Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 1711 269050 269037 2026-04-14T18:50:46Z N.Longo 12052 269050 wikitext text/x-wiki {{Priéze}} {{Divisione amministrativa |Nome = Löa |Panorama = Mónte Màrmi (Boisàn) - vìsta de Lêua.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Löa da Marìn, [[Buinzan|Buisàn]]</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[Comun|cumǜn]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Savùna |Amministratore locale = Luca Lettieri |Partito = lista civica de centru-drîta "Per Loano" |Data elezione = 4-10-2021 |Data istituzione = 19-07-1309 <small>(attu de fundasiùn)</small> |Abitanti = 10733 |Note abitanti = [https://demo.istat.it/app/?a=2023&i=D7B Dêtu Istat] - Pupulasiùn residénte a-u 31 d'utùbre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-5-2022 |Sottodivisioni = [[Vèrsci|Vèrxi]]<ref name="statuto">{{Çitta web|url=https://loano-api.municipiumapp.it/s3/3618/allegati/statuto-2016-1.pdf|tìtolo=Statuto comunale|outô=Cumǜn de Löa|léngoa=IT|p=8|vìxita=2025-07-18}}</ref> |Divisioni confinanti = [[A Prìa]], [[Bardenèi|Bardenéi]], [[Buinzan|Buisàn]], [[Giüstexine|Giüsténixe]], [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghéttu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1337 |Nome abitanti = De Löa<br />Becùi et al. ([[Blazón popolâre|surv.]]) |Patrono = [[San Gioâne Batista|San Giuànni u Batista]] |Festivo = [[24 zûgno|24 de zügnu]] |Mappa = Map of comune of Loano (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puzisiùn du cumǜn de Löa in-ta pruvinsa de Savùna }} '''Löa'''{{#tag:ref|Scrîtu ascì ''Loèa'' (a-a mainêa de l'Enrico Cavalli<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 84}}</ref>), ''Lœa'' o ''Leua'', ''Leua'' o ''Loeua'' in [[Dialettu arbenganese|arbenganéze]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Angelo Gastaldi|tìtolo=De tüttu in po'|ànno=1996|editô=Edizioni del Delfino Moro|çitæ=Arbénga|léngoa=LIJ, IT|p=120|capìtolo=Nummi de sittè, paisi e lucalitè}}</ref>, ''Löa'' [[Dialéttu priéze|a-a Prìa]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.yumpu.com/it/document/read/15981718/|tìtolo=Dizionario di Pietra Ligure|outô=Cumǜn da Prìa|léngoa=LIJ, IT|p=43}}</ref>, in [[Dialettu ar̂ascìn|arascìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|tìtolo=Nuovo Dizionario alassino|ànno=2001|editô=Associazione Vecchia Alassio|çitæ=Aràsce|léngoa=LIJ, IT|p=120}}</ref>, [[Dialéttu finarìn|finarìn]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Luigi Alonzo Bixio|tìtolo=Dizionario delle parlate finalesi|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/MIL0573075|ànno=2000|editô=Centro Storico del Finale|çitæ=Finâ|léngoa=LIJ, IT|p=152}}</ref>, ''Lêua'' in [[Lengoa zeneize|zenéze]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giovanni Casaccia|tìtolo=Dizionario Genovese-Italiano|url=https://books.google.com/books?id=lKReD4Ao2oYC&pg=PA861|ediçión=2|ànno=1876|editô=Gaetano Schenone|çitæ=Zéna|léngoa=LIJ, IT|p=861}}</ref>, ''Löia'' in bardenòllu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Hugo Plomteux|outô2=Giacomo Bocca|tìtolo=Osiglia e Alta Val Bormida. Inchieste dialettali: Vocabolario del dialetto di Osiglia|ànno=2023|editô=Comune di Osiglia|çitæ=Uzeja|léngoa=LIJ, IT|p=541|capìtolo=IV. Indice italiano-dialetto}}</ref>, ''Lōēa'' o ''Lœa'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeascu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengiu|léngoa=LIJ, IT}}</ref>|group="n."}} (''Loano'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è in [[Comun|cumǜn]] [[Liguria|ligüre]] de 10.758 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> in-ta [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savùna]], dund'u l'è u sèstu pe pupulasiùn. Cumǜn da [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punénte]], Löa u se spande pe-a valâ du sö [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]], da-a simma du [[Munte Carmu (Prearpi Ligüri)|Carmu]] fina a-a riva du mâ, dund'u g'ha de centru. U gh'è ascì ina frasiùn, [[Vèrsci|Vèrxi]], ch'a l'ha fêtu cumǜn pe sö cuntu fina du [[1878]]. Traversòn in antìgu da-a ''[[Via Julia Augusta]]'', da-u [[1263]] stu territòiu u l'è stêtu guernòn da-a famìggia di [[Döia (famiggia)|Doja]], ch'a n'ha fêtu ina [[Cuntêa de Löa|cuntêa]] e che, du [[1309]], a g'ha fundòn a cuntrâ ciǜ inpurtante, quélla d[[A Maîna (Löa)|a Maîna]]. I Doja i l'han tegnǜa fina du [[1737]], quàndu a cuntêa a l'è pasâ a-i [[Savöia (famìggia)|Savoia]]; dapö, du [[1795]], u se gh'è cunbatǜu ina [[Bataja de Löa|gran batàggia]] de [[Goære napoliòniche|guêre napuleoniche]]. Nâtu cumme paîze de canpagna e de artexén, da-u [[XVIII secolo|Setteséntu]] u se gh'è furmòn tante cunpagnìe de navegasiùn, tra-e ciǜ inpurtanti da Ligüria, mentre, da-u [[XX secolo|Növeséntu]], Löa a l'ha cumensòn a vegnî in scitu da vilezzu, cumm'u l'è ancùn a-a giurnâ d'ancö<ref>{{Çitta web|url=https://www.sapere.it/enciclopedia/Loano.html|tìtolo=Loano|léngoa=IT|vìxita=2025-11-28}}</ref>. == Geugrafîa == === Territòiu === U territòiu du cumǜn de Löa, scituòn in-ta [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punénte]], u g'ha ina ciànta a triangulu lunghìu vèrsu l'entrutêra, dund'u và aprövu a tüttu u percursu du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]], pe rivâ fina a-a simma du [[Munte Carmu (Prearpi Ligüri)|Munte Carmu]] (1.389&nbsp;m). Vèrsu levante, dund'u gh'è u cunfìn cu-u cumǜn d[[a Prìa]], e têre de Löa i muntan fina a mezza riva manca da valâ, cu-a parte ciǜ èrta ch'a l'è pe cuntra da Prìa, fina a quand'u se chîna a-e [[Munte Ciazze Secche|Ciàzze Secche]] (428&nbsp;m), cu-i tèrmi ch'i ghe passan pe-a simma. De de lì u cunfìn u chîna vèrsu u mâ pasandu pe-i [[Briccu di Sinquèrbi|Sinquèrbi]] (206&nbsp;m), cun tüttu u bacìn du [[riàn de Berbene]] ch'u ghe finisce drentu e e têre de Vignasse ch'i marcan i tèrmi cu-a Prìa. I cunfìn cun [[Buinzan|Buisàn]] i passan turna ciǜ bassi da custêa ch'a lîga u Carmu cu-u [[Munte Raviné|Raviné]] (1.061&nbsp;m), pe vegnî in zü da [[Munte Marmi|Marìn]] (303&nbsp;m). Ciǜ da bassu, u cunfìn u vegne cu-u cumǜn du Burghéttu d'in-te Furnâxe, pe andâ dunque aprövu a-u [[Riàn Cazasse|riàn da Fìn]] fin'a-u mâ e cunprende in-te Löa tütta a còsta di Gazzi<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il territorio di Loano'', p. 10}}</ref>. === Frasiùi e cuntrê === ;A Maîna [[Immaggine:Loano-centro storico1.jpg|sinistra|miniatura|Burgu Drentu, vista de Ciàssa Rocca]] A Maîna (''A Màina'' in-te Löa) a l'è a burgâ ciǜ grande du paîze, fundâ a-i 19 de lüggiu du [[1309]] pe vuluntê du [[Cuntea de Löa|scignû de Löa]], u [[Raffu Doja|Ràffu Doja]], cu-e primme 71 famìgge ch'i gh'êan vegnǜe a stâ. D'ancö u quartê u l'è cunscideròn cumme u centru du cumǜn, tantu ch'u se ghe tröva a gêxa de San Giuànni u Batìsta e u Palàssiu du Cumǜn, antìga rexidensa di cunti Doja<ref name=":0" />. A Maîna a l'è spartìa a sö otta in-ti dùi quartê du Burgu Drentu e du Burgu de Föa, ciamê cuscì pe-a sö puzisiùn rispèttu a-u gîu de müàgge. U Burgu Drentu u l'è a parte ciǜ antìga da Maîna e u ne vegne drîtu da-a fundasiùn du [[XIV secolo|Trexéntu]], seròn in-te müàgge a sìnque lati ch'i g'han dêtu a sö ciànta caraterìstica; u Burgu de Föa u l'è invêxe custruìu lungu u carùggiu ch'u mena a punénte du Burgu Drentu, dund'u s'è furmòn tra-a segunda mitê du [[XVII secolo|Seiséntu]] e a primma du [[XVIII secolo|Setteséntu]]<ref name=":0" />. ;U Castéllu U Castéllu (scrîtu ascì ''U Kastéllu'', ''Borgo Castello'' in italiàn) u l'è a burgâ ciǜ antìga de Löa, scituâ a munte da Maîna, a-i pé du castéllu ch'u g'ha dêtu u numme. U Castéllu u l'è stêtu fundòn de prubabile tra-i seculi [[X secolo|X]] e [[XI secolo|XI]], pe-a vuluntê di [[Diocexi de Arbenga e Impeia|véschi d'Arbenga]] de cuntrulâ sta pursiùn du sö territòiu, ma cu-a fundasiùn da Maîna u l'ha finìu pe pèrde de inpurtansa in favû du paîze in riva a-u mâ<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 43}}</ref>. A diferensa da Maîna, u Castéllu u g'ha a strutǜa tipica di paîzi ligüri, tütta serâ e traversâ da carugétti strêti ch'i partan da-a ciasétta a-u sö centru. In simma a-a burgâ u se tröva u castéllu di Doja, fêtu a növu du [[XVI secolo|Sìnque]]-[[XVII secolo|Seiséntu]] pe vuluntê du [[Zane Andria Doia|Giuànni Andrîa Doja]], ch'u g'ha cuscì dêtu in'àia ciǜ de villa cu-a gran lobbia vaciâ sciü-u mâ<ref>{{Çitta web|url=https://www.touringclub.it/destinazioni/loano/vedere/137211-borgo-castello|tìtolo=Borgo Castello|outô=Touring Club Italiano|léngoa=IT|vìxita=2025-07-18}}</ref>. ;Vèrxi [[Immaggine:Loano, frazione Verzi.jpg|sinistra|miniatura|Vista de Vèrxi da-u semitéiu]] [[Vèrsci|Vèrxi]] (''Vèrsci'' o ''Vérsci'' in-tu sö parlâ, ''Verzi'' in italiàn) a l'è ricunusciüa cumme l'ünica frasiùn de Löa<ref name="statuto" />, a se tröva in-te l'âta valâ du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]] (''U Fisòn''), ciǜ a munte du centru du cumǜn. U paîze, misciu a-i pé du [[Munte Carmu (Prearpi Ligüri)|Munte Carmu]], u se cunpûne a sö otta de burghê de Burgaìn, da Gêxa e de l'Ìzua (''da Bassu'' e ''d'Otu''), ciǜ quélla abandunâ di Quàrxe (''Cuàrsce'')<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.comune.loano.sv.it/it/page/101008|tìtolo=Il Territorio|outô=Cumǜn de Löa|léngoa=IT|vìxita=2025-07-18}}</ref>. In antìgu, u paîze u l'êa spartìu da-u Fusòn tra-e cumünitê de [[Giüstexine|Giüsténixe]] e de [[Tuiran|Tuiàn]], pe vegnî dunque in cumǜn pe sö cuntu da-u [[XVII secolo|Seiséntu]] fina du [[1878]], cu-u numme de ''Verzi - Giustenice'' e dapö de ''Verzi - Pietra'', pe pasâ a-a fìn sutt'a quéllu de Löa<ref>{{Çitta web|url=https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=31887|tìtolo=Comune di Verzi Pietra|outô=Sistema Informativo Unificato per le Soprintendenze Archivistiche|léngoa=IT|vìxita=2025-07-18}}</ref>. ;Cuntrê * I Masòcchi (scrîtu ascì ''I Masòki'', ''Mazzocchi'' in italiàn): i sun ina burgâ de canpagna, mensönâ fina du [[XVI secolo|Sinqueséntu]], che de prubabile a piggia u numme da üna de famìgge ch'i ghe stavan. In-te sta ''villa'' u [[Aostin Giustignan|Giustiniàn]] u ghe registra chinze föghi in-ti sö anâli, cu-i ommi di Masòcchi ch'i l'han cultivòn de lungu i sciti in-te sta parte da valâ du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]]<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 91}}</ref><ref name=":1">{{Çitta|Arecco, 1984|''Il territorio di Loano'', p. 8}}</ref>. * I Meixèi (scrîtu ascì ''I Meyxèy'', ''Meceti'' in italiàn): âtra burgâ de canpagna, i se trövan ciǜ a munte di Masòcchi e i piggian foscia u numme da-a ciànta da [[méixa]] o che dunque da de famìgge du postu o ancùn da-a paòlla "[[maxê]]"<ref name=":1" /><ref>{{Çitta|Arecco, 2013|pp. 92-93}}</ref>. === Cunfìn === U cumǜn de Löa u g'ha di cunfìn cun quéllu d[[a Prìa]] a levante, cun [[Bardenèi|Bardenéi]] e [[Giüstexine|Giüstéxine]] a settentriùn, cun [[Buinzan|Buisàn]] a punénte, e cu-[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghéttu]] a meridiùn<ref name="statuto" />. == Stoja == === Urìgine du numme === A mensiùn ciǜ antìga de Löa a se tröva in-ta cuscì dîta ''[[Crunaca de San Peru|Crunaca de San Péu]]'', dunde, in-ta dunasiùn fêta du [[775]] da-u [[Carlomagno|Carlu Magnu]] a l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abasîa de San Péu in Vaâtèlla]], u l'è mensönòn u scitu "''qui Louenis vocatur''". Da-a furma pe ''Lovenis'' a se riva du [[1076]] a ''Lodanum'', scibén che stu papê u segge cunscideròn in fâsu, cumme turna du [[1171]]. Dapö, u se tröva ''Loinis'' du [[1212]], ''Lodanis'' du [[1212]]-[[1213|13]], ''Loenis'' du [[1214]], ''Loganum'' du [[1257]], ''Lodani'' du [[1263]]-[[1283|83]], cun de âtre mensiùi de doppu de ste furme o fina cumme ''Lovanum'', ''Lovanus'', ''Lodoanus'', ''Lodanus'', ''Logdano'' e, tra-e menu latîne, ''L'Ovo'', ''Loan'', ''Loam'', ''Luano'' e ''Loano'', ch'i cumensan zà du [[XIV secolo|Trexéntu]]<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|pp. 84-85}}</ref>. U numme de Löa u ne vegne de prubabile, pe-a sö terminasiùn in ''-anus'', da in antìgu ''fundus'' rumàn che, pe cuntu du [[Nino Lamboglia]], u saiéva da ligâ a-a ''[[gens Lollia]]'', de dunde u se parliéva du ''fundus *Lollianus''. De de lì, u tupònimu u saiéva pasòn a ''*Loeyàn'', pe vegnî dunque ''*Loeàn'' cu-a cazǜa da semivucâle, furma ch'a l'ha portòn tantu a-i nummi, a-a latîna, in ''Lodanum'', ''Lovanum'' e ''Loganum'', che a-u ''Loano'' d'ancö. Dapö, in-tu [[Lengoa ligure|ligüre]] u gh'è stêtu ancùn u mesciâse de l'acéntu a ''Loeua'', Löa, cu-a cazǜa de l'ǜrtima léttia cumm'u l'è capitòn, prezenpiu, pe [[Möa]]. De âtre pruposte i véggan pe cuntru l'urìgine du numme in-ta paòlla ''lovea'', döveâ in-tu sensu de "scitu, terén", da ligâse a l'antìga destinasiùn de ste têre<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|pp. 85-86}}</ref>, o ancùn da in ''ovanum'', ch'u ne vegniéva da l'&#8203;''ovum'' mustròn ascì sciü-u stemma du cumǜn<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Origini del nome di Loano'', pp. XXIII-XXIV}}</ref>. === Preistoja e antighitê === Pe-i trêti du sö territòiu, in-tu cumǜn de Löa u nu s'è trövòn guêi de testimunianse da-a preistoja cumme, pe cuntru, u l'è stêtu in-ti paîzi vixìn, scibén ch'u l'è stêtu de segǜu interesòn da-a prezensa de l'ommu fina da alantùa<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La preistoria nelle grotte dei dintorni'', p. 15}}</ref>. A tütte e mainêe, cun di scavi di [[Anni 1990|anni '90]], in-ta regiùn du Castelâ u l'è stêtu trövòn in [[Castelà (furtificasiùn)|vilaggiu]] di [[Liguri Antighi|Ligüri antìghi]] cun de strutǜe de l'[[Etæ do Brónzo|Etê du Brunzu]] e de tunbe ch'i rivan fina a l'[[Etæ do Ràmmo|Etê du Rammu]]<ref name=":4">{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Archeologici/decreti/070415.pdf|tìtolo=LOANO (SV), Località Castellari|dæta=14 marsu 2011|léngoa=IT|vìxita=2025-09-18}}</ref>. Dapö, da-i tenpi da duminasiùn rumana i sun cunusciüi bén d'âtri rèsti trövê in-tu territòiu de Löa che, da-a sö custrusiùn ösciǜa l'[[Aogusto|Augüstu]], u l'êa traversòn da-a ''[[Via Julia Augusta]]''. Chì, sta vìa a l'êa dutâ de dùi punti, l'ün sciü-u riàn di Gazzi, [[U Puntettu (Löa)|u Puntettu]], d'ancö interòn, e l'âtru ch'u traversava u [[Riàn Cazasse|riàn da Fìn]] dunde se pö ancùn végghelu, [[u Puntassu]]. De ciǜ, u gh'è di rèsti d'alantùa in-te regiùi de Barche, lighê a ina müàggia, e de Ovivétte, mentre de rōbe de st'etê i sun stête descrövîe ascì da âtre parte, tantu in-te Löa che a-u de föa. A tütte e mainêe a testimuniansa ciǜ inpurtante de l'etê rumana a l'è u gran muzaicu descrövîu in-ti Carugétti Òrbi du [[1912]] (ma mensönòn zà du [[XVII secolo|Seiséntu]]), d'ancö cunservòn in-tu [[Palàssiu Doja (Löa)|Palàssiu Doja]], ch'u duveva trövâse in-te ina [[Villa rustica|villa de canpagna]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il periodo romano'', pp. 20-22}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''1.2 Reperti archeologici lasciati dai romani'', pp. 7-9}}</ref>. === Etê de mezzu === [[Immaggine:Löa - A Màina (sec. XIV).svg|miniatura|A Maîna de Löa du [[XIV secolo|Trexéntu]], nu guêi doppu da sö fundasiùn<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.2 L'urbanizzazione del 1300'', p. 15}}</ref>. U se ghe tröva:<br />1 - [[Cêve de Santa Maria e San Giuànni (Löa)|Cêve de San Giuànni]]<br />2 - [[Cà di Richê (Löa)|Cà di Richê]]<br />3 - [[Ātòju da San Giuànni u Batìsta (Löa)|Gêxa de San Giuànni de Benedetîne]]<br />4 - Ciàssa Grande, d'ancö Ciàssa Rocca, cu-u pussu cìvicu<br />5 - Ciàssa du Pussu in-ti Carugétti Orbi]] Cu-a fìn de l'[[Impêo Roman|inperu]] e u pasàggiu de têre ligüri a-i [[Régno ostrogöto|ostrugoti]] e dunque a-i [[Inpêro bizantìn|bizantìn]] e a-i [[Régno longobàrdo|lungubàrdi]], u nu gh'è de testimunianse ch'i tanzen u territòiu de Löa. A tütte e mainêe, ste têre i l'han prestu repigiòn d'inpurtansa, vegnindu a sêde d'ina [[Cêve de Santa Maria e San Giuànni (Löa)|cêve dedicâ a Santa Maria e San Giuànni]], fundâ du [[VI secolo|seculu VI]]-[[VII secolo|VII]] e mensönâ in-ta dunasiùn de [[Carlomagno|Carlu Magnu]] a l'[[Abasia de San Pêru in Varatella|abasîa de San Péu in Vaâtèlla]] du [[775]]. Sta gêxa, miscia da-e parte du Burgu Drentu d'ancö, a l'è segnu ch'u gh'êa asè de pupulasiùn d'avéghene de bezögnu, sensa però ch'u se sacce dund'i l'êan e chè. De segǜu quarche cà a se trövava vixìn a-a cêve, ma u ghe ne duvéva esse ascì pe-e canpagne<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.1 La preurbanizzazione medievale'', p. 11}}</ref>; de ciǜ, a tradisiùn du postu a l'ö che de quélli tenpi scǜi e génti i fussan scurìe d'in-ta ciana a-u Pözu, vèrsu [[Santuàiu de San Dagnàn (Löa)|San Dagnàn]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il periodo romano'', p. 22; ''Loano sotto il dominio dei benedettini e dei vescovi albenganesi'', p. 23}}</ref>, dund'u se sajéva trövâ ''Lodanum super podium'' se nu a-u Castellu<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 116}}</ref><ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Capo I. Suoi primordii ed origine'', pp. 15-16}}</ref>. In-ti tenpi de doppu, cu-a ruina murâle de l'abasîa, e sö têre i sun tachê e destachê ciǜ otte da-a mensa da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi d'Arbenga]] e, cuscì, u véscu u cumensa a fâse rözu pe sti sciti mentre, in gîu a-u [[XI secolo|Mille]], vixìn a-a cêve u gh'è fundòn in [[Munastê de benedetîne (Löa)|munastê de mùnighe benedetîne]]. A-u mêximu urdine religiùzu a sajéva da ligâ ascì a fundasiùn, a-a fuxe du rian de Berbene e vixìn a-u "Purtixö", in ospìssiu dedicòn a-a Madonna da Neve, vegnǜu dapö [[Capélla da Madonna du Luèttu (Löa)|a Madunétta]]. U munastê de benedîte, ligòn a l'abasîa de San Péu, pe-a decadensa di sö custümmi u l'è stêtu a-a fìn seròn du [[1257]], pe mezzu d'ina bulla du [[Pappa Sciandru IV]], cu-e sö prupietê ch'i sun pasê a-u [[Convénto de Sànta Catænn-a (Zêna)|Clarisse de Santa Cateîna de Zéna]]. E têre de Löa e e génti ch'i ghe stavan i l'êan cuscì spartìe tra ciǜ auturitê: quélli sciü-u Pözu e in-ta regiùn tra-u riàn de Carette e [[U Fusòn (Löa)|U Fusòn]] i l'êan i ciǜ liberi, misci insémme in-t'ina cumünitê cun di sö cunsuli, dapö i gh'êan quélli ch'i stavan in gîu a-a cêve, sensa d'urganizasiùn a cumünitê e lighê a-u munastê de benedetîne de San Giuanni, e ancùn i ''homines de Gazio'' e i ''homines Monasterii'', ch'i l'êan sèrvi o manenti du munastê de San Péu in Vaâtèlla, scibén che in-ti Gazzi i nu mancassen zà di sciti de padrùi privê<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Loano sotto il dominio dei benedettini e dei vescovi albenganesi'', pp. 25-27}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.1 La preurbanizzazione medievale'', p. 12}}</ref><ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Capo I. Suoi primordii ed origine'', pp. 13-14; ''Capo II. Avvenimenti dei secoli XII e XIII'', pp. 21-24}}</ref>. In-tu cursu du [[XIII secolo|Duxéntu]] a scituasiùn a l'è però cangiâ du bèllu cu-u muntâ d'in növu scignû: pe méggiu guernâ e sö têre e fâle méggiu rende, a-i 17 de zenâ du [[1263]] u véscu [[Lanfrancu Denegru]] u dà l'investitǜa da sö parte de Löa, quélla a punénte du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]], a l'[[Obertu Doja]], ch'u l'êa u scignû ascì de [[Sanremu|Sanremmu]] e de [[Dussaiga|Dusêgua]] e ch'u l'è cuscì vegnǜu u primmu [[Cuntêa de Löa|cunte de Löa]]. A tütte e mainêe u Doja u l'ha prestu cumensòn a catâ de têre ascì a punénte du Fusòn, cunpurtanduse da scignû de quélli sciti. U véscu u l'ha dunque drovìu in debà cuntr'a-u Doja ma, cu-a sentensa du [[1266]] de l'arbitru [[Nicolò Lanfrancu]], guernatû d'Arbenga, a l'è dêta raxùn a-u vasallu, cu-e têre de Löa ch'i rivan cuscì a punénte fina a-u rian da Fìn, cumme a-a giurnâ d'ancö. Stu fèudu, de ciǜ, scibén ch'u l'êa pasòn a in scignû zenéze u nu faxéva pe ninte parte de têre da [[Repùbrica de Zena|Repüblica]], ma in qualitê de cuncesiùn du véscu u l'êa cunscideròn cumme in [[Féodo inperiâle|fèudu inperiâle]], cun pina suvranitê du Doja<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I primi Doria. Loano è ceduta ai Doria'', pp. 28-32}}</ref><ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Capo II. Avvenimenti dei secoli XII e XIII'', pp. 24-28}}</ref>. De doppu de l'Obertu, a-i primmi du [[XIV secolo|Trexéntu]], u fèudu de Löa u l'è dunque pasòn a-u sö fìggiu [[Curâdu Doja|Curâdu]] e dapö a-u nêu [[Raffu Doja|Raffu]]. U nêu, in-tu detàggiu, u l'è stêtu du bèllu inpurtante in-ta stoja de Löa, firmandu ina [[Cunvensiùn fra Raffu Doja e i ommi du Pözu|cunvensiùn cun 71 padrùi de cà du Pözu]] a-i 19 de lüggiu du [[1309]]. Cun stu papê u Raffu u g'ha prumìsciu che, s'i l'avessan fêtu San Martìn da vixìn a-a cêve tenpu de dùi anni, i l'aviévan risevǜu de badda in quaddru de têra de 12 passi pe fiancu, in ortu e da cāsïna pe fabricâse a cà, ciǜ che sbasciâghe e tàsce. A sta vuluntê du Doja a curispunde dunque a fundasiùn da Maîna, cu-ina cumünitê che du rèstu a cunservava i sö antìghi diritti e statǜi, raprezentâ da dùi Cunsuli e da in Cunséggiu de duzze menbri, dund'i se sun prestu ünìi ascì di ommi di Gazzi e du Munastê<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I primi Doria. Si abbandona Loano sul Poggio'', p. 33}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.1 La preurbanizzazione medievale'', pp. 12-13}}</ref>. De quélli tenpi, u paîze u se spandéva grossu moddu a-u cö du Burgu Drentu, in-tu mezzu tra-a cêve, ch'a duvéva trövâse in curispundensa de l'[[Ātòju da Madonna du Ruzàiu (Löa)|ātòju di Türchìn]], e a gêxa de San Giuànni de Benedetîne, che foscia a l'êa dunde ancö u se tröva l'[[Ātòju da San Giuànni u Batìsta (Löa)|ātòju di Giànchi]]. Pe-a tradisiùn, e primme chè da Maîna i sun stête quélle tra-u Carùggiu du Fusòn (''Via Renato Boragine'') e a Ciàssa Grande, d'ancö Ciàssa Rocca, dund'a se tröva ancùn a [[Cà di Richê]], du [[1310]]. Dapö, u paîze u l'è cresciǜu vèrsu punénte lungu u Carùggiu Drîtu (''Via Cavour'') e vèrsu munte pe-u Carùggiu de San Zane che, rivòn fina da-a gêxa, u l'êa seròn da 'na porte<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.2 L'urbanizzazione del 1300'', pp. 15-16}}</ref><ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Capo III. Signoria dei Doria in Loano. Forma di governo'', pp. 33-35}}</ref>. Föa da Maîna, da-i tenpi du Raffu ascì u burgu du Castéllu u l'è cresciǜu, svilüpanduse a-i pé da rexidensa d'alantùa di Doja e vegnindu seròn, de prubabile, in-t'in gîu de müàgge cun trê porte e de tûri<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I primi Doria. Il Castello'', pp. 35-36}}</ref>. De mentre che u fèudu u se svilüpava, u l'è stêtu interesòn da-i fêti e da-i remésci ch'i l'han tucòn i [[Döia (famiggia)|Doja]] de quélli tenpi, vegnindu tacòn a-a Repüblica cu-a bandìa ch'a l'ha curpìu a famìggia du [[1342]], p'esse dêtu indarê pasòn tréi anni. Du [[1401]], tenpu du cunte [[Durìn Doja]], Löa a patisce u broccu e u saccu du capitàn [[Filippino Cavassola]], ch'u l'êa a-u servìssiu du [[Cumün d'Arbenga|Cumǜn d'Arbenga]], pe mantegnî i sö surdàtti e a despêtu di mille fiurìn de guàsti, a-a fìn d'in debà du [[1403]] u s'è diciaròn che Arbenga a nu gh'avesse da cunpensâ Löa, dêtu che u Cavassola u l'axéva agìu pe sö cuntu<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I primi Doria. I primi Doria in declino'', pp. 36-37}}</ref>. Cu-u muntâ da pupulasiùn, a l'è stêta custruìa ina növa gêxa, dedicâ de lungu a San Giuànni, cunsacrâ a-i 14 de mazzu du [[1458]] e fêta in-tu scitu de l'ātòju di Giànchi, che dapö u n'ha repigiòn ina parte de müàgge<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I primi Doria. La consacrazione della chiesa parrocchiale'', p. 38}}</ref>. === Etê mudèrna === Tra-a fìn du [[XV secolo|Quattruséntu]] e u [[XVI secolo|Sinqueséntu]] u paîze u l'è cresciǜu ancùn a munte da "Cuntrâ Mêstra", a furmâ e a parte di Carugétti Orbi tra ''Via Bernardo Richeri'' e ''Via del Monte'', mentre ciǜ luntàn, a punénte, i se trövan de primme custrusiùi, cumme l'ospeâ. Sti tenpi i sun marchê ascì da-a chéta di [[Döia (famiggia)|Doja]], cu-u [[Curâdu III Doja|Curâdu III]] che, pe-i puffi ch'u gh'axéva ciantòn, du [[1505]] u l'ha vendǜu u fèudu pe 30.000 scüi a-u [[Gian Loigi Gottardo Fiesco|Gian Luigi Fiescu u Véggiu]]. A despêtu de di ricursi, st'attu u l'è cunfermòn e cuscì, a-i 5 de lüggiu, i raprezentanti de Löa i züan fedeltê a-u növu scignû e du [[1507]] u l'è fêtu l'attu definitìvu de cesiùn. A növa duminasiùn a nu l'ha portòn guêi de cangiamenti in-ta [[Cuntêa de Löa|cuntêa]], cu-i növi scignûi ch'i nu ghe stavan guêi e che, a tütte e mainêe, i l'axévan cunfermòn i statǜi de primma; a-i primmi du Sinqueséntu u véscu [[Aostin Giustignan|Oustìn Giustiniàn]] u registra 265 famìgge in-tu territòiu de Löa, pe pocu ciǜ de mille persùne in-te tüttu. Du [[1508]] u fèudu u l'è dunque pasòn a-u [[Scipión Fiésco|Scipiùn]] e a-u [[Sinibàrdo Fiésco|Sinibardu Fiescu]], pe vegnî dapö du Sinibardu sulu, cu-u Scipiùn ch'u s'êa pigiòn [[Lavagna]], tegnindulu fina a-a sö mòrte du [[1528]], quand'u l'è pasòn indivizu a-i figgi<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.3 L'urbanizzazione quattro-cinquecentesca'', p. 19}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Loano in possesso dei Fieschi'', pp. 39-41}}</ref>. [[Immaggine:Gêxa de Sant'Agostìn e Sànta Rìtta (Lêua) - tàrga (1).jpg|sinistra|miniatura|A targa sciü-a faciâ de [[Cunventu de Sant'Oustìn e Santa Rìtta (Löa)|Sant'Oustìn]] ch'a rigorda l'interventu du [[Gianandrîa Doja]] e da mugê, [[Zenobia Du Carettu]].]] Löa a l'è dunque restâ sutt'a-i [[Fiésco (famìggia)|Fieschi]] ancùn fina du [[1547]], quàndu cu-a [[Conzûa di Fiéschi|cunzǜa falìa]] du [[Gian Loigi Fiesco|Gian Luigi]] a famìggia a l'ha persu tütte e sö rôbe, cunpresu u fèudu de Löa che, pasòn ina cürta ocupasiùn du [[Stâto de Milàn|guernatû spagnollu de Milàn]], u l'è finìu a l'[[Dria Doia|Andrîa Doja]] insémme a-e âtre têre di Fieschi. Pasòn ina dēxéna d'anni, cumme i âtri fèudi du Doja Löa a passa du [[1560]] a-u [[Pagàn Döia|Pagàn]], sensa che però nisciǜn di dùi u se interèsse guêi a-a cuntêa<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Loano in possesso dei Fieschi'', p. 41; ''I secondi Doria. Andrea Doria conte di Loano'', pp. 42-45}}</ref>. L'ünicu travàggiu inandiòn de quélli tenpi, u l'è stêtu a custrusiùn de müàgge de diféza, fête survatüttu u cuntrastâ u perìculu di piratti türchi e finìe gràssie a l'interventu du növu scignû, u [[Gianandrîa Doja]], scibén ch'i sajàn de lungu de prupietê da cumünitê. A-a fìn de sti travàggi, u Gianandrîa u l'ha cumisciunòn a l'architettu [[Giuànni Punsellu]] a sö növa rexidensa in-te Löa, u [[Palàssu Doja (Löa)|Palàssu Doja]], inandiòn du [[1578]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.3 L'urbanizzazione quattro-cinquecentesca'', pp. 20-22}}</ref>. Dapö u l'ha fêtu ciantâ a levante du palàssiu i cuscì dîti Giardìn du Prìnsipe, mentre u l'ha misciu man ascì a-a [[Castéllu di Doja (Löa)|véggia rexidensa]] a-u Castéllu. A partî da-u cunventu picìn de Santa Maria de Mizeicòrdie, fundòn du [[1578]] pe-i [[Órdine di mìnimi|fratti minimi]] e da-u [[1582]] a-i [[Órdine de Sant'Agostìn|fratti de San'Oustìn]], tra-u [[1588]] e u [[1604]] u l'è tiòn sciǜ u gran [[Cunventu de Sant'Oustìn e Santa Rìtta (Löa)|cunventu de Sant'Oustìn e Santa Rìtta]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Le opere pubbliche di Giovanni Andrea'', pp. 49-51}}</ref>. De sti tenpi u Doja u l'ha misciu ascì man a l'urganizasiùn da cuntêa, cu-a pruclamasiùn di [[Statǜi de Löa du 1602|Statǜi du 1602]] ch'i l'êan ciǜ strêti de quélli antìghi da cumünitê<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Gli statuti del 1602'', pp. 52-55}}</ref>. De quéllu annu, pocu primma da sö mòrte du [[1606]], u cunte u l'ha cumandòn l'inprinsìpiu di travàggi pe in âtru cunventu, [[Cunventu de Munte Carmèllu|Munte Carmèllu]], finìu da-u sö fìggiu [[Andrîa I Doja|Andrîa]] du [[1608]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Le opere pubbliche di Giovanni Andrea'', pp. 50-51; ''I secondi Doria. Andrea II e Giovanna Colonna'', pp. 56-58}}</ref>. In-tu cursu de stu seculu u Burgu Drentu u l'ha cuntinuòn a crésce a-u postu di spàssi ancùn tegnǜi a orti, survatüttu da-e parte di Carugétti Orbi, cu-a cà ch'a sêra d'ancö Ciàssa Palèstru da punénte ch'a l'êa vegnǜa a sêde da sécca de Löa<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.3 L'urbanizzazione quattro-cinquecentesca'', pp. 23-24}}</ref>. A l'inprinsìpiu du [[XVII secolo|Seiséntu]] sciǜ sta ciàssa u l'è custruìu u Palàssu du Cumandante e in palàssu pe-u [[Carlu I Doja Du Carettu|Carlu I]], fìggiu du Gianandrîa e [[Ducâto de Tùrsci|dücca de Türsci]], tantu che sta ciàssa a l'êa dîta "du Dücca". A punénte da sécca u Gianandrîa u l'ha cumisciunòn ascì ina fîa de chè da mette a pixùn, mentre a se svilüppa pe sö cuntu a fîa de chè a punénte du Palàssu du Cumandante e e primme du Burgu de Föa<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.4 L'urbanizzazione secentesca'', pp. 27-28}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Andrea II e Giovanna Colonna'', p. 58}}</ref>. A-i tenpi tra-u Gianandrîa e l'Andrîa I a remunta ancùn a custrusiùn du cuscì dîtu "béu du Prìnsipe", ch'u portava l'êgua a muìn e gunbi du scignû e pö a-e funtane pübliche e privê du fèudu<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Andrea II e Giovanna Colonna'', pp. 58-59}}</ref>. A-a mòrte de l'Andrîa I a regensa a l'è pasâ a-a mugê, [[Giuànna Colonna]], ch'a l'ha dêtu i Capìtuli a-u Munte de Pietê, ma a-a sö mòrte du [[1620]] u fìggiu [[Pagàn Giò Andrîa Doja|Pagàn Giò Andrîa]] u gh'axéva sulu trez'anni. In-ta [[Goæra Savöia-Zêna do 1625|guêra tra-i Savoia e Zéna du 1625]] u fèudu a l'è ocüpòn da-i piemuntézi, ch'i ne sun scurìi a-i 16 de zügnu; i Capìtuli da pâxe i sajàn stanpê du [[1634]] pròpiu in-te Löa. Finìu u vöu de putere cu-u muntâ du Pagàn cumme Andrîa II, u sö guèrnu e, dapö, a regensa da mugê [[Maria Polissena Landi]] i sun stêti ancùn in muméntu de inpurtanti travàggi püblici: du [[1633]] a l'è inandiâ a [[Gêxa de San Giuànni u Batìsta (Löa)|gêxa növa de San Giuànni]], cunsacrâ du [[1638]], mentre i cumensan i travàggi pe in cunventu di Capüsìn, ch'u sajà finìu a-i tenpi de l'[[Andrîa III Doja|Andrîa III]] e, a-a sö mòrte, da regente [[Viulante Lumelìn]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Andrea II e Giovanna Colonna'', pp. 67-70}}</ref>. De sti tenpi, cu-i ürtimi Doja a pasâ ancùn du tenpu in-te Löa, u se rigorda a custrusiùn de l'[[Ātòju da Madonna du Ruzàiu (Löa)|ātòju di Türchìn]] sciü-e ruine da gêxa véggia, finìu du [[1661]], e de cumme, du [[1657]], u paîze u fusse scanpòn a-a pèste ch'a l'axéva curpìu a [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punénte]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Andrea III e la reggenza di Violante Lomellini'', pp. 71-72}}</ref>. Dapö, u lungu guèrnu du [[Gianandrîa III Doja|Gianandrîa III]] u l'è stêtu in muméntu de svilüppu pe-u fèudu, cun növe ativitê e fàbbriche regulê da sìnque "Urdini" du [[1685]], scibén che u cunte u nu l'agge tostu mâi vixitòn Löa. Du [[1691]] u s'è custruìu u [[Punte du Nicciu (Löa)|punte du Nicciu]] sciü-[[U Fusòn (Löa)|u Fusòn]] e, de lungu de quélli anni, u s'è misciu man ascì a [[Santuàiu di Santi Cosma e Dagnàn (Löa)|San Dagnàn]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Giovanni Andrea III e la reggenza di Violante Lomellini'', pp. 77-81}}</ref>. [[Immaggine:Pianta del territorio di Loano feudo di S.A.S. il Prencipe Doria.jpg|miniatura|''Pianta del territorio di Loano feudo di S.A.S. il Prencipe Doria'', mappa de l'inprinsìpiu du [[XVIII secolo|Setteséntu]]]] Du [[1737]], a-a mòrte tantu du Gianandrîa III che du sö fìggiu Andrîa, u fèudu u l'è pasòn ascì de fêtu a-i [[Savöia (famìggia)|Savoia]], ch'i n'axévan pigiòn a suvranitê a-i 18 de dixenbre du [[1736]]. A tütte e mainêe i növi scignûi i l'han dêtu cunfèrma du fèudu a-i Doja, ch'i sun andêti avanti a numinâ di cumisâi pe guernâlu. Sti-lì i sun vegnǜi ancùn ciǜ liberi da quàndu, du [[1761]], u [[Giò Andrîa IV Doja|Giò Andrîa IV]] u l'axéva fêtu San Martìn da [[Zena|Zéna]] a [[Romma|Rumma]], mentre i Savoia i l'axévan portòn in-te Löa ina guarnixùn cu-in sö Cumandante de Ciàssa<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''L'annessione di Loano al Regno di Sardegna'', p. 89}}</ref>. Cun l'andâ aprövu a-e pulitiche di Savoia, Löa a l'è dunque interesâ da-a [[Goæra de sucescion aostriaca|guêra de sucesiùn austriaca]]: a sö guarnixùn, izulâ, a l'è prestu scurìa a [[Garesce]] insémme a-e génti de ciǜ cuntu e a l'aministrasiùn, mentre u fèudu u l'è pigiòn du [[1745]] da-i spagnolli du marcheize de Castellar. A pezantiscima ocupasiùn spagnolla, cun 40.000 surdàtti ch'i ghe sun stêti fina a-a fìn de l'annu e, in parte, ancùn a-a mitê du [[1746]], a l'ha fêtu pagâ dàssiu pe bén 30.000 franchi, cun saccu de têre e de chè. Turnòn a-a fìn de stu annu a-i Savoia, di növi pruvedimenti ciǜ strêti pe-i feudatâi i l'han spunciòn u Doja a firmâ de cunvensiùi cu-a cumünitê pe gestî l'üzu e e tàsce sciü-i gunbi e i muìn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''L'annessione di Loano al Regno di Sardegna'', pp. 90-91}}</ref>. Du [[1770]], cu-a pruclamasiùn de Regie Custitusiùi Generâli, in-te Löa cumme in-ti âtri fèudi inperiâli i l'intran in vigû a réu e léggi du [[Regno de Sardegna|regnu de Sardegna]], ch'i l'han portòn a strenze diritti e puteri tantu di cunti che cumünitê, cu-a gestiùn da giüstissia, rispetivamente, penâle e civìle ch'a l'è cuscì pasâ a l'aministrasiùn du regnu. Cun st'attu chì e u vegnî menu di diritti feudâli u riva dunque a-a sö fìn u duminiu di Doja sciǜ Löa, tegnǜu a l'ürtimu da-u [[Zorzu Andrîa Doja|Zorzu Andrîa]], cunte cumme Andrîa VI. A tütte e mainêe, de quélli tenpi u gh'è stêtu ascì in sèrtu svilüppu pe-u paîze, cu-a sö növa funsiùn de portu pe-u regnu, survatüttu pe-a sâ, che d'in-te Löa a l'êa camalâ a bastu fina a [[Sêva]]. A dannu di Doja, da-u [[1785]] e tàsce du regnu i sun careghê ascì sciü-i bêni feudâli, che da-u [[1797]] i vegniàn du tüttu paéggi a quélli civìli, mentre du [[1780]] a prupietê de müàgge a l'êa pasâ da-a cumünitê a-u regnu<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Dalla cessazione del feudo alla battaglia di Loano'', pp. 93-97}}</ref>. Cun l'inprinsìpiu du [[XVIII secolo|Setteséntu]] u crésce da Maîna u vegne ciǜ cuntegnǜu, blucòn pe-a primma parte du seculu da-e regule sciü-e custrusiùi ösciǜe da-i Doja. A tütte e mainêe, pasòn quarch'annu u muntâ di cumèrci e a fìn de sti regulamenti i l'han portòn a paéggi interventi in-te chè du Burgu Drentu, isê fìn a-u tersu ciàn survatüttu lungu u Carùggiu du Fusòn e a Cuntrâ Mêstra, tantu che da-u [[1700]] a-u [[1756]] quélle a cadastru i muntan squêxi du dùggiu, tostu tütte in survaelevasiùn. A partî da-u [[1730]] u se cumensa a lastregâ a risö i carùggi du Burgu Drentu e, tra-i âtri travàggi püblici, i se rigordan ancùn a Cà du Capìtulu, palàssu da cumünitê da-u [[1758]], a porte du Relöiu du [[1774]] e a fundasiùn du semitéiu sciü-a vìa di Masòcchi du [[1797]], ciǜ che di travàggi a-e custrusiùi ch'u gh'êa zà<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.5 L'espansione settecentesca'', pp. 33-36}}</ref>. === Etê cuntenpuranea === [[Immaggine:Battle of Loano.jpg|miniatura|Quaddru de l'[[Hippolyte Bellangé]] dedicòn a-a batàggia de Löa.