Wikipedia lijwiki https://lij.wikipedia.org/wiki/Pagina_prin%C3%A7ip%C3%A2 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Speçiale Discûscion Utente Discûscioîn ûtente Wikipedia Discûscioîn Wikipedia Immaggine Discûscioîn immaggine MediaWiki Discûscioîn MediaWiki Template Discûscioîn template Agiûtto Discûscioîn agiûtto Categorîa Discûscioîn categorîa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 1719 269681 269666 2026-05-12T20:07:29Z Arbenganese 12552 wl. 269681 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Berzezzi |Panorama = Promenade di Bergeggi, ottobre 2017.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Berzezzi</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[comun|cumüne]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Sann-a |Amministratore locale = Maria Rebagliati |Partito = lista civica de çentru-mancinn-a "Uniti per Bergeggi" |Data elezione = 4-10-2021 |Abitanti = 1060 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dätu Istat] - Pupulaçiùn rescidénte a-u 31 d'utubre d'u 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Ture d'u Mä |Divisioni confinanti = [[Spoturnu]], [[Vuè]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1769 |Nome abitanti = Berzezìn |Patrono = [[San Martìn de Tours]] |Festivo = [[11 novénbre|11 de nuvenbre]] |Mappa = Map of comune of Bergeggi (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puziçiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a. }} '''Berzezzi''' (''Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è u̇n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|lìgure]] de 1.060 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. == Giografìa == Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a Rivea Lìgure de Punente, a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa versu a màina. Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'[[Îzua de Berzezzi]]. L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunservä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u 2007 a l'è stèta istituìa l'[[Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi"]] p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi. == Stoja == I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre origini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da ''Berg'' che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da Bergensis, d'a bäse lìgure bergo, munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense. Int'u [[992]], u Véscuvu de Sann-a, pruprietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn po'u sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte relìquje de Sant'Eugeniu. Tra i [[X secolo|sécculi X]] e [[XI secolo|XI]] u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene. Int'u [[1385]] u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a [[Repùbrica de Zena|Repübblica de Zena]] e insemme a quelli de [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e [[Vuè]] u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi. Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena ([[1797]]) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn Bunapärte]], u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre [[1797]] int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu [[Sann-a]], drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì [[1798]] u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu [[Spoturnu|Spôtùrnu]], d'a Giürisdiçiùn de Culunbu e da-u [[1803]] d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giürisdiçiùn de Culunbu. Int'u [[1805]] a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u [[1814]], u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]]. Int'u [[1815]] Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u [[Regno de Sardegna|Reĝn̂u de Sardeĝn̂a]], cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u [[1861]] d'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Reĝn̂u d'Italia]]. Fina a-u [[1927]] u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u [[1927]] u l'è pasä sut'â [[pruvincia de Sann-a]] apena custituìa. A l'inissiu d'u [[XX secolo|XX sécculu]] sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u [[1917]], a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia. U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u [[1921]], a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena. In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre [[1943]], 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refuävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè int'e stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de sterminiu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè. Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre [[2008]] u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Berzézzi}} === Persune lighè cun Berzezzi === * Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti ([[Romma|Rumma]], 8 arvì [[1901]]) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u [[1919]]. Spuzä da-u [[1938]] cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a [[Pariggi]] int'u [[1963]], investìa da 'na màcchina. * Carlo Buti, nätu a [[Firense|Firenze]] u 14 nuvenbre [[1902]] da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u [[1953]] u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u [[1953]] a-u [[1962]]. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre [[1963]]. * Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in [[Vuè]] int'u [[1920]]. U l'ha partecipä a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a Rumma, frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u [[1962]], a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle. == Posti de interèsse == [[File:Bergeggi - chiesa di San Martino Vescovo.jpg|thumb|A gexa de San Martìn|left]] === Architetüe religiuze === Int'u paize: * '''Gexa de San Martìn de Tours''', int'u [[1706]] u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre [[1709]] u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u [[XVI secolo|XVI sécculu)]], 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn. * L''''Âtóju de Santa Catàina''', zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu [[1585]], u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle. Insc'ê âtüe: * Capella de San Steva * Capeletta de San Bastiàn Insce l'îzua: * Rèsti de 'na'antiga gexa paleocristiäna d'u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI sécculu]] e de l'abasìa custruìa int'u [[992]], vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvenienti da Lérins. === Architetüe civili === ==== Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä ==== U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vusciüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u [[2012]], cu'u suportu d'a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria]], u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente. U l'ea a meitè d'i [[Anni 1950|anni '50]] quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custruçiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu. L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimuniansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilupä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfetta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estetiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe. Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/il-parco-architettonico-di-torre-del-mare/|tìtolo=Turismo Bergeggi, Parco Architettonico Torre del Mare|léngoa=IT|vìxita=2026-05-04}}</ref> === Architetüe militäri === * Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u [[XVII secolo|XVII]] e u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]] a-i cunfìn cu'u cumüne de [[Vuè]]. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva. * Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre [[1921]]. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'a cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre. * Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u [[1889]] quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu. === U castelä === U vegne definìu [[Castelà (furtificasiùn)|castelä]] ’na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte ’n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p’ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l’etè d’u brunzu e d’u fèru cun ’na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu. Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch’a purtià poi a-a nàscita d’i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d’i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de ’na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i [[Impêo Roman|rumäni]], in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a ’n incendiu ch’u l’ha interesä a zona int’u [[1982]], u l’è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u [[V secolo a.C.|V sécculu a.C.]]. Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d’e munèe, ogètti d’üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u I sécculu a.C.) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d’a lavurasiùn d’u fèru ma ascì d’u brunzu int’u scîtu, cu’u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l’è stètu poi abandunä pe ’n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u XIII sécculu e poi int’e guère francu-piemunteixi d’u XVIII sécculu, p’â sö puzisiùn stratégica. Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch’a circuscrive a çimma d’u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l’elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int’a pärte ciü in èrtu u l’è puscìbbile nutä a prezensa de ’na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a ’na scainä, de difìççile intèrpretasiùn. === Ture === * Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn po'u portu de ''Vada Sabatia'', ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle. * Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta. * Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä. * Ture Ruvie d'u [[XV secolo|XV sécculu]]. == Ecunumìa == U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju d'e ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge. == Cultüa == === Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati" === A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l’è a bibliuteca pübblica d’u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l’intèrnu de ’n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli. A bibliuteca a l’ha ’n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d’i libbri, cunsultasiùn int’i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l’adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l’ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche. A strutüa a l’è avèrta cun orari setimanäli ch’i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu). A l’intèrnu d’a bibliuteca u gh’è a sede de l’Organizasiùn de Vuluntariätu "L’Îzua", ’n’asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa ’nsc’ou teritoju e a Seçiùn de l’ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l’è ’n puntu de riferimentu p’â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de parteçipasiùn e cundivixùn suciäle int’u Cumüne de Berzezzi. == Manifestaçiuìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Sport == {{Seçión vêua}} == Aministraçiùn == {{Seçión vêua}} == Cumünicaçiuìn == {{Seçión vêua}} == Note == <references /> {{Clear}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Berzezzi| ]] sr0m0i7c7m1ajg8qiwta97fv7or91el 269682 269681 2026-05-12T20:08:38Z Arbenganese 12552 wl. 269682 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Berzezzi |Panorama = Promenade di Bergeggi, ottobre 2017.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Berzezzi</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[comun|cumüne]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Sann-a |Amministratore locale = Maria Rebagliati |Partito = lista civica de çentru-mancinn-a "Uniti per Bergeggi" |Data elezione = 4-10-2021 |Abitanti = 1060 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dätu Istat] - Pupulaçiùn rescidénte a-u 31 d'utubre d'u 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Ture d'u Mä |Divisioni confinanti = [[Spoturnu]], [[Vuè]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1769 |Nome abitanti = Berzezìn |Patrono = [[San Martìn de Tours]] |Festivo = [[11 novénbre|11 de nuvenbre]] |Mappa = Map of comune of Bergeggi (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puziçiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a. }} '''Berzezzi''' (''Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è u̇n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|lìgure]] de 1.060 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. == Giografìa == Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a Rivea Lìgure de Punente, a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa versu a màina. Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'[[Îzua de Berzezzi]]. L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunservä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u 2007 a l'è stèta istituìa l'[[Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi"]] p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi. == Stoja == I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre origini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da ''Berg'' che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da Bergensis, d'a bäse lìgure bergo, munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense. Int'u [[992]], u Véscuvu de Sann-a, pruprietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn po'u sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte relìquje de Sant'Eugeniu. Tra i [[X secolo|sécculi X]] e [[XI secolo|XI]] u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene. Int'u [[1385]] u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a [[Repùbrica de Zena|Repübblica de Zena]] e insemme a quelli de [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e [[Vuè]] u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi. Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena ([[1797]]) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn Bunapärte]], u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre [[1797]] int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu [[Sann-a]], drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì [[1798]] u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu [[Spoturnu|Spôtùrnu]], d'a Giürisdiçiùn de Culunbu e da-u [[1803]] d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giürisdiçiùn de Culunbu. Int'u [[1805]] a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u [[1814]], u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]]. Int'u [[1815]] Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u [[Regno de Sardegna|Reĝn̂u de Sardeĝn̂a]], cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u [[1861]] d'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Reĝn̂u d'Italia]]. Fina a-u [[1927]] u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u [[1927]] u l'è pasä sut'â [[pruvincia de Sann-a]] apena custituìa. A l'inissiu d'u [[XX secolo|XX sécculu]] sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u [[1917]], a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia. U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u [[1921]], a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena. In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre [[1943]], 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refuävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè int'e stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de sterminiu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè. Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre [[2008]] u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Berzézzi}} === Persune lighè cun Berzezzi === * Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti ([[Romma|Rumma]], 8 arvì [[1901]]) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u [[1919]]. Spuzä da-u [[1938]] cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a [[Pariggi]] int'u [[1963]], investìa da 'na màcchina. * Carlo Buti, nätu a [[Firense|Firenze]] u 14 nuvenbre [[1902]] da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u [[1953]] u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u [[1953]] a-u [[1962]]. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre [[1963]]. * Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in [[Vuè]] int'u [[1920]]. U l'ha partecipä a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a Rumma, frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u [[1962]], a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle. == Posti de interèsse == [[File:Bergeggi - chiesa di San Martino Vescovo.jpg|thumb|A gexa de San Martìn|left]] === Architetüe religiuze === Int'u paize: * '''Gexa de San Martìn de Tours''', int'u [[1706]] u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre [[1709]] u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u [[XVI secolo|XVI sécculu)]], 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn. * L''''Âtóju de Santa Catàina''', zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu [[1585]], u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle. Insc'ê âtüe: * Capella de San Steva * Capeletta de San Bastiàn Insce l'îzua: * Rèsti de 'na'antiga gexa paleocristiäna d'u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI sécculu]] e de l'abasìa custruìa int'u [[992]], vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvenienti da Lérins. === Architetüe civili === ==== Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä ==== U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vusciüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u [[2012]], cu'u suportu d'a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria]], u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente. U l'ea a meitè d'i [[Anni 1950|anni '50]] quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custruçiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu. L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimuniansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilupä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfetta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estetiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe. Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/il-parco-architettonico-di-torre-del-mare/|tìtolo=Turismo Bergeggi, Parco Architettonico Torre del Mare|léngoa=IT|vìxita=2026-05-04}}</ref> === Architetüe militäri === * Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u [[XVII secolo|XVII]] e u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]] a-i cunfìn cu'u cumüne de [[Vuè]]. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva. * Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre [[1921]]. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'a cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre. * Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u [[1889]] quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu. === U castelä === U vegne definìu [[Castelà (furtificasiùn)|castelä]] ’na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte ’n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p’ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l’etè d’u brunzu e d’u fèru cun ’na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu. Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch’a purtià poi a-a nàscita d’i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d’i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de ’na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i [[Impêo Roman|rumäni]], in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a ’n incendiu ch’u l’ha interesä a zona int’u [[1982]], u l’è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u [[V secolo a.C.|V sécculu a.C.]]. Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d’e munèe, ogètti d’üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u [[I secolo a.C.|I sécculu a.C.]]) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d’a lavurasiùn d’u fèru ma ascì d’u brunzu int’u scîtu, cu’u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l’è stètu poi abandunä pe ’n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u [[XIII secolo|XIII sécculu]] e poi int’e guère francu-piemunteixi d’u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]], p’â sö puzisiùn stratégica. Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch’a circuscrive a çimma d’u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l’elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int’a pärte ciü in èrtu u l’è puscìbbile nutä a prezensa de ’na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a ’na scainä, de difìççile intèrpretasiùn. === Ture === * Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn po'u portu de ''Vada Sabatia'', ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle. * Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta. * Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä. * Ture Ruvie d'u [[XV secolo|XV sécculu]]. == Ecunumìa == U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju d'e ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge. == Cultüa == === Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati" === A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l’è a bibliuteca pübblica d’u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l’intèrnu de ’n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli. A bibliuteca a l’ha ’n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d’i libbri, cunsultasiùn int’i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l’adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l’ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche. A strutüa a l’è avèrta cun orari setimanäli ch’i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu). A l’intèrnu d’a bibliuteca u gh’è a sede de l’Organizasiùn de Vuluntariätu "L’Îzua", ’n’asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa ’nsc’ou teritoju e a Seçiùn de l’ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l’è ’n puntu de riferimentu p’â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de parteçipasiùn e cundivixùn suciäle int’u Cumüne de Berzezzi. == Manifestaçiuìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Sport == {{Seçión vêua}} == Aministraçiùn == {{Seçión vêua}} == Cumünicaçiuìn == {{Seçión vêua}} == Note == <references /> {{Clear}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Berzezzi| ]] gbyxb18gpl7ldlkuxq3ajvcbw0dp77o 269683 269682 2026-05-12T20:09:39Z Arbenganese 12552 wl. 269683 wikitext text/x-wiki {{Savuneize|càngio variànte=Questa pàgina a l'è scrita in '''berzezìn'''}} {{Divisione amministrativa |Nome = Berzezzi |Panorama = Promenade di Bergeggi, ottobre 2017.jpg |Didascalia = <div style="text-align:center;">Panuramma de Berzezzi</div> |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Tipo = [[comun|cumüne]] |Divisione amm grado 1 = Ligüria |Divisione amm grado 2 = Sann-a |Amministratore locale = Maria Rebagliati |Partito = lista civica de çentru-mancinn-a "Uniti per Bergeggi" |Data elezione = 4-10-2021 |Abitanti = 1060 |Note abitanti = [http://demo.istat.it/bilmens/index.php?anno=2023&lingua=ita Dätu Istat] - Pupulaçiùn rescidénte a-u 31 d'utubre d'u 2023. |Aggiornamento abitanti = 31-10-2023 |Sottodivisioni = Ture d'u Mä |Divisioni confinanti = [[Spoturnu]], [[Vuè]] |Zona sismica = 3 |Gradi giorno = 1769 |Nome abitanti = Berzezìn |Patrono = [[San Martìn de Tours]] |Festivo = [[11 novénbre|11 de nuvenbre]] |Mappa = Map of comune of Bergeggi (province of Savona, region Liguria, Italy).svg |Didascalia mappa = Puziçiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a. }} '''Berzezzi''' (''Bergeggi'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]]) u l'è u̇n [[Comun|cumüne]] [[Liguria|lìgure]] de 1.060 abitanti<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> ch'u se tröva int'a [[pruvincia de Sann-a]]. == Giografìa == Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a Rivea Lìgure de Punente, a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa versu a màina. Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'[[Îzua de Berzezzi]]. L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunservä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u 2007 a l'è stèta istituìa l'[[Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi"]] p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi. == Stoja == I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre origini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da ''Berg'' che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da Bergensis, d'a bäse lìgure bergo, munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense. Int'u [[992]], u Véscuvu de Sann-a, pruprietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn po'u sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte relìquje de Sant'Eugeniu. Tra i [[X secolo|sécculi X]] e [[XI secolo|XI]] u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene. Int'u [[1385]] u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a [[Repùbrica de Zena|Repübblica de Zena]] e insemme a quelli de [[Spoturnu|Spôtùrnu]] e [[Vuè]] u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi. Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena ([[1797]]) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de [[Napolion Bonaparte|Napuliùn Bunapärte]], u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre [[1797]] int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu [[Sann-a]], drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì [[1798]] u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu [[Spoturnu|Spôtùrnu]], d'a Giürisdiçiùn de Culunbu e da-u [[1803]] d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giürisdiçiùn de Culunbu. Int'u [[1805]] a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u [[1814]], u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u [[Dipartimentu de Muntenötte]]. Int'u [[1815]] Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u [[Regno de Sardegna|Reĝn̂u de Sardeĝn̂a]], cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u [[1861]] d'u [[Regno d'Italia (1861-1946)|Reĝn̂u d'Italia]]. Fina a-u [[1927]] u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u [[1927]] u l'è pasä sut'â [[pruvincia de Sann-a]] apena custituìa. A l'inissiu d'u [[XX secolo|XX sécculu]] sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u [[1917]], a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia. U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u [[1921]], a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena. In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre [[1943]], 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refuävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè int'e stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de sterminiu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè. Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre [[2008]] u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi. == Abitanti == === Evulusiùn demugrafica === {{Demografia/Berzézzi}} === Persune lighè cun Berzezzi === * Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti ([[Romma|Rumma]], 8 arvì [[1901]]) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u [[1919]]. Spuzä da-u [[1938]] cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a [[Pariggi]] int'u [[1963]], investìa da 'na màcchina. * Carlo Buti, nätu a [[Firense|Firenze]] u 14 nuvenbre [[1902]] da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u [[1953]] u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u [[1953]] a-u [[1962]]. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre [[1963]]. * Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in [[Vuè]] int'u [[1920]]. U l'ha partecipä a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a Rumma, frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u [[1962]], a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle. == Posti de interèsse == [[File:Bergeggi - chiesa di San Martino Vescovo.jpg|thumb|A gexa de San Martìn|left]] === Architetüe religiuze === Int'u paize: * '''Gexa de San Martìn de Tours''', int'u [[1706]] u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre [[1709]] u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u [[XVI secolo|XVI sécculu)]], 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn. * L''''Âtóju de Santa Catàina''', zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu [[1585]], u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle. Insc'ê âtüe: * Capella de San Steva * Capeletta de San Bastiàn Insce l'îzua: * Rèsti de 'na'antiga gexa paleocristiäna d'u [[V secolo|V]]-[[VI secolo|VI sécculu]] e de l'abasìa custruìa int'u [[992]], vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvenienti da Lérins. === Architetüe civili === ==== Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä ==== U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vusciüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u [[2012]], cu'u suportu d'a [[Soprintendenza Archeologia, Belle Arti e Paesaggio per la Liguria|Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria]], u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente. U l'ea a meitè d'i [[Anni 1950|anni '50]] quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custruçiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu. L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimuniansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilupä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfetta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estetiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe. Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.<ref>{{Çitta web|url=https://www.turismobergeggi.it/il-parco-architettonico-di-torre-del-mare/|tìtolo=Turismo Bergeggi, Parco Architettonico Torre del Mare|léngoa=IT|vìxita=2026-05-04}}</ref> === Architetüe militäri === * Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u [[XVII secolo|XVII]] e u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]] a-i cunfìn cu'u cumüne de [[Vuè]]. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva. * Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre [[1921]]. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'a cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre. * Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u [[1889]] quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu. === U castelä === U vegne definìu [[Castelà (furtificasiùn)|castelä]] ’na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte ’n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p’ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l’[[Etæ do Brónzo|etè d’u brunzu]] e [[Etæ do færo|d’u fèru]] cun ’na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu. Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch’a purtià poi a-a nàscita d’i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d’i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de ’na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i [[Impêo Roman|rumäni]], in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a ’n incendiu ch’u l’ha interesä a zona int’u [[1982]], u l’è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u [[V secolo a.C.|V sécculu a.C.]]. Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d’e munèe, ogètti d’üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u [[I secolo a.C.|I sécculu a.C.]]) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d’a lavurasiùn d’u fèru ma ascì d’u brunzu int’u scîtu, cu’u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l’è stètu poi abandunä pe ’n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u [[XIII secolo|XIII sécculu]] e poi int’e guère francu-piemunteixi d’u [[XVIII secolo|XVIII sécculu]], p’â sö puzisiùn stratégica. Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch’a circuscrive a çimma d’u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l’elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int’a pärte ciü in èrtu u l’è puscìbbile nutä a prezensa de ’na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a ’na scainä, de difìççile intèrpretasiùn. === Ture === * Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn po'u portu de ''Vada Sabatia'', ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle. * Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta. * Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä. * Ture Ruvie d'u [[XV secolo|XV sécculu]]. == Ecunumìa == U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju d'e ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge. == Cultüa == === Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati" === A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l’è a bibliuteca pübblica d’u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l’intèrnu de ’n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli. A bibliuteca a l’ha ’n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d’i libbri, cunsultasiùn int’i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l’adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l’ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche. A strutüa a l’è avèrta cun orari setimanäli ch’i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu). A l’intèrnu d’a bibliuteca u gh’è a sede de l’Organizasiùn de Vuluntariätu "L’Îzua", ’n’asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa ’nsc’ou teritoju e a Seçiùn de l’ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l’è ’n puntu de riferimentu p’â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de parteçipasiùn e cundivixùn suciäle int’u Cumüne de Berzezzi. == Manifestaçiuìn == {{Seçión vêua}} == Fèste e fêe == {{Seçión vêua}} == Sport == {{Seçión vêua}} == Aministraçiùn == {{Seçión vêua}} == Cumünicaçiuìn == {{Seçión vêua}} == Note == <references /> {{Clear}} == Ätri prugètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sann-a}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Berzezzi| ]] r80g1lyz5t4xmyoy62n7sqo89upj49d 0 3958 269686 262907 2026-05-12T23:51:57Z InternetArchiveBot 12666 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 269686 wikitext text/x-wiki {{Zeneize}} [[Immaggine:Mar del Plata (desde el norte).jpg|right|400px|thumb|A çitæ de Mar del Plata vista da nòrd]] == Dati geògraffici e generâli == '''Mar del Plata''' a l'è 'n'importante çittæ-pòrto d'[[Argentinn-a]], capolêugo d'o ''partido de General Pueyrredón'', inta costa de l'[[Oçeano Atlantico]], a-o sûd-est d'a Provincia de [[Buenos Aires]]. Co-ina popolassiôn de 541.857 abitanti (2001), a s'attrêuva a-o sûd-est d'a çittæ de [[Buenos Aires]]. Fôndä into 1874, a l'è senpre stæta 'n grande çentro de pesca. O sêu pòrto l'è ûn d'i prinçipâli de l'[[Argentinn-a]], e o conta ascì inta sêu popolassiôn di grûppi d'emigræ italien. Ûn d'i sêu personaggi ciû famôxi o l'è o mûxicista de [[tango]] [[Astor Piazzolla]], nasciûo a Mar del Plata into 1921. == Tûrìximo == A l'è a çittæ tûristega ciû importante d'o pàize, disponendo d'a ciû larga infrastruttûa alberghëa de l'[[Argentinn-a]]. [[Immaggine:Mar del Plata beach (enhaced).jpg|thumb|350px|left|De stæ: A çittæ de Mar del Plata e e sêu spiage]] Collegä con [[Buenos Aires]] da l'autostradda nûmmero 2, c'a l'è transcitä ògni estæ da di mûggi de tûristi verso a còsta, a sêu popolassiôn a vegne tripplicä in quell'ærta stagion, quande tra quattro e sei millioin de tûristi arîvan da tûtto o pàize, in macchina, aèreo, trêno e àutobus, pe godî de sêu spiâge, che ghe dan o nomme de "Perla de l'Atlántico" oppûre "la Feliz" (a çittæ felixe). Tra i sêu pòsti tûrìsteghi, gh'è o Casinò, [[Playa Grande]], a lanterna de [[Punta Mogotes]], [[Cabo Corrientes]], [[Parque Camet]], [[Barrio Los Troncos]], [[Torreón del Monje]], e [[Las Ramblas]]. Ogni estæ a l'è çentro de diverse presentassioin tiatrâli, portando a-a çittæ nûmeroxi artisti nassionâli. De vòtte se dixe ch'a g'ha 'na çerta sumegiansa con [[Biarritz]] ([[Fransa]]). {{clear}} == Colegaménti estèrni == * [https://web.archive.org/web/20010411002658/http://www.mardelplata.gov.ar/ Pàggina ofiçiâ de Mar del Plata] * [http://www.mardelplata.com/ Mar del Plata Tourist Guide] * [http://www.mardelplata-ayer.com.ar/ Stöja d'a çittæ de Mar del Plata (spagnòllo)] * [http://www.pescare.com.ar/ Pescare.com.ar - Nôtìssie de l'indûstria peschëa de Mar del Plata] * [http://www.mardelplatafilmfest.com Scïto d'o Festivâ de Cinema de Mar del Plata] * [https://web.archive.org/web/20070806110542/http://www.mardelplatawebcam.com.ar/ Immaggini in diretta da Mar del Plata] * [https://web.archive.org/web/20070817031449/http://www.digitalreview.com.ar/mardelplata/ Fotografîe de Mar del Plata e periferia] * [https://web.archive.org/web/20081120192717/http://www.nuestromar.org/servicios/puertos/puertos_maritimos/pto_mar_del_plata Dâti d'o pôrto de Mar del Plata] * [https://web.archive.org/web/20071016160104/http://concejomdp.gov.ar/pipermail/gacetilla-prensa/2005-July/000060.html Côllettivitæ d'emigræ d'o môndo a-a çittæ de Mar del Plata] {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Çittæ de l'Argentinn-a]] sbcmm1jdhw1rr3lop2jt96fuhn0zuyp 0 10373 269685 269641 2026-05-12T20:53:11Z Michæ.152 13747 Ò conligòu "Viturii" 269685 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} [[File:Gallia Cisalpina-fr.svg|thumb|250x250px|E popolaçioìn da [[Gàllia Cizarpìnn-a]] prìmma da conquìsta romànn-a]] I '''Lìguri Antîghi''' êan 'n [[pòpolo]], tra i prìmmi a êse mensonæ inte l'[[Çiviltæ òcidentâle|Òcidénte]] intrêgo, ch'o stâva inta región conpréiza tra o [[Ròdano]], a [[Lunigiànn-a]] e i doî sciànchi de [[Àrpe de Ponénte]]. L'òrìgine de sta popolaçión a no l'é conosciûa, co-ina prìmma çitaçión ch'a l'é fæta, fòscia, da l'[[Ezìodo]] into [[VII secolo a.C.|sécolo VII prìmma de Crìsto]], scibén che-e ciù segûe coménsan sôlo da-i sécoli aprêuvo. Inte l'ùrtima pàrte da seu stöia, mêgio atestâ, i Lìguri Antîghi s'êan scontræ ciù vòtte co-a [[Repùbrica romànn-a|Repùbrica de Rómma]] p'avardâ a pròpia indipendénsa, vegnìndo in sciâ fìn batûi into [[II secolo a.C.|sécolo II prìmma de Crìsto]], dòppo de lónghe canpàgne de goæra<ref name=":0">{{Çitta web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/liguri/|tìtolo=Liguri - Enciclopedia on line|léngoa=IT|vìxita=2024-09-02}}</ref><ref name=":1">{{Çitta lìbbro|outô=Adriano Maggiani|tìtolo=Il Mondo dell'Archeologia|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/popoli-e-culture-dell-italia-preromana-i-liguri_(Il-Mondo-dell'Archeologia)/|ànno=2004|editô=Istituto della Enciclopedia Italiana|çitæ=Rómma|léngoa=IT|capìtolo=Popoli e culture dell'Italia preromana. I Liguri}}</ref>. Inti scrîti da seu época i Lìguri Antîghi són regordæ cómme génte agoerîe e mainæ espèrti, spartîi fra de tribù diferénti. Cómme pò-u pòpolo, mànco a seu léngoa, o [[Lèngoa ligure antiga|lìgure antîgo]], a gh'à 'n'òrìgine e 'na clasificaçión segûa, co-e pöchìscime testimoniànse che no permétan de determinâne a natûa [[Léngoe pre-indoeoropêe|pre-indoeoropêa]] ò [[Léngoe cèltiche|cèltica]]. Ste génte chi àn lasciòu o seu nómme a-e tære dónde stâvan che, defæti, pò-u seu çéntro són conosciûe co-o topònimo de [[Liguria|Ligùria]] ancón a-a giornâ d'ancheu<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == Stöia == === Preistöia === E testimoniànse da prezénsa de l'òmmo in Ligùria són da çercâ scìnn-a da-a [[preistöia]]. Vixìn a-o pòrto de [[Nissa|Nìssa]], inta Tæra Amâ, l'é stæto trovòu de tràcce de ciù antîghe cabànn-e costroîe da cacioéi nòmadi, quæxi 300.000 ànni fa. A prìmma stratigrafîa a l'à mostròu despægi perîodi insediatîvi, con rèsti de cabànn-e òvali co-o fȇugo into mȇzo, riseu scavisæ, rascìn e béstie caturæ comme pòrchi sarvæghi, tartarûghe, rinocerónti de Merk, liofànti meridionâli, beu sarvæghi e öxélli. Vixìn a [[Löa|Lȇua]] l'é stæto trovòu tràcce de l'òmmo de Neanderthal. Inte gròtte de Toiàn són vixìbili ségni che quélli pòsti ȇan frequentæ a-a fìn do [[Paleolìtico]] Supeiô. Inta gròtta di Brìcchi Rósci de [[Ventemiglia|Vintimìggia]] l'é stæto trovòu di rèsti ch'aregòrdan l'Òmmo de Cro-Magnon. A [[Finô|Finâ]] (Ænn-e Àrbe) se trȇuvan testimoniànse do [[Neolìtico]] con di diségni che se pȇuan datâ fra i 20.000 e i 18.700 ànni fa e inte gròtte lóngo o torénte Penavàira, inta valàdda co-o mæximo nómme into teritöio igàono, l'é stæto trovòu rèsti de òmmi de 7.000 anni primma de Crìsto. A partî da-o segóndo milénio prìmma de Crìsto (Neolìtico) gh'é de notìçie da prezénsa di lìguri in sce 'n teritöio asæ grànde ch'o corispónde ciù o mȇno a tùtta l'Itàlia setentrionâle. A ògni mòddo se pénsa che i antîghi lìguri se són scistemæ in sciâ costȇa mediterània da-o Ròdano a l'Àrno (coscì o scrîve o [[Polìbio]]), arivàndo co-a sò prezénsa scìn'a-a costȇa mediterània spagnòlla a ponénte e a-o [[Téivie|Tévere]] vèrso sùd-èst e colonizàndo e îzoe da [[Corsega|Còrscica]], da [[Sardegna|Sardégna]] e da [[Siçillia|Sicìlia]]. A poéiva ȇse 'na popolaçión de quæxi 200.000 persónn-e, spartîe inte vàrie tribù. De lô ne rèstan numerôxi repèrti de tæra chéutta. De manimàn e migraçioìn di [[Cèlti]]<ref>O [[Giacomo Devoto]], inta sò òpia ''Gli antichi italici'', Firénse, Vallecchi, 1931, o l'atriboîva ancón l'indoeoropeizaçión di Lìguri a-i ''[[Lepontii]]''.