Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1053 485461 484459 2026-03-31T10:29:32Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 485461 wikitext text/x-wiki {{sjterartikel}} {{dialek|Mestreechs}} {{componis |naam=Wolfgang Amadeus Mozart |beeld=[[Plaetje:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|200px|Mozart, wie 'r in 1819 (postuum) door Barbara Krafft woort gesjèlderd.]] |baar=[[27 jannewarie]] [[1756]] |doed=[[5 december]] [[1791]] |landj=[[Aartsbisdóm Salzburg]], [[Aartshertogdóm Oosteriek]] |sjtiel=[[klassieke meziek]] |genres=[[opera]], [[kèrkmeziek|gewijde meziek]], [[symfonie]], [[concert]], [[serenaad]], [[kamermeziek]], [[klaveermeziek]] |invloodvan=[[Carl Philipp Emanuel Bach]], [[Leopold Mozart]], [[Johann Christian Bach]], [[Michael Haydn]], [[Joseph Haydn]], [[Giovanni Paisiello]], [[Johann Sebastian Bach]] |invloodop=[[Joseph Haydn]], [[Franz Xaver Mozart]], [[Ludwig van Beethoven]], [[Carl Maria von Weber]], [[Joseph Friedrich Hummel]], [[Gioacchino Rossini]], [[Franz Schubert]] }} '''Wolfgang Amadeus Mozart''' ([[Salzburg]] [[27 jannewarie]] [[1756]] - [[Wene]] [[5 december]] [[1791]]) waor 'nen Oosteriekse [[componis]]. Nao in zien jäög es "woonderkeend" naom te höbbe gemaak vervolgde heer zien loupbaan es klaveervirtuoos en gelegeheidscomponis, woebij heer in bekans eder genre excelleerde. Zie werk behuurt tot 't meis gespeulde en bès geapprècieerde vaan de [[klassieke muziek]]. Heer sjreef in bekans alle meugeleke muziekgenres. Zien genialiteit is spreekwoordelek. == Leve == === Ierste levesjaore === Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart woort op 27 januari 1754 gebore es twiede in leve gebleve keend vaan de Salzburgse componis en internationaal bekinde viooldocint [[Leopold Mozart]]. Mèt zjus vief jaor lierde heer klaveer speule, en heer maakde enorm vorderinge. Ouch begós 'r al bekans vaanaof 't ierste memint te componere: korte gemekeleke stökskes veur kleveer. Dit oetzunderlek talent woort daan ouch door pa Mozart geëxploiteerd: op [[1 september]] [[1761]] leet heer 'm veur 't iers in 't opebaar optrejje. Dao-op volgde reize nao [[München]] ([[1762]]) en [[Wene]] en [[Linz]] (1762-[[1763]]), woebij 't kinneke same mèt zöster [[Maria Anna 'Nannerl' Mozart]], ouch al hendeg begaof op 't klaveer, veur alderlei publiek moot speule. === De groete reize vaan [[1763]] tot [[1766]] === In [[juni]] [[1763]] begós pa Mozart mèt zien kinder aon 'n toch door gans Wes-[[Europa]], veur zoe väöl meugelek lui te bereike mèt zien fenomenaal kinder. Nao e tiedsje in [[Beiere]] te höbbe roondgetrokke goon ze wijer nao [[Hesse]], 't [[Rienland]] en de [[Belsj|Zuideleke Nederlen]] um oetindelek in [[november]] in [[Paries]] aon te koume. Dao publiceert de kleine Mozart veur 't iers composities, 'ne set vioolsonnates in zuver [[rococo]]-idioom, en späölt 'r ouch veur keuning [[Lowie XV van Frankriek|Lowie XV]]. In [[april]] [[1764]] verlaote de Mozarts Paries en via [[Calais]] goon ze nao [[Londe]]. Dao tröf de familie [[Johann Christian Bach]], 'ne zoon vaan [[Johann Sebastian Bach]]. Ziene muziek zal veur de oontwikkeling vaan de jónge Mozart belangrieker zien es dee vaan welken andere componis daan ouch. Heer begint in Londe ouch zelf [[symfonie]]ë te componere, gans in de stijl vaan Bach. Ouch weurt 'n aontal sonnates veur viool en klaveer - Mozart liert vaan z'ne pa ouch viool en altviool speule - gecomponeerd, die later zalle weure oetgegeve. Later, dat is in de [[Nederland|Noordeleke Nederlen]], woe de familie in [[1765]] opaon geit. Nao aonvenkeleke weigering vaan pa Mozart (heer vint de Hollenders "e bitteke lómp") geit 't daan toch via [[Gent]] en [[Rotterdam]] nao [[Den Haag]]. In Den Haag loupe bei kinder boektyfus op, wat ze, mèt door de zörg vaan de prinses vaan Oranje, zjus euverleve. In [[miert]] 1766 weurt [[Stadhawwer Wöllem V]] geïnstalleerd, en Mozart speult op zien installatie. Bovedeen geit ouch e werk, de ''Galimathias musicum'' vaan häöm in premièr. Ouch concertere ze in [[Amsterdam]] en [[Utrei (stad)|Utrei]]; daonao geit de reis via [[Antwerpe]], [[Brussel|Breusel]] en Paries nao [[Dijon]]. Via [[Zwitserland]] en München koume ze oetindelek trök in Salzburg. === Volwasseweuring en ontwikkeling in stijl tot 1773 === In de jaore die koume reis Mozart nog inkel kiere nao versjèllende häöf, en geit 'r ummer langer werke componere. Zoe kump op elfjäöregen leeftied mèt 'n oratorium en zien ierste opera en e jaor later mèt zien ierste mès. Heer sjrijf veur de deens vaan d'n aartsbisjop in Salzburg 'n aontal kèrksonnates. Vaanaof 1770 nump de intensiteit vaan zie componere verbaozingwekkend touw en de haand vaan z'ne pa verdwijnt gans oet ziene muziek. In [[1769]] weurt heer oonbetaold kapelmeister aon 't hof vaan d'n aartsbisjop; aon 't ind vaan 'tzelfde jaor geit de familie nao [[Italië]], woe ze oonder andere de componiste [[Niccolò Jommelli]] en Piccini opzeuke. Veural Jommeli is volges sommege vaan belang gewees veur Mozart ziene kèrkeleke muziek. In Italië weure 'n aontal opera's en e paar motette, boe-oonder ''Exsultate, jubilate'', gesjreve en mèt väöl succes oetgeveurd. In [[1772]] weurt Mozart, bij verstek nog, door Colloredo e salair touwgekind. In [[1773]] perbeert Wolfgang in Wene 'n betrèkking te kriege aon d'n hoof, wat mislök. === Oonder aartsbisjop Colloredo in Salzburg === Mèt 18 jaore is Mozart al 'ne gerespecteerde componis mèt werke die good gewaordeerd weure. Vaanaof deen tied begint zien stijl evels lankzaam oorspronkeleker te weure, minder de rococo (of evegood de [[Sturm und Drang]]) vaan zien tiedgenote. De symfonieë nómmer 25 en 26 (KV 183 resp. 184) zien dao gooj veurbeelde vaan, wie ouch 't klaveerconcert no. 9 (KV 271). Mozart sjrijf es kapelmeister in Salzburg 'n aardeg aontal werke, meh de sobere Colloredo beknot häöm nogal in zien artistieke vrijheid: heer eis vaan häöm korte no-nonsensemèsse (''Missae breves''), wat Mozart irriteert. Ouch klaog heer dreuver tot heer bij de lunch mèt 't personeel vaan d'n aartsbisjop moot ete. Daorum maak Mozart gere oetstepkes nao ander stei, woe heer dèks opdrachte tot nui composities oontvingk. In Paries, woe heer o.m. zien Pariese Symfonie en e paar pianowerke sjrijf, störf zien ma, wat häöm hendeg raak. Ouch zien oonbeantwoorde leefde veur de zengeres [[Aloysa Weber]] deit 'm leid. In [[1779]] slut heer e nui contrak mèt Colloredo, wat häöm e hoeger salair en mie verpliechtinge (wie koerjónges oonderwieze) oplievert. Oondertösse verslechtert de baand mèt Colloredo ummer mie. In [[1781]], 't jaor boe-in zienen opera ''Idomeneo, re di Creta'' (KV 366, dèks gezeen es 't begin vaan Mozart es operagenie) in München in premièr geit, zien zoewel Mozart es Colloredo in Wene. De lèste vräög Wolfgang um e concert te verzörge op dezelfden daag tot Mozart al 'n ander opdrach heet gekrege. Noe provoceert heer bij d'n opperkamerhier zien oontslaag; Mozart weurt letterlek de deur oetgetramp. === De Weense jaore [[1781]]-[[1791]] === In Wene vesteg Mozart ziech es vrije kunsteneer, wat veur deen tied - zeker bij componiste - hiel oongewoen waor. Heer verdeent zie geld mèt klaveeroptredes en losse opdrachte veur composities. Allewel tot 'r väöl vaan zoe'n opdrachte oontvingk zit heer dèks in financieel probleme, door slech financieel beleid en 't deur leve in Wene (Mozart wèlt per se bij de Weense elite hure). Op [[4 augustus]] [[1782]] trojt heer mèt [[Constanze Weber]], zöster vaan Aloysa, oondanks irnstege bezwoere vaan pa Mozart, wat häöm 'nen tiedeleke breuk mèt z'ne pa oplevert. Later zal dit verbetere, es vader Mozart in [[1785]], e jaor nao ziene zoon, bij de [[Vrijmètseleers]] geit. In [[1787]] störf Leopold Mozart op 67-jäöregen leeftied. In Wene liert Mozart väöl componiste en ander muziekpersoenlekhede kinne. Baron [[Gottfried van Swieten]] bringk häöm in aonraking mèt de werke vaan [[Johann Sebastian Bach]] en [[Georg Friedrich Händel]], woedoor heer zelf [[fuga]]'s en ander contrapunctische werke geit sjrieve en trèkke vaan die aw stiel in ziene muziek verwèrk. Mèt [[Joseph Haydn]], [[Johann Baptist Vanhal]] en [[Karl Ditters von Dittersdorf]] späölt heer kwartet en de kamermuziekstiel vaan Haydn, in de ierste plaots vaan dee zien striekkwartette, beïnvleujt 'm deepgoond. Euveregens waordeert Haydn Mozarts zes striekkwarette (KV 387, 421, 428, 458, 464 en 465, in [[1785]] door Artaria oetegegeve es ''Opus X.'') zoe good tot heer zelf weer door Mozart beïnvlood raak. Mèt de symfonie doen Haydn en Mozart get soortglieks; de symfonieë no. 38-41, zien leste veer, höbbe bekans vaanaof 't begin rippertoir gehawwe en gelle es meisterstökker in 't genre. 'n Samewèrking mèt d'n oontheve [[preester]] [[Lorenzo da Ponte]] lievert drei monumentaal opera's op: ''Le nozze di Figaro'', ''Don Giovanni'' en ''Così fan tutte''. ''Don Giovanni'' weurt in oktober [[1787]] in [[Praag]] opgeveurd, en bringk e groet succes teweeg. Dees drei opera's zien 'n geslaogde synthese vaan alderlei komische opera-genres. In 1784 trejt Mozart op veurdrach vaan inkel vaan zien vrun touw tot de [[vriemetselaere|Vrijmetselerij]], tot de loge 'Zur Wohlthätigkeit'. Voor zien broeders vrijmetselere]] zal heer nog väöl werke componere, woe-oonder de Meistermusik/Maurische Trauermusik, en in [[1791]] 't [[Singspiel]] ''Die Zauberflöte''. In de lèste jaore vaan zie leve componeert Mozart 'n aontal kamermuziekwerke veur oongebrukeleke combinaties, en begint zien stiel ouch inhajdelek te verandere: ze geit de kant vaan de vreug [[romantiek]] op. Evels is ein vaan zien allerleste werke, 't Klarinetconcert in A (KV 622), opvallend awwerwèts en rococo-echteg vaan stiel, zoetot 't besjrieve vaan deen tendens lesteg is. Zien allerlèste werk is 't [[Requiem (Mozart)|''Requiem in d'' (KV 626)]], wat neet voltoejd weurt. Op [[5 december]] störf 'r aon hoeg koortse, symptome vaan 'n tot op d'n daag vaan vaandaog oonbekinde krenkde. De mythe tot heer vergifteg zouw zien (wat heer zelf in opwellinge vaan paranoia meinde), beveurbeeld door concurrint [[Antonio Salieri]], weurt door geine wetensjapper mie geluif, meh deit 't nog ummer good in de fictie en de [[populair cultuur]]. Väöl lui vinde 't 'n boejende gedachte wie Mozart ziech zouw oontwikkeld höbbe es 'r waor blieve leve. Mozart leet twie kinder nao: Carl Thomas Mozart, dee amteneer woort, en [[Franz Xaver Mozart]], dee ouch woonderkeend woort en es vreug-romantisch componis oonder mie [[Frédéric Chopin]] beïnvleujd heet. == Aspekte vaan zie werk == === Invlode vaan ander componiste === Mozart greujden op in 't rococo-muziekklimaot wat nao 't ind vaan de [[barok]] euveral in Europa hiersde. Sterk opkoumende genres waore de symfonie, 't soloconcert en de solosonate veur pianoforte (e nui modieus instrumint). In dees genres excelleerde Johann Christian Bach, 'ne componis deen Mozart in 1764 in Londe trof (zuug bove). Same mèt vader Leopold Mozart is heer de allerbelangriekste beïnvleujer vaan Mozart gewees. Leopold is veural belangriek veur Mozart zien visie op muziek; bei componiste hadde 'n veurkäör veur humor en oonverwachte wendinge. Later invlode kaome vaan Joseph Haydn en vaan de laank gestorve Johann Sebastian Bach. Mozart zie Weens werk kint väöl oongebrukeleke polyfoon passages, die dudelek verband liekene te hawwe mèt dezen awwe meister, mèt ween Mozart door Baron van Swieten (zuug bove) en 'n reis nao [[Leipzig]] (woe Bach 25 jaor gewoend en gewèrk had) kinnes maakde. Bij 't zien vaan 'n partituur vaan e Bachmotet zouw heer gezag höbbe "Dat is noe get boe-oet me nog get kin liere!" === Oontwikkelingsfases === 'ne Kunsteneer dee daarteg jaor aon de loupende band väöl kuns produceert kin neet vaan d'n einen op d'n anderen daag vaan stiel verandere. Bovedeen sjreef Mozart in väöl versjèllende genres, die allemaol hun eige stielkinmerke en -conventies hadde; boedoor e striekkwartet dudelek in 'ne andere stiel is gesjreve es 'n symfonie of 'ne opera. Toch kint me, wie globaol ouch, de volgende periodes in zie werk oondersjeie: * 'ne '''Begintied''', vaan de allerierste werke oet '''1761''' tot aon oongeveer '''1774'''. Dit is d'n tied woe-in Mozart 't componere in versjèllende genres liert, en ziech dao ummer mier in verfient. Me zouw dit tiedvak kinne opdeile in de jaore 1761-1767, 'ne tied woe-in heer liert, en de jaore 1767-1774, 'nen tied boe-in heer conventioneel werke sjrijf; * 'n '''Vreug bleuj''', vaan '''1775''' tot aon '''1780''', woe-in heer ziech ummer mie losmaak vaan de conventies en zien voorbeelde, en woe-in heer geniaol werke begint te producere; * De '''Gouwe jaore''', vaanaof zie vertrek nao Wene in '''1781''' tot aon '''1788'''. In dees jaore sjrijf heer oongeluifelek väöl muziek, dewijl de kwaliteit allein mer hoeger sjijnt te weure; * De '''Indjaore''', vaan '''1789''' tot aon zienen doed in '''1791'''. Mozart geit in die jaore door mèt väöl te componere, meh zien stiel liek ziech lankzaamaon te modernisere. Dit tiedvak zouw volges sommege oonderzeukers es Mozart waor blieve leve 'n euvergankstiedperk zien gewees; heer zouw op 't punt gestoon höbbe vreugromantisch te goon componere. 