|250x250px|sinistra]] L'inprinsipiu de l'etê cuntenpuranea u l'è stêtu pe Löa in âtru muméntu de gran crizi, cun l'invaxùn da [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punénte]] da parte de armê rivulusiunàie fransêzi che, dapö ch'i gh'axevan tiòn cuntru cun di canùi da-e Ovivétte, du [[1794]] i l'han pigiòn u paîze. U cuntrollu de Löa u l'è però turnòn a-i austru-piemuntêzi cumme che i fransêzi, a-i 9 de lǜggiu du [[1795]], i se sun retiê lungu a cuscì dîta "lìnea du Burghéttu", a-u de là da [[Scciumêa Varatella|Vâatèlla]]. L'ataccu finâle di fransêzi, pasòn a-a stoja cumme a [[Bataja de Löa|batàggia de Löa]], u l'è stêtu a-i 23 de nuvénbre de quéllu annu e, cu-a sö vitôia, Löa a finisce sutt'a-u cuntrollu da Fransa, ch'a g'ha lasciòn ina guarnixùn a Munte Carmèllu e in-ti ātòj. A-i tenpi da [[canpagna d'Egittu]] u l'è ristabilìu u guèrnu di Savoia ma, scurìi sti-lì in [[Sardegna]] a-a fìn du [[1798]], Löa a l'ha dumandòn du [[1799]] l'anesiùn a-a [[Repùbrica Lìgure|Repüblica Ligüre]], dund'a l'è fêta capitâle de cantùn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il periodo napoleonico'', p. 99}}</ref>. Du [[1805]], insémme a-u rèstu da Ligüria, Löa a l'è finìa in-tu [[Prìmmo Inpêro françéize|Primmu Inperu fransêze]], dund'a l'è stêta cunprêza in-tu [[Dipartimentu de Muntenötte|dipartiméntu de Muntenötte]], sutt'a-u Cantùn da Prìa. De quélli tenpi i sun stêti serê tütti i cunventi e e cungréghe du paîze, mentre i sun levê i stemmi di Doja in-tu paîze. Vèrsu a fìn du duminiu du [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]], a-i 15 de frevâ du [[1814]], in-te Löa u gh'è pasòn u [[Pappa Pìu VII]] mentre ch'u ne vegnìva indarê da [[Fontainebleau]], ch'u se gh'è fermòn a pregâ e a benedî u populu in San Giuànni<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il periodo napoleonico'', pp. 100-101}}</ref>. A-i 25 d'arvî du [[1814]] u l'è turna stabilìu u guèrnu di Savoia, cun Löa ch'a l'è vegnǜa a capitâle de ün di séi distrêti da [[Pruvincia d'Inéia|pruvinsa d'Onéggia]], e i l'intran turna in vigû e léggi e i ordinamenti cumm'i l'êan avanti di fransêzi<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Ritornano i Savoia'', pp. 102-103}}</ref>. U cumensa cuscì in perìudu de gran svilüppu, tantu pe-e ativitê a têra che pe-i cumèrci pe mâ, cun paégge famìgge de Löa ch'i l'êan vegnǜe di armatûi inpurtanti, scibén che in-ta segunda mitê de l'[[XIX secolo|Öttuséntu]] i l'han duvǜu cangiâ i sö interèssi vèrsu a têra pe-u muntâ da cuncurensa di vapuri e di porti ciǜ grandi<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La marineria loanese nell'800'', pp. 104-107}}</ref>. U svilüppu de custrusiùi privê, cumme du [[XVIII secolo|Setteséntu]], u l'è pe-u ciǜ in elevasiùn, che pe stu seculu a l'interèssa survatüttu e chè in-ti Carugétti Òrbi. De sti tenpi i cumensan ascì di travàggi a-e stradde de Löa: du [[1818]] u se cumensa a traciâ a vìa a mâ, vegnǜa a-u dì d'ancö a pasegiâ, e du [[1826]] u s'inbastisce u primmu servissiu de lüminasiùn püblica. In-ta segunda mitê du seculu a l'è caciâ zǜ parte di bastiùi e de müàgge, pe fâ vegnî méggiu i tràffeghi cu-u Burgu Drentu e zùnzine e vìe<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''2.6 L'urbanizzazione ottocentesca'', pp. 39-41}}</ref>. Du [[1871]] u palàssu di Doja u vegne u növu munisìpiu e, du [[1878]], a-u cumǜn de Löa u ghe vegne tacòn quéllu de [[Vèrsci|Vèrxi]], blucòn pe vuluntê di verxìn u prugèttu de tacâli a [[Giüstexine|Giüsténixe]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Verzi è unito a Loano'', p. 116}}</ref>. Du [[1872]] ascì Löa a l'è zuntâ cu-ina [[Stasiùn de Löa|sö stasiùn]] a-a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa Zéna-Vintimìggia]], mentre i se svilüppan ascì paégge istitusiùi, da-e scöe de ciǜ livélli a quélle pe l'asisténsa<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Viabilità e topomastica'', p. 120; ''La scuola'', pp. 131-136; ''Beneficienza e Opere Pie'', pp. 137-140}}</ref>. A-u mêximu tenpu, vèrsu l'inprinsìpiu du [[XX secolo|Növeséntu]], Löa u cumensa a vegnî ina lucalitê inpurtante pe-u türismu, tantu a-i bagni che, survatüttu da-u primmu doppuguêra, in-te culonie, pe rivâ zà du [[1934]] a tostu trexentumilla prezense. Ciǜ che u svilüppu de in pocu d'indüstria, tra-i ürtimi fêti di [[Anni 1930|anni '30]] u l'è stêtu traciòn u növu percursu de l'[[Stradda statâle 1 Vìa Aurelia|Aurelia]], de darê da Maîna, e fêtu méggiu a feruvìa; mentre in-ta [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guêra Mundiâle]] Löa a l'ha patìu ascì di bunbardamenti, cu-u pezzu ch'u l'è stêtu quéllu di 6 d'agùstu du [[1944]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''L'amministrazione fra 1800 e 1900'', pp. 141, 147}}</ref>. == Abitanti == === Evulusiùn demugràfica === {{Demografia/Lêua}} === Minurànse furèste === Segundu l'[[ISTAT]], a-i 31 de dixenbre du 2024 i rexidenti furèsti a Löa i sun 1.087<ref>{{Çitta web|url=https://demo.istat.it/app/?l=it&a=2024&i=P03|tìtolo=Bilancio demografico popolazione straniera al 31 dicembre 2024|editô=[[ISTAT]]|léngoa=IT|vìxita=2025-05-15}}</ref>. === Cugnummi ciǜ difüzi === I cugnummi ciǜ difüzi a Löa i sun: ''Burastero'', ''Tassara'', ''Villa'', ''Ferrari'' e ''Rossi''<ref>{{Çitta web|url=https://www.cognomix.it/classifiche-cognomi-regioni-province-comuni.php|tìtolo=I cugnummi ciǜ difüzi cumǜn pe cumǜn, Löa|léngoa=IT|vìxita=2025-05-20}}</ref>. === Persùne lighê cun Löa === * [[Ferdinando Elice]] (Löa, [[1786]] - [[Zena|Zéna]], [[1847]]), prufesû e fizicu<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia VIII. Signor Ferdinando Elice'', pp. 334-336}}</ref>. * [[Antonio Stella]] (Löa, [[1787]] - Löa, [[1848]]), prufesû de chimica e spesiâ<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia V. Signor Antonio Stella Chimico Farmacista'', pp. 327-329}}</ref>. * [[Felice Isnardi]] (Löa, [[1802]] - [[Zena|Zéna]], [[1843]]), archeolugu e storicu<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia VII. Signor Felice Isnardi archeologo'', pp. 331-333}}</ref>. * [[Fabio Accame]] (Löa, [[1812]] - [[Zena|Zéna]], [[1875]]), studiûzu de dirittu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Roberto Abbondanza|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/fabio-accame_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1970|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 1|capìtolo=ACCAME, Fabio}}</ref><ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia IX. Signor Avvocato Fabio Accame'', pp. 336-337}}</ref>. * [[Giuseppe Valerga]] (Löa, [[1813]] - [[Gerusalemme|Gerüsalemme]], [[1872]]), [[patriarca latìn de Gerüsalemme|patriarca latìn de Gerüsalèmme]]<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia I. Mons. Giuseppe Valerga Patriarca Latino di Gerusalemme'', pp. 314-319}}</ref>. * [[Emanuele Valerga]] (Löa, [[1818]] - [[Varappuzha]], [[1864]]), [[Sêde titolâre de Miriofito|véscu de Miriofitu]] e [[Diocexi de Quilon|vicàiu apustolicu de Quilon]]<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia II. Mons. Carlo Giacinto di S. Elia Vescovo di Miriofidi e Vicario Apostolico di Quilon'', pp. 319-322}}</ref>. * [[Giuseppe Opizzo]] (Löa, [[1818]] - [[Limma|Lima]], [[1867]]), capitàn e patrùn de barchi<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia XII. Signor Giuseppe Opizzo Capitano Marittimo'', pp. 342-343}}</ref>. * [[Pietro Valerga]] (Löa, [[1821]] - Löa, [[1903]]), carmelitàn e urientalista<ref>{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-valerga/|tìtolo=Valèrga, Pietro - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2025-10-09}}</ref>. * [[Giuseppe Lavagna]] (Löa, [[1828]] - [[Turin|Türìn]], [[1876]]), avucatu e studiûzu de dirittu<ref>{{Çitta|Padre Enrico, 1874|''Biografia XI. Commendatore Avv. Giuseppe Lavagna nipote'', pp. 338-342}}</ref>. * [[Pietro Guastavino]] (Löa, [[1858]] - [[Zena|Zéna]], [[1909]]), giurnalista e puliticu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Fabio Zavalloni|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/pietro-guastavino_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2003|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 60|capìtolo=GUASTAVINO, Pietro}}</ref>. * [[Gino Pollacci]] ([[Pavia|Pavìa]], [[1872]] - Löa, [[1963]]), butanicu<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Francesco Bracco|outô2=Francesco Sartori|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gino-pollacci_(Dizionario-Biografico)/|ànno=2015|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 84|capìtolo=POLLACCI, Gino}}</ref>. * [[Giuseppe Garassini Garbarino]] (Löa, [[1885]] - [[Poreč]], [[1917]]), aviatû e militâre<ref>{{Çitta lìbbro|tìtolo=Enciclopedia Italiana|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-garassini-garbarino_(Enciclopedia-Italiana)/|ànno=1932|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|capìtolo=GARASSINI GARBARINO, Giuseppe}}</ref>. * [[Gianni Amico]] (Löa, [[1933]] - Löa, [[1990]]), scenegiatû e regista<ref>{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/gianni-amico/|tìtolo=Amico, Gianni - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2025-10-09}}</ref>. == Posti de interèsse == === Architetüe religiùze === ;Paròcchia de San Giuànni u Batìsta <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Loano-chiesa San Giovanni2.jpg|A gêxa de San Giuànni Immaggine:Loano - Oratorio delle Cappe Turchine - vista notturna (1).jpg|L'ātòju di Türchìn de nötte Immaggine:Loano - Oratorio di San Giovanni Battista - 2023-09-01 23-45-29 001.jpg|L'ātòju di Giànchi Immaggine:Santoâio di Sànti Cöximo e Damiàn (Lêua) - estèrno (1).jpg|U santuàiu de San Dagnàn Immaggine:Santuàiu da Madonna du Lurêu (Löa) 12.jpg|A Madunétta Immaggine:Capélla de Nòstra Scignôa da Merçêde (Lêua) - estèrno (1).jpg|A capélla de Rulandétte </gallery> * Gêxa de San Giuànni u Batìsta: a l'è a gêxa ciǜ inpurtante de Löa, sêde da paròcchia du paîze da-u [[1662]], finìi i travàggi du [[1633]]-[[1638|38]] pe fabricâla a pigiâ u postu da [[Cêve de Santa Maria e San Giuànni (Löa)|gêxa véggia du Burgu Drentu]]. A g'ha ina furma a duzze lati, da-u diametru de 75 mêtri, crövìa da 'na cupula âta 43 mêtri ch'a g'ha in simma a stàtua d[[San Gioâne Batista|u Batìsta]], fêta in cangiu du véggiu têtu d'abaìn, derüòn da-u [[Teramottu de Dian|tarantantàn du 1887]]. De drentu, u se tröva in gran ātâ du [[XVIII secolo|Setteséntu]] suviastòn da 'na têja du [[Doménego Fiazélla|Fiasella]]; sciü-u perimetru da gêxa i ghe sun ascì öttu capelétte, quattru pe parte, serê in simma da 'na trabeasiùn pitüâ cun santi e prufêti, travàggiu du [[Gêumo Grafìgna|Graffigna]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Chiesa parrocchiale di S. Giovanni Battista'', pp. 155-157}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20987/|tìtolo=Chiesa di San Giovanni Battista|léngoa=IT|vìxita=2025-10-11}}</ref>. * Ātòju da Madonna du Ruzàiu: dîtu ascì di Türchìn da-a cungréga ch'a g'ha a sêde, u l'è stêtu fabricòn du [[1661]] in-tu scitu dund'a gh'êa a gêxa véggia de Löa, caciâ zü e döviâ in-te di töcchi de müàgge de l'ātòju. De güstu baroccu, u g'ha ina ciànta a quattru lati a ina navâ sula, cun l'ātâ ch'u g'ha in simma in quaddru che foscia u l'è du [[Giovan Battista Gaulli|''Baciccio'']] e ina capelétta ch'a se ghe dröve a-a manca<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Oratorio dei Turchini'', pp. 168-169}}</ref>. * Ātòju da San Giuànni u Batìsta: dîtu ascì di Giànchi da-u survanùmme de l'âtra cungréga da Löa, che chì a g'ha de sêde, u l'è misciu in-tu scitu da gêxa de l'antìgu [[Munastê de benedetîne (Löa)|munastê de benedetîne]], pe vegnî ātòju du [[XV secolo|Quattruséntu]]. U l'ha pigiòn e sö furme d'ancö cun di travàggi du [[XVIII secolo|Setteséntu]] e, in-tu nicciu in simma a l'ātâ, u gh'è cunservòn ina stàtua du santu patrùn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Oratorio dei Bianchi'', p. 168}}</ref>. * Santuàiu di Santi Cosma e Dagnàn: dîtu sulu de San Dagnàn ascì, u se tröva a-u Pözu, in-tu scitu du primmu centru de Löa, dund'u l'è stêtu fabricòn in-ta segunda mitê du [[XVI secolo|Sinqueséntu]] pe l'interventu du cunte [[Gianandrîa Doja]], sutt'a-u primmu titulu de Maria Santiscima du Munte Oivê. A sö strutǜa a l'è quélla de capélle de canpagna, cun faciâ a cabànna e canpanìn a véja, e de drentu u se svilüppa in-t'in'aula ünica, cun decurasiùi de l'inprinsipiu [[XX secolo|Növeséntu]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20991/|tìtolo=Santuario dei Santi Cosma e Damiano|léngoa=IT|vìxita=2025-10-12}}</ref>. * Capélla da Madonna du Luèttu: dîta ascì a Madunétta, a l'è stêta custruìa a-u Purtixö, du [[XII secolo|XII]]-[[XIII secolo|XIII seculu]], pe cuntu di [[Abasia de San Pêru in Varatella|benedetìn de San Péu]], pe esse fêta a növu cumme ātòju du [[XV secolo|Quattruséntu]]. A l'è ina custrusiùn a dùi cén, cu-in portigu davanti a-a faciâ, e de drentu a g'ha ina ciànta squadrâ, ch'a se strenze a-u fundu. L'ātâ du [[XVIII secolo|Setteséntu]] u l'è suviastòn da ina ''Madonna du Luèttu'', quaddru du Quattruséntu a-u-quale i se gh'êan racumandê e génti de Löa pe-a pèste du [[1657]], mentre in-ta müàggia de manca e u se tröva a capélla de l'Imaculâ, cu-a sö a stàtua<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20983/|tìtolo=Cappella di Nostra Signora di Loreto|léngoa=IT|vìxita=2025-10-12}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La Madonna del Loreto'', pp. 178-180}}</ref>. * Capélla da Madonna da Mercêde: cunusciǜa ascì cumme a capélla de Rulandétte o a Madonna de Prè Rafè, a l'è stêta cumisciunâ du [[XVIII secolo|Setteséntu]] da ün di véggi du Prè Rafè Rubâdu che, aministrandula in-tu seculu de doppu, u g'ha lasciòn u numme. Sta capélla, miscia in-ta regiùn de Rulandétte, a g'ha ina ciànta a crûxe gréga e a l'è stêta manezâ ciǜ otte, fina a pigiâ e sö furme d'ancö<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Le Rolandette'', pp. 187-188}}</ref>. ;Paròcchia de Santa Maria Imaculâ <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Gêxa de Sànta Màia Inmacolâ (Lêua) - faciâta (1).jpg|A gêxa di Capüsìn </gallery> * Gêxa de Santa Maria Imaculâ: méggiu cunusciüa cumme a gêxa di Capüsìn, a l'è stêta cumisciunâ da-i [[Órdine di fràtti minoî capuçìn|capüsìn]] de Löa, caciê da-u sö cunventu in-ta Ciàssa du Mercòn du [[1864]], cunsacrâ du [[1874]] e largâ a-e sö furme d'ancö du [[1971]], p'esse fêta paròcchia du [[1978]]. U cunplèssu, da-a ciànta a tau, u l'è fêtu in-t'in stile rumanicu-eclètticu, cun faciâ a cabànna, canpanìn a véja e nu guêi de decurasiùi, segundu u güstu di capüsìn. U grande ātâ de legnu, du [[XVII secolo|Seiséntu]], u ne vegne da-a gêxa véggia; âtri dùi, turna de legnu, i sun misci in-te dùe capélle a-i sö lati, dedichê a San Franséscu e a Sant'Antoniu<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20990/|tìtolo=Chiesa di Santa Maria Immacolata|léngoa=IT|vìxita=2025-10-13}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Chiesa dei Cappuccini'', pp. 180-181}}</ref>. ;Paròcchia de San Pîu X <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Loano, chiesa di San Pio X.jpg|A gêxa de San Pîu X </gallery> * Gêxa de San Pîu X: a gêxa a l'è ina custrusiùn mudèrna, inandiâ du [[1975]] e finìa du [[1990]], bén che zà in funsiùn, pe-u ciàn seminteròn, da-u [[1978]]. A sö furma a l'è cuscì fêta a rigordâ quélla d'ina tenda, cun de fundasiùi de ciüméntu armòn ch'i rézzan ina réi de trâvi dund'u gh'è renbòn u têtu. De drentu, a g'ha in-tu mezzu ina grande aula squadrâ, cun l'ātâ ch'u l'è misciu sciü ün di lati ciǜ lunghi, in simma a di scaìn. Sciü-i âtri lati i se trövan de scainê e u coru, ch'u g'ha de darê ascì e stansie da sacrestîa<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20988/|tìtolo=Chiesa di San Pio X|léngoa=IT|vìxita=2025-10-14}}</ref>. ;Paròcchia de Vèrxi <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Gêxa de Sànta Màia de Gràçie (Vèrsi, Lêua) - estèrno (1).jpg|A Madonna de Gràssie Immaggine:Capélla da Vixitaçión (Vèrsi, Lêua) - faciâta (1).jpg|A capélla da Visitasiùn Immaggine:Capélla de Sànta Lìbera (Vèrsi, Lêua) - estèrno (1).jpg|A capélla de Santa Lìbbia </gallery> * Gêxa da Madonna de Gràssie: in-ta burgâ da Gêxa, a l'è stêta cumensâ du [[1471]] e cunsacrâ du [[1528]], p'esse fêta paròcchia du [[1571]] da-u [[Pe(r)u Fransescu Còsta|Péu Franséscu Còsta]]. Rangiâ ciǜ otte, tenpu da vixita du véscu [[Nicolò Mascardi|Mascardi]] a-a fìn du [[XVI secolo|Sinqueséntu]] u se urdina de mette sciü-u frunte l'imàgine da Madonna e de custruî u canpanìn baroccu, spartìu in-te tréi livélli e misciu a-a drîta da gêxa. A faciâ a l'è de stile neuclascicu, cun tantu de portigu, mentre de drentu a l'è de güstu baroccu, a ina sula navâ. L'ātâ, du [[XVIII secolo|Setteséntu]], u l'è de marmu giàncu e russu; da-e parte u se ne tröva âtri tréi, dùi a-a drîta e ün a-a manca<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20989/Chiesa+di+Santa+Maria+delle+Grazie#action=ricerca%2Frisultati&view=griglia&locale=it&ordine=&ambito=CEIA&liberadescr=Loano&liberaluogo=&dominio=2&highlight=Loano|tìtolo=Chiesa di Santa Maria delle Grazie|léngoa=IT|vìxita=2025-10-10}}</ref><ref name=":2" />. * Capélla da Visitasiùn: in-ta burgâ de l'Ìzua de d'Âtu, arenbâ a-e sö chè, u permìsciu pe-a sö custrusiùn u l'è stêtu cuncèssu da-u véscu Còsta du [[1647]]. Tostu abandunâ in-ta primma mitê du [[XX secolo|Növeséntu]], a l'è stêta cumodâ tra-i [[Anni 1980|anni '80]] e [[Anni 1990|'90]]. A capélla a g'ha in'aula squadrâ, crövìa da 'na otta a butte e cu-in pavimentu ciǜ èrtu d'in scaìn da l'ātâ, ch'u g'ha de darê u quaddru da patrùna<ref>{{Çitta web|url=https://www.beweb.chiesacattolica.it/edificidiculto/edificio/20981/|tìtolo=Cappella della Visitazione|léngoa=IT|vìxita=2025-10-15}}</ref>. * Capélla de Santa Lìbbia: vixîna a-u paîze abandunòn di Quàrxe, a l'è chì mensönâ fina du [[1583]], mentre du [[XVIII secolo|Setteséntu]] a l'êa portâ avanti da di ermitti. A g'ha ina strutǜa da capélla de canpagna, da-a faciâ tütta inbucâ cu-in tinpanu a triangulu e ina lünétta de d'âtu a-u portâ. A sö aula, da-a ciànta squadrâ, a g'ha in simma de otte a cupula e a butte e, sciü-e müàgge, de pitüe de Santa Lìbbia. ;Âtre architetüe <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Gêxa de Sant'Agostìn e Sànta Rìtta (Lêua) - faciâta (1).jpg|A gêxa de Sant'Oustìn e Santa Rìtta Immaggine:Loano, suore della Visitazione.jpg|U cunplèssu da Vixitasiùn, cun gêxa a-a manca Immaggine:Loano-convento Monte Carmelo-prospetto sudoccidentale.jpg|Munte Carmèllu </gallery> * Gêxa e cunventu de Sant'Oustìn e Santa Rìtta: u l'è stêtu u primmu cunventu a esse cumisciunòn da-i Doja, cumensòn du [[1588]] e finìu du [[1604]], sciǜ prugèttu du [[Giovanni Ponzello]]. A gêxa a l'è spartìa in-te trê navê da culònne de [[Prìa de Ver̯éssu|prìa de Vêéssi]], a mêxima döveâ ascì pe-i portê. Da-e parte de l'ātâ, du Setteséntu, u gh'è e dùe capélle da Madonna du Bùn Cunséggiu e de Santa Rìtta, ciǜ che âtre dùe drovìe in-te müàgge d'ogni navâ. Sciü-a drîta da gêxa u se tröva ancùn u sö cunventu, a dùi cén, fêtu tütt'in gîu a-u sö ciostru<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Chiesa e convento di S. Agostino'', pp. 169-170}}</ref>. * Gêxa de Nostra Scignùa da Vixitasiùn: vaciâ sciǜ Cursu Europa, a l'è purtâ avanti da-e mùnighe da Vixitasiùn, in urdine religiùzu ch'u l'è stêtu fundòn in-te Löa a l'inprinsìpiu de l'[[XIX secolo|Öttuséntu]] pe mustrâ a scöa a-e figöe. Scicumme che, pe traciâ sta vìa, u n'è stêtu caciòn zǜ u cunventu, e mùnighe i l'han fêtu custruî in-ti [[Anni 1960|anni '60]] u cunplèssu cun gêxa ch'u se ghe végghe a-a giurnâ d'ancö<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/territorio/storia-e-cultura/|tìtolo=Storia e cultura: un tuffo nel passato|léngoa=IT|vìxita=2025-11-14}}</ref>. * Cunventu de Munte Carmèllu: cumensòn a-a fìn du [[XVI secolo|Sinqueséntu]] e finìu du [[1610]], u cunplèssu de Munte Carmèllu u se cunpûne de ciǜ custrusiùi. A gêxa a g'ha ina ciànta a crûxe latîna, fêta ancùn in-tu güstu du [[Renascimento|Rinascimentu]], cun dùi ātê in-tu transettu e dùi in-ta navâ, ciǜ che quéllu a-u sö fundu. In-ta gêxa u se ghe tröva ascì a cripta dund'i sun stêti suterê i cunti fina du [[1755]]. A-a sö drîta u gh'è u cunventu, fêtu in gîu a-u ciostru, mentre a punénte da gêxa u se tröva ancùn u cazòttu, custrusiùn destinâ a-i scignûi de Löa, e a tûre de diféza<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Monte Carmelo'', pp. 175-178}}</ref>. * Capélla de Cunbétte: capelétta ch'a se tröva tostu sutta a-u punte de Munte Carmèllu, foscia in-tu scitu d'in antìgu ''[[miliarium]]'' rumàn, a l'è mensönâ fina du [[1711]] cumme a capelétta de Nostra Scignùa du Custìn. A piggia u sö numme da-e dùe cunbétte ch'i se veggan sciü-u fundu du tabernaculu<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 52}}</ref>. === Architetüe civìli === ;Palàssi e chè <gallery widths="150" mode="packed"> Loano-municipio1.jpg|Palàssu Doja Loano, palazzo "del Comandante".jpg|U palàssu du Cumandante Loano, casa Richieri.jpg|A cà di Richeri </gallery> * Palàssu Doja: fabricòn tra-u [[1575]] e a fìn de du [[XVI secolo|Sinqueséntu]] pe vuluntê du cunte [[Gianandrîa I Doja|Gianandrîa I]], u l'è in prugèttu du [[Galeazzo Alessi|Galeàssu Alessi]] misciu in ciantê da-u [[Domenico Ponzello]] e, a-a giurnâ d'ancö, devöòn cumme munisìpiu. U grande palàssu u g'ha ina strutǜa ch'a rigòrda ina furtéssa, renbâ a-e müàgge da Maîna e fêta ciǜ legéra da de lobbie e di bigiòli in-te faciê. De drentu u se svilüppa tra fundi, dùi cén, in mezanìn e u sututêtu, cun de stànsie ch'i van aprövu a-a spartisiùn da faciâ sciǜ tréi blocchi. U têtu, a quattru êgue, u l'è crövìu d'abaìn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Monte Carmelo'', pp. 157-158}}</ref>. * Palàssu du Cumandante: u palàssu du Cumandante u l'è in palàssu du Burgu Drentu cumisciunòn da-u cunte [[Gianandrîa I Doja|Gianandrîa I]] ma fêtu fabricâ da l'[[Andrîa II Doja|Andrîa II]] tra-u [[1606]] e u [[1612]] cumme rexidensa du Cumisâiu du scignû e du tribunâ penâle; ciǜ che sêde du Cumandante de Ciàssa da-u [[1737]]. U palàssu u g'ha ina ciànta squadrâ e u se svilüppa sciǜ tréi cén. Sciü-e e sö faciê, ciǜ che ina lobbia, i se trövan de pitǜe ch'i raprezentavan di [[Döia (famiggia)|Doja]], che ancö i sun tostu spaìe<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Palazzo del Comandante'', p. 166}}</ref>. * Palàssu Capelìn Utùn: in-ta regiùn de Cazèlle, u l'è in palàssu da segunda mitê de l'[[XIX secolo|Öttuséntu]], fêtu a rigordâ e furme de ville ligüri de canpagna, scibén che in-t'ina mainêa ciǜ ordenàia<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700111621|tìtolo=Palazzo ottocentesco|léngoa=IT|vìxita=2025-10-23}}</ref>. De pocu ciǜ a punente u se tröva ascì in cazòttu, fêtu a-u mêximu tenpu du palàssiu, ch'u l'êa devöòn cumme rüstegu du cunplèssu<ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700111614|tìtolo=Rustico annesso a Palazzo Cappellini Ottone|léngoa=IT|vìxita=2025-10-23}}</ref>. * Cà di Macàggi: a l'è üna de chè ch'i se faccian sciü-u Carùggiu in-tu Burgu de Föa, tiâ sciǜ du [[XVII secolo|Seiséntu]] fina a-u primmu ciàn e isâ a-u segundu pe cuncesiùn du cunte du [[1711]], dund'a l'è stêta fabricâ ascì ina lobbia in-tu frunte vèrsu u mâ. A l'inprinsìpiu de l'[[XIX secolo|Öttuséntu]] u gh'è stêtu zuntòn u tersu ciàn, cun têtu d'abaìn, mentre a-a fìn de stu seculu a cà a l'è finìa a-i Garrassini Garbarino<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Claudia Ghiraldello|tìtolo=Arte profana nel caruggio di Loano|ànno=Arvî 2023|editô=De Ferrari|çitæ=Zéna|léngoa=IT|pp=87-90}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700111629|tìtolo=Casa Maccagli|léngoa=IT|vìxita=2025-10-23}}</ref>. * Cà di Richeri: a cà di Richeri a l'è ina cà du Burgu Drentu, vaciâ sciǜ Ciàssa Rocca e sciü-u Carùggiu, che, segundu ina scrîta ch'a gh'êa in simma a-u portâ, a remuntiéva fina a-u [[1310]], tantu da esse üna de ciǜ antìghe de Löa. A g'ha ina ciànta squadrâ, de duzze metri pe séi, e a se issa pe tréi cén, cu-i primmi dùi che, vèrsu a ciàssa, i finiscian in-te in portigu rezzǜu da tréi pilastri. Sciǜ ün de sti chì, a cuscì dîta "Culonna de Ciàssa", u gh'êa pendüu i urdini du cunte e e légge di Cunsuli e du Cunséggiu sitadìn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Palazzo Richeri'', pp. 166-167}}</ref>. * Cà de Rösa Raimundi: a cà dund'a l'è nâta a muê du [[Gioxeppe Gaibado|Garibaldi]] a l'è üna de quélle faciê sciü-u Carùggiu in-tu Burgu Drentu, nu guêi da distante da-a Porte du Relöiu. A cà, a sinque cén e vinculâ fina da-u [[1934]], a g'ha sciü-a faciâ ina targa miscia du [[1886]] a rigordâ a Rösa Raimundi, ch'a gh'êa nâta du [[1776]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Claudia Ghiraldello|tìtolo=Arte profana nel caruggio di Loano|ànno=Arvî 2023|editô=De Ferrari|çitæ=Zéna|léngoa=IT|p=128}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://catalogo.beniculturali.it/detail/ArchitecturalOrLandscapeHeritage/0700111620|tìtolo=Casa dove nacque Rosa Raimondi|léngoa=IT|vìxita=2025-10-26}}</ref>. ;Âtre architetüe <gallery widths="150" mode="packed"> Immaggine:Loano, ruderi ex Ospedale Marino Piemontese.jpg|L'ospêa "Marino Piemontese" Immaggine:Viadòtto de Montecarmêlo (Lêua) - vìsta (1).jpg|U punte de Munte Carmèllu Immaggine:Pontàsso (Lêua) - vìsta (2).jpg|[[U Puntassu|U Puntàssu]] sciü-u [[Riàn Cazasse|Riàn da Fìn]] Immaggine:A Logétta (Lêua) - vìsta d'in Palàçio Döia (2).jpg|A Lobiétta miâ d'in Palàssu Doja Immaggine:Loano, fontana "Giovanna".jpg|A funtana Giuànna </gallery> * Fàbbrica di Doja: a-u Castéllu, u mumentu da fundasiùn de stu cunplèssu u nu l'è cunusciüu ma u g'ha da esse bén antìgu, cu-i cunti Doja che, du [[XVII secolo|Sei]]-[[XVIII secolo|Setteséntu]], i g'han inandiòn ina fetàja. A fàbbrica a g'ha ina ciànta a retangulu, furmâ de dùi blocchi squadrê, spartìi sciǜ quattru livélli cuèrti da otte a butte a-u ciàn terén e da di söê in-te quélli de d'âtu. In-te ogni ciàn u se ghe tröva ina spartixùn sciǜ trê stànsie, da-a furma lunghìa, limitê da de müàgge ch'i lascian u postu a di pilastri a-u segundu e a-u tèrsu ciàn<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00113016.pdf|tìtolo=Ex opificio Doria|léngoa=IT|vìxita=2025-11-27}}</ref>. * Muìn de Vèrxi: in-ta regiùn ch'a ne piggia u numme, u l'êa in-te dipendénse di [[Abasia de San Pêru in Varatella|fratti de San Péu]] e chì i ghe sustavan i pelegrìn e e génti de passu. A-u cunplèssu, mensönòn zà du [[XIII secolo|Duxéntu]], se gh'è misciu màn cun di travàggi fina de l'[[XIX secolo|Öttuséntu]], sensa cangiâne guêi a strutǜa. U töccu ciǜ antìgu, in-tu mezzu du cunplèssu, u l'è spartìu in-te de grosse stànsie cuèrte da otte de prìa, cun di mazaghìn e de stalle in-ti fundi. A meridiùn u gh'è ascì a "fàbbrica", ina custrusiùn dunde, tra möe e vasche chì cunservê, u se gh'è travagiòn gràn, oîve e papê cu-a forsa de l'Êgua Câda e du [[Fusòn]] Grossu<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00210513.pdf|tìtolo=Antico Molino con giardino e pertinenze in Borgata Molin (Verzi, Loano)|léngoa=IT|vìxita=2025-11-27}}</ref>. * Véggiu ospêa "Marino Piemontese": stu cunplèssu, in-ta regiùn de Rulandétte, u l'è stêtu tiòn sciǜ du [[1910]] pe cuntu de in'istitusiùn de [[Turin|Türìn]] che, fina da-u [[1872]], a portava in-te Löa i figiö maòtti de [[scrofula]]. U Marino Piemontese, prugetòn da-u [[Pietro Fenoglio]], tenpu da [[Primma Goæra Mondiâ|primma]] e da [[Segonda Guæra Mondiâ|segunda guêra mundiâle]] u l'è stêtu devöòn cumme ospeâ militâre, pe pö pasâ a l'Ospeâ San Giuànni de Türìn e vegnî in véu ospeâ, pe esse a-a fìn seròn du [[1982]]. A strutǜa, fêta de ciüméntu Hennebique, a l'è sciǜ tréi cén, ciǜ ün seminteròn, e a g'ha tütt'in gìu in parcu dund'u gh'è ascì a cà du guardiàn<ref>{{Çitta web|url=https://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00210487.pdf|tìtolo=Ex