />. * Ponte de la Utra: u ponte de la Utra u traversa u [[Rian du Ponte]], che da stu lì u piglia de nomme, ciü in bassu du Burgu, versu i sciti de la Utra, ai pei de [[L'Arexea (Barestin)|l'Arexea]]. U l'è stou facciu in scia via ch'a mena versu de [[Tuiran|Türan]], inta segunda metæ du [[XVII secolo|Seizentu]], tantu ch'a l'è l'opera pübblica ciü antiga da valæ<ref name=":3">{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il patrimonio'', p. 49}}</ref>. === Architetüre militæri === <gallery mode="packed" widths="150" heights="150"> Balestrino-castello3.jpg|U Casté mirou dau Pöżżu Fòrte di Doî Fræ (Sucælo) - intrâ (2).jpg|U purtæ du forte di Dui Frei </gallery> * U Casté: u casté de Barestin u l'è mesciu in zimma au bæzu ch'u ṡvetta in sciu Burgu, dunde forscia u gh'era żà ina furtificaziun ciü antiga, facciu pe contu di marchexi [[Du Carettu (famìa)|Du Carettu]] du [[XVI secolo|Zinquezentu]] e ch'u l'ha pigliou e furme ch'i se vegghe tempu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], doppu ch'u s'era ruvinou pe'i danni di franzexi. Au dì d'ancöi u Casté u g'ha ina cianta a "L", a trei ciai, cu'a ture grossa ch'a l'è fenia pe'u ciü seræ dae müraglie. Pe contru, u nu gh'è ciü a segunda ture, u curtì e u ponte in sciu fussou, ch'i se veggheva ancù int'in quaddru du [[XVIII secolo|Settezentu]] e ch'i sun scentai cu'i tanti travagli facci de doppu<ref>{{Çitta|Di Gangi, 2021|''Il castello'', pp. 50-55}}</ref>. * Casté di Bæva: i cunti Bæva, tempu ch'i l'era scignuri de Barestin, i gh'axeva u sò casté de d'ætu de Bergalla, inta regiun da Costa, cun de ruvine ch'i se tröva lì che, segundu a tradiziun, i sareva propriu chelle du casté. Dae poche müraglie ch'u gh'è restou, u casté di Bæva u pæ ina custruziun ciütostu rüstega e urdenæria, cun de camere streccie e di barcunetti picenin<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''V. Torri e campanili'', p. 40}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I Borghi abitati'', p. 115}}</ref>. De doppu che stu casté, l'ürtima rexidenza di Bæva u se dixe ch'a l'è stæ "A Cascina", ina cà in parte furtificæ ch'a se tröva a Bergalla Sruæna<ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''L'ambiente e il territorio della Valle'', p. 36}}</ref>. * Forte di Dui Frei: u forte di Dui Frei, dicciu fina u forte du Pöżżu Grande, u l'è ina furtezza de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]] ch'a l'è stæ faccia in scia zimma du [[Pöżżu Grande]], in sci cunfin cun [[Süccaellu|Züccarellu]] e [[Cixan]]<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 182}}</ref>. Frabicou du [[1897]], u g'ha ina furma a puligunu, in parte interou e cu'in fussou tütt'a l'in giru. Stu forte u faxeva parte du cuscì dicciu "sbaramentu de Züccarellu", pensou pe blucæ in'invaxun ch'a ne vegnisse dau mæ, cun sbarcu inta [[Ciâna d'Arbenga|Ciæna d'Arbenga]]<ref>{{Çitta web|url=https://leo-trekking.blogspot.com/2019/03/il-forte-di-poggio-grande-e-poggio.html|tìtolo=Poggio Grande, Poggio Ceresa e Santuario di Monte Croce|dæta=8 marzu 2019|léngoa=IT|vìxita=2026-04-04}}</ref>. == Ecunumia == {{Çitaçión|[...] E gente i sun forti, de carattere carmu, e ciamæ a l'agricultüra.|Goffrado Casalis, ''Dizionario [...] degli stati di S.M. il re di Sardegna'', 1834<ref name="Casalis" />|[...] Gli abitanti sono robusti, d'indole quieta, ed inclinati alla agricoltura.|lingua=IT}}L'ativitæ ciü impurtante pe Barestin a l'è de longu stæ a curtivaziun da tæra, ben che i sciti intu sò teritoriu i nu secce fra i ciü boi da valæ. E primme infurmaziui de detagliu in sce cundiziui de vitta di barestei i ne vene dau stüddiu cumandou dau [[Dipartimentu de Muntenötte|prefettu de Muntenöcce]], u [[Gaspard de Chabrol]], a l'imprinzippiu de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]]. De chelli tempi u se dixe che, ben che a tæra a fusse gramma, u se sciurtiva a fæ au meximu abastanza de vin e d'öriu, ciü che essighe de bandie dund'u se tagliæva de legne da föu o da custruziun, viagiæ versu a Marina<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Gilbert Joseph Gaspard Chabrol de Volvic|outô2=Giovanni Assereto (a cüra de)|tìtolo=Statistica delle provincia di Savona, di Oneglia, di Acqui e di parte della provincia di Mondovì, che formavano il dipartimento di Montenotte|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0288644|ànno=Dixembre 1993 [1824]|editô=Cumün de Savuna|çitæ=Savuna|léngoa=IT|p=286|volùmme=Vul. I}}</ref>. Du [[1834]] u [[Goffredo Casalis|Casalis]] u scrive che dai campi de Barestin u se chegliva gran, orżu, legümmi, urive, üa e de l'ætra früta, sciben che int'ina meṡüra ch'a nu bastæva che pe trei mexi l'annu, mentre intu [[Rian du Ponte]] u gh'era paregge anghille<ref name="Casalis">{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico, storico, statistico, commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://www.google.com/books/edition/Dizionario_geografico_storico_statistico/BGcPAAAAYAAJ?hl=it&gbpv=1&pg=PA33|ànno=1834|editô=G. Maspero librajo e Cassone Marzorati Vercellotti tipografi|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=33|volùmme=Vul. II}}</ref>. Ciü che a curtivaziun da tæra, u l'era ben impurtante fina l'alevamentu, pe tantu ch'u permeteva de vende di furmaggi, du bitiru e da læna, cuscì da vagnæ quarche sustanza cu'i cumerci. Intu detagliu, intu meṡe de żenæ du [[1846]] a Barestin u gh'era 241 vacche, 65 fra æxi e mü, 109 pegure e 374 cræve<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi de Bartolomeis|tìtolo=Notizie topografiche e statistiche sugli Stati Sardi|url=https://books.google.com/books?id=xAUrKIDNlR0C&pg=PA1270|ànno=1847|editô=Tipografia Chirio e Mina|çitæ=Türin|léngoa=IT|p=1270}}</ref>. Fra e ativitæ d'ætru genere u gh'era ancù de gumbi e de murin, cumme chellu de Canteraina, ch'u l'existeva armenu dau [[XIII secolo|Duxentu]], e chellu du Murinæ<ref name=":4">{{Çitta|Ronco, 2009|''XVII. Le opere e i giorni'', pp. 130-132}}</ref><ref>{{Çitta|Gallea & Lertora, 2005|''I vecchi mulini'', pp. 38-39}}</ref>; ciü che ina frabbica picenina de savun daré de l'uratoriu, fenia derucæ quand'u s'è inciu a ciazza<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', p. 144}}</ref>. == Cultüra == === Istruziun === ;Bibliuteche U cumün de Barestin u g'ha de bibliuteca, inandiæ du [[1988]] cumme Bibliuteca Civica e, au dì d'ancöi, intitulæ aa Maria Ferrua Testore. A bibliuteca de Barestin a g'ha ina culeziun de 6.750 ünitæ inte tüttu e a l'è parte du scistema da valæ du Varatella, insemme a chelle de [[Buinzan|Buizan]], [[Tuiran|Türan]] e [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghettu]]<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/isil/IT-SV0009|tìtolo=Biblioteca civica "Maria Ferrua Testore"|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. === Parlæ de Barestin === {{Seçión vêua}} == Manifestaziui == * ''Balestrino Unplugged'': manifestaziun de müxica de ciü generi che, dau [[2012]], a l'è inandiæ inta Frabbica, intu meṡe de lügliu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/balestrinounplugged/|tìtolo=Balestrino Unplugged|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. * ''Storica Sagra di Balestrino'': a l'è a sægra ciü impurtante ch'a se tegne ancù a Barestin, faccia tütti i agni d'austu e cun da müxica dau vivu<ref>{{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/storica-sagra-di-balestrino/|tìtolo=Storica Sagra di Balestrino|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-04-01}}</ref>. == Feste e fere == {{Seçión vêua}} == Aministraziun == === Scindichi de Barestin === [[File:Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|miniatura|A cumüna de Barestin]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu citadin|var-partîo=Partiu|var-càrega=Carega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1945|1946|Francesco Richero||[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi">{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 183}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1946|1951|Luigi Ronco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1951|1956|Alfredo Scrivano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1956|1960|Angelo Pastorino||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1960|Luigi Richero||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1960|1970|Leone Damiano||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1970|1972|Luigi Saturno||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1972|1973|Bernardino Zavattaro||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1973|1983|Carlo De Francesco||Scindicu|<ref name="Scindichi" />}} {{ComuniAmminPrec|1983|5 d'avrì du 1990|Pietro Beccaria|[[Democraçîa Cristiann-a|DC]]|[[Scindico|Scindicu]]|<ref name="Scindichi" /><ref group="n.">U s'è dimesciu daa carega</ref>}} {{ComuniAmminPrec|5 d'avrì du 1990|7 de żügnu du 1993|Carlo Ismarro|DC|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 de żügnu du 1993|28 d'avrì du 1997|Carlo Ismarro|[[Partîo Popolâre Italiàn (1994)|PPI]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 d'avrì du 1997|14 de mażżu du 2001|Carlo Ismarro|PPI|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 de mażżu du 2001|30 de mażżu du 2006|Ubaldo Pastorino|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 de mażżu du 2006|16 de mażżu du 2011|Italo Panizza|lista civica|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|16 de mażżu du 2011|6 de żügnu du 2016|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|6 de żügnu du 2016|4 d'utubre du 2021|Gabriella Ismarro|"Un futuro per Balestrino"<br />(lista civica)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 d'utubre du 2021|''in carega''|Stefano Saturno|"Balestrino oggi"<br />(lista civica de centru-driccia)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} == Vie de cumünicaziun == === Stradde === <gallery mode="packed" widths="250" heights="150"> Immaggine:Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U stradun intu Burgu, intitulou a l'Adolfo Panizzi Immaggine:Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|U stradun fra U Burgu e U Pöżżu Immaggine:Rizöi inta Ramæ (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|U rizö ch'u munta dau Ponte de la Utra, du [[XVII secolo|Seizentu]] Immaggine:U Duxen (Balestrìn) - muatêa (2).jpg|U rizö ch'u cæra in Canteraina e, de lì, a [[Tuiran|Türan]] </gallery> Au dì d'ancöi a stradda ciü impurtante de Barestin a l'è u sò stradun, spartiu fra a [[Stradda pruvinciæle 34 Türan-Barestin|pruvinciæle 34]], che dau Pöżżu a cæra fina in [[Tuiran|Türan]], e a [[Stradda pruvinciæle 44 Barestin-Castrevegliu|pruvinciæle 44]], che de de lì a va avanti pe [[Veserxe]] e [[Castrevegliu]]. U stradun pe Türan u l'è stou facciu aa fin de l'[[XIX secolo|Öttuzentu]], passou tanti agni de discusciui scicumme ch'u sareva duvüu muntæ fina in [[Burmia (valä)|Burmia]], cu'i travagli ch'i sun partii quandu e gente de Barestin i l'ha tagliou ina nöcce tütte e urive ch'u gh'era in sciu percursu du prugettu, tempu ch'u l'era tüttu blucou<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XIX. Il nuovo comune'', pp. 146-147}}</ref>. Pe feniru u gh'è usciüu ancù ina chinṡena d'agni, cu'i travagli ch'i l'han tacou d'intu Burgu pe caræ in żü de de lì<ref>{{Çitta|Ronco, 2009|''XII. Lo stradone'', pp. 93-95}}</ref>, ma u l'è numà che dai [[Anni 1950|agni Zinquanta]] ch'u s'è andou avanti in direziun de Castrevegliu, de dunde u se destacæva a diramaziun pe'a Capeletta<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XXII. Addio vecchio Borgo'', p. 175}}</ref>. Fra e vie antighe, a ciü impurtante a l'era chella ch'a passæva au fundu da valæ, vegnindune da Baresciun pe andæ avanti pe'u [[Piemonte|Piemunte]]. Nasciüa cumme via de passu, ch'a curiva pe'a valæ longu a riva de driccia du [[Rian du Ponte]], tempu du [[XVII secolo|Seizentu]] u s'è tirou sciü u ponte de la Utra, ch'u l'ha permesciu de rivæghe ciü fazzile e inte tütte e cundiziui dae burgæ de Barestin, ch'i se tröva in scia riva de senestra. Cu'u gran cresce du Burgu a via in scia senestra a l'è vegnüa a ciü impurtante e daa Cà du Tanu, dund'u gh'era u semité du Fussou, u s'è muntou sciü fin'au Burgu cun de belle vote, e sta via a l'ha pigliou u nomme di Rizöi. D'intu Burgu a via di Rizöi a l'andæxeva avanti versu u Pöżżu, dund'a se tacæva cu'a Via de Rocche che, sciurtia dau Burgu, a passæva ciü bassa pe [[Gexa de San Żorżu (Barestin)|San Żorżu]]. Dau Pöżżu u partiva a via pe'e burgæ du Cugnu, de Bergalla e de Vilæru, e ancù in'ætra ch'a muntæva sciü pe'u [[Buchin du Sambüu|Sambüu]], pe menæ in [[Burmia (valä)|Burmia]]. Pe'u Buchin du Praé u muntæva pe contru a via de [[Carpe]], e ciü u gh'era ancù chella pe Gröa e Cian Marin e a scurza pe Türan ch'a passæva d'in San Moru e pe'a cascina di Valui<ref>{{Çitta|Ronco, 2000|''XV. Opere pie e lavoro festivo'', pp. 109-110}}</ref>. == Notte == ;Notte au testu <references group="n." /> ;Notte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafia == * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Balestrino: una valle, un feudo, una civiltà|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/CFI0513213|ànno=Lügliu 2000|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2000}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesco Gallea|outô2=Eugenio Lertora|tìtolo=Balestrino. Il Castello e le sue Borgate|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA19934|ànno=Nuvembre 2005|editô=Tipolitografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|cid=Gallea & Lertora, 2005|ISBN=978-88-7172-299-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonino Ronco|tìtolo=Un paese tra due secoli. Storie, vita e leggende balestrinesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0460182|ànno=Lügliu 2009|editô=De Ferrari Editore|çitæ=Żena|léngoa=IT|cid=Ronco, 2009|ISBN=978-88-6405-084-3}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pierluigi Bogliorio|tìtolo=I Balestrinesi e i Marchesi Del Carretto: vicissitudini e liti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA33584|ànno=2010|editô=Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Bogliorio, 2010}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Balestrino. Osservazioni, storia e segreti|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/5VAR0NA34707|ànno=2011|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo, 2011}} * {{Çitta lìbbro|outô=Associazione Amici del Borgo|tìtolo=Un percorso nel vecchio borgo di Balestrino|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0140513|ànno=s.d|editô=s.e.|çitæ=Barestin|léngoa=IT|cid=Amici del Borgo}} == Ætri prugetti == {{Interprogetto}} == Liammi de föra == * {{Çitta web|url=https://www.comune.balestrino.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumün|outô=Cumün de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://visitbalestrino.it/|tìtolo=Scitu türisticu|outô=Proloco de Barestin|léngoa=IT|vìxita=2026-03-04}} * {{Çitta web|url=https://balestrino-api.municipiumapp.it/s3/483/allegati/sito/edilizia_urbanistica/piano_recupero_borgo_antico_balestrino/e5_relazione-generale_rev-22-05-15.pdf|tìtolo=Piano di Recupero del Borgo antico di Balestrino|outô=Enrico Zunino|dæta=2015-05-22|léngoa=IT|cid=Zunino, 2015|vìxita=2024-04-07}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Barestìn| ]] f0idac6vpleu0nt0uumieddixg1fman 0 3070 268856 221368 2026-04-07T00:23:35Z CommonsDelinker 89 Replacing Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg with [[File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 268856 wikitext text/x-wiki [[Immaggine:Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg|thumb|A bandêa de Îzoe Cayman]] [[Immaggine:LocationCaymanIslands.png|thumb|A poxiçión giögràfica de Îzoe Cayman]] Nomme ofiçiâ: ''Cayman Islands'', [[Teritöi d'oltremâ Britanneghi|tæritöio d'oltremâ britannego]] de l'America Çentrâ, a seu capitâ a l'é [[George Town, Isoe Cayman|George Town]]. == Descriçion e stöia == {{S}} {{Clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Stâti de l'América do Nòrd}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:América do Nòrd]] [[Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi]] 93wwtj8o66quo9vigpnurbmrdkxuxm4 0 3072 268857 229059 2026-04-07T00:24:11Z CommonsDelinker 89 Replacing Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg with [[File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 268857 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} [[Immaggine:Location_of_the_BOTs.PNG|thumb|400px|]] I '''Teritöi d'oltremâ Britanneghi''' son (ancheu) 14 teritöi sotta a sovranitæ do [[Regno Unïo]], ma che no ne son conscideræ parte. == Descriçion e stöia == O nomme '''British Overseas Territory''' (Teritöio d'oltremâ Britannego) o l'è stæto introduto into [[2002]] e o sostituisce o nomme '''British dependent territory''' (Teritöio dipendente Britannego) doeuviao da o [[1981]]. Primma o vegniva doeuviao o nomme '''colònia''' ò '''colònia da coronn-a'''. I teritöi de [[Jersey]], [[Guernsey]] e l'[[Izoa de Man|Isoa de Man]], scìben che son sotta a sovranitæ da coronn-a britannega, g'han unn-a relaçion costituçionâ despægia con o [[Regno Unïo]], e son clascificæ comme '''dipendençe da coronn-a''' ciuttòsto che comme teritöi d'oltremâ. I Teritöi d'oltremâ Britanneghi son: {| class="wikitable sortable Shortable" !Bandea !! Teritöio !! Posiçion !! Area !! Popolaçion !! Capitâ |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the United Kingdom.svg|50px]] | [[Akrotiri e Dhekelia]] | [[Mâ Mediterraneo|Mâ Meditærraneo]] ([[Isoa de Çipro]]) | align=center| 254 km² | align=center| 15.000 sordatti e personä | align=center| Episkopi |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of Anguilla.svg|50px]] | [[Anguilla]] | [[Caraibi]] | align=center| 102 km² | align=center| 12.800 | align=center| [[A Valle, Anguilla|A Valle]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of Bermuda.svg|50px]] | [[Bermudda]] | [[Oçeano Atlantico]] do Nord | align=center| 53,3 km² | align=center| 64.482 | align=center| [[Hamilton, Bermuda|Hamilton]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|50px]] | [[Geòrgia do Sud e isoe Sandwich meridionæ]] | [[Oçeano Atlantico]] do sud | align=center| 3.903 km² | align=center| 11-26 | align=center| [[Cao do Re Eduardo]]/[[Grytviken]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of Gibraltar.svg|50px]] | [[Gibiltæra]] | [[Euròpa]] do Sud | align=center| 6,5 km² | align=center| 27.776 | align=center| Gibiltæra |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg|50px]] | [[Isoe Cayman]] | [[Caraibi]] | align=center| 260 km² | align=center| 57.800 | align=center| [[George Town, Isoe Cayman|George Town]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the Falkland Islands.svg|50px]] | [[Isoe Falkland]] | [[Oçeano Atlantico]] do Sud | align=center| 12.173 km² | align=center| 2.967 | align=center| [[Stanley, Isoe Falkland|Stanley]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the British Virgin Islands.svg|50px]] | [[Isoe Vergini Britanniche]] | [[Caraibi]] | align=center| 153 km² | align=center| 21.730 | align=center| [[Road Town]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of Montserrat.svg|50px]] | [[Montserrat]] | [[Caraibi]] | align=center| 102 km² | align=center| 9.000 | align=center| [[Plymouth, Montserrat|Plymouth]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the Pitcairn Islands.svg|50px]] | [[Pitcairn]] | [[Oçeano Paxiffego]] | align=center| 43 km²<br />(tutte e isoe) | align=center| 50 | align=center| [[Adamstown, Pitcarin|Adamstown]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of Saint Helena.svg|50px]] | [[Sant'Ellena]] (con [[Isoa de Ascension]] e [[Tristan da Cunha]])&nbsp;&nbsp; | [[Oçeano Atlantico]] do Sud | align=center| 410 km²<br />(tutte e isoe) | align=center| 6.563 | align=center| [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the British Antarctic Territory.svg|50px]] | [[Teritöio Antartego Britannego]] | [[Antartego]] | align=center| 1.709.400&nbsp;km² | align=center| 200 | align=center| [[Rothera]] (base prinçipâ) |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg|50px]] | [[Teritöio Britannego de l'Oçeano Indian]] | [[Oçeano Indien]] | align=center| 60 km² | align=center| 3.200 sordatti e personä | align=center| [[Diego Garcia]] (base) |- valign="top" | [[Immaggine:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|50px]] | [[Turks e Caicos]] | [[Caraibi]] | align=center| 430 km² | align=center| 26.288 | align=center| [[Çittæ de Cockburn]] |} {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Teritöi coloniali]] [[Categorîa:Teritöi d'oltremâ Britanneghi]] ichp5t09dkn5x63z7qbwd2b0e5w8qa5 10 27429 268858 203388 2026-04-07T00:24:37Z CommonsDelinker 89 Replacing Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg with [[File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 268858 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch:{{{1}}} | a = Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg | b = de&#32; | c = Isoe Cayman | cat = dipendénse | dip = GBR }}</includeonly><noinclude>{{Naz/visualizza}}</noinclude> d38dnnu8sakqwd0z8rhk96zky4ezde9 2 29692 268848 258253 2026-04-06T12:25:27Z N.Longo 12052 + 268848 wikitext text/x-wiki == Architetûe religiôze == === Gêxa de Sàn Matê === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - faciâta (1).jpg|A faciâta da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - faciâta (2).jpg|A faciâta da gêxa de Sàn Matê (2) con vìsta in sce Vîa Rómma Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - faciâta (3).jpg|A faciâta da gêxa de Sàn Matê (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - faciâta (4).jpg|A faciâta da gêxa de Sàn Matê (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - faciâta (5).jpg|A faciâta da gêxa de Sàn Matê (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - basoriliêvo (1).jpg|Basoriliêvo da Madònna da Goàrdia in sciâ faciâta da Gêxa de Sàn Matê, òpera do Tögno Brìlla Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - basoriliêvo (2).jpg|Basoriliêvo de Sàn Giöxèppe in sciâ faciâta da Gêxa de Sàn Matê, òpera do Tögno Brìlla Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - basoriliêvo (3).jpg|Basoriliêvo de Sànta Nétta in sciâ faciâta da Gêxa de Sàn Matê, òpera do Tögno Brìlla Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - portâ de mancìnn-a.jpg|O portâ de mancìnn-a da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - portâ de mancìnn-a (2).jpg|O portâ de mancìnn-a da gêxa de Sàn Matê (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - portâ de drîta.jpg|O portâ de drîta da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - portâ.jpg|O portâ da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - portâ, detàggio.jpg|Detàggio do portâ da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - rêtro (1).jpg|O rêtro da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - rêtro (2).jpg|O rêtro da gêxa de Sàn Matê (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - rêtro (3).jpg|O rêtro da gêxa de Sàn Matê (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - rêtro e canpanìn.jpg|O rêtro e o canpanìn da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - canpanìn (1).jpg|O canpanìn da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - canpanìn (2).jpg|O canpanìn da gêxa de Sàn Matê (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - canpanìn (3).jpg|O canpanìn da gêxa de Sàn Matê (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - canpanìn (4).jpg|O canpanìn da gêxa de Sàn Matê (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - canpanìn (5).jpg|O canpanìn da gêxa de Sàn Matê (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - canpanìn (6).jpg|O canpanìn da gêxa de Sàn Matê (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - intèrno (2).jpg|A navâta centrâle da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - intèrno (1).jpg|A navâta centrâle da gêxa de Sàn Matê (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - intèrno (3).jpg|A navâta centrâle da gêxa de Sàn Matê (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - intèrno (4).jpg|A navâta centrâle da gêxa de Sàn Matê (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - intèrno (5).jpg|Chinòlle in prîa do Finâ inta gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - intèrno (6).jpg|Chinòlle in prîa do Finâ inta gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sciortîa e òrgano.jpg|Sciortîa e òrgano da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sciortîa.jpg|I véddri a-a sciortîa da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - òrgano.jpg|L'òrgano da gêxa de Sàn Matê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - stémma do comùn (1).jpg|Intèrno da gêxa de Sàn Matê, detàggio do stémma do comùn Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - stémma do comùn (2).jpg|Intèrno da gêxa de Sàn Matê, detàggio do stémma do comùn Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - artâ (1).jpg|L'artâ da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - artâ (2).jpg|L'artâ da gêxa de Sàn Matê (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - artâ (3).jpg|L'artâ da gêxa de Sàn Matê (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - artâ (4).jpg|L'artâ da gêxa de Sàn Matê (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - stàtoa de Sànta Màia Manêna.jpg|A stàtoa de Sànta Màia Manêna a mancìnn-a de l'artâ Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - stàtoa de Sàn Matê.jpg|A stàtoa de Sàn Matê a-a drîta de l'artâ Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - baléuistra (1).jpg|A baléuistra a mancìnn-a de l'artâ Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - baléuistra (2).jpg|A baléuistra a-a drîta de l'artâ Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - stàlli do cöro (1).jpg|I stàlli do cöro (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - stàlli do cöro (2).jpg|I stàlli do cöro (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - rozón.jpg|O rozón da gêxa Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de drîta (1).jpg|Vìsta da navâta de drîta (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de drîta (2).jpg|Vìsta da navâta de drîta (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de drîta (3).jpg|Vìsta da navâta de drîta (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de drîta (4).jpg|Vìsta da navâta de drîta (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - vòrto da navâta de drîta.jpg|O vòrto da navâta de drîta Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de mancìnn-a (1).jpg|Vìsta da navâta de mancìnn-a (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de mancìnn-a (2).jpg|Vìsta da navâta de mancìnn-a (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de mancìnn-a (3).jpg|Vìsta da navâta de mancìnn-a (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - navâta de mancìnn-a (4).jpg|Vìsta da navâta de mancìnn-a (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - vòrto da navâta de mancìnn-a.jpg|O vòrto da navâta de mancìnn-a Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûa (1).jpg|Pitûa do Crìsto Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûa (2).jpg|Scrîta pituâ inta gêxa Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - tàrga (1).jpg|'Na tàrga Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - tàrga a-i benefatoî Vàcca-Marexiàn.jpg|Tàrga a-i benefatoî Vàcca-Marexiàn Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - tàrga (2).jpg|Tàrga dedicâ a Præ Borastê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de l'Inmacolâ (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de l'Inmacolâ (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de l'Inmacolâ (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de l'Inmacolâ (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de l'Inmacolâ (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de l'Inmacolâ (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de l'Inmacolâ (4).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de l'Inmacolâ (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (4).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (5).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (6).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa da Goàrdia (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (4).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sàn Tögno da Pàdova (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (4).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Luçîa e do Banbìn de Prâga (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Nétta (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Nétta (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Nétta (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Nétta (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Sànta Nétta (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Sànta Nétta (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla do Sâcro Cheu de Gêxo (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla do Sâcro Cheu de Gêxo (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla do Sâcro Cheu de Gêxo (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla do Sâcro Cheu de Gêxo (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (4).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (5).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (6).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (7).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (7) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (8).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (8) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei (9).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla da Madònna di Àngei (9) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, vìsta (1).jpg|Vìsta do quàddro do Giöxèppe Badaràcco (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, vìsta (2).jpg|Vìsta do quàddro do Giöxèppe Badaràcco (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, Madònna co-o Banbìn.jpg|Quàddro do Giöxèppe Badaràcco, detàggio da Madònna co-o Banbìn Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, Sant'Antönio Abòu.jpg|Detàggio de Sant'Antönio Abòu Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, Sant'Êmo.jpg|Detàggio de Sant'Êmo Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, Sàn Pê.jpg|Detàggio de Sàn Pê Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, angjêti.jpg|Detàggio di angjêti Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla da Madònna di Àngei, quàddro do Giöxèppe Badaràcco, vìsta do Borghétto.jpg|Detàggio da vìsta do Borghétto Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (1).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (2).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (3).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (4).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (5).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (6).jpg|Gêxa de Sàn Matê - Capélla de Nòstra Scignôa do Rozâio (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - scâ.jpg|A scâ pe montâ da l'òrgano da gêxa Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - paviménto.jpg|O paviménto da gêxa, detàggio do sò céntro Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sofîta (1).jpg|Pitûe da sofîta da gêxa (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sofîta (2).jpg|Pitûe da sofîta da gêxa (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sofîta (3).jpg|Pitûe da sofîta da gêxa (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sofîta (4).jpg|Pitûe da sofîta da gêxa (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - sofîta (5).jpg|Pitûe da sofîta da gêxa (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (1).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (2).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (3).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (4).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (5).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (6).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (7).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (7) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - pitûe de sànti (8).jpg|Unn-a de pitûe de sànti (8) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - confescionâio (1).jpg|O confescionâio da gêxa de Sàn Matê (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - confescionâio (2).jpg|O confescionâio da gêxa de Sàn Matê (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Riseu (1).jpg|O riseu da-arénte a-a gêxa (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Riseu (2).jpg|O riseu da-arénte a-a gêxa (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Riseu (3).jpg|O riseu da-arénte a-a gêxa (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Riseu (4).jpg|O riseu da-arénte a-a gêxa (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Riseu (5).jpg|O riseu da-arénte a-a gêxa (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - Riseu (6).jpg|O riseu da-arénte a-a gêxa (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (1).