't Allerdudelekste veurbeeld is 't requiem, ouch de later striekkwartette, de pianokwartette en gedeiltes oet ''Die Zauberflöte'' weure in dat verband geneump. === Symfonische meziek === 't Groet aontal [[symfonie]]ë wat Mozart gesjreve heet steit neet gans in verhajding mèt hun belang. Mozarts ierste ca. 20 symfonieë aoseme dudelek de sfeer vaan Joh. Chr. Bach oet: kort, in drei deile zoonder menuet, allegro 4/4 - andante - allegro 6/8. Later kump, veural oonder invlood vaan Haydn, 't menuèt debij. De bes gewaardeerde symfonieë zien de veer lèste: de 38e (Praagse) symfonie kint 'n boejende laankzaam indeiling, en de 40e is door 't gebruuk vaan polyfoon structure hendeg innovatief. In zien concerte liet Mozart al väöl ieder get vaan zien eige talent zien. Es klaveerspeuler sjreef heer 27 concerte (of 23, zuug oonder), veurnaomelek veur eige gebruuk, die, oondanks veurgangers wie J.S. Bach, Handel, C.Ph.E. Bach en alweer J.Chr. Bach, hendeg op ziechzelf stoon. Feitelek is 't Mozart zien verdeenste gewees tot 't klaveerconcert belaankrieker woort es 't vioolconcert. Toch heet Mozart ouch vief vioolconcerte gesjreve, die allemaol rippertoir gehawwe höbbe. Vaan zien blozersconcerte kin gezag weure tot ze good zien oetgerös op de meugelekhede vaan de versjèllende instruminte en hun bespeulers. Zoe wèt heer perceis de beperkde meugelekhede vaan de hore in zienen tied gebruuk te make, en es iemes ins e speciaol instrumint mèt extra meugelekhede heet weure die mètein oetgebuit. In de meiste divertimenti en serenades blijf Mozart de beginsele vaan dit genre - muziek veur amusemint en neet veur artistieke expressie - trouw. Ouch zien bekindste werk in dit genre - ''Eine kleine Nachtmusik'' (KV 525) deit dit, al zit 't meisterlek inein. De ''Haffner-serenaad'' (KV 250) geit al mie de kant op vaan zien symfonieë. Mozart sjreef ouch väöl [[dansmeziek]]; heer dansde zelf gere en sjreef zie gans leve menuètte, [[Duitse dans]]e en [[coontradans]]e. Ze waore in zienen tied populair, meh noe weure ze wieneg mie gespäöld. === Kamermeziek === Mozart zien [[striekkwartèt]]te zien in twie periodes te verdeile: pre-Haydn en post-Haydn. De ierste kwartètte (t/m KV 173) zien veural werke die in de conventie vaan d'n tied passe. De later werke zien sterk geïnspireerd door de [[Striekkwartètte opus 33 vaan Joseph Haydn]], die in Wene 'n echte revolutie teweegbrachte en Mozart zelf tot 'n serie vaan oetindelek zes striekkwartette inspireerde. Zelf neumde heer die "die Frucht einer langen und mühsamen Arbeit", en inderdaod doorde hun oontstoonshistorie drei jaor. Veural de laankzaam inleiing vaan 't ''Dissonantekwartet'' (KV 465) is hiel oongewoen en experimenteel; dit waor typisch mdziek veur 'ne kleine kern vaan avant-gardeleefhöbbers. Daoneve is Mozart d'n ierste serjeuze vertegenwoordeger vaan 't striek''kwintèt'', boe-in twie altviole veurkoume (Mozart späölde zelf altviool, dit kin häöm dao mèt touw gebrach höbbe). E striektrio en 'n aontal duette veur viool en altviool zien ouch good doorwèrk, meh weure neet väöl gespeuld. Mozart is ouch d'n oteur vaan 'n aontal geïsoleerde kamermuziekstökker in oongebrukeleke bezèttinge. Typerend is tot die zjus tot zien bezoonderste werke hure. Mozart oonderkinde dat zelf ouch. Vaan zien ''Kwintet veur klaveer, hobo, klarinet, hore en fagot'' (KV 452) zeet heer tot 't 't beste werk is wat 'r oets gesjreve heet. Ouch opmerkelek zien 't ''Kegelbaontrio'' veur klaveer, altviool en klarinet (KV 498), 't ''Klarinetkwintet'' (KV 581) en zeker 't ''Kwintet veur hore, viool twie altviole en cello'' (KV 407), gans uniek in zien bezètting. 't Hobokwartet in F weurt ouch good gewaardeerd. De veer door Mozart gesjreve fluitkwartette kinne die waardering neet ewegdrage. Zienen [[hermenie]]meziek umvat neet bezoonder väöl werke, meh oet de meiste vaan die werke bliek zien leefde veur blaosinstruminte en veural de klarinèt, en de wèl um 't obstakel vaan de versjèllende stumminge (alle blaosinstruminte zien vals, en allemaol op 'n gans ander meneer) te euverbrögke. De bekindste en monumentaolste veurbeelde zien de ''Gran partita veur daartien instruminte'' (KV 361) en de èrnstege ''Serenaad in c'' (KV 388); oondanks de naom ''serenaad'' bij bei stökker, die amusemintsmeziek suggereert, zien dat gans serjeus werke. Mozart sjreef ouch [[sonnaat|sonnate]], väöl veur klaveer en viool en pianotrio's, die neet zoe invloodriek of vernuiend zien es zien ander kamermuziekwerke. De twie door häöm gesjreve pianokwartette zien dat weer wel; 't ''Pianokwartet in g'' (KV 478), gesjreve in opdrach vaan muziekoetgever Hoffmeister, woort door zien veuroetstrevende structuur neet verkoch. De muziek veur klaveer solo umvat 18 sonnate, 'n aontal variatiereekse en nog get korter werke. De klaveersonates kinne väöl lui vaan de pianolesse, en de meiste zien door Mozart tijdens zien eige concerte gebruuk (dèks geïmproviseerd en later opgesjreve). Bezoonder is veural de leste sonate (KV 576); bekind is wijer veural de èlfde sonate (KV 331). De variatiereekse waore veural modieus en populistische werke. === Opera === De vreug opera's vaan Mozart beliechame dudelek ziene "liertied": heer naom lankzaamaon de trends vaan 't internationaol operaleve euver. Zie verblief in Italië heet 'm wat dat betrif good gedoon. Oonderzeukers zien 't gemeinlik dreuver eins tot pas bij ''Idomeneo, rè di Creta'' (KV 366) zie theatergenie tot uting kump; ''Die Entführung aus dem Serail'' (KV 384) is 't ierste geniaol Singspiel. Dit genre zouw in Mozarts hen pretentieuzer en beter gewaordeerd weure (die waordering kaom zeker ouch nao zienen doed op: umtot Mozart ziech zoe serjeus mèt 't genre had bezeggehawwe begós me de Duitse opera hoeger aon te sloon). Nao ''Der Schauspieldirektor'' (KV 486) koume de drei groete Da-Ponte-opera's (zuug bove). Hei-in smèlte versjèllende genres same. In ''Don Giovanni'' (KV 527) versmilte zelfs ''[[opera seria]]'' en ''[[opera buffa]]''. ''Die Zauberflöte'' (KV 620), 'nen opera bekind um de vrijmètseleerssymbole, vroog nege maond veurbereiing. Euver zienen allerlèste opera, ''La clemenza di Tito'' (KV 621), zien de meininge verdeild: heer weurt weineg oetgeveurd en väöl lui meine tot 't haoswerk is gewees vaan Mozart, dee dao gaaroet geine zin in had. === Geisteleke muziek === Mozart sjreef 'n aontal mèsse, veural korte, wie dat Colloredo ziech wunsde, woe-in 't vreug-klassiek idioom gehandhaaf weurt. De geijkde mèsteks weurt neet op dramatische meneer tot muzikaol oetbilding gebrach. Oetzunderinge zien de ''Mès in c'' (KV 427) en 't losstoond ''Kyrie in d'' (KV 341). 't ''Requiem'' (KV 626) is vaan dezelfde klasse, meh muzikaol nog geavveceerder. Hei maak Mozart gebruuk vaan oongewoen harmonieë, väölvöldege polyfonie (wie 'n dóbbelfuga in 't ''kyrie'') en sterke bilder opropende muziek. Wijer heet Mozart 'n aontal motette gesjreve, woevaan sommege nog dèks gehuurd weure. === Euverege muziek === De res vaan zien oeuvre weurt minder hoeg gesjat en veural minder dèks oetgeveurd. Zien leder zien meistal prentieloes werkskes, die snel ineingezat woorte. 't Leed waor in Mozart zienen tied daan ouch nog laank neet de hoegaongesloge kunsvörm dee 't sinds [[Franz Schubert]] is. E bitteke 'tzelde gelt veur zien canons en ander vocaol ensembles - die woorte meistal veur binneshoes gebruuk gemaak, inkel veur de lol. Beröch zien de canons mèt tekste wie ''Leck mich im Arsch'' en ''O du eselhafter Martin''. === Invlood op ander componiste === Hiel väöl componiste höbbe ziech door Mozart laote inspirere, meh zienen direkten invlood vint me veural in de generatie zjus nao häöm, en soms al bij zien tiedgenoete. Heibove woort al d'n invlood vaan Mozarts kwartette op die vaan Haydn besjreve. [[Ludwig van Beethoven]], dee al veur 1800 titels mètkraog wie "d'n opvolger vaan Haydn/Mozart", leet ziech deepgoond door allebei inspirere. zien symfonieë en striekkwarette lieke in de ierste plaots geriech op Haydn, meh in zien klaveerconcerte kump Mozart merkbaar nao veure. Soms kint me die verbinding tot op specifieke concerte concretisere: zoe liek 't Daarde Pianoconcert vaan Beethoven dudelek geriech op 't ''Klaveerconcert nr. 24 in c'' (KV 491). Groeter es op Beethove waor d'n invlood op de generatie jóng romantici nao häöm, beveurbeeld op [[Ludwig Spohr]] en [[Carl Maria von Weber]]. Bij die raak 't idioom lankzaamaon oonder invlood vaan de expressie, wat te koste vaan de bij Mozart nog strènge vörm geit. == Mozart de mins == Vaan Mozart zien oetgebreide breefwèsselinge bewoerd gebalove, wat neet allein 't sjrieve vaan zien biografie vergemekelek heet meh ouch 'ne blik in zien gedachte en karakter beit. Bovedeen zien väöl getugenisse vaan tiedgenote euvergeleverd. E beeld wat vaan Mozart besteit is tot heer altied mèt muziek bezeg waor - op ziech logisch veur 'ne componis - en tot heer 'n oetzunderlek vermoge had ziech veur emotioneel impulse aof te sjeie es heer mèt e belangriek werk bezeg waor. Volges [[Karoline Pichler]] praotden 'r daan oonsamehangend en gedroog 'r ziech oonbehuurlek. Wie zien ierste keend gebore woort zaot heer volges breve in 't kemerke deneve aon e klaveertrio te wèrke. Muziekfysiologe vermeuje tot Mozart de gaaf had mèt zien twie heersehelfde gesjeie te wèrke: dewijl in de ein helf gecomponeerd woort gebruukde heer de ander helf veur zien umgeving. Dao is väöl gezag euver 't banaal karakter vaan Mozart: oet väöl vaan zien breve (aon [[Maria Anna Thekla 'Bäsle' Mozart]]) en e paar composities bliek zien dudeleke veurkäör veur poep-en-pishumor. In de negentiende iew zaote väöl lui daomèt verlege, umtot me 'n discrepantie veule tösse 't "hiemels" genie en zien al te vulgair karakter. Evels moot me bij dit gedraag opmèrke tot dit zien awwers ouch neet vreemp waor. Väöl anekdotes, en ouch wel bronne vaan Mozart zelf, oondersjrieve 't bild vaan iemes dee dèks 'n soort vaan practical jokes maakde; de partiture vaan de horeconcerte, alleveer gesjreve veur [[Joseph Leutgeb]], stoon vol mèt merkweerdege, hateleke opmèrkinge veur d'n horenis. Mozart sjrijf neet väöl euver beeldende kuns in zien breve, aanders es ziene pa. Wel hoolt 'r väöl vaan [[theater]], zoewel vaan muziektheater es gesproke theater. In Wene heet 'r hoonderde veurstèllinge bezoch. De Weense Mozart weurt dèks in verband gebrach mèt de [[Verleechting]], zeker ouch umtot 'r ziech aonsloot bij de Vrijmètselerij. Dit zaot evels neet zien opvattinge euver 't geluif in de weeg: oet wat 'r ziene pa en e paar andere kort nao d'n doed vaan zien ma sjrijf kump dit dudelek nao veure. Ouch zeet 'r vaan de familie Wendling: ''Freunde die keine Religion haben sind von keiner Dauer''. == Oonderzeuk nao Mozart == Oongetwieveld is Mozart ein vaan de mies oonderzochte musici oets. Zoewel vaan zie leve es vaan zie werk is eder aspek besjreve, en euver hiel väöl details is al gepubliceerd. De ierste biografie euver Mozart versjeen al in [[1798]], vaan de haand vaan [[Franz Xaver Niemetschek]]. Dees biografie, wie die vaan [[Georg Nikolaus Nissen]] (de twiede maan vaan Mozart zien wedevrouw Constanze), is nogal verierend vaan karakter en spant veural oreole roontelum de maan um wee in deen tied 'n legende greujde. Later, beter, biografieë zien vaan Otto Jahn ([[1856]]-[[1859|59]]), Wyzewa/Saint-Fox ([[1912]]) en veural vaan [[Alfred Einstein]] (jaore veerteg), dee zie werk nog ummer es standaardwerk gelt. Väöl klein dinger vaan Mozart zien leve, wie zien reize en de krenkde boe-aon heer gestörve is, zien ouch oonderwerp vaan studie gewees. Ziene muziek is versjèllende kiere gecatalogiseerd. Veur de werke oet lateren tied is dat gemekelek: Mozart heel zelf zien zoegenaomde ''Verzeichnüss'' bij, boe-in heer opsjreef welke werke heer gecomponeerd had. De dao-in aongehawwe volgorde, mèt datum debij, is vaan 't groetste belaank veur later catalogi. De ierste mozartcatalogus kaom vaan de hand vaan [[Ludwig Ritter von Kochel]], deen in de jaore viefteg vaan de negentiende iew ievereg op zeuk góng nao alle werke vaan Mozart en dao in [[1862]] 'ne catalogus vaan oetbrach, bekind es ''Köchels Verzeichnis'' (KV). Heer kós 626 werke, boevaan sommege al verlore gegange waore en väöl andere later es neet-othentiek aofgesjreve woorte, en boevaan de volgorde ouch neet altied klop, meh welke indeiling in beginsel nog ummer gebruuk weurt: e werk vaan Mozart weurt aongegeve mèt ''KV'' plus 't betreffend nommer. In later edities vaan Köchels Verzeichnis woorte verkierde volgordes gecorrigeerd, nui oontdèkde werke ingevoog en neet-authentieke werke nao appendices verplaots. Veural de daarde (Einstein, 1937) en de zesde editie brachte radicaal wijzeginge aon. De Verzeichnis deende ouch es basis voor de ''Alte Mozart-Ausgabe'' vaan oetgeverij Breitkopf & Härtel (AMA, [[1877]]-[[1883|83]]) , die vaanaof 1955 vervaange woort door de ''Neue Mozart-Ausgabe'' (NMA). Musicologe höbbe ziech dèks mèt inkel werke vaan de componis bezeggehawwe. Dao bestoon evels ouch groeter studies, die e gans genre (de symfonieë, de opera's etc.) es oonderwerp höbbe. Ouch weurt sjemisch oonderzeuk gedoon nao d'n awwerdóm vaan zien werke, door 't papier of d'n ink vaan zien otografe te analysere. Hei-in heet ziech [[Alan Tyson]] verdeenstelek gemaak. 