Ospedale Marino Piemontese con parco e annessa casa del custode - Relazione storico-artistica|léngoa=IT|vìxita=2025-11-25}}</ref>. * Colònia a-u mâ "Città di Torino": cunplèssu fêtu custruî da-u patrunòn de scöe de [[Turin|Türìn]] du [[1932]], u se tröva a-e Ovivétte e u l'êa devöòn pe portâ a-i bagni i figiö de sta sitê. U cunplèssu da colònia, fabricòn in-tu stile rasiunalista cun di reciàmmi a-u neuclascicu, u se cunpûne d'ina custrusiùn prinsipâle a tréi cén cun de pertinense, ch'i l'êan dîte u "chioscu d'igiene" e a "cà de custodia", ciǜ che in depòxitu<ref>{{Çitta web|url=http://srvcarto.regione.liguria.it/dtuff/img/Vincoli_Monumentali/decreti/00210881.pdf|tìtolo=Colonia Marina ex Patronato scolastico - Relazione tecnico-scientifica|léngoa=IT|vìxita=2025-11-22}}</ref>. * Punte du Nicciu: u punte du Nicciu, dîtu ascì u punte de San Bastiàn, u l'è in punte ch'u travèrsa [[U Fusòn (Löa)|U Fusòn]] dund'u l'è ciü da vixìn a-e müàgge, sciü-u sö cantu de nord-èst, a-i pé da Lobiétta. Cumm'u gh'è scrîtu cun de prìe giànche in-tu risö du punte, a strutǜa a l'è stêta fabricâ du [[1691]], foscia a-u postu de in'âtra ciǜ antìga. U punte u g'ha in arcu sulu, lungu 12&nbsp;mêtri, cu-in prufî de bluchétti de prìa e de maùi renbòn a de spalêe da mêxima prìa<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il ponte di S. Sebastiano'', pp. 164-166}}</ref>. * Punte de Munte Carmèllu: a punénte de Munte Carmèllu, pe traversâ u valùn du [[riàn de Berbene]], u se ghe tröva in gran punte a trezze archi, prugetòn pe vuluntê du [[Gianandrîa I Doja|Gianandrîa I]] a-a fìn du [[XVII secolo|Sinqueséntu]]. U punte u l'è lungu 160&nbsp;mêtri, largu 7&nbsp;m e u g'ha in'ātéssa a-u ciǜ de 12&nbsp;m. In'otta u l'êa decuròn a-e sö estremitê cun de funtane, pasandughe in simma u bêu du Prìnsipe, mentre, in-ti tenpi de mizeîa, sutt'a-i sö erchi i se ghe trövavan fina de chè a dùi cén, ch'i rèstan ancùn pe-u livéllu di fundi<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il viadotto di Monte Carmelo'', p. 175}}</ref>. * [[U Puntassu|U Puntàssu]]: in-ta regiùn di Puntàssi, a-i cunfìn cu-[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghéttu]], i se trövan e ruine d'in punte ch'u traversava u [[Riàn Cazasse|Riàn da Fìn]], fabricòn in-te l'etê rumana in-te l'ocaxùn di travàggi a-a ''[[Via Julia Augusta]]'' ösciǜi da l'inperatû [[Adriàn]] tra-u [[124]] e u [[125|125 d.C.]] U Puntàssu u l'è lungu 22 mêtri in-te tüttu, di-quali 6,60&nbsp;m de arcu a tüttu sèstu, pe-ina larghéssa de 6,20&nbsp;m e in'ātéssa de l'arcu sciü-u fundu du riàn ch'a l'êa de 3,30&nbsp;m<ref>{{Çitta lìbbro|outô=B. Massabò|tìtolo=Strade romane, ponti e viadotti|url=https://books.google.it/books?id=hLz37Hxn7uIC&pg=PA222|ànno=1996|editô=L'Erma di Bretschneider|çitæ=Rómma|léngoa=IT|pp=222-230|capìtolo=I ponti romani di Loano lungo la Via Julia Augusta|cid=Massabò, 1996|ISBN=88-70-62951-1}}</ref>. * U Punte de Burgu: punte ch'u travèrsa [[U Fusòn (Löa)|U Fusòn]] a-u Castéllu, u l'è dîtu ascì u punte rumàn, ma pe da bun u l'è bén ciǜ mudèrnu, fabricòn pe dùe otte in-ta primma mitê du [[XVIII secolo|Setteséntu]] scicumme ch'u l'êa stêtu purtòn vìa da l'êgua du Fusòn. U g'ha in arcu sulu de duzze mêtri, cu-u prufî de maùi, de spalìne de prìa e u fundu de risö. U g'ha di archi sciü-u pāpêtu de settentriùn ch'i sun i rèsti du béu du Prìnsipe, ch'u ghe pasava in simma, mentre a meridiùn u punte u l'êa traversòn da-u béu du Cumǜn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il ponte di Borgo Castello'', p. 172}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 2013|pp. 117-118}}</ref>. * A Lobiétta: sciü-u bastiùn de levante de müàgge de Löa, da-i tenpi da sö custrusiùn du [[XVI secolo|Sinqueséntu]] u se ghe tröva ina lobbia da-a furma a bardachìn, cuèrta da in têtu d'abaìn e pōsâ sciǜ quattru pilastri che, pe-i lati lunghi, i g'han ina culonna de [[Pria de Finô|prìa de Finâ]] in-tu mezzu. Chì, segundu a tradisiùn, i cunti Doja i ghe pasavan e seiâne d'estê, a-u fréscu du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]]<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La Loggetta'', p. 163}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 87}}</ref>. * Funtana Giuànna: a l'è ina funtana du [[XVIII secolo|Setteséntu]], foscia prugetâ da-u [[Giovanni Battista Cantoni]], cu-in pilastrìn in-tu mezzu de [[Pria de Finô|prìa de Finâ]] e scurpìu a tritùi e ninfe, ch'u rézze in vâzu inbeletòn da mascherùi de dund'u ne rugiva l'êgua. Sta funtana, insémme a de âtre, a l'inprinsìpiu a l'êa miscia in-tu viâle dîtu de Funtane, che da-u Castéllu u chinava a-a Maîna, pe esse mesciâ du [[1959]] in-tu giardìn tra-a Tûre pentagunâle e u Palàssu du Cumǜn<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La Fontana Giovanna'', p. 160}}</ref>. === Architetüe militâri === <gallery widths="150" mode="packed"> Castéllo di Döia (Lêua) - vìsta da Sàn Damiàn.jpg|U castéllu di Doja Loano-mura.jpg|In töccu de müàgge Loano - Torre Pentagonale - 202209021800.jpg|U Turiùn cu-e müàgge Porta Passorino Loano, SV.jpg|A porte du Relöiu </gallery> * Castéllu de Löa: misciu in simma a-a cuntrâ du Castéllu, ch'a n'ha pigiòn u numme, u l'è stêtu a primma rexidensa di Doja de Löa. A sö fundasiùn a ne vegniéva da primma du [[XII secolo|Milleséntu]], pe pasâ cu-u tenpu da strutǜa pe-a diféza a rexidensa di scignûi e pigiâ, du [[XVI secolo|Sinque]]-[[XVII secolo|Seiséntu]], e sö furme d'ancö. Sti travàggi i g'han dêtu l'àia d'in palàssu du [[Renascimento|Rinascimentu]], da-e müàgge tütte tenzǜe e cun ciǜ àe vaciê sciü-u curtî, ch'i g'han in simma ina lobbia<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il Castello'', pp. 170-172}}</ref>. * Müàgge de Löa: u Burgu Drentu u g'ha tüttu in gîu de müàgge ch'i u sèran, fabrichê in-ta segunda mitê du [[XVI secolo|Sinqueséntu]] pe vuluntê de génti de Löa, ch'i l'han avüe de lungu in prupietê, e finìe du [[1578]], gràssie ascì a-e dunasiùi du [[Gianandrîa I Doja|Gianandrîa I]]. E müàgge i g'han ina ciànta a sìnque lati e i sun stête fabrichê cun prìe du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]] e cāsïna de furnâxi a munte du paîze. Lunghe ciǜ o menu mille mêtri in-te tüttu, ste müàgge i l'han in spesû a-e fundasiùi d'in mêtru e i rivan a in'ātéssa de sìnque mêtri, cun tantu de pasàggiu in simma<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Le mura'', p. 162}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''3.3 Le mura'', pp. 53-54}}</ref>. * Tûre pentagunâle: cunusciüa in antìgu cumme u Turiùn, sta tûre a l'è stêta isâ in simma a-u bastiùn de nord-ovest, in-te müàgge a punénte du Palàssu di Doja. A l'è stêta fabricâ ciǜ tardi de müàgge, foscia du [[1602]], e a se svilüppa sciǜ quattru cén: tra de sti lì, in-ti dùi ciǜ èrti u se ghe pö intrâ sulu che pe-u pasàggiu in simma a-e müàgge, ch'u riva drîtu da-u Palàssu e che ina otta u l'êa cuèrtu da ina lobbia<ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''3.6 Il bastione di nord-ovest e la Torre Pentagonale'', p. 59}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Torre pentagonale'', pp. 160-162}}</ref>. * Porte du Relöiu: a porte du Relöiu, dîta ascì a porte di Passuìn, a l'è üna de quattru porte ch'i l'êan drovìe in-te müàgge du Burgu Drentu, fabricâ sciǜ prugèttu du Domenico Catibini, [[Órdine de Sant'Agostìn|fratte de San'Oustìn]], pe cuntu du [[Gianandrîa I Doja|Gianandrîa I]], ch'u l'ha ösciǜa cumme a méggiu decurâ. U relöiu ch'u g'ha dêtu u numme u l'è stêtu zuntu du [[1774]], quàndu lì in simma u se gh'è mesciòn a canpanétta che, da-u [[XVIII secolo|Setteséntu]], a sönava in-tu caxu de perìculu<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Le porte'', pp. 163-164}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''3.7 Le porte della città e la Torre dell'Orologio'', p. 61}}</ref>. * Bastiùn Mazza: u Mazza u l'è u bastiùn méggiu cunservòn di séi ch'i gh'êan a-a Maîna, misciu sciü-u cantu de levante de müàgge. A-a giurnâ d'ancö, u l'è èrtu pocu ciǜ de tréi mêtri scicumme che u terén in gîu u l'è stêtu isòn quand'u s'è lastregòn e vîe, cu-e sö müàgge ch'i g'han de scarpâ e fina ina garitta renbâ sciǜ ün di sö canti<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I baluardi'', pp. 162-163}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1996|''3.4 I bastioni sul mare e l'antico palazzo comunale'', p. 55}}</ref>. === Sciti archeulogichi === * U Castelâ: in-ta regiùn cu-u mêximu numme, nu guêi da luntàn da-i cunfìn cu-[[a Prìa]], in-te di scavi di [[Anni 1990|anni '90]] u l'è stêtu trövòn in vilaggiu di [[Liguri Antighi|Ligüri antìghi]], ün di cuscì dîti [[Castelà (furtificasiùn)|castelê]], de dund'u ne vegne ascì u tupònimu. In-te stu scitu i sun stête trövê de strutǜe de l'[[Etæ do Brónzo|Etê du Brunzu]] antìga e de mezzu, ciǜ ina tunba che, pe-i rèsti ch'i ghe sun stêti scrövèrti, a l'è stêta döveâ fina in-te l'[[Etæ do Ràmmo|Etê du Rammu]]<ref name=":4" />. === Müzei === <gallery widths="150" mode="packed"> Loano museo del mare.jpg|Vista du Müzeu du Mâ </gallery> * Müzeu du Mâ: u müzeu du mâ u l'è in müzeu de Löa ch'u se tröva in-tu Palàssu du Kursaal, in-tu salùn a-u centru du ciàn terén, dund'u l'è stêtu inaugüròn a-i 8 d'agùstu du [[2005]]. In-tu müzeu, ch'u canpa de testimunianse da vitta de mâ a Löa e in-ta sö parte de [[Rivêa de Ponénte|Rivêa]], u gh'è misciu in mustra de libbri, papê, futugrafìe de l'[[XIX secolo|Öttu]]-[[XX secolo|Növeséntu]] e mudelìn de barchi, ciǜ che di arnêzi e di strümenti da mainâ e de burdu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/6567/news/museo-del-mare-e-della-marineria/|tìtolo=Museo del Mare della Marineria|dæta=1 frevâ 2016|léngoa=IT|vìxita=2025-11-14}}</ref>. === Natǜa === * SIC Munte Raviné - Rocca Barbena: u [[Scîto d'interèsse comunitâio|scitu d'interèsse cumünitàiu]] du [[Munte Raviné]] e da [[Rocca Barbena]] u l'è ina regiùn prutètta de 2.576&nbsp;ha creâ du [[1995]], ch'a cunprende di töcchi du territòiu di cumǜi de [[Barestin|Barestìn]], [[Buinzan|Buisàn]], [[Castrevegliu|Castrevéggiu]], Löa e [[Tuiran|Tuiàn]]. Caraterìstica de stu scitu a l'è in paizàggiu servêgu che, pe-a prezensa de [[Dolòmia|dulomie]] da furmasiùn de San Péu a-u Munte, u g'ha di fenòmini inpurtanti de carsismu. U SIC u dà ascì de prutesiùn a in sèrtu nümeru de ciànte e de béstie in perìculu, cumme a [[Genziànn-a ligùre|gensiâna ligüre]], a [[Canpanòla de Sànn-a|canpanula de Savùna]] e u [[Gànbou de sciùmme|gànberu de riàn]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.natura2000liguria.it/sic43/index.htm#|tìtolo=SIC e ZPS in Liguria » Savona » Monte Ravinet - Rocca Barbena|léngoa=IT|vìxita=2025-11-18}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://eunis.eea.europa.eu/sites/IT1324011|tìtolo=Monte Ravinet - Rocca Barbena|léngoa=EN|vìxita=2025-11-18}}</ref>. * SIC Munte Carmu - Munte Settepàn: u l'è in âtru scitu d'interèsse cumünitàiu ch'u se svilüppa in-t'ina parte du territòiu de Löa. U l'è stêtu creòn turna du [[1995]] e u cröve ina regiùn de 7.575&nbsp;ha, spartìa cu-i cumǜi d[[a Prìa]], [[Bardenèi|Bardenéi]], [[Buinzan|Buisàn]], [[Bormia|Burmia]], [[Carizan|Caisàn]], [[Castrevegliu|Castrevéggiu]], [[Giüstexine|Giüsténixe]], Löa, [[Magiö]], [[Riôtu|Riâtu]], [[Tuiran|Tuiàn]] e [[Oseria|Uzéia]]. Tra-e varietê de ciànte e de béstie ch'i trövan chì de prutesiùn, ciǜ che quélle mensönê de d'âtu, i ghe sun ancùn u [[Safràn ligùre|safràn ligüre]], u [[Faxàn de montàgna|faxàn de muntagna]] e u [[Felis silvestris|gattu servêgu]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.natura2000liguria.it/sic36/index.htm|tìtolo=SIC e ZPS in Liguria » Savona » M. Carmo - M. Settepani|léngoa=IT|vìxita=2025-11-19}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://eunis.eea.europa.eu/sites/IT1323112|tìtolo=Monte Carmo - Monte Settepani|léngoa=EN|vìxita=2025-11-19}}</ref>. * SIC Munte Ciàzze Secche: stu scitu prutèttu, ch'u piggia u numme da-u [[Ciàzze Secce|briccu]] ch'u se ghe tröva, u se spande sciǜ 302&nbsp;ha tra-i cumǜi d[[a Prìa]], [[Giüstexine|Giüsténixe]] e Löa, tegnǜi a màccia e bòschi bén che ruinê da-u fögu. In parte, a regiùn a l'è ancùn cuèrta da èrbi de [[Natta (erbu)|natta]], cun de âtre ciànte rêe cumme, turna, a [[Canpanòla de Sànn-a|canpanula de Savùna]] e a ''[[Tuberaria lignosa]]'', mentre in-ti sciti a prê i ghe nascian tante qualitê d'[[orchidêe]]<ref>{{Çitta web|url=http://www.natura2000liguria.it/sic42/index.htm#|tìtolo=SIC e ZPS in Liguria » Savona » Monte Ciazze Secche|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://eunis.eea.europa.eu/sites/IT1324007|tìtolo=Monte Ciazze Secche|léngoa=EN|vìxita=2025-11-21}}</ref>. * SIC Fundu du mâ Löa - Arbenga: âtru SIC custituìu in-tu meze de zügnu du [[1995]], u se spande sciǜ 541&nbsp;ha de mâ tra-i cumǜi d'Arbenga, Löa, [[U Burghettu (Santu Spiritu)|U Burghéttu]] e [[U Sejô|U Seiâ]], cu-ina créna ch'a l'è cuèrta da ün di prê de ''Posidonia oceanica'' ciǜ inpurtanti da regiùn. De ciǜ, i ghe sun ascì di prê de ''Cymodocea nodosa'' e, tra-e specie ciǜ rêe, u se ghe pö trövâ a ''Pinna nobilis''.<ref>{{Çitta web|url=http://www.natura2000liguria.it/marini/sic10/index.htm|tìtolo=Fondali di Loano - Albenga|léngoa=IT|vìxita=2024-08-10}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://eunis.eea.europa.eu/sites/IT1324973|tìtolo=Fondali Loano - Albenga|léngoa=IT|vìxita=2024-08-10}}</ref> == Ecunumîa == [[Immaggine:Monnaie - Italie, Ville de Loano, Giovanni Andrea III Doria, Luigini, 1665, Loano - btv1b113115131 (1 of 2).jpg|miniatura|In [[Loigìn|luigìn]] du cunte [[Gianandrîa III Doja|Gianandrîa III]], batǜu in-te Löa du [[1665]]]] A-a giurnâ d'ancö l'ecunumîa de Löa a l'è fundâ sciü-i servissi e u türismu ma, in-tu pasòn, a l'êa du bèllu ciǜ varia. A partî da 'n'ecunumîa ch'a l'êa ligâ pe-u ciǜ a-e canpagne, cu-u crésce da Maîna i sun rivê cu-u tenpu de növe ativitê, spunciê ascì da-u cunti Doja. A cumensâ survatüttu da-u [[XVI secolo|Seiséntu]] u gh'êa in gran nümeru de fàbbriche, tütte di Doja, cumme muìn, gunbi, fàbbriche de saùn, de pùe negra, de cāsîna e de prudòtti de têra da custrusiùn, ciǜ che i furni, ina fetàja e paéggi mazaghìn; aministrê da agenti du cunte o dêti a pixùn. Du [[XVIII secolo|Setteséntu]], scicumme che i bêni feudâli i l'axévan cumensòn a pagâ e tàsce a-u [[Regno de Sardegna|regnu]], i cunti i l'han vendǜu cu-u tenpu e sö ativitê tantu a-i véggi aministratûi che a di sitadìn privê<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Organizzazione politico-finanziaria della Contea Doria'', p. 62}}</ref>. Du Setteséntu a s'êa svilüpâ ancùn de ciǜ a cultivasiùn de oîve che, pe-u sö réu ciǜ bun che u gran, a cuntinuava a levâghe de têre zà da-u seculu de primma. Alantùa i muntavan ascì i cumèrci a bastu cu-u [[Piemonte|Piemunte]], mentre a pesca a nu l'êa guêi inpurtante, cun poche famìgge ch'i ghe travagiavan. De cuntru, du [[1776]], bén ün cappu de famìggia sciǜ quattru u l'è dîtu esse in mainâ, ciǜ âtri sètte ch'i l'êan patrùi de barchi. Tra-i artexèn, e ancùn pe-u seculu de doppu, in-te Löa u gh'è dîtu essighe caigâ e savatìn, argentê, curdâ, cāfêtu, bancâ, ferâ, barilâ, butâ, tintû, capelâ e mestru d'ascia. De fàbbriche u gh'êa ancùn paéggi muìn e gunbi, a papelêa de l'Ursuàn e in'âtra du cunte in-tu territòiu de [[Vèrsci|Vèrxi]], ciǜ che fàbbriche de fidê e de saùn, cun ste-lì che du [[1795]]-[[1796|96]] i l'êan bén vintisìnque<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I secondi Doria. Vita economica nel 1700'', pp. 85-87}}</ref>. De l'[[XIX secolo|Öttuséntu]], de mentre che sèrte indüstrie i cumensavan a vegnî ciǜ poche, a l'è bén cresciǜa a maîna cumerciâle de Löa, che fina a-i tenpi di vapuri a l'è stêta üna de ciǜ inpurtanti da Ligüria. I barchi de Löa i l'êan fêti pe-u ciǜ in-ti ciantê du postu, survatüttu quélli de Amico e de Cerruti, e i l'êan tantu de cabutàggiu pe-u [[Mâ Mediterraneo|Mediteraneu]] che, ciǜ tardi, bui a navegâ tütti i mâ. Fra de sti-lì, ch'i sun stêti tostu séntu a esse custruìi in-te Löa tenpu d'ina trenténa d'anni, ina sinquanténa i l'êan sutta patrùn da famìggia Rocca, che cu-i sö scagni e mazaghìn a serviva u Mediteraneu intrégu. Dapö, fra-i âtri patrùi inpurtanti de Löa u gh'è stêtu i Coxe, i Chiozza, i Patrone, i Traverso, i Isnardi e i Lavagna; cuscì cumme paégge famìgge de capitèn de barchi<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La marineria loanese nell'800'', pp. 85-87}}</ref>. A-a fìn, du [[XX secolo|Növeséntu]], i sun vegnǜe menu e ciǜ tante tra-e ativitê da tradisiùn, mentre u s'êa drovìu quarche indüstria picìna cumme ina fàbbrica de licuri e üna de arme, ciǜ che u maxellu du cumǜn. A tütte e mainêe, in-tu primmu doppuguêra i sun rivê i primmi bagni che, insémme a-e culonie a-u mâ, i l'han fêtu da fundasiùn a l'inpurtansa de Löa cumme destinasiùn pe-u türismu d'estê<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''La marineria loanese nell'800'', pp. 145-147}}</ref>. == Cultüa == === Istrusiùn === <gallery mode="packed" widths="180" style="text-align:center"> Loano SV biblioteca.jpg|A Bibliutêca Cìvica "Antonio Arecco" </gallery> ;Bibliutêche A Bibliutêca Cìvica "Antonio Arecco" a l'è a bibliutêca du cumǜn de Löa, miscia in-tu Palàssu du Kursaal dund'a l'è stêta fundâ du [[1970]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.comune.loano.sv.it/it/unita_organizzative/biblioteca|tìtolo=Biblioteca|outô=Cumǜn de Löa|léngoa=IT|vìxita=2025-11-04}}</ref>. In-ta bibliutêca, ch'a se spande sciǜ 400&nbsp;mêtri quaddri, u gh'è cunservòn ciǜ de 22.000 ünitè, tantu a stanpa che, pe ina parte picìna, ascì d'âtru genere<ref>{{Çitta web|url=https://anagrafe.iccu.sbn.it/it/ricerca/dettaglio.html?monocampo=IT-SV0056|tìtolo=Biblioteca civica Antonio Arecco|léngoa=IT|vìxita=2025-11-04}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Biblioteca civica'', p. 225}}</ref>. ;Scöe Löa a g'ha de scöe da l'azìlu a-e superiuri, ch'i fan tütte parte de l'Istitǜu Cunprensìvu Löa-Buisàn<ref>{{Çitta web|url=https://unica.istruzione.gov.it/cercalatuascuola/istituti/SVIC808009/i-c-loanoboissano/|tìtolo=I. C. Loano-Boissano|outô=Ministéru de l'Istrusiùn e du Meritu|léngoa=IT|vìxita=2025-11-04}}</ref>. In-tu detàggiu, u gh'è in azìlu a-e Cazèlle dedicòn a-u Simone Stella, e scöe elementâri pübliche "Mons. Valerga" e "Milanesi", misce in-te Cursu Europa e in-ti Gazzi, ciǜ che e "Rossello" de [[Figge de Nostra Scignùa d'a Mizeicordia|mùnighe da Madonna da Mizeicòrdia]], privê, ch'i l'han seròn du [[2025]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2025/06/loano-dopo-150-anni-chiude-listituto-rossello-suor-antonia-valori-accoglienza-e-misericordia-pilastri-della-nostra-scuola/|tìtolo=Loano, dopo 150 anni chiude l'istituto Rossello. Suor Antonia: "Valori, accoglienza e misericordia pilastri della nostra scuola"|outô=Luca Berto|dæta=13 zügnu 2025|léngoa=IT|vìxita=2025-11-04}}</ref>. Dapö u gh'è ancùn, in-ti Gazzi, e medie "Mazzini-Ramella" e, in-te Ovivétte, l'istitǜu superiure "Giovanni Falcone", spartìu in-te trê ramme scientifica, ecunomica e tecnulogica<ref>{{Çitta web|url=https://isfalcone.edu.it/|tìtolo=Istituto d'Istruzione Secondaria Superiore "Giovanni Falcone" Loano|léngoa=IT|vìxita=2025-11-04}}</ref>. === Parlâ de Löa === [[Immaggine:Monuménto a-a Madònna (Vèrsi, Lêua) - tàrga in léngoa lìgure (2).jpg|miniatura|Targa in-tu parlâ de Vèrxi miscia da-u munuméntu a-a Madonna]] In-te Löa u se ghe parla u [[Lengoa ligure|ligüre]] in-t'ina mainêa che, cumme pe-[[a Prìa]] e pe [[Borṡi|Borzi]], a l'è miscia a-u cunfìn tra-e [[Lìgure céntro-òcidentâle|varietê de centru-punénte]] e [[Lìgure centrâle|quélle du centru]], cun ciǜ infruénse da-u [[Lengoa zeneize|parlâ de Zéna]] e ciǜ destacâ da-e vixine varietê da [[Valle du Varatella|Vaâtèlla]], de tipu bén ciǜ [[Dialettu arbenganese|arbenganeze]]. Trêtu caraterìsticu du parlâ de Löa u l'è a velarizasiùn de [[A tònica velarizâ|"a" tonica]], ch'a nu gh'è né a-a Prìa né a Borzi, mentre pe du rèstu u se ghe suméggia asê, cumme che a-e canpagne d[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghéttu]] sciü-u cunfìn, ch'i ne sun stête bén infruensê. Pe cuntru, u gh'è paégge diferense tra Löa e u parlâ de [[Vèrsci|Vèrxi]], ch'u s'è mantegnǜu ciǜ antìgu e cun mênu infruense da Rivêa: a sö sciurtìa tipica a l'è l'asurdiméntu de {{IPA|[ʒ]|lij}} a {{IPA|[ʃ]}}, ch'u se tröva presenpiu in-tu numme mêximu du paîze, dîtu ''Vèrsci'' da-i verxìn, cu-in'evulusiùn che, a l'in gîu, a l'è stêta trövâ sulu che a [[Giüstexine|Giüsténixe]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=[[Giulia Petracco Sicardi]]|curatô=[[Giulia Petracco Sicardi]], [[Fiorenzo Toso]] e Patrizia Cavallaro|tìtolo=Vocabolario delle parlate liguri|ànno=1985-1992|editô=Consulta Ligure|çitæ=Zéna|léngoa=LIJ, IT|p=113|volùmme=Vul. IV}}</ref>. Pe scrîve u parlâ de Löa üna de primme pruposte a l'è stêta quélla, funética, du prufesû Enrico Cavalli, ch'u l'ha döveâ pe-i sö stüddi sciü-i tupònimi du cumǜn sciurtìi sciü-a ''Gazzetta di Loano'' du [[1936]] e, dapö, in-t'in vulümme du [[1939]]<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 5}}</ref>. Löa a g'ha ascì in puêta in ligüre, u [[Luigi Panero]] di Prigê, dîtu u "Patâ", che cu-i sö scrîti da-u vîvu sensu da natǜa u g'ha in stile ch'u se suméggia asê a quéllu du [[Doardo Firpo|Firpo]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/antologia/luiggi-pane/|tìtolo=Luigi Panero (1903-1960)|outô=[[Alessandro Guasoni]]|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2025-11-12}}</ref>. === Cuxina === * Crùstuli de Löa: i crùstuli i sun in dûse tipicu de Löa pe-u tenpu de [[Carlevâ]], fêti in-t'ina mainêa ch'a se suméggia a-e [[Pêti de muniga|bōxîe]]. I g'han ina pasta de faîna, bitìru, lête e süccu, ciǜ che di güsti cumme l'êgua de limunétti, u vìn giàncu o âtru segundu a versciùn. I crùstuli de Löa i sun stêti misci a ricètta pe-a primma otta du [[1958]] e a stu dûse u gh'è dedicòn fina ina sagra, ch'a se tegne de lüggiu. A-a giurnâ d'ancö, sta sagra a l'è fêta sciü-a pasegiâ ma in tenpu a se tegniva a-u Castéllu, pe rigordâ l'[[Andrîa II Doja|Andrîa II]] che lì, segundu a tradisiùn, u l'axéva dêtu di crùstuli a-e génti de Löa a-u muméntu de l'inaugürasiùn de Munte Carmèllu<ref>{{Çitta web|url=https://www.ligucibario.com/alfabeto_del_gusto/crostolo-di-loano-sv/|tìtolo=Crostolo di Loano|outô=Umberto Curti|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Sagra del crostolo'', p. 218}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/evento/loano-sul-lungomare-torna-la-sagra-del-crostolo/|tìtolo=Loano, sul lungomare torna la "Sagra del Crostolo"|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref>. * [[Turta de sücca dûse|Turta de sücca]]: sta turta a l'è in dûse fêtu in-te Löa, a-[[a Prìa]] e in-te quarche paîze in gîu, dunde a tradisiùn a ne tröva e urìgini fina du [[XVII secolo|Seiséntu]]. Turta da téstigu, a se cunpûne d'in röu fêtu de sföggia de faîna, êgua e öiu, mentre u pìn u l'è pe-u ciǜ de sücca, mescciâ insémme a öve, faîna de cêxi, pignö, üghétta, vìn e süccu<ref>{{Çitta web|url=https://www.ligucibario.com/alfabeto_del_gusto/torta-di-zucca/|tìtolo=Torta di zucca|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.ilsecoloxix.it/eventi/2017/09/04/news/la-gastronomica-a-pietra-ligure-e-dolce-con-la-torta-di-zucca-1.30867127|tìtolo="La Gastronomica" a Pietra Ligure è dolce con la torta di zucca|outô=Marco Oliveri|dæta=4 seténbre 2017|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref>. A sta ricètta, insémme a-a [[turta vèrde]] e a de âtre turte da tradisiùn, a l'è dedicâ a "Fèsta da Turta Ligüre", ch'a se tegne tütti i anni sciü-a pasegiâ<ref>{{Çitta web|url=https://www.albengacorsara.it/2025/04/16/sul-lungomare-di-loano-torna-la-festa-della-torta-ligure-3/|tìtolo=Sul lungomare di Loano torna la "Festa della Torta Ligure"|dæta=16 arvî 2025|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref>. * Pocìn: u pocìn u l'è ina ricètta tipica de [[Vèrsci|Vèrxi]], fêta da ina mescciüa d'êgua, sâ, bitìru e furmàggiu. Du pocìn u n'exìste ascì ina versciùn dûse che, pe cuntru, a g'ha drentu de lête, süccu e scòrsia de limùn<ref>{{Çitta web|url=https://www.ligucibario.com/alfabeto_del_gusto/pocin-di-verzi/|tìtolo=Pocin di Verzi|outô=Umberto Curti|léngoa=IT|vìxita=2025-11-21}}</ref>. == Manifestasiùi == <gallery widths="150" mode="packed"> Loano CarnevaLöa 2025 estate.jpg|U CarnevaLöa d'estê Loano, serata DORIA, 14 giugno 2025.jpg|Seiâna du Riturnu di Doja </gallery> * CarnevaLöa: in-te Löa u l'è inandiòn tütti i anni ün di carlevê ciǜ inpurtanti de l'Italia, u ciǜ grande da Ligüria. U CarnevaLöa u se tegne, a tenpu, in-te dùe duméneghe de fîa: in-ta primma u gh'è u "Paliu di Burghi" cu-i câri de cuntrê de Löa, in-ta segunda u gh'è de cuntru u "Paliu di Cumǜi", cu-i câri fêti da-i paîzi a l'in gîu. De ciǜ, u carlevâ de Löa u se tegne ascì in-t'in'edisiùn d'estê. Sta manifestasiùn, ch'a g'ha de raìxe antìghe, a l'è stêta ricunusciüa cumme carlevâ storicu, cu-a sitê de Löa ch'a l'è raprezentâ ascì da quattru maschere: ''Beciancin'', ''Puè Pepin'', ''Capitan Fracassa'' e a ''Principessa Doria del Castello''<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/grandi-eventi/carnevaloa/|tìtolo=CarnevaLöa|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>. * Prémmiu nasiunâle "Città di Loano": prémmiu de livéllu italiàn dedicòn a-a mǜxica tradisiunâle, u l'è inandiòn da-u [[2005]] e guagnòn da-u méggiu album de stu genere a sciurtî in-te l'annu de primma<ref>{{Çitta web|url=https://premioloano.it/chi-siamo/|tìtolo=Chi siamo|outô=Premio Nazionale Città di Loano per la Musica Tradizionale Italiana|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>. * Fèsta de Bàzue: in-te sta manifestasiùn, ch'a se tegne in gîu a mez'agùstu, a l'è miscia in scêna a càccia a-e bàzue, cu-in curteu de figüe mascherê e d'artisti e, a-a fìn, i föghi<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/grandi-eventi/festa-delle-basue/|tìtolo=Festa delle Basüe|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>. * U Riturnu di Doja: u se tratta d'ina rievucasiùn storica di tenpi di Doja, cun di spetaculi a-a mainêa du [[Renascimento|Rinascimentu]], ch'a repiggia u muméntu quàndu, du [[1575]], a l'êa stêta diciarâ a libera [[cuntêa de Löa]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/grandi-eventi/rievocazione-storica-e-ritorno-dei-doria/|tìtolo=Ritorno dei Doria|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>. * Nötte Giànca: d'estê, in-te st'ocaxùn chì u gh'è de mǜxica da-u vîvu in-te tütta a Maîna, cu-in cuncèrtu in ciàssa e di banchetti cu-u mangiâ o de artisti in gîu pe-i carùggi, mentre e bütéghe i rèstan drovìe fin a-a nötte<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/grandi-eventi/notte-bianca/|tìtolo=Notte Bianca|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>. == Fèste e fée == <gallery widths="150" mode="packed"> Procesción da Madònna da Vixitaçión (Lêua, 2022) - arîvo (3).jpg|E cungréghe in ciàssa pe-i 2 de lüggiu Procesción da Biâ Màia Vèrgine de Mónte Carmêlo (Lêua, 2022) - salûo a-o mâ (2).jpg|U salüu a-u mâ in-ta prucesciùn du Carmèllu </gallery> * Fèsta da Madonna da Vixitasiùn: a se tegne tütti i anni a-i 2 de lüggiu, cu-ina prucesciùn de cungréghe da tütta a Rivêa ch'a parte d'in-ta ciàssa du Cumǜn pe chinâ a-u mâ e fâghe u salüu e, dapö, a benedisiùn, a rigordâ tütti i morti in mâ. Sta fèsta a l'è de antìga tradisiùn, vegnindune fina da-u [[1637]], quàndu e génti de Löa, pe pùja d'in ataccu di türchi, i l'êan sciurtìe in prucesciùn pe racumandâse a-a Madonna da Vixitasiùn ma, cu-a lüxe ch'i favan, i l'han fêtu crédde a-i pirati ch'u ghe fusse ina gran guarnixùn, sarvandu cuscì a sitê<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/12049/news/tre-giorni-eventi-la-festa-della-madonna-della-visitazione/|tìtolo=Tre giorni di eventi per la festa della Madonna della Visitazione|dæta=25 zügnu 2018|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Processioni e feste religiose'', pp. 217-218}}</ref>. * Fèsta da Madonna du Carmèllu: a fèsta de Munte Carmèllu, ch'a cazze i 16 de lüggiu, a l'è ina ricurensa rispetâ fina da-u [[XVII secolo|Seiséntu]], a-i tenpi da fundasiùn du cunventu, cu-ina sö mensiùn ch'a ne vegne fina da-u [[1723]]. A-a giurnâ d'ancö, pe sta fèsta u se tegne ina prucesciùn a-a séja, fêta tra-u cunventu e a capelétta da-a Fetàja, cu-in salüu a-u mâ da càscia primma ch'a l'intre turna in gêxa<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/10113/news/festa-della-madonna-del-carmelo/|tìtolo=Festa della Madonna del Carmelo|dæta=14 lüggiu 2017|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>. * Tra-e âtre fèste de gêxa, pe-u ciǜ cun tantu de prucesciùn, i se pöan rigordâ a fèsta de San Xidòu, festezâ da ciǜ de sent'anni a-i 5 de zügnu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/9718/news/festa-san-isidoro-2/|tìtolo=Festa di San Isidoro|dæta=3 zügnu 2017|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>, quélla pe [[San Gioâne Batista|San Giuànni u Batìsta]], u patrùn de Löa, a-i 24 de zügnu<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/5243/news/festa-patronale-san-giovanni-battista/|tìtolo=Festa patronale di San Giovanni Battista|dæta=24 zügnu 2015|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>, a Nativitê de Maria a Vèrxi, cu-a sagra "di 8", a-i 8 de seténbre<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/5918/news/processione-religiosa-santa-nativita-maria-vergine/|tìtolo=Processione religiosa Santa Natività di Maria Vergine|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>, u Santìscimu Numme de Maria a-i 12 de seténbre<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/2105/news/festa-del-santissimo-nome-maria/|tìtolo=Festa del Santissimo Nome di Maria|dæta=11 seténbre 2013|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref>, Santa Lìbbia, a-i Quàrxe e cun tantu de sagra, a-i 15 de seténbre<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/10769/news/agra-campestre-santa-libera-processione/|tìtolo=Sagra campestre di Santa Libera e processione|dæta=12 seténbre 2017|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref> e a Madonna da Mercêde a-i 24 de stu meze<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/10829/news/festa-nostra-signora-della-mercede/|tìtolo=Festa di Nostra Signora della Mercede|dæta=26 seténbre 2017|léngoa=IT|vìxita=2025-11-06}}</ref><ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Processioni e feste religiose'', pp. 217-218; ''Sagre campestri'', p. 218}}</ref>. == Sport == <gallery widths="150" mode="packed"> Palaçétto do Spòrt 'Eliodoro Garassini' (Lêua) - vìsta (1).jpg|U Palaséttu du Sport "Eliodoro Garassini" Loano SV.jpg|I canpi da bocce a-u cuèrtu du "Bocciodromo" </gallery> In-tu cumǜn de Löa u se ghe tröva paégge strutǜe pe-e ativitê spurtive che, in-tu detàggiu, i sun: * Canpu da balùn cumünâle "Giorgio Ellena": in-ti Gazzi, ciǜ che u canpu regulamentâre u cunplèssu u cunprende ancùn in canpu da balùn a 5 e ün da balùn a 7<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2023/08/loano-stanziati-150mila-euro-per-la-sistemazione-dei-campetti-in-sintetico-dello-stadio-ellena/|tìtolo=Loano, stanziati 150mila euro per la sistemazione dei campetti in sintetico dello stadio Ellena|dæta=18 agùstu 2023|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. Stu canpu u l'è quéllu de cà pe l'A.S.D. San Francesco Loano, che d'ancö a zöga in [[Eccellensa Liguria|Ecelensa]] ma che, in-ta sö stoja, a l'êa rivâ fina in-ta [[Série D (zêugo do balón)|Serie D]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.asdsanfrancescoloano.it/la-societa/|tìtolo=La società|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. * Palaséttu