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (2).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (2) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (3).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (3) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (4).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (4) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (5).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (5) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (6).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (6) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (7).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (7) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (8).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (8) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (9).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (9) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (10).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (10) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (11).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (11) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (12).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (12) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (13).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (13) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (14).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (14) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - prezépio (1).jpg|O prezépio (1) Immaggine:Gêxa de Sàn Matê (O Borghétto) - prezépio (2).jpg|O prezépio (2) </gallery> === Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (10).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (10) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (11).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (11) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (12).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (12) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (13).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (13) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (14).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (14) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (15).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (15) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (16).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (16) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - estèrno (17).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - estèrno (17) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - canpanìn (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - canpanìn (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - canpanìn (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - canpanìn (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ de drîta.jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ de drîta Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ de mancìnn-a.jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ de mancìnn-a Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - intèrno (10).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - intèrno (10) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - cêro pasquâle.jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - cêro pasquâle Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - confaón.jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - confaón Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - croxefìsso.jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - croxefìsso Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de mancìnn-a (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de mancìnn-a (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - artâ de drîta (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - artâ de drîta (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - stàtoa (10).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - stàtoa (10) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - quàddro (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - quàddro (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - quàddro (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - quàddro (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - quàddro (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - quàddro (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - quàddro (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - quàddro (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - beneitìn (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - beneitìn (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - beneitìn (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - beneitìn (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - tàrga (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - tàrga (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - tàrga (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - tàrga (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - tàrga (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - tàrga (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - confescionâio (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - confescionâio (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - confescionâio (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - confescionâio (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - confescionâio (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - confescionâio (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - portâ (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - portâ (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (10).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (10) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (11).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (11) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (12).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (12) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (13).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (13) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (14).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - staçión da Via Crucis (14) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (2) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (3).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (3) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (4).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (4) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (5).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (5) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (6).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (6) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (7).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (7) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (8).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (8) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (9).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (9) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (10).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (10) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (11).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (11) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - vedrâta (12).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - vedrâta (12) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - sepùrto (1).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - sepùrto (1) Immaggine:Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova (O Borghétto) - sepùrto (2).jpg|Santoâio de Sàn Tögno de Pàdova - sepùrto (2) </gallery> === Ötöio de Sàn Giöxèppe === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - estèrno (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - estèrno (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - estèrno (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - estèrno (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - estèrno (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - estèrno (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - estèrno (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - estèrno (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - estèrno (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - estèrno (5) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - faciâta (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - faciâta (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - faciâta (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - faciâta (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - faciâta (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - faciâta (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - faciâta (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - detàggio da faciâta Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - faciâta (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - detàggio da faciâta Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - faciâta (6).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - detàggio da faciâta co-o barcón rióndo Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - barcón (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - o barcón rióndo in sciâ faciâta Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa de Sàn Giöxèppe co-o Banbìn Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - crôxe.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - a crôxe in çìmma a-a faciâta de l'ötöio Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - portâ (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - portâ Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - portâ (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - portâ laterâle Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - lantèrna.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - lantèrna Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - canpanìn.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - canpanìn in sciô derê de l'ötöio Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - barcón (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - barcón a-o derê de l'ötöio Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - barcón (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - barcón a-o derê de l'ötöio Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - riseu (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - riseu (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - riseu (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - riseu (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - riseu (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - riseu (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - riseu (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - riseu (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - riseu (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - riseu (5) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - intèrno (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - intèrno (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - intèrno (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - intèrno (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - intèrno (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - intèrno (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - intèrno (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - intèrno (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - intèrno (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - intèrno (5) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - sofîta (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - sofîta (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - sofîta (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - sofîta (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - basoriliêvo (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - basoriliêvo (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - basoriliêvo (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - basoriliêvo (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - basoriliêvo (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - basoriliêvo (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - basoriliêvo (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - basoriliêvo (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - artâ (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - artâ (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - artâ (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - artâ (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - artâ (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - artâ (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - artâ (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - artâ (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - baléiustra (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - baléiustra (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - baléiustra (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - baléiustra (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - lanpadâio (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - lanpadâio (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - lanpadâio (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - lanpadâio (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - portacêro.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - portacêro Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - leterìn (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - leterìn Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - lantèrna procescionâle (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - lantèrna procescionâle (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - lantèrna procescionâle (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - lantèrna procescionâle (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - confaón.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - confaón Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - carêga.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - caréga Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - quàddro (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - quàddro (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - quàddro (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - quàddro (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - quàddro (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - quàddro (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - quàddro (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - quàddro (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - quàddro (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - quàddro (5) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - quàddro (6).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - quàddro (6) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (5) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (6).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (6) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (7).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (7) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - stàtoa (8).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - stàtoa (8) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - tàrga (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - tàrga (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - tàrga (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - tàrga (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - vetrâ (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - vetrâ (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - vetrâ (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - vetrâ (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - vetrâ (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - vetrâ (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - vetrâ (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - vetrâ (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìssi.jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìssi Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (1).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (1) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (2).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (2) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (3).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (3) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (4).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (4) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (5).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (5) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (6).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (6) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (7).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (7) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (8).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (8) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (10).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (10) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (11).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (11) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (12).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (12) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (13).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (13) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (14).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (14) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (15).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (15) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (16).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (16) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (17).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (17) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (18).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (18) Immaggine:Ötöio de Sàn Giöxèppe (O Borghétto) - croxefìsso (19).jpg|Ötöio de Sàn Giöxèppe - croxefìsso (19) </gallery> === Capélla da Madònna di Àngei === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (3).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (3) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (4).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (4) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (5).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (5) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (6).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (6) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (7).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (7) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - estèrno (8).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - estèrno (8) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - faciâta (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - faciâta (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - faciâta (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - faciâta (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - faciâta (3).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - faciâta (3) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - faciâta (4).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - faciâta (4) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - faciâta (5).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - faciâta (5) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - faciâta (6).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - faciâta (6) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - barcón.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - barcón Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - téito.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - téito Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - portâ.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - portâ Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - intèrno (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - intèrno (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - intèrno (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - intèrno (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - artâ (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - artâ (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - artâ (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - artâ (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - pitûe (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - pitûe (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - pitûe (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - pitûe (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - quàddro (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - quàddro (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - quàddro (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - quàddro (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - quàddro (3).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - quàddro (3) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - quàddro (4).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - quàddro (4) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - stàtoa da Madònna.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - stàtoa da Madònna Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - stàtoe (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - stàtoe (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - stàtoe (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - stàtoe (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - confaón.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - confaón Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - candê.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - candê Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - ecs vôto.jpg|Capélla da Madònna di Àngei - ecs vôto Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (1).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (1) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (2).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (2) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (3).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (3) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (4).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (4) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (5).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (5) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (6).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (6) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (7).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (7) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (8).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (8) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (9).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (9) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (10).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (10) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (11).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (11) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (12).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (12) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (13).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (13) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (14).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (14) Immaggine:Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto) - staçión da Via Crucis (15).jpg|Capélla da Madònna di Àngei - staçión da Via Crucis (15) </gallery> === Capélla da Madònna da Néive === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (1).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (2).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (3).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (3) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (4).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (4) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (5).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (5) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (6).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (6) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (7).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (7) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (8).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (8) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - estèrno (9).jpg|Capélla da Madònna da Néive - estèrno (9) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - faciâta (1).jpg|Capélla da Madònna da Néive - faciâta (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - faciâta (2).jpg|Capélla da Madònna da Néive - faciâta (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - faciâta (3).jpg|Capélla da Madònna da Néive - faciâta (3) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - portâ.jpg|Capélla da Madònna da Néive - portâ Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - pitûa.jpg|Capélla da Madònna da Néive - pitûa Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - barcón (1).jpg|Capélla da Madònna da Néive - barcón (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - barcón (2).jpg|Capélla da Madònna da Néive - barcón (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - ciâve.jpg|Capélla da Madònna da Néive - ciâve Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - canpanìn (1).jpg|Capélla da Madònna da Néive - canpanìn (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - canpanìn (2).jpg|Capélla da Madònna da Néive - canpanìn (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - canpanìn (3).jpg|Capélla da Madònna da Néive - canpanìn (3) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - canpanìn (4).jpg|Capélla da Madònna da Néive - canpanìn (4) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - statoìnn-a.jpg|Capélla da Madònna da Néive - statoìnn-a Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - artâ (1).jpg|Capélla da Madònna da Néive - artâ (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - artâ (2).jpg|Capélla da Madònna da Néive - artâ (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - crôxe.jpg|Capélla da Madònna da Néive - crôxe Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - stàtoa da Madònna (1).jpg|Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - stàtoa da Madònna (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - stàtoa da Madònna (2).jpg|Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - stàtoa da Madònna (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - téito.jpg|Capélla da Madònna da Néive (O Borghétto) - téito </gallery> === Capélla da Madònna da Goàrdia === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (3) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (4) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (5).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (5) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (6).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (6) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (7).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (7) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (8).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - vìsta (8) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - derê (1).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - derê (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - derê (2).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - derê (2) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - crôxe.jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - crôxe Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - nìccio (1).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - nìccio (1) Immaggine:Capélla da Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - nìccio (2).jpg|Capélla da Madònna da Goàrdia - nìccio (2) </gallery> == Architetûe civîli == === Palàsso Elena Pietracaprina === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - faciâta (1).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - faciâta (1) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - faciâta (2).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - faciâta (2) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - faciâta (3).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - faciâta (3) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - faciâta (4).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - faciâta (4) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - baléuistra (1).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - baléuistra (1) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - baléuistra (2).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - baléuistra (2) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - nùmero cìvico.jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - nùmero cìvico Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - tàrga.jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - tàrga Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - portâ (1).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - portâ (1) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - portâ (2).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - portâ (2) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - lantèrna.jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - lantèrna Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - Monuménto a-i Cadûti (1).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - Monuménto a-i Cadûti (1) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - Monuménto a-i Cadûti (2).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - Monuménto a-i Cadûti (2) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - Monuménto a-i Cadûti (3).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - Monuménto a-i Cadûti (3) Immaggine:Palàsso Elena Pietracarpina (O Borghétto) - Monuménto a-i Cadûti (4).jpg|Palàsso Elena Pietracaprina - Monuménto a-i Cadûti (4) </gallery> === Palàsso in ciàssa Madònna da Goàrdia (civîco 1) === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - vìsta (1) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - vìsta (2) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - vìsta (3) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - vìsta (4) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - vìsta (5).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - vìsta (5) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - pitûe (1).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - pitûe (1) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - pitûe (2).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - pitûe (2) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - lögia (1).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - lögia (1) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - lögia (2).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - lögia (2) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - lögia (3).jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - lögia (3) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - lantèrna.jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - lantèrna Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 (O Borghétto) - intrâ.jpg|Palàsso in Ciàssa Madònna da Goàrdia 1 - intrâ </gallery> === Staçión do Borghétto === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (1).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (2).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (3).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (4).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (4) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (5).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (5) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (6).