</ref> (che parlâvan o leponzio ò lepontico) e e colonizaçioìn di [[Fenìcci]], di [[Grêcia antîga|Grȇghi]] e di [[Civiltæ cartaginéize|Cartaginéixi]], àn pigiòu o pòsto di Lìguri a partî da-o [[IV secolo|IV sécolo]] prìmma de Crìsto. === Goære cóntra Rómma === [[File:Regio IX Liguria.jpg|thumb|250x250px|A Ligùria a-i ténpi di romèn antîghi, dîta ''[[Regio IX Liguria]]'']] Co-a prìmma goæra pùnica ([[II secolo a.C.|II sécolo prìmma de Crìsto]]) i Lìguri se són spartîi tra aleæ de Cartàgine e aleæ de Rómma. L'é stæto quànde i Români àn conquistòu sto teritöio chi, con l'agiùtto di sò aleæ Genuates, che l'àn ciamòu Lìgùria, ch'o corispondéiva a-a [[Regio IX Liguria|''IX Regio'']] de l'[[Impêo Roman|Inpȇro româno]], ch'a l'andâva da-e [[Àrpi Marìtime]] e [[Àrpi Còsie|Còsie]], a-o Pò, a-o [[Trébia (sciùmme)|Trébia]] e a-o [[Mâgra (sciùmme)|Mâgra]]. A descriçión da ''IX Regio Italiæ'' a l'é do [[Plìnio o Vêgio|Plìnio]]: {{Çitaçión|A región Ligùria a va fra i sciùmmi Vâro e Mâgra pe 31 mìggia române. Sta región chi a l'é a nȇuvén segóndo a definiçión de l'Aogósto.|[[Plìnio o Vêgio]], ''[[Naturalis Historia]]'', III, 5,49|[...] patet ora Liguriæ inter amnes Varum et Macram XXXi Milia passuum. Haec regio ex descriptione Augusti nona est.|lingua=LA}} Sta región chi a l'ȇa ciù picìnn-a de quélla òriginâle òcupâ da-i Lìguri inta preistöia. Con tùtta probabilitæ inte sta provìnsa chi se ghe conservâva ancón l'etnîa lìgure ciù pûra, in càngio inta Lunigiànn-a e inte regioìn a-o de la de Àrpi e popolaçioìn s'ȇan òrmâi mescciæ con âtre tribù. De fæti l'[[Ecatȇo de Milȇto]] into [[VI secolo a.C.|VI sécolo prìmma de Crìsto]] o ne dîxe che [[Prinçipatu de Mu̍negu|Mónego]] e [[Marseggia|Marséggia]] ȇan çitæ lìguri e i Elisici, pòpolo ch'o stâva fra o Ròdano e i Pirenȇi, ȇan 'na mescciûa de Lìguri e Ibȇri. Into [[XIII secolo|Trexénto]] o [[Dante Ardighê|Dànte]], into pigiâ in consciderasción sorvetùtto a questión lengoìstica-dialetâle, o parliâ da Ligùria cómme de 'na región conpréiza fra o Triónfo de l'Aogósto, [[Lerze|Lèrxi]] e o spartiægoe alpìn-apenìnico. Scibén chi-â coscénsa d'ȇse 'n'ùnica etnîa ciù grànde a dûa ancón pe bén bén. L'idȇa de 'na región ch'a va da-o Vâro a l'Àrno a l'é ancón pigiâ da-o [[Iàcopo Braxélli]], cançelȇ da [[Repùbrica de Zena|Repùblica de Zȇna]] de l'anno [[1419]], inta sò ''Descrizione della Riviera''. Inte l'anno [[180 a.C.|180 prìmma de Crìsto]] i Români, pe poéi dispónn-e da Ligùria inta sò conquìsta da [[Gàlia]], àn dovûo deportâ 47.000 Lìguri Apoâni, òstinæ ribèlli, e l'àn confinæ inte l'àrea Sanìtica ch'a l'é fra [[Avelìn]] e [[Benevénto]]<ref>[[Plìnio o Vêgio]], ''[[Naturalis Historia]]'', III, 47</ref>. === Testimoniànse contenporànie === I Lìguri êan génte di mónti e mangiâvan sorviatùtto servagìnn-a, formàggio e læte. De quélli êan merçenâi e anâvan a fâ a goæra pe âtri pàixi, cómme Cartàgine e [[Impêo Roman|Rómma]]. Quélli che vivéivan vixìn a-o mâ, o [[Mâ Ligure]], êan pescoéi e mainæ, e navegâvan, ànche a-o làrgo, sénpre con bàrche picìnn-e. O [[Diodòro Sìculo]] (stòrico grêgo, 80-20 prìmma de Crìsto) o scrivéiva in [[Lengua grega antiga|grêgo]]: {{Çitaçión|I Lìguri stàn inte 'na tæra sarvæga e a sò vìtta a l'é dûa e descòmoda tra fadîghe e o contìnoo travagiâ p'agiutâse l'un con l'âtro. L'ezerciçio fìxico e a sobriêtæ do mangiâ fàn sci che i sò còrpi ségian stìggi ma into mæximo ténpo robùsti. Gh'àn in mòddo de fâ rùstego e no àman ni o sgoàsso ni e comoditæ. E dònne són fòrti e forzelûe cómme i òmmi; i òmmi són cómme e béstie sarvæghe e, inte 'n conbatiménto, ghe veu tréi Gàlli pe fâ ‘n Lìgure. Inte tùtte e ativitæ rischiôze són capâçi e ardimentôxi. Vàn pò-u mâ scìnn-a-e costêe de l'Àfrica e sfìdan con coràggio tùtti i perìcoli.|[[Diodòro Sìculo]], ''[[Bibliotheca historica]]'', V}} I Lìguri són nominæ pe-a prìmma vòtta inte 'n tòcco scrito da l'[[Ezìodo]] riportòu da-o [[Strabón]]<ref>[[Strabón]], ''[[Geografia (Strabone)|Geografia]]'', VII.3.7, traduçioìn inte {{Çitta lìbbro|outô=H.L. Jones (traduçión de)|tìtolo=The Geography of Strabo|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/home.html|ànno=1917-1932|editô=Loeb Classical Library, Harvard University Press|léngoa=EN|volùmme=VII.3.7}} e {{Çitta lìbbro|outô=Amédée Tardieu (traduçión de)|tìtolo=The Geography of Strabo|url=http://www.mediterranees.net/geographie/strabon/VII-3.html|ànno=1867|editô=Hachette|çitæ=Parìggi|léngoa=FR|volùmme=VII.3.7}}</ref> inte a "''Geografia'', VII 3.7", cómme i ciù antîghi abitànti de l'Òcidénte: "Etìopi, Lìguri e Sciîti alevatoî de cavàlli". Âtri aotoî (Dîodöo Sìcolo, [[Virgìlio]], [[Tito Lìvio|Lìvio]], [[Màrco Tullio Cicerón|Cicerón]]) scrîvan cómme i Lìguri ancón into [[II secolo a.C.|II sécolo primma de Crìsto]] vivéivan inte de condiçioìn primitîve e ne dàn l'inmàgine de 'n pòpolo sarvægo, fȇo, i quæ goeriȇri fàn poîa sólo co-o fâse védde. Ma into mæximo ténpo vȇgne sotoliniòu a qualitæ de solidarietæ e d'ònestæ de 'na popolaçión contadìnn-a e de pastoî no ancón spartîa in "clàsse" e inta quæ e dònne afróntan e mæxime fadîghe di òmmi inte 'na tæra definîa pìnn-a de prîe, stérile, crûa e covèrta de èrboi da tiâ zu. No tùtti i aotoî antîghi dàn di giudìççi poxitîvi, prezénpio o [[Màrco Pòrcio Catón]] o definìsce i Lìguri ignorànti e böxàrdi, in pòpolo ch'o l'à pèrso a memöia de sò òrìgini. Tùtti sti eleménti chi ne fàn capî cómme i Lìguri, pòpolo asæ antîgo, spantegæ in ténpi lontàn inte 'na grànde pàrte do [[Mâ Mediterraneo|Mediterànio]] de Ponénte, són stæti sotomìssi, no sénsa dificoltæ, da-i Români, cóntra i quæ a mancànsa de 'na coltûa, de tradiçioìn, de 'n'identitæ, de 'n'unitæ polìtica e de 'na clàsse de nòbili co-o potȇre de decìdde, són stæte a raxón de 'na deboléssa donde o caraterìstico e fòrte tenperaménto o no l'é bastòu a sarvâli. == Socjêtæ == [[File:Mappa de trebü Lìgü(r)i antighe.svg|thumb|Màppa de tribù Lìguri antîghe]] === Pòpoli Lìguri === [[Immaggine:Tipo B, stele di taponecco (licciana) 01.JPG|thumb|200px|Antîga stêle lìgure a Luni]] E naçioìn ciù inportànti, inta Ligùria d'ancheu, êan: * Apuani - inta [[Provinsa dea Spèza|provìnsa de Spézza]] e inta [[Lunigiànn-a]] * Tigulli - inta [[Rivêa de Levànte]] * Genuati - a [[Zena|Zêna]], dónde òua gh'é o Çéntro Stòrico * [[Viturii|Vituri]] - a [[Ôtri]] * Sabazi - a [[Sann-a]] * Docili - dónde gh'é [[D'Ätu d'Arbissöa|Arbisêua]] * Epanteri - a [[Còrcre|Càrcae]] * [[Ingauni]] - dónde gh'é [[Arbenga]] * Intemeli - a [[Ventemiglia|Vintimiggia]] Fêua da Ligùria d'ancheu * Friniati * Ilvati * Magelli * Statielli * Dertunini * Caburriati * Taurini * Libui * Veleiati * Levi * Marici * Segobrigi == Nòtte == <references /> == Âtri progètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Lìguri Antîghi| ]] lg74mvckrl642by4p79ixqqwwnbg4cn 0 24741 269690 214952 2026-05-13T07:43:53Z ~2026-28823-22 19830 /* Pòsti de interèsse */ 269690 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Luoghi sacri: Il sarcofago di Creap, Via Don San Giovanni Bosco 51 == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] g9hn5dvmlso0kyykguospsbs9voolq5 269691 269690 2026-05-13T07:45:43Z ~2026-28823-22 19830 /* Fèste e fêe */ 269691 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Luoghi sacri: Il sarcofago di Creap, Via Don San Giovanni Bosco 51. == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] 9xqnfcb6a5p7btgiakbg81orsc8fc5z 269692 269691 2026-05-13T07:47:31Z ~2026-28823-22 19830 /* Giögrafîa */ 269692 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Storia: La sacra casa di Anna Frank con la piscina. == == Luoghi sacri: Il sarcofago di Creap, Via Don San Giovanni Bosco 51. == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] r4gg6bbk8r357qk7qnuqchdt3rp9pkr 269693 269692 2026-05-13T07:49:16Z ~2026-28823-22 19830 /* Economîa */ 269693 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Storia: La sacra casa di Anna Frank con la piscina. == == Luoghi sacri: Il sarcofago di Creap, Via Don San Giovanni Bosco 51. == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa: Elon Musk ha finanziato il piccolo paesino, regalando bombe atomiche gratis. == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] 446jiip09zi8jcqgch7taktv7u3kc0w 269694 269693 2026-05-13T07:53:31Z ~2026-28823-22 19830 /* Coltûa */ 269694 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Storia: La sacra casa di Anna Frank con la piscina. == == Luoghi sacri: Il sarcofago di Creap, Via Don San Giovanni Bosco 51. == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa: Elon Musk ha finanziato il piccolo paesino, regalando bombe atomiche gratis. == == Cultura: Il paninaro ha conquistato, con i suoi panini, il paese e i cuori delle donzelle e della Anna Frank. == == manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] kn0gtm61zgng10l1fgahfyw8f79p2qm 269695 269694 2026-05-13T08:16:38Z N.Longo 12052 Anulòu e modìfiche de [[Special:Contributions/~2026-28823-22|~2026-28823-22]] ([[User talk:~2026-28823-22|discusción]]), portâ a-a versción de prìmma de [[User:N.Longo|N.Longo]] 214952 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] djkj3t50zxx843scfotdpdip41sghdv 269696 269695 2026-05-13T09:25:21Z ~2026-28869-74 19832 /* Giögrafîa */ 269696 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa: Bomba atomica == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] 4f0eqsxqudy9tfhaqq33fvjnvkrtgc1 269697 269696 2026-05-13T10:04:15Z N.Longo 12052 Anulòu a modìfica de [[Special:Contributions/~2026-28869-74|~2026-28869-74]] ([[User talk:~2026-28869-74|discusción]]), portâ a-a versción de prìmma de [[User:N.Longo|N.Longo]] 214952 wikitext text/x-wiki '''Cornate d'Adda''' o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Monsa e da Briànsa]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Cornate d'Adda |Panorama = Church_of_Cornate.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Monsa e Briànsa |Amministratore locale = Giuseppe Felice Colombo |Partito = LN-lìsta cìvica de céntro-drîta |Data elezione = 27-5-2019 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bottanuco]] (BG), [[Busnago]], [[Medolago]] (BG), [[Mezzago]], [[Paderno d'Adda]] (LC), [[Suisio]] (BG), [[Sulbiate]], [[Trezzo sull'Adda]] (MI), [[Verderio]] (LC) |Nome abitanti = (it) ''Cornatesi'' |Patrono = Sàn Zòrzo Màrtire |Festivo = segónda doménega de seténbre |Mappa = Map_of_comune_of_Cornate_d'Adda_(province_of_Monza_and_Brianza,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Cornate d'Adda inta provìnsa de Monsa e da Briansa. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Monsa e da Briànsa}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Monsa e da Briànsa]] djkj3t50zxx843scfotdpdip41sghdv 0 25121 269687 215554 2026-05-13T07:05:07Z Luensu1959 1211 nomme locale 269687 wikitext text/x-wiki '''Valfurva''' (''Valforba'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Sondrio]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Valfurva |Panorama = Temporale In Fondovalle (167031401).jpeg |Didascalia = Valfurva, panoràmma |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Sondrio |Amministratore locale = Angelo Cacciotto |Partito = lìsta cìvica ''Forba'' |Data elezione = 12-6-2017 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Bormio]], [[Martello (Italia)|Martello]] (BZ), [[Peia|Peio]] (TN), [[Ponte di Legno]] (BS), [[Sondalo]], [[Stelvio]] (BZ), [[Valdisotto]] |Nome abitanti = (lmo) ''Furich'' ò ''Forbasch'' |Patrono = Sàn Nicolò e Sàn Tögno |Festivo = |Mappa = Map_of_comune_of_Valfurva_(province_of_Sondrio,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Valfurva inta provìnsa de Sondrio. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sondrio}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Sondrio]] 0p5af76uf8tun3b3lad0mvcksqueqpy 0 25122 269688 215556 2026-05-13T07:06:12Z Luensu1959 1211 nomme locale 269688 wikitext text/x-wiki '''Verceia''' (''Varsceja'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Sondrio]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Verceia |Panorama = Verceia_e_Lago_di_Mezzola_-_panoramio.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Sondrio |Amministratore locale = Flavio Oregioni |Partito = lìsta cìvica |Data elezione = 25-5-2014 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Dubino]], [[Novate Mezzola]], [[Sorico]] (CO) |Nome abitanti = (it) ''Verceiesi'' |Patrono = |Festivo = |Mappa = Map_of_comune_of_Verceia_(province_of_Sondrio,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Verceia inta provìnsa de Sondrio. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sondrio}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Sondrio]] oxls75p93xxonwaus6vr12724cn4xa3 0 25123 269689 215557 2026-05-13T07:08:06Z Luensu1959 1211 nomme locale 269689 wikitext text/x-wiki '''Vervio''' (''Verv'' in lengoa lombarda) o l'è 'n comûne inta [[Provinsa de Sondrio]]. {{Divisione amministrativa |Nome = Vervio |Panorama = Vervio,_Susen.jpg |Stato = ITA |Grado amministrativo = 3 |Divisione amm grado 1 = Lombardia |Divisione amm grado 2 = Sondrio |Amministratore locale = Enzo Quadrio |Partito = lìsta cìvica |Data elezione = 26-5-2014 |Abitanti = {{Wikidata|P1082|n=1}} |Divisioni confinanti = [[Brusio]] (CH-GR), [[Grosotto]], [[Lovero]], [[Mazzo di Valtellina]], [[Sernio]], [[Tirano]], [[Tovo di Sant'Agata]] |Nome abitanti = (it) ''Verviesi ò Vervatti'' |Patrono = Sànt'Ilâio |Festivo = |Mappa = Map_of_comune_of_Vervio_(province_of_Sondrio,_region_Lombardy,_Italy).svg |Didascalia mappa = Poxiçión do comûne de Vervio inta provìnsa de Sondrio. }} == Giögrafîa == == Stöia == == Pòsti de interèsse == === Architetûe religiôze === === Architetûe civîli === == Economîa == == Coltûa == == Manifestaçioîn == == Fèste e fêe == == Comunicaçioîn == == Aministraçión == {{clear}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} {{Comûni da Provinsa de Sondrio}} {{Contròllo de outoritæ}} [[Categorîa:Comûni da provinsa de Sondrio]] 5fuz75zv15gw81mryl2lqb992jpg2u5 14 28009 269678 269288 2026-05-12T18:42:09Z N.Longo 12052 + 1 269678 wikitext text/x-wiki Sta categorîa a l'arechéugge e pàgine ch'én scrîte in ''arbenganese'', a-a mainêa da çitæ ò inte unn-a de variànte da lìsta chi de sótta. Into detàggio, gh'é: * 54 pàgine in ''arbenganese sitadìn'' ** 9 pàgine inta ''grafia du Gastaldi'' ** 1 pàgina inta ''grafia du Bolia'' * 11 pàgine in ''tuiranìn'' * 9 pàgine intu ''parlâ de Castrevegliu'' * 6 pàgine in ''parlà d'Èrli'' * 4 pàgine in ''burghetìn'' * 4 pàgine in ''burghetìn di Prigè'' * 3 pàgine in ''castergianchìn'' * 2 pàgine in ''baresté'' * 2 pàgine in ''lecaiö'' * 1 pàgina in ''carendìn'' * 1 pàgina in ''parlà de Villanöva'' * 1 pàgina in ''carporu'' [[Categorîa:Pàgine de Wikipedia pe variànsa|Arbenganese]] 7bjxp18jsb54xk8ukyb1yskpabwx34r 0 28335 269673 269664 2026-05-12T18:35:18Z N.Longo 12052 + 269673 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Staçión feroviària |nómme = Cuni |âtri_nómmi = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Cuneo''</div> |inmàgine = Stazione di Cuneo (2).jpg |didascalîa = <div style="text-align:center;">Vista du fabricàu da stasiùn</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |stâto = ITA |var-localitæ = Lucalitè |var-cordinæ = Curdinè |var-lìnie = Linee |lìnia = [[feruvìa Fusàn-Cuni]], [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa]], [[feruvìa Munduvì-Cuni]], [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] |var-tîpo = Tipu |tîpo = Stasiùn in superficie, passante |var-stâto_d'ûzo = Stàttu d'üsu |stâto_d'ûzo = Duve(r)â |var-gestô = Gestû |var-ativaçión = Ativasiùn |ativaçión = [[1937]] |var-colìsse = Bina(r)i |colìsse = 6 |var-interscàngi = Interscangi |interscàngi = Curiêre ürbâne e interürbâne, tascì }} A '''stasiùn de Cuni'''<ref group="n.">''Štasiun dë Cuni'' in [[Lengua brigašca|brigascu]], ''Gare de Coni'' in [[Lengua françéise|fransese]]</ref> (''Stazione di Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], dìta ascì de ''Cuneo Altipiano'') a l'è ina [[staçión feroviària|stasiùn feruvia(r)ia]] du [[Piemonte|Piemunte]] ch'a se tröva in sce [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìe Cuni-Vintimìa]], [[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Cuni-Savijàn]], [[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]] (serâ au traffegu dau [[2012]]) e [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] (fina du [[1960]]). Duvèrta a partì dau [[1887]], a funsiuna cumme stasiùn feruvia(r)ia pe'u cumün de [[Cuni]], sêde da sò [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]]. == Sto(r)ia == A primma prìa du cumplessu a l'è stèta missa ai 22 de setèmbre du [[1913]]<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=1913|méize=utubre|tìtolo=Ferrovie|revìsta=Rivista mensile del Touring Club Italiano|p=II|léngoa=IT|url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://repository.digitouring.it/tciir/testi/reader/IT-MI0332_TCI-BR0000019#page/804/mode/2up}}</ref>, cu'a stasiùn ch'a l'è intrâ in servissiu ai 7 de nuvèmbre du [[1937]] asemme aa növa linea Madònna de l'Urmu-Cuni-Burgu San Darmàssu, ch'a l'ha piàu u pòstu da [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|linea veggia vìa Cuni Gessu-Boves-Burgu San Darmàssu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ferrovie dello Stato|tìtolo=Circolare Compartimentale del Compartimento di Torino 54/1937|léngoa=IT}}</ref>. L'impiantu u l'è stètu inaugü(r)àu aa presènsa du Ministru de Cumünicasiùi, l'[[Antonio Stefano Benni]]<ref>{{Çitta|Collidà, Gallo & Mola, 1982|p. 180}}</ref>. U cantautû [[Gianmaria Testa]], che ciü da sò ativitè cu'a müxica de mestê u l'é(r)a in feruvê, u l'è stètu u cappustasiùn pròpiu de Cuni. == Impianti == A stasiùn, dau [[2000]], a l'è gestìa da [[Rete Ferroviaria Italiana|RFI]] e a g'ha sèi bina(r)i pe'u servissiu ai viagiatùi, de nüme(r)u da l'1 au 6 (u 2 u nu g'ha de marciapê e u l'è duve(r)àu pe'e manövre pe' mette insemme i treni), de in fasciu mèrce furmàu da sette bina(r)i e de âtri sette bina(r)i trunchi (ün a setentriùn e sèi a meridiùn du fabbricàu pe'i passegèi). == Muvimèntu == {{Seçión vêua}} == Servissi == {{Seçión vêua}} == Interscangi == * {{Scìnbolo|Aiga bus inv.svg}} Curiêre du Consorzio Granda Bus du trasportu pübbricu lucâle da [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]]. * {{Scìnbolo|Aiga taxi inv.svg}} Tascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Collidà|outô2=Max Gallo|outô3=Aldo A. Mola|tìtolo=CUNEO-NIZZA Storia di una ferrovia|url=https://www.google.com/books/edition/Cuneo_Nizza/BTjuGwAACAAJ|ànno=1982|editô=Cassa di Risparmio di Cuneo|çitæ=Cuni|léngoa=IT|cid=Collidà, Gallo & Mola, 1982}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Navbox ferovîa |Nómme = [[Cuni]] |var-staçión_de_prìmma = Stasiùn de primma |var-staçión_de_dòppo = Stasiùn de dòppu |Staçión sucesîva = [[Staçión de Borgo San Dalmazzo|Burgu San Darmàssu]] |PK = 0+000 |var-direçión = Diresiùn |Direçión 2 = [[Ventemiglia|Vintimìa]] |var-ferovîa = Feruvìa |Lìnia = [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Vintimìa]] |âtro = {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]]|PK=0+000|Direçión 1=|Direçión 2=[[Munduvì]]|Staçión precedénte=|Staçión sucesîva=[[Stasiùn de Cuni Gessu|Cuni Gessu]]}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Fusàn-Cuni|Fusàn-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Fusàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de San Benignu de Cuni|San Benignu de Cuni]] †<br />[[Stasiùn de Centallu|Centallu]]|Staçión sucesîva=}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Savijàn-Salüssu-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Savijàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de Rossi|Roata Rossi]] †<br />[[Stasiùn de Büsca|Büsca]]|Staçión sucesîva=}} }} [[Categorîa:Staçioìn feroviàrie do Piemónte|Cuni]] jfo076xo3vi8aqd7y4qr2to5jqd9cnn 269674 269673 2026-05-12T18:36:31Z N.Longo 12052 /* Impianti */ + 269674 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Staçión feroviària |nómme = Cuni |âtri_nómmi = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Cuneo''</div> |inmàgine = Stazione di Cuneo (2).jpg |didascalîa = <div style="text-align:center;">Vista du fabricàu da stasiùn</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |stâto = ITA |var-localitæ = Lucalitè |var-cordinæ = Curdinè |var-lìnie = Linee |lìnia = [[feruvìa Fusàn-Cuni]], [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa]], [[feruvìa Munduvì-Cuni]], [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] |var-tîpo = Tipu |tîpo = Stasiùn in superficie, passante |var-stâto_d'ûzo = Stàttu d'üsu |stâto_d'ûzo = Duve(r)â |var-gestô = Gestû |var-ativaçión = Ativasiùn |ativaçión = [[1937]] |var-colìsse = Bina(r)i |colìsse = 6 |var-interscàngi = Interscangi |interscàngi = Curiêre ürbâne e interürbâne, tascì }} A '''stasiùn de Cuni'''<ref group="n.">''Štasiun dë Cuni'' in [[Lengua brigašca|brigascu]], ''Gare de Coni'' in [[Lengua françéise|fransese]]</ref> (''Stazione di Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], dìta ascì de ''Cuneo Altipiano'') a l'è ina [[staçión feroviària|stasiùn feruvia(r)ia]] du [[Piemonte|Piemunte]] ch'a se tröva in sce [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìe Cuni-Vintimìa]], [[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Cuni-Savijàn]], [[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]] (serâ au traffegu dau [[2012]]) e [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] (fina du [[1960]]). Duvèrta a partì dau [[1887]], a funsiuna cumme stasiùn feruvia(r)ia pe'u cumün de [[Cuni]], sêde da sò [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]]. == Sto(r)ia == A primma prìa du cumplessu a l'è stèta missa ai 22 de setèmbre du [[1913]]<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=1913|méize=utubre|tìtolo=Ferrovie|revìsta=Rivista mensile del Touring Club Italiano|p=II|léngoa=IT|url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://repository.digitouring.it/tciir/testi/reader/IT-MI0332_TCI-BR0000019#page/804/mode/2up}}</ref>, cu'a stasiùn ch'a l'è intrâ in servissiu ai 7 de nuvèmbre du [[1937]] asemme aa növa linea Madònna de l'Urmu-Cuni-Burgu San Darmàssu, ch'a l'ha piàu u pòstu da [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|linea veggia vìa Cuni Gessu-Boves-Burgu San Darmàssu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ferrovie dello Stato|tìtolo=Circolare Compartimentale del Compartimento di Torino 54/1937|léngoa=IT}}</ref>. L'impiantu u l'è stètu inaugü(r)àu aa presènsa du Ministru de Cumünicasiùi, l'[[Antonio Stefano Benni]]<ref>{{Çitta|Collidà, Gallo & Mola, 1982|p. 180}}</ref>. U cantautû [[Gianmaria Testa]], che ciü da sò ativitè cu'a müxica de mestê u l'é(r)a in feruvê, u l'è stètu u cappustasiùn pròpiu de Cuni. == Impianti == A stasiùn, dau [[2000]], a l'è gestìa da [[Rete Ferroviaria Italiana|RFI]] e a g'ha sèi bina(r)i pe'u servissiu ai viagiatùi, de nüme(r)u da l'1 au 6 (u 2 u nu g'ha de marciapê e u l'è duve(r)àu pe'e manövre pe' mette insemme i treni), de in fasciu mèrce furmàu da sette bina(r)i e de âtri sette bina(r)i trunchi (ün a setentriùn e sèi a meridiùn du fabbricàu pe'i passegèi). U [[Depòxito locomotîve|depôxitu de lucumutìve]], ch'u l'axêva chinze bina(r)i trunchi, u se truvava in scia zìna de drìta du [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]], a tòstu dui chilòmetri a süd-òvest du scâlu prinsipâle, ch'u gh'é(r)a ligàu pe' mezzu d'ina linea a [[Dóggia colìssa|duggiu bina(r)iu]] a curènte, gestìa in regimme de [[Blòcco outomàtico|blòccu autumaticu]]. In sce sta linea, cu'in'ecesiùn aa regula, i treni i curivan in sciu bina(r)iu de drìta, cun tütti i segnâli che dunca i se truvavan in scia drìta du bina(r)iu ch'i cumandavan<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Compartimento FS di Torino|tìtolo=Prefazione compartimentale all'orario di servizio|dæta=1° zenà 1983 (in vigû dau)|léngoa=IT|p=275|volùmme=Fascicolo n. 1 - Parte 1ª - Disposizioni di carattere permanent|capìtolo=Quadro N - Disposizioni da osservare per la circolazione delle «corsette» organizzate per il trasporto di personale tra il deposito locomotive e la stazione di Cuneo}}</ref>. == Muvimèntu == {{Seçión vêua}} == Servissi == {{Seçión vêua}} == Interscangi == * {{Scìnbolo|Aiga bus inv.svg}} Curiêre du Consorzio Granda Bus du trasportu pübbricu lucâle da [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]]. * {{Scìnbolo|Aiga taxi inv.svg}} Tascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Collidà|outô2=Max Gallo|outô3=Aldo A. Mola|tìtolo=CUNEO-NIZZA Storia di una ferrovia|url=https://www.google.com/books/edition/Cuneo_Nizza/BTjuGwAACAAJ|ànno=1982|editô=Cassa di Risparmio di Cuneo|çitæ=Cuni|léngoa=IT|cid=Collidà, Gallo & Mola, 1982}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Navbox ferovîa |Nómme = [[Cuni]] |var-staçión_de_prìmma = Stasiùn de primma |var-staçión_de_dòppo = Stasiùn de dòppu |Staçión sucesîva = [[Staçión de Borgo San Dalmazzo|Burgu San Darmàssu]] |PK = 0+000 |var-direçión = Diresiùn |Direçión 2 = [[Ventemiglia|Vintimìa]] |var-ferovîa = Feruvìa |Lìnia = [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Vintimìa]] |âtro = {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]]|PK=0+000|Direçión 1=|Direçión 2=[[Munduvì]]|Staçión precedénte=|Staçión sucesîva=[[Stasiùn de Cuni Gessu|Cuni Gessu]]}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Fusàn-Cuni|Fusàn-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Fusàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de San Benignu de Cuni|San Benignu de Cuni]] †<br />[[Stasiùn de Centallu|Centallu]]|Staçión sucesîva=}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Savijàn-Salüssu-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Savijàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de Rossi|Roata Rossi]] †<br />[[Stasiùn de Büsca|Büsca]]|Staçión sucesîva=}} }} [[Categorîa:Staçioìn feroviàrie do Piemónte|Cuni]] fwpqatxwt9q7x35ww3r79iudufmngu6 269675 269674 2026-05-12T18:39:18Z N.Longo 12052 /* Impianti */ + 269675 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Staçión