'n Väölgeleze introductie op Mozart en 't oonderzeuk nao häöm is ''The Mozart Compendium'' vaan [[H.C. Robbis Landon]]. == Euverziech vaan zien werke == :''Veur e gans gedetailleerd euverziech mèt KV-nómmere zuug [[Lies van werke van Wolfgang Amadeus Mozart]] === Orkesmuziek === ==== Symfonieë ==== 54 mèt zekerheid of groete woersjijnelekheid aon Mozart touwgesjreve. Tradioneel 41 gerekend; no. 2, 3 en 7 gelle es oondergesjove. ==== Concerte ==== * 23 klaveerconcerte, traditioneel 27 getèld. De eerste veer zien bewèrkinge vaan aandermans sonatedeile. Met twie concerte veur twie klavere en eint veur drei. * 5 vioolconcerte * 2 fluitconcerte * 4 horeconcerte, nao later onderzeuk oetwees verkierd genómmerd * Hoboconcert, klarinètconcert en fagotconcert * Dobbelconcerte veur twie viole, veur viool en altviool, veur fluit en harp ==== Serenades e.d. ==== Versjèllende werke mèt de titels "Nachtmusik", "serenaad", "divertimento" of "Kassation". Wijer e groet aontal losse marse, menuette, Duitse danse etc, 'n striekersfuga mèt inleiing en 'n potpourri (''Galimathias musicum'') ==== Losse stökker ==== * Laankseme inleiing G-groet veur symfonie vaan [[Michael Haydn]] * Rondo in A veur klaveer en orkes, mesjiens oorsprunkelek e deil vaan klaveerconcert nr. 12 * Adagio in E, rondo in Bes en rondo in C, veur viool en orkes, ierste twie mesjiens es vervanging vaan bestaonde deile oet vioolconcerte * Andante in C veur fluit en orkes * Begindeil hoboconcert, neet aof * Allegro in Es, rondo in Es, allegro in E veur hore en orkes, alle drei neet aof * Begindeil concert veur viool en klaveer, veur viool, altviool en cello, bei neet aof === Kamermuziek === ==== Striekkwintette ==== 5 complete kwintette, wijer onaofgemaakde begindeile in Bes en a. ==== Striekkwartette ==== 23 of 26 complete kwartette (hingk aof vaan de definitie). Wijer nog 'ne canon veur striekkwartet. ==== Striektrio's en -duette ==== * Ei trio veur viool, altviool en cello; eint veur twie viole en bas; Triodeil in G (neet aof). * Twie sonates veur viool en bas, twie duo's veur viool en altviool. ==== Klaveer en striekers ==== * 26 sonates veur viool en klaveer, twie reekse variaties veur viool en klaveer; daoneve e paar sjètse; * 12 trio's veur viool en klaveer, woevaan zes mèt de titel ''sonate'' en eint mèt de titel ''divertimento''. Nog e trio in d, wat neet aof is meh in gecompleteerde vörm later toch oetgegeve. * 2 pianokwartette ==== Blaosmuziek ==== 8 stökker mèt de naom ''divertimento'', 3 mèt de naom ''serenaad'', sonate, twie adagio's, 25 losse stökker, 12 duette (kegelduette). ==== Striekers en blozers ==== * 4 fluitkwartette; * Hobokwartet; * Horekwintet; * Klarinetkwintet; daoneve nog drei neet-voltoejde kwintetdeile ==== Klaveer en blozers ==== * Kwintet veur klaveer, hobo, klarinet, hore en fagot, KV 452 ==== Klaveer, striekers en blozers ==== * Trio veur klarinet, altviool en klaveer, KV 498 (Kegelbaontrio) ==== Klaveersonates (twie- en veerhendeg) ==== * 18 aofgemaakde sonates veur klaveer twiehendeg (vreuger neet in de zjuste chronologie bekind); twie oonvoltoejde ierste deile, in Bes en in g; * 5 sonates veur klaveer veerhendeg aon ein instrumint (allerierste vreuger neet bekind) * 1 sonate twie klavere. ==== Ander klaveerwerke (idem) ==== * 16 variatiereekse veur klaveer twiehendeg, 3 fantasieë, väöl losse werke (boe-oonder zien allerierste composities); daoneve e groet aontal fragminte; * 1 variatiereeks veur klaveer veerhendeg aon ein instrumint; twie oonvoltoejde sonatedeile * Fuga veur twie klavere; gans voltoejd ierste deil vaan 'n sonate; oonaofgemaak larghetto-allegro ==== Euverege kamermuziek ==== * 17 epistelsonates veur striekers en örgel, soms ouch mèt blaozers * 3 stökker veur mechanisch örgel; * Adagio en rondo veur galsharmonica, fluit, hobo, altviool en violoncello; * Adagio veur glasharmonica solo === Vocale muziek === ==== Opera's en losse aria's ==== * 1 Latienstaolege opera * 14 Italiaanse opera's * 6 Singspiele * Inkel tientalle losse aria's (veural Italiaans), drei losse duette, ei trio, ei kwartet, wijer nog 'n oonvlotoejd kwartet (KV 571a) ==== Cantates en oratoria ==== * Vief cantates; * Ei Duitstaoleg gewijd Singspiel (KV 35); * Twie wereldlike Italiaanse oratoria ==== Mèsse, mèsdeile en requiem ==== * 17 mèsse (soms mèt 't epitethon ''longa'', ''brevis'' of ''solemnis''); * [[Requiem (Mozart)|Requiem]] (neet voltoejd, aofgemaak en later oetgegeve door ziene lierling [[Frans Xaver Süssmayr]]) * 2 losse kyries ==== Motette e.d. ==== * 21 motette, antifone en ander religieus werke. ==== Leder ==== * 29 leder, meistal veur stum en kleveer, mèt nog 'n oonvoltoejd leed. ==== Werke veur vocaol ensemble ==== * 35 canons, die zoonder teks mètgerekend; * 8 neet-canonische vocaol werke, sommege mèt begeleiing === Bewèrkinge === * Veer klaveerconcerte, traditioneel genómmerd 1 t/m 4 (zuug [[#Concerte|bove]]), nao klaveersonates vaan versjèllende componiste; daoneve ouch drei zoe'n concerte nao volledege sonates vaan Johann Christian Bach; * Zes preludes en fuga's veur striektrio; preludia mesjiens orzjineel, fuga's meis vaan [[Johann Sebastian Bach]] * Vief fuga's veur striekkwartet, nao klaveerfuga's vaan J. S. Bach; fragmint vaan 'n zesde * Herorkestraties vaan ''Ode for Saint Caecilia's Day'', ''Acis and Galathea'', ''Alexander's Feast'' en de ''Messiah'' vaan [[Georg Friedrich Händel]] === (Woersjijnelek) oondergesjove === * 'n Aontal symfonieë, veural jäögwerke. Sommege zien vaan [[Leopold Mozart]]. * Veer vioolconcerte, daovaan twie later vervalsinge; * Sinfonia concertante veur veer blaosinstruminte en orkes (mesjiens vaan Mozart meh door andere aongepas) * Ouverture in Bes; * E groet aontal divertimenti veur blaozers, väöl daovaan nog weineg bestudeerd; * E groet aontal danse, idem * 10 Striekkwartette, 6 oonzeker en 4 dudelek neet authentiek; * 6 vioolsonates * Minstes 12 mèsse, woevaan 'rs twie (KV 140 en KV Anh. 232) väöl weure oetgeveurd. * 'n Aontal klein religieus werke; * Oratorium ''Abramo ed Isacco'', in wèrkelekheid vaan [[Joseph Mysliveček]]; === Verlore gegange === N.B. Vaan de meiste werke is oondudelek of ze wel bestande höbbe. * Maximaol vief symfonieë; * Celloconcert, trompötconcert, andante veur cello en orkes, drei fagotconcerte; * 'n Aontal divertimenti en aofzunderleke danse; * inkel klaveerwèrke. == Bibliografie == ==Extern linke== * [https://web.archive.org/web/20251206145530/https://www.mozartproject.org/ The Mozart Project] (Ingels) * [https://www.aeiou.at/mozart.htm Oetgebreide informatie] (Duits) * [https://www.classicalarchives.com/newca/#!/Composer/3052 Opnaomes en midi-bestande] {{DEFAULTSORT:Mozart, Wolfgang Amadeus}} [[Categorie:Componiste]] [[Categorie:Pianiste]] [[Categorie:Klassieke meziek]] [[Categorie:Luuj gebaore in d'n achteenden iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n achteenden iew]] [[Categorie:Persoene oet Oosteriek]] bdcfot2y80b2zpdtnlk3ndhzt2ycxmr 0 3041 485449 485439 2026-03-30T15:14:15Z Steinbach 16 /* C */ [[Paul Crutzen]] 485449 wikitext text/x-wiki Dit is 'n alfabetische lies van persone woeveur 'n pagina besjteit. Veur ander biografielieste zuug 't [[Portaol:Biografieë]]. Lit op! Neet alle persone woveur 't 'n pagina geuf sjtaon daadwirkelik op dees lies. {{abc}} ===A=== *[[Michel van der Aa]], Nederlandse componis *[[Flor Aarts]], Nederlands-Limbörgsen taolkundege *[[Gerrit Achterberg]], Nederlandsen diechter *[[Johann Christoph Adelung]], Duutsjen taalkundige *[[Aeneas]], mythologische Trojaanse held *[[Akbar de Groete]], dörde Groet-Mughal *[[Margaretha Maria Alacoque]], Franse heilige *[[Koos Alberts]], Nederlandse volkszenger *[[Alexander de Groete]], keuning van Macedonië *[[Woody Allen]], Amerikaanse rezjisseur *[[Hieronymus van Alphen]], Nederlandsen diechter *[[Toine Ambaum]], Nederlands-Limburgse amateur-taalkundige *[[Ambiorix]], prins van de Eburone *[[Roald Amundsen]], Noorse óntdèkkingsreiziger *[[Anaximandros]], Griekse filosoof *[[Magdalena Andersson]], Zweedse politica *[[Hans Andreus]], Nederlandsen diechter *[[Fra Angelico]], Italiaanse sjèlder *[[Anna]], katholieke heilige *[[Kofi Annan]], Ghanese secretaris-generaal van de VN *[[Jan Arends]], Nederlandsen diechter *[[Lance Armstrong]], Amerikaanse fietsrenner ===B=== *[[Carl Philipp Emanuel Bach]], Duitse componis *[[Johann Sebastian Bach]], Duutsje componis *[[Ginger Baker]], Britsen drummer *[[Joséphine Baker]], Amerikaans-Fraanse zangeres, actrice, danseres *[[Pierre Bakkes]], Nederlands-Limburgse sjtreektaalfunctionaris en sjriever. *[[Jan Peter Balkenende]], Nederlandse politicus *[[Hastings Kamuzu Banda]], Malawiaanse politicus *[[Barbara]], heilige *[[Karina Barum]], Braziliaanse actries *[[Matsuo Bashô]], Japansen diechter *[[Jason Bateman]], Amerikaansen acteur *[[Beatrix]], gewaeze keuningin van de Nederlen *[[Simone de Beauvoir]], Franse sjriefster *[[Samuel Beckett]], Iers-Fraanse sjriever *[[Ludwig van Beethoven]], Duutsj-Oosteriekse componis *[[Nicolaas Beets]], Nederlandse sjriever, diechter en predikant *[[Kristen Bell]], Amerikaanse actrice *[[Edmond Bellefroid]], Nederlands-Limburgse kunssjèlder, teikeneer en óntwerper *[[Sjeng de Belsj]] (pseudoniem van Jean Paulussen), Nederlands-Limburgse zenger *[[Charles Beltjens]], Nederlands-Limburgse Franstalige diechter *[[Colla Bemelmans]], Nederlands-Limburgse diechter en sjriever *[[Annemie Bemelmans-Steynebrugh]], Nederlands-Limburgse diechteres *[[Benedictus XVI]], Duutsje theoloog, paus *[[Tim Berners-Lee]], Britsen oetvinger en informaticus *[[J. Bernlef]] (Hendrik Jan Marsman), Nederlandse sjriever en diechter *[[Leonard Bernstein]], Amerikaansen dirizjènt en componis *[[Ger Bertholet]], Nederlands-Limburgse Limburgstalige diechter en sjriever *[[Joe Biden]], Amerikaanse politicus *[[Ank Bijleveld]], Nederlandse politica *[[Anna Bijns]], Zuid-Nederlandse diechteres *[[Dima Bilan]], Russische zenger *[[Willem Bilderdijk]], Nederlandse diechter, historicus en zjuris *[[Headly Binderhagel]], Nederlandse politicus, börgemeister van Nut *[[Tony Blair]], Britse politicus *[[Theo Blankenauw]], Nederlands-Limburgse fietserènner *[[Maria Alexandrovna Blank]], moder van [[Lenin]] *[[Johnny Blenco]], Nederlands-Limbörgse volkszenger *[[Marjo Blenco]], Nederlands-Limbörgse volkszengeres *[[Corbin Bleu]], Amerikaansen danser en zenger *[[Joy Blijdenstein]], Nederlands-Limbörgse vastelaoveszenger *[[J.C. Bloem]], Nederlandsen diechter *[[Stef Blok]], Nederlandse politicus *[[Frank Boeijen]], Nederlandse zenger-leedsjessjriever *[[Mari Boine]], Noorse zengeres *[[Simón Bolívar]], Zuid-Amerikaanse politicus en vrijheidsstrijer *[[Jair Bolsonaro]], Braziliaanse politicus *[[Mark van Bommel]], Nederlands-Limburgse voetballer en traineur *[[Thomas van Bommel]], Nederlands-Limbörgse voetballer *[[Alphons Boosten]], Nederlands-Limburgse architek *[[Harry Bordon]], Nederlands-Limburgse zenger *[[Marco Borsato]], Nederlandse zenger *[[Els Borst]], Nederlandse politica *[[Wouter Bos]], Nederlandse politicus *[[Joseph Augustin Hubert de Bosquet]], Nederlandse paleontoloog *[[Pierre Boulez]], Franse componis en dirizjènt *[[Étienne-Louis Boullée]], Fransen arsjitek *[[P.C. Boutens]], Nederlandsen diechter *[[Desi Bouterse]], Surinaamse president *[[Antoine Bouwens]], Nederlands-Limburgse sjötter *[[Hein Bovendeaard]], Nederlands-Limburgse sjriever en diechter *[[Isabella Eugenie Boyer]], Frans model *[[Gabriel Braga Nunes]], Braziliaansen acteur *[[Luc Van den Brande]], Belzje politicus *[[Luca Brecel]], Belsj-Limbörgse snookereer *[[Gerbrand Adriaensz. Bredero]], Nederlandse buunsjriever en diechter *[[Anna van der Breggen]], Nederlandse fietsrenster *[[Jan Bremmers]], Nederlands-Limburgse diechter en sjriever *[[Frans Bremen]], Nederlands-Limburgse Limburgstalige sjriever *[[Emily Brontë]], Ingelse sjriefster *[[Rob Brouwers]], Belsj-Limburgse sjèlder *[[Anton Bruckner]], Oosteriekse componis *[[Bruno Bruins]], Nederlandse politicus *[[Harry Brüll]], Nederlands-Limburgse vootballer *[[Hubert Bruls]], Nederlands-Limburgse politicus *[[C. Buddingh']], Nederlandsen diechter *[[Michelangelo Buonarroti]], Italiaanse sjilder, beeldhouwe, arsjitek en diechter *[[George W. Bush]], Amerikaanse president *[[Dietrich Buxtehude]], Deens/Duutsje organis en componis *[[Peter Buwalda]], Nederlandse sjriever ===C=== *[[Cadroe]], 10de ieëwse abt [[abdij va Waulsort]] *[[Caecilia]], heilige en martelares *[[John Cage]], Amerikaanse componis *[[Hebe Camargo]], Braziliaanse actries *[[Tássia Camargo]], Braziliaanse acties *[[Jan Campert]], Nederlandsen diechter *[[Remco Campert]], Nederlandsen diechter en sjriever *[[Jean Canisius]], Nederlands-Limburgse fruitteler *[[Robert Cailliau]], Belzje internetpioneer *[[Laura Cardoso]], Braziliaanse actries *[[Maurice Carême]], Belzje diechter *[[Eric Carmen]], Amerikaanse zenger en leedjessjriever *[[Ana Carolina]], Braziliaanse zengeres-sjriefster *[[Fidel Castro]], Cubaanse revolutionair en politicus *[[Catharina-Amalia vaan de Nederlen]] *[[Lucius Sergius Catilina]], Romeinse sjtaatsman *[[Jacob Cats]], Nederlandsen diechter en staotsmaan *[[Nicolae Ceaușescu]], Roemeense sjtaatsman *[[Paul Celan]], Duitsen diechter *[[Anders Celsius]], Zjweedsen astronoom *[[Gerlach Cerfontaine]], Nederlandse zakeman *[[Paul Cézanne]], Franse sjilder *[[Gaston Chambille]], Mestreechse sjriever *[[Chanakya]], Indiase filosoof *[[Sophie Charlotte]], Braziliaanse actries *[[Cher (zangeres)|Cher]], Amerikaanse