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (6) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (7).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (7) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fabricâto viagiâtoî (8).jpg|Staçión do Borghétto - fabricâto viagiâtoî (8) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - colìsse (1).jpg|Staçión do Borghétto - colìsse (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - colìsse (2).jpg|Staçión do Borghétto - colìsse (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - colìsse (3).jpg|Staçión do Borghétto - colìsse (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - colìsse (4).jpg|Staçión do Borghétto - colìsse (4) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - colìsse (5).jpg|Staçión do Borghétto - colìsse (5) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - ciànte (1).jpg|Staçión do Borghétto - ciànte (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - ciànte (2).jpg|Staçión do Borghétto - ciànte (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - ciànte (3).jpg|Staçión do Borghétto - ciànte (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - ciànta gràssa e fabricâto viagiâtoî (1).jpg|Staçión do Borghétto - ciànta gràssa e fabricâto viagiâtoî (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - ciànta gràssa e fabricâto viagiâtoî (2).jpg|Staçión do Borghétto - ciànta gràssa e fabricâto viagiâtoî (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - intrâ (1).jpg|Staçión do Borghétto - intrâ (da-o lâto do mâ) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - intrâ (3).jpg|Staçión do Borghétto - intrâ (da-o lâto in sciâ Ciàssa da Libertæ) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - intrâ (2).jpg|Staçión do Borghétto - intrâ (da-o lâto in sciâ Ciàssa da Libertæ) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (3).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (4).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (4) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (5).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (5) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (6).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (6) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (7).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (7) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (8).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (8) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (9).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (9) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - cartéllo (10).jpg|Staçión do Borghétto - cartéllo (10) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - òbliteratrîxe (1).jpg|Staçión do Borghétto - òbliteratrîxe (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - òbliteratrîxe (2).jpg|Staçión do Borghétto - òbliteratrîxe (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - lìnia giâna.jpg|Staçión do Borghétto - lìnia giâna Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (1).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (2).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (3).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (4).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (4) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (5).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (5) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (6).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (6) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (7).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (7) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (8).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (8) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - sotopàsso (9).jpg|Staçión do Borghétto - sotopàsso (9) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fàscio (1).jpg|Staçión do Borghétto - 'n fàscio "òbliteròu" in sce un di sotopàssi da staçión (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - fàscio (2).jpg|Staçión do Borghétto - 'n fàscio "òbliteròu" in sce un di sotopàssi da staçión (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - idrànte.jpg|Staçión do Borghétto - idrànte Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Freciagiànca 8655 (1).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Freciagiànca 8655 (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Freciagiànca 8655 (2).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Freciagiànca 8655 (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Freciagiànca 8655 (3).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Freciagiànca 8655 (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Regionâle 12272 (1).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Regionâle 12272 (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Regionâle 12272 (2).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Regionâle 12272 (2) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Regionâle 12272 (3).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Regionâle 12272 (3) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Regionâle 12272 e castéllo Bòrelli (1).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Regionâle 12272 e castéllo Bòrelli (1) Immaggine:Staçión do Borghétto (O Borghétto) - trêno Regionâle 12272 e castéllo Bòrelli (2).jpg|Staçión do Borghétto - trêno Regionâle 12272 e castéllo Bòrelli (2) </gallery> === Palàçio de pòste === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - inscriçión (1).jpg|Inscriçión (1) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - inscriçión (2).jpg|Inscriçión (2) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - pitûa (1).jpg|Unn-a de pitûe in scê miâge do cazaménto (1) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - pitûa (2).jpg|Unn-a de pitûe in scê miâge do cazaménto (2) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - pitûa (3).jpg|Unn-a de pitûe in scê miâge do cazaménto (3) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - pitûa (4).jpg|Unn-a de pitûe in scê miâge do cazaménto (4) Immaggine:Palàçio de Pòste (O Borghétto) - cascétta da pòsta.jpg|Unn-a cascétta da pòsta </gallery> === Schêua elementâre "Antonio Gramsci" === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Schêua elementâre 'Antonio Gramsci' (O Borgétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta da schêua (1) Immaggine:Schêua elementâre 'Antonio Gramsci' (O Borgétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta da schêua (2) Immaggine:Schêua elementâre 'Antonio Gramsci' (O Borgétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo co-o nómme da schêua Immaggine:Schêua elementâre 'Antonio Gramsci' (O Borgétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo de l'institûto conprenscîvo Immaggine:Schêua elementâre 'Antonio Gramsci' (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta de derê </gallery> === Palaçétto do Spòrt "Ugo Magnetto" === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Palaçétto do Spòrt 'Ugo Magnetto' (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Palaçétto do Spòrt 'Ugo Magnetto' (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Palaçétto do Spòrt 'Ugo Magnetto' (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Immaggine:Palaçétto do Spòrt 'Ugo Magnetto' (O Borghétto) - tàrga.jpg|Tàrga </gallery> === Cànpo sportîvo "Rossella Miino" === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Cànpo sportîvo 'Rossella Miino' (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo Immaggine:Cànpo sportîvo 'Rossella Miino' (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Cànpo sportîvo 'Rossella Miino' (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Piscìnn-a comunâle === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Piscìnn-a comunâle (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) </gallery> === Monuménto a-i Cadûti === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - colònn-a e stàtoa.jpg|Colònn-a e stàtoa Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - stàtoa.jpg|Stàtoa Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - tàrga (1).jpg|Tàrga (1) Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - tàrga (2).jpg|Tàrga (2) Immaggine:Monuménto a-i Cadûti (O Borghétto) - tàrga (3).jpg|Tàrga (3) </gallery> === Monuménto a-i cadûti de Nassiriya === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Monuménto a-i cadûti de Nassiriya (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Monuménto a-i cadûti de Nassiriya (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Monuménto a-i cadûti de Nassiriya (O Borghétto) - tàrga.jpg|Tàrga </gallery> === Paserèlla inferiôre in sciô Varatèlla === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Paserèlla inferiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Paserèlla inferiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Paserèlla inferiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Immaggine:Paserèlla inferiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> === Paserèlla superiôre in sciô Varatèlla === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Paserèlla superiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Paserèlla superiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Paserèlla superiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Immaggine:Paserèlla superiôre in sciô Varatèlla (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> == Architetûe militâri == === Pórta do Çeiâ === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Pórta do Çeiâ - vìsta generâle (1) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Pórta do Çeiâ - vìsta generâle (2) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Pórta do Çeiâ - vìsta generâle (3) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Pórta do Çeiâ - vìsta generâle (4) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - vìsta (5).jpg|Pórta do Çeiâ - vìsta generâle (5) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghéto) - vìsta (6).jpg|Pórta do Çeiâ - vìsta generâle (6) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - madonétta (1).jpg|Pórta do Çeiâ - stàtoa da Madònn-a da Goàrdia mìssa inta pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - madonétta (2).jpg|Pórta do Çeiâ - madonétta mìssa in çìmma a-o téito da pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - relêuio a sô.jpg|Pórta do Çeiâ - relêuio a sô dipìnto in sciâ miâgia da pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - detàggio (1).jpg|Pórta do Çeiâ - pitûa sótt'a l'èrco da pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - detàggio (2).jpg|Pórta do Çeiâ - vêgie inscriçioìn in sciâ miâgia da pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghéto) - ecs canpanìn.jpg|Pórta do Çeiâ - l'ecs canpanìn in çìmma a-a pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghéto) - pórta.jpg|Pórta do Çeiâ - pórta Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - detàggio (3).jpg|Pórta do Çeiâ - ciapélle dipìnte co-ina rafiguraçión stòrica da Ciàssa Madònna da Goàrdia Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - detàggio (4).jpg|Pórta do Çeiâ - ciapélle dipìnte co-ina rafiguraçión stòrica do Borghétto ricavâ da-o quàddro do Badaràcco conservòu inta gêxa de Sàn Matê Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (1).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle dipìnte co-a màppa do Borghétto fæta da-o Matê Vinzón into sò atlànte do 1773 (1) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (2).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (2) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (3).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (3) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (4).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (4) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (5).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (5) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (6).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (6) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (7).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (7) Immaggine:Pórta do Çeiâ (O Borghétto) - ciapélle dipìnte co-a màppa do Vinzón (8).jpg|Pórta do Çeiâ - detàggio de ciapélle co-a màppa do Borghétto (8) </gallery> === Cazèrma di carabinê === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Cazèrma di carabinê (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Cazèrma di carabinê (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Cazèrma di carabinê (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> == Ciàsse == === Ciàssa da Libertæ (ecs ciàssa Borelli) === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Ciàssa da Libertæ - cartéllo Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Ciàssa da Libertæ - vìsta (1) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Ciàssa da Libertæ - vìsta (2) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Ciàssa da Libertæ - vìsta (3) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Ciàssa da Libertæ - vìsta (4) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - palàssi.jpg|Ciàssa da Libertæ - palàssi Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - ciànte (1).jpg|Ciàssa da Libertæ - ciànte (1) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - ciànte (2).jpg|Ciàssa da Libertæ - ciànte (2) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - ciànte (3).jpg|Ciàssa da Libertæ - ciànte (3) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - lanpión (1).jpg|Ciàssa da Libertæ - lanpión (1) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - lanpión (2).jpg|Ciàssa da Libertæ - lanpión (2) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - gagiòtto da fìbbra.jpg|Ciàssa da Libertæ - gagiòtto da fìbbra Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - stàtoa (1).jpg|Ciàssa da Libertæ - stàtoa (1) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - stàtoa (2).jpg|Ciàssa da Libertæ - stàtoa (2) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - stàtoa (3).jpg|Ciàssa da Libertæ - stàtoa (3) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - stàtoa (4).jpg|Ciàssa da Libertæ - stàtoa (4) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - stàtoa (5).jpg|Ciàssa da Libertæ - stàtoa (5) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - Monuménto a-a Rexisténsa (1).jpg|Ciàssa da Libertæ - Monuménto a-a Rexisténsa (1) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - Monuménto a-a Rexisténsa (2).jpg|Ciàssa da Libertæ - Monuménto a-a Rexisténsa (2) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - Monuménto a-a Rexisténsa (3).jpg|Ciàssa da Libertæ - Monuménto a-a Rexisténsa (3) Immaggine:Ciàssa da Libertæ (O Borghétto) - Monuménto a-a Rexisténsa (4).jpg|Ciàssa da Libertæ - Monuménto a-a Rexisténsa (4) </gallery> === Ciàssa Madònna da Goàrdia === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - cartéllo (1) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - cartéllo (2) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - cartéllo (3).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - cartéllo (3) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - cartéllo (4).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - cartéllo (4) - cartéllo do sentê pe-o Mónte Picâro, o Mónte Crôxe e o Santoâio de Balestrìn Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - vìsta (1) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - vìsta (2) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - vìsta (3) Immaggine:Ciàssa Madònna da Goàrdia (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Ciàssa Madònna da Goàrdia - vìsta (4) </gallery> === Ciàssa Giardìn === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - fontànn-a (1).jpg|A fontànn-a Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - fontànn-a (2).jpg|A fontànn-a, detàggio da stàtoa Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - pòrtego (1).jpg|O pòrtego (1) Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - pòrtego (2).jpg|O pòrtego (2) Immaggine:Ciàssa Giardìn (O Borghétto) - pòrtego (3).jpg|O pòrtego (3) </gallery> === Ciàssa Gilbèrto Gövi === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa Gilbèrto Gövi (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Ciàssa Gilbèrto Gövi Immaggine:Ciàssa Gilbèrto Gövi (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Ciàssa Gilbèrto Gövi (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Ciàssa Præ Borastê === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo da Ciàssa Præ Borastê Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) - tàrga.jpg|Tàrga da Ciàssa Præ Borastê Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) (1).jpg|Ciàssa Præ Borastê (1) Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) (2).jpg|Ciàssa Præ Borastê (2) Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) (3).jpg|Ciàssa Præ Borastê (3) Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) (4).jpg|Ciàssa Præ Borastê (4) Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) (5).jpg|Ciàssa Præ Borastê (5) Immaggine:Ciàssa Præ Borastê (O Borghétto) (6).jpg|Ciàssa Præ Borastê (6) </gallery> === Ciàssa Rìcco Fèrmi === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - gabìnn-a do teléfono.jpg|Unn-a gabìnn-a do teléfono Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - parcòmetro (1).jpg|'N parcòmetro (1) Immaggine:Ciàssa de Rìcco Fèrmi (O Borghétto) - parcòmetro (2).jpg|'N parcòmetro (2) </gallery> === Ciàssa Sàn Tögno === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (1).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (1) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (2).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (2) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (3).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (3) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (4).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (4) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (5).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (5) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (6).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (6) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (7).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (7) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - (8).jpg|Ciàssa Sàn Tögno (8) Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - cartéllo.jpg|O cartéllo de ciàssa Sàn Tögno Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - fontànn-a.jpg|A fontànn-a in ciàssa Sàn Tögno Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - stàtoa.jpg|Stàtoa da Madònna in ciàssa Sàn Tögno Immaggine:Ciàssa Sàn Tögno (O Borghétto) - stàtoa (2).jpg|Stàtoa in ciàssa Sàn Tögno </gallery> == Stràdde == === Stràdda Rómma === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Vîa Rómma (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vîa Rómma - vìsta da-a pórta do Çeiâ (1) Immaggine:Vîa Rómma (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vîa Rómma - vìsta da-a pórta do Çeiâ (2) Immaggine:Vîa Rómma (O Borghétto) - tàrga (1).jpg|A tàrga de Vîa Rómma Immaggine:Vîa Rómma (O Borghétto) - tàrga (2).jpg|Vîa Rómma - tàrga con sôvia o vêgio nómme da stràdda, ö sæ "Vîa Naçionâle" Immaggine:Vîa Rómma (O Borghétto) - panchìnn-a (1).jpg|O "pensatöio" pùblico do Borghétto Immaggine:Vîa Rómma (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Vîa Rómma - tàrga de 'n locâle co-o nómme in léngoa lìgure </gallery> === Stràdda de Dànte Ardighê === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de Dànte Ardighê (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda de Dànte Ardighê (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda de Dànte Ardighê (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda de Dànte Ardighê (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Stràdda de Dànte Ardighê (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Stràdda Cadûti de Nassiriya === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Cadûti de Nassiriya (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda Cadûti de Nassiriya (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda Cadûti de Nassiriya (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) </gallery> === Stràdda de Giosuè Carducci === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Giosuè Carducci (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo Immaggine:Stràdda Giosuè Carducci (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) </gallery> === Stràdda de Sàrvo D'Acquìsto === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de Sàrvo D'Acquìsto (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo Immaggine:Stràdda de Sàrvo D'Acquìsto (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda de Sàrvo D'Acquìsto (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda Generâle Càrlo Bèrto da Gêxa === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Generâle Càrlo Bèrto da Gêxa (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo Immaggine:Stràdda Generâle Càrlo Bèrto da Gêxa (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda Generâle Càrlo Bèrto da Gêxa (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda Giardìn === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Giardìn (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda Giardìn (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda Giardìn (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda Giardìn (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Stràdda Giardìn (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Stràdda de Ghigèrmo Marcôni === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de Ghigèrmo Marcôni (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda de Ghigèrmo Marcôni (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda de Ghigèrmo Marcôni (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda de Ghigèrmo Marcôni (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda Madònna di Àngèi === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - (1).jpg|Vîa Madònna di Àngei - (1) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - (2).jpg|Vîa Madònna di Àngei - (2) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - (3).jpg|Vîa Madònna di Àngei - (3) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - (4).jpg|Vîa Madònna di Àngei - (4) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - (5).jpg|Vîa Madònna di Àngei - (5) Immaggine:Vîa Madònna di Àngei (O Borghétto) - (6).jpg|Vîa Madònna di Àngei - (6) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Vîa Madònna di Àngei - cartéllo (1) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Vîa Madònna di Àngei - cartéllo (2) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - çiprèsso (1).jpg|Vîa Madònna di Àngei - çiprèsso (1) Immaggine:Vîa Madònna di Àngèi (O Borghétto) - çiprèsso (2).jpg|Vîa Madònna di Àngei - çiprèsso (2) Immaggine:Vîa e Capélla da Madònna di Àngei (O Borghétto).jpg|Vîa e Capélla da Madònna di Àngei </gallery> === Stràdda Marsàlla === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Vîa Marsàlla - cartéllo Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vîa Marsàlla - vìsta (1) Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vîa Marsàlla - vìsta (2) Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vîa Marsàlla - vìsta (3) Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vîa Marsàlla - vìsta (4) Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - miâge do bórgo (1).jpg|Vîa Marsàlla - vìsta de 'n tòcco de miâge do bórgo co-o sò caminaménto Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - miâge do bórgo (2).jpg|Vîa Marsàlla - vìsta de 'n tòcco de miâge do bórgo co-o sò caminaménto Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - luxêa.jpg|Vîa Marsàlla - luxêa inte miâge do bórgo Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - pitûe.jpg|Vîa Marsàlla - pitûe in sce 'na miâga Immaggine:Vîa Marsàlla (O Borghétto) - pórta.jpg|Vîa Marsàlla - 'na pórta picìnn-a </gallery> === Stràdda de præ Minzôni === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de præ Minzôni (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda de præ Minzôni (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda de præ Minzôni (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda de præ Minzôni (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda Òlìnpia === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Òlìnpia (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda Òlìnpia (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda Òlìnpia (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda Òlìnpia (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Stràdda Òlìnpia (O Borghétto) - àncoa.jpg|Detàggio de 'n'àncoa depoî a l'intrâ de 'na câza </gallery> === Stràdda Ourélia === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Ourélia (O Borghétto) - viadòtto in sciô Varatèlla.jpg|O viadòtto in sciô Varatèlla </gallery> === Stràdda de Françésco Petràrca === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de Françésco Petràrca (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda de Françésco Petràrca (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda de Françésco Petràrca (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda de Françésco Petràrca (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Stràdda de Françésco Petràrca (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Stràdda Pò === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Pò (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo Immaggine:Stràdda Pò (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda Pò (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Stràdda Pò (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Córso Rafaéllo === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Córso Rafaéllo (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Córso Rafaéllo (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo </gallery> === Stràdda Tévere === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - cartéllo (3).jpg|Cartéllo (3) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Immaggine:Stràdda Tévere (O Borghétto) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) </gallery> === Stràdda Ticìn === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Ticìn (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) </gallery> === Stràdda pe Toiàn - Stràdda Provinciâle 60 === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Vîa pe Toiàn - Stràdda Provinciâle 60 (O Borghétto) (1).jpg|Vîa pe Toiàn, pàrte da Stràdda Provinciâle 60 (1) Immaggine:Vîa pe Toiàn - Stràdda Provinciâle 60 (O Borghétto) (2).jpg|Vîa pe Toiàn, pàrte da Stràdda Provinciâle 60 (2) Immaggine:Vîa pe Toiàn - Stràdda Provinciâle 60 (O Borghétto) (3).jpg|Vîa pe Toiàn, pàrte da Stràdda Provinciâle 60 (3) Immaggine:Vîa pe Toiàn - Stràdda Provinciâle 60 (O Borghétto) (4).jpg|Vîa pe Toiàn, pàrte da Stràdda Provinciâle 60 (4) Immaggine:Vîa pe Toiàn - Stràdda Provinciâle 60 (O Borghétto) (5).jpg|Vîa pe Toiàn, pàrte da Stràdda Provinciâle 60 (5) </gallery> === Stràdda Trilùssa === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda Trilùssa (O Borghétto) - cartéllo.jpg|Cartéllo Immaggine:Stràdda Trilùssa (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda Trilùssa (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda de Giöxèppe Vèrdi === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de Giöxèppe Vèrdi (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Immaggine:Stràdda de Giöxèppe Vèrdi (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Immaggine:Stràdda de Giöxèppe Vèrdi (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Immaggine:Stràdda de Giöxèppe Vèrdi (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda de Lionàrdo da Vìnçi === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Stràdda de Lionàrdo da Vìnçi (O Borghétto) - vìsta do viadòtto (1).jpg|Vìsta do viadòtto in sciô Varatélla (1) Immaggine:Stràdda de Lionàrdo da Vìnçi (O Borghétto) - vìsta do viadòtto (2).jpg|Vìsta do viadòtto in sciô Varatélla (2) Immaggine:Stràdda de Lionàrdo da Vìnçi (O Borghétto) - vìsta do viadòtto (3).jpg|Vìsta do viadòtto in sciô Varatélla (3) Immaggine:Stràdda de Lionàrdo da Vìnçi (O Borghétto) - vìsta do viadòtto (4).jpg|Vìsta do viadòtto in sciô Varatélla (4) </gallery> == Giögrafîa == === Mónte Castelâ === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:O Castelâ (O Borghétto) - vìsta da Boisàn (1).jpg|Vìsta do Castelâ da Boisàn (1) Immaggine:O Castelâ (O Borghétto) - vìsta da Boisàn (2).jpg|Vìsta do Castelâ da Boisàn (2) </gallery> === Mónte Crôxe === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Mónte Crôxe (O Borghétto) - vìsta da Boisàn (1).jpg‎|Vìsta do Mónte Crôxe da-a Stràdda Sàn Pòulo a Boisàn (1) Immaggine:Mónte Crôxe (O Borghétto) - vìsta da Boisàn (2).jpg‎|Vìsta do Mónte Crôxe da-a Stràdda Sàn Pòulo a Boisàn (2) Immaggine:Mónte Crôxe (O Borghétto) - vìsta da-o sentê pò-u Picâro (1).jpg‎|Vìsta da-o sentê pò-u Picâro (1) Immaggine:Mónte Crôxe (O Borghétto) - vìsta da-o sentê pò-u Picâro (2).jpg‎|Vìsta da-o sentê pò-u Picâro (2) </gallery> === Mónte Picâro === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - vìsta.jpg|Vìsta da çìmma Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - panoràmma da Ciànn-a d'Arbénga.jpg|Panoràmma da Ciànn-a d'Arbénga Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - panoràmma de Lêua e do Borghétto (1).jpg |Panoràmma de Lêua e do Borghétto (1) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - panoràmma de Lêua e do Borghétto (2).jpg |Panoràmma de Lêua e do Borghétto (2) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - panoràmma de Lêua e do Borghétto (3).jpg |Panoràmma de Lêua e do Borghétto (3) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - vìsta do Castéllo Borèlli.jpg|Vìsta do Castéllo Borèlli Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - eofòrbia.jpg|'Na ciànta d'eofòrbia Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - pìn (1).jpg|Di pìn Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - pìn (1).jpg|'N pìn Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - sentê (1).jpg|Vìsta de un di sentê chi mónta a-o Mónte Picâro da-arénte a-a parténsa da-o Vilàggio Torìn Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - sentê (2).jpg|Vìsta de un di sentê chi mónta a-o Mónte Picâro sùbito prìmma do bìvio tra a Stràdda Nòrd e Sùd Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - sentê (3).jpg|Vìsta do sentê ch'o mónta vèrso o Mónte Crôxe co-a çìmma do Mónte Picâro Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - sentê (4).jpg|Vìsta do prinçìpio da Stràdda Sùd, chinàndo da-a çìmma do Mónte Picâro Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - sentê (5).jpg|Vìsta de un di sentê ch'o mónta a-o Mónte Picâro Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - sentê (6).jpg|Vìsta da-a Stràdda Sùd do bìvio co-a Stràdda Nòrd in sciô Mónte Picâro Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - cartéllo (1).jpg|Cartélli di sentê (1) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - cartéllo (2).jpg|Cartélli di sentê (2) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - cartéllo (3).jpg|Cartélli di sentê (3) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - cartéllo (4).jpg|Cartélli di sentê (4) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - cartéllo (5).jpg|Cartélli di sentê (5) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - cartéllo (6).jpg|Cartélli di sentê (6) Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - scìnbolo (1).jpg|Scìnbolo di sentê pò-u Mónte Picâro a-o bìvio tra a Stràdda Sùd e quélla Nòrd pi-â çìmma Immaggine:Mónte Picâro (O Borghétto) - scìnbolo (2).jpg|Scìnbolo do sentê Ligùria inta montâ a-o Mónte Picâro </gallery> === Péuzzo Rióndo === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Péuzzo Rióndo (O Borghétto) - vìsta da Boisàn (1).jpg|O Péuzzo Rióndo vìsto da Boisàn </gallery> === Scciumæa Varatèlla === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-a paserèlla inferiôre (1).jpg|Vìsta da Scciumæa da-a paserèlla inferiôre (1) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-a paserèlla inferiôre (2).jpg|Vìsta da Scciumæa da-a paserèlla inferiôre (2) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-a paserèlla superiôre (1).jpg|Vìsta da Scciumæa da-a paserèlla superiôre (1) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-a paserèlla superiôre (2).jpg|Vìsta da Scciumæa da-a paserèlla superiôre (2) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (1).jpg|Vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (1) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (2).jpg|Vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (2) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (3).jpg|Vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (3) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (4).jpg|Vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (4) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (5).jpg|Vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (5) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (6).jpg|Vìsta da-o viadòtto de Stràdda Lionàrdo da Vìnçi (6) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-i Canavài (1).jpg|Vìsta da-i Canavài (1) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-i Canavài (2).jpg|Vìsta da-i Canavài (2) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-i Canavài (3).jpg|Vìsta da-i Canavài (3) Immaggine:Scciumæa Varatèlla (O Borghétto) - vìsta da-i Canavài (4).jpg|Vìsta da-i Canavài (4) </gallery> === Riàn Cazàssa === <gallery widths="150" heights="150"> Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta inti Prigè (1).jpg|Vìsta inti Prigè (1) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta inti Prigè (2).jpg|Vìsta inti Prigè (2) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - fôxe.jpg|Vìsta da fôxe Confloénsa Riàn Castelâ-Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (1).jpg|Vìsta da confloénsa Riàn Castelâ-Riàn Cazàssa (1) Confloénsa Riàn Castelâ-Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - vìsta (2).jpg|Vìsta da confloénsa Riàn Castelâ-Riàn Cazàssa (2) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - pónte de l'Ourélia (1).jpg|O pónte de l'Ourélia (1) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - pónte de l'Ourélia (2).jpg|O pónte de l'Ourélia (2) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - pónte da ferovîa (1).jpg|O pónte da ferovîa (1) Riàn Cazàssa (O Borghétto-Lêua) - pónte da ferovîa (2).jpg|O pónte da ferovîa (2) </gallery> ==== Riàn Castelâ ==== <gallery widths="150" heights="150"> Riàn Castelâ (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Riàn Castelâ (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Riàn Castelâ (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Riàn Castelâ (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Riàn Castelâ (O Borghétto) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Riàn Castelâ (O Borghétto) - pontétto (1).jpg|Pontétto privòu in sciô Riàn Castelâ Riàn Castelâ (O Borghétto) - pontétto (2).jpg|Pontétto de Stràdda Mónte Sciacarê </gallery> ==== Riàn de Patarè ==== <gallery widths="150" heights="150"> Riàn de Patarè (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Riàn de Patarè (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Riàn de Patarè (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Riàn de Patarè (O Borghétto) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Riàn de Patarè (O Borghétto) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> == Patarè == <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (1).jpg|A muatêa (1) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (2).jpg|A muatêa (2) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (3).jpg|A muatêa (3) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (4).jpg|A muatêa (4) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (5).jpg|A muatêa (5) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (6).jpg|A muatêa (6) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (7).jpg|A muatêa (7) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (8).jpg|A muatêa (8) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (9).jpg|A muatêa (9) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (10).jpg|A muatêa (10) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - muatêa (11).jpg|A muatêa (11) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (1).jpg|E roìnn-e (1) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (2).jpg|E roìnn-e (2) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (3).jpg|E roìnn-e (3) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (4).jpg|E roìnn-e (4) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (5).jpg|E roìnn-e (5) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (6).jpg|E roìnn-e (6) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (7).jpg|E roìnn-e (7) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (8).jpg|E roìnn-e (8) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (9).jpg|E roìnn-e (9) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (10).jpg|E roìnn-e (10) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (11).jpg|E roìnn-e (11) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - roìnn-e (12).jpg|E roìnn-e (12) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - colònn-a (1).jpg|Stànsia con colònn-e (1) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - colònn-a (2).jpg|Stànsia con colònn-e (2) Immaggine:Patarè (O Borghétto) - rastéllo.jpg|'N rastéllo Immaggine:Patarè (O Borghétto) - fermâta de corêe in sciâ SP60.jpg|A fermâta de corêe in sciâ SP60 </gallery> === '''Gumbi de Patarè'' === <gallery widths="150" heights="150"> Gumbi de Patarè (O Borghétto) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Gumbi de Patarè (O Borghétto) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Gumbi de Patarè (O Borghétto) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> == Fæti == === Procesción da Madònna di Àngei === <gallery widths="150" heights="150"> Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - andâta (1).jpg|L'andâta da procesción vèrso o confìn con Lêua (1) Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - andâta (2).jpg|L'andâta da procesción vèrso o confìn con Lêua (2) Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - andâta (3).jpg|L'andâta da procesción vèrso o confìn con Lêua, detàggio da càscia co-a stàtoa da Madònna Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - ritórno (1).jpg|O ritórno da procesción, detàggio da tésta do cortêo (1) Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - ritórno (2).jpg|O ritórno da procesción, detàggio da tésta do cortêo (2) Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - ritórno (3).jpg|O ritórno da procesción, detàggio do confaón da paròcchia-santoâio de Sant'Antönio Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - ritórno (4).jpg|O ritórno da procesción, vìsta da Bànda de Nòstra Scignôa de Pontelóngo Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - ritórno (5).jpg|O ritórno da procesción, vìsta da càscia co-a stàtoa da Madònna (1) Immaggine:Procesción da Madònna di Àngei (O Borghétto, 2022) - ritórno (6).jpg|O ritórno da procesción, vìsta da càscia co-a stàtoa da Madònna (2) </gallery> sdmuadz5q9766n1gz08e7dyip936c9l 2 30432 268847 258170 2026-04-06T12:25:03Z N.Longo 12052 + 268847 wikitext text/x-wiki <gallery widths="150" heights="150"> Certôza (Toiràn) - panoràmma do céntro.jpg|Panoràmma do céntro da-a borgâ da Certôza (1) Certôza (Toiràn) - panoràmma do céntro (2).jpg|Panoràmma do céntro da-a borgâ da Certôza (2) Certôza e Moìn (Toiràn) - vìsta da-a Bràia.jpg|Certôza e Moìn da-a Bràia Ciàssa do Cantón (Bràia, Toiràn) - vìsta do céntro.jpg|Vìsta do céntro da-a Ciàssa do Cantón </gallery> == Architetûe religiôze == === Gêxa de Sàn Martìn === ;Fêua <gallery widths="150" heights="150"> Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - estèrno (1).jpg|Estèrno (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - estèrno (2).jpg|Estèrno (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - estèrno (3).jpg|Estèrno (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - faciâta (1).jpg|Faciâta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - faciâta (2).jpg|Faciâta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Martìn in sciâ faciâta do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Martìn in sciâ faciâta do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - portâ (2).jpg|O portâ prinçipâ Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - portâ de drîta (2).jpg|O portâ de drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - portâ de mancìnn-a (2).jpg|O portâ de mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón in sciâ faciâta (1).jpg|Barcón in sciâ faciâta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón in sciâ faciâta (2).jpg|Barcón in sciâ faciâta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón in sciâ faciâta (3).jpg|Barcón in sciâ faciâta (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - crôxe in sciâ faciâta.jpg|Crôxe in sciâ faciâta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - riseu.jpg|O riseu Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - canpanìn (1).jpg|Canpanìn (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - canpanìn (2).jpg|Canpanìn (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón do canpanìn (1).jpg|Barcón do canpanìn (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón do canpanìn (2).jpg|Barcón do canpanìn (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - mèrli do canpanìn.jpg|Mèrli do canpanìn Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - relêuio.jpg|Relêuio Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - miâgia de drîta.jpg|A miâgia de drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - intrâ laterâle.jpg|Intrâ laterâle Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón in sciâ miâgia de drîta.jpg|Barcón in sciâ miâgia de drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - antîga mezûa (1).jpg|Antîga mezûa (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - antîga mezûa (2).jpg|Antîga mezûa (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - antîga mezûa (3).jpg|Antîga mezûa (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - relêuio a sô.jpg|Relêuio a sô Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - miâgia de mancìnn-a (1).jpg|Miâgia de mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - miâgia de mancìnn-a (2).jpg|Miâgia de mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - derê (1).jpg|Derê (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - derê (2).jpg|Derê (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - derê (3).jpg|Derê (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - derê (4).jpg|Derê (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - derê (5).jpg|Derê (5) </gallery> ;Drénto - Navâta centrâle <gallery widths="150" heights="150"> Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - drénto (1).jpg|Drénto (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - drénto (2).jpg|Drénto (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - chinòlle (1).jpg|E chinòlle de prîa de Verézzi (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - chinòlle (2).jpg|E chinòlle de prîa de Verézzi (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - ârta prinçipâ (1).jpg|L'ârta prinçipâ (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - ârta prinçipâ (2).jpg|L'ârta prinçipâ (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - ârta prinçipâ (3).jpg|L'ârta prinçipâ (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - ârta prinçipâ (4).jpg|L'ârta prinçipâ (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tabernàcolo de l'âta prinçipâ.jpg|Tabernàcolo de l'âta prinçipâ Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - croxefìsso de l'ârta prinçipâ.jpg|O croxefìsso de l'ârta prinçipâ Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - barcón (1).jpg|'N barcón decoròu derê l'ârta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - carêga.jpg|A carêga do pàreco Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - cöo (1).jpg|O cöo (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - cöo (2).jpg|O cöo (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - controfaciâta (1).jpg|A controfaciâta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - controfaciâta (2).jpg|A controfaciâta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - portâ (1).jpg|O portâ prinçipâ de drént Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - òrgano.jpg|L'òrgano Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Asonçión da Vèrgine do Gêumo Grafìgna.jpg|L'Asonçión da Vèrgine do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Fêde do Gêumo Grafìgna.jpg|Fêde do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sperànsa do Gêumo Grafìgna.jpg|Sperànsa do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Bastiàn do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Bastiàn do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Giöxèppe do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Giöxèppe do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Ròcco do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Ròcco do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sànta Bàrboa do Gêumo Grafìgna.jpg|Sànta Bàrboa do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sàn Martìn de anònimo.jpg|Stàtoa de Sàn Martìn de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pitûe do vòrto centrâle do Gêumo Grafìgna.jpg|Pitûe do vòrto centrâle do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Adàmmo do Gêumo Grafìgna.jpg|L'Adàmmo do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Dàvide do Gêumo Grafìgna.jpg|O Dàvide do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Fortéssa do Gêumo Grafìgna.jpg|Fortéssa do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Êva do Gêumo Grafìgna.jpg|Êva do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Melchisedec do Gêumo Grafìgna.jpg|Melchisedec do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Giustìçia do Gêumo Grafìgna.jpg|Giustìçia do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sæximo do Gêumo Grafìgna.jpg|Sæximo do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Profêta Ezechiêle do Gêumo Grafìgna.jpg|Profêta Ezechiêle do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Profêta Geremîa do Gêumo Grafìgna.jpg|Profêta Geremîa do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Profêta Izaîa do Gêumo Grafìgna.jpg|Profêta Izaîa do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Profêta Daniælo do Gêumo Grafìgna.jpg|Profêta Daniælo do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pitûa da l'òrgano (1).jpg|Pitûa da l'òrgano (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pitûa da l'òrgano (2).jpg|Pitûa da l'òrgano (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Lùcco evangelìsta do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Lùcco evangelìsta do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Màrco evangelìsta do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Màrco evangelìsta do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Matê evangelìsta do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Matê evangelìsta do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Zâne evangelìsta do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Zâne evangelìsta do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Martìn e o miâcoo do figeu resciuscitòu do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Martìn e o miâcoo do figeu resciuscitòu do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Martìn e o miâcoo da méssa de Tours do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Martìn e o miâcoo da méssa de Tours do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Martìn in glòria do Gêumo Grafìgna.jpg|Sàn Martìn in glòria do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - séunno de Sàn Martìn do Gêumo Grafìgna.jpg|Séunno de Sàn Martìn do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Tenperànsa do Gêumo Grafìgna.jpg|Tenperànsa do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Trasfiguraçión do Gêumo Grafìgna.jpg|Trasfiguraçión do Gêumo Grafìgna Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pùrpito (1).jpg|Pùrpito (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pùrpito (2).jpg|Pùrpito (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pùrpito (3).jpg|Detàggio do basoriliêvo de Sàn Martìn in sciô pùrpito Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pùrpito (4).jpg|Detàggio de l'intàrsio do pastorâ co-o mesâ in sciô pùrpito Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pùrpito (5).jpg|Detàggio de l'intàrsio da mìtria in sciô pùrpito Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (1).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (2).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (3).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (4).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (5).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (5) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (6).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (6) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (7).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (7) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (8).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (8) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (9).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (9) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (10).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (10) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (11).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (11) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (12).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (12) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (13).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (13) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - staçión da Via Crucis (14).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (14) </gallery> ;Drénto - Navâta de drîta <gallery widths="150" heights="150"> Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de drîta (1).jpg|Vìsta da navâta de drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de drîta (2).jpg|Vìsta da navâta de drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de drîta (3).jpg|Vìsta da navâta de drîta (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de drîta (4).jpg|Vìsta da navâta de drîta (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - beneitìn da navâta de drîta.jpg|Beneitìn da navâta de drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - cascétta.jpg|Cascétta inta navâta de drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - confescionâio (1).jpg|Confescionâio inta navâta de drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - òrganìn.jpg|L'òrganìn Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - portâ de drîta (1).jpg|O portâ de drîta de drénto Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa da Madònna do Càrmo de anònimo.jpg|Stàtoa da Madònna do Càrmo de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sant'Antönio de Pàdova de anònimo.jpg|Stàtoa de Sant'Antönio de Pàdova de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tàrga do Giöxèppe Colàtto.jpg|Tàrga do Giöxèppe Colàtto Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de drîta (1).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de drîta (2).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de drîta (3).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de drîta (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de drîta (4).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de drîta (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 1° capélla in sciâ drîta (1).jpg|Vìsta da 1° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 1° capélla in sciâ drîta (2).jpg|Vìsta da 1° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - batézzo de Crìsto de anònimo.jpg|Batézzo de Crìsto de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - fónte da batæximo.jpg|Fónte da batæximo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - inscriçión inta 1° capélla in sciâ drîta.jpg|Inscriçión inta 1° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 2° capélla in sciâ drîta (1).jpg|Vìsta da 2° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 2° capélla in sciâ drîta (2).jpg|Vìsta da 2° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - àngei inta 2° capélla in sciâ drîta.jpg|I àngei inta 2° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna co-o Banbìn e Sànti de anònimo.jpg|Madònna co-o Banbìn e Sànti de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa do Banbìn Gexù de Prâga.jpg|A stàtoa do Banbìn Gexù de Prâga Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ drîta.jpg|L'artâ da 2° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 3° capélla in sciâ drîta (1).jpg|Vìsta da 3° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 3° capélla in sciâ drîta (2).jpg|Vìsta da 3° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stémma inta 3° capélla in sciâ drîta.jpg|Stémma inta 3° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (1).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (2).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (3).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (4).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (5).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (5) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (6).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (6) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (7).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (7) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (8).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (8) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (9).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (9) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (10).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (10) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (11).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (11) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (12).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (12) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (13).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (13) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (14).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (14) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (15).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (15) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (16).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (16) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna do Rozâio (17).jpg|Pâa anònima da Madònna do Rozâio (17) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 4° capélla in sciâ drîta (1).jpg|Vìsta da 4° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 4° capélla in sciâ drîta (2).jpg|Vìsta da 4° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - beneitìn inta 4° capélla in sciâ drîta.jpg|O beneitìn inta 4° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa da Sónta do Zâne Batìsta Drâgo.jpg|A stàtoa da Sónta do Zâne Batìsta Drâgo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 5° capélla in sciâ drîta.jpg||Vìsta da 5° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - artâ da 5° capélla in sciâ drîta (1).jpg|L'artâ da 5° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - artâ da 5° capélla in sciâ drîta (2).jpg|L'artâ da 5° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tabernàcolo da 5° capélla in sciâ drîta.jpg|O tabernàcolo da 5° capélla in sciâ drîta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - baléuistra da 5° capélla in sciâ drîta (1).jpg|A baléuistra da 5° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - baléuistra da 5° capélla in sciâ drîta (2).jpg|A baléuistra da 5° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - quàddro inta 5° capélla in sciâ drîta (1).jpg|'N quàddro inta 5° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa da Madònna de Vìgne de anònimo.jpg|A stàtoa da Madònna de Vìgne de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Vèrgine Sónta de anònimo.jpg|A Vèrgine Sónta de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - quàddro inta 5° capélla in sciâ drîta (2).jpg|'N quàddro inta 5° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da 5° capélla in sciâ drîta.jpg|O vòrto da 5° capélla in sciâ drîta </gallery> ;Drénto - Navâta de mancìnn-a <gallery widths="150" heights="150"> Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de mancìnn-a (1).jpg|Navâta de mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de mancìnn-a (2).jpg|Navâta de mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de mancìnn-a (3).jpg|Navâta de mancìnn-a (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - navâta de mancìnn-a (4).jpg|Navâta de mancìnn-a (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - beneitìn da navâta de mancìnn-a.jpg|Beneitìn da navâta de mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - confescionâio (2).jpg|Confescionâio inta navâta de mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - confescionâio (3).jpg|Confescionâio inta navâta de mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - croxefìsso inta navâta de mancìnn-a.jpg|Croxefìsso inta navâta de mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - portâ de mancìnn-a (1).jpg|Vìsta de drénto do portâ de mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - sedûta.jpg|Sedûta Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Màia Vèrgine de anònimo.jpg|Stàtoa de Màia Vèrgine de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sàn Bastiàn.jpg|Stàtoa de Sàn Bastiàn Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tàrga do Toréllo D'Àste.jpg|Tàrgo do Toréllo D'Àste Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de mancìnn-a (1).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de mancìnn-a (2).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de mancìnn-a (3).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de mancìnn-a (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da navâta de mancìnn-a (4).jpg|Pitûe do vòrto da navâta de mancìnn-a (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 1° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Vìsta da 1° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 1° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Vìsta da 1° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - artâ da 1° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Artâ da 1° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Depoxiçión de Crìsto con Sàn Càrlo de anònimo (1).jpg|Depoxiçión de Crìsto con Sàn Càrlo de anònimo (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Depoxiçión de Crìsto con Sàn Càrlo de anònimo (2).jpg|Depoxiçión de Crìsto con Sàn Càrlo de anònimo (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Depoxiçión de Crìsto con Sàn Càrlo de anònimo (3).jpg|Depoxiçión de Crìsto con Sàn Càrlo de anònimo (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sàn Pîo de anònimo.jpg|Stàtoa de Sàn Pîo de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Vìsta da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Vìsta da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Pentecòste do Zâne Carlón (1).jpg|Pentecòste do Zâne Carlón (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Pentecòste do Zâne Carlón (2).jpg|Pentecòste do Zâne Carlón (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Pentecòste do Zâne Carlón (3).jpg|Pentecòste do Zâne Carlón (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Pentecòste do Zâne Carlón (4).jpg|Pentecòste do Zâne Carlón (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sant'Agostìn de anònimo.jpg|Stàtoa de Sant'Agostìn de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sàn Giaçìnto de anònimo.jpg|Stàtoa de Sàn Giaçìnto de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stémma inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Stémma inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stémma inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Stémma inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tàrga inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Tàrga inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tàrga inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Tàrga inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 3° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Vìsta da 3° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 3° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Vìsta da 3° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sàn Martìn do Pòulo Oivâ.jpg|Stàtoa de Sàn Martìn do Pòulo Oivâ Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Vèrgine co-o Banbìn tra i Sànti Brìgida, Pê e Nicòlla de Tolentìn do Cézare Córte.jpg|A Vèrgine co-o Banbìn tra i Sànti Brìgida, Pê e Nicòlla de Tolentìn do Cézare Córte Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 4° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Vìsta da 4° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 4° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Vìsta da 4° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Crocifisción.jpg|Crocifisción inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - inscriçión (1).jpg|Inscriçión inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - inscriçión (2).jpg|Inscriçión inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pòrta (1).jpg|Pòrta inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pòrta (2).jpg|Pòrta inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Madònna de Guadalupe de anònimo.jpg|Madònna de Guadalupe de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - quàddro de anònimo.jpg|Quàddro de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sant'Antönio de Pàdova de anònimo.jpg|Sant'Antönio de Pàdova de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sant'Ànna de anònimo.jpg|Sant'Ànna de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Giàcomo de anònimo.jpg|Sàn Giàcomo de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Loénso de anònimo.jpg|Sàn Loénso de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sàn Pê de anònimo.jpg|Sàn Pê de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sànta Màia Manêna de anònimo.jpg Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa de Sàn Giöxèppe co-o Banbìn de anònimo.jpg|Stàtoa de Sàn Giöxèppe co-o Banbìn de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - 5° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Vìsta da 5° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - artâ da 5° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Artâ da 5° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pitûa inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Detàggio de 'na pitûa inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - pitûa inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Detàggio de 'na pitûa inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stàtoa do Sâcro Cheu do Ferdinand Stuflesser.jpg|Stàtoa do Sâcro Cheu do Ferdinand Stuflesser Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - stémma inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Stémma inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Sànte Apolònia, Lìbera e Agâ de anònimo.jpg|Sànte Apolònia, Lìbera e Agâ de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - tabernàcolo da 5° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Tabernàcolo da 5° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - vòrto da 5° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|Vòrto da 5° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - Àngiou costöde de anònimo.jpg|Àngiou costöde de anònimo Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - sepùrto inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|O sepùrto alestîo inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - sepùrto inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|O sepùrto alestîo inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - sepùrto inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (3).jpg|O sepùrto alestîo inta 5° capélla in sciâ mancìnn-a (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - prezépio (1).jpg|O prezépio alestîo inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - prezépio (2).jpg|O prezépio alestîo inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - prezépio (3).jpg|O prezépio alestîo inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (3) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - prezépio (4).jpg|O prezépio alestîo inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (4) Gêxa de Sàn Martìn (Toiràn) - prezépio (5).jpg|O prezépio alestîo inta 4° capélla in sciâ mancìnn-a (5) </gallery> === Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla === <gallery widths="150" heights="150"> Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - faciâta (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - vìsta da faciâta (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - faciâta (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - vìsta da faciâta (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - faciâta (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - vìsta da faciâta (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - estèrno (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - estèrno (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - estèrno (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - estèrno (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - estèrno (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - estèrno (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - estèrno (4).