du Sport "Eliodoro Garassini": strutǜa mudèrna fêta de legnu e cun de grandi vedrê, a g'ha dùe piscine a-u cuèrtu, de-quale üna da 25 metri, ciǜ che in canpu da basket/volley e ina palèstra. De cunplèssu i fan parte ancùn ina piscina a l'avèrtu da 50 metri e dùe ciǜ picìne<ref name=":3">{{Çitta web|url=https://loanoperlosport.it/strutture-sportive/|tìtolo=Strutture sportive|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. Chì a g'ha de sede a sucietê spurtiva Doria Nuoto 2000 Loano, ch'a g'ha de squaddre de nöu, nöu artisticu, ballanöu e triathlon, e ch'a ghe inandia tütti i anni u meeting nasiunâle "Città di Loano"<ref>{{Çitta web|url=https://www.dorianuotoloano.com/|tìtolo=Doria Nuoto Loano|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. U canpu da basket u l'è quéllu de cà pe-a squaddra de Löa, a Basket Loano Eliodoro Garassini, che d'ancö a zöga in-ta segunda serie ligüre<ref>{{Çitta web|url=https://www.playbasket.it/liguria/club.php?obj=3462|tìtolo=A.S.D. Basket Loano Eliodoro Garassini|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. * Palaséttu du Sport "Giuseppe Guzzetti": palaséttu du sport da vixìn a-e scöe medie, u l'è stêtu inauguròn du [[2011]] e u cuntegne in canpu a-u cuèrtu devöòn tantu da-e scöe che da-e sucietê spurtive de basket e de volley da sitê<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2011/10/loano-inaugura-il-nuovo-palazzetto-pignocca-sport-marchio-di-fabbrica-della-citta/|tìtolo=Loano inaugura il nuovo Palazzetto, Pignocca: "Sport marchio di fabbrica della città"|dæta=27 utùbre 2011|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. * Bocciodromo de Löa: strutǜa pe-u zögu de bocce, a se tröva a-e Ovivétte e a se cunpûne de öttu canpi cuèrti e öttu a l'avèrtu, de 27,5/28&nbsp;m pe tréi<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2025/08/loano-pubblicato-il-bando-di-gara-per-la-gestione-del-bocciodromo/|tìtolo=Loano, pubblicato il bando di gara per la gestione del bocciodromo|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://web.archive.org/web/20241103091656/https://www.visitloano.it/331/senza-categoria/bocciodromo/|tìtolo=Bocciodromo|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. * Tennis Loano: pe-u zögu du tennis u se ghe tröva i circulu in-ta regiùn de Vignasse che, in-tu detàggiu, u g'ha sìnque canpi de têra e dùi de scinteticu<ref>{{Çitta web|url=https://www.loano.tennis/service/campi-da-tennis/|tìtolo=Campi da tennis|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. Du rèstu, u gh'è ancùn e palèstre de Valerga e du Falcone, devöê ascì da-e sucietê spurtive, in circulu nauticu e u canpettu a l'avèrtu "San Giuseppe"<ref name=":3" />. Da primma de l'[[XIX secolo|Öttuséntu]] e ancùn in-ti [[Anni 1970|anni '70]], in-te Löa u se ghe zögava ascì a-u [[Balón (zêugo)|balùn]], cun dùi canpi dedichê. L'ün, ciǜ picìn, u l'êa in-tu Burgu Drentu, in curispundensa da Ciàssa du Dücca, d'ancö Ciàssa Palèstru, l'âtru u l'êa in-tu ciàn strêtu tra-e [[Müàgge de Löa|müàgge da Maîna]] e [[U Fusòn (Löa)|U Fusòn]], alantùa dîtu u "Zögu du Fusòn" e cunusciüu ancùn a-a giurnâ d'ancö cumme u "Zögu du Balùn"<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 79}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.losferisterio.it/pallapugno/la-pallapugno-torna-a-loano/|tìtolo=La pallapugno torna a Loano|dæta=18 utùbre 2009|léngoa=IT|vìxita=2025-10-25}}</ref>. == Aministrasiùn == === Scindichi de Löa === [[Immaggine:Loano-municipio2.jpg|miniatura|Palàssiu Doja, u palàssiu du cumǜn de Löa]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Notte}} {{ComuniAmminPrec|1800|1800|Giuseppe Robado|||<ref name="Arecco1984,148">{{Çitta|Arecco, 1984|''I sindaci dal 1800 in poi'', p. 148}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1800|1800|Francesco Aicardi|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1800|1800|Giuseppe Patrone|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1800|1800|Giuseppe Robado|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||G. Nicolò Ghiglioni|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Vincenzo Patrone|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Giacomo Isnardi|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Zeffirino Accame|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Vincenzo Maria Spalla|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Vincenzo Tomaso Elice|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Nicola Bertoluzzo|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|||Francesco Aicardi|||<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1803|1803|Vincenzo Patrone||Sitadìn prescidénte|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1803|1807|G.B. Robado||''Maire''|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1808|1814|Vincenzo Patrone||''Maire''|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1815|1816|G.B. Robado||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1816|marsu 1817|Matteo Musso||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|marsu 1817|8 lüggiu 1817|Carlo Porro||Scindicu pruvisòiu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|8 lüggiu 1817|1819|Tomaso Rocca Ceresola||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1820|1823|Vincenzo Pairone||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1824|1825|G.B. Lanteri||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1826|1827|Antonio Lanteri||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1828|1831|Pietro Olivieri||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1832|1833|Antonio Lanteri||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1834|1835|Antonio Isnardi||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1836|1838|Saverio Marchesano||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1839|1844|Giacomo Rocca||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1845|1848|Simone Stella||Scindicu|<ref name="Arecco1984,148" />}} {{ComuniAmminPrec|1849|1852|Ambrogio Ramella||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149">{{Çitta|Arecco, 1984|''I sindaci dal 1800 in poi'', p. 149}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1852|1853|Domenico Garassini||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1854|1860|Carlo Rubadi||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1861|1871|Giuseppe Isnardi||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1872|1877|Alessandro Rocca||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1878|1880|Antioco Accame||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1881|1883|Giuseppe Accame||Scindicu|<ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1884|1885|Simone Rocca||Scindicu|<ref group="n.">U l'ha dêtu e dimisciùi da-a càrega</ref><ref name="Arecco1984,149" />}} {{ComuniAmminPrec|1878|1880|Giuseppe Isnardi||Scindicu|<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''I sindaci dal 1800 in poi'', pp. 149-150}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1890|seténbre 1893|Giuseppe Rocca||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150">{{Çitta|Arecco, 1984|''I sindaci dal 1800 in poi'', p. 150}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|seténbre 1893|1895|Nicolò Torello||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|1896|1898|Francesco Garassini-Garbarino||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|4 agùstu 1900|1900|Giuseppe Amico||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|1900|1900|||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|1900|lüggiu 1914|Emanuele Accame||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|lüggiu 1914|4 nuvénbre 1920|Nicolò Torello||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|4 nuvénbre 1920|6 marsu 1923|Emanuele Accame||Scindicu|<ref name="Arecco1984,150" />}} {{ComuniAmminPrec|13 mazzu 1923|1924|Guglielmo Bruna|Partìu Nasiunâle Fascista|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151">{{Çitta|Arecco, 1984|''I sindaci dal 1800 in poi'', p. 151}}</ref>}} {{ComuniAmminPrec|1924|11 utùbre 1926|G.B. Chiozza||Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1926|1927|Giuseppe Adalberto Angelelli|Partìu Nasiunâle Fascista|Pudestâ|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|16 nuvénbre 1927|1928|Carlo Scotti||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1928|1929|Vincenzo Violante||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1929|1934|Ottavio Borsarelli|Partìu Nasiunâle Fascista|Pudestâ|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1934|1934|Ottavio Borsarelli||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|27 lüggiu 1934|1938|Eugenio Genta|Partìu Nasiunâle Fascista|Pudestâ|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1938|1938|Bernardo Berio||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1938|1938|Giuseppe Rinonapoli||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|26 agùstu 1938|zenâ 1944|Giuseppe Rinonapoli|Partìu Nasiunâle Fascista|Pudestâ|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1944|1944|Emanuele Cerruti||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1944|1944|Vincenzo Lisi||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|1944||Mario Valerio||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|||Vincenzo Lisi||Cumisâiu straurdinâiu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|31 lüggiu 1945|23 arvî 1946|Stefano Carrara|[[Partio Comunista Italian|Partìu Cumunista Italiàn]]<br />Partìu Repüblicàn Italiàn<br />Partìu d'Asiùn |[[Scindico|Scindicu]]|<ref group="n.">Misciu in càrega da-u Cumitòn de Liberasiùn Nasiunâle</ref><ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|23 arvî 1946|21 nuvénbre 1946|Giuseppe Canepa|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|26 nuvénbre 1946|11 zügnu 1951|Felice Vignola|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|11 zügnu 1951|17 nuvénbre 1951|Gerolamo Bossi|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|17 nuvénbre 1951|29 nuvénbre 1962|Pietro Ciarlo|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|29 nuvénbre 1962|29 zenâ 1967|Felice Elice|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|29 zenâ 1967|7 utùbre 1967|Felice Elice|La Palma<br />(lista civica)|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|7 utùbre 1967|5 frevâ 1974|Mario Rembado|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|5 frevâ 1974|30 lüggiu 1978|Giuseppe Guzzetti|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|30 lüggiu 1978|15 utùbre 1988|Eliodoro Garassini|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|<ref name="Arecco1984,151" />}} {{ComuniAmminPrec|15 utùbre 1988|7 zügnu 1993|Mario Rembado|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 zügnu 1993|28 arvî 1997|Francesco Cenere|[[Democraçîa Cristiann-a|Demucrasìa Cristiana]]|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|28 arvî 1997|14 mazzu 2001|Francesco Cenere|Polu pe-e Libertê|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|14 mazzu 2001|30 mazzu 2006|Angelo Vaccarezza|Cà de Libertê|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|30 mazzu 2006|17 mazzu 2011|Angelo Vaccarezza|U Populu da Libertê|Scindicu|<ref group="n.">Da-u 24 de zügnu du 2009 u l'è stêtu ascì prescidénte da [[Pruvincia de Sann-a|pruvinsa de Savùna]]</ref>}} {{ComuniAmminPrec|17 mazzu 2011|7 zügnu 2016|Luigi Pignocca|U Populu da Libertê|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|7 zügnu 2016|4 utùbre 2021|Luigi Pignocca|Pignocca sindaco<br />(lista civica de centru-drîta)|Scindicu|}} {{ComuniAmminPrec|4 utùbre 2021|''in càrega''|Luca Lettieri|Per Loano<br />(lista civica de centru-drîta)|Scindicu|<ref group="n.">In-ta [[Léga Nord|Lega]]</ref>|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelàggi === U cumǜn de Löa u l'è binéllu de: * {{Binelàggio|FRA|Francheville|4=Francheville (metropuli de Liùn)}}, da-i 11 de dixénbre du [[2003]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/loano-e-il-gemellaggio/|tìtolo=Comitato Promotore dei Gemellaggi, per sentirsi cittadini d'Europa|léngoa=IT|vìxita=2025-07-25}}</ref>. == Vìe de cumünicasiùn == === Stradde === U cumǜn de Löa u l'è traversòn da-a [[Stradda statâle 1 Vìa Aurelia|Vìa Aurelia]], che in-te stu töccu a lìga [[A Prìa]], a levante, cu-[[U Burghettu (Santu Spiritu)|u Burghéttu]], a punénte. Da-i tenpi da fundasiùn da Maîna sta vìa a traversava u paîze pe-u Carùggiu, pe turnâ lungu l'antìgu percursu da ''[[Via Julia Augusta|Julia Augusta]]'' cumme ch'a ne sciurtìva. Dapö, du [[1837]], u tràffegu u l'è stêtu mesciòn lungu a növa "vìa da Maîna", a mâ du Burgu Drentu, pe esse purtâ a munte de stu lì, a l'ürtimu, du [[1940]], in-tu scitu dunde l'Aurelia a passa ancùn a-a giurnâ d'ancö<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Viabilità e toponomastica'', p. 120}}</ref>. De ciǜ, in-tu territòiu du cumǜn u se tröva ascì a [[Stradda pruvinciâle 25 Löa-Buisàn-Tuiràn|stradda pruvinsâle 25]], ch'a parte d'in-ti Gazzi pe traversâ dunque u cumǜn de [[Buinzan|Buisàn]] e chinâ fina in-tu territòiu de [[Tuiran|Tuiàn]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.provincia.savona.it/strade/sp25|tìtolo=SP 25 Loano-Boissano-Toirano|léngoa=IT|vìxita=2025-07-26}}</ref>. A frasiùn de [[Vèrsci|Vèrxi]] a l'è ligâ cun Löa pe mezzu de ciǜ vìe, ch'i repiggian, in parte, u percursu de végge müatêe. In-tu detàggiu, a müatêa ch'a chinava d'in Vèrxi a se deramava in-te dùe vìe ina otta rivâ in-te l'Ursuàn: l'üna a pasava pe-e Bulâxe mentre l'âtra, pasâ a-u de là du [[U Fusòn (Löa)|Fusòn]], a chinava in-te Löa pe-i Gazzi. U prugèttu d'in stradùn ch'u zuntasse Vèrxi cun Löa u remunta fina a-u [[1850]], a tütte e mainêe u l'è stêtu drovìu sulu che du [[1874]], cu-u punte sciü-u Fusòn ch'u l'è du [[1876]]<ref name=":2">{{Çitta|Arecco, 1984|''Verzi è unito a Loano'', p. 118}}</ref>. === Feruvìe === {{Véddi ascì|Stasiùn de Löa|càngio variànte=U mêximu argumentu in detàggiu}} [[Immaggine:Stazione di Loano - fabbricato viaggiatori lato binari.jpg|miniatura|U fabricòn pe-i viagiatùi]] Löa u g'ha ina sö stasiùn sciü-a [[Ferovîa Zêna-Vintimìggia|feruvìa Zéna-Vintimìggia]], ativâ du [[1872]] insémme a l'inaugürasiùn da lìnea intréga, cu-in primmu fabricòn pe-i viagiatùi, de legnu, ch'u l'êa misciu a munte da feruvìa. U fabricòn ch'u se végghe a-a giurnâ d'ancö u l'è in prugèttu du [[Roberto Narducci]] du [[1936]], ch'u l'è stêtu inaugüròn a-i 22 d'arvî du [[1937]]<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 132}}</ref>. In-ta stasiùn de Löa i se ghe fèrman tütti i [[Trêno regionâle (Itàlia)|trêni regiunâli]] ch'i ghe pàssan, ciǜ che ina cùbbia de [[InterCity (Italia)|trêni InterCity]] a-u giurnu<ref>{{Çitta web|url=https://www.e656.net/orario/stazione/loano/treni-dalle-00-alle-12.html|tìtolo=Stazione di LOANO|léngoa=IT|vìxita=2025-11-16}}</ref>. === Portu === [[Immaggine:Pòrto de Lêua.jpg|miniatura|Vista du portu|sinistra]] Löa a g'ha in portu türìsticu, ciamòn a ''Marina di Loano'', cun in'estensciùn che a l'inprinsìpiu a l'êa ciǜ picìna<ref>{{Çitta|Arecco, 1984|''Il porticciolo turistico'', p. 221}}</ref>. Difêti, stu portu u l'è stêtu prugetòn a l'inprinsìpiu pe-e barche da pescòi, cun di travàggi ch'i sun cumensê a-i 25 de zügnu du [[1957]] pe finî du [[1961]]<ref>{{Çitta|Arecco, 2013|p. 122}}</ref>. A-a giurnâ d'ancö u portu de Löa u l'è rivòn a squêxi mille posti barca in-te tüttu, u segundu ciǜ grande da [[Rivêa de Ponénte|Rivêa de Punénte]] intréga, pe di pescàggi da 3,5 a 5&nbsp;m e de lunghésse fina a 85&nbsp;m<ref>{{Çitta web|url=https://www.marinadiloano.it/it/la-marina/il-porto|tìtolo=Il porto|outô=Marina di Loano|léngoa=IT, EN, FR, DE|vìxita=2025-07-28}}</ref>. == Notte == ;Notte a-u tèstu <references group="n." /> ;Notte bibliugràfiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Padre Enrico del SS. Sacramento|tìtolo=Cenni storici e memorie della città di Loano dai suoi primordii fino ai tempi moderni|url=https://books.google.com/books?id=Ox46syLvAksC&pg=PA13|ànno=1879|editô=Tipografia della Gioventù|çitæ=Zéna|léngoa=IT|cid=Padre Enrico, 1874}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonio Arecco|tìtolo=Loano. Storia - Monumenti - Itinerari - Turismo|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0007518|ànno=Arvî 1984|editô=Editrice - Tipolitografia F.lli Stalla|çitæ=Arbenga|léngoa=IT|cid=Arecco, 1984}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonio Arecco|tìtolo=Loano e il suo sviluppo nei secoli (centro storico)|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0438684|ànno=Frevâ 1996|editô=Cumǜn de Löa - Tipolitografia Bacchetta|çitæ=Löa - Arbenga|léngoa=IT|cid=Arecco, 1996|colànn-a=Quaderni della Civica Biblioteca}} * {{Çitta lìbbro|outô=Antonio Arecco|tìtolo=Val Nimbalto con Loano e Verzi Boissano|url=https://bid.catalogobibliotecheliguri.it/LIG0244079|colànn-a=Le nostre località: toponomastica storica dell'Ingaunia orientale|ànno=Utùbre 2013|editô=Tipografia Natgraf|çitæ=Löa|léngoa=IT|volùmme=Vul. II|cid=Arecco, 2013}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} == Ligammi de föa == * {{Çitta web|url=https://comune.loano.sv.it/|tìtolo=Scitu du cumǜn|léngoa=IT|vìxita=2025-07-19}} * {{Çitta web|url=https://www.visitloano.it/|tìtolo=Scitu türìsticu uficiâle|léngoa=IT, EN, FR|vìxita=2025-07-19}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Löa| ]] 6a7rj35rxxuk3oyl35tc5zhwudnpq6v 4 4991 269048 267701 2026-04-14T18:44:44Z N.Longo 12052 /* Sànn-a */ + 269048 wikitext text/x-wiki [[File:Icon tools.svg|100px|right]] Cöse gh'é da fâ in sce ''Wikipedia Ligure'' ... # Finî e ampliâ i pàixi ligùstichi # Finî e ampliâ e pàgine in scê tradiçioìn # Finî e ampliâ e pàgine in scî personàggi lìguri de riliêvo # Finî e ampliâ e societæ sportîve # Finî e ampliâ e pàgine taxonavegaçión # Finî e [[Wikipedia:Vôxe de bâze|Vôxe de bâze]] # Fâ e traduçioìn de quéste vôxe: ''[[:Categorîa:Da tradue|da tradue]]'' # Scistemâ e vôxe ''[[Speçiale:Paggine sensa categorîa|sénsa categorîa]]'' # Scistemâ e vôxe inta categorîa ''[[:Categorîa:Da scassâ?|da scasâ?]]'' == Pàixi ligùstichi == === Comùn === ==== Ligùria ==== [[File:Map of region of Liguria, Italy, with provinces-lij.svg|center|400px]] ===== A Spézza ===== {{Div col|dim=400px}} * [[Arcoa]] <small>(Arcola)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[A Rocheta (Vara)]] <small>(Rocchetta di Vara)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[A Sesta]] <small>(Sesta Godano)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Bevein]] <small>(Beverino)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Bolan]] <small>(Bolano)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Bonasseua]] <small>(Bonassola)</small> * [[Brignê]] <small>(Brugnato)</small> '''{{tl|Spezin}}''' * [[Calice]] <small>(Calice al Cornoviglio)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Careu]] <small>(Carrodano)</small> * [[Castarnò]] <small>(Castelnuovo Magra)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Deiva]] <small>(Deiva Marina)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Folo]] <small>(Follo)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Framûa]] <small>(Framura)</small> * [[Lerze]] <small>(Lerici)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Levanto]] - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Luni]] - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Maissann-a]] <small>(Maissana)</small> * [[Mègia]] <small>(Ameglia)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Monterosso]] <small>(Monterosso al Mare)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[O Borgheto (Vara)]] <small>(Borghetto di Vara)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[O Cäro]] <small>(Carro)</small> * [[Pignon]] <small>(Pignone)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Pòrtivene]] <small>(Porto Venere)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Ricò]] <small>(Riccò del Golfo di Spezia)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Rimazô]] <small>(Riomaggiore)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Santo Stefano Magra]] <small>(Santo Stefano di Magra)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Sarzànn-a]] <small>(Sarzana)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Vàise]] <small>(Varese Ligure)</small> * [[Vernassa]] <small>(Vernazza)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Vessan]] <small>(Vezzano Ligure)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' * [[Zignægo]] <small>(Zignago)</small> - '''{{tl|Spezin}}''' {{Div col end}} ===== Inpêia ===== {{Div col|dim=400px}} * [[A Burdighea]] <small>(Bordighera)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[A Cêve]] <small>(Pieve di Teco)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[A Còsta]] <small>(Costarainera)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Aèntìn]] <small>(Diano Arentino)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}''' * [[Airöre]] <small>(Airole)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[A Maina de Dian]] <small>(Diano Marina)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}''' * [[Aquila (cumüne)|Aquila]] <small>(Aquila d'Arroscia)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[A Riva (cumüna)|A Riva]] <small>(Riva Ligure)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}''' * [[Armu]] <small>(Armo)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' * [[A Rucheta (Nervina)|A Rucheta]] <small>(A Rocheta)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[A Sipressa]] <small>(Cipressa)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Avrigâ]] <small>(Apricale)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Baiardu]] <small>(Bajardo)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Baaücu]] <small>(Badalucco)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}/Baücögnu''' * [[Burgumau]] <small>(Borgomaro)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Cairònega]] <small>(Caravonica)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Campurussu]] <small>(Camporosso)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Cexi]] <small>(Cesio)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Ciüsànegu]] <small>(Chiusanico)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Ciüxavéja]] <small>(Chiusavecchia)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Cuxe]] <small>(Cosio di Arroscia)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' * [[Dian San Pê]] <small>(Diano San Pietro)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}''' * [[Dussaiga]] <small>(Dolceacqua)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Imperia]] <small>(Imperia)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[I Moin]] <small>(Molini di Triora)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[I Spiareti]] <small>(Ospedaletti)</small> - '''{{tl|Sanremascu}}''' * [[L'Aoriveta]] <small>(Olivetta San Michele)</small> - '''<nowiki>{{</nowiki>Ruyascu<nowiki>}}</nowiki>''' * [[L'Isura]] <small>(Isolabona)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}/Lisurencu''' * [[Lüxinascu]] <small>(Lucinasco)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Mendaiga]] <small>(Mendatica)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' * [[Muntautu Carpaxe]] <small>(Montalto Carpasio)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}/Baücögnu''' * [[Muntegrossu Cian de Laite]] <small>(Montegrosso Pian Latte)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' * [[Pigna]] <small>(Pigna)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Pumpiana]] <small>(Pompeiana)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}''' * [[Puntedasce]] <small>(Pontedassio)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[Purnasce]] <small>(Pornassio)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' * [[Prebüna]] <small>(Pietrabruna)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Preinaudu]] <small>(Perinaldo)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}/Preinaudencu''' {{Fæto}} * [[Prelà]] <small>(Prelà)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Ransu]] <small>(Ranzo)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Ressu]] <small>(Rezzo)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' * [[San Bertumé (cumüna)|San Bertumé]] <small>(San Bartolomeo al Mare)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}/San Bertumê''' {{Fæto}} * [[San Giaixu ra Çima]] <small>(San Biagio della Cima)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}/Preinaudencu''' * [[San Luensu (cumüna)|San Luensu]] <small>(San Lorenzo al Mare)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Sanremu]] <small>(Sanremo)</small> - '''{{tl|Sanremascu}}''' * [[San Steva a Mâ]] <small>(Santo Stefano al Mare)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}''' * [[Seriana]] <small>(Ceriana)</small> - '''{{tl|Sanremascu}}/Se''r''ianascu''' * [[Sivessa]] <small>(Civezza)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Tàgia (cumüna)|Tàgia]] - '''{{tl|Tagiàscu}}''' * [[Triöra]] <small>(Triora)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[U Burghettu (Aròscia)]] <small>(Borghetto d'Arroscia)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[U Casté]] <small>(Castel Vittorio)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[U Castelà (cumüna)|U Castelà]] <small>(Castellaro)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}''' * [[U Castéllu de Diàn]] <small>(Diano Castello)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}''' * [[U Duseu]] <small>(Dolcedo)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Uigu]] <small>(Aurigo)</small> - '''{{tl|Ineién}}''' * [[U Seburca]] <small>(Seborga)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[U Sèrvu]] <small>(Cervo)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}/San Bertumê''' {{Fæto}} * [[U Soudàn]] <small>(Soldano)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}/Soudanèlu''' * [[U Tersö]] <small>(Terzorio)</small> - '''{{tl|Tagiàscu}}''' * [[Valebona]] <small>(Vallebona)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}/Valebunencu''' * [[Valecrösa]] <small>(Vallecrosia)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Vaxìa]] <small>(Vasia)</small> - '''{{tl|Portur̂en}}''' * [[Ventemiglia]] <small>(Ventimiglia)</small> - '''{{tl|Ventemigliusu}}''' * [[Vesargu]] <small>(Vessalico)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Vìlla Faròdi]] <small>(Villa Faraldi)</small> - '''{{tl|Dianeṡe}}''' {{Div col end}} ===== Sànn-a ===== {{Div col|dim=400px}} * [[A Ciana]] <small>(Piana Crixia)</small> * [[A Moenn-a d'Arbisseua]] <small>(Albissola Marina)</small> - '''{{tl|Savuneize}}''' * [[Andôa]] <small>(Andora)</small> - '''<nowiki>{{</nowiki>Andoreẑe<nowiki>}}</nowiki>''' * [[A Prìa]] <small>(Pietra Ligure)</small> - '''{{tl|Priéze}}''' {{Fæto}} * [[Arasce]] <small>(Alassio)</small> - '''{{tl|Grafia unitäia}}''' {{Fæto}} <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Arbenga]] <small>(Albenga)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Arnascu]] <small>(Arnasco)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[A Steja]] <small>(Stella)</small> * [[Bardenèi]] <small>(Bardineto)</small> - '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Bardenollu''' * [[Barestin]] <small>(Balestrino)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Berzezzi]] <small>(Bergeggi)</small> - '''{{tl|Savuneize}}/Variêtæ locâle''' * [[Buinzan]] <small>(Boissano)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' * [[Bormia]] <small>(Bormida)</small> * [[Borṡi e Veressi]] <small>(Borgio Verezzi)</small> - '''{{tl|Borṡìn}}''' {{Fæto}} * [[Còiri]] <small>(Cairo Montenotte)</small> - '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Variêtæ locâle''' * [[Carizan]] <small>(Calizzano)</small> - '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Bardenollu''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Casanöva]] <small>(Casanova Lerrone)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Castergiancu]] <small>(Castelbianco)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Castrevegliu]] <small>(Castelvecchio di Rocca Barbena)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Çelle]] <small>(Celle Ligure)</small> - '''{{tl|Savuneize}}''' * [[Cengë]] <small>(Cengio)</small> * [[Ciòi]] <small>(Plodio)</small> * [[Cixan]] <small>(Cisano sul Neva)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Còrcre]] <small>(Carcare)</small> - '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Variêtæ locâle''' * [[Côrxi]] <small>(Calice Ligure)</small> - '''{{tl|Finarìn}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Cosceria]] <small>(Cosseria)</small> * [[Cuggiæn]] <small>(Quiliano)</small> - '''{{tl|Savuneize}}''' * [[D'Ätu d'Arbissöa]] <small>(Albisola Superiore)</small> - '''{{tl|Savuneize}}''' {{Fæto}} * [[Èrli]] - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Finô]] <small>(Finale Ligure)</small> - '''{{tl|Finarìn}}''' {{Fæto}} * [[Garlenda]] - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Giusvala]] <small>(Giusvalla)</small> '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Variêtæ locâle''' * [[Giüstexine]] <small>(Giustenice)</small> - '''{{tl|Priéze}}''' {{Fæto}} * [[L'Aigheuja]] <small>(Laigueglia)</small> * [[L'Atè]] <small>(Altare)</small> - '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Variêtæ locâle''' * [[Löa]] <small>(Loano)</small> - '''{{tl|Priéze}}''' {{Fæto}} <small><small>(da specificâ)</small></small> * [[Magiö]] <small>(Magliolo)</small> - '''{{tl|Priéze}}''' * [[Màllae]] <small>(Mallare)</small> * [[Mascimin]] <small>(Massimino)</small> * [[Merexo]] <small>(Millesimo)</small> * [[Mieuja]] <small>(Mioglia)</small> * [[Moriaodo]] <small>(Murialdo)</small> * [[Naxin]] <small>(Nasino)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Nöi]] <small>(Noli)</small> - '''{{tl|Priéze}}''' <small>(da specificâ/cangiâ)</small> * [[U Burghettu (Santu Spiritu)]] <small>(Borghetto Santo Spirito)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' * [[O Dê]] <small>(Dego)</small> * [[O Ponte]] <small>(Pontinvrea)</small> * [[Orcu Feìn]] <small>(Orco Feglino)</small> - '''{{tl|Finarìn}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Oseria]] <small>(Osiglia)</small> * [[Palëre]] <small>(Pallare)</small> * [[Riôtu]] <small>(Rialto)</small> - '''{{tl|Finarìn}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Ròcavignâ]] <small>(Roccavignale)</small> * [[R'Urba]] <small>(Urbe)</small> - '''{{tl|Ligûre dra Burnia}}/Variêtæ locâle''' * [[Sascê]] <small>(Sassello)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' {{Fæto}} * [[Spoturnu]] - '''{{tl|Savuneize}}''' {{Fæto}} * [[Staanéllu]] <small>(Stellanello)</small> - '''<nowiki>{{</nowiki>Andoreẑe<nowiki>}}</nowiki>''' * [[Süccaellu]] <small>(Zuccarello)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Tuiran]] <small>(Toirano)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' * [[Unsu]] <small>(Onzo)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[U Sejô]] <small>(Ceriale)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}/Variêtæ locâle''' * [[U Téstegu]] <small>(Testico)</small> - '''<nowiki>{{</nowiki>Andoreẑe<nowiki>}}</nowiki>''' * [[U Tû]] <small>(Tovo San Giacomo)</small> - '''{{tl|Priéze}}''' * [[Utuê]] <small>(Ortovero)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Väze]] <small>(Varazze)</small> - '''<nowiki>{{</nowiki>Väżìn<nowiki>}}</nowiki>''' * [[Vendùn]] <small>(Vendone)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Vessi e Portiu]] <small>(Vezzi Portio)</small> - '''{{tl|Finarìn}}/Orcu Feìn''' * [[Villanöva]] <small>(Villanova d'Albenga)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Vuè]] <small>(Vado