zangeres *[[Jacques Chirac]], Franse politicus *[[Frédéric Chopin]], Frans-Poolse componis *[[Cicero]], Romeinse sjpraeker, politicus, advocaat en filosoof *[[Victor Claessens]], Nederlands-Limburgse sjriever *[[Hugo Claus]], Belzjen diechter, sjriever en rezjisseur *[[Raymond Clement]], Nederlands-Limburgse cabaretier *[[Cleopatra VII]], keuningin van Egypte *[[Kim Clijsters]], Belsj-Limburgse tennisster *[[Pierre Cnoops]], Nederlands-Limburgse buuttereedner *[[Jo Cobben]], Nederlands-Limburgse Limburgstalige sjriever *[[Stijn Coninx]], Belzje filmregisseur *[[Constantien de Groete]], Romeinse keizer *[[Le Corbusier]], Zwiters-Fransen arsjitek *[[Mathieu Cordang]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Helma Cremers]], Nederlands-Limburgse sjriefster *[[Frits Criens]], Nederlands-Limburgse Limburgstalige sjriever *[[Frans Croonenberg]], Nederlands-Limburgse zeneger *[[Paul Crutzen]], Nederlandse sjeikundege *[[Elisha Cuthbert]], Canadese actries en model *[[Pierre Cuypers]], Nederlands-Limburgsen arsjitek ===D=== *[[Hugleikur Dagsson]], Ieslandse cartoonis *[[Heintje Davids]], Nederlandse actries en zangeres *[[Miles Davis]], Amerikaanse jazzmuzikant *[[Gé Deenen]], Nederlands-Limburgse zenger, tekssjriever en componis *[[Jules Deelder]], Nederlandsen diechter en veurdrachskunsteneer *[[Sander Dekker]], Nederlandse politicus *[[Jean Del Cour]], Belzje barokbeeldhouwer *[[Ludovicus Pascal Delruelle]], Nederlands-Limbörgsen diechter *[[René Descartes]], Franse filosoof en mattematis *[[Dominique Deruddere]], Belzje filmregisseur *[[Lode van Dessel (componis)|Lode van Dessel]], Belzje componis *[[Jacob van Deventer]], Nederlandse cartograaf *[[Marc Didden]], Belzje rockjoernalis en filmregisseur *[[Carolina Dieckmann]], Braziliaanse actries *[[Céline Dion]], Canadese zangeres *[[Bart Dirks]], Nederlands-Limburgsee journalist *[[Bert Diederen]], Nederlands-Limburgse zenger en leedsjessjriever *[[Els Diederen]], Nederlands-Limburgse Limburgstalige diechteres *[[Jan Diederen]], Nederlands-Limburgse leedsjessjriever en zenger *[[Sjef Diederen]], Nederlands-Limburgse leedsjessjriever en zenger *[[Nathalia Dill]], Braziliaanse actries *[[Mathieu Dohmen]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[A. den Doolaard]] (Bob Spoelstra jr.), Nederlandse sjriever *[[Johnny van Doorn]], Nederlandsen diechter en veurdrachskunsteneer *[[Karel Dorren]], Nederlands-Limburgse diechter *[[Theodoor Dorren]], Nederlands-Limburgse diechter en verzamelaer van dialekweurd *[[Alfred Dreyfus]], joods-Fraanse officier, bekaand van de [[Pamflet|Dreyfus-affaire]] *[[Eugène Dubois]], Nederlands-Limburgsen anatoom en geoloog *[[Josh Duhamel]], Amerikaansen acteur *[[Huub Duijzings]], Nederlands-Limburgsen dialeksjriever *[[Wim Duisenberg]], Nederlandse econoom, bankeer en politicus *[[Phil Dumoulin]], Nederlands-Limbörgsen dialekoteur *[[Henri Dunant]], Zjwitserse filantroop *[[Bob Dylan]], Amerikaanse zenger en leedsjessjriever ===E=== *[[Pieter Ecrevisse]], Belsj-Limburgse sjriever *[[Frederik van Eeden]], Nederlandse sjriever en diechter *[[Clara Eggink]], Nederlandse diechteres *[[Eliana]], Braziliaanse presentatries *[[Elisabeth (biebel)]], biebelse figuur *[[Elisabeth van Portugal]], keuningin van Portugal en katholieke heilige *[[Elisabeth van Thüringen]], katholieke heilige *[[Willem Elsschot]], Nederlandse sjriever *[[Mihai Eminescu]], Roemeensen diechter *[[Jan Engelman]], Nederlandsen diechter *[[Ingrid van Engelshoven]], Nederlandse politica *[[Enheduanna]], Akkadische diechteres en geisteleke *[[Anna Enquist]], Nederlandse diechteres en sjriefster *[[Frans Erens]], Nederlandse sjriever *[[Jo Erens]], Nederlands-Limburgse zenger *[[Ben Erkens]], Nederlands-Limburgse zenger en leedsjessjriever *[[Simon Pieter Ernst]], Zuud-Nederlaandse kannunik va Kloosterrade, latere [[Rolduc]] *[[Albertino Essers]], Nederlandsen darter *[[May Essers-Prevoo]], Nederlands-Limburgse Limburgstalige diechteres *[[Marjorie Estiano]], Braziliaanse actries *[[Camiel Eurlings]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Harie Eussen]] (sóms ouch waal Hub Eussen geneump), Nederlands-Limburgse diechter oet Ransdel *[[Sjang Eussen]], Nederlands-Limburgse diechter oet Ransdel *[[Michael Everson]], Amerikaans-Ierse taalkundige *[[Charles Eyck]], Nederlandse sjilder ===F=== *[[Fahd bin Abdul Aziz]], Saoedische keuning *[[Gabriel Fahrenheit]], Duutsje natuurkóndige *[[Débora Falabella]], Braziliaanse actries *[[Rhijnvis Feith]], Nederlandsen diechter en sjriever *[[Samara Felippo]], Braziliaanse actries *[[Willem Fermont]], Nederlandse kunssjilder en weitesjapper *[[Christine Fernandes]], Braziliaanse actries *[[Paula Fernandes]], Braziliaanse zengeres-sjriefster *[[Clara Fey]], Pruusje non, sjtichteres van de Orde van 't Erm Kind Jezus *[[Filips de Goje]], Bourgondische landjshieër *[[Carolus Antonius Fodor]], Nederlands-Limburgse componis *[[Guido Fonteyn]], Belzje journalist *[[César Franck]], Belsj-Franse componis *[[Anne Frank]], Nederlands-Duutsje sjriefster *[[Eduard Franquinet]], Nederlands-Limbörgsen dialeksjriever *[[Priscila Fantin]], Braziliaanse actries *[[Vicky Francken]], Nederlandse diechteres *[[Francisco Franco]], Spaonse politicus en dictator *[[Joep Franssen]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Juul Franssen]], Nederlands-Limburgse judoka *[[Renate Franz]], Duitse sjriefster *[[Net Frederix-Delahaye]], Nederlands-Limburgse dialeksjriefster *[[Jules Frère]], Belsj-Limburgse dialekdiechter *[[Leon Frissen]], Nederlands-Limburgse politicus en besjtuurder ===G=== *[[Godfrey Gao]], Taiwanees-Canadees model en acteur *[[Andrew Garfield]], Amerikaansen acteur *[[Bill Gates]], Amerikaansen óndernummer en computerpionier *[[Harrie Geelen]], Nederlands-Limburgsen teikenaer en sjriever *[[Yuri van Gelder]], Nederlandsen turner *[[Petrus Augustus de Génestet]], Nederlandsen diechter en theoloog *[[Genoveva]], Franse katholieke heilige *[[Ida Gerhardt]], Nederlandse diechteres *[[Gerlach]], katholieken heilige *[[Adrien de Gerlache]], Belzjen óntdèkkingsreiziger *[[Lucia Geurts]], Nederlandse recensent *[[Guido Gezelle]], Belzjen diechter *[[Giorgos Giakoumakis]], Griekse voetballer *[[Jo Gijsen]], Nederlandse bisjop *[[Karel Goeyvaerts]], Belzje componis *[[Ruben van Gogh]], Nederlandsen diechter *[[Theo van Gogh]], Nederlandse filmregisseur, televisiemeker en publicis *[[Vincent van Gogh]], Nederlandse sjilder *[[Jack Goldstone]], Amerikaanse socioloog en politicoloog *[[Ronald Golias]], Braziliaansen acteur *[[Hubert Goltzius]], Zuud-Nederlandsen humanis en historicus *[[Michail Gorbatsjov]], Róssische politicus *[[Herman Gorter]], Nederlandse sjriever *[[Geerten Gossaert]], Nederlandse dichter *[[J.J.A. Goeverneur]], Nederlandsen diechter *[[Ferdinand Grapperhaus‎‎]], Nederlandse politicus *[[Michiel van der Grinten]], Nederlands-Limburgse zenger *[[Hubert van Groenendael]], Nederlandse architek *[[Ludovic Jean Joseph Grootaers]], Belsj-Limburgse taalkundige *[[Philippe van Gulpen]], Zuid-Nederlandse/Nederlands-Limbörgse sjèlder *[[Gyanendra van Nepal]], lèste keunink van dit landj ===H=== *[[Aad de Haas]], Nederlandse sjilder *[[Jürgen Habermas]], Duutsje filosoof *[[Sjang Habets]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Zef Habets]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Sybrand van Haersma Buma]], Nederlandse politicus *[[Hammurabi]], Babylonische voors *[[Hannibal Barkas]], Carthaagse veldhier *[[Jo Hansen]], Nederlands-Limburgsen dialekdichter en heimkundige *[[Ger Harings]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Huub Harings]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Jan Harings]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Peter Harings]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Hargobind]], goeroe van de Sikhs *[[Sam Harris]], Amerikaanse filosoof en neuroweitesjapper *[[André van Hasselt]], Nederlands-Limbörgsen dialekdiechter *[[Pé Hawinkels]], Nederlandse lètterkundige *[[André Hazes]], Nederlandse zenger *[[Wim Heijmans]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Brigitte Heitzer]], Nederlandse zangeres en actrice *[[Hendrik III van Gelder]], Zuud-Nederlandse veldhier en prinsbisjop *[[Henriëtte d’Oultremont de Wégimont]], Zuid-Nederlandse edele *[[Robin Hensgens]], Nederlands-Limbörgse sjeidsrechter *[[Sjef Hensgens]], Nederlands-Limburgse luiper *[[Toon Hermans]], Nederlands-Limburgse cabaretier *[[Hildegard von Bingen]], Duutsje abdis, sjriefster, componiste en genaezer *[[Adolf Hitler]], Duutsje politicus en dictator *[[Wopke Hoekstra]], Nederlandse politicus *[[Maria Hoen-Delahaye]], Nederlands-Limburgse dialeksjriefster *[[Saddam Hoessein]], Iraakse president *[[Maria van der Hoeven]], Nederlandse politica *[[Willem Hofhuizen]], Nederlands-Limburgse sjilder *[[Katsushika Hokusai]], Japanse houtsjniekunstenaer *[[Homeros]], Grieksen diechter *[[Hokusai]], Japanse graficus *[[Arthur Honegger]], Zjwitserse componis *[[Fred Honig]], Nederlands-Limburgse zenger en vastelaovendsprins *[[John Lee Hooker]], Amerikaanse blueszenger en -gitaris *[[Leo Horn]], Nederlands-Limburgse voetbalsjeidsrichter *[[Guusje ter Horst]], Nederlandse politica *[[Andréia Horta]], Braziliaanse actries *[[Karel Houben]], Nederlands-Limburgse paoter, zielige *[[Hubertus]], biesjop van Mestreech en Luuk, katholieke heilige *[[Jan Hugens]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Friedensreich Hundertwasser]], Oasteriekse kunstenaer en architek *[[Sjef Hutschemakers]], Nederlands-Limburgse kunssjilder *[[James Hutton]], Sjotse geoloog ===I=== * [[Henrik Ibsen]], Noorsen toneelsjriever * [[Lodewijk Imkamp]], Nederlands-Limburgse politicus * [[René Imkamp]], Nederlands-Limburgse besjtuurder * [[Dominique Ingres]], Franse sjèlder * [[Monica Iozzi]], Braziliaanse actries ===J=== *[[Michael Jackson]], Amerikaanse popzenger, songwriter, danser en producent *[[Peter Jansen]], Nederlands-Limburgse muzikant en zenger *[[Jacobus de Meerdere]], katholieken heilige *[[Boris Jeltsin]], Russische politicus *[[Steve Jobs]], Amerikaanse software-óntwikkelaer *[[Joep]] (Jozef), katholieke heilige *[[Johannes de Duiper]], katholieke heilige *[[Johannes (evangelis)]], katholieke heilige *[[Johannes Paulus II]], Poolse geisteleke, paus *[[Boris Johnson]], Britse politicus *[[Henri Jonas]], Nederlands-Limburgse sjèlder *[[Hugo de Jonge]], Nederlandse politicus *[[Gied Joosten]], Nederlands-Limburgsen óngernummer en voetbalbesjtuurder *[[St. Joris]], katholieken heilige *[[Juliana van Nederland]], keuningin *[[Julius Caesar]], Roemeinse vèldhier en politicus ===K=== *[[Sigrid Kaag]], Nederlandse politica *[[Johannes Andreas Kallen]], Nederlands-Limburgse preester *[[Immanuel Kant]], Duutsje filosoof *[[Karel de Groete]], keuning vaan de Franke *[[Kastiop]], Belsj-Limbörgse vlogger *[[Toby Keith]], Amerikaanse countryarties *[[Mathias Kemp]], Nederlands-Limburgse diechter en sjriever *[[Pierre Kemp]], Nederlands-Limburgse diechter en sjriever *[[Joh. Kempkes|Johan Kempkes]], Nederlands-Limburgsen dichter *[[John F. Kennedy]], Amerikaanse politicus *[[Sina Khani]], Iraans-Duutsje kunstenaer *[[Søren Kierkegaard]], Deense filosoof, theoloog en sjriever *[[Leo Kierkels]], Nederlands-Limburgse bisjop *[[Martin Luther King]], Amerikaansen dominee en activis *[[Stephen King]], Amerikaanse sjriever *[[Jan Klaassens]], Nederlands-Limburgse vootballer *[[Micha Klein]], Nederlandse videokunsteneer *[[Willem Kloos]], Nederlandsen diechter *[[Piet Knarren]], Nederlands-Limburgse trompettis *[[Toon Knops]], Nederlands-Limburgsen dialekzenger *[[Donald Knuth]], Amerikaansen informaticus *[[Marie Koenen]], Nederlandse sjriefster *[[Olaf Koens]], Nederlandse journalis en publicis *[[Marko Koers]], Nederlands-Limburgse atleet *[[Helmut Kohl]], Duutsje bóndjskanseleer *[[Will Kohnen]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Wim Kok]], Nederlandse politicus *[[Igor S. Kon]], Rössische sexoloog en socioloog *[[Harry Koolen]], Nederlands-Limburgse sjilder *[[Wouter Koolmees]], Nederlandse politicus *[[John van Kooten]], Nederlands-Limburgse kunsteneer *[[Beppie Kraft]], Nederlands-Limbörgse zangeres *[[Sjeng Kraft]], Nederlands-Limbörgse zenger en leedsjessjriever *[[Sven Kramer]], Nederlandse sjaatser *[[Julia Kristeva]], Bulgaarse filosofe, psychoanalytica en sjriefster *[[Björn Kuipers]], Nederlandse sjeidsrechter *[[Wim Kuipers]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Milan Kundera]], Frans-Tsjechische sjriever *[[Sebastian Kurz]], Oosteriekse politicus ===L=== *[[Hans van Laar]], Nederlandse cultureel antropoloog *[[Usâmah bin Lâdin]], Saoedischen terroris *[[Lambertus van Mestreech]], biesjop en heilige *[[Roep Lambriks]], Nederlands-Limburgse diechter en sjriever *[[Dominique Lampson]], Zuud-Nederlandse humanist, dichter en keunstenaer *[[Pierre Joseph Lardinois]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Ger Lataster]], Nederlands-Limburgse kunstenaer *[[Jef Lataster]], Nederlands-Limburgse luiper *[[Paul Latour]], Nederlands-Limburgse beeldhouwer *[[Nynke Laverman]], Nederlandse zengeres *[[Antoine Lavoisier]], Franse chemicus *[[Leandra Leal]], Braziliaanse actries *[[Teddy Lekatompessy]], Nederlands-Limburgse musicus *[[Lee