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - estèrno (4) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - estèrno (5).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - estèrno (5) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - crôxe.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - crôxe Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - barcón.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - barcón Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - relêuio a sô.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - relêuio a sô Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - fontànn-a.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - fontànn-a Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - rêtro (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - rêtro (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - rêtro (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - rêtro (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - canpanìn (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - canpanìn (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - canpanìn (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - canpanìn (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - portâ.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - portâ Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - intèrno (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - intèrno (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - intèrno (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - intèrno (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - intèrno (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - intèrno (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - intèrno (4).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - intèrno (4) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (4).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (4) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (5).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (5) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (6).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (6) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - artâ (7).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - artâ (7) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pitûe (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pitûe (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pitûe (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pitûe (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pitûe (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pitûe (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pitûe (4).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pitûe (4) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pitûe (5).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pitûe (5) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - lantèrna.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - lantèrna Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - sofîta.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - sofîta Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - beneitìn.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - beneitìn Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - basoriliêvo.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - basoriliêvo Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - ciàppa.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - ciàppa Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - stàtoa (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - stàtoa (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - stàtoa (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - stàtoa (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - stàtoa (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - stàtoa (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - stàtoa (4).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - stàtoa (4) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - stàtoa (5).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - stàtoa (5) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - croxefìsso (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - croxefìsso (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - croxefìsso (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - croxefìsso (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - croxefìsso (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - croxefìsso (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - croxefìsso (4).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - croxefìsso (4) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - croxefìsso (5).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - croxefìsso (5) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pórta (1).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pòrta (1) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pórta (2).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pòrta (2) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - pórta (3).jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - pòrta (3) Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - sunagìn da méssa.jpg|Abaçîa de Sàn Pê in Varatèlla - sunagìn da méssa </gallery> <gallery widths="150" heights="150"> Crôxe de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da crôxe de Sàn Pê in Varatèlla con panoràmma in sce Lêua e O Borghétto (1). Crôxe de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da crôxe de Sàn Pê in Varatèlla con panoràmma in sce Lêua e O Borghétto (2). Strafîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - montànte (1).jpg|Un di montànti da vêgia strafîa de Sàn Pê in Varatèlla da-arénte a l'abaçîa (1). Strafîa de Sàn Pê in Varatèlla (Toiràn) - montànte (2).jpg|Un di montànti da vêgia strafîa de Sàn Pê in Varatèlla da-arénte a l'abaçîa (2). </gallery> === Santoâio de Sànta Luçîa === <gallery widths="150" heights="150"> Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da-a muatêa ch'a ghe mónta (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da-a muatêa ch'a ghe mónta (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - faciâta (1).jpg|A faciâta (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - faciâta (2).jpg|A faciâta (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - faciâta (3).jpg|A faciâta (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - Martìrio de Sànta Luçîa do Gêumo Grafìgna (1).jpg|I rèsto do ''Martìrio de Sànta Luçîa'' do Gêumo Grafìgna (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - Martìrio de Sànta Luçîa do Gêumo Grafìgna (2).jpg|I rèsto do ''Martìrio de Sànta Luçîa'' do Gêumo Grafìgna (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - portâ.jpg|O portâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - canpanìn (1).jpg|Vìsta do canpanìn (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - canpanìn (2).jpg|Vìsta do canpanìn (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - canpanìn (3).jpg|Vìsta do canpanìn (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - crôxe in sciô canpanìn (1).jpg|A crôxe in sciô canpanìn (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - crôxe in sciô canpanìn (2).jpg|A crôxe in sciô canpanìn (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - ciasâ.jpg|Vìsta do ciasâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - capelétta (1).jpg|Vìsta de l'ecs-capelétta (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - capelétta (2).jpg|Vìsta de l'ecs-capelétta (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - capelétta (3).jpg|Vìsta de l'ecs-capelétta (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - capelétta (4).jpg|Vìsta de l'ecs-capelétta (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - capelétta (5).jpg|Vìsta de l'ecs-capelétta (5) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - rastéllo.jpg|O rastéllo Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - portâ do ciasâ (1).jpg|O portâ do ciasâ (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - portâ do ciasâ (2).jpg|O portâ do ciasâ (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - portâ do ciasâ (3).jpg|O portâ do ciasâ (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - portâ do ciasâ (4).jpg|O portâ do ciasâ (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - crôxe in sciô portâ do ciasâ.jpg|A crôxe in sciô portâ do ciasâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - riseu do ciasâ (1).jpg|O riseu do ciasâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - riseu do ciasâ (1).jpg|O riseu do ciasâ, detàggio co-in tòcco de dæta Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - câza de l'ermìtto (1).jpg|A câza de l'ermìtto (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - câza de l'ermìtto (2).jpg|A câza de l'ermìtto (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - câza de l'ermìtto (3).jpg|A câza de l'ermìtto (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - çiprèsci (1).jpg|I çiprèsci into ciasâ (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - çiprèsci (2).jpg|I çiprèsci into ciasâ (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - çiprèsci (3).jpg|I çiprèsci into ciasâ (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - vàsca.jpg|'Na vàsca into ciasâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - miâgión do ciasâ (1).jpg|O miâgión ch'o l'arêze o ciasâ (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - miâgión do ciasâ (2).jpg|O miâgión ch'o l'arêze o ciasâ (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta de Toiràn.jpg|Panoràmma de Toiràn da-o ciasâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo </gallery> <gallery widths="150" heights="150"> Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto (1).jpg|Vìsta do drénto (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto (2).jpg|Vìsta do drénto (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto (3).jpg|Vìsta do drénto (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto (4).jpg|Vìsta do drénto (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto (5).jpg|Vìsta do drénto (5) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (1).jpg|Vìsta de artâ (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (2).jpg|Vìsta de artâ (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (3).jpg|Vìsta de artâ (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (4).jpg|Vìsta de artâ (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (5).jpg|Vìsta de artâ (5) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (6).jpg|Vìsta de artâ (6) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - artâ (7).jpg|Vìsta de artâ (7) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - stàtoa de Sànta Luçîa do Tadê Carlón (1).jpg|A stàtoa de Sànta Luçîa do Tadê Carlón (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - stàtoa de Sànta Luçîa do Tadê Carlón (2).jpg|A stàtoa de Sànta Luçîa do Tadê Carlón (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - stàtoa de Sànta Luçîa do Tadê Carlón (3).jpg|A stàtoa de Sànta Luçîa do Tadê Carlón (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - tabella secretarum.jpg|'Na ''tabella secretarum'' Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - statoìnn-a (1).jpg|'Na statoìnn-a (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - statoìnn-a (2).jpg|'Na statoìnn-a (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - scainâ (1).jpg|Scainâ (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - scainâ (2).jpg|Scainâ (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - Sant'Agâ e Sant'Apolònia de l'Agostìn Oxìlia.jpg|Vìsta de Sant'Agâ e Sant'Apolònia de l'Agostìn Oxìlia Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - capelétta de Sant'Agâ e Sant'Apolònia.jpg|Capelétta de Sant'Agâ e Sant'Apolònia Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - crôxe da capelétta de Sant'Agâ e Sant'Apolònia.jpg|Crôxe da capelétta de Sant'Agâ e Sant'Apolònia Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - riseu (1).jpg|O riseu (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - riseu (2).jpg|O riseu (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - beneitìn (1).jpg|Un di beneitìn (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - beneitìn (2).jpg|Un di beneitìn (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - beneitìn (3).jpg|Un di beneitìn (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - beneitìn (4).jpg|Un di beneitìn (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - crôxe.jpg|'Na crôxe Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto da câza de l'ermìtto (1).jpg|Vìsta do drénto da câza de l'ermìtto (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto da câza de l'ermìtto (2).jpg|Vìsta do drénto da câza de l'ermìtto (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto da câza de l'ermìtto (3).jpg|Vìsta do drénto da câza de l'ermìtto (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - drénto da câza de l'ermìtto (4).jpg|Vìsta do drénto da câza de l'ermìtto (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - miâgia.jpg|A miâgia darê l'artâ Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - fîgo.jpg|'N fîgo Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - pasàggio pi-â gròtta (1).jpg|Pasàggio pi-â gròtta (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - pasàggio pi-â gròtta (2).jpg|Pasàggio pi-â gròtta (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - pósso de Sànta Luçîa (1).jpg|O pósso de Sànta Luçîa (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - pósso de Sànta Luçîa (2).jpg|O pósso de Sànta Luçîa (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - sagrestîa (1).jpg|Vìsta da sagrestîa (1) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - sagrestîa (2).jpg|Vìsta da sagrestîa (2) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - sagrestîa (3).jpg|Vìsta da sagrestîa (3) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - sagrestîa (4).jpg|Vìsta da sagrestîa (4) Santoâio de Sànta Luçîa (Toiràn) - sagrestîa (5).jpg|Vìsta da sagrestîa (5) </gallery> === Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe === <gallery widths="150" heights="150"> Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - cópola (1).jpg|A cópola (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - cópola (2).jpg|A cópola (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - barcón.jpg|Barcón in sciâ faciâta Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - barcón muòu.jpg|Barcón muòu Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - drénto (1).jpg|Vìsta de drénto Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - artâ (1).jpg|Vìsta de l'artâ (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - artâ (2).jpg|Vìsta de l'artâ (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - artâ (3).jpg|Vìsta de l'artâ (3) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - quàddro do Trànxito de Sàn Giöxéppe (1).jpg|O quàddro do Trànxito de Sàn Giöxéppe (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - quàddro do Trànxito de Sàn Giöxéppe (2).jpg|O quàddro do Trànxito de Sàn Giöxéppe (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - stùcchi (1).jpg|I stùcchi in çìmma a l'artâ (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - stùcchi (2).jpg|I stùcchi in çìmma a l'artâ (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - stùcchi (3).jpg|I stùcchi in çìmma a l'artâ (3) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - baléuistra (1).jpg|A baléuistra depoî l'artâ (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - baléuistra (2).jpg|A baléuistra depoî l'artâ (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - stémma in sciâ baléuistra (1).jpg|Stémma in sciâ baléuistra (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - stémma in sciâ baléuistra (2).jpg|Stémma in sciâ baléuistra (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - quàddro.jpg|In quàddro Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - nìccio (1).jpg|Nìccio (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - nìccio (2).jpg|Nìccio (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - nìccio (3).jpg|Nìccio (3) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - nìccio (4).jpg|Nìccio (4) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - beneitìn (1).jpg|Beneitìn (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - beneitìn (2).jpg|Beneitìn (2) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - stémma.jpg|Stémma in sciâ controfaciâta Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - tàrga a-o Giöxéppe Pòlla.jpg|Tàrga a-o Giöxéppe Pòlla Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - cópola (3).jpg|A cópola de drénto (1) Ötöio do Trànxito de Sàn Giöxéppe (Toiràn) - cópola (4).jpg|A cópola de drénto (2) </gallery> == Architetûe civîli == === Pónte de Giaire === <gallery widths="150" heights="150"> Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta do pónte (1) Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta do pónte (2) Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta do pónte (3) Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta do pónte (4) Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta do pónte (5) Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta do pónte (6) Pónte de Giaire (Toiràn) - vìsta (7).jpg|Vìsta do pónte (7) Pónte de Giaire (Toiràn) - arcâ (1).jpg|Vìsta de unn-a de arcæ (1) Pónte de Giaire (Toiràn) - arcâ (2).jpg|Vìsta de unn-a de arcæ (2) Pónte de Giaire (Toiràn) - arcâ (3).jpg|Vìsta de unn-a de arcæ (3) Pónte de Giaire (Toiràn) - pilón (1).jpg|Un di piloìn (1) Pónte de Giaire (Toiràn) - pilón (2).jpg|Un di piloìn (2) Pónte de Giaire (Toiràn) - pilón (3).jpg|Un di piloìn (3) Pónte de Giaire (Toiràn) - pilón (4).jpg|Un di piloìn (4) Pónte de Giaire (Toiràn) - stràdda (1).jpg|A stràdda in sciô pónte (1) Pónte de Giaire (Toiràn) - stràdda (2).jpg|A stràdda in sciô pónte (2) Pónte de Giaire (Toiràn) - stràdda (3).jpg|A stràdda in sciô pónte (3) Pónte de Giaire (Toiràn) - stràdda (4).jpg|A stràdda in sciô pónte (4) Pónte de Giaire (Toiràn) - capelétta.jpg|A capelétta Pónte de Giaire (Toiràn) - ciapélle dipìnte.jpg|E ciapélle dipìnte da capelétta Pónte de Giaire (Toiràn) - nìccio.jpg|O nìccio inta capelétta Pónte de Giaire (Toiràn) - stàtoa.jpg|A stàtoa da Madònna Pónte de Giaire (Toiràn) - crôxe (1).jpg|A crôxe in sciô pónte (1) Pónte de Giaire (Toiràn) - crôxe (2).jpg|A crôxe in sciô pónte (2) Pónte de Giaire (Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga votîva </gallery> === Tôre do Pàrco do Marchéize === <gallery widths="150" heights="150"> Tôre do Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Tôre do Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Tôre do Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Tôre do Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Tôre do Pàrco do Marchéize (Toiràn) - pòrta.jpg|Pòrta Tôre do Pàrco do Marchéize (Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga </gallery> === Bêo de l'ægoa câda (''Beu de l'äiva cäda'') === <gallery widths="150" heights="150"> Bêo de l'ægoa câda (Moìn, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Bêo de l'ægoa câda (Moìn, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Bêo de l'ægoa câda (Moìn, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Palaçétto do Spòrt "Roberto Giuliano" === <gallery widths="150" heights="150"> Palaçétto do Spòrt 'Roberto Giuliano' (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Palaçétto do Spòrt 'Roberto Giuliano' (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Palaçétto do Spòrt 'Roberto Giuliano' (Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga Canpétto da balón (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Canpétto da balón da-arénte (1) Canpétto da balón (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Canpétto da balón da-arénte (2) </gallery> == Ciàsse == === Ciàssa Præ Giàcomo Röba === <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - chinòlla de l'antîga céive (1).jpg|Chinòlla de l'antîga céive (1) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - chinòlla de l'antîga céive (2).jpg|Chinòlla de l'antîga céive (2) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - prîa da gónbo (1).jpg|Prîa da gónbo (1) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - prîa da gónbo (2).jpg|Prîa da gónbo (2) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - prîa da gónbo (3).jpg|Prîa da gónbo (3) Ciàssa Præ Giàcomo Röba (Toiràn) - prîa da gónbo (4).jpg|Prîa da gónbo (4) </gallery> === Ciàssa Cavagêi de Vitöio Véneto === <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Cavagêi de Vitöio Véneto (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa Cavagêi de Vitöio Véneto (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Ciasâ Eoröpa === <gallery widths="150" heights="150"> Ciasâ Eoröpa (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciasâ Eoröpa (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciasâ Eoröpa (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Làrgo Carabinê d'Itàlia === <gallery widths="150" heights="150"> Làrgo Carabinê d'Itàlia (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Làrgo Carabinê d'Itàlia (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Làrgo Carabinê d'Itàlia (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Làrgo do Marchéize === <gallery widths="150" heights="150"> Làrgo do Marchéize (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Làrgo do Marchéize (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Làrgo do Marchéize (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> == Stràdde == === Stràdda de l'Àldo Möo === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de l'Àldo Möo (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda de l'Àldo Möo (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda de l'Àldo Möo (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda de l'Àldo Möo (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda de l'Àldo Möo e Stràdda Urivei (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo con quéllo de Stràdda Urivei </gallery> === Stràdda do Bàccio Manoælo Mainêri === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Bàccio Manoælo Mainêri (Toiràn) - tàrga a-o Bàccio Manoælo Mainêri (1).jpg|Tàrga a-o Bàccio Manoælo Mainêri in sciâ sò câza patèrna (1) Stràdda do Bàccio Manoælo Mainêri (Toiràn) - tàrga a-o Bàccio Manoælo Mainêri (2).jpg|Tàrga a-o Bàccio Manoælo Mainêri in sciâ sò câza patèrna (2) </gallery> === Stràdda Boisàn === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Boisàn (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Boisàn (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Boisàn (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Boisàn (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Boisàn (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Stràdda Boisàn (Toiràn) - panoràmma do céntro.jpg|Panoràmma do céntro pigiòu da-a Stràdda Boisàn Stràdda Boisàn (Toiràn) - valàdda do Varatèlla.jpg|A valàdda do Varatèlla vìsta da-a Stràdda Boisàn Stràdda Boisàn (Toiràn) - fermâta de corêe.jpg|A fermâta de corêe </gallery> === Stràdda Boschéi === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Boschéi (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Boschéi (Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> === Stràdda Cadûti pi-â pâxe === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Cadûti pi-â pâxe (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Cadûti pi-â pâxe (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Cadûti pi-â pâxe (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda Canavê === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Canavê (Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda Canavê (Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda Canavê (Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> === Stràdda do Carétto === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Carétto (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda do Carétto (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda do Carétto (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda Ciàppe === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Ciàppe (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Ciàppe (Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> === Stràdda a-e Gròtte === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - cartélli.jpg|Cartélli vàrri Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - cartéllo de gròtte (1).jpg|Cartéllo de gròtte (1) Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - cartéllo de gròtte (2).jpg|Cartéllo de gròtte (2) Stràdda a-e Gròtte (Toiràn) - cartéllo do sentê de Tære Âte.jpg|Cartéllo do sentê de Tære Âte </gallery> === Stràdda de Mónte Aû === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de Mónte Aû (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda de Mónte Aû (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta </gallery> === Stràdda Nevàlle === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Nevàlle (Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda Nevàlle (Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda Nevàlle (Toiràn) - cartélli da stràdda e do sentê de Tære Âte.jpg|Cartélli da stràdda e do sentê de Tære Âte Stràdda Nevàlle (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Nevàlle (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Nevàlle (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Nevàlle (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> === Stràdda Pommiers === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Pommiers (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Pommiers (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Pommiers (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Región Ròcca === <gallery widths="150" heights="150"> Región Ròcca (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Región Ròcca (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Región Ròcca (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda do Sàn Françésco d'Asîzi === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Sàn Françésco d'Asîzi (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda do Sàn Françésco d'Asîzi (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta </gallery> === Stràdda do Toràcco === <gallery widths="150" heights="150"> Madonétta da Dormitio Mariae (Toiràn) - vìsta (1).JPG|Madonétta da Dormitio Mariae (1) Madonétta da Dormitio Mariae (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Madonétta da Dormitio Mariae (2) Madonétta da Dormitio Mariae (Toiràn) - detàggio (1).jpg|Madonétta da Dormitio Mariae (3) Madonétta da Dormitio Mariae (Toiràn) - detàggio (2).jpg|Madonétta da Dormitio Mariae (4) </gallery> === Stràdda Urivei === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Urivei (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Urivei (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Urivei (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Urivei (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Urivei (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Urivei (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> === Stràdda do Vitöio Manoælo II === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Vitöio Manoælo II (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda do Vitöio Manoælo II (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda do Vitöio Manoælo II (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Stràdda de Zenèstre === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de Zenèstre (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda de Zenèstre (Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> === Stradón pe Sàn Pê === <gallery widths="150" heights="150"> Stradón pe Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stradón pe Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stradón pe Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Stradón (SP60) === <gallery widths="150" heights="150"> SP60 (Toiràn) - tàrga comemoratîva (1).jpg|Tàrga comemoratîva a regordâne l'avertûa (1) SP60 (Toiràn) - tàrga comemoratîva (2).jpg|Tàrga comemoratîva a regordâne l'avertûa (2) </gallery> === Sentê Zôvo de Toiràn-Sàn Pê === <gallery widths="150" heights="150"> Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - préiza do condûto (1).jpg|Préiza do condûto (1) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - préiza do condûto (2).jpg|Préiza do condûto (2) Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - cartéllo pi-â Cà du Fò.jpg|Cartéllo pi-â Cà du Fò Sentê de Sàn Pê (Toiràn) - cartéllo pò-u Sâto do Lô e a Vàlle.jpg|Cartéllo pò-u Sâto do Lô e a Vàlle </gallery> === Sentê Sàn Pê-Sàn Pedrìn === <gallery widths="150" heights="150"> Sentê Sàn Pê-Sàn Pedrìn (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Sentê Sàn Pê-Sàn Pedrìn (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Sentê Sàn Pê-Sàn Pedrìn (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Sentê/Muatêa de Sànta Luçîa === <gallery widths="150" heights="150"> Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo in çìmma a-a muatêa Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo a-o coménso da muatêa Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta da Ròcca Barbêna.jpg|Vìsta da Ròcca Barbêna da-a muatêa Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - vìsta da Vàlle do Varatèlla.jpg|Vìsta da Vàlle do Varatèlla da-a muatêa Muatêa de Sànta Luçîa (Toiràn) - ségno do sentê de Tære Âte.jpg|Ségno do sentê de Tære Âte </gallery> == Giardìn == === Giardìn do Zâne Andrîa Còrso === <gallery widths="150" heights="150"> Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - tàrga (1).jpg|Tàrga (1) Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - tàrga (2).jpg|Tàrga (2) Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - mêua.jpg|Mêua Giardìn Zâne Andrîa Còrso (Toiràn) - fontanétta.jpg|Fontanétta </gallery> === Pàrco do Marchéize === <gallery widths="150" heights="150"> Pàrco do Marchéize (Toiràn) - intrâ.jpg|L'intrâ Pàrco do Marchéize (Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Pàrco do Marchéize (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> === Giardìn Pommiers === <gallery widths="150" heights="150"> Giardìn Pommiers (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Giardìn Pommiers (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Giardìn Pommiers (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Giardìn Pommiers (Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga </gallery> === Pàrco de Àrboe === <gallery widths="150" heights="150"> Pàrco de Àrboe (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Pàrco de Àrboe (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> == Borgæ == === Baresción (''Baresciùn'') === <gallery widths="150" heights="150"> Baresción (Toiràn) - panoràmma (1).jpg|Panoràmma (1) Baresción (Toiràn) - panoràmma (2).jpg|Panoràmma (2) Baresción (Toiràn) - panoràmma (3).jpg|Panoràmma (3) Baresción (Toiràn) - panoràmma (4).jpg|Panoràmma (4) </gallery> ==== Capélla de Sàn Ròcco ==== <gallery widths="150" heights="150"> Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - faciâta (1).jpg|Faciâta (1) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - faciâta (2).jpg|Faciâta (2) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - faciâta (3).jpg|Faciâta (3) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - faciâta (4).jpg|Faciâta (4) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - faciâta (5).jpg|Faciâta (5) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - pitûa de Sàn Ròcco.jpg|Pitûa de Sàn Ròcco Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - pitûa de