feroviària |nómme = Cuni |âtri_nómmi = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Cuneo''</div> |inmàgine = Stazione di Cuneo (2).jpg |didascalîa = <div style="text-align:center;">Vista du fabricàu da stasiùn</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |stâto = ITA |var-localitæ = Lucalitè |var-cordinæ = Curdinè |var-lìnie = Linee |lìnia = [[feruvìa Fusàn-Cuni]], [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa]], [[feruvìa Munduvì-Cuni]], [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] |var-tîpo = Tipu |tîpo = Stasiùn in superficie, passante |var-stâto_d'ûzo = Stàttu d'üsu |stâto_d'ûzo = Duve(r)â |var-gestô = Gestû |var-ativaçión = Ativasiùn |ativaçión = [[1937]] |var-colìsse = Bina(r)i |colìsse = 6 |var-interscàngi = Interscangi |interscàngi = Curiêre ürbâne e interürbâne, tascì }} A '''stasiùn de Cuni'''<ref group="n.">''Štasiun dë Cuni'' in [[Lengua brigašca|brigascu]], ''Gare de Coni'' in [[Lengua françéise|fransese]]</ref> (''Stazione di Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], dìta ascì de ''Cuneo Altipiano'') a l'è ina [[staçión feroviària|stasiùn feruvia(r)ia]] du [[Piemonte|Piemunte]] ch'a se tröva in sce [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìe Cuni-Vintimìa]], [[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Cuni-Savijàn]], [[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]] (serâ au traffegu dau [[2012]]) e [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] (fina du [[1960]]). Duvèrta a partì dau [[1887]], a funsiuna cumme stasiùn feruvia(r)ia pe'u cumün de [[Cuni]], sêde da sò [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]]. == Sto(r)ia == A primma prìa du cumplessu a l'è stèta missa ai 22 de setèmbre du [[1913]]<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=1913|méize=utubre|tìtolo=Ferrovie|revìsta=Rivista mensile del Touring Club Italiano|p=II|léngoa=IT|url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://repository.digitouring.it/tciir/testi/reader/IT-MI0332_TCI-BR0000019#page/804/mode/2up}}</ref>, cu'a stasiùn ch'a l'è intrâ in servissiu ai 7 de nuvèmbre du [[1937]] asemme aa növa linea Madònna de l'Urmu-Cuni-Burgu San Darmàssu, ch'a l'ha piàu u pòstu da [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|linea veggia vìa Cuni Gessu-Boves-Burgu San Darmàssu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ferrovie dello Stato|tìtolo=Circolare Compartimentale del Compartimento di Torino 54/1937|léngoa=IT}}</ref>. L'impiantu u l'è stètu inaugü(r)àu aa presènsa du Ministru de Cumünicasiùi, l'[[Antonio Stefano Benni]]<ref>{{Çitta|Collidà, Gallo & Mola, 1982|p. 180}}</ref>. U cantautû [[Gianmaria Testa]], che ciü da sò ativitè cu'a müxica de mestê u l'é(r)a in feruvê, u l'è stètu u cappustasiùn pròpiu de Cuni. == Impianti == A stasiùn, dau [[2000]], a l'è gestìa da [[Rete Ferroviaria Italiana|RFI]] e a g'ha sèi bina(r)i pe'u servissiu ai viagiatùi, de nüme(r)u da l'1 au 6 (u 2 u nu g'ha de marciapê e u l'è duve(r)àu pe'e manövre pe' mette insemme i treni), de in fasciu mèrce furmàu da sette bina(r)i e de âtri sette bina(r)i trunchi (ün a setentriùn e sèi a meridiùn du fabbricàu pe'i passegèi). U [[Depòxito locomotîve|depôxitu de lucumutìve]], ch'u l'axêva chinze bina(r)i trunchi, u se truvava in scia zìna de drìta du [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]], a tòstu dui chilòmetri a süd-òvest du scâlu prinsipâle, ch'u gh'é(r)a ligàu pe' mezzu d'ina linea a [[Dóggia colìssa|duggiu bina(r)iu]] a curènte, gestìa in regimme de [[Blòcco outomàtico|blòccu autumaticu]]. In sce sta linea, cu'in'ecesiùn aa regula, i treni i curivan in sciu bina(r)iu de drìta, cun tütti i segnâli che dunca i se truvavan in scia drìta du bina(r)iu ch'i cumandavan<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Compartimento FS di Torino|tìtolo=Prefazione compartimentale all'orario di servizio|dæta=1° zenà 1983 (in vigû dau)|léngoa=IT|p=275|volùmme=Fascicolo n. 1 - Parte 1ª - Disposizioni di carattere permanent|capìtolo=Quadro N - Disposizioni da osservare per la circolazione delle «corsette» organizzate per il trasporto di personale tra il deposito locomotive e la stazione di Cuneo}}</ref>. Dau 30 de marsu du [[2009]] u funsiuna in scistema autumaticu pe'e infurmasiùi au pübbricu, ch'u g'ha in'interfaccia dirètta cu'i impianti ch'i gestiscen a circulasiùn di treni, ch'a permette de infurmasiùi aa lèsta e a giurnu in italiàn e in inglese. St'impiantu u cumprènde ascì di âtuparlanti e di schermi. A stasiùn a l'é(r)a de tésta pe'a linea ch'a ne [[Feruvìa Cuni-Munduvì|vegne da Munduvì]], ch'a l'è stèta serâ ai 17 de zügnu du [[2012]]. == Muvimèntu == {{Seçión vêua}} == Servissi == {{Seçión vêua}} == Interscangi == * {{Scìnbolo|Aiga bus inv.svg}} Curiêre du Consorzio Granda Bus du trasportu pübbricu lucâle da [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]]. * {{Scìnbolo|Aiga taxi inv.svg}} Tascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Collidà|outô2=Max Gallo|outô3=Aldo A. Mola|tìtolo=CUNEO-NIZZA Storia di una ferrovia|url=https://www.google.com/books/edition/Cuneo_Nizza/BTjuGwAACAAJ|ànno=1982|editô=Cassa di Risparmio di Cuneo|çitæ=Cuni|léngoa=IT|cid=Collidà, Gallo & Mola, 1982}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Navbox ferovîa |Nómme = [[Cuni]] |var-staçión_de_prìmma = Stasiùn de primma |var-staçión_de_dòppo = Stasiùn de dòppu |Staçión sucesîva = [[Staçión de Borgo San Dalmazzo|Burgu San Darmàssu]] |PK = 0+000 |var-direçión = Diresiùn |Direçión 2 = [[Ventemiglia|Vintimìa]] |var-ferovîa = Feruvìa |Lìnia = [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Vintimìa]] |âtro = {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]]|PK=0+000|Direçión 1=|Direçión 2=[[Munduvì]]|Staçión precedénte=|Staçión sucesîva=[[Stasiùn de Cuni Gessu|Cuni Gessu]]}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Fusàn-Cuni|Fusàn-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Fusàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de San Benignu de Cuni|San Benignu de Cuni]] †<br />[[Stasiùn de Centallu|Centallu]]|Staçión sucesîva=}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Savijàn-Salüssu-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Savijàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de Rossi|Roata Rossi]] †<br />[[Stasiùn de Büsca|Büsca]]|Staçión sucesîva=}} }} [[Categorîa:Staçioìn feroviàrie do Piemónte|Cuni]] dc6nzs0u3hte7o7qh8yis8vr8l42coh 269676 269675 2026-05-12T18:40:14Z N.Longo 12052 /* Muvimèntu */ + 269676 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Staçión feroviària |nómme = Cuni |âtri_nómmi = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Cuneo''</div> |inmàgine = Stazione di Cuneo (2).jpg |didascalîa = <div style="text-align:center;">Vista du fabricàu da stasiùn</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |stâto = ITA |var-localitæ = Lucalitè |var-cordinæ = Curdinè |var-lìnie = Linee |lìnia = [[feruvìa Fusàn-Cuni]], [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa]], [[feruvìa Munduvì-Cuni]], [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] |var-tîpo = Tipu |tîpo = Stasiùn in superficie, passante |var-stâto_d'ûzo = Stàttu d'üsu |stâto_d'ûzo = Duve(r)â |var-gestô = Gestû |var-ativaçión = Ativasiùn |ativaçión = [[1937]] |var-colìsse = Bina(r)i |colìsse = 6 |var-interscàngi = Interscangi |interscàngi = Curiêre ürbâne e interürbâne, tascì }} A '''stasiùn de Cuni'''<ref group="n.">''Štasiun dë Cuni'' in [[Lengua brigašca|brigascu]], ''Gare de Coni'' in [[Lengua françéise|fransese]]</ref> (''Stazione di Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], dìta ascì de ''Cuneo Altipiano'') a l'è ina [[staçión feroviària|stasiùn feruvia(r)ia]] du [[Piemonte|Piemunte]] ch'a se tröva in sce [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìe Cuni-Vintimìa]], [[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Cuni-Savijàn]], [[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]] (serâ au traffegu dau [[2012]]) e [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] (fina du [[1960]]). Duvèrta a partì dau [[1887]], a funsiuna cumme stasiùn feruvia(r)ia pe'u cumün de [[Cuni]], sêde da sò [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]]. == Sto(r)ia == A primma prìa du cumplessu a l'è stèta missa ai 22 de setèmbre du [[1913]]<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=1913|méize=utubre|tìtolo=Ferrovie|revìsta=Rivista mensile del Touring Club Italiano|p=II|léngoa=IT|url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://repository.digitouring.it/tciir/testi/reader/IT-MI0332_TCI-BR0000019#page/804/mode/2up}}</ref>, cu'a stasiùn ch'a l'è intrâ in servissiu ai 7 de nuvèmbre du [[1937]] asemme aa növa linea Madònna de l'Urmu-Cuni-Burgu San Darmàssu, ch'a l'ha piàu u pòstu da [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|linea veggia vìa Cuni Gessu-Boves-Burgu San Darmàssu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ferrovie dello Stato|tìtolo=Circolare Compartimentale del Compartimento di Torino 54/1937|léngoa=IT}}</ref>. L'impiantu u l'è stètu inaugü(r)àu aa presènsa du Ministru de Cumünicasiùi, l'[[Antonio Stefano Benni]]<ref>{{Çitta|Collidà, Gallo & Mola, 1982|p. 180}}</ref>. U cantautû [[Gianmaria Testa]], che ciü da sò ativitè cu'a müxica de mestê u l'é(r)a in feruvê, u l'è stètu u cappustasiùn pròpiu de Cuni. == Impianti == A stasiùn, dau [[2000]], a l'è gestìa da [[Rete Ferroviaria Italiana|RFI]] e a g'ha sèi bina(r)i pe'u servissiu ai viagiatùi, de nüme(r)u da l'1 au 6 (u 2 u nu g'ha de marciapê e u l'è duve(r)àu pe'e manövre pe' mette insemme i treni), de in fasciu mèrce furmàu da sette bina(r)i e de âtri sette bina(r)i trunchi (ün a setentriùn e sèi a meridiùn du fabbricàu pe'i passegèi). U [[Depòxito locomotîve|depôxitu de lucumutìve]], ch'u l'axêva chinze bina(r)i trunchi, u se truvava in scia zìna de drìta du [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]], a tòstu dui chilòmetri a süd-òvest du scâlu prinsipâle, ch'u gh'é(r)a ligàu pe' mezzu d'ina linea a [[Dóggia colìssa|duggiu bina(r)iu]] a curènte, gestìa in regimme de [[Blòcco outomàtico|blòccu autumaticu]]. In sce sta linea, cu'in'ecesiùn aa regula, i treni i curivan in sciu bina(r)iu de drìta, cun tütti i segnâli che dunca i se truvavan in scia drìta du bina(r)iu ch'i cumandavan<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Compartimento FS di Torino|tìtolo=Prefazione compartimentale all'orario di servizio|dæta=1° zenà 1983 (in vigû dau)|léngoa=IT|p=275|volùmme=Fascicolo n. 1 - Parte 1ª - Disposizioni di carattere permanent|capìtolo=Quadro N - Disposizioni da osservare per la circolazione delle «corsette» organizzate per il trasporto di personale tra il deposito locomotive e la stazione di Cuneo}}</ref>. Dau 30 de marsu du [[2009]] u funsiuna in scistema autumaticu pe'e infurmasiùi au pübbricu, ch'u g'ha in'interfaccia dirètta cu'i impianti ch'i gestiscen a circulasiùn di treni, ch'a permette de infurmasiùi aa lèsta e a giurnu in italiàn e in inglese. St'impiantu u cumprènde ascì di âtuparlanti e di schermi. A stasiùn a l'é(r)a de tésta pe'a linea ch'a ne [[Feruvìa Cuni-Munduvì|vegne da Munduvì]], ch'a l'è stèta serâ ai 17 de zügnu du [[2012]]. == Muvimèntu == A stasiùn a l'è servìa dai treni regiunâli de [[Trenitalia]] in diresiùn de [[Staçión de Turìn Porta Nuova|Tü(r)ìn Pòrte Növa]], [[Staçión de Fossano|Fusàn]], [[Staçión de Limon|Limùn]] e [[Staçión de Vintimiggia|Vintimìa]], inte l'ambitu du cuntrattu de servissiu firmàu cu'a [[Piemonte|regiùn Piemunte]]. Dau 27 de zenà du [[2025]] a l'è ascì u cappulinea di treni in diresiùn de [[Staçión de Savigliano|Savijàn]], gestìi da [[Arenaways]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.regione.piemonte.it/web/pinforma/notizie/riapertura-per-ferrovie-cuneo-savigliano-ceva-ormea|tìtolo=Riapertura per le ferrovie Cuneo-Savigliano e Ceva-Ormea|outô=Regiùn Piemunte|dæta=27 marsu 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-05-12}}</ref>. == Servissi == {{Seçión vêua}} == Interscangi == * {{Scìnbolo|Aiga bus inv.svg}} Curiêre du Consorzio Granda Bus du trasportu pübbricu lucâle da [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]]. * {{Scìnbolo|Aiga taxi inv.svg}} Tascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Collidà|outô2=Max Gallo|outô3=Aldo A. Mola|tìtolo=CUNEO-NIZZA Storia di una ferrovia|url=https://www.google.com/books/edition/Cuneo_Nizza/BTjuGwAACAAJ|ànno=1982|editô=Cassa di Risparmio di Cuneo|çitæ=Cuni|léngoa=IT|cid=Collidà, Gallo & Mola, 1982}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Navbox ferovîa |Nómme = [[Cuni]] |var-staçión_de_prìmma = Stasiùn de primma |var-staçión_de_dòppo = Stasiùn de dòppu |Staçión sucesîva = [[Staçión de Borgo San Dalmazzo|Burgu San Darmàssu]] |PK = 0+000 |var-direçión = Diresiùn |Direçión 2 = [[Ventemiglia|Vintimìa]] |var-ferovîa = Feruvìa |Lìnia = [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Vintimìa]] |âtro = {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]]|PK=0+000|Direçión 1=|Direçión 2=[[Munduvì]]|Staçión precedénte=|Staçión sucesîva=[[Stasiùn de Cuni Gessu|Cuni Gessu]]}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Fusàn-Cuni|Fusàn-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Fusàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de San Benignu de Cuni|San Benignu de Cuni]] †<br />[[Stasiùn de Centallu|Centallu]]|Staçión sucesîva=}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Savijàn-Salüssu-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Savijàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de