Kuan Yew]], Singaporese politicus *[[Gerd Leers]], Nederlands-Limbörgse politicus *[[Joep Leerssen]],Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[H.W.A. Lemmerling|Alois Lemmerling]], Nederlands-Limburgse publicis *[[Emmanuel Lévinas]], Litouws-Franse filosoof *[[Ursula von der Leyen]], Duutsje politica *[[Mia Liedekerken]], Nederlands-Limburgse sjriefster *[[René van der Linden]], Nederlandse politicus *[[Mel Lisboa]], Braziliaanse actries *[[Percy Liza]], Peruaanse voetballer *[[Anne-Marie Lizin]], Belzje politica *[[René Lotz]], Nederlands-Limburgse fietserènner *[[Lucianus]], Griekstalige sjriever *[[Masiela Lusha]], Albanees-Amerikaanse actries *[[Jo Luijten]], Nederlands-Limburgse videokunsteneer *[[Rosa Luxemburg]], Juuds-Duutsje politica, filosofe en revolutionaire ===M=== *[[Hub van der Maar]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Nicolás Maduro]], Venezolaonse vakbondsmaan en politicus *[[Maharishi Mahesh Yogi]], Indiase sprirituele lierer *[[Lambert de Marchant et d'Ansembourg]], Nederlands-Limburgsen aedelman en diplomaat *[[Max de Marchant et d'Ansembourg]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Maria]], katholieke heilige *[[Maria Magdalena]], katholieke heilige *[[Bruno Majcherek]], Nederlands-Limbörgse zenger *[[Diego Maradona]], Argentijnse voetballer *[[Sanna Marin]], Finse politica *[[Lieke Martens]], Nederlands-Limbörgse voetbalster *[[Eugène Martineau]], Nederlands-Limburgse atleet, tieënkamper *[[Bert van Marwijk]], Nederlands-Limburgse vootballer en vootbaltrainer *[[Karl Marx]], Duutsje filosoof *[[Henri Matisse]], Franse sjilder *[[Dirk van Mechelen]], Belzje VLD-politicus *[[Jos Meessen]], Valkebergse zenger en leedsjessjriever *[[Erik Meijer]], Nederlands-Limburgse vootballer *[[Harie Meijers]], Nederlands-Limburgse fietserènner *[[Jean Meijntz]], Nederlands-Limburgse sjriever en carnevalsfiguur *[[Sjeng Meijs]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Bep Mergelsberg]], Nederlands-Limburgse diechteres, sjriefster en columniste *[[Angela Merkel]], Duutsje politica *[[Lionel Messi]], Argentiense voetballer *[[Olivier Messiaen]] *[[Felix Meurders]], Nederlands-Limburgsee radio- en tillevisiepresentator *[[Jan van der Mey]], Nederlandse architekt *[[Louis Michel]], Belzje politicus *[[John Mieremet]], Nederlandse crimineel *[[Jonathan Miller]], Britse rezjissäör *[[Slobodan Milošević]], Joegoslavische politicus *[[Jan Pieter Minckelers]], Zuid-Nederlandse natuurkundige *[[Lei Molin]], Nederlands-Limburgse sjilder *[[Zefke Mols]], Nederlands-Limburgse sjtraotfiguur *[[Claude Monet]], Franse sjilder *[[Evo Morales]], Boliviaanse politicus *[[Bram Moszkowicz]], Nederlands-Limburgsen avvekaat *[[Wolfgang Amadeus Mozart]], Oosteriekse componis *[[Robert Mugabe]], Zimbabwaanse politicus *[[Harry Mulisch]], Nederlandse sjriever *[[Multatuli]], Nederlandse sjriever ===N=== *[[Lodewiek van Nassau]], Nederlandse legeraanveurder *[[Aleksej Navalni]], Róssische politicus en aktivis *[[Jawaharlal Nehru]], Indiase politicus *[[Benny Neyman]], Nederlands-Limburgsee zenger *[[Ruben Nicolai]], Nederlandse cabaretier *[[Joep Nicolas]], Nederlands-Limburgse glazeneer en sjilder *[[Cora van Nieuwenhuizen]], Nederlandse politica *[[Anya Niewierra]], Nederlands-Limbörgse sjriefster *[[Hub Nijssen]], Nederlands-Limburgse diaelkdiechter en literatuurweitensjapper *[[Richard Nixon]], Amerikaanse politicus *[[Alfred Nobel]], Zjweedse chemicus *[[Jan Nolten]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Cees Nooteboom]], Nederlandse sjriever *[[Jan Notermans]], Nederlands-Limburgse voetballer *[[Jan Notten]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever en hervörmer van de Veldeke-sjpèlling *[[Joost Nuissl]], Nederlandse kleinkunsteneer *[[Constant Nuytens]], Nederlands-Limburgse politicus ===O=== *[[Wubbo Ockels]], Nederlandsen astronaut *[[Joep Offermans]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Yoep Offermans]], Nederlands-Limburgse dialekdiechter<!--zien die twie neet gewoen dezelfde?!--> *[[Cláudia Ohana]], Braziliaanse actries *[[Luiz Oliveira]], Portugees (?)-Nederlandse vörmgaever en oetgaever *[[Paolla Oliveira]], Braziliaanse actries *[[Kajsa Ollongren]], Nederlandse politica *[[Alphonse Olterdissen]], Nederlands-Limbörgsen diechter en sjriever *[[Camille Oostwegel]], Nederlands-Limburgse horeca-óndernummer *[[Viktor Orbán]], Hongaarse politicus *[[Ozzy Osbourne]], Ingelse zenger ===P=== *[[Drs. P]], Zwitsers-Nederlandse plezeerdiechter *[[Al Pacino]], Amerikaansen acteur *[[Connie Palmen]], Nederlands-Limburgse sjriefster *[[Valentinus Paquay]], Belsj-Limburgse rooms-kàtëliekë zôolëgë *[[Rosa Parks]], Amerikaanse börgerrechteactiviste *[[Dolly Parton]], Amerikaanse countryzangeres *[[Logan Paul]], Amerikaonse vlogger *[[Maartje Paumen]], Nederlands-Limbörgse hockeyster *[[Luciano Pavarotti]], Italiaanse tenor *[[Frans Peeters]], Nederlands-Limburgse beeldhouwer *[[Kris Peeters]], Belzje politicus *[[Niels Peeters]], Nederlands-Limbörgse politicus *[[Peter II vaan Brazilië]], keizer *[[Francesco Petrarca]], Italiaanse dichter, sjriever en gesjiedsjriever *[[Petrus]], katholieke heilige *[[Frits Peutz]], Nederlands-Limburgse arsjitek *[[Ann Philipsen]], Nederlands-Limburgse dialeksjriefster *[[Abbé Pierre]], Franse preester en sjtiechter van de Emmaus-bewaeging *[[Chris Pine]], Amerikaansen acteur *[[Richard Pipes]], Pools-Amerikaanse slavis *[[Camila Pitanga]], Braziliaanse actries *[[André Piters]], Belzje vootballer *[[Marie-Catherine Plantaz]], Nederlands-Limburgse sjriefster *[[Lou Pluijmen]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Léon Pluymaekers]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Alla Poegatsjova]], Russische zengerin *[[Dr. H.A. Poels]], Nederlands-Limburgse filantroop *[[Vladimir Poetin]], Russische politicus *[[Martin Poglajen]], Nederlands-Limburgse judoka *[[Laurent Polis]], Nederlands-Limbörgsen dialekdiechter *[[Jackson Pollock]], Amerikaanse sjilder *[[Frans Pollux]], Nederlands-Limburgse zenger, diechter en leedjessjriever *[[Machiel Pomp]], Nederlands-Limburgse cabaretier *[[Karl Popper]], Brits-Oesteriekse weitesjapsfilosoof *[[Luiza Possi]], Braziliaanse muzikante *[[Nicolas Poussin]], Franse sjilder *[[Chris Pratt]], Amerikaansen acteur *[[Sjuul Pukkel]] (pseudoniem van Pierre Meels), Nederlands-Limburgse dichter *[[Mathieu Pustjens]], Nederlands-Limburgse fietserenner *[[Marcel De Puydt]], Belzje archeoloog ===Q=== *[[Willy Quadackers]], Nederlands-Limburgse vootballer ===R=== *[[Dick Raaijmakers]], Nederlands-Limbörgse componis *[[Fons Rademakers]], Nederlandse filmregisseur *[[Rafaël]], Italiaanse sjilder en arsjitek *[[Kimi Räikkönen]], Finsen otocoureur *[[Charlotte Rampling]], Britse actries en zengeres *[[Ali Raymi]], Jemenitische bokser *[[Ton van Reen]], Nederlandse sjriever *[[Flip Regout]], Nederlands-Limburgse roejer *[[Gé Reinders]], Nederlands-Limburgse zanger, producer, sjriever *[[Django Reinhardt]], Belzje gitaris *[[Remigius]], heilige *[[Jeremy Renner]], Amerikaansen acteur *[[Gerard Reve]], Nederlandse sjriever *[[Keith Richards]], Britse gitaris, leedjessjriever, zanger en producer *[[André Rieu]], Nederlands-Limburgse violis en dirigent *[[Rembrandt van Rijn]], Nederlandse sjilder *[[Leonie Robroek]], Nederlands-Limburgsen diechteres *[[Auguste Rodin]], Franse beeldhouwer *[[Fernanda Rodrigues]], Braziliaanse actries *[[Nathália Rodrigues]], Braziliaanse actries *[[Emile Roemer]], Nederlandse politicus *[[Frère Roger]], Franse geistelike, opriechter van de Taizégemeinsjap *[[Romualdus]], katholieke heilige *[[Luc de Rooy]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Franklin Delano Roosevelt]], president van de Vereinigde Sjtate *[[Claude-Henri de Rouvroy]], Franse weitensjapsfilosoof *[[Sjeng Rouvroye]], Nederlands-Limburgse dialekdiechter en -toneelsjriever *[[Charles Ruijs de Beerenbrouck]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Felix Rutten]], Nederlands-Limburgse sjriever en diechter *[[Jo Rutten]], Nederlands-Limburgse paerdsriejer *[[Rob Ruygh]], Nederlands-Limburgse fietserenner ===S=== *[[Carl Sagan]], Amerikaansen astronoom *[[Saladin]], Koerdische voors en kreegshier *[[Pedro Sánchez]], Spaonse politicus *[[George Sand]], Franse sjriefster en feministin *[[Luan Santana]], Braziliaanse muzikant *[[Isabel dos Santos]], Angolese zakevrouw *[[Henri Sarolea]], Nederlands-Limburgse sjpoorweegboewer *[[Jordi Savall]], Sjpaanse gambis en meziekweitesjapper *[[Sjel Savelkoul]], Nederlands-Limburgsen troebadeur oet Beeg *[[Sjeng Schalken]], Nederlands-Limburgse tennisser *[[Maria Scheres]], Nederlands-Limburgse dialeksjriefster *[[Jan Lodewijk van Scherpenzeel-Heusch]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Frans Schleiden]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Bernhard Schlink]], Duutsje sjriever *[[Annie M.G. Schmidt]], Nederlandse sjriefster *[[Marleen Schmitz]], Nederlands-Limbörgse diechteres *[[Math Schmeitz]], Nederlands-Limburgse óngernummer *[[Schneider Wibbel]], Dusseldörper volksfiguur *[[Arthur Schnitzler]], Oosteriekse sjriever *[[Arnold Schönberg]], Oosteriekse componis *[[Johann Adam Schöpf]], Duutsje sjilder *[[Gerhard Schröder]], Duutsje politicus *[[Martin Schulz]], Duitse politicus *[[Heinrich Schütz]], Duutsje componis en organis *[[Deborah Secco]], Braziliaanse actries *[[Baerke vanne Seel]] (Lambertus Zeelen), Nederlandjs-Limburgse middestenjer *[[Emile Seipgens]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Ryusuke Sekino]], Japans prematuur kinneke *[[Sergius en Bacchus]], Syrische martelere *[[William Shakespeare]], Ingelsje diechter en toneelsjriever *[[Shakira]], Columbiaanse zangeres *[[Ariel Sharon]], Israëlische politicus *[[Sintervaos]], katholieke heilige *[[Guus Sjmeets]], Nederlands-Limburgse zenger, teksdiechter en leedsjessjriever *[[Arie Slob]], Nederlandse politicus *[[Peter Sloterdijk]], Duitse filosoof *[[Teunkie van der Sluijs]], Nederlands-Limburgsen acteur en rezjisseur *[[Harrie Smeets]], Nederlands-Limbörgse geisteleke *[[Adam Smith]], Sjotsen econoom *[[Eric Snoeck]], Belzje pelitiebestuurder *[[Mathias Soiron]], Nederlands-Limbörgsen architek *[[Qasem Soleimani]], Iranese generaal *[[Phil Spector]], Amerikaonse producent *[[Letícia Spiller]], Braziliaanse actries *[[Spinoza]], Nederlandse (Portugees-Juudse) filosoof *[[Rosalie Sprooten]], Nederlands-Limburgse sjriefster *[[Aart Staartjes]], Nederlandsen acteur *[[Jozef Stalin]], Russische sjtaatsman *[[Richard Stallman]], Amerikaansen informaticus *[[Jan van Steffeswert]], Nederlands-Limburgse beeldhouwer *[[Sem Steijn]], Nederlandse voetballer *[[Settela Steinbach]], Nederlands-Limburgs terreursjlachoffer *[[Nívea Stelmann]], Braziliaanse actries *[[Stendhal]], Franse sjriever *[[Steve Stevaert]], Belsj-Limburge politicus *[[André Stevens]], Belsj-Limburgse taalkundige *[[Frans Stevens]], Nederlands-Limburgse dialeksjriever *[[Alan Stivell]], Franse muzikaant *[[Karlheinz Stockhausen]], Duitse componis *[[Co Stompé]], Nederlandsen darter *[[August Strindberg]], Zjweedse sjriever *[[Patrick Süskind]], Duutsje sjriever ===T=== *[[Rabindranath Tagore]], Brits-Indische sjriever *[[John Michael Talbot]], Amerikaanse geisteleke en popmuzikant *[[Hans Tentije]], Nederlandsen diechter *[[Thales]], Griekse filosoof *[[Theophrastos]], Griekse filosoof *[[Greta Thunberg]], Zweedsen aktivis *[[Frans Timmermans (politicus)|Frans Timmermans]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Tollas Tibor]], Hongaarse diechter *[[Chriet Titulaer]], Nederlands-Limburgse weitesjapper en oetveender *[[Jan Tobben]], Nederlands-Limburgse componis, dirigaent, musicus en muziekdocaent *[[J.R.R. Tolkien]], Britse filoloog en sjriever *[[Marten Toonder]], Nederlandse sjriever en sjtripteikenaer *[[Willem van Toorn]], Nederlandsen diechter en sjriever *[[Ana Lúcia Torre]], Braziliaanse actries *[[Linus Torvalds]], Finsen informaticus *[[Francesco Totti]], Italiaanse voetballer *[[René Trost]], Nederlands-Limburgse voetballer en voetbalcoach *[[Tsen Koa Pai]], Chinese/Nederlands-Limbörgse stadsfiguur *[[Mark Tuitert]], Nederlandse sjaatseriejer *[[Alan Turing]], Britse wiskundige en informaticus ===U=== *[[Anneke Ubaghs-Cobbenhagen]], Nederlands-Limburgse diechteres en sjriefster *[[Lex Uiting]], Nederlands-Limbörgse journalis en zenger *[[Saskia van Uylenburgh]], vrouw vaan Rembrandt van Rijn ===V=== *[[Marie-Louise Vaessen]], Nederlands-Limburgse zjwumster *[[Arnold Vanderlyde]], Nederlands-Limburgse bókser *[[Nils-Aslak Valkeapää]], Finse [[joik]]-dichter en -interpreet *[[Charles Vandenhove]], Belzje architekt *[[Heinric van Veldeke]], Zuid-Nederlandsen hoofdiechter *[[Harm van Veldhoven]], Nederlands-Belzje voetballer en trainer *[[Martinus Veltman]], Nederlandse natuurkundege *[[Caetano Veloso]], Braziliaanse muzikant *[[Pim Verbeek]], Nederlandse voetbaltrainer *[[Mariet Verbong]], Nederlands-Limburgse sjriefster *[[Vergilius]], Romeinsen diechter *[[Maxime Verhagen]], Nederlands-Limbörgse politicus *[[Jules Verne]], Franse sjriever *[[Jos Verstappen]], Nederlands-Limbörgse coureur *[[Max Verstappen]], Belsj/Nederlands-Limbörgse coureur *[[Margrethe Vestager]], Deense politica *[[Simon Vestdijk]], Nederlandse