Sàn Pê.jpg|Pitûa de Sàn Pê Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - portâ.jpg|O portâ Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - riseu.jpg|O riseu Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - stàtoa.jpg|Stàtoa da Madònna in sciâ faciâta Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - crôxe in sciâ faciâta.jpg|Crôxe in sciâ faciâta Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - barcón (1).jpg|Barcón in sciâ faciâta (1) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - barcón (2).jpg|Barcón in sciâ faciâta (2) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - barcón (3).jpg|Barcón in sciâ faciâta (3) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - canpanìn.jpg|Canpanìn Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - canpànn-a.jpg|Canpànn-a Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - crôxe in sciô canpanìn.jpg|Crôxe in sciô canpanìn Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - derê (1).jpg|O derê (1) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - derê (2).jpg|O derê (2) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - derê (3).jpg|O derê (3) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - prezépio (1).jpg|O prezépio (1) Capélla de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - prezépio (2).jpg|O prezépio (2) </gallery> ==== ''Gumbu de Baresciun'' ==== <gallery widths="150" heights="150"> Tréuggio (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Tréuggio (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Tréuggio (Baresción, Toiràn) - dæta.jpg|Dæta Tréuggio (Baresción, Toiràn) - sbaraménto.jpg|Sbaraménto </gallery> ==== Tréuggio de Baresción ==== <gallery widths="150" heights="150"> Roìnn-e do gónbo (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Roìnn-e do gónbo (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Roìnn-e do gónbo (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> ==== Ciàssa Præ Fabrìçio Fàbris ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Præ Fabrìçio Fàbris (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa Præ Fabrìçio Fàbris (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa Præ Fabrìçio Fàbris (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ciàssa Præ Fabrìçio Fàbris (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> ==== Ciasâ da Madònna da Goàrdia ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciasâ da Madònna da Goàrdia (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciasâ da Madònna da Goàrdia (Baresción, Toiràn) - fontanétta.jpg|Fontanétta Ciasâ da Madònna da Goàrdia (Baresción, Toiràn) - travèrsa (1).jpg|Travèrsa (1) Ciasâ da Madònna da Goàrdia (Baresción, Toiràn) - travèrsa (2).jpg|Travèrsa (2) Ciasâ da Madònna da Goàrdia (Baresción, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> ==== Ciàssa Giàcomo Panìssa ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Giàcomo Panìssa (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa Giàcomo Panìssa (Baresción, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> ==== Ciàssa de Sàn Ròcco ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - madonétta.jpg|Madonétta Ciàssa de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - relêuio a sô.jpg|Relêuio a sô Ciàssa de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ciàssa de Sàn Ròcco (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> ==== Stràdda Balestrìn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - cartéllo do carogétto laterâle.jpg|Cartéllo do carogétto laterâle Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Balestrìn (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (5) Stràdda Balestrìn (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (6) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - travèrsa a mónte (1).jpg|Travèrsa a mónte (1) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - travèrsa a mónte (2).jpg|Travèrsa a mónte (2) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - relêuio a sô.jpg|Relêuio a sô Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (1).jpg|Carogétto laterâle (1) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (2).jpg|Carogétto laterâle (2) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (3).jpg|Carogétto laterâle (3) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (4).jpg|Carogétto laterâle (4) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (5).jpg|Carogétto laterâle (5) Stràdda Balestrìn (Baresción, Toiràn) - basorilêvo da Madònna co-o Banbìn.jpg|Basorilêvo da Madònna co-o Banbìn Stràdda Balestrìn (Toiràn) - cartélli.jpg|Cartélli Stràdda Balestrìn (Toiràn) - fermâta de corêe.jpg|Fermâta de corêe </gallery> ==== Stràdda Bandiàsse ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - pónte in sciô Riàn de Baresción (1).jpg|Vìsta do pónte in sciô Riàn de Baresción (1) Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - pónte in sciô Riàn de Baresción (2).jpg|Vìsta do pónte in sciô Riàn de Baresción (2) Stràdda Bandiàsse (Baresción, Toiràn) - pónte in sciô Riàn de Baresción (3).jpg|Vìsta do pónte in sciô Riàn de Baresción (3) </gallery> ==== Caróggio Baresción ==== <gallery widths="150" heights="150"> Caróggio Baresción (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Caróggio Baresción (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Caróggio Baresción (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Caróggio Baresción (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Caróggio Baresción (Baresción, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Caróggio Baresción (Baresción, Toiràn) - targhétta in léngoa lìgure.jpg|Targhétta in léngoa lìgure </gallery> ==== Stràdda Böro ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Böro (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Böro (Baresción, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> ==== Stràdda Capelétta ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Capelétta (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Capelétta (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Capelétta (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Stràdda Cavour ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (10).jpg|Vìsta (10) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - vìsta (11).jpg|Vìsta (11) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - cartéllo de Baresción.jpg|Cartéllo de Baresción Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - cartéllo (3).jpg|Cartéllo (3) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - èrco (1).jpg|'N èrco (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - èrco (2).jpg|'N èrco (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - èrco (3).jpg|'N èrco (3) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - èrco (4).jpg|'N èrco (4) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - fontànn-a da Ròggia (1).jpg|Fontànn-a da Ròggia (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - fontànn-a da Ròggia (2).jpg|Fontànn-a da Ròggia (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - nîo.jpg|'N nîo Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - cartéllo carogétto cìvichi 33-39.jpg|Cartéllo carogétto cìvichi 33-39 Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto cìvichi 33-39 (1).jpg|Carogétto cìvichi 33-39 (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto cìvichi 33-39 (2).jpg|Carogétto cìvichi 33-39 (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto cìvichi 33-39 (3).jpg|Carogétto cìvichi 33-39 (3) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (1).jpg|Carogétto laterâle (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (2).jpg|Carogétto laterâle (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle (3).jpg|Carogétto laterâle (3) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle de mónte (1).jpg|Carogétto laterâle de mónte (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle de mónte (2).jpg|Carogétto laterâle de mónte (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - carogétto laterâle de mónte (3).jpg|Carogétto laterâle de mónte (3) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - travèrsa (1).jpg|'Na travèrsa (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - travèrsa (2).jpg|'Na travèrsa (2) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - travèrsa pe Stràdda Balestrìn (1).jpg|A travèrsa pe Stràdda Balestrìn (1) Stràdda Cavour (Baresción, Toiràn) - travèrsa pe Stràdda Balestrìn (2).jpg|A travèrsa pe Stràdda Balestrìn (2) </gallery> ==== Caróggio Fàsce ==== <gallery widths="150" heights="150"> Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - èrco.jpg|'N èrco Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - madonétta.jpg|'Na madonétta Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Caróggio Fàsce (Baresción, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> ==== Stràdda di Proéi ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda di Proéi (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda di Proéi (Baresción, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta </gallery> ==== Stràdda Riàn Fìn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Riàn Fìn (Baresción, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Riàn Fìn (Baresción, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Riàn Fìn (Baresción, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Bràia (''Braia'') === ==== Gêxa da Madònna do Rozâio ==== <gallery widths="150" heights="150"> Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - estèrno (1).jpg|Vìsta do fêua (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - estèrno (2).jpg|Vìsta do fêua (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - estèrno (3).jpg|Vìsta do fêua (3) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - estèrno (4).jpg|Vìsta do fêua (4) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - estèrno (5).jpg|Vìsta do fêua (5) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - estèrno (6).jpg|Vìsta pigiâ da-o pónte de Stràdda Varatèlla Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - portâ (1).jpg|O portâ (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - portâ (2).jpg|O portâ (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - portâ (3).jpg|O portâ (3) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - barcón (1).jpg|Barcoìn da faciâta (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - barcón (2).jpg|Barcoìn da faciâta (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - canpanìn (1).jpg|Canpanìn (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - canpanìn (2).jpg|Canpanìn (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - canpanìn (3).jpg|Canpanìn (3) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - derê (1).jpg|Derê (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - derê (2).jpg|Derê (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - drénto (1).jpg|Vìsta do drénto (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - drénto (2).jpg|Vìsta do drénto (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - vòrto.jpg|Vìsta do vòrto Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ prinçipâ (1).jpg|L'artâ prinçipâ (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ prinçipâ (2).jpg|L'artâ prinçipâ (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ prinçipâ (3).jpg|L'artâ prinçipâ (3) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ prinçipâ (4).jpg|L'artâ prinçipâ (4) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ prinçipâ (5).jpg|L'artâ prinçipâ (5) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - stémma in sce l'artâ prinçipâ.jpg|Stémma in sce l'artâ prinçipâ Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - tabernàcolo.jpg|Vìsta do tabernàcolo de l'artâ prinçipâ Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - croxefìsso.jpg|Croxefìsso in sce l'artâ Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - baléuistra (1).jpg|A baléuistra depoî l'artâ prinçipâ (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - baléuistra (2).jpg|A baléuistra depoî l'artâ prinçipâ (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - cöo (1).jpg|Cöo (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - cöo (2).jpg|Cöo (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - zenogiatöio.jpg|'N zenogiatöio Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - 1° capélla in sciâ drîta.jpg|1° capélla in sciâ drîta Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 1° capélla in sciâ drîta.jpg|Artâ da 1° capélla in sciâ drîta Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - quàddro (2).jpg|Quàddro inta ° capélla in sciâ drîta Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - stàtoa de Sànta Catænn-a.jpg|Stàtoa de Sànta Catænn-a Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - 2° capélla in sciâ drîta.jpg|2° capélla in sciâ drîta Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ drîta (1).jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ drîta (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ drîta (1).jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ drîta (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - stàtoa de Sàn Pê in Glòria do Zâne Batìsta Drâgo (1).jpg|Stàtoa de Sàn Pê in Glòria do Zâne Batìsta Drâgo (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - stàtoa de Sàn Pê in Glòria do Zâne Batìsta Drâgo (2).jpg|Stàtoa de Sàn Pê in Glòria do Zâne Batìsta Drâgo (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - 1° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|1° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - confescionâio (1).jpg|Confescionâio (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - confescionâio (2).jpg|Confescionâio (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - 2° capélla in sciâ mancìnn-a.jpg|2° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1).jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2).jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (3).jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (3) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (4).jpg|Artâ da 2° capélla in sciâ mancìnn-a (4) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - quàddro (1).jpg|Quàddro inta 2° capélla in sciâ mancìnn-a Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - stàtoa de Madònna do Rozâio co-o Banbìn de anònimo (1).jpg|Stàtoa de Madònna do Rozâio co-o Banbìn de anònimo (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - stàtoa de Madònna do Rozâio co-o Banbìn de anònimo (2).jpg|Stàtoa de Madònna do Rozâio co-o Banbìn de anònimo (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - nìccio (1).jpg|Nìccio (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - nìccio (2).jpg|Nìccio (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - controfaciâta (1).jpg|Controfaciâta (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - controfaciâta (2).jpg|Controfaciâta (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - òrgano.jpg|L'òrgano Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - beneitìn (1).jpg|Beneitìn (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - beneitìn (2).jpg|Beneitìn (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - lantèrna (1).jpg|Lantèrna (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - lantèrna (2).jpg|Lantèrna (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - pòrta.jpg|'Na pòrta Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - càscia da procesción.jpg|'Na càscia da procesción Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - cavalétti da procesción.jpg|Di cavalétti da procesción Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (1).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (1) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (2).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (2) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (3).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (3) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (4).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (4) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (5).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (5) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (6).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (6) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (7).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (7) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (8).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (8) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (9).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (9) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (10).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (10) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (11).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (11) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (12).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (12) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (13).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (13) Gêxa da Madònna do Rozâio (Bràia, Toiràn) - staçión da Via Crucis (14).jpg|Unn-a de staçioìn da Via Crucis (14) </gallery> ==== Pàrco Rosciàn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - fontanétta.jpg|Fontanétta Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - intrâ.jpg|Intrâ Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - pìn.jpg|Pìn Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Pàrco Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> ==== Pòste ==== <gallery widths="150" heights="150"> Scàgno de Pòste (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Scàgno de Pòste (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Schêue 'Agnéize Garasìn' e 'Giöxèppe Pòlla' ==== <gallery widths="150" heights="150"> Schêue 'Agnéize Garasìn' e 'Giöxèppe Pòlla' (Bràia, Toiràn) - vìsta.jpg|Schêue 'Agnéize Garasìn' e 'Giöxèppe Pòlla' Schêue 'Agnéize Garasìn' (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo de schêue 'Agnéize Garasìn' Schêue 'Giöxèppe Pòlla' (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo de schêue 'Giöxèppe Pòlla' </gallery> ==== Schêue 'Eogénio Montâ' ==== <gallery widths="150" heights="150"> Schêue 'Eogénio Montâ' (Bràia, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta Schêue 'Eogénio Montâ' (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo </gallery> ==== Làrgo 12 Agósto 1944 ==== <gallery widths="150" heights="150"> Làrgo 12 Agósto 1944 (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Làrgo 12 Agósto 1944 (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Làrgo 12 Agósto 1944 (Bràia, Toiràn) - cartéllo (3).jpg|Cartéllo (3) Làrgo 12 Agósto 1944 (Bràia, Toiràn) - cartéllo (4).jpg|Cartéllo (4) Làrgo 12 Agósto 1944 (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Làrgo 12 Agósto 1944 (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Làrgo Lusciàndro Provàggi ==== <gallery widths="150" heights="150"> Làrgo Lusciàndro Provàggi (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Làrgo Lusciàndro Provàggi (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Làrgo Lusciàndro Provàggi (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Làrgo di Moìn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Làrgo di Moìn (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Làrgo di Moìn (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Làrgo di Moìn (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Ciàssa Càrlo Tagiafîgo ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Càrlo Tagiafîgo (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa Càrlo Tagiafîgo (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa Càrlo Tagiafîgo (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Ciàssa da Fascétta ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa da Fascétta (Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa da Fascétta (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa da Fascétta (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Ciàssa do Cantón ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa do Cantón (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa do Cantón (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa do Cantón (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ciàssa do Cantón (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Ciàssa do Cantón e Stràdda a-a Certôza (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo </gallery> ==== Ciàssa Giöxèppe Corâdo ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Giöxèppe Corâdo (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa Giöxèppe Corâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa Giöxèppe Corâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ciàssa Giöxèppe Corâdo e Màrio Cénnamo (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo </gallery> ==== Ciàssa Màrio Cénnamo ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa Màrio Cénnamo (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Ciàssa Màrio Cénnamo (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Ciàssa Màrio Cénnamo (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa Màrio Cénnamo (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Ciàssa René e Ûgo Rosciàn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciàssa René e Ûgo Rosciàn (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Ciàssa René e Ûgo Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciàssa René e Ûgo Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ciàssa René e Ûgo Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Ciàssa René e Ûgo Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> ==== Ciasétta Agénore Fàbbri ==== <gallery widths="150" heights="150"> Ciasétta Agénore Fàbbri (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Ciasétta Agénore Fàbbri (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Ciasétta Agénore Fàbbri (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ciasétta Agénore Fàbbri (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Stràdda da Bràia ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - vìsta (10).jpg|Vìsta (10) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - carogétto laterâle (1).jpg|Carogétto laterâle (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - carogétto laterâle (2).jpg|Carogétto laterâle (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - fontanétta (1).jpg|Fontanétta (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - fontanétta (2).jpg|Fontanétta (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - inségna in léngoa lìgure (1).jpg|Inségna in léngoa lìgure (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - inségna in léngoa lìgure (2).jpg|Inségna in léngoa lìgure (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - madonétta (1).jpg|Madonétta (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - madonétta (2).jpg|Madonétta (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - madonétta (3).jpg|Madonétta (3) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - pitûa (1).jpg|Pitûa (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - pitûa (2).jpg|Pitûa (2) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - pitûa (3).jpg|Pitûa (3) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - portâ.jpg|Portâ Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - relêuio a sô.jpg|Relêuio a sô Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - basoriliêvo.jpg|Basoriliêvo Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - pónte in sciô Riàn de Baresción (1).jpg|Pónte in sciô Riàn de Baresción (1) Stràdda da Bràia (Bràia, Toiràn) - pónte in sciô Riàn de Baresción (2).jpg|Pónte in sciô Riàn de Baresción (2) </gallery> ==== Stràdda de l'Eogénio Montâ ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de l'Eogénio Montâ (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda de l'Eogénio Montâ (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda de l'Eogénio Montâ (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda de l'Eogénio Montâ (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda de l'Eogénio Montâ (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda de l'Eogénio Montâ (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> ==== Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda do Zâne Batìsta Rosciàn (Bràia, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> ==== Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - fontanétta.jpg|Fontanétta Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda de Giöxèppe Gaibâdo (Bràia, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> ==== Stràdda de Giöxèppe Mazìn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - ciapélle dipìnte.jpg|Ciapélle dipìnte Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - targhétta in léngoa lìgure.jpg|Targhétta in léngoa lìgure Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda de Giöxèppe Mazìn (Bràia, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> ==== Stràdda Varatèlla ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Varatèlla (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Varatèlla (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Varatèlla (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Varatèlla (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Varatèlla (Bràia, Toiràn) - pónte in sciô Varatèlla (1).jpg|Pónte in sciô Varatèlla (1) Stràdda Varatèlla (Bràia, Toiràn) - pónte in sciô Varatèlla (2).jpg|Pónte in sciô Varatèlla (2) </gallery> ==== Caróggio do Giöxèppe Colàtto ==== <gallery widths="150" heights="150"> Caróggio do Giöxèppe Colàtto (Bràia, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Caróggio do Giöxèppe Colàtto (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Caróggio do Giöxèppe Colàtto (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Caróggio do Giöxèppe Colàtto (Bràia, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Certôza (''Certussa'') === <gallery widths="150" heights="150"> Certôza (Toiràn) - vìsta da-a Stràdda Canavê.jpg|Vìsta da-a Stràdda Canavê Certôza (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Certôza (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Certôza (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Certôza (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Certôza de Toiràn (Certôza, Toiràn) - lögia.jpg|'Na lögia sopravisciûa de l'antîga certôza </gallery> ==== Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli ==== <gallery widths="150" heights="150"> Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (1).jpg|A faciâta (1) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (2).jpg|A faciâta (2) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (3).jpg|A faciâta (3) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (4).jpg|A faciâta (4) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (5).jpg|A faciâta (5) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (6).jpg|A faciâta (6) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - faciâta (7).jpg|A faciâta (7) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - rêtro.jpg|O derê Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - barcón (1).jpg|'N barcón (1) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - barcón (2).jpg|'N barcón (2) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - canpanìn (1).jpg|O canpanìn (1) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - canpanìn (2).jpg|O canpanìn (2) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - canpanìn (3).jpg|O canpanìn (3) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - canpanìn (4).jpg|O canpanìn (4) Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - crôxe.jpg|A crôxe e a banderòlla in çìmma a-o canpanìn Gêxa de Sàn Pê in Vìncoli (Certôza, Toiràn) - scìnbolo do sentê de Tære Âte.jpg|Scìnbolo do sentê de Tære Âte in sciâ miâgia da gêxa de Sàn Pê in Vìncoli </gallery> ==== Stràdda a-a Certôza ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - cartéllo (3).jpg|Cartéllo (3) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Stràdda a-a Certôza (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta a-a Bràia (1) Stràdda a-a Certôza (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta a-a Bràia (2) Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - rastéllo.jpg|O rastéllo da Certôza Stràdda a-a Certôza (Certôza, Toiràn) - mêua e madonétta.jpg|Mêua e madonétta </gallery> ==== Stràdda XXIII Novénbre (1795) ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda XXIII Novénbre 1795 (Certôza, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda XXIII Novénbre 1795 (Certôza, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda XXIII Novénbre 1795 (Certôza, Toiràn) - nìccio.jpg|'N nìccio vêuo Stràdda XXIII Novénbre 1795 (Certôza, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda XXIII Novénbre 1795 (Certôza, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda XXIII Novénbre 1795 (Certôza, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> === Croxâ (''Cruxà'') === <gallery widths="150" heights="150"> Croxâ (Toiràn) - vìsta da-a SP25.jpg|Vìsta da-a SP25 (1) Croxâ e scîti de d'âto (Toiràn) - vìsta da-a SP25.jpg|Vìsta da-a SP25 (2) Croxâ (Toiràn) - vìsta da-a Stràdda Provinciâle.jpg|Vìsta da-a Stràdda Provinciâle </gallery> ==== Capélla de Sant'Antönio Abòu ==== <gallery widths="150" heights="150"> Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - crôxe.jpg|A crôxe Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - téito (1).jpg|Téito (1) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - téito (1).jpg|Téito (2) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - drénto.jpg|Drénto Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - artâ.jpg|Artâ Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - pitûe (1).jpg|Pitûe (1) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - pitûe (2).jpg|Pitûe (2) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - pitûe (3).jpg|Pitûe (3) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - prezépio (1).jpg|O prezépio (1) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - prezépio (2).jpg|O prezépio (2) Capélla de Sant'Antönio Abòu (Croxâ, Toiràn) - prezépio (3).jpg|O prezépio (3) </gallery> ==== Stràdda Braiétta ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Braiétta (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda Braiétta (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda Braiétta (Croxâ, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Braiétta (Croxâ, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Braiétta (Croxâ, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) </gallery> ==== Stràdda do Nèsto Bachétto ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda do Pêo Zâne Garasìn (Croxâ, Toiràn) - statoìnn-e.jpg|Statoìnn-e </gallery> ==== Stràdda do Pêo Zâne Garasìn ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta (1) Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - fontanétta.jpg|Fontanétta Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - madonétta.jpg|Madonétta Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - targhétta in léngoa lìgure.jpg|Targhétta in léngoa lìgure Stràdda do Nèsto Bachétto (Croxâ, Toiràn) - tàrga.jpg|Tàrga </gallery> ==== Stràdda do Pêo Gêumo Mainê ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - capelétta (1).jpg|Capelétta (1) Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - capelétta (2).jpg|Capelétta (2) Stràdda do Pêo Gêumo Mainê (Croxâ, Toiràn) - madonétta.jpg|Madonétta </gallery> ==== Stràdda Péuzzo ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Péuzzo (Croxâ, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Péuzzo (Croxâ, Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta (1) Stràdda Péuzzo (Toiràn) - vìsta.jpg|Vìsta (2) Stràdda Péuzzo (Croxâ, Toiràn) - relêuio a sô.jpg|'N relêuio a sô </gallery> ==== Stràdda de Sant'Antönio ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de Sant'Antönio (Croxâ, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda de Sant'Antönio (Croxâ, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda de Sant'Antönio (Croxâ, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === Dâri (''Däri'') === <gallery widths="150" heights="150"> Dâri (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Dâri (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Dâri (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Dâri (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Dâri (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Dâri (Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Dâri (Toiràn) - vìsta da Ciàssa Giöxèppe Corâdo.jpg|Vìsta da Ciàssa Giöxèppe Corâdo </gallery> ==== Capélla de Sant'Ànna ==== <gallery