Ligure)</small> - '''{{tl|Savuneize}}''' {{Fæto}} {{Div col end}} ===== Zêna ===== {{Div col|dim=400px}} * [[A Ceive de Söi]] <small>(Pieve Ligure)</small> * [[A Croxe]] <small>(Crocefieschi)</small> * [[Aosci]] <small>(Uscio)</small> * [[A Særa]] <small>(Serra Riccò)</small> - '''{{tl|Grafîa ofiçiâ}}''' * [[Avëgno]] <small>(Avegno)</small> * [[Bargaggi]] <small>(Bargagli)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Boggiasco]] <small>(Bogliasco)</small> * [[Borsonasca]] <small>(Borzonasca)</small> * [[Buzalla]] <small>(Busalla)</small> * [[Campo]] <small>(Campo Ligure)</small> * [[Campomon]] <small>(Campomorone)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Camuggi]] <small>(Camogli)</small> - '''{{tl|Camugin}}''' {{Fæto}} * [[Carasco]] <small>(Carasco)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Casarsa]] <small>(Casarza Ligure)</small> * [[Casella]] <small>(Casella)</small> * [[Çiannexi]] <small>(Ceranesi)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Ciävai]] <small>(Chiavari)</small> * [[Cicagna]] <small>(Cicagna)</small> * [[Cogoeuo]] <small>(Cogoleto)</small> * [[Cogorno]] <small>(Cogorno)</small> * [[Coëgia]] <small>(Coreglia Ligure)</small> * [[Dägna]] <small>(Davagna)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Fascia]] <small>(Fascia)</small> * [[Favâ]] <small>(Favale di Malvaro)</small> * [[Fontanegorda]] <small>(Fontanigorda)</small> * [[Goreio]] <small>(Gorreto)</small> * [[Lavagna]] <small>(Lavagna)</small> - '''{{tl|ZeneizeU}}''' * [[Leivi]] <small>(Leivi)</small> * [[L'Isoa do Canton]] <small>(Isola del Cantone)</small> * [[Lòrsega]] <small>(Lorsica)</small> * [[Lumarso]] <small>(Lumarzo)</small> * [[Mason]] <small>(Masone)</small> * [[Mê]] <small>(Mele)</small> * [[Mezànego]] <small>(Mezzanego)</small> * [[Mignanego]] <small>(Mignanego)</small> * [[Moconexi]] <small>(Moconesi)</small> * [[Monegia]] <small>(Moneglia)</small> * [[Montebrun]] <small>(Montebruno)</small> * [[Monteuggio]] <small>(Montoggio)</small> - '''{{tl|Grafîa ofiçiâ}}''' * [[Né]] <small>(Né)</small> * [[Neion]] <small>(Neirone)</small> * [[Obbia]] <small>(Vobbia)</small> * [[O Castiggion]] <small>(Castiglione Chiavarese)</small> * [[Oê]] <small>(Orero)</small> * [[O Tilieto]] <small>(Tiglieto)</small> * [[Portofin]] <small>(Portofino)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' * [[Propâ]] <small>(Propata)</small> * [[Rapallo]] <small>(Rapallo)</small> * [[Recco]] <small>(Recco)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' {{Fæto}} * [[Rensén]] <small>(Arenzano)</small> * [[Rosagni]] <small>(Rezzoaglio)</small> - '''{{tl|Grafia unitäia}}''' {{Fæto}} * [[Ronco]] <small>(Ronco Scrivia)</small> * [[Rondaninn-a]] <small>(Rondanina)</small> * [[Roscigion]] <small>(Rossiglione)</small> * [[Roegno]] <small>(Rovegno)</small> * [[San Comban]] <small>(San Colombano Certenoli)</small> * [[San Steva d'Aveto]] <small>(Santo Stefano d'Aveto)</small> * [[Santa Margaita (comun)|Santa Margaita]] <small>(Santa Margherita Ligure)</small> * [[Sant'Orçeise]] <small>(Sant'Olcese)</small> * [[Savignon]] <small>(Savignone)</small> - '''{{tl|Grafîa ofiçiâ}}''' * [[Sestri Levante]] <small>(Sestri Levante)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' {{Fæto}} * [[Söi]] <small>(Sori)</small> * [[Toriggia]] <small>(Torriglia)</small> - '''{{tl|Grafîa ofiçiâ}}''' {{Fæto}} * [[Trebeugna]] <small>(Tribogna)</small> * [[Valbrevenna]] <small>(Valbrevenna)</small> - '''{{tl|ZeneizeU}}''' * [[Zoaggi]] <small>(Zoagli)</small> {{Div col end}} ==== Piemónte ==== ===== Cùneo ===== {{Div col|dim=400px}} * [[Àutu]] <small>(Alto)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Briga Auta]] <small>(Briga Alta) </small> - '''{{tl|Brigašc}}''' * [[Cravaüna]] <small>(Caprauna)</small> - '''{{tl|Arbenganese}}''' {{Fæto}} * [[Garesce]] <small>(Garessio)</small> - '''{{tl|Garescén}}''' {{fæto}} * [[Ulmea]] <small>(Ormea)</small> - '''{{tl|Ulmioš-cu}}''' {{Fæto}} * [[Prióra]] <small>(Priola)</small> - '''{{tl|Garescén}}''' {{Div col end}} ===== Lisciàndria ===== {{Div col|dim=400px}} * [[Arbêa]] <small>(Albera Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Arquâ]] <small>(Arquata Scrivia)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Berforte]] <small>(Belforte Monferrato)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Beuxo]] <small>(Bosio)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Burghetu Burbaia]] <small>(Borghetto di Borbera)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}/Variêtæ locâle''' {{Fæto}} * [[Cabela]] <small>(Cabella Ligure)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Cantaluvu]] <small>(Cantalupo Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}/Borbêa''' * [[Caréga]] <small>(Carrega Ligure)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Careuxo]] <small>(Carrosio)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Casaèzo]] <small>(Casaleggio Boiro)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Cassàn]] <small>(Cassano Spinola)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Casteleto]] <small>(Castelletto d'Orba)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Capriâ]] <small>(Capriata d'Orba)</small> * [[Dernize]] <small>(Dernice)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Ei Vgnöe]] <small>(Vignole Borbera)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}/Borbêa''' * [[Fiacon]] <small>(Franconalto)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Francavilla (Biziu)|Francavilla]] <small>(Francavilla Bisio)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Fràuga]] <small>(Fabbrica Curone)</small> * [[Garbagna]] <small>(Garbagna)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}/Variêtæ locâle''' * [[Gâvi]] <small>(Gavi)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Gremiascu]] <small>(Gremiasco)</small> * [[Grundùn-a]] <small>(Grondona)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Lerma]] <small>(Lerma)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Muntaudé]] <small>(Montaldeo)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Montéigo]] <small>(Montacuto)</small> * [[Murnaize]] <small>(Mornese)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Mungiardéin]] <small>(Mongiardino Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Növe]] <small>(Novi Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Otaggio]] <small>(Voltaggio)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Parodi]] <small>(Parodi Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Pasturànn-a]] <small>(Pasturana)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Pusö]] <small>(Pozzolo Formigaro)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Rocaforte]] <small>(Roccaforte Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Rucheta Ligure]] <small>(Rocchetta Ligure)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[San Cristoffa (comùn)|San Cristoffa]] <small>(San Cristoforo)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[San Sebastiano Curone]] <small>(San Sebastiano Curone)</small> * [[Santàcta]] <small>(Sant'Agata Fossili)</small> * [[Sardiàn]] <small>(Sardigliano)</small> * [[Scirvan]] <small>(Silvano d'Orba)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Seravalle]] <small>(Serravalle Scrivia)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Stassan]] <small>(Stazzano)</small> - '''{{tl|Nuvaize}}''' * [[Tageu]] <small>(Tagliolo Monferrato)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Tascereu]] <small>(Tassarolo)</small> * [[Uà]] <small>(Ovada)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> {{Div col end}} ==== Âtre pàrte ==== ;Emìlia-Romàgna {{Div col|dim=400px}} * [[Arbarêio]] <small>(Albareto)</small> * [[Bùrgu]] <small>(Borgo Val di Taro)</small> * [[Bedònia]] <small>(Bedonia)</small> * [[Conpiàn]] <small>(Compiano)</small> * [[E Ferrër]] <small>(Ferriere)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Sergnâ]] <small>(Cerignale)</small> * [[Tórnero]] <small>(Tornolo)</small> * [[Utùn]] <small>(Ottone)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small><small>(da cangiâ)</small></small> * [[Zèrba]] <small>(Zerba)</small> {{Div col end}} ;Lonbardîa * [[Bral ed Preigora]] <small>(Brallo di Pregola)</small> * [[Santa Margarita (PV)|Santa Margarita]] <small>(Santa Margherita di Staffora)</small> ;Sardégna * [[Cädasedda]] <small>(Calasetta)</small> - '''{{tl|Zeneize}}''' <small>(da cangiâ)</small> * [[Carlufòrte]] <small>(Carloforte)</small> - '''{{tl|Tabarchin}}''' ;Frànsa {{Div col|dim=400px}} * [[Breggio]] <small>(Breil-sur-Roya)</small> * [[Briga]] <small>(La Brigue)</small> - '''{{tl|Brigascu}}''' * [[Bunifazziu]] - '''{{tl|Bunifazzin}}''' {{Fæto}} * [[Castellà]] <small>(Castellar)</small> * [[Castiyàn]] <small>(Castillon)</small> * [[Guarbe]] <small>(Gorbio)</small> - '''{{tl|Mentunasch}}''' * [[Mentun]] <small>(Menton)</small> - '''{{tl|Munegascu}}''' <small>(da cangiâ)</small> * [[Rocabrüna]] <small>(Roquebrune-Cap-Martin)</small> - '''{{tl|Munegascu}}''' <small>(da cangiâ)</small> * [[Sant'Agne (Arpe Marìtime)|Sant'Agne]] <small>(Sainte-Agnès)</small> - '''{{tl|Mentunasch}}''' * [[Savurgiu]] <small>(Saorge)</small> * [[Suspèe]] <small>(Sospel)</small> - '''<nowiki>{{</nowiki>Ruyascu<nowiki>}}</nowiki>''' * [[Tenda]] <small>(Tende)</small> * [[U Muřigné]] <small>(Moulinet)</small> * [[U Funtan]] <small>(Fontan)</small> - '''{{tl|Brigascu}}''' <small>(da cangiâ)</small> {{Div col end}} ;Mónego * [[Prinçipatu de Mu̍negu]] - '''{{tl|Munegascu}}''' === No comùn === ==== Ligùria ==== {{Seçión vêua}} ==== Piemónte ==== {{Seçión vêua}} ==== Âtre pàrte ==== {{Seçión vêua}} [[Categorîa:Wikipedia]] a69a2vbhxdncmrmckl6ofss6ke29hug 3 14178 269054 147550 2026-04-15T00:32:10Z Gerges 17607 Gerges o/a l'à mesciòu a pàgina [[Discûscioîn ûtente:GeekEmad]] a [[Discûscioîn ûtente:Ydhl]]: Paggina mesciâ aotomaticamente durante a rinommina de l'utente "GeekEmad" a "Ydhl" 147550 wikitext text/x-wiki ==Benvegnùo inscia Wikipedia in Ligure!== Salûi! Segiæ benvegnui inta Wikipedia Ligure, a libera enciclopedia, de badda scrîta con l'agiutto de tutti. -- [[Utente:Dragonòt|Dragonòt]] ([[Discûscioîn ûtente:Dragonòt|discussioni]]) 07:32, 9 Set 2015 (UTC) q38mi3adf59q5vzvldfqx6fue98pqwt 0 17496 269052 269032 2026-04-14T20:59:32Z Arbenganese 12552 Rev 269052 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Divisione amministrativa |Nome = A Cêve |Panorama = Pieve di Teco-IMG 0827.JPG |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuràmma da Cêve</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Imperia |Amministratore locale = Enrico Pira |Partito = lista sivica "Prima Pieve di Teco" |Data elezione = 14-5-2023 |Data istituzione = 1861 |Abitanti = 1305 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàttu Istat] - Pupulasiùn rexidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Aigueiu, Cauderàira, Luvegnu, Möa, Müssiu, A Nirasca, A Truàsta |Divisioni confinanti = [[Armu]], [[Uigu|Aurigu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]], [[Burgumau|Burgumàu]], [[Cravaüna]] (CN), [[Cairònega|Cariònega]], [[Cexi|Céxi]], [[Purnasce]], [[Ressu|Rèssu]], [[Vesargu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2290 |Nome abitanti = da Cêve<br>cevàschi<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giacomo Augusto Pignone|tìtolo=Pieve di Teco. Città di storia, d'Arte, di Guerra|ànno=1998|editô=Centro Editoriale Imperiese|çitæ=Imperia|léngoa=IT|p=117|capìtolo=Il nostro dialetto}}</ref> |Patrono = San Bastiàn |Festivo = [[20 zenâ|20 de zenà]] |Mappa = Map of comune of Pieve di Teco (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün da Cêve inta pruvinsa de Impéria }} '''A Cêve'''{{#tag:ref|''Ciève''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengio|léngoa=LIJ, IT}}</ref> o ''Cève'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]], ''A Céev'' in [[Lengua brigašca|brigàscu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciàndria|léngoa=LIJ, IT|pp=49, 113|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''A Céive'' o ''A Ceive de Tego'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/pieve_di_teco/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Pieve di Teco|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2024-09-03}}</ref>|group=n.}} (''Pieve di Teco'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 1.305 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva inta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]]. == Geugrafìa == <gallery widths="130" heights="130" mode="packed"> Immaggine:Confluenza arroscia arogna.png|A cunfluensa fra Aròscia e Arògna Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0803.JPG|A ciàssa da gêxa da Cêve Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0813.JPG|A Cêve, in carùggiu du bùrgu </gallery> U se tröva intu levante da [[Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)|pruvinsa de Imperia]]. U l'è traversàu dau s-ciümme Aròscia e da l'Arògna, ch'u se càccia inte 'stu chi intu teritòriu cumünàle, nascendu da a Còlla de Armu. U se tröva a i péi du Munte Frascinellu (1120&nbsp;m), da colla du Tecu (de dund'u u pìa u numme italiàn), du Baracùn e de Sant'Antoniu. U teritòriu de tütte e düe e valàe u l'è caraterisàu da di brìcchi nu tròppu praticabili, côsa ch'a l'ha purtàu a ciü pàrte de l'insediamentu versu u fundu da valâ, cun a custrusiùn de fàsce pe cultivà i teren. L'ambiente, manimàn ch'u se mùnta in âutu, u se caraterizza pé êsse custituìu da castagni, pìn, càrpe e rùve, fin a zunze versu a cresta di munti cun varietài de transisiùn cun l'ària ciü "padana" e quarche ràru pìn marittimu, impurtàu da a [[Rivêa|Rivera]]. === Frasiùi === <gallery widths="130" heights="130" mode="packed"> Calderara Pieve di Teco.jpg|A frasiùn de Cauderàira Möa (A Cêve)-Panuràmma 02.jpg|Panuràmma da frasiùn de Möa A Troàsta (A Céive) - vìsta (1).jpg|A frasiùn da Truàsta </gallery> U paise cumprènde ascì de frasiùi, fra 'ste chi: Aigueiu (o Aigheiu, senù Aigheghi), A Nirasca, A Truàsta, Cauderaira, Müssiu, Möa (o Moàn) e Luvegnu (o Luvegne). === Cunfin === U cunfina cu'i paisi de [[Armu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]], [[Ressu]], [[Cravaüna]] (CN), [[Purnasce]], [[Burgumau]], [[Cairònega|Cariònega]], [[Vesargu]], [[Cexi]]. == Storia == E raìxe da Cêve e sun da riscuntrà inte pupulasiùn [[Liguri Antighi|lìgüri antìghe]], da tribù di [[Ingauni|Ingàuni]], ch'i duminàvan a zôna de [[Arbenga]] in epuca pre-rumâna. Pé vegghe però in véru e propiu insediamèntu fissu da ste parte bezögna 'spetà u duminiu lungubàrdu in scia penìsura, chi difatti a nàsce ina primma base pé u cuntrollu da valâ, in sciu munte Tecu, ch'a và avanti ascì sutta i Franchi. Zà inte 'stu periudu chi u se registra l'arìvu di fràtti benedetìn de San Curumbàn, che i se stabiliscen aa Carpenea, dunde poi u vegne tiràu sciü u munasté de San Péru. A Cêve a pìa però ciü impurtansa cun l'acquistu du feudu da parte da famìa di marchesi de Clavesana, cun a custrusiùn du castellu in scia còlla du Tecu, avegnüa a partì dau [[1225]]. Inte stu moddu u nàsce ascì u primmu nucleu du paìse, podâse pé purê recampà e tàsce in sce merci de passaggiu fra u [[Piemonte|Piemunte]] e a Ligüria. Pé avê a custrusiùn du burgu che veghemmu ancöi u bezögna ducca spetà u marchese Antonio de Clavesana, ch'u u fà svilupà in sce a base du nucleu abitàu presedente, a cumensà da l'ànnu [[1232]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.expovallearroscia.com/paesi-valle-arroscia-entroterra-ligure/47-pieve-di-teco-pieve-di-teco|tìtolo=Descröve a vàlle Aròscia, u paìse da Cêve|vìxita=2021-06-13|léngoa=IT}}</ref> A pôca distànsa da 'stu periudu chi a vegne edificâ a primma "cêve", a primma géxa da valâ de l'Aroscia, strutüra ch'a se vegghe ancù ancöi, ascì se inte furme de cumme i l'han rangiâ du [[XVI secolo|seculu XVI]]. Sta preduminànsa du paìse intu cuntestu da valâ de l'Aroscia, ch'a munta inti tempi, a reciàmma bén bén de persune dae zône vixìne, tantu che u burgu u rìva a cuntà quaxi 300 famìe, segundu e funti de l'epuca. Dau [[1386]] a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]] a va a rescatà u feudu dai marchexi Clavesana.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/un-po-di-storia/|tìtolo=A stòia da Cêve|vìxita=2021-06-13|léngoa=IT}}</ref> In questu moddu A Cêve a vegne a sede du capitanàu lucàle e a vegne dutâ de in növu scistemma de difésa, cun a custrusiùn de müragne de sinta e l'ingrandimentu de l'insediamentu uriginàriu: l'è ducca de 'sti tempi che u burgu u pìa a sò cunfurmasiùn atuàle, caraterizâ dai porteghi, nasciüi prubabilmente cun mutivasiùn ecunomiche e cumerciàli. Mutùre de stu rinuvamentu a l'è a famìa di Spìnura de [[Zena]], ch'a a custruisce a magiuransa di palassi storici da Cêve, survatüttu a partì dau [[1428]]. L'estensciùn udierna du burgu a vegne però razunta sulu intu [[1533]], cun u rifasimentu di edifissi religiusi lucali, a custrusiùn de in növu munastê e a fìn da custrusiùn di porteghi. Dürante poi u [[XVII secolo|Seisentu]] A Cêve a l'éra stâ teritòriu de cuntesa fra i Zenexi e i [[Savoia|Savòia]], tantu che intu [[1625]] i piemuntexi i entran intu burgu e dilagan intu paìse: u vegne derucàu u castellu custruìu dai Clavesàna. Sucescivamente u teritòriu cumünàle a se tröva fra dùi föghi, cun cuntese fra Sénua (piemuntese) e [[Ressu|Rèssu]] (zenese) pe questiùi che l'axevan da vegghe cun l'alevamèntu. Cuscì inti scuntri sucescìvi a Repübbrica a mandià poi cuntingenti militàri da [[Arbenga]], anche se questi i nu sciorten a recunquistà a sitadìna, vegnindu travòlti dai nemixi inta battàia de Paperéra. A questu se va a 'zunze u passaggiu de l'esercitu piemuntese intu [[1706]] (cun a düchessa de Savoia e a Sindone, in füga da Turìn) e poi intu [[1744]], quande i piemuntexi i turnan a ucupà a zôna, causandu nu pochi prublemi aa pupulasiùn lucale, in lòtta cun i urmeàschi pé cuntrulà i arpeggi de àta muntagna a [[Viuzena|Viuzènna]]. U cuntrollu sabaudu u nu se demustra però duraüu, in quantu cun l'arìvu de [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]] du [[1794]] se asciste aa ruvìna di campi cultivài de tütta a valâ. Ducca u burgu u pàssa sutta aa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]]. U vegne poi anessu a l'Imperu Fransese fin au [[1814]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.imperiadavedere.it/luoghi/4419-pieve-di-teco-valle-arroscia.html|tìtolo=Impeia da végghe, A Cêve|vìxita=2021-06-13|léngoa=IT}}</ref> Cun a restaurasiùn du [[1815]] u turna sutta i pusedimènti du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], divegnüu poi Regnu d'Italia dau [[1861]], inserìu inta pruvinsa du Portu. Inte l'ànnu [[1862]] u pìa a növa denuminasiùn ufisiàle de "Pieve di Teco". Dürante a [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guèra Mundià]] e sun stài diversi i episodi de Rexistensa, cumme quellu de [[Sirviu Bunfànte|Sirviu Bunfante]], cumandante da brigâ dedica a [[Felixe Casciùn]], partigiàn uiginàriu de Imperia ch'u l'éra tranxitàu, ferìu a [[Vesargu]], inta zôna pé 'rivà au campu de medicherìa da [[Briga Auta|Brìga Àuta]]. Intu [[1946]] u cumün u pàssa aa [[Italia|Repübbrica italiana]]. I ürtimi cangiamenti a livellu terituriàle i sun stài fài du [[1928]], quande i vegnen smembrài i cumüi de Möa e de [[Armu]], e ancùa intu [[1929]] quande u 'sciòrbe Cauderàira (che da primma a cumpunéva in cumün autonumu cun Cartàri, anessa a Céxi). Armu u vegne pòi ricustituìu a cumün intu [[1949]]. Fra i ànni [[1973]] e u [[2008]] a l'è stà a capitale aministratìva da Cumünitài muntana de l'Auta valâ Aroscia, ancöi supressa e sustituìa da l'Uniun di Cumüi de l'Auta valâ de l'Aroscia.<ref>{{Çitta web|url=https://www.unionevallearroscia.it/|tìtolo=Uniun di Cumüi de l'Àta valà de l'Aroscia|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> == Abitànti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/A Cêve}} === Minurànse furèste === Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du [[2019]], i sitadìn furèsti aa Cêve i sun {{formatnum:213}}. De questi 64 i vegnen da l'[[Albania|Albanìa]] e 53 dau [[Maròcco|Maròccu]]. === Persune ligàe cu'a Cêve === * Giulio Benso (A Cêve, [[1601]] - A Cêve, [[1668]]), pitû.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giovanna Terminiello Rotondi|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giulio-benso_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1966|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 8|capìtolo=BENSO, Giulio}}</ref> * Francesco Pannofino (A Cêve, [[1958]]), dupiatû e atû.<ref>{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-pannofino/|tìtolo=Pannofino, Francesco - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2025-12-18}}</ref> == Pòsti de interesse == <gallery widths="145" heights="145" mode="packed"> Gêxa culegiâ de San Giuanni Batista (A Cêve).jpg|A gêxa culegiâ vista dau burgu Pieve di Teco-collegiata s Giovanni Battista-complesso7.jpg|I interni da paruchiale da Cêve Gêxa da Madònna da Rîpa (A Céive) - faciâta (2).jpg|A faciâ da Madonna da Ripa Uatòiu de l'Imaculâ Cuncesiun (A Cêve)-Faciâ 01.jpg|L'uratoriu de l'Imaculâ, ae porte du burgu Pieve di Teco (IM) - frazione Acquetico - chiesa di San Giacomo Maggiore - 01.jpg|A géxa de San Giacumu d'Aiguéiu Pieve di Teco-santuario madonna dei fanghi3.jpg|Vìsta du santuàriu da Madonna du Pantàn Gêxa de San Martin (Möa, A Cêve)-Faciâ 02.jpg|A gêxa de San Martìn de Möa </gallery> === Architetüre religiuse=== U cumün da Cêve pe' cuntu da Gêxa u fa parte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Imperia]], chi dunca e ghe sùn quattru diferenti parocchie: San Giuvanni Batìsta (sentru da Cêve), San Giacumu Mazù (Aiguéiu), San Zorzu (Cauderàira), San Martin e a 'Sunta (Möa-A Truàsta). ==== Géxe du sentru da Cêve ==== * '''Géxa culegià de San Giuvànni Batista''', intu burgu növu da Cêve, a l'è stà custruìa dau prugetista du Cantùn Ticìn Gaetano Cantoni fra u [[1782]] e u [[1806]]. De föra a se presenta cun di gròssi finestrùi e da l'impurtante portegu daa furma semi-réunda ch'u dà l'acessu a l'internu. Quéstu u se caraterizza pé a pavimentasiùn a scachiêra, giànca e grìxa cun a suntûsa strutüra a tréi lôbi. A l'è intu cumplessu "austera", fàttu tipicu pe e géxe neuclasciche, ascì se se pònen vegghe atre carateristiche de stampu baròccu. A strutüra udierna a nasce però da a demulisiùn da gêxa presedente, risalènte au periudu zenese (aturnu au [[1460]]).<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/collegiata-san-giovanni/|tìtolo=Géxa culegià de San Giuvànni Batista|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Uratòriu de San Giuvanni Batìsta''', rizalente au [[1233]]-[[1243]], u rapresenta a géxa ciü veggia da valâ de l'Aroscia, a se tröva inte vixinànse de dùi parti du burgu, e a cunserva a càssa prucesciunàle de San Giuvanni. A l'è stâ rimanezâ ciü 'otte e a strutüra vixibile aù a l'è duvüa a di restauri du Seisentu, mentre i afreschi presenti i sùn atribuii a l'artista Marvaudu, foscia du [[1719]]. * '''Géxa dedicâ a a Madonna da Ripa''', ancöi scunsacrà, a se tröva pòcu föra du burgu, custruìa in stìle goticu intu [[1370]] dai fratti benedetìn a l'ha rapresentàu pé seculi a parocchia du burgu növu, a l'è a "céve" ch'a l'ha dàu u nomme au paìse. A g'ha a particulaitài d'avê l'ingressu in sciü làtu lungu, côsa tipica pe in pò de géxe de sta valle. Inti vàn suteranei a se tröva a cripta, ch'a cuntegne i resti de 'n antìgu ârtâ.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/edifici-religiosi/|tìtolo=Edifissi religiùsi|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> ==== Gêxe de Aiguéiu ==== * '''Gêxa da parocchia de San Giacumu Mazû''', a se tröva in Aigueiu e l'è stâ edificâ intu [[XVI secolo|XVI seculu]], cun furme tardu-baòcche miste au stìle neuclascicu. A strutüra esterna a l'è puligunàle nu cumpleta, ch'a presenta in rigunfiamèntu, messu in evidensa dàu pusisiunamèntu du campanìn. Pregiài ascì i afreschi a l'internu, atribuìi au Cunca, aù restauài, u tabernaculu de legnu e a fùnte bateximâle, cuntempuranea a a custrusiùn.<ref name=":1">{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/le-frazioni/|tìtolo=E frasiùi da Cêve|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Uratòriu da 'Sunta''', a Aiguéiu. * '''Antìga gêxa-uratòriu''', a se tröva de rimpettu a l'udierna paruchiàle e a l'è de uìgine mediuevàle, ancöi a l'è scunsacrâ a presenta de carateristiche scìmili a quella du Cunventu di Agustiniàni de Cêve.<ref name=":1" /> * '''Antigu munastê e relatìva gêxa de San Péru in Carpenêu''' in lucalitài Ciàn de San Péru, ancöi i se pònen vegghe sulu i resti, u se tröva inte vixinànse de l'àntìga stràdda ch'a culegàva A Cêve au Piemunte. A l'éa stâ custruìa dài fratti benedetìn de San Curumbàn a partì dau [[XI secolo|XI seculu]], assemme aa gêxa restaurâ intu [[1400]]. * '''Capeletta da Madonna de Collaréu''', inta lucalitài de rimpettu au burgu da frasiùn chi u se festezza u cültu da madònna cun 'na messa anuale, bén bén frequentàu ascì pé u panuràmma e i sentêi lucàli, scicumme ch'u se tröva int'in pözzu spessu baxàu dau sù.<ref name=":2">{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/i-dintorni/|tìtolo=I dinturni d Cêve|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Capeletta da Madonna da Neve''', ai cunfìn cun Luvegnu. * '''Capeletta de San Luensu''', se tröva inta pàrte ciü bàssa du burgu, in lucalitài Cà Suttàne. * '''Capeletta de San Roccu''', se tröva inta pàrte ciü àta du burgu, in lucalitài Cà Supràne. * '''Capeletta de Santa Lucia''', se tröva inta pàrte ciü àta du burgu, in lucalitài Cà Supràne. ==== Géxe de Cauderàira ==== * '''Géxa da parocchia de San Zorzu Növu''', a se tröva intu sentru du burgu de questa frasiùn, a l'è stà custruìa in tempi relativamènte resenti, in sustitusiùn de quella ciü veggia. * '''Géxa de San Zorzu Veggiu''', a se tröva d'ataccu au semiteriu lucàle, se pensa ch'a l'è de derivasiùn àtu-medievàle, cun dùe navàe distinte, a cunserva di afreschi da l'elevàu prêgiu, cun mutìvi decuratìvi a fàsce gianche e neigre, tipiche de àtre gêxétte da valâ. L'éra stâ custruìa prubabilmente pé u cuntrollu da bàssa valle. Carateristicu u svettànte campanìn, azuntu però intu periudu [[XV secolo|quattru]]-[[XVI secolo|sinquesentescu]].<ref name=":1" /> * '''Uatòiu da 'Sunta''', missu lungu u caruggiu prinsipàle ch'u travèrsa u paìse. * '''Capeletta da Madonna da Néve''', a l'è ina gêxa de urigine settesentesca, vixìna a San Zorzu Veggiu, caraterizâ daa furma a utagunu, cun in portegu (''protiro'') de ingressu azuntu doppu a sò custrusiùn. ==== Géxe de Möa e da Truàsta ==== * '''Géxa da parocchia de San Martìn''', intu burgu da frasiùn. A l'è de urìgine medievàle, cun a strutüra inisiale prubabilmente du [[1272]]. Questa a l'è stâ rimanezâ sucescivamènte, aturnu aa primma metài du [[XVII secolo|XVII seculu]], cun 'na ciànta elittica, in moddu du tüttu scimile a a culegià da Cêve. Impurtante u campanì ch'u domina u paìse, nu rimanezàu düante i restàuri du Seisentu.<ref name=":1" /> * '''Uatòiu de San Gregòriu Magnu''', se tröva vixin a a parocchia de Möa. * '''Capeletta de San'Antoniu''', in scia stradda pé [[Armu]], inta burgâ de Cascina Rulandu. * '''Capeletta de San 'Bastian''', se tröva a Möa, a l'è dedicà au santu prutetû da sitadìna. * '''Capeletta de San Benardu''' a levante da burgâ de Cà Supràne de Möa. * '''Capeletta da Madonna de Grassie''', a l'è rizalente ai inissi du [[XVII secolo|XVII seculu]], a se tröva intu puntu ciü àtu du sentru da frasiùn. * '''Capeletta de San 'Bastian''' inta burgâ de Cà di Bellandi, vixìn ai cunfìn cun [[Armu]]. * '''Géxa de San Vincensu''', a mezza stradda fra Möa e a colla de Dumenega. * '''Santuàiu da Madonna da Neve''', ciamâ ascì Madonna du 5 d'aùstu, a l'è 'na tipica gêxétta de muntagna, cun u sò duggiu portegu, funsiunànte ascì cumme ripàru quande u ciöve. Se tröva inta colla de Dumenega vixìn aa frasiùn. * '''Géxa de Nostra Scignua du Rusàriu''', a se tröva intu burgu da frasiùn da Truàsta. * '''Santuàiu da 'Sunta''' aa Truàsta. * '''Capeletta de San Benardu''' aa Truàsta, inta burgâ de Cà Suttàne. * '''Capeletta de San Giacumu''' inta burgâ di Carènsi da Truàsta. * '''Capeletta de San Luensu''' intu mezzu di boschi a punènte da Truàsta. ==== Gêxe de Müssiu ==== Ascì Müssiu u g'ha 'na propia parocchia, legà però a quella du burgu cevàscu. Inta frasiùn se ponen vegghe:<ref name=":1" /> * '''Gêxa de Santa Lucia''', a l'è risalente au [[XVIII secolo|XVIII seculu]], terminà intu [[1777]]. Se tröva intu burgu e a l'è carateristica pé u sò campanìn "a seùlla", truvàu ascì in àtri edifissi religiùsi de l'entrutèra ingàunu. * '''Uratòriu de Santa Cruxe''', vixìn a a parocchia. ==== Géxe de Luvegnu ==== Ascì Luvegnu u g'ha 'na propia parocchia, legà però a quella da frasiùn de Aiguéiu. Intu paìse se trövan: * '''Gêxa de San Benàrdu''', a l'è a paruchiàle de Luvegnu e a se tröva intu sentru du paìse. * '''Gêxétta de Sant'Antoniu''', a se tröva int'in pözzu vixin a a paruchiale, dunde se pò amirà u panuràmma da valâ versu Vesargu. ==== Géxe aa Niràsca ==== * '''Gêxa da parocchia de San Michê''', a se tröva intu sentru da frasiùn da a Niràsca. * '''Uratòriu de San 'Bastian''' inta frasiùn de Niràsca. * '''Capeletta da Madonna de l'Acinellu''', se tröva a Niràsca. * '''Capeletta da Madonna de Grassie''' aa Niràsca. * '''Capeletta de San Roccu''' aa Niràsca. * '''Capeletta de San 'Bastian''' aa Niràsca. ==== Cunventi e santuàri ==== * '''Cunventu di Agustiniani''', intu burgu cevàscu, u se tröva dunde in tempu u se ìssava u castellu, demulìu dai Sabaudi inti scontri cuntru Zena. U cunserva ancù aù 'n impurtante bassurilievu in prìa rafigürante u martìriu de Sànta Caterìna rizalènte au [[1644]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.fondoambiente.it/luoghi/ex-convento-degli-agostiniani|tìtolo=I pòsti du cö, Fai, Cunventu di Agustiniàni|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Cunventu de Sant'Agustìn''', pocu föra u burgu sitadìn, u l'è du rinascimentu, prubabilmente du [[1471]], e u presenta in amiàbile ciostru, u ciü gròssu de tüttu u punènte da regiun Ligüria. Quéstu u sereva du [[1478]] e u l'è rezüu da vintiquattru culonne a furma utagunàle. A géxa interna, tra l'àtru a cunserva i afreschi du [[XVI secolo|XVI seculu]] de Péru Guiddu de [[Ransu]]. Aù u l'è scunsacràu, ma questu zà da l'ünitài italiana. Daprimma u l'éra divegnüu 'na caserma, pòi 'uspeâ, au mumentu a l'è in pàrte divegnüu sede da scöra superiure Ruffini. * '''Santuàriu da Madonna di Fanghi''' (o du Pantàn), l'è 'na gêxétta dedicà aa Madonna, ch'a se tröva int'in spassiu cianéllu sircundàu daa vegetasiùn. Custruìa in stìle baroccu a partì dau [[1678]], a l'è cuscì ciamâ pé via da lucalitài dunda se tröva, ricca de ègua, e ducca de pantàn. * '''Cunventu de San Francescu''', in lucalitài Barcheti, du [[XVII secolo|XVII seculu]], l'è razunzibile pé via de 'n genere de cröza ch'a chìna in moddu ripidu. Inte vixinànse se tröva u buscu di Barcheti, nasciüu grassie ai fratti, ch'u cuntegne èrburi antighi, seculàri.