Rossi|Roata Rossi]] †<br />[[Stasiùn de Büsca|Büsca]]|Staçión sucesîva=}} }} [[Categorîa:Staçioìn feroviàrie do Piemónte|Cuni]] m7gzh51v61cvsatwz5t9u7raug1jv13 269677 269676 2026-05-12T18:40:53Z N.Longo 12052 /* Servissi */ + 269677 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Staçión feroviària |nómme = Cuni |âtri_nómmi = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Cuneo''</div> |inmàgine = Stazione di Cuneo (2).jpg |didascalîa = <div style="text-align:center;">Vista du fabricàu da stasiùn</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |stâto = ITA |var-localitæ = Lucalitè |var-cordinæ = Curdinè |var-lìnie = Linee |lìnia = [[feruvìa Fusàn-Cuni]], [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa]], [[feruvìa Munduvì-Cuni]], [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] |var-tîpo = Tipu |tîpo = Stasiùn in superficie, passante |var-stâto_d'ûzo = Stàttu d'üsu |stâto_d'ûzo = Duve(r)â |var-gestô = Gestû |var-ativaçión = Ativasiùn |ativaçión = [[1937]] |var-colìsse = Bina(r)i |colìsse = 6 |var-interscàngi = Interscangi |interscàngi = Curiêre ürbâne e interürbâne, tascì }} A '''stasiùn de Cuni'''<ref group="n.">''Štasiun dë Cuni'' in [[Lengua brigašca|brigascu]], ''Gare de Coni'' in [[Lengua françéise|fransese]]</ref> (''Stazione di Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], dìta ascì de ''Cuneo Altipiano'') a l'è ina [[staçión feroviària|stasiùn feruvia(r)ia]] du [[Piemonte|Piemunte]] ch'a se tröva in sce [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìe Cuni-Vintimìa]], [[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Cuni-Savijàn]], [[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]] (serâ au traffegu dau [[2012]]) e [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] (fina du [[1960]]). Duvèrta a partì dau [[1887]], a funsiuna cumme stasiùn feruvia(r)ia pe'u cumün de [[Cuni]], sêde da sò [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]]. == Sto(r)ia == A primma prìa du cumplessu a l'è stèta missa ai 22 de setèmbre du [[1913]]<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=1913|méize=utubre|tìtolo=Ferrovie|revìsta=Rivista mensile del Touring Club Italiano|p=II|léngoa=IT|url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://repository.digitouring.it/tciir/testi/reader/IT-MI0332_TCI-BR0000019#page/804/mode/2up}}</ref>, cu'a stasiùn ch'a l'è intrâ in servissiu ai 7 de nuvèmbre du [[1937]] asemme aa növa linea Madònna de l'Urmu-Cuni-Burgu San Darmàssu, ch'a l'ha piàu u pòstu da [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|linea veggia vìa Cuni Gessu-Boves-Burgu San Darmàssu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ferrovie dello Stato|tìtolo=Circolare Compartimentale del Compartimento di Torino 54/1937|léngoa=IT}}</ref>. L'impiantu u l'è stètu inaugü(r)àu aa presènsa du Ministru de Cumünicasiùi, l'[[Antonio Stefano Benni]]<ref>{{Çitta|Collidà, Gallo & Mola, 1982|p. 180}}</ref>. U cantautû [[Gianmaria Testa]], che ciü da sò ativitè cu'a müxica de mestê u l'é(r)a in feruvê, u l'è stètu u cappustasiùn pròpiu de Cuni. == Impianti == A stasiùn, dau [[2000]], a l'è gestìa da [[Rete Ferroviaria Italiana|RFI]] e a g'ha sèi bina(r)i pe'u servissiu ai viagiatùi, de nüme(r)u da l'1 au 6 (u 2 u nu g'ha de marciapê e u l'è duve(r)àu pe'e manövre pe' mette insemme i treni), de in fasciu mèrce furmàu da sette bina(r)i e de âtri sette bina(r)i trunchi (ün a setentriùn e sèi a meridiùn du fabbricàu pe'i passegèi). U [[Depòxito locomotîve|depôxitu de lucumutìve]], ch'u l'axêva chinze bina(r)i trunchi, u se truvava in scia zìna de drìta du [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]], a tòstu dui chilòmetri a süd-òvest du scâlu prinsipâle, ch'u gh'é(r)a ligàu pe' mezzu d'ina linea a [[Dóggia colìssa|duggiu bina(r)iu]] a curènte, gestìa in regimme de [[Blòcco outomàtico|blòccu autumaticu]]. In sce sta linea, cu'in'ecesiùn aa regula, i treni i curivan in sciu bina(r)iu de drìta, cun tütti i segnâli che dunca i se truvavan in scia drìta du bina(r)iu ch'i cumandavan<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Compartimento FS di Torino|tìtolo=Prefazione compartimentale all'orario di servizio|dæta=1° zenà 1983 (in vigû dau)|léngoa=IT|p=275|volùmme=Fascicolo n. 1 - Parte 1ª - Disposizioni di carattere permanent|capìtolo=Quadro N - Disposizioni da osservare per la circolazione delle «corsette» organizzate per il trasporto di personale tra il deposito locomotive e la stazione di Cuneo}}</ref>. Dau 30 de marsu du [[2009]] u funsiuna in scistema autumaticu pe'e infurmasiùi au pübbricu, ch'u g'ha in'interfaccia dirètta cu'i impianti ch'i gestiscen a circulasiùn di treni, ch'a permette de infurmasiùi aa lèsta e a giurnu in italiàn e in inglese. St'impiantu u cumprènde ascì di âtuparlanti e di schermi. A stasiùn a l'é(r)a de tésta pe'a linea ch'a ne [[Feruvìa Cuni-Munduvì|vegne da Munduvì]], ch'a l'è stèta serâ ai 17 de zügnu du [[2012]]. == Muvimèntu == A stasiùn a l'è servìa dai treni regiunâli de [[Trenitalia]] in diresiùn de [[Staçión de Turìn Porta Nuova|Tü(r)ìn Pòrte Növa]], [[Staçión de Fossano|Fusàn]], [[Staçión de Limon|Limùn]] e [[Staçión de Vintimiggia|Vintimìa]], inte l'ambitu du cuntrattu de servissiu firmàu cu'a [[Piemonte|regiùn Piemunte]]. Dau 27 de zenà du [[2025]] a l'è ascì u cappulinea di treni in diresiùn de [[Staçión de Savigliano|Savijàn]], gestìi da [[Arenaways]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.regione.piemonte.it/web/pinforma/notizie/riapertura-per-ferrovie-cuneo-savigliano-ceva-ormea|tìtolo=Riapertura per le ferrovie Cuneo-Savigliano e Ceva-Ormea|outô=Regiùn Piemunte|dæta=27 marsu 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-05-12}}</ref>. == Servissi == A stasiùn de Cuni a g'ha de<ref>{{Çitta web|url=https://www.rfi.it/it/stazioni/cuneo.html|tìtolo=Cuneo|outô=RFI|léngoa=IT|vìxita=2026-05-12}}</ref>: * {{Scìnbolo|Aiga ticketpurchase inv.svg}} Biete(r)ìa a spurtéllu * {{Scìnbolo|Feature ticket office inv 2.svg}} Biete(r)ìa autumatica * {{Scìnbolo|Aiga shops inv.svg}} Distributùi autumatichi pe' mangià e bêve * {{Scìnbolo|Aiga toilets inv.svg}} Bagni * {{Scìnbolo|Aiga immigration inv.svg}} Pòstu da pulisìa feruvia(r)ia == Interscangi == * {{Scìnbolo|Aiga bus inv.svg}} Curiêre du Consorzio Granda Bus du trasportu pübbricu lucâle da [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]]. * {{Scìnbolo|Aiga taxi inv.svg}} Tascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Collidà|outô2=Max Gallo|outô3=Aldo A. Mola|tìtolo=CUNEO-NIZZA Storia di una ferrovia|url=https://www.google.com/books/edition/Cuneo_Nizza/BTjuGwAACAAJ|ànno=1982|editô=Cassa di Risparmio di Cuneo|çitæ=Cuni|léngoa=IT|cid=Collidà, Gallo & Mola, 1982}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Navbox ferovîa |Nómme = [[Cuni]] |var-staçión_de_prìmma = Stasiùn de primma |var-staçión_de_dòppo = Stasiùn de dòppu |Staçión sucesîva = [[Staçión de Borgo San Dalmazzo|Burgu San Darmàssu]] |PK = 0+000 |var-direçión = Diresiùn |Direçión 2 = [[Ventemiglia|Vintimìa]] |var-ferovîa = Feruvìa |Lìnia = [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Vintimìa]] |âtro = {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]]|PK=0+000|Direçión 1=|Direçión 2=[[Munduvì]]|Staçión precedénte=|Staçión sucesîva=[[Stasiùn de Cuni Gessu|Cuni Gessu]]}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Fusàn-Cuni|Fusàn-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Fusàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de San Benignu de Cuni|San Benignu de Cuni]] †<br />[[Stasiùn de Centallu|Centallu]]|Staçión sucesîva=}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Savijàn-Salüssu-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Savijàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de Rossi|Roata Rossi]] †<br />[[Stasiùn de Büsca|Büsca]]|Staçión sucesîva=}} }} [[Categorîa:Staçioìn feroviàrie do Piemónte|Cuni]] 4b34iikuqwl1hu2lxela5bhbramv6nj 269679 269677 2026-05-12T18:45:38Z N.Longo 12052 + img 269679 wikitext text/x-wiki {{Arbenganese|variànte=&nbsp;sitadìn}} {{Staçión feroviària |nómme = Cuni |âtri_nómmi = <div style="text-align:center;">{{It}} ''Cuneo''</div> |inmàgine = Stazione di Cuneo (2).jpg |didascalîa = <div style="text-align:center;">Vista du fabricàu da stasiùn</div> |var-localizaçión = Lucalisasiùn |var-stâto = Stàttu |stâto = ITA |var-localitæ = Lucalitè |var-cordinæ = Curdinè |var-lìnie = Linee |lìnia = [[feruvìa Fusàn-Cuni]], [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìa Cuni-Vintimìa]], [[feruvìa Munduvì-Cuni]], [[feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni]], [[feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] |var-tîpo = Tipu |tîpo = Stasiùn in superficie, passante |var-stâto_d'ûzo = Stàttu d'üsu |stâto_d'ûzo = Duve(r)â |var-gestô = Gestû |var-ativaçión = Ativasiùn |ativaçión = [[1937]] |var-colìsse = Bina(r)i |colìsse = 6 |var-interscàngi = Interscangi |interscàngi = Curiêre ürbâne e interürbâne, tascì }} A '''stasiùn de Cuni'''<ref group="n.">''Štasiun dë Cuni'' in [[Lengua brigašca|brigascu]], ''Gare de Coni'' in [[Lengua françéise|fransese]]</ref> (''Stazione di Cuneo'' in [[Léngoa italiànn-a|italiàn]], dìta ascì de ''Cuneo Altipiano'') a l'è ina [[staçión feroviària|stasiùn feruvia(r)ia]] du [[Piemonte|Piemunte]] ch'a se tröva in sce [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|feruvìe Cuni-Vintimìa]], [[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Cuni-Savijàn]], [[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]] (serâ au traffegu dau [[2012]]) e [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu]] (fina du [[1960]]). Duvèrta a partì dau [[1887]], a funsiuna cumme stasiùn feruvia(r)ia pe'u cumün de [[Cuni]], sêde da sò [[Provinsa de Cuneo|pruvinsa]]. == Sto(r)ia == A primma prìa du cumplessu a l'è stèta missa ai 22 de setèmbre du [[1913]]<ref>{{Çitta publicaçión|ànno=1913|méize=utubre|tìtolo=Ferrovie|revìsta=Rivista mensile del Touring Club Italiano|p=II|léngoa=IT|url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://repository.digitouring.it/tciir/testi/reader/IT-MI0332_TCI-BR0000019#page/804/mode/2up}}</ref>, cu'a stasiùn ch'a l'è intrâ in servissiu ai 7 de nuvèmbre du [[1937]] asemme aa növa linea Madònna de l'Urmu-Cuni-Burgu San Darmàssu, ch'a l'ha piàu u pòstu da [[Feruvìa Cuni-Boves-Burgu San Darmàssu|linea veggia vìa Cuni Gessu-Boves-Burgu San Darmàssu]]<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Ferrovie dello Stato|tìtolo=Circolare Compartimentale del Compartimento di Torino 54/1937|léngoa=IT}}</ref>. L'impiantu u l'è stètu inaugü(r)àu aa presènsa du Ministru de Cumünicasiùi, l'[[Antonio Stefano Benni]]<ref>{{Çitta|Collidà, Gallo & Mola, 1982|p. 180}}</ref>. U cantautû [[Gianmaria Testa]], che ciü da sò ativitè cu'a müxica de mestê u l'é(r)a in feruvê, u l'è stètu u cappustasiùn pròpiu de Cuni. == Impianti == [[Immaggine:Stazione di Cuneo (3).jpg|sinistra|miniatura|I bina(r)i inta stasiùn]] A stasiùn, dau [[2000]], a l'è gestìa da [[Rete Ferroviaria Italiana|RFI]] e a g'ha sèi bina(r)i pe'u servissiu ai viagiatùi, de nüme(r)u da l'1 au 6 (u 2 u nu g'ha de marciapê e u l'è duve(r)àu pe'e manövre pe' mette insemme i treni), de in fasciu mèrce furmàu da sette bina(r)i e de âtri sette bina(r)i trunchi (ün a setentriùn e sèi a meridiùn du fabbricàu pe'i passegèi). U [[Depòxito locomotîve|depôxitu de lucumutìve]], ch'u l'axêva chinze bina(r)i trunchi, u se truvava in scia zìna de drìta du [[Stü(r)a de Demunte|Stü(r)a]], a tòstu dui chilòmetri a süd-òvest du scâlu prinsipâle, ch'u gh'é(r)a ligàu pe' mezzu d'ina linea a [[Dóggia colìssa|duggiu bina(r)iu]] a curènte, gestìa in regimme de [[Blòcco outomàtico|blòccu autumaticu]]. In sce sta linea, cu'in'ecesiùn aa regula, i treni i curivan in sciu bina(r)iu de drìta, cun tütti i segnâli che dunca i se truvavan in scia drìta du bina(r)iu ch'i cumandavan<ref>{{Çitta lìbbro|outô=Compartimento FS di Torino|tìtolo=Prefazione compartimentale all'orario di servizio|dæta=1° zenà 1983 (in vigû dau)|léngoa=IT|p=275|volùmme=Fascicolo n. 1 - Parte 1ª - Disposizioni di carattere permanent|capìtolo=Quadro N - Disposizioni da osservare per la circolazione delle «corsette» organizzate per il trasporto di personale tra il deposito locomotive e la stazione di Cuneo}}</ref>. Dau 30 de marsu du [[2009]] u funsiuna in scistema autumaticu pe'e infurmasiùi au pübbricu, ch'u g'ha in'interfaccia dirètta cu'i impianti ch'i gestiscen a circulasiùn di treni, ch'a permette de infurmasiùi aa lèsta e a giurnu in italiàn e in inglese. St'impiantu u cumprènde ascì di âtuparlanti e di schermi. A stasiùn a l'é(r)a de tésta pe'a linea ch'a ne [[Feruvìa Cuni-Munduvì|vegne da Munduvì]], ch'a l'è stèta serâ ai 17 de zügnu du [[2012]]. == Muvimèntu == A stasiùn a l'è servìa dai treni regiunâli de [[Trenitalia]] in diresiùn de [[Staçión de Turìn Porta Nuova|Tü(r)ìn Pòrte Növa]], [[Staçión de Fossano|Fusàn]], [[Staçión de Limon|Limùn]] e [[Staçión de Vintimiggia|Vintimìa]], inte l'ambitu du cuntrattu de servissiu firmàu cu'a [[Piemonte|regiùn Piemunte]]. Dau 27 de zenà du [[2025]] a l'è ascì u cappulinea di treni in diresiùn de [[Staçión de Savigliano|Savijàn]], gestìi da [[Arenaways]]<ref>{{Çitta web|url=https://www.regione.piemonte.it/web/pinforma/notizie/riapertura-per-ferrovie-cuneo-savigliano-ceva-ormea|tìtolo=Riapertura per le ferrovie Cuneo-Savigliano e Ceva-Ormea|outô=Regiùn Piemunte|dæta=27 marsu 2024|léngoa=IT|vìxita=2026-05-12}}</ref>. == Servissi == [[Immaggine:Cuneo Biglietteria.jpg|miniatura|267x267px|A biete(r)ìa