widths="150" heights="150"> Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - faciâta (1).jpg|Faciâta (1) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - faciâta (2).jpg|Faciâta (2) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - portâ.jpg|O portâ Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - barcón (1).jpg|Barcón in sciâ faciâta (1) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - barcón (2).jpg|Barcón in sciâ faciâta (2) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - barcón (3).jpg|Barcón in sciâ faciâta (3) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - crôxe.jpg|A crôxe in çìmma a-a faciâta Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - pitûa.jpg|Rèsti de 'na pitûa in sciâ faciâta Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - canpanìn.jpg|O canpanìn a véia Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - ciâve.jpg|'Na ciâve Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - barcón muòu (1).jpg|'N barcón muòu (1) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - barcón muòu (2).jpg|'N barcón muòu (2) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - riseu.jpg|O riseu Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - drénto (1).jpg|O drénto (1) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - drénto (2).jpg|O drénto (2) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - drénto (3).jpg|O drénto (3) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - artâ (1).jpg|L'artâ (1) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - artâ (2).jpg|L'artâ (2) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - artâ (3).jpg|L'artâ (3) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - artâ (4).jpg|L'artâ (4) Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - crôxe in sce l'artâ.jpg|A crôxe in sce l'artâ Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - tabernàcolo.jpg|O tabernàcolo Capélla de Sant'Ànna (Dâri, Toiràn) - vòrto.jpg|O vòrto </gallery> ==== Stràdda Dâri ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Stràdda Dâri (Dâri, Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) </gallery> ==== Stràdda Còsta ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Còsta (Dâri, Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo (1) Stràdda Còsta (Dâri, Toiràn) - cartéllo (2).jpg|Cartéllo (2) Stràdda Còsta (Dâri, Toiràn) - cartéllo do sentê Ligùria.jpg|'N cartéllo do sentê Ligùria Stràdda Còsta (Dâri, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Còsta (Dâri, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> ==== Stràdda Boisàn (Dâri) ==== <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - 5° chilòmetro da SP25.jpg|A prîa a-o 5° chilòmetro da SP25 Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - fermâta de corêe.jpg|A fermâta de corêe Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Stràdda Boisàn (Dâri, Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) </gallery> ==== Sentê pe Sàn Pê ==== <gallery widths="150" heights="150"> Sentê pe Sàn Pê (Toiràn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo di sentê Sentê pe Sàn Pê (Toiràn) - prinçìpio (1).jpg|O prinçìpio do sentê pe Sàn Pê a-i mónti, a l'incrôxo co-a SP25 (1). Sentê pe Sàn Pê (Toiràn) - prinçìpio (2).jpg|O prinçìpio do sentê pe Sàn Pê a-i mónti, a l'incrôxo co-a SP25 (2). </gallery> === Moìn (''Murin'') === <gallery widths="150" heights="150"> Moìn (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Moìn (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Moìn (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Moìn (Toiràn) - fumaieu (1).jpg|'N vêgio fumaieu (1) Moìn (Toiràn) - fumaieu (2).jpg|'N vêgio fumaieu (2) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da Stràdda a-a Certôza (1) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da Stràdda a-a Certôza (2) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - portâ (1).jpg|'N portâ ch'o s'avànse in sce Stràdda a-a Certôza (1) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - portâ (2).jpg|'N portâ ch'o s'avànse in sce Stràdda a-a Certôza (2) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - ciànta gràssa.jpg|Vâzo co-ina ciànta gràssa Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - bêo.jpg|O bêo ch'o chìnn-a zu pe-a Stràdda a-a Certôza Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - mêua (1).jpg|Vêgie mêue da-o moìn desmìsso (1) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - mêua (2).jpg|Vêgie mêue da-o moìn desmìsso (2) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - mêua (3).jpg|Vêgie mêue da-o moìn desmìsso (3) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - mêua (4).jpg|Vêgie mêue da-o moìn desmìsso (4) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - mêua (5).jpg|Vêgie mêue da-o moìn desmìsso (5) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - madonétta (1).jpg|'Na madonétta (1) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - madonétta (2).jpg|'Na madonétta (2) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - madonétta (3).jpg|'Na madonétta (3) Stràdda a-a Certôza (Moìn, Toiràn) - madonétta (4).jpg|'Na madonétta (4) </gallery> ==== Pónte di Murin ==== <gallery widths="150" heights="150"> Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - pilón (1).jpg|Pilón (1) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - pilón (2).jpg|Pilón (2) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - stràdda (1).jpg|A Stràdda a-a Certôza in sciô pónte (1) Pónte di Moìn (Moìn, Toiràn) - stràdda (2).jpg|A Stràdda a-a Certôza in sciô pónte (2) </gallery> == Giögrafîa == <gallery widths="150" heights="150"> Valón da Vàlle (Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (1).jpg|O Valón da Vàlle da-o Sâto do Lô (1) Valón da Vàlle (Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (2).jpg|O Valón da Vàlle da-o Sâto do Lô (2) </gallery> === Bæzu du Mercöiru === <gallery widths="150" heights="150"> Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-a Pónta do Ninìn (1).jpg|Vìsta da-a Pónta do Ninìn / Gîo do Vénto (1) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-a Pónta do Ninìn (2).jpg|Vìsta da-a Pónta do Ninìn / Gîo do Vénto (2) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-a Pónta do Ninìn (3).jpg|Vìsta da-a Pónta do Ninìn / Gîo do Vénto (3) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-o Gîo do Bardenèi (1).jpg|Vìsta da-o Gîo do Bardenèi (1) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-o Gîo do Bardenèi (2).jpg|Vìsta da-o Gîo do Bardenèi (2) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-o Gîo do Bardenèi (3).jpg|Vìsta da-o Gîo do Bardenèi (3) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (1).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô (1) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (2).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô (2) Bæzu du Mercöiru (Balestrìn-Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (3).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô (3) </gallery> === Mónte Aû === <gallery widths="150" heights="150"> Mónte Aû (Toiràn) - vìsta da Boisàn (1).jpg‎|Vìsta da-a Stràdda Sàn Pòulo de Boisàn (1) Mónte Aû (Toiràn) - vìsta da Boisàn (2).jpg‎|Vìsta da-a Stràdda Sàn Pòulo de Boisàn (2) Mónte Aû (Toiràn) - vìsta da Barestìn (1).jpg|Vìsta da Barestìn (1) Mónte Aû (Toiràn) - vìsta da Barestìn (2).jpg|Vìsta da Barestìn (2) </gallery> === Mónte de Sàn Pê === <gallery widths="150" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-o sentê pe Sàn Pê (1).jpg‎|Vìsta da-o sentê pe Sàn Pê (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-o sentê pe Sàn Pê (2).jpg‎|Vìsta da-o sentê pe Sàn Pê (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-a Bràia (1).jpg|Vìsta da-a Bràia (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-a Bràia (2).jpg|Vìsta da-a Bràia (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - schéuggi.jpg|Schéuggi Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-a Pónta do Ninìn (1).jpg|Vìsta da-a Pónta do Ninìn / Gîo do Vénto (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da-a Pónta do Ninìn (2).jpg|Vìsta da-a Pónta do Ninìn / Gîo do Vénto (2) </gallery> ;Panoràmmi da-o Mónte de Sàn Pê <gallery widths="150" heights="150"> Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da Pónta Alsabècchi.jpg|A Pónta Alsabècchi Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da Ròcca Barbêna.jpg|A Ròcca Barbêna Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da Ròcca Berlöria (1).jpg|A Ròcca Berlöria (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da Ròcca Berlöria (2).jpg|A Ròcca Berlöria (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta da Ròcca Ciàn di Proèi.jpg|A Ròcca Ciàn di Proèi Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta de Lêua e do Borghétto (1).jpg|Lêua e O Borghétto (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta de Lêua e do Borghétto (2).jpg|Lêua e O Borghétto (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta de Toiràn.jpg|Toiràn Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Mónte Aû.jpg|O Mónte Aû Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Mónte Lìn.jpg|O Mónte Lìn Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Mónte Raviné (1).jpg|O Mónte Raviné (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Mónte Raviné (2).jpg|O Mónte Raviné (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo de l'Àrpe.jpg|O Péuzzo de l'Àrpe Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Péuzzo Grànde.jpg|O Péuzzo Grànde Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Valón da Vàlle (1).jpg|O Valón da Vàlle (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Valón da Vàlle (2).jpg|O Valón da Vàlle (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Valón de Càrpe (1).jpg|O Valón de Càrpe (1) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Valón de Càrpe (2).jpg|O Valón de Càrpe (2) Mónte de Sàn Pê (Toiràn) - vìsta do Zôvo de Toiràn.jpg|O Zôvo de Toiràn </gallery> === Ròcca Berlöira === <gallery widths="150" heights="150"> Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta da-o stradón pe Sàn Pê (1).jpg|Vìsta da-o stradón pe Sàn Pê (1) Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta da-o stradón pe Sàn Pê (2).jpg|Vìsta da-o stradón pe Sàn Pê (2) Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (1).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô (1) Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô (2).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô (2) Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô co-a néive (1).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô co-a néive (1) Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta da-o Sâto do Lô co-a néive (2).jpg|Vìsta da-o Sâto do Lô co-a néive (2) </gallery> ;Roìnn-e da Tôre <gallery widths="150" heights="150"> Tôre de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta di rèsti da tôre di sécoli in sciâ pónta (1) Tôre de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta di rèsti da tôre di sécoli in sciâ pónta (2) Tôre de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta di rèsti da tôre di sécoli in sciâ pónta (3) Tôre de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta di rèsti da tôre di sécoli in sciâ pónta (4) Tôre de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta di rèsti da tôre di sécoli in sciâ pónta (5) Tôre de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta di rèsti da tôre di sécoli in sciâ pónta (6) </gallery> ;Castelâ di Lìguri Antîghi <gallery widths="150" heights="150"> Pròu de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (1).jpg|O pròu de sótta a-a Ròcca Berlöria, dónde gh'êa 'n castelâ di Lìguri Antîghi (1) Pròu de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (2).jpg|O pròu de sótta a-a Ròcca Berlöria, dónde gh'êa 'n castelâ di Lìguri Antîghi (2) Pròu de Ròcca Berlöria (Toiràn) - vìsta (3).jpg|O pròu de sótta a-a Ròcca Berlöria, dónde gh'êa 'n castelâ di Lìguri Antîghi (3) </gallery> === Zôvo de Toiràn === <gallery widths="150" heights="150"> Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - vìsta da mezogiórno (1).jpg|Vìsta da mezogiórno (1) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - vìsta da mezogiórno (2).jpg|Vìsta da mezogiórno (2) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - vìsta da tramontànn-a (1).jpg|Vìsta da tramontànn-a (1) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - vìsta da tramontànn-a (2).jpg|Vìsta da tramontànn-a (2) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - vìsta da-o sentê pò-u Mónte Càrmo (1).jpg|Vìsta da-o sentê pò-u Mónte Càrmo (1) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - vìsta da-o sentê pò-u Mónte Càrmo (2).jpg|Vìsta da-o sentê pò-u Mónte Càrmo (2) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - cartélli de sentê (1).jpg|Cartélli de sentê (1) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - cartélli de sentê (2).jpg|Cartélli de sentê (2) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - cartélli de sentê (3).jpg|Cartélli de sentê (3) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - cartélli de sentê (4).jpg|Cartélli de sentê (4) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - cartélli da fìn de tàppa de l'Âta Vîa di Mónti Lìguri (1).jpg|Cartélli da fìn de tàppa de l'Âta Vîa di Mónti Lìguri (1) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - cartélli da fìn de tàppa de l'Âta Vîa di Mónti Lìguri (2).jpg|Cartélli da fìn de tàppa de l'Âta Vîa di Mónti Lìguri (2) Zôvo de Toiràn (Bardinêo) - pâlo de l'Âta Vîa di Mónti Lìguri.jpg|Pâlo de l'Âta Vîa di Mónti Lìguri </gallery> === Burancu da Cruxe === <gallery widths="150" heights="150"> Burancu da Cruxe (Toiràn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Burancu da Cruxe (Toiràn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Burancu da Cruxe (Toiràn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Burancu da Cruxe (Toiràn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Burancu da Cruxe (Toiràn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Burancu da Cruxe (Toiràn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) </gallery> === Scciumæa Varatèlla === <gallery widths="150" heights="150"> Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-o pónte de Giaire (1).jpg|Vìsta da Scciumæa Varatèlla da-o pónte de Giaire (1) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-o pónte de Giaire (2).jpg|Vìsta da Scciumæa Varatèlla da-o pónte de Giaire (2) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-o pónte di Moìn (1).jpg|Vìsta da Scciumæa Varatèlla pigiâ da-o pónte di Murin (1) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-o pónte di Moìn (2).jpg|Vìsta da Scciumæa Varatèlla pigiâ da-o pónte di Murin (2) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-o pónte di Moìn (3).jpg|Vìsta da Scciumæa Varatèlla pigiâ da-o pónte di Murin (3) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-a Ciàssa Càrlo Tagiafîgo.jpg|Vìsta da-a Ciàssa Càrlo Tagiafîgo Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-a Stràdda Varatèlla (1).jpg|Vìsta da-a Stràdda Varatèlla (1) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-a Stràdda Varatèlla (2).jpg|Vìsta da-a Stràdda Varatèlla (2) Scciumæa Varatèlla (Toiràn) - vìsta da-o Làrgo 12 Agósto 1944.jpg|Vìsta da-o Làrgo 12 Agósto 1944 </gallery> === Riàn de Baresción === <gallery widths="150" heights="150"> Riàn de Baresción (Toiràn) - vìsta da-a Stràdda Provinciâle (1).jpg|Vìsta da-a Stràdda Provinciâle (1) Riàn de Baresción (Toiràn) - vìsta da-a Stràdda Provinciâle (2).jpg|Vìsta da-a Stràdda Provinciâle (2) Riàn de Baresción (Baresción, Toiràn) - vìsta da Stràdda Bandiàsse (1).jpg |Vìsta da Stràdda Bandiàsse (1) Riàn de Baresción (Baresción, Toiràn) - vìsta da Stràdda Bandiàsse (2).jpg |Vìsta da Stràdda Bandiàsse (2) Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-a paserèlla (1).jpg|Vìsta da-a paserèlla (1) Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-a paserèlla (2).jpg|Vìsta da-a paserèlla (2) Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-a paserèlla (3).jpg|Vìsta da-a paserèlla (3) Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-a Stràdda da Bràia (1).jpg|Vìsta da-a Stràdda da Bràia (1) Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-a Stràdda da Bràia (2).jpg|Vìsta da-a Stràdda da Bràia (2) Riàn de Baresción (Toiràn) - vìsta da-o Làrgo 12 Agósto 1944.jpg|Vìsta da-o Làrgo 12 Agósto 1944 Gónbo da Còlla (Bràia, Toiràn) - rêua (1).jpg|Rêua (1) Gónbo da Còlla (Bràia, Toiràn) - rêua (2).jpg|Rêua (2) Bêo in sciô Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta (1).jpg|Bêo (1) Bêo in sciô Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta (2).jpg|Bêo (3) Paserèlla in sciô Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-a Stràdda da Bràia.jpg|A paserèlla vìsta da-a Stràdda da Bràia Paserèlla in sciô Riàn de Baresción (Bràia, Toiràn) - vìsta da-o Làrgo 12 Agósto 1944.jpg|A paserèlla vìsta da-o Làrgo 12 Agósto 1944 </gallery> == Fæti == === Rievocaçión da batàggia de Lêua === <gallery widths="150" heights="150"> Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (1).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (1) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (2).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (2) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (3).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (3) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (4).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (4) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (5).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (5) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (6).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (6) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (7).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (7) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (8).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (8) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - acanpaménto (9).jpg|Vìsta de l'acanpaménto into Pàrco do Marchéize (9) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (1).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (1) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (2).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (2) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (3).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (3) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (4).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (4) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (5).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (5) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (6).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (6) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (7).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (7) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (8).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (8) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (9).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (9) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (10).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (10) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (11).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (11) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (12).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (12) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (13).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (13) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (14).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (14) Rievocaçión stòrica da batàggia de Lêua (Toiràn, 2023) - comemoraçión di cadûti (15).jpg|A comemoraçión di cadûti inta borgâ da Certôza (15) </gallery> h1qedqnuoxc5rpyc7304i0cydzqon67 0 30817 268855 266538 2026-04-06T20:32:01Z Arbenganese 12552 rev 268855 wikitext text/x-wiki {{Priéze}} {{Divisione amministrativa |Nome = Ransci |Tipo = [[fraçion geògrafica|frasiùn geugrafica]] |Nome ufficiale = |Panorama = Ransi (A Prìa)-Panuràmma e vista da gêxa da-a burgâ de Dransciü 01.jpg |Didascalia = <div align="center">Panuràmma da-u quartê de Dransciü</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 4 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savuna |Divisione amm grado 3 = A Prìa |Abitanti = 306 |Note abitanti = {{Çitta web|url=https://italia.indettaglio.it/ita/liguria/savona_pietraligure_ranzi.html|tìtolo=A frasiun de Ransci in-tu cumün da Prìa|léngoa=IT|vìxita=2023-08-08}} |Aggiornamento abitanti = 2011 |Nome abitanti = ranscìn, ransìn |Patrono = San Benardu de Chiaravalle |Festivo = 20 agustu }} '''Ransci''' (dîtu ascì ''Ransi''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbenga|léngoa=LIJ, IT|p=121|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]] ''Ranzi'') a l'è ina frasiùn du cumǜn da [[A Prìa|Prìa]], in-ta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savùna]], ch'a cunta 306 abitànti.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> Fin a-u [[1928]] u l'êa cumǜn pe sö cuntu. == Geugrafìa == [[File:Quartê de Dransciü (Ransi, A Prìa)-Panuràmma da-u ciassâ da gêxa.jpg|thumb|Dransciü, vistu da-u ciassâ da gêxa|230px|left]] A frasiùn a se tröva a mezza còsta, a-i pê du Ciapâ, cu-in territòiu strêtu e ch'u se lunga quêxi fin a-a simma du [[munte Carmu de Löa]] versu nord, mentre a meridiùn a segue a valle du riàn de Ransci. U versante de punénte u dâ sciü-u basìn du Ninbaltu e u fâ da spartiêgua tra e dùe valê u se tröva u Còlle Barbexin (427&nbsp;m) a munte de cà du paîze. A levante, invêxe, u l'è separòn da-u cumǜn de [[Giüstexine|Giüsténixe]] (e da-u basìn du Scaînciu) pe via da custêa du Ciapâ-Munte Cianuza (406&nbsp;m). Fra e dûe valê u se tröva u cuscì dîtu Passu du Santu, ch'u ghe sajéva ligâ a tradisiùn du pasàggiu de [[San Martìn de Tours|San Martìn]] sciǜ l'[[Ìsua Gainâa|ìzua Gainâa]]. U töccu d'in gîu a-a fuxe du Riàn de Ransci u l'è stêtu pe de lungu tacòn a-u paîze e u vegne dîtu apuntu Maîna de Ransci, u resta tra mezzu [[Löa]] e [[A Prìa]]. U riàn, ch'u nàsce a levante da zôna dîta du Cariâ, a vàlle da frasiùn, u canpa fina l'êgua d'in âtru turénte: l'Arxêa (o riàn Crözu), ch'u scûre a-u de sutta da burgâ de ''Casélle'', e a munte de sta chi u surca a zôna fra e Ciàzze Sécche (428&nbsp;m) e u Ciapâ.<ref>{{Çitta web|url=http://www.pianidibacino.ambienteinliguria.it/ReticoloIdrografico/tavole/245040_PietraLigure.pdf|tìtolo=Reticulu idrugraficu du cumün da Prìa}}</ref> A l'estrêmu punente u se tröva invêxe u Briccu di Sinque Èrbi (206&nbsp;m), a marcâ u cunfìn cun Löa. === E burghê === <gallery widths="150" heights="150" mode="packed"> File:Quartê de Dranzü (Ransi, A Prìa)-Tàrga in léngua lìgüre.jpg|Targa in léngua lìgüre du quartê de Dranzü File:Quartê de Caselle (Ransi, A Prìa)-Targa in léngua lìgüre.jpg|Targa in léngua lìgüre du quartê de ''Casélle'' File:Quartê de Dransciü (Ransi, A Prìa)-Targa in léngua lìgüre.jpg|Targa in léngua lìgüre du quartê de Dransciü </gallery> Trê e sun e burghê prinsipâli da villa: Dransciü, Dranzü e E ''Casélle''.<ref>{{Çitta web|url=http://www.ranzi.it/ranzi/|tìtolo=Ransci, a stoja}}</ref> * Dransciü: u l'è u quartê ciǜ âtu de tütta a villa, dund'a se tröva a capeletta de Sant'Antoniu da Paduva. * Dranzü: u l'è u quartê dund'a se tröva a capeletta da Santìscima Cuncesiùn, scituòn ciǜ in bàssu de quéllu de primma. * E ''Casélle'': a l'inbuccu du paîze rivandu da-a Prìa, üna de ciǜ antighe a vegnî mensönâ, chi a se tröva a gēxétta de Santa Lìbera. == Stòja == === Urìgine du numme === U numme ''Ransci'' segundu e ipôtezi avansê da-u prufesû [[Nino Lamboglia]], porieva avêghe in urìgine pre-rumana, êpuca dunde, cun tütta prubabilitê, u se ghe daxéva stu numme a in scitu bén ciǜ grossu du paîze d'ancö. Pödâse che a paòlla a l'agge cumme urìgine u termine latìn ''Antion'' (dapö ''Antium'' e, pe azùnta de prefissu, ''Rantium''), che però ciǜ tanti studiuzi i sun purtê a pensâ ch'u ne vegne d'in-te l'etê de mezzu.<ref name="numme">{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|p=56|capìtolo=Alle origini di Ranzi}}</ref> Poreiva, difêti, êssise evulüu da-a raìxe germanica ''Rand-'', che, zuntandughe u süfissu ''-so'', u furmiéva u termine ''Rand-so'', pö trasfurmòn in ''Ranso'' e dapö in-ta furma plürale rêza ''Ransci''<ref name="numme"/>, levòn che u prucessu de stabilizasiùn u u l'è pasòn fina pe di tupònimi ancùn latinizê, cumme ''Ranci''.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|p=16|capìtolo=I Castellari di Ranzi}}</ref> === Preistòja e êpuca preumana === Misciǜ in-tu quaddru de l'Ingaunia de Levante, u territòiu u mustra segni de frequentasiùn avanti di [[Popolo roman|rumèn]]. In-te sta primma fâze de stabilitê di insediaménti e l'êan bén tegnüe a mente e còlle, che e permetevan de stabilîse in-te 'na puzisiùn ch'a se puésse bén difende. Pe sta mutivasiùn a zôna tra mezzu [[Giüstexine|Giüsténixe]] e [[Tuiran|Tuiàn]] a l'êa bén bén frequentâ.<ref name="castellari''>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|p=17|capìtolo=I Castellari di Ranzi}}</ref> Pocu distante da-a villa u l'è u scitu da Rocca de Féne (ch'u resta sciü-u [[Còlla du Trabichettu|Trabichettu]], d'in faccia a-e burghê du paîze), frequentâ fra a fìn de l'[[Etæ do Brónzo|etê du Brùnzu]] e l'inprinsìpiu de quélla du fêru.<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchaeologicalProperty/0700309326|tìtolo=Rocca delle Fene-Monte Trabocchetto (insediamento fortificato)|editô=Ministêu di Bén cultürê|vìxita=2023-07-30|léngoa=IT}}</ref> De seguitu a stu periudu chi furme de limitâ ürbanizasiùn e se cuntìnuan a espànde, cun l'evulusiùn de tècniche agricule e di scàngi ecunomichi versu a sitê d'[[Arbenga]], capitâle da tribü di [[Ingauni|Lìgüri Ingàuni]]. L'urganizasiùn de zône intèrne a l'êa bazâ sciü-a custrusiùn d'ina séie de ''castelê'', scituê in puzisiùn duminànte. Fra i ezempi prinsipâli sparsi da Löa fin a [[Borṡi e Veressi|Veéssu]], quêxi a furmâ ina cadéna lungu a còsta, truvemmu quélli da Rocca de Féne e i cuscì dîti Castelê de Ransci. Sti vilàggi picìn, nu guêi da-a distante rispettu a-e strutüe furtifichê, i l'êan furmê da mudeste abitasiùi, che cun tütta prubabilitê se sumegiavan a-e cazélle che ancùn ancö e se trövan spanteghê d'in gîu a-u [[Munte Carmu de Löa|Carmu]], fêtu ch'u ne testimuniéva l'antighiscima tradisiùn.<ref name="castellari''/> A interpretâ quantu scrîtu da-u Cottalasso, u pâ che fra i séi paîzi dêti a-e sciàmme in-ta cunquista de l'Ingàunia de Levante, u ghe rientriéva fina Ransci.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Cottalasso|tìtolo=Saggio storico sull'antico ed attuale stato della città di Albenga compilato da Giuseppe Cottalasso avvocato|url=https://archive.org/details/bub_gb_kDUspsCq6BQC|ànno=1820|editô=Stamperia delle Piane|çitæ=Zena|léngoa=IT|p=159|capìtolo=CAPO IX. Di quanti Paesi fosse composto il Contado della Città d'Albenga, e come Essa, ne abbia acquistato il Dominio}}</ref> === Êpuca rumâna === [[File:Quartê de Caselle (Ransi, A Prìa)-Panuràmma.jpg|thumb|Vista de ''Casélle''|230px]] U cumensa cuscì u prucessu de rumanizasiùn da zôna, segnòn survatüttu da-a custrusiùn da ''[[Via Julia Augusta]]'' (incumensâ du [[13 a.C.]]), de mòddu da culegâ Rumma cu-e növe têre cunquistê. Ransci u se mustrava dunca in cuntinuasiùn cu-e cumǜnitê de [[Giüstexine|Giüsténixe]] e de [[Löa]], vistu ch'u gh'êa ina ''mansio'' a-i pé da Rocca de Fene. Ligâ a-u postu, dapö, a ''mansio'' du ''Pollupice'', scitu ch'u se identificheéva cu-a Giüsténixe d'ancö: nu bezögna però pensâ a st'insediamentu cumme ina realtê cunpatta. Vista a cunfurmasiùn da valâ du Scaînciu, strêta, tantu da êsse ciamâ ''Canùn'', u nu gh'è stêtu e cundisiui pe sustegnî in grande svilüppu ürban. A l'è ascì sta chi a mutivasiùn ch'a l'ha purtòn a l'espansciùn di növi sciti, cumme u Müàssu de Ransci, dund'i scâvi fra i [[Anni 1970|ànni '70]] e [[Anni 1990|'90]] i l'han fêtu sciurtî di bazaménti ch'i fan pensâ a de antìghe müagge. In-tu mêximu pòstu u l'è stêtu rinvegnüu pròpiu de tunbe rumane, dund'u l'è vegnüu föa de munêe de êpuca inperiâle e ascì in urna pe-e sénne. A cavallu fra [[XVIII secolo|Setteséntu]] e l'[[XIX secolo|Öttuséntu]], a-u Vicâiu, senpre d'in gîu a-u Müàssu, u l'è stêtu truvòn quattru framenti de marmu cu-e incixùi "{{Maioscolétto|d.m. ulpius, sacrum vriae, m.anae ncte x.iii, bili hus frt p.c.}}", insémme a in cunscisténte repertôiu de munêe de periudi despaéggi, da quéllu di giuliu-claudi fin a-a tarda etê inperiâle.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|p=28|capìtolo=La mansione romana di Pullopice}}</ref> === Etê de mezzu === Se in-te l'âtu mediuevu u se va aprövu a-i fêti da cumǜnitê de Giüsténixe, u l'è du [[1263]], chu gh'è 'na mensciùn véa e pròpia di castelê ranscìn, in-t'in scrîtu ligòn a l'investitüa, in-te [[Löa]], de Ubertu Doja. Pâ che in papê ciǜ antìgu ([[1212]]), fra l'âtru, u mensönava tantu u Müàssu quantu a burgâ de ''Casélle'', ma pe vegghe a furmasiùn de chè d'ancö u se dêve spētâ ancùn quarche séculu.<ref name="numme"/> Da l'inpiantu de burghê e sun cêe e urìgini medievâli, vistu ch'e se trövan in linea cun quélle ch'e l'êan e stradde a munte, foscia ancùn de primma, ch'e l'han pé da bun infruensòn a sö cunfurmasiùn. Du [[XIII secolo|seculu XIII]] u gh'è stêtu fina l'intrâ da cumǜnitê de Giüsténixe sutta a-u [[Marchesùn de Finô|Marchezòn du Finâ]], cun l'inpegnu cuntinuu de Enricu II Du Carettu, e cuscì u ghe finisce fina a villa de Ransci. U l'è in-te stu moddu chi che l'ecunumìa du postu a vansa, cu-in cangiaméntu in-te pruprietê agricule, pe-a ciǜ pàrte lighê a-i rammi da famìggia Rembado. U dumìniu di Du Carettu però u l'è scentòn in-te l'avrî du [[1448]], aprövu de lungu a-a fin du cuntrollu da cumǜnitê de Giüsténixe, cun l'uperasiùn guidâ da-u capitàn zenéze [[Peo Fregoso (1412-1459)|Peu Freguzu]].<ref>{{Çitta publicaçión|outô=|ànno=[[2018]]|méize=lûggio|tìtolo=Giustenice:Luglio Medievale 2018|editô=Circolo Culturale Jus Tenes|çitæ=Giustexine}}</ref> === Etê muderna === Da quantu cögîu da [[Aostin Giustignan|Agustìn Giüstinén]], in-ti sö anê da [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]] u se sa che du [[1530]] a villa a cuntava quaranta föghi. Tra e funte, du [[1540]], u batêximu in San Giuànni u Batìsta in-te Löa, d'in matéttu ''de Villa Ranzi'', tüttavia, l'üna cumme l'âtra dêta e saiévan vegnüe de doppu a-u primmu muméntu de agregasiùn ürbâna. Cun l'evulusiùn de tècniche argicule a se spande a cultivasiùn de l'oîvu, ch'a vegne de cuntu pe l'ecunumìa tantu de Giüsténixe quantu de Ransci. U l'è pròpiu stu fenomenu ch'u porta a l'espansciùn de chè fra u [[XVI secolo|Sinqueséntu]] e u [[XVII secolo|Seiséntu]], ch'u ghe da a cunfurmasiùn de ''villa'', in-tu sensu de insediamentu avèrtu, sensa müagge difenscìve. Insémme a sta côsa chi u se rìva ascì a 'n prugrescivu destacaméntu da-a matrixe de Giüsténixe, vistu che via via a sciòrte a guagnâ ina mazû indipendénsa. [[File:Quartê de Dranzü (Ransi, A Prìa)-Ciassa.jpg|thumb|Vista da ciàssa de Dranzü|230px]] U se riva dunca a-a dumanda de separasiùn pe-a furmasiùn du cumǜn da-a parte, fêtu ch'u passa pe mézzu de l'istitusiùn da Parocchia de San Benardu, destacâ da quélla de San Michê du [[1615]]. U truncaméntu u nu dev'êsse imaginòn cumme nettu fra e due cumǜnitê, ma cumme in prucessu ch'u l'è andêtu avanti in-ti anni e ch'u l'ha razuntu u sö màscimu cu-a dumanda e a mediasiùn di scindacatûi zenezi Gerolamo Serra e Gerolamo Invrea, ch'i l'han inviòn in papê a-i 18 zügnu du [[1676]] a-u Senâtu de Zena.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=93-104|capìtolo=Il comune}}</ref> A-i 21 de lüggiu de quell'annu i vegnan mandê i atti üfisiâli du destaccu, doppu tütti du incuntri pe fissâ tantu i cunfìn quantu u pagaméntu de tàsce e di puffi ciantê, ch'i se sun tegnüi fina cu-a mediasiùn du pudestê da Prìa. Cu-u Setteséntu a cumensa u fenomenu de migrasiùn di ranscìn versu a culònia ingléze de [[Gibiltæra|Gibiltêra]], vistu a furtüna ch'i l'axevan fêtu i primmi "pelegrìn", ch'i l'êan da famìggia di Rembado. I traffeghi di ranscìn a Gibiltêra i van a crésce e i früttan pe tüttu u [[XVII secolo|XVIII seculu]], cuncentrê in-tu quartê da Calata.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=131-135|capìtolo=L'emigrazione verso Gibilterra}}</ref> === Etê cuntenpuranea === Cu-a [[Rivoluçion françeize|Revulusiùn franséze]] u territòiu u vegne tucòn da-e cunseguénse da [[Bataggia de Löa|Batàggia de Löa]] ([[1795]]). In-tu specificu u se parla da batàggia de Ransci, scuntru militâre avegnüu du [[1798]], ch'u l'ha avüu cumme teâtru u Briccu di Sinque Èrbi, in-ta parte ciǜ a punente du cumǜn. L'epizodiu u l'ha vistu cunfruntâse in gruppu de vuluntari ranscìn fedêli a l'apena nasciüa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]] cun in cuntingente piemuntéze, cu-a vitôia di primmi.