<ref name=":2" /> === Architetüre sivili === <gallery widths="140" heights="140" mode="packed"> Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0808.JPG|L'ìnsegna du teàtru Salvini Immaggine:Pieve di Teco-palazzo Borelli-complesso.jpg|Palassu Borrelli, dettaiu Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0811.JPG|A tùre du relöriu intu burgu Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0804.JPG|In àtru carùggiu du bùrgu Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0812.JPG|I porteghi intu burgu Immaggine:Pieve di Teco-teatro civico Rambaldi-complesso2.jpg|Palassu Rimbaldi </gallery> * '''Palassu Borelli''', se tröva intu burgu növu da Cêve, edificàu intu [[XIX secolo|XIX seculu]] u l'éra a rexidènsa de Bartolomeo Borelli, dau [[1903]] a l'è a sede du palassu cumünale ch'u l'ha inte tüttu de quattru ciài, l'ingressu avegne cun 'n severu purtun ch'u da l'acessu au ciàn teren, dund'u se pö vegghe in giardinettu internu, pé favurì l'ingressu da lüxe in tütte e stansie. Impurtante a scarinâ de marmu giàncu, ch'a porta inti ciài superiuri, dunde a se tröva a sala de rapresentansa, afrescâ in sciü sufittu cun ''Amore e psiche'', incurnixàu da di mutìvi rinascimentali.<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/edifici-storici/|tìtolo=I edifissi stòici du cumüne|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Teatru sivicu "Rambaldi".''' Scituàu inte l'àntiga lòggia du cunventu de Agustinane. Atìvu fin ai [[Anni 1980|ànni 80]]. Rangiàu intu [[2006]] cumme auditorium murtimediàle. A strutüra a l'è risalente au [[1664]], e e decurasiùi e sun de Giulio Benso aliêvu de l'artìsta Giovanni Battista Paggi. * '''Teàtru "Salvini"''', custruìu du [[1834]] pé opera da famìa lucale Manfredi cun 'na strutüra a fèru de cavallu, streita e lunga, u presenta furme de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], mes-ciae cun quelle du [[XVII secolo|XVII]]-[[XVIII secolo|XVIII seculu]]. Cun i sò 43 m² e 112 pòsti tutàli u l'è u segundu teàtru ciü picìn d'Italia. Seràu inti [[Anni 1920|ànni 20]], a causa da crìsi ecunomica u vegne avèrtu doppu 'n atentu restauru intu [[2005]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.expovallearroscia.com/storia-cultura-valle-arroscia-entroterra-ligure/34-teatro-salvini-pieve-di-teco|tìtolo=U teàtru Salvini a A Cêve|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/il-teatro-salvini/|tìtolo=Cumüne da Cêve, u teàtru Salvini|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Uspeâ veggiu da Cêve''', aù in edifissiu privàu, u l'éra stàu custruìu intu [[1402]], pocu de föra dau burgu, in scia rìva de l'Arògna. U cunserva u purtâle in prìa, rafigürante l'Anunciasiùn, scimbulu da scöra d'arte de Sénua.<ref name=":0" /> * '''Museu diucesàn de àrte sacra''', se tröva inta Géxa scunsacrà da Madonna da Rìpa. Stu prugettu u l'è nasciüu fra u [[2005]] e u [[2006]] e ancöi u museu u cuntegne dipinti pregiài e opere che e vegnan da tütta a valâ.<ref>{{Çitta web|url=http://www.culturainliguria.it/cultura/it/Temi/Luoghivisita/museiRaccolte.do;jsessionid=9D11DF61A34A1A0401E7366B0E62B5C6.node2?contentId=29301|tìtolo=Museu da Diocesi de àrte sàcra|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}} </ref> * '''Museu de Maschére de Übaga'''. Se tröva intu sentru da Cêve e u cuntegne tòstu 100 maschée cuntempuranée ligàe ai cülti prerumài de Übaga, frasiun du Burghettu d'Aroscia, dunde sun stàe truvàe e rapresentasiùi de l'übagu, ch'u vö dì in àntigu ligüre "posti scüri", reciamàndu u mistéru de l'antighitài ligüre.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/il-museo-delle-maschere-di-ubaga/|tìtolo=Maschée de Übaga, u muséu|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beniculturali.it/luogo/museo-delle-maschere-di-ubaga|tìtolo=U Museu de Maschére de Übaga, scheda du Ministéru di Ben Cultüràli|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Palassu "Barli-Savona"''', l'è ün di ciü antìghi palassi de Müssiu, dunde u l'è nasciüu Marcello Barli intu [[1908]], impurtante pitù da Cêve. U cunserva in impurtante purtà de prìa. === Grotte === Intu teritòriu cumünàle u se tröva in scìtu de interesse cumünitàriu (SIC), istituìu da a regiùn Ligüria intu [[2005]], ciamàu Grotta du Sgarbu du Ventu. Stubchi u l'è in cumplessu de gròtte ch'u se svilüppa pe ciü o menu 3 km in prufunditài, sircundàu da l'ambiente natürale du Munte Guardiabella e daa Còlla de San Bertumê. == Ecunumìa == U cumüne u vìve prinsipalmente de agricultüra, cun a cultivasiùn de e urìve, da vìte, di sücchin, de ràve e de l'àiu de [[Vesargu]], tipicu da valâ. Difüzu u l'è u sfrutamèntu buschivu e l'alevamèntu. Svilupàu u turismu ma ascì l'indüstria, in quantu chi a se tröva 'n impurtante zona industriàle, legà survatüttu ai prudotti enulogici, ai seramènti e aa prudusiùn de articuli alimentari. Presedentemènte a l'éra praticâ l'industria de calsaüe, aù abandunâ. == Cultüra == === Dialéttu da Cêve === {{Véddi ascì|Dialettu arbenganese|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaiu}} U dialettu parlàu a A Cêve u l'è de stampu [[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e u fa parte du grùppu du [[Lìgure céntro-òcidentâle|Ligüe sentru-ucidentàle]], u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valâ de l'Aroscia, ligà stuicamènte a [[Arbenga]], ma cun tante influense da sitài de [[Imperia]]. === Bacì l'Inciaštru === 'Na maschera tipica du carlevâ lucàle a l'è ''Bacì l'Inciaštru'', dipintu cumme in òmmu dàe bòne intensiùi, scimile a in pagiàssu, famusu perché, vuxèndu 'giüttà i àtri, u finisce sempre pé fà di paciüghi e di inciàstri.<ref>{{Çitta web|url=https://www.unionevallearroscia.it/2021/02/26/pieve-di-teco/|tìtolo=A Cêve, scheda du cumün|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> ===Istrusiùn=== A Cêve u l'è u sulu cumüne de l'entrutèra in pruvinsa de Imperia a avéghe 'n pòlu de scöre cumpletu (da l'asìlu ae superiùri, cun e scöre Ruffini), racolte fin ae meddie intu istitüu cumprenscivu da Cêve e de [[Puntedasce]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.icpieveditecopontedassio.edu.it/|tìtolo=IC Cêve-Puntedàsce|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> === Enugastrunumìa === ==== Sciùre da Cêve ==== Diferenti e sun e specialitài enugastrunomiche de stu paìse chi, fra tütte se vegghen pé ezémpiu e "Sciùre da Cêve", bescötti secchi, scimili ai canestrelli, custituìi da dui strati de fròlla a furma de sciùra, misci asèmme da u cìn de marmelâ de bàricocchi. 'Ste paste secche e sarévan nasciüe da l'inventìva de 'n paneté lucale, pe risparmià in scià marmelâ, in quantu quella necesària a l'è ciü pôca de quella duverà pé i gubeletti, àtri bescötti tipichi ligüri.<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2021/05/i-fiori-di-pieve-di-teco-biscotti-golosi-nati-per-risparmiare/|tìtolo=E sciùre da Cêve, bescötti nasciüi pé risparmià|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> ==== Canestrelìn da Cêve ==== Sun di grissin a furma de anéllu da rusüià cumme antipàstu, de suvente arumatizài cun l'anixe, güstu ch'u turna de spessu inte 'sta valâ chi, scicumme ch'u l'è presente ascì int'in particulàre sciügu lucàle.<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2021/04/i-canestrelli-di-pieve-di-teco-un-grissino-chiuso-da-pucciare-nel-latte/|tìtolo=I canestrelli a l'anixe|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> === Sport === Praticàu fin da témpi antìghi u l'è u sport du [[Balón (zêugo)|Balùn elàstegu]], tipicu de ste parte chi, ma ascì du bàssu Piemunte. L'asuciasiùn lucàle ch'a se occupa de st'ativitài a l'è l' "A.S.D. Vàlle Aròscia", pe' di ànni inta [[Série B (balón)|Série B]] du campiunàu Fidas<ref>{{Çitta web|url=https://www.sanremonews.it/2016/06/29/sommario/sport/leggi-notizia/argomenti/altri-sport-5/articolo/pallapugno-la-societa-del-momento-e-lasd-valle-arroscia-pieve-di-teco-sogna.html|tìtolo=Balùn elesticu, A Cêve a sògna cun l'ASD Valle Arroscia|vìxita=2021-06-27|léngoa=IT}}</ref> e, dau [[2024]] turna inserìa inta [[Série A (balón)|Série A]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.rivieratime.news/pieve-di-teco-pallapugno-presidente-serie-a-serie-b-sferisterio/|tìtolo=Pallapugno: Pieve di Teco torna in Serie A, il racconto di una stagione da incorniciare|léngoa=IT|vìxita=2024-12-23}}</ref> == Feste e fére == * '''Carnevalle''': a l'è a festa da dumenega ch'a vegne primma du martedì gràssu, dunde pé e vìe du burgu i sfìran i càri alegorici, raprezentanti i vàri paìsi aruscìn. De suvente i rapresentan demuranduse a vìtta cuntadina da vàlle o situasiùi tipiche.<ref>{{Çitta web|url=https://m.youtube.com/watch?v=dEnIv0G2dnk&feature=youtu.be|tìtolo=Carnevàlle 2019, ImperiaTV|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Festa da Madonna du Carméu''', a Möa, festa de caratere religiùsu cun a prucesciùn di Cristi e a bànda, sagra cun a müxica dau vìvu.<ref>{{Çitta web|url=https://www.riviera24.it/2019/07/pieve-di-teco-tutto-pronto-a-moano-per-la-grande-festa-dedicata-alla-madonna-del-carmelo-598613/|tìtolo=Möa, a festa da madonna du Carméu|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Expo Valle Arroscia:''' a l'è a sàgra prinsipàle de tütta a valâ. A se tegne a partì dau [[2012]], düante sta chi e ativitài di paìxi da valâ e mustran e propie tipicitài enugastrunomiche e nu sùlu. Caminandu pé i porteghi i se ponen 'tastà dunca e pietanse tipiche, dau pàn frìtu ae furmagette, fin a a càrne e u vìn lucàle.<ref>{{Çitta web|url=https://www.expovallearroscia.com/programma-expo-valle-arroscia|tìtolo=Expo Valle Arroscia, prugràmma|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Mercatìn de l'artigianàu e de l'antiquariàu''', i se tegnen de dumenega (a segunda du meze u primmu, l'ürtima u segundu).<ref>{{Çitta web|url=https://www.riviera24.it/2021/05/torna-il-mercatino-dellantiquariato-di-pieve-di-teco-695446/|tìtolo=A A Cêve u turna u mercatìn|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> == Aministrasiùn == === Scìndeghi da Cêve === [[File:Pieve di teco municipio.jpg|thumb|Palassu Borrelli, u munisipiu da Cêve, intu burgu]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|30 mazzu 1985|3 arvì 1989|Marco Lengueglia|Demucrassia Cristiana|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|3 arvì 1989|30 mazzu 1990|Luciano Brunengo|Democrazia Cristiana|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|30 mazzu 1990|24 arvì 1995|Luciano Brunengo|Democrazia Cristiana|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|23 dixembre 1997|Lucia Casella|Lista sivica|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|23 dixembre 1997|25 mazzu 1998|Claudio Sammartino||Cumisariu strurdinàiu|}} {{ComuniAmminPrec|25 mazzu 1998|28 mazzu 2002|Renzo Brunengo|Lista sivica|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 2002|29 mazzu 2007|Renzo Brunengo|Lista sivica|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|29 mazzu 2007|12 setembre 2007|Alfredo Delfino|Lista sivica "Uniti per Pieve"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|12 setembre 2007|15 arvì 2008|Piero Raimondi||Cumisariu strurdinàiu|}} {{ComuniAmminPrec|15 arvì 2008|28 mazzu 2013|Alessandro Alessandri|Lista sivica "Insieme per cambiare"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 2013|12 zugnu 2018|Alessandro Alessandri|Lista sivica "Insieme per cambiare"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|12 zugnu 2018|14 mazzu 2023|Alessandro Alessandri|Lista sivica "Insieme per cambiare"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|14 mazzu 2023|''in càrega''|Enrico Pira|Lista sivica "Prima Pieve di Teco"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelaggi === U cumün da Cêve u l'è binèllu de: * {{Binelàggio|FRA|Bagnols-en-Forêt}}, dau 5 de marsu du [[1990]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.bagnolsenforet.fr/jumelage/|tìtolo=Jumelage|outô=Commune de Bagnols-en-Forêt|léngoa=FR|vìxita=2025-08-18}}</ref>. == Vie de Cumünicasiùn == A Cêve a l'è culegà cun Imperia e cun a valâ du [[Tànnôu|Tànaru]] grassie a a stradda statale 28 da còlla de Nàva (SS 28), che a culega cun Purnasce a nòrd e cun Céxi a sud. Intu [[2014]] u l'è stàu custruìu u traciàu da variànte ch'a tàia föra dau traciàu u sentru da Cêve, creandu in culegamentu ciü lestu fra a Rivea e u Piemunte. Da a lucalitài da Sapunera a se deramma a stradda statàle da valâ de l'Aroscia (SS 453), ch'a culega u teritòiu cun Arbenga, finèndu inte [[Leca (Arbenga)|Leca]]. == Nòtte == ;Nòtte au testu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Àtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:A Cêve| ]] n60qrcwvwegluu4mq5908jhyprjxb2p 269053 269052 2026-04-14T21:00:49Z Arbenganese 12552 Rev 269053 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese}} {{Divisione amministrativa |Nome = A Cêve |Panorama = Pieve di Teco-IMG 0827.JPG |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuràmma da Cêve</div> |Tipo = [[Comun|cumün]] |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Imperia |Amministratore locale = Enrico Pira |Partito = lista sivica "Prima Pieve di Teco" |Data elezione = 14-5-2023 |Data istituzione = 1861 |Abitanti = 1305 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dàttu Istat] - Pupulasiùn rexidente ai 31 d'utubre du 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Aigueiu, Cauderàira, Luvegnu, Möa, Müssiu, A Nirasca, A Truàsta |Divisioni confinanti = [[Armu]], [[Uigu|Aurigu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]], [[Burgumau|Burgumàu]], [[Cravaüna]] (CN), [[Cairònega|Cariònega]], [[Cexi|Céxi]], [[Purnasce]], [[Ressu|Rèssu]], [[Vesargu]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 2290 |Nome abitanti = da Cêve<br>cevàschi<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giacomo Augusto Pignone|tìtolo=Pieve di Teco. Città di storia, d'Arte, di Guerra|ànno=1998|editô=Centro Editoriale Imperiese|çitæ=Imperia|léngoa=IT|p=117|capìtolo=Il nostro dialetto}}</ref> |Patrono = San Bastiàn |Festivo = [[20 zenâ|20 de zenà]] |Mappa = Map of comune of Pieve di Teco (province of Imperia, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Pusisiùn du cumün da Cêve inta pruvinsa de Impéria }} '''A Cêve'''{{#tag:ref|''Ciève''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giuseppe Colombo|tìtolo=Vocabolario Italiano-Ormeasco Ulmioscu-Italian|ànno=1986|editô=Litografia Fracchia|çitæ=Cengio|léngoa=LIJ, IT}}</ref> o ''Cève'' in [[Dialéttu urmeàscu|urmeàscu]], ''A Céev'' in [[Lengua brigašca|brigàscu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pierleone Massajoli|outô2=Roberto Moriani|tìtolo=Dizionario della cultura brigasca: Lessico|url=https://books.google.com/books?id=LD0qAQAAIAAJ|ànno=1991|editô=Edizioni dell'Orso|çitæ=Lüsciàndria|léngoa=LIJ, IT|pp=49, 113|volùmme=Vol. I|ISBN=88-76-94086-3}}</ref>, ''A Céive'' o ''A Ceive de Tego'' in [[Lengoa zeneize|zenese]]<ref>{{Çitta web|url=https://conseggio-ligure.org/dicionaio/deize/pieve_di_teco/|tìtolo=Deize: diçionäio italian-zeneise - Pieve di Teco|léngoa=LIJ, IT, EN|vìxita=2024-09-03}}</ref>|group=n.}} (''Pieve di Teco'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) l'è in [[Comun|cumün]] [[Liguria|ligüre]] de 1.305 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva inta [[Pruvincia de Imper̂ia|pruvinsa de Imperia]]. == Geugrafìa == <gallery widths="130" heights="130" mode="packed"> Immaggine:Confluenza arroscia arogna.png|A cunfluensa fra Aròscia e Arògna Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0803.JPG|A ciàssa da gêxa da Cêve Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0813.JPG|A Cêve, in carùggiu du bùrgu </gallery> U se tröva intu levante da [[Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)|pruvinsa de Imperia]]. U l'è traversàu dau s-ciümme Aròscia e da l'Arògna, ch'u se càccia inte 'stu chi intu teritòriu cumünàle, nascendu da a Còlla de Armu. U se tröva a i péi du Munte Frascinellu (1120&nbsp;m), da colla du Tecu (de dund'u u pìa u numme italiàn), du Baracùn e de Sant'Antoniu. U teritòriu de tütte e düe e valàe u l'è caraterisàu da di brìcchi nu tròppu praticabili, côsa ch'a l'ha purtàu a ciü pàrte de l'insediamentu versu u fundu da valâ, cun a custrusiùn de fàsce pe cultivà i teren. L'ambiente, manimàn ch'u se mùnta in âutu, u se caraterizza pé êsse custituìu da castagni, pìn, càrpe e rùve, fin a zunze versu a cresta di munti cun varietài de transisiùn cun l'ària ciü "padana" e quarche ràru pìn marittimu, impurtàu da a [[Rivêa|Rivera]]. === Frasiùi === <gallery widths="130" heights="130" mode="packed"> Calderara Pieve di Teco.jpg|A frasiùn de Cauderàira Möa (A Cêve)-Panuràmma 02.jpg|Panuràmma da frasiùn de Möa A Troàsta (A Céive) - vìsta (1).jpg|A frasiùn da Truàsta </gallery> U paise cumprènde ascì de frasiùi, fra 'ste chi: Aigueiu (o Aigheiu, senù Aigheghi), A Nirasca, A Truàsta, Cauderaira, Müssiu, Möa (o Moàn) e Luvegnu (o Luvegne). === Cunfin === U cunfina cu'i paisi de [[Armu]], [[U Burghettu (Aròscia)|U Burghettu]], [[Ressu]], [[Cravaüna]] (CN), [[Purnasce]], [[Burgumau]], [[Cairònega|Cariònega]], [[Vesargu]], [[Cexi]]. == Storia == E raìxe da Cêve e sun da riscuntrà inte pupulasiùn [[Liguri Antighi|lìgüri antìghe]], da tribù di [[Ingauni|Ingàuni]], ch'i duminàvan a zôna de [[Arbenga]] in epuca pre-rumâna. Pé vegghe però in véru e propiu insediamèntu fissu da ste parte bezögna 'spetà u duminiu lungubàrdu in scia penìsura, chi difatti a nàsce ina primma base pé u cuntrollu da valâ, in sciu munte Tecu, ch'a và avanti ascì sutta i Franchi. Zà inte 'stu periudu chi u se registra l'arìvu di fràtti benedetìn de San Curumbàn, che i se stabiliscen aa Carpenea, dunde poi u vegne tiràu sciü u munasté de San Péru. A Cêve a pìa però ciü impurtansa cun l'acquistu du feudu da parte da famìa di marchesi de Clavesana, cun a custrusiùn du castellu in scia còlla du Tecu, avegnüa a partì dau [[1225]]. Inte stu moddu u nàsce ascì u primmu nucleu du paìse, podâse pé purê recampà e tàsce in sce merci de passaggiu fra u [[Piemonte|Piemunte]] e a Ligüria. Pé avê a custrusiùn du burgu che veghemmu ancöi u bezögna ducca spetà u marchese Antonio de Clavesana, ch'u u fà svilupà in sce a base du nucleu abitàu presedente, a cumensà da l'ànnu [[1232]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.expovallearroscia.com/paesi-valle-arroscia-entroterra-ligure/47-pieve-di-teco-pieve-di-teco|tìtolo=Descröve a vàlle Aròscia, u paìse da Cêve|vìxita=2021-06-13|léngoa=IT}}</ref> A pôca distànsa da 'stu periudu chi a vegne edificâ a primma "cêve", a primma géxa da valâ de l'Aroscia, strutüra ch'a se vegghe ancù ancöi, ascì se inte furme de cumme i l'han rangiâ du [[XVI secolo|seculu XVI]]. Sta preduminànsa du paìse intu cuntestu da valâ de l'Aroscia, ch'a munta inti tempi, a reciàmma bén bén de persune dae zône vixìne, tantu che u burgu u rìva a cuntà quaxi 300 famìe, segundu e funti de l'epuca. Dau [[1386]] a [[Repùbrica de Zena|Repübbrica de Zena]] a va a rescatà u feudu dai marchexi Clavesana.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/un-po-di-storia/|tìtolo=A stòia da Cêve|vìxita=2021-06-13|léngoa=IT}}</ref> In questu moddu A Cêve a vegne a sede du capitanàu lucàle e a vegne dutâ de in növu scistemma de difésa, cun a custrusiùn de müragne de sinta e l'ingrandimentu de l'insediamentu uriginàriu: l'è ducca de 'sti tempi che u burgu u pìa a sò cunfurmasiùn atuàle, caraterizâ dai porteghi, nasciüi prubabilmente cun mutivasiùn ecunomiche e cumerciàli. Mutùre de stu rinuvamentu a l'è a famìa di Spìnura de [[Zena]], ch'a a custruisce a magiuransa di palassi storici da Cêve, survatüttu a partì dau [[1428]]. L'estensciùn udierna du burgu a vegne però razunta sulu intu [[1533]], cun u rifasimentu di edifissi religiusi lucali, a custrusiùn de in növu munastê e a fìn da custrusiùn di porteghi. Dürante poi u [[XVII secolo|Seisentu]] A Cêve a l'éra stâ teritòriu de cuntesa fra i Zenexi e i [[Savoia|Savòia]], tantu che intu [[1625]] i piemuntexi i entran intu burgu e dilagan intu paìse: u vegne derucàu u castellu custruìu dai Clavesàna. Sucescivamente u teritòriu cumünàle a se tröva fra dùi föghi, cun cuntese fra Sénua (piemuntese) e [[Ressu|Rèssu]] (zenese) pe questiùi che l'axevan da vegghe cun l'alevamèntu. Cuscì inti scuntri sucescìvi a Repübbrica a mandià poi cuntingenti militàri da [[Arbenga]], anche se questi i nu sciorten a recunquistà a sitadìna, vegnindu travòlti dai nemixi inta battàia de Paperéra. A questu se va a 'zunze u passaggiu de l'esercitu piemuntese intu [[1706]] (cun a düchessa de Savoia e a Sindone, in füga da Turìn) e poi intu [[1744]], quande i piemuntexi i turnan a ucupà a zôna, causandu nu pochi prublemi aa pupulasiùn lucale, in lòtta cun i urmeàschi pé cuntrulà i arpeggi de àta muntagna a [[Viuzena|Viuzènna]]. U cuntrollu sabaudu u nu se demustra però duraüu, in quantu cun l'arìvu de [[Napolion Bonaparte|Napuleùn]] du [[1794]] se asciste aa ruvìna di campi cultivài de tütta a valâ. Ducca u burgu u pàssa sutta aa [[Repùbrica Lìgure|Repübbrica Ligüre]]. U vegne poi anessu a l'Imperu Fransese fin au [[1814]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.imperiadavedere.it/luoghi/4419-pieve-di-teco-valle-arroscia.html|tìtolo=Impeia da végghe, A Cêve|vìxita=2021-06-13|léngoa=IT}}</ref> Cun a restaurasiùn du [[1815]] u turna sutta i pusedimènti du [[Regno de Sardegna|Regnu de Sardegna]], divegnüu poi Regnu d'Italia dau [[1861]], inserìu inta pruvinsa du Portu. Inte l'ànnu [[1862]] u pìa a növa denuminasiùn ufisiàle de "Pieve di Teco". Dürante a [[Segonda Guæra Mondiâ|Segunda Guèra Mundià]] e sun stài diversi i episodi de Rexistensa, cumme quellu de [[Sirviu Bunfànte|Sirviu Bunfante]], cumandante da brigâ dedica a [[Felixe Casciùn]], partigiàn uiginàriu de Imperia ch'u l'éra tranxitàu, ferìu a [[Vesargu]], inta zôna pé 'rivà au campu de medicherìa da [[Briga Auta|Brìga Àuta]]. Intu [[1946]] u cumün u pàssa aa [[Italia|Repübbrica italiana]]. I ürtimi cangiamenti a livellu terituriàle i sun stài fài du [[1928]], quande i vegnen smembrài i cumüi de Möa e de [[Armu]], e ancùa intu [[1929]] quande u 'sciòrbe Cauderàira (che da primma a cumpunéva in cumün autonumu cun Cartàri, anessa a Céxi). Armu u vegne pòi ricustituìu a cumün intu [[1949]]. Fra i ànni [[1973]] e u [[2008]] a l'è stà a capitale aministratìva da Cumünitài muntana de l'Auta valâ Aroscia, ancöi supressa e sustituìa da l'Uniun di Cumüi de l'Auta valâ de l'Aroscia.<ref>{{Çitta web|url=https://www.unionevallearroscia.it/|tìtolo=Uniun di Cumüi de l'Àta valà de l'Aroscia|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> == Abitànti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/A Cêve}} === Minurànse furèste === Dandu amèntu ai dàtti de l'Istat ai 31 de dixembre du [[2019]], i sitadìn furèsti aa Cêve i sun {{formatnum:213}}. De questi 64 i vegnen da l'[[Albania|Albanìa]] e 53 dau [[Maròcco|Maròccu]]. === Persune ligàe cu'a Cêve === * Giulio Benso (A Cêve, [[1601]] - A Cêve, [[1668]]), pitû.<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Giovanna Terminiello Rotondi|tìtolo=Dizionario Biografico degli Italiani|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giulio-benso_(Dizionario-Biografico)/|ànno=1966|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rumma|léngoa=IT|volùmme=Vul. 8|capìtolo=BENSO, Giulio}}</ref> * Francesco Pannofino (A Cêve, [[1958]]), dupiatû e atû.<ref>{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/francesco-pannofino/|tìtolo=Pannofino, Francesco - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2025-12-18}}</ref> == Pòsti de interesse == <gallery widths="145" heights="145" mode="packed"> Gêxa culegiâ de San Giuanni Batista (A Cêve).jpg|A gêxa culegiâ vista dau burgu Pieve di Teco-collegiata s Giovanni Battista-complesso7.jpg|I interni da paruchiale da Cêve Gêxa da Madònna da Rîpa (A Céive) - faciâta (2).jpg|A faciâ da Madonna da Ripa Uatòiu de l'Imaculâ Cuncesiun (A Cêve)-Faciâ 01.jpg|L'uratoriu de l'Imaculâ, ae porte du burgu Pieve di Teco (IM) - frazione Acquetico - chiesa di San Giacomo Maggiore - 01.jpg|A géxa de San Giacumu d'Aiguéiu Pieve di Teco-santuario madonna dei fanghi3.jpg|Vìsta du santuàriu da Madonna du Pantàn Gêxa de San Martin (Möa, A Cêve)-Faciâ 02.jpg|A gêxa de San Martìn de Möa </gallery> === Architetüre religiuse=== U cumün da Cêve pe' cuntu da Gêxa u fa parte da [[Diocexi de Arbenga e Impeia|diocexi de Arbenga-Imperia]], chi dunca e ghe sùn quattru diferenti parocchie: San Giuvanni Batìsta (sentru da Cêve), San Giacumu Mazù (Aiguéiu), San Zorzu (Cauderàira), San Martin e a 'Sunta (Möa-A Truàsta). ==== Gêxe du paise ==== * '''Gêxa culegiâ de San Giuvànni Batista''', intu burgu növu da Cêve, a l'è stà custruìa dau prugetista du Cantùn Ticìn Gaetano Cantoni fra u [[1782]] e u [[1806]]. De föra a se presenta cun di gròssi finestrùi e da l'impurtante portegu daa furma mezza reuda ch'u permette l'entrâ. Quéstu u se caraterizza pé a pavimentasiùn a scachiêra, giànca e grìxa cun a suntûsa strutüra a tréi lôbi. A l'è intu cumplessu "austera", fàttu tipicu pe e géxe neuclasciche, ascì se se pònen vegghe atre carateristiche de stampu baròccu. A strutüra udierna a nasce però da a demulisiùn da gêxa presedente, risalènte au periudu zenese (aturnu au [[1460]]).<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/collegiata-san-giovanni/|tìtolo=Géxa culegià de San Giuvànni Batista|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Uratòriu de San Giuvanni Batìsta''', rizalente au [[1233]]-[[1243]], u rapresenta a géxa ciü veggia da valâ de l'Aroscia, a se tröva inte vixinànse de dùi parti du burgu, e a cunserva a càssa prucesciunàle de San Giuvanni. A l'è stâ rimanezâ ciü 'otte e a strutüra vixibile aù a l'è duvüa a di restauri du Seisentu, mentre i afreschi presenti i sùn atribuii a l'artista Marvaudu, foscia du [[1719]]. * '''Géxa dedicâ a a Madonna da Ripa''', ancöi scunsacrà, a se tröva pòcu föra du burgu, custruìa in stìle goticu intu [[1370]] dai fratti benedetìn a l'ha rapresentàu pé seculi a parocchia du burgu növu, a l'è a "céve" ch'a l'ha dàu u nomme au paìse. A g'ha a particulaitài d'avê l'ingressu in sciü làtu lungu, côsa tipica pe in pò de géxe de sta valle. Inti vàn suteranei a se tröva a cripta, ch'a cuntegne i resti de 'n antìgu ârtâ.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/edifici-religiosi/|tìtolo=Edifissi religiùsi|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> ==== Gêxe de Aiguéiu ==== * '''Gêxa da parocchia de San Giacumu Mazû''', a se tröva in Aigueiu e l'è stâ edificâ intu [[XVI secolo|XVI seculu]], cun furme tardu-baòcche miste au stìle neuclascicu. A strutüra esterna a l'è puligunàle nu cumpleta, ch'a presenta in rigunfiamèntu, messu in evidensa dàu pusisiunamèntu du campanìn. Pregiài ascì i afreschi a l'internu, atribuìi au Cunca, aù restauài, u tabernaculu de legnu e a fùnte bateximâle, cuntempuranea a a custrusiùn.<ref name=":1">{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/le-frazioni/|tìtolo=E frasiùi da Cêve|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Uratòriu da 'Sunta''', a Aiguéiu. * '''Antìga gêxa-uratòriu''', a se tröva de rimpettu a l'udierna paruchiàle e a l'è de uìgine mediuevàle, ancöi a l'è scunsacrâ a presenta de carateristiche scìmili a quella du Cunventu di Agustiniàni de Cêve.<ref name=":1" /> * '''Antigu munastê e relatìva gêxa de San Péru in Carpenêu''' in lucalitài Ciàn de San Péru, ancöi i se pònen vegghe sulu i resti, u se tröva inte vixinànse de l'àntìga stràdda ch'a culegàva A Cêve au Piemunte. A l'éa stâ custruìa dài fratti benedetìn de San Curumbàn a partì dau [[XI secolo|XI seculu]], assemme aa gêxa restaurâ intu [[1400]]. * '''Capeletta da Madonna de Collaréu''', inta lucalitài de rimpettu au burgu da frasiùn chi u se festezza u cültu da madònna cun 'na messa anuale, bén bén frequentàu ascì pé u panuràmma e i sentêi lucàli, scicumme ch'u se tröva int'in pözzu spessu baxàu dau sù.<ref name=":2">{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/i-dintorni/|tìtolo=I dinturni d Cêve|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Capeletta da Madonna da Neve''', ai cunfìn cun Luvegnu. * '''Capeletta de San Luensu''', se tröva inta pàrte ciü bàssa du burgu, in lucalitài Cà Suttàne. * '''Capeletta de San Roccu''', se tröva inta pàrte ciü àta du burgu, in lucalitài Cà Supràne. * '''Capeletta de Santa Lucia''', se tröva inta pàrte ciü àta du burgu, in lucalitài Cà Supràne. ==== Géxe de Cauderàira ==== * '''Géxa da parocchia de San Zorzu Növu''', a se tröva intu sentru du burgu de questa frasiùn, a l'è stà custruìa in tempi relativamènte resenti, in sustitusiùn de quella ciü veggia. * '''Géxa de San Zorzu Veggiu''', a se tröva d'ataccu au semiteriu lucàle, se pensa ch'a l'è de derivasiùn àtu-medievàle, cun dùe navàe distinte, a cunserva di afreschi da l'elevàu prêgiu, cun mutìvi decuratìvi a fàsce gianche e neigre, tipiche de àtre gêxétte da valâ. L'éra stâ custruìa prubabilmente pé u cuntrollu da bàssa valle. Carateristicu u svettànte campanìn, azuntu però intu periudu [[XV secolo|quattru]]-[[XVI secolo|sinquesentescu]].<ref name=":1" /> * '''Uatòiu da 'Sunta''', missu lungu u caruggiu prinsipàle ch'u travèrsa u paìse. * '''Capeletta da Madonna da Néve''', a l'è ina gêxa de urigine settesentesca, vixìna a San Zorzu Veggiu, caraterizâ daa furma a utagunu, cun in portegu (''protiro'') de ingressu azuntu doppu a sò custrusiùn. ==== Géxe de Möa e da Truàsta ==== * '''Géxa da parocchia de San Martìn''', intu burgu da frasiùn. A l'è de urìgine medievàle, cun a strutüra inisiale prubabilmente du [[1272]]. Questa a l'è stâ rimanezâ sucescivamènte, aturnu aa primma metài du [[XVII secolo|XVII seculu]], cun 'na ciànta elittica, in moddu du tüttu scimile a a culegià da Cêve. Impurtante u campanì ch'u domina u paìse, nu rimanezàu düante i restàuri du Seisentu.<ref name=":1" /> * '''Uatòiu de San Gregòriu Magnu''', se tröva vixin a a parocchia de Möa. * '''Capeletta de San'Antoniu''', in scia stradda pé [[Armu]], inta burgâ de Cascina Rulandu. * '''Capeletta de San 'Bastian''', se tröva a Möa, a l'è dedicà au santu prutetû da sitadìna. * '''Capeletta de San Benardu''' a levante da burgâ de Cà Supràne de Möa. * '''Capeletta da Madonna de Grassie''', a l'è rizalente ai inissi du [[XVII secolo|XVII seculu]], a se tröva intu puntu ciü àtu du sentru da frasiùn. * '''Capeletta de San 'Bastian''' inta burgâ de Cà di Bellandi, vixìn ai cunfìn cun [[Armu]]. * '''Géxa de San Vincensu''', a mezza stradda fra Möa e a colla de Dumenega. * '''Santuàiu da Madonna da Neve''', ciamâ ascì Madonna du 5 d'aùstu, a l'è 'na tipica gêxétta de muntagna, cun u sò duggiu portegu, funsiunànte ascì cumme ripàru quande u ciöve. Se tröva inta colla de Dumenega vixìn aa frasiùn. * '''Géxa de Nostra Scignua du Rusàriu''', a se tröva intu burgu da frasiùn da Truàsta. * '''Santuàiu da 'Sunta''' aa Truàsta. * '''Capeletta de San Benardu''' aa Truàsta, inta burgâ de Cà Suttàne. * '''Capeletta de San Giacumu''' inta burgâ di Carènsi da Truàsta. * '''Capeletta de San Luensu''' intu mezzu di boschi a punènte da Truàsta. ==== Gêxe de Müssiu ==== Ascì Müssiu u g'ha 'na propia parocchia, legà però a quella du burgu cevàscu. Inta frasiùn se ponen vegghe:<ref name=":1" /> * '''Gêxa de Santa Lucia''', a l'è risalente au [[XVIII secolo|XVIII seculu]], terminà intu [[1777]]. Se tröva intu burgu e a l'è carateristica pé u sò campanìn "a seùlla", truvàu ascì in àtri edifissi religiùsi de l'entrutèra ingàunu. * '''Uratòriu de Santa Cruxe''', vixìn a a parocchia. ==== Géxe de Luvegnu ==== Ascì Luvegnu u g'ha 'na propia parocchia, legà però a quella da frasiùn de Aiguéiu. Intu paìse se trövan: * '''Gêxa de San Benàrdu''', a l'è a paruchiàle de Luvegnu e a se tröva intu sentru du paìse. * '''Gêxétta de Sant'Antoniu''', a se tröva int'in pözzu vixin a a paruchiale, dunde se pò amirà u panuràmma da valâ versu Vesargu. ==== Géxe aa Niràsca ==== * '''Gêxa da parocchia de San Michê''', a se tröva intu sentru da frasiùn da a Niràsca. * '''Uratòriu de San 'Bastian''' inta frasiùn de Niràsca. * '''Capeletta da Madonna de l'Acinellu''', se tröva a Niràsca. * '''Capeletta da Madonna de Grassie''' aa Niràsca. * '''Capeletta de San Roccu''' aa Niràsca. * '''Capeletta de San 'Bastian''' aa Niràsca. ==== Cunventi e santuàri ==== * '''Cunventu di Agustiniani''', intu burgu cevàscu, u se tröva dunde in tempu u se ìssava u castellu, demulìu dai Sabaudi inti scontri cuntru Zena. U cunserva ancù aù 'n impurtante bassurilievu in prìa rafigürante u martìriu de Sànta Caterìna rizalènte au [[1644]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.fondoambiente.it/luoghi/ex-convento-degli-agostiniani|tìtolo=I pòsti du cö, Fai, Cunventu di Agustiniàni|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Cunventu de Sant'Agustìn''', pocu föra u burgu sitadìn, u l'è du rinascimentu, prubabilmente du [[1471]], e u presenta in amiàbile ciostru, u ciü gròssu de tüttu u punènte da regiun Ligüria. Quéstu u sereva du [[1478]] e u l'è rezüu da vintiquattru culonne a furma utagunàle. A géxa interna, tra l'àtru a cunserva i afreschi du [[XVI secolo|XVI seculu]] de Péru Guiddu de [[Ransu]]. Aù u l'è scunsacràu, ma questu zà da l'ünitài italiana. Daprimma u l'éra divegnüu 'na caserma, pòi 'uspeâ, au mumentu a l'è in pàrte divegnüu sede da scöra superiure Ruffini. * '''Santuàriu da Madonna di Fanghi''' (o du Pantàn), l'è 'na gêxétta dedicà aa Madonna, ch'a se tröva int'in spassiu cianéllu sircundàu daa vegetasiùn. Custruìa in stìle baroccu a partì dau [[1678]], a l'è cuscì ciamâ pé via da lucalitài dunda se tröva, ricca de ègua, e ducca de pantàn. * '''Cunventu de San Francescu''', in lucalitài Barcheti, du [[XVII secolo|XVII seculu]], l'è razunzibile pé via de 'n genere de cröza ch'a chìna in moddu ripidu. Inte vixinànse se tröva u buscu di Barcheti, nasciüu grassie ai fratti, ch'u cuntegne èrburi antighi, seculàri.