sjriever *[[Herman Veugelers]], Nederlands-Limburgse dialekdiechter en -zenger *[[Sid Vicious]], Britse basgitaris *[[Dominique de Villepin]], Franse politicus *[[Jack Vinders]], Nederlands-Limburgse dialekzenger en cabaretier *[[Pierre Visschers]], Nederlands-Limburgse diechter, toneelsjriever en regisseur *[[Antonio Lucio Vivaldi]], Italiaanse componis *[[Ella Vogelaar]], Nederlandse politica *[[Rico Vonck]], Nederlands-Limburgsen darter *[[Berend-Jan van Voorst tot Voorst]], Nederlandse politicus *[[Jacques Vriens]], Nederlandse sjriever vaan kinderbeuk *[[Mathieu Vroemen]], Nederlands-Limburgse sjilder ===W=== *[[Richard Wagner]], Duutsje componis *[[Jimmy Wales]], Amerikaanse internètóndernummer *[[Andy Warhol]], Amerikaanse sjilder *[[Rogier Wassen]], Nederlands-Limburgse tennisser *[[Sigourney Weaver]], Amerikaanse actries *[[Anton Webern]], Oosteriekse componis *[[Paul Weelen]], Nederlands-Limburgse sjriever *[[Jacob Werlof]], Nederlands-Limburgse vouksfiguur *[[Bernard Wesphael]], Belzje politicus *[[Théodore Weustenraad]], Nederlands-Limbörgsen dialeksjriever *[[Walt Whitman]], Amerikaansen diechter *[[Benjamin Lee Whorf]], Amerikaansen taalkóndige *[[Eric Wiebes]], Nederlands politicus *[[Reinold Wiedemeijer]], Nederlands-Limbörgse voetbalsjeidsrechter *[[Frans Wiertz]], Nederlands-Limbörgse geisteleke *[[Oscar Wilde]], Ingels-Ierse sjriever *[[Geert Wilders]], Nederlands-Limburgse politicus *[[Wilhelm II van Duutsland]], keizer van Duutsjland *[[Faas Wilkes]], Nederlandse vootballer *[[Willem-Alexander vaan de Nederlen]], keuning vaan de Nederlen *[[Robin Williams]], Amerikaansen acteur en komediant *[[Frank De Winne]], Belzjen astronaut *[[Baer de Woers]], Nederlands-Limburgse vouksfiguur *[[Wulfila]], West-Gotische bisjop ===Z=== * [[Gerrit Zalm]], Nederlandsen econoom politicus * [[Pieter Zeelen]], Nederlandjs-Limbörgse zenger en gitaris * [[Zjezus Christus]], juudse profeet en sjtiechter van 't christedom [[Categorie:Lieste van persone]] p8rv7zhlskqj93gxcbh9qoxpsc7t8cw 0 4161 485458 472718 2026-03-31T03:59:43Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 485458 wikitext text/x-wiki {{dialek|Lömmerigs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Lömmerig (Limbricht) |waope=[[Plaetje:Limbricht_wapen.svg|150px|Waope van Lömmerig (zuug de teks)]] |locatie= |begin=? |ènj=[[1982]] |nuuj=[[Zittert]] |provincie=[[Nederlands Limburg|Limburg]] |hoofplaats=Lömmerig |km2=9,13<ref name=vt60/><ref name=vt71/> |water=0,01<ref name=vt60/> |inwoeners=3.970 <small>(1971)</small><ref name=vt71/> |deechde=435 |lies=Lies van börgemeistesj van Lömmerig }} [[Plaetje:Kasteel Limbricht.jpg|thumb|right|Kesjteel Lömmerig]] '''Lömmerig''' (sjpelling volges [[Veldeke (vereineging)|Veldeke]], plaatselik meistal gesjpeld es '''Lömmerich''', [[Nederlands]]: '''Limbricht''') is ein plaatsj in de gemeinte [[Zittert-Gelaen]]. == Historie == [[Plaetje:Limbricht OudeKerk.jpg|thumb|right|Sint-Salviuskirkske]] Lömmerich is ein zeer ouw nejerzetting, ontsjtange langs eine Romeinse waeg. In Lömmerich zelf woorte Romeinse vonjdste aangetroffe, wo-onger ein esjkis die in 't St. [[Salviuskirkske]] te zeen is. Dit kirkske is in 't begin van de [[11e iew|11e eeuw]] geboewd. In ein aantal bouwfase haet 't kirkske heur huidige vorm gekreege. In de absis van dees kirk zeen de ouwste gewelfsjilderieje van Nederland aangetroffe, gemaak omsjtreeks 1275. Naeve 't kirkske lik Kesjteel Lömmerich, ein [[motteburg]]. Rond 1622 is 't Kesjteel tot sjtandj gekomme. In de Middeleeuwe is Lömmerich ein 'vrieheerlikheid' gewaes in 't Guliks gebied. Dat beteikent dat de here van Lömmerich gein verplichtinge houwe ten opzichte van de Gulikse hertog. Tot 1982 is Lömmerich ein zelfsjtandige gemeinte gewaes, wo ouch Einikoeze en Göttekaove ónger veile. Enkel sjoon dènger in Lömmerich zin [[Kesjteel Lömmerich]] en 't [[Salviuskirkske]] oet [[1256]] wo in zich de ouwste gewelfsjilderieje van Nederland bevenje. ===Historische inwonertalle=== {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aantal !! Greuj (gans Limburg) |- | 1830 || 1.247<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || -- |- | 1840 || 1.395<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S11.xls Volkstèlling 1840 - Limbörg]</ref> || +11,9% ''(+5,6%)'' |- | 1849 || 1.471<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_06_H2.xls Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie]</ref> || +5,4% ''(+4,3%)'' |- | 1859 || 1.458<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling]</ref> || -0,9% ''(+4,4%)'' |- | 1869 || 1.395<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek]</ref> || -4,3% ''(+4,5%)'' |- | 1879 || 1.345<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_05_H1.xls Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling]</ref> || -3,6% ''(+7,0%)'' |- | 1889 || 1.356<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_13_H1.xls Volkstèlling 1889 - Limbörg]</ref> || +0,8% ''(+6,8%)'' |- | 1899 || 1.325<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_11_H1.xls Volkstèlling 1899 - Limbörg]</ref> || -2,3% ''(+10,2%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aantal !! Greuj (gans Limburg) |- | 1909 || 1.361<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901T/index.html Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +2,7% ''(+17,8%)'' |- | 1920 || 1.680<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT192001T/index.html Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +23,4% ''(+32,6%)'' |- | 1930 || 2.068<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +23,1% ''(+25,1%)'' |- | 1947 || 2.756<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1947_B1_T.xls Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +33,3% ''(+24,2%)'' |- | 1956 || 3.102<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/WT_1956_B1_T.xls Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte]</ref> || +12,6% ''(+27,3%)'' |- | 1960 || 3.202<ref name=vt60>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT196002T1/index.html Volkstèlling 1960 - Bevolking vaan gemeintes en oonderdeile vaan gemeintes]</ref> || +3,2% ''(+7,4%)'' |- | 1971 || 3.970<ref name=vt71>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/images/pdf/VT_1971_B1A_T.pdf/VT_1971_B1A_T.pdf Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +24% ''(+13,9%)'' |} |} ;Opmerking * De getalle veur 1971 zeen op ganse vieftalle aafgeróndj. [[significante ciefers|Gelèt]] op 't klein aantal inweunesj van Lömmerig is 't greujciefer veur dat jaor daorum neit perciezer es in ganse percente. ;[[Indexciefer|Rillatief óntwikkeling]] van 1830 tot 1971 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:755 height:330 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1971 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:600 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:500 color:gray1 from:start till:end bar:400 color:gray1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,73) color:blue width:1 #1830-40 index 100-105,6 points:(90,73)(135,75) color:blue width:1 #1840-49 index 105,6-110,2 points:(135,75)(185,77) color:blue width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...) points:(185,77)(235,80) color:blue width:1 #1859-69 index 115,0-120,2 points:(235,80)(285,84) color:blue width:1 #1869-79 index 120,2-128,7 points:(285,84)(335,89) color:blue width:1 #1879-89 index 128,7-137,1 points:(335,89)(385,96) color:blue width:1 #1889-99 index 137,1-151,1 points:(385,96)(435,109) color:blue width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2 points:(435,109)(490,138) color:blue width:1 #1909-20 index 178,2-236,4 points:(490,138)(540,168) color:blue width:1 #1920-30 index 236,4-295,7 points:(540,168)(625,204) color:blue width:1 #1930-47 index 295,7-367,2 points:(625,204)(670,242) color:blue width:1 #1947-56 index 367,2-443,0 points:(670,242)(690,258) color:blue width:1 #1956-60 index 443,0-475,6 points:(690,258)(745,291) color:blue width:1 #1960-71 index 475,6-541,5 points:(40,70)(90,76) color:green width:1 points:(90,76)(135,79) color:green width:1 points:(135,79)(185,78) color:green width:1 points:(185,78)(235,76) color:green width:1 points:(235,76)(285,74) color:green width:1 points:(285,74)(335,74) color:green width:1 points:(335,74)(385,73) color:green width:1 points:(385,73)(435,75) color:green width:1 points:(435,75)(490,87) color:green width:1 points:(490,87)(540,103) color:green width:1 points:(540,103)(625,131) color:green width:1 points:(625,131)(670,144) color:green width:1 points:(670,144)(690,148) color:green width:1 points:(690,148)(745,179) color:green width:1 </timeline> Greun: Gemeinte Lömmerig<br> Blauw: Provincie Limburg == Oorsjprónk/verklaoring == [[Plaetje:Limbricht NieuweKerk.jpg|thumb|right|De Sint Salvius kirk]] De dörper [[Lömmerich]] (Limbricht) en [[Einikhoeze]] (Eynighausen) vörmde same de vrieje rieksheerlikheid Limbricht. In ouw brónne wurt ouch gesjpraoke van ''Limburg'', mer om verwarring te veurkómme is de naam verangerd in (Nederlands) Limbricht. ==Waope== {{dialeksec|Mestreechs}} Lömmerig dreug e waope wat ziech zoe liet [[heraldiek|umsjrieve]]: :Vaan keel ''(roed)'' mèt drei gouwe kepers. 't Sjèld gezat op 'nen dóbbelen adeleer vaan sabel ''(zwart)'', gebeek en gepoet vaan goud, getongk vaan keel. Dit waope woort ouch al door de vrij rijkshierlekheid Lömmerig gedrage. 't Is al in 1288 bij Christiaan vaan Lömmerig gevoonde, al is neet bekind wat veur kleure 't waope bij häöm had. D'n adeleer gief de rieksoonmiddelleke status (mèt allein de keizer bove ziech) aon. Pas op 21 juli 1949 is 't waope door d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] aon de gemeinte verliend.<ref>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Limbricht Heraldrywiki - Limbricht]</ref> == Vereiniginge == Enkele vereiniginge in Lömmerich zeen: * [https://web.archive.org/web/20051109162100/http://www.auwtprinse.nl/ Auwt Prinse Garde Lömmerich] * [https://web.archive.org/web/20051123003217/http://www.sintsalvius.nl/ Sjötterie Sint Salvius] * [https://web.archive.org/web/20051107091511/http://fanfare.limbricht.com/ Fanfaar de Vriendenkring] * Bridge klub de Molebron * [http://www.doale.nl Vastelaovesvereiniging de Doale] * [https://web.archive.org/web/20070928094631/http://www.vvlimbricht.nl/ Voetbal vereiniging Lömmerich (VVL)] * [http://www.tcpantarhei.nl Tennisklub Panta Rhei] * Paesjclub de Graetheij * Vusjclub de Wiejert * [https://web.archive.org/web/20120709032126/http://www.scoutingstsalvius.nl/ Scouting Sint Salvius] * [https://jazzdans-limbricht.nl Jazz-Dans Limbricht] == Bekènde inwoners / awt-inwoners == {{commons|Category:Limbricht|Lömmerig}} * [[Herman Veugelers]] * [https://web.archive.org/web/20120223235823/http://www.vi.nl/Spelers/Speler.htm?dbid=34480&typeofpage=84137 Wout Holverda (Awt voetballer Fortuna Zittert)] * [http://nl.wikipedia.org/wiki/Han_Berger Han Berger (Awt Trainer Fortuna Zittert)] * De band [[Kartoesj]] kump gedeiltelik oet Lömmerig. ==Rifferenties== <references/> {{GemeinteZittert-Gelaen}} [[Categorie:Zittert-Gelaen]] [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg]] a10r83o6xg2jgmt51tx1030ak2dq7sy 0 11985 485456 456436 2026-03-31T00:19:40Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 485456 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mofers}} [[Plaetje:HEARD op Meziekvoor in Ubachsberg, 2006.jpg|thumb|right|350px|HEARD op Meziekvoor in [[Ubachsberg]], [[2006]]]] '''HEARD''' is de naam van 'ne [[band]] dae begin [[2005]] woor opgerich inne omgaeving van [[Haerle]]. De band bestóng oet vief men, wovan de ieëste lètters vanne veurname de bandnaam vörmdje: '''H'''enk Sjins, '''E'''ddy Zele, '''A'''ndrzej Bogacki, '''R'''eggie Włodarczyk en '''D'''anny Kwaodvleeg. De band is in 2008 eigentlik op zie hoeagtepuntj gestop. D'r zeen nag opnames gemaak veur 'ne videoclip, meh dae is nag ummer neet oetgebrach. == Bezitting == De groep bestóng oet de twieë zengers Danny en Reggie, die ouch 't gitarewerk op zich nome. Terwiel Danny veur innige rock-invloede zörgdje, deej Reggie det op jazz-gebied. Woor bassis Henk ummer te vinje veur ein funky pertiejke 'slappen', zoea heef Andrzej mit de nuuedige krach op zie drumstèl. Toetsenis Eddy noom de piano-, synthesizer- of orchestrale klanke veur zien raekening. == Stiel == De band haw 'nen eige stiel, dae neet in ein waord te omsjrieven is. [[Rock]] en [[funk]] zeen waal de belangriekste elemente, mer ouch zeen d'rs [[jazz]]-echtige invloede te herkènne. == Meziek == HEARD maakdje bekans allein mer eige wèrk, zoeawaal de meziek es de tekste. 