da stasiùn de Cuni]] A stasiùn de Cuni a g'ha de<ref>{{Çitta web|url=https://www.rfi.it/it/stazioni/cuneo.html|tìtolo=Cuneo|outô=RFI|léngoa=IT|vìxita=2026-05-12}}</ref>: * {{Scìnbolo|Aiga ticketpurchase inv.svg}} Biete(r)ìa a spurtéllu * {{Scìnbolo|Feature ticket office inv 2.svg}} Biete(r)ìa autumatica * {{Scìnbolo|Aiga shops inv.svg}} Distributùi autumatichi pe' mangià e bêve * {{Scìnbolo|Aiga toilets inv.svg}} Bagni * {{Scìnbolo|Aiga immigration inv.svg}} Pòstu da pulisìa feruvia(r)ia == Interscangi == * {{Scìnbolo|Aiga bus inv.svg}} Curiêre du Consorzio Granda Bus du trasportu pübbricu lucâle da [[Provinsa de Cuneo|pruvincia de Cuni]]. * {{Scìnbolo|Aiga taxi inv.svg}} Tascì. == Nòtte == ;Nòtte au tèstu <references group="n." /> ;Nòtte bibliugrafiche <references responsive="" /> == Bibliugrafìa == * {{Çitta lìbbro|outô=Franco Collidà|outô2=Max Gallo|outô3=Aldo A. Mola|tìtolo=CUNEO-NIZZA Storia di una ferrovia|url=https://www.google.com/books/edition/Cuneo_Nizza/BTjuGwAACAAJ|ànno=1982|editô=Cassa di Risparmio di Cuneo|çitæ=Cuni|léngoa=IT|cid=Collidà, Gallo & Mola, 1982}} == Âtri prugètti == {{Interprogetto}} {{Navbox ferovîa |Nómme = [[Cuni]] |var-staçión_de_prìmma = Stasiùn de primma |var-staçión_de_dòppo = Stasiùn de dòppu |Staçión sucesîva = [[Staçión de Borgo San Dalmazzo|Burgu San Darmàssu]] |PK = 0+000 |var-direçión = Diresiùn |Direçión 2 = [[Ventemiglia|Vintimìa]] |var-ferovîa = Feruvìa |Lìnia = [[Feruvìa Cuni - Vëntëmigl'|Cuni-Vintimìa]] |âtro = {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Cuni-Munduvì|Cuni-Munduvì]]|PK=0+000|Direçión 1=|Direçión 2=[[Munduvì]]|Staçión precedénte=|Staçión sucesîva=[[Stasiùn de Cuni Gessu|Cuni Gessu]]}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Fusàn-Cuni|Fusàn-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Fusàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de San Benignu de Cuni|San Benignu de Cuni]] †<br />[[Stasiùn de Centallu|Centallu]]|Staçión sucesîva=}} {{Navbox ferovîa/âtro|Lìnia=[[Feruvìa Savijàn-Salüssu-Cuni|Savijàn-Salüssu-Cuni]]|PK=75+680|Direçión 1=[[Savijàn]]|Direçión 2=|Staçión precedénte=[[Stasiùn de Rossi|Roata Rossi]] †<br />[[Stasiùn de Büsca|Büsca]]|Staçión sucesîva=}} }} [[Categorîa:Staçioìn feroviàrie do Piemónte|Cuni]] jca220kjfivwtg1mpxlpvjt4jithbbk 0 32725 269684 269668 2026-05-12T20:52:27Z Michæ.152 13747 269684 wikitext text/x-wiki {{Grafîa ofiçiâ}} I '''Viturii''' ò '''Veiturii''' êan 'na tribù de [[Liguri Antighi|antîghi Lìguri]] ch'a stâva into Ponénte zenéize d'ancheu e inta [[Valadda do Ponçeivia|Ponçéivia]] de l'[[Etæ do færo]]. A capitâle di Viturii a saiéiva stæta ''Hasta Veituriorum'', ancheu [[Ôtri]], ch'a pìggia o nómme da sta tribù. Êan 'na ''gens adtributa'' de ''Genua'' ([[Zêna]]), ö sæ 'na génte sotomìssa a-o çéntro çitadìn federòu de [[Romma|Rómma]], e conprendéivan ciù sototribù locâli. [[File:TabulaPeutingeriana - cropped on Genoa 01.jpg|thumb|''Hasta (Veituriorum)'' in sciâ ''Tabula Peutingeriana'', identificâ co-a Ôtri d'ancheu, antîga capitâle di Viturii|centro]] == Nómme == Scibén che l'òrìgine do nómme di ''Viturii'' a rèsta scûa, o sufìsso ''-turi(i)'' o pâ êse comùn a quéllo de âtre popolaçioìn cómme i ''Esturi'', da-e pàrte de [[Borgo San Dalmasso|Bórgo Sàn Dalmàsso]] ([[Cuni|Cùnio]]), i ''Eguiturii'', inte l'èrta valàdda do [[Verdon|Verdón]], e-i ''Nemeturii'', inte l'èrta valàdda do Verdón ò inte quélla do [[Var]]<ref>Barruol 1969, pp. 282, 381</ref>. A tùtti i mòddi, into contèsto cèltico l'é atestòu ascì i nómmi de persónn-a ''Voturius''<ref>Vindolanda, Britannia: [https://romaninscriptionsofbritain.org/inscriptions/TabVindol180 Tab.Vindol. 180. Ink writing tablet]; nómme gentilìçio inta Gallia Narbonensis segóndo Mócsy, A. 1983</ref> ''Viturius'' ò ''Veturius''<ref>Vicus Nediensis, Germania superior: [https://edcs.hist.uzh.ch/en/document?edcs-id=EDCS-11000405 EDCS-11000405]</ref>, che poriéivan êse ligæ a-o pröto-indouropêo ''*weh₂t-'' "invexendòu, inspiròu, posedûo, furiôzo". O nómme da sototribù di ''Langates'' o l'é ligòu a-o topònimo de Langàsco, ancheu fraçión de [[Campomon|Canpomón]], 'n insediaménto documentòu scìnn-a da-a fìn do [[X secolo a.C.|X sécolo prìmma de Crìsto]]. O nómme do grùppo di ''Langates'' ò ''Langenses'' o saiéiva conligòu a-a bâze ''*langa'' "colìnn-a, formaçión de terén", atestâ inte di âtri topònimi. == Giögrafîa == O teritöio di Viturii o s'atrovâva tra quéllo di ''Docilii'' a ponénte, che stâvan tra [[D'Ätu d'Arbissöa|Arbisêua]] e-o [[Väze|Vâzin]], e quéllo di Genuates a levànte, che stâvan a-o de là do [[Torénte Ponçéivia|Ponçéivia]]. A tribù a l'êa dónca spantegâ inte 'n'àrea conpréiza ciù o mêno tra [[Rensén]] e [[Cornigén]] ch'a s'aranpinâva in scê zöne di brìcchi de l'entrotæra, scìn a tocâ i teritöi di Statielli con capitâle ''Carystum'' ([[Acqui Terme|Àcqui]]) e di Dectunini con capitâle ''Derthona'' ([[Tortonn-a|Tortónn-a]]). A preçîza sudivixón de sototribù di Viturii a no l'é do tùtto ciæa e a l'é ànsi stæta discùssa da-i outoî ch'àn tratòu l'argoménto. In azónta a-i grùppi che stâvan in sciâ còsta in gîo a ''Hasta Veituriorum'' ([[Ôtri]]), ''Prata Veituriorum'' ([[Pra]]), ''Pyla Veituriorum'' ([[Pêgi]]) e ''Sextum'' ([[Sestri Ponente|Séstri]]), gh'êa de segûo a sototribù di Langates ò Langenses con çéntro a [[Langàsco]] e quélla di Mentovines ascì, con çéntro a [[Làrvego]]. Segóndo o Lamboglia faxéiva pàrte di Viturii i Odiates ascì, con çéntro a [[Oê]], i Dectunines, da-e pàrte de [[Libarna]], e-i Cavaturines, con çéntro a [[Gâvi]]. [[File:Agro pubblico e privato secondo Desimoni, 1864.jpg|thumb|I confìn de l'<nowiki/>''ager publicus'' e de l'&#8203;''ager privatus'' segóndo o Desimoni (1864)]] == Stöia == O nómme di Viturii o l'é atestòu inta ''Sententia Minuciorum'' riportâ in sciâ [[töa de brónzo do Ponçéivia|töa de brónzo da Ponçéivia]] datâ a-o [[117 a.C.|117 prìmma de Crìsto]], dónde se mensónn-a a lîte in scî confìn tra-i Viturii e-i ''Genuates''. Dòppo a conquìsta româna e a riorganizaçión do teritöio di [[Liguri Antighi|Lìguri]] vèrso o [[200 a.C.|200 prìmma de Crìsto]], i Viturii se són fîto scontræ co-i Genuates che controlâvan a çitæ de ''Genua'' ([[Zena|Zêna]]), aleâ de [[Romma|Rómma]]<ref name=":0">{{Çitta|Petraccia, 2019|pp. 158-159}}</ref>. A lîte a l'é scciupâ in caxón de tære che 'na vòtta êan di Viturii e ch'êan stæte confiscæ dòppo a seu sconfìtta: in pàrte sti terén gh'êan stæti dæti inderê da Rómma cómme ''ager privatus'', di quæ liâtri gh'avéivan o pìn posésso e poéivan ascì pasâli a-i seu sucesoî; in càngio, 'na porçión ciù grànde de l'&#8203;''ager publicus'' a l'êa in pàrte dæta a-i Genuates e in pàrte aseguâ a-i Viturii in càngio de 'n tribûto (''vectigal'') dovûo a Rómma pe mêzo di Genuates<ref name=":0" />. L'ouménto da popolaçión e di bezéugni agrìcoli o l'avéiva defæti sponciòu i Viturii a integrâ l'alevaménto de pêgoe e crâve co-a coltivaçión de gràn e foràggio e dónca a espàndise da-o seu çéntro a [[Ôtri]] vèrso levànte inte valàdde pe çercâ tære ciù fèrtili. Quésto o l'à portòu in particolâ i Viturii Langates, da-e pàrte de Langàsco, a scontrâse co-i Genuates, che çercâvan de mantegnî o domìnio econòmico in scê regioìn de l'entrotæra che Rómma a ghe garantîva. A scitoaçión a l'é preçipitâ quànde i magistræ Genuates àn giudicòu e inprexonòu di Viturii, con l'acûza d'avéi òcupòu de tære che liâtri consciderâvan de seu propietæ<ref name=":0" />. Pe regolâ a costión, i Genuates se són rivòlti a Rómma e-o Senâto o l'à nominòu doî àrbitri, i fræ Quintus Minucius Rufus e Marcus Minucius Rufus, discendénti do cónso ch'o l'avéiva conbatûo con sucèsso cóntra i Liguri inte l'entrotæra do [[197 a.C.|197 prìmma de Crìsto]] e ch'o l'êa stæto nominòu con tùtta probabilitæ seu protetô<ref name=":1">{{Çitta|Pasquinicci, 2019|p. 474}}</ref><ref name=":2">{{Çitta|Piegdoń, 2024|pp. 83-85}}</ref>. Cómme riportòu inta ''Sententia Minuciorum'', i mediatoî români àn inspeçionòu a valàdda e àn fisòu i confìn tànto de l'&#8203;''ager privatus'', a tæra privâ che i Viturii tegnîvan cómme propietæ sénsa dovéi pagâ nisciùnn-a tàscia, e l'&#8203;''ager publicus'', e tære comùn e coltivæ. I Viturii avéivan da pagâ tùtti i ànni 'n tribûto a Zêna pe servîse de l'&#8203;''ager publicus'': pe schêuve sta sómma, a seu asenblêa a poéiva acordâ o posésso tenporànio ò permanénte de scîti individoâli a-i Viturii ò a-i Genuates in càngio de 'na tàscia proporçionâle (''vectigal pro portione''), sénsa o dirìtto de sfratâ i abitànti che ghe s'êan insegiæ pe 'n çèrto perîodo<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Çitta|Petraccia, 2019|pp. 167-168}}</ref>. I mediatoî români àn fisòu e scadénse pe l'aplicaçión de seu deçixoìn, àn stabilîo i conpénsci e-e sançioìn e àn garantîo l'amnistîa a-i Viturii inprexonæ da-i Genuates prìmma da resoluçión<ref name=":2" />. A senténsa emìssa da-i fræ Minucii a l'é stæta açetâ cómme inparçiâle e condiscendénte co-i Genuates, con confermâ i seu privilêgi sénsa danezâ i Viturii, co-o fìn d'aseguâ a riconçiliaçión<ref>{{Çitta|Petraccia, 2019|p. 163}}</ref>. <gallery widths="250" heights="250"> Immagine: TavolaPolcevera.jpg|A töa de brónzo da Ponçéivia Immagine: Termine Tavola Bronzea.jpg|O tèrme do ''mons Lemurinus'' çitòu inta töa de brónzo da Ponçéivia, inta localitæ "Pròu do Gàtto" in scî Cién de Prâgia </gallery> == Soçiêtæ == I Viturii, cómme tànti âtri grùppi picìn de [[Liguri Antighi|Lìguri]] into Zenéize, s'atrovâvan a-i confìn do teritöio controlòu da-a ''Genua'' româna e ligòu a-o pòrto da çitæ co-i tràfeghi. Ste comunitæ êan stæte mìsse a-i màrgini da-a conquìsta româna de l'àrea e da-i scistêmi dêuviæ da Rómma pe controlâ o seu teritöio, tànto in relaçión a ''Genua'' cómm'a-a [[Stràdda de Postùmia]] (''Via Postumia'')<ref>{{Çitta|Pasquinicci, 2019|pp. 478-479}}</ref>. I Genuates e-i Viturii gh'avéivan 'na relaçión polìtica ascimétrica con Rómma: i Genuates defæti êan ''foederati'' de Rómma, in càngio i Viturii e âtri grùppi êan ''adtributi'', ö sæ no avéivan outonomîa giurisdiçionâle e aministratîva e dipendéivan in quésto da-i Genuates, scibén che posedéivan in seu teritöio e di dirìtti personâli<ref name=":0" />. Segóndo ciù outoî a capitâle di Viturii a l'êa ''Hasta Veituriorum'', ancheu Ôtri, ch'a l'é segnâ in sciâ ''[[Tabula peutegirania]]'' ascì (o Poggi o riferìsce de 'na localitæ ciamâ Àsto tra [[Ôtri]] e [[Pra]], che lê o l'identìfica con ''Hasta Veituriorum''). O modéllo de soçiêtæ di Viturii o l'êa òrganizòu in vilàggi (''vici''), ö sæ pàixi d'in gîo a-e tære comùn de spésso in cianûa e lóngo e stràdde de comunicaçión, castélli (''castella''), con fìn de diféiza e militâri mìssi d'in sce artûe e de spésso contornæ da 'na çénta de miâgie, e fortésse (''oppida''), ö sæ di çéntri de spésso lóngo a còsta che faxéivan da capolêugo. Da-a töa de brónzo da Ponçéivia pâ chi-ê comunitæ de canpàgna di Viturii cómme i Langates e-i Mentovines se dedichésan pe-o ciù a coltivâ gràn e ûga da vìn, a alevâ pêgoe e crâve, a arechéugge légne e fén. Pe-e comunitæ inta Ponçéivia a poxiçión stratégica in gîo a-a Stràdda de Postùmia a l'êa esençiâle pe-o tràfego co-e caravâne in viægio pe-a stràdda româna, ch'a l'êa stæta conpletâ into [[148 a.C.|148 prìmma de Crìsto]] e ch'a pasâva da-arénte a-o çéntro de Langàsco. L'agricoltûa a l'êa pe-o ciù de tîpo estenscîvo de tîpo cànpi e èrba ma e técniche de coltivaçión avéivan con tùtta probabilitæ za cavòu partîo da-a rivoluçión prodûta da l'adoçión d'atréssi de [[færo]]. Pe de ciù, e comunitæ di Viturii in sciâ còsta tra Rensén e-o Ponçéivia êan inpegnæ inte di contegnûi tràfeghi de mâ gràçie a-i portixeu che controlâvan, ö sæ i pòrti picìn di antîghi lìguri, constitoî da 'n'insenatûa a-a fôxe di rién<ref>{{Çitta|Poggi, 1900|p. 341}}</ref>. Tra sti çéntri in sciâ còsta s'aregòrda ''Pyla Veituriorum'', ancheu [[Pêgi]], fondâ a-a fôxe do [[Voêna]], a l'incoménso de 'n percórso naturâle che pe-e crénn-e di mónti o l'arîva a-e [[Cabanne de Marcaieu|Cabànne de Marcaieu]], in pónto inportànte pe-i tràfeghi inte l'antighitæ. O nómme de ''Pyla'' o poriéiva defæti vegnî da-o grêgo ''πύλαι, pylae'' "pòrte, gôa, pàsso", in riferiménto a-i antîghi camìn che da-o mâ montâvan sciù pò-u Voêna e pasâvan l'[[Appennin ligure|Apenìn]] vèrso o [[Piemonte|Piemónte]]. == Anotaçioìn == <references /> == Bibliografîa == * {{Çitta publicaçión|outô=Marinella Pasquinicci|ànno=2019|tìtolo=Romans and "Marginal" Ligures in Northwestern Italy: The Polcevera Valley Case Study|revìsta=Journal of Eastern Mediterranean Archaeology and Heritage Studies|volùmme=7|nùmero=4|pp=466-481|léngoa=EN|cid=Pasquinicci, 2019}} * {{Çitta publicaçión|outô=Maciej Piegdoń|tìtolo=Sententia Minuciorum/Tabula Polcevera from 117 BCE – arbitration as an instrument for resolving disputes among allies during the Republican period and a source to analyse Rome's policy regarding subordinate lands|revìsta=Gremium. Studies in History, Culture and Politics|ànno=2024|volùmme=18|léngoa=EN|cid=Piegdoń, 2024}} * {{Çitta lìbbro|outô=Maria Federica Petraccia|tìtolo="The Polcevera Tablet". The Roman Senate as arbiter during the Second Century BC. Brepols.|ànno=2019|léngoa=EN|pp=133-169|cid=Petraccia, 2019}} * {{Çitta lìbbro|outô=Gaetano Poggi|tìtolo=Genoati e Viturii|ànno=1900|editô=Tipografia R. Istituto sordo-muti|léngoa=IT|cid=Poggi, 1900}} == Âtri progètti == {{Interprogetto}} [[Categorîa:Lìguri Antîghi]] dm7o64fw9n6i8lcrs3f3iglmrene4fu 0 32734 269680 2026-05-12T18:46:52Z N.Longo 12052 + rdr 269680 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Stasiùn de Cuni]] l79rrdz44d8l1h9jp6wu4swmzk2yqtf