<ref name=":2" /> === Architetüre sivili === <gallery widths="140" heights="140" mode="packed"> Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0808.JPG|L'ìnsegna du teàtru Salvini Immaggine:Pieve di Teco-palazzo Borelli-complesso.jpg|Palassu Borrelli, dettaiu Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0811.JPG|A tùre du relöriu intu burgu Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0804.JPG|In àtru carùggiu du bùrgu Immaggine:Pieve di Teco-IMG 0812.JPG|I porteghi intu burgu Immaggine:Pieve di Teco-teatro civico Rambaldi-complesso2.jpg|Palassu Rimbaldi </gallery> * '''Palassu Borelli''', se tröva intu burgu növu da Cêve, edificàu intu [[XIX secolo|XIX seculu]] u l'éra a rexidènsa de Bartolomeo Borelli, dau [[1903]] a l'è a sede du palassu cumünale ch'u l'ha inte tüttu de quattru ciài, l'ingressu avegne cun 'n severu purtun ch'u da l'acessu au ciàn teren, dund'u se pö vegghe in giardinettu internu, pé favurì l'ingressu da lüxe in tütte e stansie. Impurtante a scarinâ de marmu giàncu, ch'a porta inti ciài superiuri, dunde a se tröva a sala de rapresentansa, afrescâ in sciü sufittu cun ''Amore e psiche'', incurnixàu da di mutìvi rinascimentali.<ref name=":0">{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/edifici-storici/|tìtolo=I edifissi stòici du cumüne|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Teatru sivicu "Rambaldi".''' Scituàu inte l'àntiga lòggia du cunventu de Agustinane. Atìvu fin ai [[Anni 1980|ànni 80]]. Rangiàu intu [[2006]] cumme auditorium murtimediàle. A strutüra a l'è risalente au [[1664]], e e decurasiùi e sun de Giulio Benso aliêvu de l'artìsta Giovanni Battista Paggi. * '''Teàtru "Salvini"''', custruìu du [[1834]] pé opera da famìa lucale Manfredi cun 'na strutüra a fèru de cavallu, streita e lunga, u presenta furme de l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], mes-ciae cun quelle du [[XVII secolo|XVII]]-[[XVIII secolo|XVIII seculu]]. Cun i sò 43 m² e 112 pòsti tutàli u l'è u segundu teàtru ciü picìn d'Italia. Seràu inti [[Anni 1920|ànni 20]], a causa da crìsi ecunomica u vegne avèrtu doppu 'n atentu restauru intu [[2005]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.expovallearroscia.com/storia-cultura-valle-arroscia-entroterra-ligure/34-teatro-salvini-pieve-di-teco|tìtolo=U teàtru Salvini a A Cêve|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref><ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/il-teatro-salvini/|tìtolo=Cumüne da Cêve, u teàtru Salvini|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Uspeâ veggiu da Cêve''', aù in edifissiu privàu, u l'éra stàu custruìu intu [[1402]], pocu de föra dau burgu, in scia rìva de l'Arògna. U cunserva u purtâle in prìa, rafigürante l'Anunciasiùn, scimbulu da scöra d'arte de Sénua.<ref name=":0" /> * '''Museu diucesàn de àrte sacra''', se tröva inta Géxa scunsacrà da Madonna da Rìpa. Stu prugettu u l'è nasciüu fra u [[2005]] e u [[2006]] e ancöi u museu u cuntegne dipinti pregiài e opere che e vegnan da tütta a valâ.<ref>{{Çitta web|url=http://www.culturainliguria.it/cultura/it/Temi/Luoghivisita/museiRaccolte.do;jsessionid=9D11DF61A34A1A0401E7366B0E62B5C6.node2?contentId=29301|tìtolo=Museu da Diocesi de àrte sàcra|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}} </ref> * '''Museu de Maschére de Übaga'''. Se tröva intu sentru da Cêve e u cuntegne tòstu 100 maschée cuntempuranée ligàe ai cülti prerumài de Übaga, frasiun du Burghettu d'Aroscia, dunde sun stàe truvàe e rapresentasiùi de l'übagu, ch'u vö dì in àntigu ligüre "posti scüri", reciamàndu u mistéru de l'antighitài ligüre.<ref>{{Çitta web|url=http://www.comune.pievediteco.im.it/wp/il-museo-delle-maschere-di-ubaga/|tìtolo=Maschée de Übaga, u muséu|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref><ref>{{Çitta web|url=https://www.beniculturali.it/luogo/museo-delle-maschere-di-ubaga|tìtolo=U Museu de Maschére de Übaga, scheda du Ministéru di Ben Cultüràli|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Palassu "Barli-Savona"''', l'è ün di ciü antìghi palassi de Müssiu, dunde u l'è nasciüu Marcello Barli intu [[1908]], impurtante pitù da Cêve. U cunserva in impurtante purtà de prìa. === Grotte === Intu teritòriu cumünàle u se tröva in scìtu de interesse cumünitàriu (SIC), istituìu da a regiùn Ligüria intu [[2005]], ciamàu Grotta du Sgarbu du Ventu. Stubchi u l'è in cumplessu de gròtte ch'u se svilüppa pe ciü o menu 3 km in prufunditài, sircundàu da l'ambiente natürale du Munte Guardiabella e daa Còlla de San Bertumê. == Ecunumìa == U cumüne u vìve prinsipalmente de agricultüra, cun a cultivasiùn de e urìve, da vìte, di sücchin, de ràve e de l'àiu de [[Vesargu]], tipicu da valâ. Difüzu u l'è u sfrutamèntu buschivu e l'alevamèntu. Svilupàu u turismu ma ascì l'indüstria, in quantu chi a se tröva 'n impurtante zona industriàle, legà survatüttu ai prudotti enulogici, ai seramènti e aa prudusiùn de articuli alimentari. Presedentemènte a l'éra praticâ l'industria de calsaüe, aù abandunâ. == Cultüra == === Dialéttu da Cêve === {{Véddi ascì|Dialettu arbenganese|càngio variànte=U mèximu argumentu in detaiu}} U dialettu parlàu a A Cêve u l'è de stampu [[Dialettu arbenganese|arbenganese]] e u fa parte du grùppu du [[Lìgure céntro-òcidentâle|Ligüe sentru-ucidentàle]], u presenta carateristiche peò ciü particulàri, riscuntrabili inte tütta a valâ de l'Aroscia, ligà stuicamènte a [[Arbenga]], ma cun tante influense da sitài de [[Imperia]]. === Bacì l'Inciaštru === 'Na maschera tipica du carlevâ lucàle a l'è ''Bacì l'Inciaštru'', dipintu cumme in òmmu dàe bòne intensiùi, scimile a in pagiàssu, famusu perché, vuxèndu 'giüttà i àtri, u finisce sempre pé fà di paciüghi e di inciàstri.<ref>{{Çitta web|url=https://www.unionevallearroscia.it/2021/02/26/pieve-di-teco/|tìtolo=A Cêve, scheda du cumün|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> ===Istrusiùn=== A Cêve u l'è u sulu cumüne de l'entrutèra in pruvinsa de Imperia a avéghe 'n pòlu de scöre cumpletu (da l'asìlu ae superiùri, cun e scöre Ruffini), racolte fin ae meddie intu istitüu cumprenscivu da Cêve e de [[Puntedasce]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.icpieveditecopontedassio.edu.it/|tìtolo=IC Cêve-Puntedàsce|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> === Enugastrunumìa === ==== Sciùre da Cêve ==== Diferenti e sun e specialitài enugastrunomiche de stu paìse chi, fra tütte se vegghen pé ezémpiu e "Sciùre da Cêve", bescötti secchi, scimili ai canestrelli, custituìi da dui strati de fròlla a furma de sciùra, misci asèmme da u cìn de marmelâ de bàricocchi. 'Ste paste secche e sarévan nasciüe da l'inventìva de 'n paneté lucale, pe risparmià in scià marmelâ, in quantu quella necesària a l'è ciü pôca de quella duverà pé i gubeletti, àtri bescötti tipichi ligüri.<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2021/05/i-fiori-di-pieve-di-teco-biscotti-golosi-nati-per-risparmiare/|tìtolo=E sciùre da Cêve, bescötti nasciüi pé risparmià|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> ==== Canestrelìn da Cêve ==== Sun di grissin a furma de anéllu da rusüià cumme antipàstu, de suvente arumatizài cun l'anixe, güstu ch'u turna de spessu inte 'sta valâ chi, scicumme ch'u l'è presente ascì int'in particulàre sciügu lucàle.<ref>{{Çitta web|url=https://www.ivg.it/2021/04/i-canestrelli-di-pieve-di-teco-un-grissino-chiuso-da-pucciare-nel-latte/|tìtolo=I canestrelli a l'anixe|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> === Sport === Praticàu fin da témpi antìghi u l'è u sport du [[Balón (zêugo)|Balùn elàstegu]], tipicu de ste parte chi, ma ascì du bàssu Piemunte. L'asuciasiùn lucàle ch'a se occupa de st'ativitài a l'è l' "A.S.D. Vàlle Aròscia", pe' di ànni inta [[Série B (balón)|Série B]] du campiunàu Fidas<ref>{{Çitta web|url=https://www.sanremonews.it/2016/06/29/sommario/sport/leggi-notizia/argomenti/altri-sport-5/articolo/pallapugno-la-societa-del-momento-e-lasd-valle-arroscia-pieve-di-teco-sogna.html|tìtolo=Balùn elesticu, A Cêve a sògna cun l'ASD Valle Arroscia|vìxita=2021-06-27|léngoa=IT}}</ref> e, dau [[2024]] turna inserìa inta [[Série A (balón)|Série A]].<ref>{{Çitta web|url=https://www.rivieratime.news/pieve-di-teco-pallapugno-presidente-serie-a-serie-b-sferisterio/|tìtolo=Pallapugno: Pieve di Teco torna in Serie A, il racconto di una stagione da incorniciare|léngoa=IT|vìxita=2024-12-23}}</ref> == Feste e fére == * '''Carnevalle''': a l'è a festa da dumenega ch'a vegne primma du martedì gràssu, dunde pé e vìe du burgu i sfìran i càri alegorici, raprezentanti i vàri paìsi aruscìn. De suvente i rapresentan demuranduse a vìtta cuntadina da vàlle o situasiùi tipiche.<ref>{{Çitta web|url=https://m.youtube.com/watch?v=dEnIv0G2dnk&feature=youtu.be|tìtolo=Carnevàlle 2019, ImperiaTV|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Festa da Madonna du Carméu''', a Möa, festa de caratere religiùsu cun a prucesciùn di Cristi e a bànda, sagra cun a müxica dau vìvu.<ref>{{Çitta web|url=https://www.riviera24.it/2019/07/pieve-di-teco-tutto-pronto-a-moano-per-la-grande-festa-dedicata-alla-madonna-del-carmelo-598613/|tìtolo=Möa, a festa da madonna du Carméu|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Expo Valle Arroscia:''' a l'è a sàgra prinsipàle de tütta a valâ. A se tegne a partì dau [[2012]], düante sta chi e ativitài di paìxi da valâ e mustran e propie tipicitài enugastrunomiche e nu sùlu. Caminandu pé i porteghi i se ponen 'tastà dunca e pietanse tipiche, dau pàn frìtu ae furmagette, fin a a càrne e u vìn lucàle.<ref>{{Çitta web|url=https://www.expovallearroscia.com/programma-expo-valle-arroscia|tìtolo=Expo Valle Arroscia, prugràmma|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> * '''Mercatìn de l'artigianàu e de l'antiquariàu''', i se tegnen de dumenega (a segunda du meze u primmu, l'ürtima u segundu).<ref>{{Çitta web|url=https://www.riviera24.it/2021/05/torna-il-mercatino-dellantiquariato-di-pieve-di-teco-695446/|tìtolo=A A Cêve u turna u mercatìn|vìxita=2021-06-14|léngoa=IT}}</ref> == Aministrasiùn == === Scìndeghi da Cêve === [[File:Pieve di teco municipio.jpg|thumb|Palassu Borrelli, u munisipiu da Cêve, intu burgu]] {{ComuniAmminPrecTitolo|var-perîodo=Periudu|var-prìmmo çitadìn=Primmu sitadìn|var-partîo=Partìu|var-càrega=Càrega|var-nòtte=Nòtte}} {{ComuniAmminPrec|30 mazzu 1985|3 arvì 1989|Marco Lengueglia|Demucrassia Cristiana|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|3 arvì 1989|30 mazzu 1990|Luciano Brunengo|Democrazia Cristiana|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|30 mazzu 1990|24 arvì 1995|Luciano Brunengo|Democrazia Cristiana|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|24 arvì 1995|23 dixembre 1997|Lucia Casella|Lista sivica|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|23 dixembre 1997|25 mazzu 1998|Claudio Sammartino||Cumisariu strurdinàiu|}} {{ComuniAmminPrec|25 mazzu 1998|28 mazzu 2002|Renzo Brunengo|Lista sivica|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 2002|29 mazzu 2007|Renzo Brunengo|Lista sivica|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|29 mazzu 2007|12 setembre 2007|Alfredo Delfino|Lista sivica "Uniti per Pieve"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|12 setembre 2007|15 arvì 2008|Piero Raimondi||Cumisariu strurdinàiu|}} {{ComuniAmminPrec|15 arvì 2008|28 mazzu 2013|Alessandro Alessandri|Lista sivica "Insieme per cambiare"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|28 mazzu 2013|12 zugnu 2018|Alessandro Alessandri|Lista sivica "Insieme per cambiare"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|12 zugnu 2018|14 mazzu 2023|Alessandro Alessandri|Lista sivica "Insieme per cambiare"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrec|14 mazzu 2023|''in càrega''|Enrico Pira|Lista sivica "Prima Pieve di Teco"|Scìndegu|}} {{ComuniAmminPrecFine}} === Binelaggi === U cumün da Cêve u l'è binèllu de: * {{Binelàggio|FRA|Bagnols-en-Forêt}}, dau 5 de marsu du [[1990]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.bagnolsenforet.fr/jumelage/|tìtolo=Jumelage|outô=Commune de Bagnols-en-Forêt|léngoa=FR|vìxita=2025-08-18}}</ref>. == Vie de Cumünicasiùn == A Cêve a l'è culegà cun Imperia e cun a valâ du [[Tànnôu|Tànaru]] grassie a a stradda statale 28 da còlla de Nàva (SS 28), che a culega cun Purnasce a nòrd e cun Céxi a sud. Intu [[2014]] u l'è stàu custruìu u traciàu da variànte ch'a tàia föra dau traciàu u sentru da Cêve, creandu in culegamentu ciü lestu fra a Rivea e u Piemunte. Da a lucalitài da Sapunera a se deramma a stradda statàle da valâ de l'Aroscia (SS 453), ch'a culega u teritòiu cun Arbenga, finèndu inte [[Leca (Arbenga)|Leca]]. == Nòtte == ;Nòtte au testu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Àtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Imperia (Ineja / Pòrto Moriçio)}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:A Cêve| ]] 5wb2m5dlndvj3vz2lxpqjdvmkjt66ws 0 18081 269051 269041 2026-04-14T19:35:43Z Ziv 17675 ([[c:GR|GR]]) [[File:CaravaggioSalomeLondon.jpg]] → [[File:Salome with the Head of John the Baptist-Caravaggio (1610).jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 269051 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} '''Caravaggio''', che a-o sécolo o se ciamâva ''Michelangelo Merisi'' ([[Milan]], [[29 seténbre]] [[1571]] – [[Porto Ercole]], [[18 lùggio]] [[1610]]) o l 'é stæto 'n avoxòu pitô [[Italia|italian]], protagonìsta do moviménto do [[baròcco]]. L'apelatîvo conplêto co-o quæ o l'è conosciûo o l'é ''Michelangelo Merisi da Caravaggio''. {{Biografia |inmàgine = Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg |px = 140px |descriçión = <small>Ottavio Leoni, ''Caravaggio'', 1621 c. (Firénse, [[Biblioteca Marucelliana]])</small> |nàscita = Milan, 9 seténbre 1571 |mòrte = Porto Ercole, 18 lùggio 1610 |paize = [[Italia]] |profesción = [[pittô]] |move = }} == Vìtta == Formòu a [[Milan]], o l'à dipìnto a [[Romma]], [[Napoli]], [[Mâta]] e [[Sicilia]] da-o 1593 a-o 1610. O l'é stæto 'n pittô inovatîvo e grànde a l'é stæta l'influensa do Caravaggio in scî artisti sucesîvi. == Galerîa de òpere == <br><gallery> CARAVAGGIO, A boy peeling fruit (1593).jpg|''Figeu ch'o monda a frûta'', 1592 c. ([[Firense]], Fondazione Roberto Longhi)<ref>Originale perduto, si conserva in copia.</ref> Young Sick Bacchus-Caravaggio (1593).jpg|''O Dîo Bacco zoêno e maròtto'', 1593-1594 ([[Romma|Rómma]], [[Galeria Borghese]]) Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|''Figetto co-a cavagna de frûta'' (Rómma, Galeria Borghese) The Fortune Teller-Caravaggio (Rome).jpg|''A bonn-a ventûa'', 1593-1595 (Rómma, [[Musei Capitolinn-i]]) The Cardsharps.jpg|''I laddri de carte'', 1594 (Fort Worth, [[Kimbell Art Museum]]) Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|''Manêna penitente'', 1594-1595 (Rómma, [[Galeria Doia-Pamphilj]]) Saint Francis of Assisi in Ecstasy-Caravaggio (c.1595).jpg|''San Françesco in èstaxi'', 1594-1595 (Hartford, [[Wadsworth Atheneum]]) The musicians by Caravaggio.jpg|''I muxichi'', 1595 ([[New York]], [[Metropolitan Museum of Art]]) Michelangelo Caravaggio 061.jpg|''Figeu adentòu da 'n lagheu'', 1595-1596 (Firénse, Fondazione Roberto Longhi)<ref>Prima versione.</ref> Michelangelo Caravaggio 020.jpg|''Sunòu da liûto'', 1595-1596 ([[San Peoburgo]], [[Ermitage]]) Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|''Sòsta inta fûga in Egitto'', 1594-1596 (Rómma, [[Galeria Doria Pamphilj]]) Michelangelo Caravaggio 019.jpg|''Cavàgno de frûta'', 1596 ([[Milan|Milàn]], [[Pinacoteca Ambrosiana]]) 1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg|''Sunòu da liûto'', 1596-1597 (New York, Metropolitan Museum of Art) Baco, por Caravaggio.jpg|''Bacco'', 1596-1597 (Firénse, [[Uffizi]])<ref>O rapresenta lê mæximo da zoeno.</ref> La Diseuse de bonne aventure, Caravaggio (Louvre INV 55) 02.jpg|''Bonn-a ventûa'', 1596-1597 ([[Pariggi]], [[Louvre]]) Medusa by Caravaggio.jpg|''Medûza'', 1597 (Firénse, Galeria Uffizi) Portrait of a Courtesan by Caravaggio.jpg|''Ritræto de cortexann-a'', 1597 ([[Berlin]], [[Bode-Museum]]) Caravaggio Jupiter Neptune Pluto.jpg|''Zôve, Netùn e Plutón'', 1597 c. (Rçmma, [[Villa Ludovisi]]) Michelangelo Caravaggio 060.jpg|''Santa Catænn-a de Lisciandria'', 1597 ([[Madrid]], [[Museo Thyssen-Bornemisza]]) David and Goliath by Caravaggio.jpg|''David e Golia'', 1597-1598 (Madrid, [[Museo del Prado]]) Michelangelo Caravaggio 065.jpg|''Narcizo'', 1597-1599 (Romma, [[Galerie naçionali d'Arte Antîga]]) Caravaggio-Baptist-Toledo.jpg|''San Gioâne Batista'', 1598 c. ([[Toledo]], [[Museo Tesoro Catedralico]]) Martha and Mary Magdalene-Caravaggio (c.1599).jpg|''Màia Manêna e Marta'', 1598 c. ([[Detroit]], [[Detroit Institute of Arts]]) Supper at Emmaus-Caravaggio (1601).jpg|''Çénn-a a Emmaus'', 1599 (Londra, [[National Gallery]]) Caravaggio — The Calling of Saint Matthew.jpg|''Vocaçion de San Matê'', 1599-1600 (Rómma, [[Gêxa de San Loîgi di Françeixi]]) Caravaggio-Nativity(1600).jpg|''Nativitæ co-i Santi Loenso e Françesco d'Asîzi'', 1600? 1609? ([[Palermo]], Ötöio de San Loénso)<ref>Depento arobou do 1969 e foscia perduo.</ref> The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|''Martirio de San Matê'', 1600-1601 (Rómma, Gêxa de San Loîgi di Françeixi) Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg|''Crocifisción de Sàn Pòulo'', 1600-1601 (Rómma, [[Baxìlica de Santa Màia do Pòpolo]]) Caravaggio-The Conversion on the Way to Damascus.jpg|''Conversción de Sàn Pòulo'', 1600-1601 (Rómma, Baxìlica de Santa Màia do Pòpolo) The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|''Stupô de Sànto Mâxo'', 1600-1601 (Potsdam, [[Sanssouci]]) Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|''Sacrifìçio d'Izàcco'', 1602 (Firénse, Uffizi) Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|''Giuditta e Òloferne'', 1602 (Rómma, Galerie naçionæ d'Arte Antîga) Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|''San Matê e l'àngiou'', 1602 (Rómma, Gêxa de San Loîgi di Françeixi) Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, Yorck Project).jpg|''San Gioâne Batista'', 1602 c. (Rómma, Musei Capitolinn-i) Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, WGA04112).jpg|''San Gioâne Batista'', 1602 c. (Rómma, Galeria Döia Pamphilj)<ref>Doe teie, identiche pe dæta, pe soggetto e pe formato, ma unn-a a pâ 'na copia.</ref> Caravaggio - Taking of Christ - Odessa.jpg|''Catûa do Crìsto'', 1602 ([[Dublin]], [[National Gallery of Ireland]]) Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|''Amô vitoriôzo'', 1602-1603 (Berlin, [[Gemäldegalerie]]) CaravaggioCrowning01.jpg|''Incoronaçión de spinn-e'', 1602-1603 ([[Prato]], Palàçio di Alberti) Michelangelo Caravaggio 052.jpg|''Depoxiçión do Crìsto'', 1602-1604 ([[Çitæ do Vatican]], [[Musei Vatichen]]) Sacrifice of Isaac-Caravaggio (c. 1603).jpg|''Sacrifìçio d'Izàcco'', 1603 (Princeton, Barbara Piasecka-Johnson Collection)<ref>Nuova versione del dipinto degli Uffizi, 1598.</ref> Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Saint John the Baptist in the Wilderness - Google Art Project.jpg|''San Gioâne Batista'', 1603 ([[Kansas City]], [Nelson-Atkins Museum of Art)<ref>Quarta verscion, rispetto a-o dipinto de Toledo, 1598.</ref> Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|''Mòrte da Madònna'', 1604 (Pariggi, Louvre) John the Baptist-Caravaggio (Galleria Nazionale d'Arte Antica).jpg|''San Gioâne Batista'', 1604 c. (Rómma, [[Galeria de Palasso Corsini]])<ref>Quinta verscion, rispetto a-o dipinto de Toledo, 1598.</ref> Saint Francis in Prayer-Caravaggio (c.1606).jpg|''San Françesco in meditaçión'', 1605, (Rómma, Galerie naçionæ d'Arte Antîga) Ecce Homo-Caravaggio (c. 1605).jpg|''Ecce Homo'', 1605 c. (Zêna , [[Palasso Gianco]]) Caravaggio - Saint Jerome - Montserrat.jpg|''San Giêumo in meditaçión'', 1605 c. ([[Monistrol de Montserrat]]) Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|''San Giêumo ch'o scrîve'', 1605 c. (Rómma, Galeria Borghese) The Crowning with Thorns-Caravaggio (1602).jpg|''Incoronaçión de spinn-e'', 1603-1604 ([[Vienna]], [[Kunsthistorisches Museum]]) Madonna di Loreto-Caravaggio (c.1604-6).jpg|''Madònna di Pellegrìn'', 1604-1606 (Rómma, [[Baxìlica de Sant'Agostin in Canpo Marsio]]) Michelangelo Merisi da Caravaggio - Christ in the Garden - WGA04153.jpg|''Crìsto in sciô Monte di Oîvi'', 1604-1606 (Berlin, [[Bode-Museum]]) Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg|''Madònna di Palafrenieri'', 1605 (Rómma, Galeria Borghese) Michelangelo Caravaggio 055.jpg|''Sâcra Famìggia co-o San Gioâne Batista'', 1605-1606 (New York, Metropolitan Museum of Art)<ref>In depoxito.</ref> CaravaggioFrancisContemplation.jpg|''San Françesco in meditaçión'', 1605-1606 ([[Cremon-a]], Museo civico Ala Ponzone) Mary magdalene caravaggio.jpg|''Màia Manêna in èstaxi'', 1606 (Milàn, [[Pinacoteca de Brera]]) Michelangelo Caravaggio 029.jpg|''Sette òpere da Misericòrdia'', 1606-1607 ([[Napoli]], [[Pio Monte della Misericordia]]) Christ at the Column-Caravaggio (c. 1607).jpg|''Flagelaçión do Crìsto'', 1606-1607 ([[Rouen]], [[Musée des Beaux-Arts]]) Caravaggio Crucifixion santandrew.jpg|''Crocifisción'', 1607 (Cleveland, [[Cleveland Museum of Art]]) CaravaggioDavidGoliathVienna.jpg|''David co-a testa do Golîa'', 1607 (Vienna, Kunsthistorisches Museum) Michelangelo Caravaggio 066.jpg|''Madònna do Rozâio'', 1607 (Vienna, Kunsthistorisches Museum) CaravaggioFlagellation.jpg|''Flagelaçión do Crìsto'', 1607-1608 (Napoli, [[Museo naçionâ de Capodimonte]]) Salome with the Head of John the Baptist-Caravaggio (1610).jpg|''Salomé co-a testa do San Gioâne Batista'', 1607-1610 (Londra, National Gallery) CaravaggioJeromeValletta.jpg|''San Giêumo ch'o scrîve'', 1608 (La Valletta, [[Concatedrâle de A Valetta]]) Alof Louvre.jpg|''Ritræto de Alof de Wignacourt'', 1608 (Pariggi, Louvre) Michelangelo Caravaggio 021.jpg|''Decolaçión do San Gioâne Batista'', 1608 (A Valletta, Concatedrâle de A Valetta)<ref>Unica opera firmâ da-o Caravaggio. A firma a l'è into sangoe do santo.</ref> Burial of Saint Lucy-Caravaggio (1608).jpg|''Seportûa de Santa Luçîa'', 1608 ([[Siracusa]], [[Gêxa de Santa Luçîa a-a Badîa]]) Il cavadenti.jpg|''O cavadenti'', 1608 (Firénse, [[Palasso Pitti]]) Caravaggio sleeping cupid.jpg|''Amorìn ch'o dòrme'', 1608-1609 (Firénse, Palasso Pitti) Antonio Martelli, Cavaliere di Malta - Caravaggio.JPG|''Antonio Martelli, cavagêo de Mâta'', 1608-1609 (Firénse, Palasso Pitti) Caravaggio - The Annunciation.JPG|''Anonciaçión'', 1609 ([[Nancy]], [[Museo des Beaux-Arts (Nancy)]]) Michelangelo Caravaggio 006.jpg|''Resureçión do Lazzao'', 1609 ([[Mescìnn-a]], [[Museo regionale (Messina)]]) Michelangelo Caravaggio 004.jpg|''Adoraçión di pastoî'', 1609 (Mescìnn-a, Museo regionale) Salomé con la cabeza del Bautista (Caravaggio).jpg|''Salomé co-a testa de San Gioâne Batista'', 1609 (Madrid, [[Palasso Reale de Madrid]]) The Denial of Saint Peter-Caravaggio (1610).jpg|''Negaçión de San Pê'', 1609-1610 (New York, Metropolitan Museum of Art) Michelangelo Caravaggio 018.jpg|''Davide co-a testa do Golîa'', 1609-1610 (Rómma, Galeria Borghese) Caravaggio Baptist Galleria Borghese, Rome.jpg|''San Gioâne Batista'', 1610 c. (Rómma, Galeria Borghese) Martyrdom of Saint Ursula by Caravaggio - Palazzo Zevallos.jpg|''Martirio de Sant'Orsola'', 1610 (Napoli, [[Palazzo Zevallos]]<ref>Urtimo dipinto noto do Caravaggio. [http://www.palazzozevallos.com/pop_palazzo.asp|titolo=Palazzo Zevallos.com].</ref> </gallery> == Nòtte == <references/> == Bibliografîa == * {{Çitta lìbbro|outô=Lionello Venturi|tìtolo=Il Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=Iu1FMQAACAAJ|ànno=1951|editô=Istituto geografico de Agostini|çitæ=[[Novæa]]|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Renato Guttuso|outô2=Angela Ottino Della Chiesa|tìtolo=L'opera completa del Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=8QSDyAEACAAJ|ànno=1967|editô=Rizzoli|çitæ=[[Milan]]|léngoa=IT}} * {{Çitta lìbbro|outô=Maurizio Calvesi|tìtolo=Le realtà del Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=ZczqAAAAMAAJ|ànno=1990|editô=G. Einaudi|çitæ=[[Turin]]|léngoa=IT|ISBN=88-06-11710-6}} * {{Çitta lìbbro|outô=Ferdinando Bologna|tìtolo=L'incredulità del Caravaggio e l'esperienza delle "cose naturali"|url=https://books.google.it/books?id=UMZ1QgAACAAJ|ànno=1992|editô=Bollati Boringhieri|çitæ=[[Turin]]|léngoa=IT|ISBN=88-33-90654-X}} * {{Çitta lìbbro|outô=Mina Gregori|tìtolo=Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=sg4DMQAACAAJ|ediçión=3|ànno=1994|editô=Electa|çitæ=[[Milan]]|léngoa=IT|ISBN=88-43-54527-2}} * {{Çitta lìbbro|outô=Roberto Longhi|tìtolo=Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=pUdBAAAACAAJ|ediçión=4|ànno=1998|editô=Giunti Editore|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|ISBN=88-09-21444-7}} *{{Çitta lìbbro|outô=Rosa Giorgi|tìtolo=Caravaggio: una rivoluzione terrible e sublime|url=https://books.google.it/books?id=mNXqAAAAMAAJ|ànno=1998|editô=Leonardo Arte|çitæ=[[Milan]]|léngoa=IT|ISBN=88-78-13827-4}} * {{Çitta lìbbro|outô=Helen Langdon|tìtolo=Caravaggio: una vita|url=https://books.google.it/books?id=MWjKPAAACAAJ|ediçión=2|ànno=2002|editô=Sellerio|çitæ=[[Palermo]]|léngoa=IT|ISBN=88-38-91705-1}} * {{Çitta lìbbro|outô=Rodolfo Papa|tìtolo=Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=64ev9faJuNMC|ànno=2002|editô=Giunti Editore|çitæ=[[Firense]]|léngoa=IT|ISBN=88-09-02839-2}} * {{Çitta lìbbro|outô=Pino Di Silvestro|tìtolo=La fuga, la sosta: Caravaggio a Siracusa|url=https://books.google.it/books?id=vxQfAQAAIAAJ|ànno=2002|editô=Rizzoli|çitæ=[[Milan]]|léngoa=IT|ISBN=88-17-87056-0}} * {{Çitta lìbbro|outô=Dario Fo|tìtolo=Caravaggio al tempo di Caravaggio|url=https://books.google.it/books?id=vxQfAQAAIAAJ|ediçión=2|ànno=2005|editô=Franco Cosimo Panini|çitæ=[[Modena]]|léngoa=IT|ISBN=88-82-90783-X}} * {{Çitta lìbbro|outô=Andrea Dusio|tìtolo=Caravaggio: white album|url=https://books.google.it/books?id=vxQfAQAAIAAJ|ànno=2009|editô=Cooper|çitæ=[[Romma]]|léngoa=IT|ISBN=88-73-94128-1}} * {{Çitta lìbbro|outô=Francesca Cappelletti|tìtolo=Caravaggio: un ritratto somigliante|url=https://books.google.it/books?id=d_ZGAQAAIAAJ|ediçión=2|ànno=2009|editô=Electa|çitæ=[[Milan]]|léngoa=IT|ISBN=88-37-06950-2}} * {{Çitta lìbbro|outô=Silvano Vinceti|outô2=Giorgio Gruppioni|tìtolo=Caravaggio: la culla del grande pittore: una ricerca sulla gioventù dell'artista|url=https://books.google.it/books?id=Be_Det9wj5EC|ànno=2010|editô=Armando Editore|çitæ=[[Romma]]|léngoa=IT|ISBN=88-60-81658-0}} * {{Çitta lìbbro|outô=Daniele Radini Tedeschi|tìtolo=Caravaggio o della Vulgata|url=https://books.google.it/books?id=Be_Det9wj5EC|ànno=2012|editô=De Luca|çitæ=[[Romma]]|léngoa=IT|ISBN=88-65-57080-6}} === Mostre === * ''Mostra del Caravaggio e dei caravaggeschi, Milano, Palazzo Reale, aprile-giugno 1951 / Introduzione di Roberto Longhi'', Firense, Sansoni, 1951. * ''Caravaggio e il suo tempo, catalogo della mostra a cura di Gabriella Borsano e Silvia Cassani'', New York (Metropolitan Museum of Art) - Napoli (Museo e Galerie nazionali di Capodimonte), Napoli, Electa Napoli, 1985. * ''L'ultimo Caravaggio e la cultura artistica a Napoli, in Sicilia e a Malta / a cura di Maurizio Calvesi'', Siracusa, Ediprint, 1987. * ''Michelangelo Merisi da Caravaggio. Come nascono i capolavori, catalogo della mostra a cura di Mina Gregori'', Firense ([[Palazzo Pitti]]) - Romma (Palazzo Ruspoli), Milan, Electa, 1991. * ''Caravaggio e la collezione Mattei, catalogo della mostra a cura di Rossella Vodret'', Romma (Galleria nazionale d'Arte Antica), Milan, Electa, 1995. * ''La Madonna dei Palafrenieri di Caravaggio nella collezione di Scipione Borghese / a cura di Anna Coliva'', Venessia, Marsilio, 1998. * ''La luce del vero : Caravaggio, La Tour, [[Rembrandt]], Zurbarán, catalogo della mostra a Bergamo, Galleria d'Arte Moderna e Contemporanea'', Cinisello Balsamo, Silvana Editoriale 2000. * ''Caravaggio e l'Europa: il movimento caravaggesco internazionale da Caravaggio a [[Mattia Preti]], catalogo della mostra a cura di Luigi Spezzaferro'', Milan, Skira, 2005. * ''Caravaggio Bacon, catalogo della mostra a Roma, Museo e Galleria Borghese / a cura di Anna Coliva e Michael Peppiatt'', Romma-Milan, Motta, 2009. * ''Caravaggio, catalogo della Mostra tenuta a Roma nel 2010 / a cura di [[Claudio Strinati]]'', Milan, Skira, 2010. * ''Caravaggio a Roma. Una vita dal vero, catalogo della mostra a cura di Michele di Sivo e Orietta Verdi'', Romma, De Luca, 2010. * ''Dentro Caravaggio, catalogo della mostra tenuta a Milano nel 2017-2018 / a cura di Rossella Vodret'', Milan, Skira, 2017. == Âtri progètti == {{interprogetto}} {{Pittûa (àrte)}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Biografìe]] [[Categorîa:Pitoî italién]] [[Categorîa:Pitoî do baròcco]] 8usl738k5ec6pn177n1ifwrstvezz36 14 28009 269049 268040 2026-04-14T18:46:54Z N.Longo 12052 + 1 269049 wikitext text/x-wiki Sta categorîa a l'arechéugge e pàgine ch'én scrîte in ''arbenganese'', a-a mainêa da çitæ ò inte unn-a de variànte da lìsta chi de sótta. Into detàggio, gh'é: * 52 pàgine in ''arbenganese sitadìn'' ** 9 pàgine inta ''grafia du Gastaldi'' ** 1 pàgina inta ''grafia du Bolia'' * 11 pàgine in ''tuiranìn'' * 9 pàgine intu ''parlâ de Castrevegliu'' * 6 pàgine in ''parlà d'Èrli'' * 4 pàgine in ''burghetìn'' * 4 pàgine in ''burghetìn di Prigè'' * 3 pàgine in ''castergianchìn'' * 2 pàgina in ''baresté'' * 1 pàgina in ''carendìn'' * 1 pàgina in ''parlà de Villanöva'' * 1 pàgina in ''carporu'' [[Categorîa:Pàgine de Wikipedia pe variànsa|Arbenganese]] 6ltrvvsl2ltvurqv1zpbalxcjjs5xa9 3 31990 269066 268916 2026-04-15T09:03:13Z Luensu1959 1211 /* a pagina de Plasselb */ nêuva seçión 269066 wikitext text/x-wiki == Hello dear visitor == [[Image:Anna Purni.jpg|left|240px]] <div style="text-align: center">''Welcome!''</div> <div style="text-align: center">''Feel free to leave me a message here,<br />but you will get a quicker response if you visit my [[:de:Benutzer Diskussion:Ziv|German Wikipedia]] or [[:Commons:User talk:Ziv|Commons Wikimedia]] user talk page.