't Reportoire bestóng dan ouch meh veur e klein deil oet covers. De tekste woren ummer in 't [[Ingels]]. Ouch guuef 't 'n aantal instrumentaal nummers. == Discografie == * ''Hearing Everything Angels Really Dream'' (2006) ** ''Too Good for this World'' ** ''She's Gonna Bat me Down'' ** ''Order & Chaos'' ** ''Sanne's Song'' ** ''Intermezzo'' ** ''Have You Heard'' ** ''Search'' ** ''Memo-7'' ** ''Ordo et Chaos'' * ''Grim'' (nanneet oetgebrach) ** ''Grim'' ** ''Before I Grow Old'' ** ''Different Point of View'' ** ''Doubt'' ** ''Prince of Persia'' ** ''Any Other Day'' == Externe links == *[https://web.archive.org/web/20071015083753/http://haveyouheard.nl/ Officieel website] *[http://www.myspace.com/heardmusic MySpace] *[https://web.archive.org/web/20130920005812/http://heard.hyves.nl/ Hyves] [[Categorie:Limburgse bands]] 32pvld7zx9k97mndhxnd5sdz0bjwa7j 0 13839 485450 485419 2026-03-30T19:31:08Z Steinbach 16 /* miert */ 485450 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center> '''Oetgebreider nuujsberichte kan me vènje op [[n:|Wikinuujs]]. Aw nuujsberichte waere nao e tiedsje gearchiveerd. Zuug veur de belankriekste berichte 't [[{{CURRENTYEAR}}|jaorartikel]].''' </center> ==2026== ===miert=== ;30 miert * ''Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Chan Santokhi]], van 2020 tot 2025 presidentj van 't landj, sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/91274 Starnieuws - Ex-president tevens VHP-voorzitter Santokhi overleden]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': Nao gelieke sjtandj bie de gemeinteraodsverkezinge van 18 miert weurt in [[Remunj]] geloot óm 'ne reszaetel tössen 't [[CDA]] en de [[PvdD]]. De litste partie wintj de loting en kump hie zo veur 't eers in de raod.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3132430/bizarre-ontknoping-partij-voor-de-dieren-wint-loting-en-krijgt-toch-zetel-in-raad-roermond L1 - Bizarre ontknoping: Partij voor de Dieren wint loting en krijgt toch zetel in raad Roermond]</ref> * ''Nederlandj'': De politieke partieje [[PvdA]] en [[GroenLinks]], die in e fusieperces zitte, make bekèndj det hunne nuje naam [[Progressief Nederland]] (PRO) weurt.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6390323/groenlinks-pvda-gaat-verder-als-progressief-nederland-pro.html Nu.nl - GroenLinks-PvdA gaat verder als Progressief Nederland (PRO)]</ref> ;25 miert * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': Oonder de [[Petrus-en-Pauluskèrk (Wolder)|Petrus-en-Pauluskèrk]] in [[Wolder]] weurt e gereemsel gevoonde wat mèt groete woersjijnelekheid aon de Franse musketier [[Charles de Batz de Castelmore d'Artagnan]] kin weure touwgesjreve.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3130751/spectaculaire-vondst-in-maastrichtse-kerk-alles-wijst-op-skelet-van-wereldberoemde-dartagnan L1 - Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan']</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': 't Lök weitesjappers van 't [[CERN]] veur 't iers óm [[antimaterie]] te verveure zónger 't zich te laote vernetige.<ref>[https://home.cern/news/press-release/experiments/base-experiment-cern-succeeds-transporting-antimatter CERN - BASE experiment at CERN succeeds in transporting antimatter]</ref> ;23 miert * ''Frankriek'': De Franse politicus [[Lionel Jospin]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/23/lionel-jospin-socialiste-au-destin-foudroye-est-mort_6673872_3382.html Le Monde - Lionel Jospin, socialiste au destin foudroyé, est mort]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': [[K-pop]]gróp [[BTS]] hilt e groet comebackkonzèr in [[Seoul]]. De gróp is veer jaor inactief gewaes ómdet de leje in deens móste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2607179-bekendste-k-popgroep-ter-wereld-bts-maakt-mega-comeback-na-afronden-dienstplicht NOS.nl - Bekendste K-popgroep ter wereld BTS maakt mega-comeback na afronden dienstplicht]</ref> ;20 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Chuck Norris]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6389900/acteur-en-actieheld-chuck-norris-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur en actieheld Chuck Norris op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De finale van de [[Africa Cup]] in jannewarie, in ierste insjtantie gewonne door [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]], weurt in 'n reglementair 3-0 euverwinning veur [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] ómgezat.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6389574/marokko-alsnog-uitgeroepen-tot-afrika-cup-winnaar-senegal-moet-titel-inleveren.html Nu.nl - Marokko alsnog uitgeroepen tot Afrika Cup-winnaar, Senegal moet titel inleveren]</ref> ;16 miert * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie 'ne [[Pakistan|Pakistaanse]] lóchaanval op e aafkickcentrum in de [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle zeker mie es 100 doeje. Volges 't Afghaans gezóndheidsministerie zint 't mie es 400.<ref>[https://nos.nl/artikel/2606635-mogelijk-honderden-doden-bij-pakistaanse-aanval-op-ziekenhuis-in-kabul NOS - Mogelijk honderden doden bij Pakistaanse aanval op ziekenhuis in Kabul]</ref> * ''Nederlandj'': op de [[Amsterdam]]se Zuidas vingk 'n explosie plaatsj in e pand woe e Amerikaans bedrief gevestig is. De aansjlaag waert opgeëis door 'n relatief nuuj [[sjiisme|sjiitische]] groepering die ierder dizze maond aansjlaeg haet gepleeg op joedse insjtellinge in de [[Randsjtad]] en op 't [[Belsj]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6389382/groep-achter-aanval-op-synagoge-en-joodse-school-eist-ook-explosie-zuidas-op.html Nu.nl - Groep achter aanval op synagoge en Joodse school eist ook explosie Zuidas op]</ref> ;15 miert * ''Kóns en cultuur'': De 98e [[Academy Awards]] waere gehauwe. ''[[One battle after another]]'' wintj de pries veur bèste film, [[Michael B. Jordan]] dae veur bèsten acteur en [[Jessie Buckley]] dae veur bèste actries. ;14 miert * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje filosoof [[Jürgen Habermas]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html Frankfurter Allgemeine - Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben]</ref> * ''Belsj Limburg'': Bie 'nen brandj in [[Neël-bie-As]] kómme twie kènjer van 6 en 8 óm.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6389276/twee-kinderen-van-6-en-8-omgekomen-bij-brand-in-chalet-in-belgisch-limburg.html Nu.nl - Twee kinderen van 6 en 8 omgekomen bij brand in chalet in Belgisch-Limburg]</ref> * ''Sjport'': Frankriek wintj 't [[Six Nations Championship]] door mit 48-46 van Èngelandj te winne. ;8 miert * ''Sjport'': India wintj 't kampiónsjap [[Twenty20]]-[[cricket]] bie de manluuj door Nuuj-Zielandj mit 96 runs te versjlaon. * ''Belsj'': de [[synagoog]] van [[Luuk]] is doelwit van 'n explosie. Bie de aansjlaag valle gein gewónje, meh waal geuf 't materieel sja. Meugelik geit 't óm 'ne [[antisemitisme|antisemititsche]] daad.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/09/explosie-aan-synagoge-in-luik-geen-gewonden/ VRT - Explosie aan synagoge in Luik is "duidelijk antisemitische aanslag", zegt minister Quintin]</ref> * ''Midde-Oeste'': Ayatolla [[Mojtaba Khamenei]], zoon van de geliquideerden Ali Khamenei, weurt tot opperste leisman van [[Iran]] oetgerope. ;6 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse prizzentator [[Jan Lenferink]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2605258-rur-presentator-jan-lenferink-overleden-founding-father-van-de-talkshow-op-tv NOS.nl - RUR-presentator Jan Lenferink overleden, 'founding father van de talkshow op tv']</ref> ;5 miert * ''Weitesjap'': Op 't [[Vogelkop]]-sjiereilandj van westelik [[Nui-Guinee|Nuuj-Guinea]] waere twie [[buuldere]] óntdèk die veurhaer [[lazarustaxon|elein es fossiele bekèndj waore]]: de [[possums|possum]] ''[[Dactylonax kambuayai]]'' en de [[buulmoes]] ''[[Tous ayamaruensis]]''.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/05/marsupials-discovered-new-guinea The Guardian - Marsupials previously thought extinct for millennia discovered in New Guinea]</ref> ===fibberwarie=== ;28 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] en de [[Vereinigde Sjtaote]] valle [[Iran]] aan. Ónger mie ayatollah [[Ali Khamenei]] weurt bie dees aanvel ómgebrach. * ''Sjport'': [[Omloop Het Nieuwsblad]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Mathieu van der Poel]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]].<ref>Livestream [[NOS]]</ref> ;27 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': [[Pakistan]] verklaort 't [[Taliban]]-rezjiem in [[Afghanistan]] de kreeg.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/czx4pq9xe6rt BBC.com - Pakistan strikes Afghanistan as PM says forces ready to 'crush' Taliban]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger en leedjessjriever [[Neil Sedaka]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2604306-zanger-en-songwriter-neil-sedaka-86-overleden NOS.nl - Zanger en songwriter Neil Sedaka (86) overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': In de Amerikaanse [[Congresbibliotheek]] weurt 'n rol van de [[verlore film]] ''[[Gugusse et l'automate]]'' trökgevónge. De Franse film van róndj 1897 gilt es d'n ierste [[sciencefiction]]film.<ref>[https://blogs.loc.gov/loc/2026/02/lost-19th-century-film-by-melies-discovered-at-the-library/ Lost 19th century film by Méliès discovered at the Library]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Nederlandj'' 't [[Kabinet-Jetten]] waert beëidig.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603685-kabinet-jetten-officieel-beedigd-en-kan-aan-de-slag NOS - Kabinet-Jetten officieel beëdigd en kan aan de slag]</ref> ;22 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpele 2026 in [[Turien]] waere aafgesjlaote. Noorwaege veurt mit 18 gouwe, 12 zilvere en 11 brónze medajes 't klassemènt aan. Nederlandj haolt mit 10 kier goud, 7 kier zilver en 3 kier bróns 'n historische driede plaats, 't Belsj pak gein medajes. * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': veur 't iers zin in de [[Basiliek (ièretitel)|basiliek]] in baevaartsplaats [[Assisi]] de knäök van de heilige [[Franciscus van Assisi|Franciscus]] te zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603535-beenderen-sint-franciscus-voor-het-eerst-te-zien-in-assisi NOS - Beenderen Sint-Franciscus voor het eerst te zien in Assisi]</ref> * ''Noord-Amerika'': Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, de leider van 't beröchte Jaliscokartel waert doedgemaak door 't [[Mexico|Mexicaanse]] leger en sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603611-leider-berucht-mexicaans-jaliscokartel-gedood-door-leger NOS - Leider berucht Mexicaans Jaliscokartel gedood door leger]</ref> ;21 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': [[archeologie|Archeologe]] óntdekke in de [[Pole|Poolse]] regio [[Woiwodsjap Wes-Pommere|Wes-Pommere]] de reste van 'n [[middeliewe|middeliewse]] sjtad. Ze woed waarsjienlik gesjtich in de 13e of 14e iew, meh sjnel daonao al óm ónbekinde reie verlaote.<ref>[https://www.polskieradio.pl/400/7764/Artykul/3649939,mittelalterliche-stadt-stolzenberg-entdeckt Polskieradio.pl - Mittelalterliche Stadt Stolzenberg entdeckt]</ref> * ''Economie, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] verhoeg de importhöffinge weltwied van 10 nao 15%. Dit besjloet kump eine daag naodat 't Hoeggerechshof oerdeilde dat ierdere heffinge ónwettig zeen.<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/2026/02/21/supreme-court-tariff-ruling/ Washington Post - Trump's tariff policy faces new era, new uncertainty for economy]</ref> * ''Sjport'': Op de Olympische Wintersjpele haolt de Noor [[Johannes Høsflot Klaebo]] de gouwe medaje in de 50 kilomaeter [[langlaufe]]. Hae weurt daomit d'n iersten Olympischen atleet dae zès kier goud op dezelfde Sjpele pak.<ref>[https://www.nu.nl/olympische-spelen/6386929/langlauffenomeen-klaebo-eerste-olympier-met-6-keer-goud-op-een-winterspelen.html Nu.nl - Langlauffenomeen Klaebo eerste olympiër met 6 keer goud op één Winterspelen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse prizzentator [[Koos Postema]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6387000/presentator-koos-postema-93-overleden.html Nu.nl - Presentator Koos Postema (93) overleden]</ref> ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De baovensten erm van 't kruus op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] weurt gemonteerd. Hiemit bereik de kirk nao 146 jaor boewe häör hoegste punt van 172,5 maeter.<ref>[https://sagradafamilia.org/-/una-creu-que-arriba-al-cel-de-barcelona?redirect=%2F Sagradafamilia.org - Una creu que arriba al cel de Barcelona]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': op 't [[Galapagoseilen|Galapagoseilandj]] Floreana waert 'n óngersaort van de lokale reuze[[sjildpad]] oetgezat in 't wild. De bieste woete róndj [[1840]] oetgeroeid en kenne dankzie e succesvol fokprogram mit 'n genetisch vergeliekbaar saort, wat in [[2017]] begós, waere truukgebrach nao hun habitat.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/20/floreana-giant-tortoise-reintroduced-to-galapagos-island-after-almost-200-years The Guardian - Floreana giant tortoise reintroduced to Galápagos island after almost 200 years]</ref> ;19 fibberwarie * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]ansen ex-presidentj [[Yoon Suk-Yeol]] weurt tot laeveslang gevangenissjtraof veroerdeild veur de poging tot sjtaotsgreep die 'r in 2024 deeg.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603087-levenslang-voor-zuid-koreaanse-ex-president-yoon-voor-poging-staatsgreep NOS.nl - Levenslang voor Zuid-Koreaanse ex-president Yoon voor poging staatsgreep]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Andrew Mountbatten-Windsor]], veurhaer bekèndj es 'prins Andrew', weurt gearresteerd in verbandj mit zien betrokkeheid bie [[Jeffrey Epstein]].