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=136-143|capìtolo=La battaglia di Ranzi}}</ref> A seguî u l'è capitòn l'anesciùn da [[Repùbrica de Zena|Repübbrica]] a l'Inperu Franséze ([[1805]]), che sutta a stu chi u mantegne u tìtulu de cumǜn, parte du cantun da Prìa e du Sircundàiu de Savuna, drentu au [[Dipartimentu de Muntenötte]]. De düâ a-u quantu cürta, l'esperiensa a se cunclüdde cu-u [[Congresso de Vienna|Cungressu de Vienna]] e a Restaurasiùn ([[1814]]-[[1815]]). A Lìgüria a vegne dunca purtâ sutta a-u cuntrollu piemuntéze, e cun lê Ransci a vegne parte da [[Pruvinsa d'Arbenga]]. Du mêximu periudu l'ecunumìa a razùnze in növu svilüppu, a-u ciǜ in-tu cumèrciǜ de l'öiu, che però u nu sciurtìva du tüttu a sudisfâ i bezögni de famigge ranscìne a parte sta côsa chi, a pupulasiùn a nu viveva in grandi dificultê ecunomiche, tantu che nu se verifican grandi epizòdi de migrasiùnversu e [[Americhe]]. Segundu e statistiche fransezi, difêti, i abitanti du cumǜn i l'êan 322, dêtu ch'u resta in linea a-e indagini de doppu (311 abitanti du [[1875]]). Se asciste dunca a l'aumentu de l'alevamentu versu a fin du seculu e a in grande fenomenu de alienasiùn di terén cumǜnâli, spanteghê d'in gîu a-a lucalitê de Funtanasse. Sti chi divizi in lòtti, sun stêti vendüi a-a ciǜ parte de famigge ranscìne, ch'e sfruteràn ben ben sti tòcchi fin a-u segundu doppu guèra, cumme testimuniòn ascì da-a presensa de 'na lunga série de cabànne. Pe fâ frunte a-e necesitê d'êgua tantu de fàsce quantu de l'abitòn, in-tu [[1926]] vegne custruìa ina cundòtta de sette chilòmetri ch'a sfrütta e surgenti du Zuvu, grassie a'n gruppu de cuntadìn ch'i se n'êan fêti càregu.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=148-157|capìtolo=Vicende contemporanee}}</ref> Di inissi du [[XX secolo|seculu XX]] i sun i travaggi du stradun Ransci-A Prìa, incumensê cun l'apaltu du 29 de dixenbre du [[1909]]. Cu-a guêra u cumǜn de Ransci u l'ha otegnüu a puscibilitê de döveâ di prexunêi da l'[[Ungherîa|Ungaîa]], da l'[[Austria|Àustria]], da-a [[Germania|Germània]] e nu sulu, cumme lavuratûi, e dunca l'òpera a s'è inandiâ. Inaugurâ du [[1919]], a-i 24 de zügnu, cumme rigordòn da 'na tàrga a-a memòia di prexunêi chi inpieghê, ün de sti chi, sèrbu, vittima d'ina mìna scciunfâ.<ref name="stradun">{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=157-163|capìtolo=La strada Ranzi-Pietra (U Stradun)}}</ref> [[File:Quartê de Dranzü (Ransi, A Prìa)-Cartéllu de Via Balzi 01.jpg|thumb|U cartéllu de Via Balzi, Dranzü|240px]] Ürtimu scindicu du cumǜn autònumu u l'è stêtu Bartolomeo Balzi, mentre, cu-u periudu fascìsta vegne numinòn u pudestê José Rembado, primma che a-i 25 de zenâ du [[1929]] u entrasse in vigûre u decrêtu emanòn in precedensa ([[1928]]), ch'u ne fissava a supresciùn e l'acurpamentu a quéllu da Prìa.<ref>{{Çitta web|url=https://www.normattiva.it/atto/caricaDettaglioAtto?atto.dataPubblicazioneGazzetta=1929-01-10&atto.codiceRedazionale=028U2979&atto.articolo.numero=0&atto.articolo.sottoArticolo=1&atto.articolo.sottoArticolo1=10&qId=c9c95e6a-29c2-4e2a-b2ff-c96f4a967a5c&tabID=0.6232694400653076&title=lbl.dettaglioAtto|tìtolo=Rêgiu decrêtu di 6 de dixenbre du 1928|vìxita=2023-10-20| léngoa=IT}}</ref> Se rinforsa dunca u Circulu Giovane Ranzi, ch'u l'existeva zà da-u [[1919]], fin a quande nu ven seròn da-u fascismu ([[1936]]), pe vegnî turna creòn du [[1946]], pigiandu cumme sêde a veggia cà cumǜna.<ref name="frasiun">{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=165-167|capìtolo=Ranzi frazione di Pietra Ligure}}</ref> Cu-a [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda guèra mundiâle]] u gh'è stêtu trê vittime ranscìne: Bertumê Rembado, capitàn da Maîna Italiâna, Giacumu Vignola e Giacumu Ruveta.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|p=168|capìtolo=I caduti delle due guerre mondiali}}</ref> Du [[1946]] l'ingressu in-ta Repübbrica Italiâna, de lungu sutta a-A Prìa, mentre a-u [[1970]] a remunta a custrusiùn de l'autustradda A10, ch'a l'è andêta a tucâ ina gran parte territòiu.<ref name="frasiun"/> == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Ransci}} == Ecunumìa == L'ecunumìa du paîze a l'è pe a ciǜ parte ligâ a l'agricultüa, cumme du rèstu u sücedde da séculi: zà in-ti tenpi passê ben cunusciüu u vìn chi fêtu, survatüttu u Nustralìn e u Vermentìn, curtivòn in-te fàsce terassê.<ref>{{Çitta web|url=https://trucioli.it/2021/12/23/ma-era-pietra-ligure-la-capitale-del-vermentino-di-lusso-e-la-strenna-natalizia-tre-libretti-giustenice-frazione-serrati-streghe-asine-somari/|tìtolo=Ma a l'êa a Prìa a capitâle du vermentìn|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref><ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giacomo Accame|tìtolo=Pietra Ligure com'era... (con album fotografico) Storia, dialetto, folclore, tradizione|ànno=1980|editô=Centro Storico Pietrese|çitæ=A Prìa|pp=15-16-17}}</ref> Âtru sustegnu quéllu dêtu da-a prudusiùn de l'öiu, vendüu in-te zône d'in gîu, cumme in-te Löa e a-A Prìa. == Posti de interesse == === Architetüe religiuze === <gallery widths="150" heights="150" mode="packed"> File:Capella de l'Imaculâ Cuncesiùn (Dranzü, Ransi, A Prìa) 02.jpg|Capella de l'Imaculâ Cuncesiùn File:Gêxa de San Benardu Abâte (Ransci, A Prìa)-Esternu.jpg|A gêxa paruchiâle File:Gêxa de San Benardu Abâte (Ransci, A Prìa)-Atôiu.jpg|L'Ātôiu da Madonna da Néve File:Capeletta de Santa Lìbera (E Casélle, Ransi, A Prìa)-Esternu.jpg|Capeletta de Santa Lìbera File:Capella de Sant'Antoniu (Dransciü, Ransi, A Prìa)-Esternu 01.jpg|Capeletta de Sant'Antôniu </gallery> * '''Gêxa de San Benardu Abâte''': sêde da parocchia da villa, ch'a se tröva a-a mitê fra e prinsipê burghê. Tiâ sciǜ d'in gîu a-u 1530 l'è stêta mensciunâ pe-a prìmma otta du [[1554]], pe via da cögîa de tàsce sciü-i parmuei da inviâ a Rumma.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=79-92|capìtolo=La parrocchia}}</ref> L'è invêxe du [[1582]] che se ha a vìxita apustolica du véscu arbenganéze Luca Fieschi, ch'u ne furnìsce in quaddru di travaggi ch'a gêxa gh'axeva bezögnu, mentre in-tu [[1585]] u Mons. Mascardi u ne dà ina meggiu descrisiùn de l'edifissiu. Erezüa a paruchiâle in-tu [[1615]], sutta a guìdda de Don Sasso, a l'è stêta dapö ristrutüâ. A faciâ l'è delimitâ da de finte culònne e a se mustra a capànna, diviza in urizuntâle da 'na curnixe. In-te l'urdine mazû se dröve in barcùn quadrilubòn. Se tratta de 'na strutüa cun sulu ina navâ de ciànta retangulâre, cu-u presbitéiu arsòn rispettu a l'âula. Chi se tröva l'atâ de marmu cuuròn surmuntòn da-u dipintu ch'u rafigüa u santu.<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/21051/Chiesa+di+San+Bernardo+Abate|tìtolo=A gêxa de San Benardu|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> * '''Ātôiu da Madònna da Néve''': a-u fiàncu da gêxa, l'è ascì cunusciüu cu-u numme de ātôiu di disciplinê, in quantu séde da lucâle cungréga. Pödâse ch'u ségge stêtu a-u prinsìpiu dedicòn a San Benardu, primma de l'edificasiùn da gêxa d'ancö, püe se nu ghe sun funti següe a testimuniâlu. In-ti ànni u l'è stêtu ugèttu de dimustrasiùi de devusiùn da parte di ranscìn, cun inpurtanti dunasiùi, cumme quélla du [[1731]] fêta da Bernardo De Vicenzi, che a l'ha inandiòn pe sö vuluntê a tradisiùnâle prucesciùn versu a capella de [[Giüstexine#Architetüe Religiûze|San Martìn (Giüsténixe)]].<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|p=84|capìtolo=La Parrocchia}}</ref> * '''Capella de l'Imaculâ Cuncesiùn''': a l'è a capélla du quartê de Dranzü, custruìa fra u [[1750]] e u [[1752]], pe vuluntê di frê Rembado, vista a prumessa fêta dürante in pelegrinàggiu a [[Romma|Rumma]]. L'edificasiùn da capélla a l'ha vistu a partecipasiùn vuluntaria de tütta a cumǜnitê ranscìna, mentre mestru de l'òpera u l'êa Antonio Giuseppe Fantoni. In-ti ànni de dòppu, a seguitu da bêga ligâ a-u còstu di travaggi, a famìggia Rembadu a l'ha utegnüu u giüspatrunòn, in cangiu de rende a pupulasiùnranscìna lìbera de döveâ a capella, versandu ascì in cuntribüu de duemìlla lìre a l'ànnu. A nasce dunca in-tu [[1770]] a Capelanìa Rembado, destinâ a mantegnì a sö funsiùn fin a-a supresciùn du cumǜn ([[1928]]).<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=124-129|capìtolo=La Cappellania Rembado}}</ref> * '''Capella de Santa Lìbera''': se tröva in-ta lucalitê de ''Casélle'', a l'è stêta fundâ in memôia da santa ch'a l'axeva fundòn in munastê di benedetìn a [[Commo|Còmmu]], ben atìvi in-tu territòiu da Giüsténixe medievâle. Pâ tüttavìa che a custrusiùn da gēxétta u segge stêtu influensòn nu tantu da sti chi, quantu da-u svilüppu rüstegu da burgâ, côsa ch'a l'ha purtòn a necesitê da prezensa d'in sentru religiuzu. A nu l'è ben cêa a dêta da sö fundasiùn, scicumme a vegne mensciunâ sulu du [[1701]]. Ingrandìa du [[1735]] e benedìa du [[1737]], a l'ha razuntu a furma atuâle, cun in âula squadrâ e u presbitériu arsòn rispettu a-u restu da pavimentasiùn. Surva a l'atâ truvemmu a stàtua da santa, mentre in-ta faciâ, surva a-a pòrte d'intrâ, in afrescu rizalente a-u 1890, òpera d'in sertu Ranise.<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/21042/Cappella+di+Santa+Liberata|tìtolo=A Capella de Santa Libera|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> * '''Capella de Sant'Antôniu da Paduva''': a l'è a capélla de Dransciü, nasciüa da-a dunasiùn de famìgge ranscìne emigrê a Gibiltêra e in Spàgna, fêta du [[1747]], restâ incunpiüa pe quêxi sent'anni, a l'è stêta benedìa e averta au cültu du [[1862]]. L'è ina capeletta a 'na sula navâ, da-a faciâ intunacâ che in-ta parte in sìmma a mustra ina curnìxe a lünétta, che drentu l'ha in ruzùn picìn. A-i làtti dui barcui devusiunâli e a curnixe dêta da de finte culònne.<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/21043/Cappella+di+Sant%27Antonio|tìtolo=A capella de Sant'Antôniu|léngoa=IT|vìxita=2023-02-12}}</ref> [[File:Capella de San Bastian (Ransi, A Prìa) 03.jpg|A Capella de San Bastiàn|thumb|A Capélla de San Bastiàn a-i Gàzzi|left]] * '''Capella de San Bastiàn''': a l'è in-ta lucalitê di Gàzzi, scituâ in sìmma a-a culîna ch'a porta u mêximu numme. De antìga fundasiùn, pödâse ch'a segge stêta edificâ dai muneghi benedetìn, ch'i vegnivan da l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|Abasia de San Pê in Varatèlla]] che chi i l'axevan ciantòn i sö oîvi. Ina resente canpàgna de scâvi a l'ha ripurtòn a-a lüxe e tràcce de müàgge de sustegnu ch'e e rezevan u sagròn da gêxa, datê di prìmmi séculi de l'etê de mézzu. Stu fêtu u testimònia cumme a gēxétta a ségge stêta u ciǜ antìgu sentru religiuzu de Ransci.<ref>{{Çitta lìbbro |outô=R.Rembado |tìtolo=La Villa di Ranzi e il suo territorio|ànno=1996|editô=Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Arbenga|léngoa= IT|pp=73-76|capìtolo=San Sebastiano}}</ref> A capella che veghemmu ancö a l'è de edificasiùn sinquesentesca, sciü-a bâze de quélla presedente, foscia a prutesiùn da-a pèste. Danegiâ da-u tarantantàn du 1878 a vén restaurà, cun l'inbucamentu de müàgge interne se perdan ascì i nicci ch'i i l'uspitavan e stàtue o i afreschi ascì de San Fabian. A strutüa che se vegghe aù a l'è de cunfurmasiùn squadrâ e a 'na sula navâ cuvèrta cun òtta a butte. U de föa u l'è caraterizòn da ina òtta ascì lê, ch'u se inèsta sciü-a faciâ e ch'u cuntegne i dui barcùi lateràli e, in simma a-a porte l'afrescu de San Bastian.<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/90599/Pietra+Ligure+%28SV%29+%7C+Cappella+di+San+Sebastiano|tìtolo=A Capella de San Bastiàn|léngoa=IT|vìxita=22023-08-12}}</ref> === Architetüe sivìli === [[File:Gunbu (Dranzü, Ransi, A Prìa)-Vista.jpg|thumb|U Gunbu de Dranzü|left]] * '''A veggia cà cumǜna''': sêde du Circulu "Giovane Ranzi", a se tröva in-ta ciàssa de derê a-a gêxa, cuncèssa in üzu da-u cumǜn da Prìa a partì da-u [[1946]]. * '''Gunbu du XV seculu''': a Dranzü u se tröva in ezempiu de antigu gunbu pe franze e oìve, restrutüròn du [[2003]] da-u Circulu Giovane Ranzi e vixitabile sciü prenutasiùn.<ref name=":0" /> == Cultüa == === Dialettu ranscìn === {{Véddi ascì|Dialéttu priéze|càngio variànte=U mêximu argumentu in detàggiu}}U dialettu parlòn in te quéstu paìze u fà parte du gruppu [[Lìgure céntro-òcidentâle|Ligüre de séntru-punénte]], scimile a-a parlâ [[Dialéttu priéze|priéze]] e dunca influensòn da-u lìgüre sentrâle. === Mòddi de dî === * ''Chi u nu sa travagiâ, ch'u vagghe a Ransci che u ghe mustriâ.'' * ''Quélli de Ransci, i sun quaranta e i se mangiévan 'na soma giànca; ma se u nu fusse pe i sö vixìn, i se mangiévan ascì u bastu e u curbìn.''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giacomo Accame|outô2=Giulia Petracco Sicardi|tìtolo=Dizionario pietrese|ànno=1981|editô=Centro Storico Pietrese|çitæ=Sànn-a|léngoa=LIJ, IT|p=13}}</ref> == Feste e fêe == * '''Festa de San Benardu''': a l'è a festa patrunâle da villa, ch'a se selebra d'in annu in annu a-i 20 d'agustu, cu-a tradisunâle méssa in-ta paruchiâle e a prucesciùn da cungrega di disciplinê.<ref>{{Çitta web|url=http://www.ranzi.it/ranzi/appuntamenti-a-ranzi/|tìtolo=Eventi a Ransci|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> In ucaxùn da cumemurasiùn di 850 ànni da-a mòrte du santu, du [[2003]], a l'è stêta fêta ina selebrasiùn speciâle, cu-a partecipasiùn fina de âtre cungréghe da zona e a prezensa di scindichi da [[Vaâ du Maémua]].<ref>{{Çitta web|url=http://www.ranzi.it/parco-giochi/festa-patronale-di-san-bernardo-abate/|tìtolo=A festa de San Benardu, 850eximu aniversâiu da-a morte du santu (2003)|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> * '''Festa da Madonna da Néve''': festa ch'a se tegne a-i prìmmi d'agustu, in-te l'ātôiu di disciplinê. * '''Festa de l'Imaculâ Cuncesiùn''': festa a Dranzü, pe-u Corpus Domini a se realizza l'insciuâ, cu-e cunpuzisiùi de sciùe che e van a decurâ e ciasse e e stradde du paìze, a st'ativitê u l'è culigòn u cunsursu "A Stélla de Ransci", cu-u prémiu a-a ciǜ bèlla.<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.ranzi.it/infiorata/la-stella-di-ranzi/|tìtolo=A stélla de Ransci|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> * '''Festa de Santa Lìbera''': in-ta ciàssa da burgâ de ''Casélle'', se tegne a festa da santa, a-a segunda dumenega de setenbre. * '''Festa de Sant'Antoniu''': festa a Dransciü, a-i [[13 zûgno|13 de zügnu]], cu-a messa in-ta capélla. * '''Festa de San Bastiàn''': se selebra quìnta dumenega doppu Pasqua, cu-a méssa in-ta gêxa di Gàzzi. * '''L'incantu''': manifestasiùn ch'a se tegne a-i Santi e a cunsciste in-ta vendita a l'àsta di prudòtti da têra (vìn, öiu, sücche, funzi...) da parte di paizèn riguruzamente in-tu dialéttu du pòstu, in frunte a-u sagròn da paruchiâle.<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2019/10/halloween-no-grazie-a-ranzi-si-festeggia-lincanto/|tìtolo=Halloween, nu gràssie, a Ransci u se festezza l'Incantu|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> * '''Sagra du Nustralìn''': Sàgra canpestre ch'a se tegne tütti i ànni sciü-a culìna da frasiùn, in-ta setemàna primma de mezz'agustu, dedicâ a-u vìn Nustralìn e urganizâ da-u Circulu "Giovane Ranzi".<ref>{{Çitta web|url=http://www.ranzi.it/sagra-del-nostralino/|tìtolo=Sagra du Nustralìn|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> * '''I birê de Offenburg''': A setemàna de doppu mezz'austu se tegne u binelàggiu fra A Prìa e a sitê de Offenburg (Germània), cun piàtti tipichi da tradisiùn de l'ün e de l'âtru paìze, a cüa du Circulu "Giovane Ranzi".<ref>{{Çitta web|url=http://www.ranzi.it/birranostralino/|tìtolo=I birê de Offenburg|léngoa=IT|vìxita=2023-08-12}}</ref> == Vie de cumǜnicasiùn == Ransci a l'è culegâ cu-a sêde du cumǜn cu-u Stradun (Via Ransci), che se ghe inestan e stradde a partì da-a Maîna de Ransci (Viale Riviera), da-a [[Stasiùn da Prìa|stasiùn feruviâria]] e da l'àrgine du Maémua (Via da Curnixe). Vixin a l'abitòn u se tröva fina u caséllu da Prìa sciü l'autustradda A10. Tradisiunalmente, invexe, e vie de cumǜnicasiùn e l'êan quàttru: de Cian Boscu (versu A Prìa), da Cà da Còsta (versu Löa), di Zuvi (versu [[Bardenèi|Bardenéi]]) e di Müàzi (versu Giüsténixe).<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Goffredo Casalis|tìtolo=Dizionario geografico-storico-statistico-commerciale degli stati di S. M. il re di Sardegna|url=https://books.google.it/books?id=MnIPAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false|ànno=1847|editô=Gaetano Maspero e G. Marzorati|çitæ=Turìn|léngoa=IT|pp=134-135|volùmme=Vol. 16}}</ref> == Nòtte == ;Nòtte a-u tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Fraçioìn da provìnsa de Sànn-a]] [[Categorîa:A Prìa]] 9qegxxim08ucoktw7ouztl41caid37w 2 32651 268846 268499 2026-04-06T12:24:49Z N.Longo 12052 + 268846 wikitext text/x-wiki == Giögrafîa == === Valâ de Barestìn === <gallery widths="150" heights="150"> Valâ do Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Valâ do Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) O Bórgo (Balestrìn) - vìsta d'inta Bandia Meżżæna (1).jpg|Vìsta do Bórgo d'inta ''Bandia Meżżæna'' (1) O Bórgo (Balestrìn) - vìsta d'inta Bandia Meżżæna (2).jpg|Vìsta do Bórgo d'inta ''Bandia Meżżæna'' (2) O Bórgo (Balestrìn) - vìsta d'inta Bandia Meżżæna (3).jpg|Vìsta do Bórgo d'inta ''Bandia Meżżæna'' (3) O Péuzzo e O Bórgo (Balestrìn) - vìsta d'inta Bandia Meżżæna.jpg|Vìsta do Péuzzo e do Bórgo d'inta ''Bandia Meżżæna'' </gallery> === L'Àrpe de Balestrìn === <gallery widths="150" heights="150"> Péuzzo de l'Àrpe (Balestrìn) - vìsta da setentrión (1).jpg|Vìsta da setentrión do Péuzzo de l'Àrpe (1) Péuzzo de l'Àrpe (Balestrìn) - vìsta da setentrión (2).jpg|Vìsta da setentrión do Péuzzo de l'Àrpe (2) </gallery> === Còlla de Balestrìn === <gallery widths="150" heights="150"> Còlla de Balestrìn - vìsta (1).jpg|Vìsta da-o sciànco inta valàdda do Varatèlla (1) Còlla de Balestrìn - vìsta (2).jpg|Vìsta da-o sciànco inta valàdda do Varatèlla (2) Còlla de Balestrìn - vìsta (3).jpg|Vìsta da-o sciànco inta valàdda do Varatèlla (3) Còlla de Balestrìn - vìsta (4).jpg|Vìsta da-o sciànco inta valàdda do Nêva (1) Còlla de Balestrìn - vìsta (5).jpg|Vìsta da-o sciànco inta valàdda do Nêva (2) Còlla de Balestrìn - vìsta (6).jpg|Vìsta da-a stràdda do santoâio (1) Còlla de Balestrìn - vìsta (7).jpg|Vìsta da-a stràdda do santoâio (2) Còlla de Balestrìn - cartéllo de Balestrìn.jpg|O cartéllo de Balestrìn Còlla de Balestrìn - cartéllo di sentê.jpg|Cartéllo di sentê in direçión do Ciàn di Proèi Còlla de Balestrìn - cartéllo do santoâio.jpg|Cartéllo do santoâio Còlla de Balestrìn - capelétta (1).jpg|A capelétta (1) Còlla de Balestrìn - capelétta (2).jpg|A capelétta (2) Còlla de Balestrìn - stràdda pe Ciàn di Proèi (1).jpg|Vìsta da stràdda pe Ciàn di Proèi (1) Còlla de Balestrìn - stràdda pe Ciàn di Proèi (2).jpg|Vìsta da stràdda pe Ciàn di Proèi (2) Còlla de Balestrìn - stràdda pò-u santoâio (1).jpg|Vìsta da stràdda pò-u santoâio (1) Còlla de Balestrìn - stràdda pò-u santoâio (2).jpg|Vìsta da stràdda pò-u santoâio (2) Còlla de Balestrìn - vìsta da Ròcca Grànde (1).jpg|Vìsta da Ròcca Grànde (1) Còlla de Balestrìn - vìsta da Ròcca Grànde (2).jpg|Vìsta da Ròcca Grànde (2) Còlla de Balestrìn - vìsta da Ròcca Grànde (3).jpg|Vìsta da Ròcca Grànde (3) Còlla de Barestìn - vìsta da Crôxe de Tornàssa (1).jpg|Vìsta da Crôxe de Tornàssa (1) Còlla de Barestìn - vìsta da Crôxe de Tornàssa (2).jpg|Vìsta da Crôxe de Tornàssa (2) </gallery> === ''Rian de l'Avenæ'' === <gallery widths="150" heights="150"> Rian de l'Avenæ (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Rian de l'Avenæ (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Rian de l'Avenæ (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Rian de l'Avenæ (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Rian de l'Avenæ (Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) </gallery> === ''Rian de Banche'' === <gallery widths="150" heights="150"> Rian de Banche (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Rian de Banche (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Rian de Banche (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Rian de Banche (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) </gallery> === ''Rian da Canæ'' === <gallery widths="150" heights="150"> Rian da Canæ (O Bórgo, Balestrìn) - cascâta (1).jpg|Vìsta de 'na cascâta (1) Rian da Canæ (O Bórgo, Balestrìn) - cascâta (2).jpg|Vìsta de 'na cascâta (2) Rian da Canæ (O Bórgo, Balestrìn) - pónte (1).jpg|Pónte in sciô riàn (1) Rian da Canæ (O Bórgo, Balestrìn) - pónte (2).jpg|Pónte in sciô riàn (2) Rian da Canæ (O Bórgo, Balestrìn) - pónte (3).jpg|Pónte in sciô riàn (3) Rian da Canæ (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta do riàn </gallery> === ''Rian de Caselle'' === <gallery widths="150" heights="150"> Localitæ Pezzin (Balestrìn) - pónte in sciô Rian de Caselle (1).jpg|Pónte in sciô ''Rian de Caselle'' (1) Localitæ Pezzin (Balestrìn) - pónte in sciô Rian de Caselle (2).jpg|Pónte in sciô ''Rian de Caselle'' (2) Localitæ Pezzin (Balestrìn) - pónte in sciô Rian de Caselle (3).jpg|Pónte in sciô ''Rian de Caselle'' (3) </gallery> === ''Rian du Duxen'' === <gallery widths="150" heights="150"> Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Rian du Duxen (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) </gallery> === ''Rian du Ponte'' === <gallery widths="150" heights="150"> Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in de la Utra (1).jpg|Vìsta in ''de la Utra'' (1) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in de la Utra (2).jpg|Vìsta in ''de la Utra'' (2) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (1).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (1) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (2).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (2) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (3).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (3) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (4).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (4) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (5).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (5) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (6).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (6) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta in Canteraina (7).jpg|Vìsta in ''Canteraina'' (7) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta inte Bandiazze (1).jpg|Vìsta inte ''Bandiazze'' (1) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vìsta inte Bandiazze (2).jpg|Vìsta inte ''Bandiazze'' (2) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vàsca in Canteraina (1).jpg|Rèsti da 'na vàsca in Canteraina (1) Riàn do Pónte (Balestrìn) - vàsca in Canteraina (2).jpg|Rèsti da 'na vàsca in Canteraina (2) </gallery> === ''Rian da Ramæ'' === <gallery widths="150" heights="150"> Rian da Ramæ (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Rian da Ramæ (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === ''Rian du Rocculongu'' === <gallery widths="150" heights="150"> Rian du Rocculongu (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Rian du Rocculongu (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === ''Tæna da Bösa'' === <gallery widths="150" heights="150"> Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (10).jpg|Vìsta (10) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (11).jpg|Vìsta (11) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (12).jpg|Vìsta (12) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (13).jpg|Vìsta (13) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (14).jpg|Vìsta (14) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (15).jpg|Vìsta (15) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta (16).jpg|Vìsta (16) Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta d'inta Costa da Müra.jpg|Vìsta d'inta Costa da Müra Tæna da Bösa (Balestrìn) - vìsta d'inta Bandia Meżżæna.jpg|Vìsta d'inta Bandia Meżżæna </gallery> == Architetûe == === A Fàbrica === <gallery widths="150" heights="150"> A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (10).jpg|Vìsta (10) A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - cortî.jpg|Vìsta do cortî A Fàbrica (O Bórgo, Balestrìn) - scrîta.jpg|Scrîta in sciô portâ </gallery> === Monuménto a-i Cadûti === <gallery widths="150" heights="150"> Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta do monuménto (1) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta do monuménto (2) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta do monuménto (3) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta do monuménto (4) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta do monuménto (5) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta do monuménto (6) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (7).jpg|Vìsta do monuménto (7) Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga (1).jpg|Tàrga da vixìn a-o monuménto pe-o Felice Panizza e o Giuseppe Rava Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga (2).jpg|Tàrga pe-a mìssa a nêuvo do monuménto Monuménto a-i Cadûti (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga a-o Francesco Ronco.jpg|Tàrga a-o generâle Francesco Ronco </gallery> === Monuménto a-i Arpìn === <gallery widths="150" heights="150"> Monuménto a-i Arpìn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta do monuménto (1) Monuménto a-i Arpìn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta do monuménto (2) </gallery> === Palàçio do Comùn === <gallery widths="150" heights="150"> Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Palàçio do Comùn (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) </gallery> === ''Funtæna da Colla'' === <gallery widths="150" heights="150"> Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - ciâve.jpg|Ina ciâve inta miâgia Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - mascherón.jpg|O mascherón Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga.jpg|Tàrga Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - tréuggio (1).jpg|O tréuggio da-arénte a-a fontànn-a (1) Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - tréuggio (2).jpg|O tréuggio da-arénte a-a fontànn-a (2) Fontànn-a da Còlla (O Bórgo, Balestrìn) - tréuggio (3).jpg|O tréuggio da-arénte a-a fontànn-a (3) </gallery> === ''Ponte de la Utra'' === <gallery widths="150" heights="150"> Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Ponte de la Utra (Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Ponte de la Utra (Balestrìn) - ciâve (1).jpg|Detàggio de 'na ciâve </gallery> === ''U Fussou'' === <gallery widths="150" heights="150"> U Fussou (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (1) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (2) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (3) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (4) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (5) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (6) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (7).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (7) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (8) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (9) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (10).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (10) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (11).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (11) U Fussou (Balestrìn) - vìsta (12).jpg|Vìsta de roìnn-e de ''U Fussou'' (12) U Fussou (Balestrìn) - bianêa.jpg|Vìsta de 'na bianêa U Fussou (Balestrìn) - cartéllo.jpg|Cartéllo de ''U Fussou'' Ranghetta (Balestrìn) - sméuggia.jpg|''Ranghetta'', sméuggia U Fussou (Balestrìn) - muatêa (1).jpg|Muatêa pe ''U Fussou'' (1) U Fussou (Balestrìn) - muatêa (2).jpg|Muatêa pe ''U Fussou'' (2) </gallery> === Gumbu de Canteraina === <gallery widths="150" heights="150"> Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta (3) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta (4) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (5).jpg|Vìsta (5) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (6).jpg|Vìsta (6) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (7).jpg|Vìsta (7) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (8).jpg|Vìsta (8) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (9).jpg|Vìsta (9) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (10).jpg|Vìsta (10) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - vìsta (11).jpg|Vìsta (11) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - bêo (1).jpg|Bêo do ''gumbu'' (1) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - bêo (2).jpg|Bêo do ''gumbu'' (2) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - bêo (3).jpg|Bêo do ''gumbu'' (3) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - cazìn (1).jpg|Cazìn in fàccia a-o ''gumbu'' (1) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - cazìn (2).jpg|Cazìn in fàccia a-o ''gumbu'' (2) Gumbu de Canteraina (Balestrìn) - cazìn (3).jpg|Cazìn in fàccia a-o ''gumbu'' (3) </gallery> == Stràdde == === Vîa Carpe === <gallery widths="150" heights="150"> Vîa Carpe (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga (1).jpg|Tàrga da vîa Vîa Carpe (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da vîa (1) Vîa Carpe (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da vîa (2) </gallery> === Vîa Casale === <gallery widths="150" heights="150"> Vîa Casale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da vîa (1) Vîa Casale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da vîa (2) </gallery> === Vîa Giacomo Matteotti === <gallery widths="150" heights="150"> Vîa Giacomo Matteotti (O Bórgo, Balestrìn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo da vîa Vîa Giacomo Matteotti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da vîa (1) Vîa Giacomo Matteotti (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da vîa (2) </gallery> === Vîa Adolfo Panizzi === <gallery widths="150" heights="150"> Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga (1).jpg|Tàrga a l'Adolfo Panizzi (1) Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga (2).jpg|Tàrga a l'Adolfo Panizzi (2) Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - tàrga (3).jpg|Tàrga a l'Adolfo Panizzi (3) Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da vîa (1) Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da vîa (2) Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta da vîa (3) Vîa Adolfo Panizzi (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta da vîa (4) </gallery> === Localitæ Pezzin === <gallery widths="150" heights="150"> Stràdda de Localitæ Pezzin (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da vîa </gallery> === Vîa Provinciale === <gallery widths="150" heights="150"> Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - cartéllo (1).jpg|Cartéllo da vîa Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta da vîa (1) Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta da vîa (2) Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (3).jpg|Vìsta da vîa (3) Vîa Provinciale (O Bórgo, Balestrìn) - vìsta (4).jpg|Vìsta da vîa (4) </gallery> === Vîa Toiràn === <gallery widths="150" heights="150"> Vîa Toiràn (Balestrìn) - cartéllo.jpg|Cartéllo Vîa Toiràn (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|Vìsta (1) Vîa Toiràn (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|Vìsta (2) Vîa Toiràn (Balestrìn) - fermâta de corêe.jpg|Fermâta de corêe </gallery> === ''Rizöi'' e sentê === <gallery widths="150" heights="150"> Rizöi inta Ramæ (Balestrìn) - vìsta (1).jpg|I Rizöi inta Ramæ (1) Rizöi inta Ramæ (Balestrìn) - vìsta (2).jpg|I Rizöi inta Ramæ (2) Rizöi inta Ramæ (Balestrìn) - vìsta (3).jpg|I Rizöi inta Ramæ (3) Costa da Müra (Balestrìn) - cartéllo di sentê.jpg|Cartéllo di sentê inta ''Costa da Müra'' Costa da Müra (Balestrìn) - sentê.jpg|Sentê inta ''Costa da Müra'' De la Utra (Balestrìn) - cartéllo.jpg|Cartéllo in ''De la Utra'' De la Utra (Balestrìn) - cartéllo di sentê (1).jpg|Cartéllo di sentê in ''De la Utra'' (1) De la Utra (Balestrìn) - cartéllo di sentê (2).jpg|Cartéllo di sentê in ''De la Utra'' (2) A Ramæ (Balestrìn) - cartéllo di sentê.jpg|Cartéllo di sentê inta ''Ramæ'' Ghirardin (Balestrìn) - cartéllo di sentê (1).jpg|Cartéllo di sentê into ''Ghirardin'' (1) Ghirardin (Balestrìn) - cartéllo di sentê (2).jpg|Cartéllo di sentê into ''Ghirardin'' (2) Tæna da Bösa (Balestrìn) - cartéllo di sentê.jpg|Cartéllo di sentê da-a ''Tæna da Bösa'' U Fussou (Balestrìn) - cartéllo di sentê.jpg|Cartéllo di sentê a ''U Fussou'' U Duxen (Balestrìn) - muatêa (1).jpg|O ''rizö'' into ''Duxen'' (1) U Duxen (Balestrìn) - muatêa (2).jpg|O ''rizö'' into ''Duxen'' (2) U Duxen (Balestrìn) - muatêa (3).jpg|O ''rizö'' into ''Duxen'' (3) </gallery> epewe96c9x6kzxyaiwxs0xb2us8jw5e