<br />Preferably in English, and I will be happy to answer your questions.'' ''Have a nice day! Best regards,''</div> <div style="text-align: center">[[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 10:31, 31 màz 2025 (CEST)</div> == Benvegnüa in scia Wiki Ligure == Oder, wie es auf Räthoromanisch heißt, "bainvegnì", was auch in der Region um Novi Ligure ([[Növe]])verstanden werden kann. Wir haben leider wenige Frauen, die für unsere Wiki schreiben, und freuen uns auf mehr Frauenbeteiligung. Please feel free to write something or create a page about your hometown in Switzerland, and I will correct/refine it. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:04, 3 zùg 2025 (CEST) :Hallo @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]]. :Vielen Dank für deine herzliche Begrüssung. Du hast es erkannt, tatsächlich tauche ich hier nur auf, wenn ich entweder als Filemover oder Adminstratorin von Commons tätig werden muss. Ich kann mich sehr gerne mal später durch die Schweizer Ortsartikel scrollen. Leider wird es dann wohl schon eher so sein, dass ich sprachlich da nichts gross beitragen könnte, ausser ich arbeite mit einem Übersetzungstool, was vermutlich dazu führt, das du meine Texte komplett überarbeiten müsstest. Fürs erste, herzliche Grüsse, [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 11:15, 3 zùg 2025 (CEST) ::Ja, so ist es, und danke für deine Präzisierung. Trotzdem könntest du einen "stub" für deine Heimat (Dorf oder Stadt) einrichten, denn von der Schweiz ([[Svissea]]) haben wir sehr wenig. Ich werde selber einmal eine Seite für Adelboden einrichten, wo mein Schwiegersohn ein Haus besitzt. [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:24, 3 zùg 2025 (CEST) == file replacement == Grüezi! Und nochmal vielen Dank für deine wertvolle Arbeit auf der ligurischen Wiki! Darf ich bitte darauf hinweisen, dass der Satz, den du üblicherweise benutzt, eine leichte Korrektur braucht? Nämlich: update from '''an '''old version to a newer one with better quality. Bezüglich meines Dorfes Borghetto di Borbera möchte ich einmal eine Seite auf der alemannischen Wiki einrichten, deshalb würde ich dich dann um deine wichtige Unterstützung bitten! Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 17:55, 7 arv 2026 (CEST) :Hallo @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] :Oh, herzlichen Dank für den Hinweis. Zu Borghetto di Borbera. Mach wie du möchtest. Richte dir den Artikel unter deinem BNR auf [[:als:Benutzer:Luensu1959]] ein. Du kannst ihn ja dort erst einmal auf Hochdeutsch verfassen und ich texte ihn dann für dich um. Ping mich dort an, wenn du soweit bist Ich könnte übrigens dasselbe mit meinem Dorf hier machen, ich sehe ich habe auf deinen Vorschlag nie geantwortet, das ging bei mir komplett unter. Entschuldige bitte dafür. Beste Grüsse, [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 18:13, 7 arv 2026 (CEST) ::Vielen Dank für dein nettes Angbebot! In der Zwischenzeit noch eine Korrektur: update from '''a''' low quality version to '''another '''one with better quality [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 12:12, 9 arv 2026 (CEST) :::Mille grazie! Hey, für jemand der nie Englisch in der Schule hatte ist meins zu mindestens nicht schlecht, aber ich habe jetzt meine Standarttexte die ich für den Austausch benutze mal durch Google Translate gejagt. Sie sind jetzt halt ein wenig anders, aber hoffentlich gramatikalisch korrekt. Du sag mal? Wie ausführlich sollte der Artikel eigentlich sein? Wenn er gut sein sollte dann würde es ev. fast mehr Sinn machen wenn du als Admin die Version von [[:de:Plasselb]] importierst. Dann stimmt es am Ende auch mit der Versionsgeschichte. [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 14:48, 9 arv 2026 (CEST) ::::Ich denke mir, die Stellen ''Geschichte und Sehenswürdigkeiten'' in der deutschen Version der Seite über dein Dorf wären schon genug, wenn ich sie in die genuesische Sprache übersetzen würde (die Seite ist sehr lang!). Genauso würde es genügen, wenn du die deutsche Seite von [https://de.wikipedia.org/wiki/Borghetto_di_Borbera Borghetto Borbera] als Basis für die entsprechende Seite auf Schwyzer Dütsch benutzen würdest. Und noch etwas: www.deepl.com ist ein besseres Übersetzungstool (kein Wunder, das sind ja Deutsche!). Ciao! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 16:17, 9 arv 2026 (CEST) :::::Alles klar, dann habe ich eine gute Basis. Merci viumaus! [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 16:20, 9 arv 2026 (CEST) ::::::Merke: Ich glaube wir beide leben in veträumten Alpenkäffern, wobei mir dein Dorf definitiv besser gefällt. Ich mag die italenische Architekur, und die Zwiebeltürme der Kirchen, die man oft dort sieht. [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 16:22, 9 arv 2026 (CEST) :::::::Danke, leider sind wir hier bei kleineren Bergen, denn auf dem ligurischen Apennin erreicht der höchste Gipfel lediglich 1600m... [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:45, 10 arv 2026 (CEST) == a pagina de Plasselb == Ciau, ich hab die Seite über dein Dorf in unserer Wiki eingerichtet: Die findest du [https://lij.wikipedia.org/wiki/Plasselb hier]. Ich habe die Schreibweise in "U" benutzt, somit kannst du die Seite als Deutschsprachige besser lesen (dasselbe tue ich immer für meine Kinder). Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:03, 15 arv 2026 (CEST) kmn7tp7x4lyfozo0wbkri0b5rswy009 269067 269066 2026-04-15T10:19:39Z Ziv 17675 /* a pagina de Plasselb */ Rispòsta 269067 wikitext text/x-wiki == Hello dear visitor == [[Image:Anna Purni.jpg|left|240px]] <div style="text-align: center">''Welcome!''</div> <div style="text-align: center">''Feel free to leave me a message here,<br />but you will get a quicker response if you visit my [[:de:Benutzer Diskussion:Ziv|German Wikipedia]] or [[:Commons:User talk:Ziv|Commons Wikimedia]] user talk page.<br />Preferably in English, and I will be happy to answer your questions.'' ''Have a nice day! Best regards,''</div> <div style="text-align: center">[[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 10:31, 31 màz 2025 (CEST)</div> == Benvegnüa in scia Wiki Ligure == Oder, wie es auf Räthoromanisch heißt, "bainvegnì", was auch in der Region um Novi Ligure ([[Növe]])verstanden werden kann. Wir haben leider wenige Frauen, die für unsere Wiki schreiben, und freuen uns auf mehr Frauenbeteiligung. Please feel free to write something or create a page about your hometown in Switzerland, and I will correct/refine it. Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:04, 3 zùg 2025 (CEST) :Hallo @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]]. :Vielen Dank für deine herzliche Begrüssung. Du hast es erkannt, tatsächlich tauche ich hier nur auf, wenn ich entweder als Filemover oder Adminstratorin von Commons tätig werden muss. Ich kann mich sehr gerne mal später durch die Schweizer Ortsartikel scrollen. Leider wird es dann wohl schon eher so sein, dass ich sprachlich da nichts gross beitragen könnte, ausser ich arbeite mit einem Übersetzungstool, was vermutlich dazu führt, das du meine Texte komplett überarbeiten müsstest. Fürs erste, herzliche Grüsse, [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 11:15, 3 zùg 2025 (CEST) ::Ja, so ist es, und danke für deine Präzisierung. Trotzdem könntest du einen "stub" für deine Heimat (Dorf oder Stadt) einrichten, denn von der Schweiz ([[Svissea]]) haben wir sehr wenig. Ich werde selber einmal eine Seite für Adelboden einrichten, wo mein Schwiegersohn ein Haus besitzt. [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:24, 3 zùg 2025 (CEST) == file replacement == Grüezi! Und nochmal vielen Dank für deine wertvolle Arbeit auf der ligurischen Wiki! Darf ich bitte darauf hinweisen, dass der Satz, den du üblicherweise benutzt, eine leichte Korrektur braucht? Nämlich: update from '''an '''old version to a newer one with better quality. Bezüglich meines Dorfes Borghetto di Borbera möchte ich einmal eine Seite auf der alemannischen Wiki einrichten, deshalb würde ich dich dann um deine wichtige Unterstützung bitten! Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 17:55, 7 arv 2026 (CEST) :Hallo @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] :Oh, herzlichen Dank für den Hinweis. Zu Borghetto di Borbera. Mach wie du möchtest. Richte dir den Artikel unter deinem BNR auf [[:als:Benutzer:Luensu1959]] ein. Du kannst ihn ja dort erst einmal auf Hochdeutsch verfassen und ich texte ihn dann für dich um. Ping mich dort an, wenn du soweit bist Ich könnte übrigens dasselbe mit meinem Dorf hier machen, ich sehe ich habe auf deinen Vorschlag nie geantwortet, das ging bei mir komplett unter. Entschuldige bitte dafür. Beste Grüsse, [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 18:13, 7 arv 2026 (CEST) ::Vielen Dank für dein nettes Angbebot! In der Zwischenzeit noch eine Korrektur: update from '''a''' low quality version to '''another '''one with better quality [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 12:12, 9 arv 2026 (CEST) :::Mille grazie! Hey, für jemand der nie Englisch in der Schule hatte ist meins zu mindestens nicht schlecht, aber ich habe jetzt meine Standarttexte die ich für den Austausch benutze mal durch Google Translate gejagt. Sie sind jetzt halt ein wenig anders, aber hoffentlich gramatikalisch korrekt. Du sag mal? Wie ausführlich sollte der Artikel eigentlich sein? Wenn er gut sein sollte dann würde es ev. fast mehr Sinn machen wenn du als Admin die Version von [[:de:Plasselb]] importierst. Dann stimmt es am Ende auch mit der Versionsgeschichte. [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 14:48, 9 arv 2026 (CEST) ::::Ich denke mir, die Stellen ''Geschichte und Sehenswürdigkeiten'' in der deutschen Version der Seite über dein Dorf wären schon genug, wenn ich sie in die genuesische Sprache übersetzen würde (die Seite ist sehr lang!). Genauso würde es genügen, wenn du die deutsche Seite von [https://de.wikipedia.org/wiki/Borghetto_di_Borbera Borghetto Borbera] als Basis für die entsprechende Seite auf Schwyzer Dütsch benutzen würdest. Und noch etwas: www.deepl.com ist ein besseres Übersetzungstool (kein Wunder, das sind ja Deutsche!). Ciao! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 16:17, 9 arv 2026 (CEST) :::::Alles klar, dann habe ich eine gute Basis. Merci viumaus! [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 16:20, 9 arv 2026 (CEST) ::::::Merke: Ich glaube wir beide leben in veträumten Alpenkäffern, wobei mir dein Dorf definitiv besser gefällt. Ich mag die italenische Architekur, und die Zwiebeltürme der Kirchen, die man oft dort sieht. [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 16:22, 9 arv 2026 (CEST) :::::::Danke, leider sind wir hier bei kleineren Bergen, denn auf dem ligurischen Apennin erreicht der höchste Gipfel lediglich 1600m... [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:45, 10 arv 2026 (CEST) == a pagina de Plasselb == Ciau, ich hab die Seite über dein Dorf in unserer Wiki eingerichtet: Die findest du [https://lij.wikipedia.org/wiki/Plasselb hier]. Ich habe die Schreibweise in "U" benutzt, somit kannst du die Seite als Deutschsprachige besser lesen (dasselbe tue ich immer für meine Kinder). Alegri! [[Utente:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Discûscioîn ûtente:Luensu1959|discuscioìn]]) 11:03, 15 arv 2026 (CEST) :Hallo @[[Utente:Luensu1959|Luensu1959]]. :Bravo! Du warst mal wieder schneller als ich. Ich werde dann am Wochende mein Versprechen einlösen und dein Dorf in der allemanischen Wikipedia veröffentlichen. Vorher werde ich aber nicht dazu kommen. Beste Grüsse: [[Utente:Ziv|Ziv]] ([[Discûscioîn ûtente:Ziv|discuscioìn]]) 12:19, 15 arv 2026 (CEST) 7wl0qibk3hrn8duvlpt8n24ma0znmhi 2 32688 269047 268927 2026-04-14T18:43:22Z N.Longo 12052 + 269047 wikitext text/x-wiki [[Immaggine:Proculus.jpg|miniatura|Imitasiùn de [[antuniniàn]], segunda munêa cunusciüa du Proculus]] U '''Proculus''' (<b>Pròculu</b>, [[Albingaunum]], [[III secolo|III seculu]] - ?, [[281]] ca) u l'è stètu in [[usurpatû rumàn]] ch'u s'è pruclamàu impe(r)atû cuntru de [[Probus (impe(r)atû)|Probus]] du [[281]], fòscia a ''[[Lugdunum]]'' ([[Lion|Liùn]]) o a ''[[Colonia Claudia Ara Agrippinensium|Agrippina]]'' ([[Colonia|Culònia]]). U l'è cunusciüu numà che pe' quarche mensiùn fèta dai crunisti rumèi e pe'ina curta biugrafìa ch'a se tröva inte l'&#8203;''[[Historia Augusta]]''. U sò curtu regnu e dunca e ciü pôche puscibilitè d'avé batüu de munêe i l'han purtàu a de l'interesse da parte di culesiunisti du [[Renascimento|Rinascimèntu]], cu'a difuxùn de pa(r)eggi dinèi fâsi sutt'au titulu impe(r)iâle de "Titus Aelius Proculus", repiàu dai stò(r)ichi. De lungu du [[Renascimento|Rinascimèntu]], de imprese atribuìe au Proculus i l'han ti(r)àu l'interesse du scritû [[François Rabelais]]. U pensce(r)u in sciu sò curtu regnu u l'ha cumensàu a cangià da l'[[XIX secolo|Öttusèntu]], cu'a critica stò(r)ica a l'&#8203;''Historia Augusta'' ch'a l'ha cunscide(r)àu a sò biugrafìa cumme in'invensiùn, mèntre che i aspèrti de munêe i l'han cumensàu a refüà cumme fâse e munêe sutt'au numme de Titus Aelius Proculus. A ògni moddu, a descuvèrta, aa fìn du [[XX secolo|Növesèntu]], de ina sula munêa ve(r)a e, dapöi, de in'âtra, i l'han dètu ina cunfèrma aa sto(r)ia da sulevasiùn du Proculus inta [[Gallia]], cumme ünicu fètu stò(r)icu pruvàu. == Cuntestu == [[Immaggine:Carte des peuples francs (IIIe siècle)-pt.svg|miniatura|Mappa du ''limes'' inta Gallia de setentriùn, cu'e gènte franche (de vèrde) e germaniche aa mitè du seculu III]] Intu [[III secolo|III seculu]] l'[[Impêo Roman|Impe(r)u rumàn]] u l'é(r)a intu mezzu de ina [[Crisi du III seculu|gran crisi]], cun tanti militâri ch'i se sun isèi cuntru de l'impe(r)atû, ciü che i atacchi de gènte ae frunte(r)e de l'impe(r)u, cu'a [[Gallia]] ch'a l'axeva patìu di forti sachezzi da parte di [[Franchi]] e di [[Alemànni]]. Inte l'ürtimu quartu de stu seculu i impe(r)atûi da l'[[Illiria|Ili(r)ia]], ch'i ne vegnivan da l'armâ du [[Danubio|Danübiu]], i sun muntèi au pute(r)e e i sun sciurtìi a purtà turna de urdine, tantu drentu a l'impe(r)u che ai sò cunfìn. Ün de sti lì, u [[Probus]], u l'è stètu in càrega dau [[276]] au [[282]]. Du [[281]] u l'è intervegnüu cu'a sò armâ in Gallia e in sciu ''[[Limes Germanicus]]'', cumme mustràu dae munêe batüe dae secche de ''[[Ticinum]]'' ([[Pavia|Pavìa]]) e [[Romma|Rumma]], inte l'Italia, ciü che quella de ''[[Lugdunum]]''. De dòppu de ste munêe, batüe pe' finansià l'esercitu<ref>{{Çitta|Estiot, 2014|p. 226 ss.}}</ref>, u n'è sciurtìu fina de âtre pe' regurdà a vito(r)ia in sce [[Pòpoli germànichi|gènte germaniche]] e du passaggiu du [[Ren]]<ref>{{Çitta|Estiot, 2014|pp. 231-232}}</ref>. I usurpatûi da [[Gallia]] i sun stèti dunca batüi intu cursu de sta campagna lì<ref>{{Çitta|Estiot, 2014|p. 237}}</ref>. == E funte == === Funte scrìte === ==== Lista ==== I scrìti ch'i fan de mensiùi au Proculus i sun pôchi e pe'u ciü i nu ne dixen gua(r)i, cun pa(r)egge sto(r)ie du [[IV secolo|IV seculu]] ch'i ne scriven numma che pôche pa(r)olle. L'[[Eutropius]] u cunta che u [[Probus]] u l'ha batüu i usurpatûi "Proculus e [[Bonosus]] a ''[[Colonia Claudia Ara Agrippinensium|Agrippina]]'' ([[Colonia|Culònia]])", sènsa dîne ninte de ciü<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Eutropius|tìtolo=Breviarium historiae romanae|léngoa=LA|volùmme=IX, 17}}</ref>, mèntre l'[[Aurelius Victor]] u nu scrive mancu du Proculus, faxèndu de mensiùn numma che au Bonosus fra i desenemighi a Culònia<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Aurelius Victor|tìtolo=Liber de Caesaribus|editô=37|léngoa=LA}}</ref>. Inte l'&#8203;''[[Epitome de Caesaribus]]'', de votte atribuìa pe' erû a l'Aurelius Victor, u se ghe tröva pe' cuntru tantu u Proculus che u Bonosus<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Pseudo-Aurelius Victor|tìtolo=Epitome de Caesaribus|léngoa=LA|volùmme=37}}</ref>. Du [[V secolo|V seculu]] u [[Paulus Orosius]] u nu ghe zunze gua(r)i, scrivèndu che "a ''Agrippina'' [u Probus] u l'ha batüu u Proculus e u Bonosus int'ina se(r)ie de bataje e u i l'ha massèi"<ref>{{Çitta lìbbro|tìtolo=Historiarum adversus paganos|url=https://sites.google.com/site/demontortoise2000/orosius_book7|léngoa=LA|volùmme=VII, 24}}</ref>. L'&#8203;''[[Historia Augusta]]'' a l'è l'ünica a dâne ina biugrafìa, scrìta dau [[Flavius Vospicus]], cuntempuraneu au [[Costantìn I|Custantìn I]], cu'a ''Vitta du Probus'' ch'a cunta de cumme "u Proculus e u Bonosus i l'axevan piàu u pute(r)e a Culònia, in Gallia, e i rivendicavan e pruvinse da ''[[Britannia (provìnsa romànn-a)|Britannia]]'', de l'&#8203;''[[Hispania]]'' e da ''[[Gallia narbonensis]]''"<ref>{{Çitta lìbbro|outô=|tìtolo=Historia Augusta|editô=XVIII|léngoa=LA|capìtolo=Probus}}</ref>. De dòppu de stu lì, u Flavius Vospicus u l'ha dedicàu in capitulu ciütòstu estesu au Proculus e a âtri trèi usurpatûi, dìtu de ''I quattru tirànni''<ref>{{Çitta lìbbro|outô=|tìtolo=Historia Augusta|editô=XII, XIII|léngoa=LA|capìtolo=Firmus, Saturninus, Proculus, et Bonosus}}</ref>. L'&#8203;''Historia Augusta'' a l'è l'ünica funte ch'a lighe u Proculus cun ''[[Lugdunum]]'' (au dì d'ancöi [[Lion|Liùn]]), mèntre i âtri scrìti i u metten de lungu cu'u Bonosus a ''Agrippina''<ref>{{Çitta|Chopelin & Souriac, 2019|p. 115}}</ref>. ==== Funte lete(r)a(r)ie ==== L'<nowiki/>''Historia Augusta'' a l'è stèta turna descuvèrta du [[Renascimento|Rinascimèntu]] e a s'è prestu spantegâ pe' mezzu da stampa. De de lì, ancù pe' pa(r)eggi seculi di stò(r)ichi impurtanti cumme l'[[Edward Gibbon]] e u [[Victor Duruy]] i nu l'han missu in discusciùn l'existènsa du [[Flavius Vospicus]] e mancu quella di âtri autûi de l'&#8203;''Historia Augusta'', cuscì cumme l'etè de sti scrìti, cunscide(r)èi de l'imprinsippiu du [[IV secolo|IV seculu]], pe' rivà a pià pe' bui tanti detaji pôcu segü(r)i<ref>{{Çitta|Chastagnol, 1994|pp. XIII-XIV}}</ref>. Inte nòtte ch'u l'axeva piàu pe' scrive a sto(r)ia da sò sitè, u stò(r)icu [[Antoine Péricaud]], de [[Lion|Liùn]], u l'ha repiàu pa(r)eggiu francu a vitta du Proculus cumme scrìta dau Flavius Vospicus. Pe' rangià e dife(r)ènse fra i di autûi antìghi u l'ha scrìtu che u Proculus u se duveva êsse pruclamàu impe(r)atû a Liùn pe' pöi purtà a sêde du sò guvèrnu a ''[[Colonia Claudia Ara Agrippinensium|Agrippina]]''<ref>{{Çitta|Péricaud, 1838|p. 12}}</ref>. == Nòtte == <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Antoine Péricaud|tìtolo=Notes et documents pour servir à l'histoire de Lyon|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k54%C3%A021205k/f5.image.r=Proculus%20Lyon|ànno=1838|editô=Pélagaud, Lesné et Crozet|çitæ=Liùn|léngoa=FR|volùmme=Vul. 1|cid=Péricaud, 1838}} * {{Çitta lìbbro|outô=AA.VV.|outô2=André Chastagnol (tradusiùn e prefasiùn de)|tìtolo=Histoire Auguste|colànn-a=Bouquins|ànno=1994, CLXXXII + 1244|editô=Robert Laffont|léngoa=FR, LA|cid=Chastagnol, 1994|ISBN=2-221-05734-1}} * {{Çitta lìbbro|outô=Sylviane Estiot|tìtolo=Historiae Augustae Colloquium Nanceiense, Atti XII|url=https://www.academia.edu/1378031/Probus_et_les_tyrans_minuscules_Proculus_et_Bonosus_que_dit_la_monnaie_|ànno=2014|editô=Edipuglia|çitæ=Ba(r)i|léngoa=FR|capìtolo=Probus et les tyrans minuscules Proculus et Bonosus. Que dit la monnaie?|cid=Estiot, 2014}} * {{Çitta lìbbro|outô=Paul Chopelin|outô2=Pierre-Jean Souriac|tìtolo=Nouvelle histoire de Lyon et de la métropole|colànn-a=Histoire des villes et des régions: histoire|ànno=2019|editô=Privat|léngoa=FR|cid=Chopelin & Souriac, 2019|ISBN=978-2-7089-8378-6}} kc74rzy3ap4cqn5mccz8bi062psu8q5 3 32702 269055 2026-04-15T00:32:10Z Gerges 17607 Gerges o/a l'à mesciòu a pàgina [[Discûscioîn ûtente:GeekEmad]] a [[Discûscioîn ûtente:Ydhl]]: Paggina mesciâ aotomaticamente durante a rinommina de l'utente "GeekEmad" a "Ydhl" 269055 wikitext text/x-wiki #RINVIA [[Discûscioîn ûtente:Ydhl]] lzpt77c2osyjvgqcnbwvi0t4d7dbwb9 0 32703 269056 2026-04-15T07:37:58Z Luensu1959 1211 Creâ da-a traduçión da pàgina "[[:it:Special:Redirect/revision/146835558|Plasselb]]" 269056 wikitext text/x-wiki {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Friburgo |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' ( tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]] ; intu dialettu du postu ''Planasiva'' ) u l'é 'n cummün svìsseru de 1.048 abitanti du Cantùn de Fribürgu, intu distreitu de Sense . == Giògrafia fìxica == == Stòia ==   == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> [[Categorîa:P473 lètta da Wikidata]] ipyes6cidleunl79ln6zwxt0iqtt4j3 269057 269056 2026-04-15T07:48:16Z Luensu1959 1211 template zeneize cu-a grafìa in U 269057 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panurama de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Friburgo |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' ( tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]] ; intu dialettu du postu ''Planasiva'' ) u l'é 'n cummün svìsseru de 1.048 abitanti du Cantùn de Fribürgu, intu distreitu de Sense . == Giògrafia fìxica == == Stòia ==   == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> [[Categorîa:P473 lètta da Wikidata]] 8dht3d58tunelya2p99x2szdm9953i6 269058 269057 2026-04-15T07:49:37Z Luensu1959 1211 stòia 269058 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panurama de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Friburgo |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' ( tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]] ; intu dialettu du postu ''Planasiva'' ) u l'é 'n cummün svìsseru de 1.048 abitanti du Cantùn de Fribürgu, intu distreitu de Sense . == Giògrafia fìxica == == Stòia == Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> [[Categorîa:P473 lètta da Wikidata]] kf8dh8oflbbou1v6247he4zzpqpt77f 269059 269058 2026-04-15T08:35:58Z Luensu1959 1211 neuvi inganci 269059 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == == Stòia == Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> [[Categorîa:P473 lètta da Wikidata]] rka4k6688cj4qyrw5djp3m9tav6tovx 269060 269059 2026-04-15T08:49:23Z Luensu1959 1211 /* Stòia */ azunta storica 269060 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == == Stòia == A primma mençiùn ducümentâ du vilaggiu a remouta a-u 1236 cu-u numme ''plana'' ''silva'' (derivâ da-u latin, ch'u vö dî “furesta ciànn-a”). Dapö l'é cumparsu i nummi ''Plannaseyva'' (1324), ''Blanselp'' (1364), ''Plasselb'' (1445) e ''Plannasewa'' (1472). Intu 1476 gh'é stætu chi a bataggia de Murten. Inte l'Etæ de Mezu u feudu de Plasselb u l'appartegniva a-u Rudolph von Ecublens, ch'u l'àiva poi vendüu a-u vescu de Luzanna du 1291. Dapö gh'é stætu 'n müggio de cangiamenti de prupietæ, cumpreixi quelli du Lord de Corbières, du Lord de Englisberg e da famiggia Velga. U pàize de Plasselb u l'é vegnüu sutta u guvernu de Fribürgu intu 1486 e u ​​l'êa stætu asegnòu a-u Vêgio Paize (Burgpanner). Doppu a cheita de l'Antigo Regime (1798), u vilaggiu u l'appartegniva a-u distreitu de Freibürgu a-i tempi da Repübrica Elvética e u periudu aprövu, a partî da-u 1831, a-u distreitu tedescu de Freibürgu, avanti d'êse incurpuròu intu distreitu de Sense creòu intu 1848 cu-a növa cunstitüçiùn. Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> [[Categorîa:P473 lètta da Wikidata]] 4vw013g392qrtnhcrygh7pste9qcw5r 269061 269060 2026-04-15T08:50:45Z Luensu1959 1211 269061 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == == Stòia == A primma mençiùn ducümentâ du vilaggiu a remouta a-u 1236 cu-u numme ''plana'' ''silva'' (derivâ da-u latin, ch'u vö dî “furesta ciànn-a”). Dapö l'é cumparsu i nummi ''Plannaseyva'' (1324), ''Blanselp'' (1364), ''Plasselb'' (1445) e ''Plannasewa'' (1472). Intu 1476 gh'é stætu chi a bataggia de Murten. Inte l'Etæ de Mezu u feudu de Plasselb u l'appartegniva a-u Rudolph von Ecublens, ch'u l'àiva poi vendüu a-u vescu de Luzanna du 1291. Dapö gh'é stætu 'n müggio de cangiamenti de prupietæ, cumpreixi quelli du Lord de Corbières, du Lord de Englisberg e da famiggia Velga. U pàize de Plasselb u l'é vegnüu sutta u guvernu de Fribürgu intu 1486 e u ​​l'êa stætu asegnòu a-u Vêgio Paize (Burgpanner). Doppu a cheita de l'Antigo Regime (1798), u vilaggiu u l'appartegniva a-u distreitu de Freibürgu a-i tempi da Repübrica Elvética e u periudu aprövu, a partî da-u 1831, a-u distreitu tedescu de Freibürgu, avanti d'êse incurpuròu intu distreitu de Sense creòu intu 1848 cu-a növa cunstitüçiùn. Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> [[Categorîa:]] dl2tmprfzy7wgupvurv4802yk3ylu64 269062 269061 2026-04-15T08:51:03Z Luensu1959 1211 269062 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == == Stòia == A primma mençiùn ducümentâ du vilaggiu a remouta a-u 1236 cu-u numme ''plana'' ''silva'' (derivâ da-u latin, ch'u vö dî “furesta ciànn-a”). Dapö l'é cumparsu i nummi ''Plannaseyva'' (1324), ''Blanselp'' (1364), ''Plasselb'' (1445) e ''Plannasewa'' (1472). Intu 1476 gh'é stætu chi a bataggia de Murten. Inte l'Etæ de Mezu u feudu de Plasselb u l'appartegniva a-u Rudolph von Ecublens, ch'u l'àiva poi vendüu a-u vescu de Luzanna du 1291. Dapö gh'é stætu 'n müggio de cangiamenti de prupietæ, cumpreixi quelli du Lord de Corbières, du Lord de Englisberg e da famiggia Velga. U pàize de Plasselb u l'é vegnüu sutta u guvernu de Fribürgu intu 1486 e u ​​l'êa stætu asegnòu a-u Vêgio Paize (Burgpanner). Doppu a cheita de l'Antigo Regime (1798), u vilaggiu u l'appartegniva a-u distreitu de Freibürgu a-i tempi da Repübrica Elvética e u periudu aprövu, a partî da-u 1831, a-u distreitu tedescu de Freibürgu, avanti d'êse incurpuròu intu distreitu de Sense creòu intu 1848 cu-a növa cunstitüçiùn. Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu :{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> o1gmy53w5qp2dukbzv72wtj3qh40mll 269063 269062 2026-04-15T08:52:10Z Luensu1959 1211 /* Munümenti e posti d'interesse */ 269063 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == == Stòia == A primma mençiùn ducümentâ du vilaggiu a remouta a-u 1236 cu-u numme ''plana'' ''silva'' (derivâ da-u latin, ch'u vö dî “furesta ciànn-a”). Dapö l'é cumparsu i nummi ''Plannaseyva'' (1324), ''Blanselp'' (1364), ''Plasselb'' (1445) e ''Plannasewa'' (1472). Intu 1476 gh'é stætu chi a bataggia de Murten. Inte l'Etæ de Mezu u feudu de Plasselb u l'appartegniva a-u Rudolph von Ecublens, ch'u l'àiva poi vendüu a-u vescu de Luzanna du 1291. Dapö gh'é stætu 'n müggio de cangiamenti de prupietæ, cumpreixi quelli du Lord de Corbières, du Lord de Englisberg e da famiggia Velga. U pàize de Plasselb u l'é vegnüu sutta u guvernu de Fribürgu intu 1486 e u ​​l'êa stætu asegnòu a-u Vêgio Paize (Burgpanner). Doppu a cheita de l'Antigo Regime (1798), u vilaggiu u l'appartegniva a-u distreitu de Freibürgu a-i tempi da Repübrica Elvética e u periudu aprövu, a partî da-u 1831, a-u distreitu tedescu de Freibürgu, avanti d'êse incurpuròu intu distreitu de Sense creòu intu 1848 cu-a növa cunstitüçiùn. Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu:{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> 5uouw9i7pu1goqkx5gmnxf72ieaetw7 269064 269063 2026-04-15T08:56:16Z Luensu1959 1211 /* Giògrafia fìxica */ azonta 269064 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == Plasselb u l'é desteixu a 856 m. in çimma du livellu du mâ, 11 km a süd-südeste da capitâle cantonâle de Fribürgu . U vilaggiu u s'atröva inte 'na terassa a levante du sciümme Argera, a-u puntu dunde u ne vëgne föa da-e Pre-Alpi de Fribürgu, a-i pê setentriunæ da-u munte Schwyberg. == Stòia == A primma mençiùn ducümentâ du vilaggiu a remouta a-u 1236 cu-u numme ''plana'' ''silva'' (derivâ da-u latin, ch'u vö dî “furesta ciànn-a”). Dapö l'é cumparsu i nummi ''Plannaseyva'' (1324), ''Blanselp'' (1364), ''Plasselb'' (1445) e ''Plannasewa'' (1472). Intu 1476 gh'é stætu chi a bataggia de Murten. Inte l'Etæ de Mezu u feudu de Plasselb u l'appartegniva a-u Rudolph von Ecublens, ch'u l'àiva poi vendüu a-u vescu de Luzanna du 1291. Dapö gh'é stætu 'n müggio de cangiamenti de prupietæ, cumpreixi quelli du Lord de Corbières, du Lord de Englisberg e da famiggia Velga. U pàize de Plasselb u l'é vegnüu sutta u guvernu de Fribürgu intu 1486 e u ​​l'êa stætu asegnòu a-u Vêgio Paize (Burgpanner). Doppu a cheita de l'Antigo Regime (1798), u vilaggiu u l'appartegniva a-u distreitu de Freibürgu a-i tempi da Repübrica Elvética e u periudu aprövu, a partî da-u 1831, a-u distreitu tedescu de Freibürgu, avanti d'êse incurpuròu intu distreitu de Sense creòu intu 1848 cu-a növa cunstitüçiùn. Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu:{{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> rp0k4j8ma0aumvdlmj0d3omsoz60ksh 269065 269064 2026-04-15T08:56:48Z Luensu1959 1211 /* Munümenti e posti d'interesse */ 269065 wikitext text/x-wiki {{ZeneizeU}} {{Divisione amministrativa |Nome = Plasselb |Nome ufficiale = |Panorama = Dorf Plasselb.jpg |Didascalia = Panuramma de Plasselb |Bandiera = |Stato = CHE |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Fribürgu |Divisione amm grado 2 = Sense |Amministratore locale = |Partito = |Data elezione = |Lingue ufficiali = [[Lingua tedesca|tedesco]] |Data istituzione = |Latitudine gradi = 46 |Latitudine minuti = 44 |Latitudine secondi = 7 |Latitudine NS = N |Longitudine gradi = 7 |Longitudine minuti = 15 |Longitudine secondi = 6 |Longitudine EW = E |Altitudine = 856 |Superficie = 18.11 |Note superficie = |Abitanti = 1048 |Note abitanti = |Aggiornamento abitanti = 2017 |Sottodivisioni = [[Neuhaus (Plasselb)|Neuhaus]] |Divisioni confinanti = [[Giffers]], [[La Roche (Svizzera)|La Roche]], [[Le Mouret]], [[Plaffeien]], [[Sankt Silvester]], [[Val-de-Charmey]] |Mappa = Karte Gemeinde Plasselb 2022.png }} '''Plasselb''' (tupònimu [[Lengua tedesca|tedescu]]; intu dialettu du postu ''Planasiva'') u l'é 'n cummün [[Svissea|svìsseru]] de 1.048 abitanti du Cantùn de [[Fribürgu]], intu distreitu de Sense. == Giògrafia fìxica == Plasselb u l'é desteixu a 856 m. in çimma du livellu du mâ, 11 km a süd-südeste da capitâle cantonâle de Fribürgu . U vilaggiu u s'atröva inte 'na terassa a levante du sciümme Argera, a-u puntu dunde u ne vëgne föa da-e Pre-Alpi de Fribürgu, a-i pê setentriunæ da-u munte Schwyberg. == Stòia == A primma mençiùn ducümentâ du vilaggiu a remouta a-u 1236 cu-u numme ''plana'' ''silva'' (derivâ da-u latin, ch'u vö dî “furesta ciànn-a”). Dapö l'é cumparsu i nummi ''Plannaseyva'' (1324), ''Blanselp'' (1364), ''Plasselb'' (1445) e ''Plannasewa'' (1472). Intu 1476 gh'é stætu chi a bataggia de Murten. Inte l'Etæ de Mezu u feudu de Plasselb u l'appartegniva a-u Rudolph von Ecublens, ch'u l'àiva poi vendüu a-u vescu de Luzanna du 1291. Dapö gh'é stætu 'n müggio de cangiamenti de prupietæ, cumpreixi quelli du Lord de Corbières, du Lord de Englisberg e da famiggia Velga. U pàize de Plasselb u l'é vegnüu sutta u guvernu de Fribürgu intu 1486 e u ​​l'êa stætu asegnòu a-u Vêgio Paize (Burgpanner). Doppu a cheita de l'Antigo Regime (1798), u vilaggiu u l'appartegniva a-u distreitu de Freibürgu a-i tempi da Repübrica Elvética e u periudu aprövu, a partî da-u 1831, a-u distreitu tedescu de Freibürgu, avanti d'êse incurpuròu intu distreitu de Sense creòu intu 1848 cu-a növa cunstitüçiùn. Intu 1971 u pàize de Plasselb u s'é missu insemme a-u vegiu cummün de Neuhaus. == Munümenti e posti d'interesse == [[Immaggine:Kirche_Plasselb_2011-08-17.jpg|sinistra|miniatura|A Gexa Catòlica de San Martin]] * Gexa Catòlica de San Martin, tiâ sciü du 1720 e tiâ sciü turna du XIX séculu . L'evuluçiùn demugrafica a l'é ripurtâ inta tabella chì aprövu: {{Demografia|titolo=Abitanti censiti|dimx=|dimy=|popmax=1000|passo1=100|passo2=25|a1=1811|a2=1850|a3=1900|a4=1950|a5=2000|p1=247|p2=327|p3=467|p4=676|p5=980|fonte=Dizionario storico della Svizzera}} <references /> ptyjvruaq4wvdw1cv85ue0s1oly90ba