<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c70kjr9wjw0t BBC News - Andrew arrested on suspicion of misconduct in public office as King says 'law must take its course']</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen operazenger [[José van Dam]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/belgische-operaster-jose-van-dam-is-overleden/134113027.html De Standaard - Belgische operaster José van Dam is overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse sjaker [[Jan Timman]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603096-nederlandse-schaakgrootmeester-jan-timman-74-overleden NOS.nl - Nederlandse schaakgrootmeester Jan Timman (74) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse geiselike en börgerrechteactivis [[Jesse Jackson]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6386382/bekende-dominee-en-burgerrechtenactivist-jesse-jackson-84-overleden.html Nu.nl - Bekende dominee en burgerrechtenactivist Jesse Jackson (84) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Robert Duvall]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6386324/the-godfather-acteur-robert-duvall-op-95-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Godfather-acteur Robert Duvall op 95-jarige leeftijd overleden]</ref> ;14 fibberwarie * ''Sjport, Zuud-Amerika'': De Braziliaanse skiër [[Lucas Pinheiro Braathen]] haolt de gouwe medaje in de reuzesjlalom. Hae is d'n iersten atleet dae veur e tropisch landj 'n medaje op de Wintersjpele pak. ;12 fibberwarie * ''Politiek, Belsj'': 't [[Brussels Hoofsjtaejelik Gewes|Brussels Gewes]] krieg nao 614 daag 'n regering, die geit besjtaon oet [[MR]],[[PS]], [[Les Engagés]], [[Groen]], [[Anders]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://www.standaard.be/politiek/brussel-heeft-na-614-dagen-een-regering-mr-leden-verzamelen-voor-toetredingscongres/35089272.html De Standaard - Brussel heeft na 614 dagen een regering, MR-leden verzamelen voor toetredingscongres]</ref> ;11 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse sjriever [[Cees Nooteboom]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6385720/schrijver-cees-nooteboom-92-overleden.html Nu.nl - Schrijver Cees Nooteboom (92) overleden]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[theologie|theoloog]] en kerkhistoricus [[Peter Nissen]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/peter-nissen-1957-2026-ging-zijn-eigen-weg-met-god-en-zijn-pen-als-trouwe-metgezellen/ KN - Peter Nissen (1957-2026) ging zijn eigen weg, met God en zijn pen als trouwe metgezellen]</ref> * ''Oes-Europa'': in de [[Róslandj|Róssische]] huidsjtad [[Moskou]] weurt Vladimir Alexeyev, 'ne hoege generaal, naergesjote. Hae raak daobie ernstig gewóndj.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2026/02/06/russian-general-hospitalized-after-attempted-assassination-in-moscow-a91877 The Moscow Times - Russian General Hospitalized After Attempted Assassination in Moscow]</ref> ;5 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaot [[Beloetsjistan]] zin regeringstroepe sjlaags geraak mit separatiste. Daobie valle zeker teentalle doeje, wiewaal precieze ciefers óntbraeke. De separatiste zien etnische [[Beloetsji]], veule zich neet verwant mit Pakistan en sjtraeve nao 'ne ónaafhankelike sjtaot.<ref>[https://tribune.com.pk/story/2590898/security-forces-conclude-operations-after-terrorist-attacks-in-balochistan The Express Tribune - Security forces conclude operations after terrorist attacks in Balochistan]</ref> ;4 fibberwarie * ''Wes-Afrika'': gewaopende manne vermoorde zeker 160 luuj bie 'ne aanval op twie dörper in de [[Nigeria]]anse deilsjtaat Kwara. 't Zouw gaon óm 't werk van 'n jihadistische groepering die gelieerd is aan 'ne lokale tak van [[IS]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/04/gunmen-west-nigeria-attack-red-cross The Guardian - Gunmen kill more than 160 people in attacks on two west Nigeria villages]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Economie, Zuud-Amerika'': waarnömmend [[Venezuela]]ans prizzedent Delcy Rodríguez óngerteikent 'n [[wèt]] woemit de [[aerdaolje|aolie]]sector waert aopgesjteld veur privatisering. Dit besjloet kump nao de gevangenömming van Maduro door de [[VS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2600225-waarnemend-president-venezuela-tekent-wet-die-oliesector-openstelt-voor-privatisering NOS - Waarnemend president Venezuela tekent wet die oliesector openstelt voor privatisering]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De [[Canada|Canadese]] actrice Catherine O'Hara, bekindj veur häör rol es de moder van personage Kevin McCallister in de iersjte twie ''[[Home Alone]]''-films, sjörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6384402/actrice-en-home-alone-moeder-catherine-ohara-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Actrice en Home Alone-moeder Catherine O'Hara op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] geuf in de Rotterdamse konzèrzaol [[Ahoy']] zie lèste konzèr oets. De band waor door de krenkde en doed van gitaris [[George Kooyman]] gedwónge veur te sjtoppe.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6384114/golden-earring-neemt-met-brok-in-keel-afscheid-this-is-our-last-goodbye.html Nu.nl - Golden Earring neemt met brok in keel afscheid: 'This is our last goodbye']</ref> ;28 jannewarie * ''Economie, natuur & milieu, Midde-Afrika'': mie es 400 luuj kómme óm 't laeve bie de insjtorting van 'n [[mien]] in 't oeste van de [[Democratische Republiek Kongo]]. Inkel luuj rake gewóndj. De ramp is 't gevolg van 'n aerdversjuving. De mien is in henj van rebellebeweging M23. Lokaal luuj grave nao bezónger [[erts]]e wie [[coltan]], wat gebroek waert bie de [[produktie]] van bieveurbeeld [[hendie|smartphones]].<ref>[https://www.lavanguardia.com/internacional/20260203/11456519/suben-mas-400-muertos-derrumbe-mina-coltan-congo.html La Vanguardia - Suben a más de 400 los muertos por el derrumbe de una mina de coltán en el Congo]</ref> ;27 jannewarie * ''Politiek, Nederlandj'': de formerende partieje [[CDA]], [[D66]] en [[VVD]] zin 't eins euver e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/binnenland/d66-vvd-en-cda-zijn-het-eens-op-hoofdlijnen/127020425.html De Limburger - D66, VVD en CDA zijn het eens op hoofdlijnen]</ref> * ''Economie, Zuud- en Centraal-Azië, Europa algemein'': de [[EU]] en [[India]] sjlete e vriehandelsakkoord, woedoor e groet gedeilte van de [[heffing]]e op [[produkt]]e in dees vriehandelszone zal verdwiene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599846-vrijhandelsakkoord-tussen-eu-en-india-na-decennia-onderhandelen NOS - Vrijhandelsakkoord tussen EU en India na decennia onderhandelen]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Europa'': inne [[Italië|Italiaanse]] sjtad Niscemi op [[Sicilië]] waere óngeveer doezend luuj geëvacueerd vanwege 'n aerdversjuving.<ref>[https://nos.nl/video/2599849-huizen-in-de-diepte-gestort-na-aardverschuiving-op-sicilie NOS - Huizen in de diepte gestort na aardverschuiving op Sicilië]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederland(s Limburg), Kóns en cultuur'': [[Lex Uiting]] en [[Frans Pollux]] gaeve e konzaer in de [[Ziggo Dome]] in [[Amsterdam]]. 't Weurt 't groetste Limburgstalig konzaer oets boete Limburg gegaeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599625-duizenden-limburgers-in-amsterdam-voor-grootste-dialectpopconcert-ooit NOS.nl - Duizenden Limburgers in Amsterdam voor 'grootste dialectpopconcert ooit']</ref> ;23 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse videokónstenaer [[Micha Klein]] sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599559-micha-klein-61-pionier-van-de-computerkunst-overleden NOS.nl - Micha Klein (61), pionier van de computerkunst, overleden]</ref> ;20 jannewarie * ''Nederlandj'': Zeve leje van de [[PVV]]-Twiede Kamerfractie ónger aanveuring van [[Gidi Markuszower]] sjpliete zich aaf oet ónvrei euver de koers dae [[Geert Wilders]] veurt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598974-opstand-tegen-wilders-zeven-pvv-ers-beginnen-eigen-fractie NOS.nl - Opstand tegen Wilders: zeven PVV'ers beginnen eigen fractie]</ref> ;19 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': de [[Italië|Italiaanse]] mode-óntwerper [[Valentino Garavani|Valentino]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598879-italiaanse-keizer-van-de-mode-valentino-93-overleden Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden NOS - Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italiaanse arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n [[basiliek]] in [[Fano]] die aan [[Vitruvius]] kan waere toegesjreve.<ref>[https://www.reuters.com/science/italy-uncovers-basilica-designed-by-vitruvius-father-architecture-2026-01-19/ Reuters - Italy uncovers basilica designed by Vitruvius, the 'father of architecture']</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud-Europa'': bie e trein-óngelök in 't [[Sjpanje|Sjpaanse]] Adamuz, kórtbie [[Córdoba]], valle 41 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598935-dodental-treinramp-spanje-naar-41-zoeken-naar-slachtoffers-in-wagons-gaat-door NOS - Dodental treinramp Spanje naar 41, zoeken naar slachtoffers in wagons gaat door]</ref> * ''Sjport, Afrika algemein'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup (manslui)|Africa Cup]] door nao verlènging mit 1-0 van [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] te winne.<ref>Live-oetzenjing Ziggo Sport</ref> ;13 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': 'ne Man oet [[Herte]] kump veur de rechter veur 't misbroek van mie es 150 minderjaorige maedjes. Hae deeg dit via e zelfóntwikkeld sjpeel.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6382466/limburger-vast-voor-online-misbruik-van-150-minderjarigen-via-zelfgemaakt-spel.html Nu.nl - Limburger vast voor online misbruik van 150 minderjarigen via zelfgemaakt spel]</ref> ;12 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse prezentator, klimaatóntkènner en coronascepticus [[Robert Jensen]] sjtörf op 52-jäörige laeftied aan 'nen hertaanval.<ref>[https://www.nu.nl/media/6382706/presentator-robert-jensen-52-overleden.html Nu.nl - Presentator Robert Jensen (52) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Midde-Oeste, economie, politiek'': miensjerechteorganisatie HRANA meld dat bie groetsjalige proteste taege 't ayatollah-regime in [[Iran]] hónderde doeje zint gevalle en mie es 10.000 luuj zint gearresteerd. De direkte aanleiding veur de demonstraties, die eind december veurig jaor begóste, waore aanvankelik de hoege koste veur 't laevesóngerhaud, meh monde oet in proteste taege 't regime zelf, mit name vanwege 't gebrek aan vrouwerechte en politieke vrieheid.<ref>[https://nos.nl/artikel/2597802-mensenrechtenorganisatie-meer-dan-500-doden-bij-massale-demonstraties-iran NOS - Mensenrechtenorganisatie: meer dan 500 doden bij massale demonstraties Iran]</ref> ;10 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': Koerdische militante van de Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF) en 't [[Syrië|Syrische]] regeringsleger bereike e sjtaak-'t-vure nao gevechte in en óm de sjtad [[Aleppo]]. De SDF-militante trekke zich truuk oet de sjtad; börgers en militante waere geëvacueerd nao 't noorde en oeste van 't landj. 't Regeringsleger nump de sjtad in.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/01/11/na-een-week-vol-geweld-heeft-de-syrische-regering-aleppo-onder-controle-bewoners-zijn-er-niet-gerust-op-a4917383 NRC - Na een week vol geweld heeft de Syrische regering Aleppo onder controle. Bewoners zijn er niet gerust op]</ref> ;9 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Jeme]]nitisch regeringsleger nump de havesjtad [[Aden]] in van de Zudelike Euverganksraod, 'n separatistische beweging in 't zude van 't landj. Die höf zichzelf op in reaksie op de val van die sjtad.<ref>[https://www.arabnews.com/node/2628748/middle-east Arab News - STC announces dissolution]</ref> * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]], [[VVD]] en [[CDA]] gaon óngerhanjele euver e [[mènjerheidskabinèt]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6381619/live-formatie-d66-vvd-en-cda-gaan-minderheidskabinet-vormen.html Nu.nl - Live formatie | D66, VVD en CDA gaan minderheidskabinet vormen]</ref> ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] nump 'n wèt aan die de militair mach van de presidentj beperk. Hiemit weurt 't 'm lestiger gemaak óm beveurbeeld solistisch e landj binne te valle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/01/08/politics/war-powers-vote-trump-venezuela-senate CNN.com - Handful of Republicans join Democrats to force Senate check on Trump’s war powers in Venezuela ]</ref> ;7 jannewarie * ''Nederlandj, Sjport'': De Nederlandsen hónkballer [[Sydney de Jong]] sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6381932/honkbalicoon-en-voormalig-oranje-captain-sidney-de-jong-46-plots-overleden.html Nu.nl - Honkbalicoon en voormalig Oranje-captain Sidney de Jong (46) plots overleden]</ref> ;6 jannewarie * ''Oes- en Centraal-Europa, Kóns en cultuur'': De Hongaarse filmmaeker [[Béla Tarr]] sjtörf op 70-jäörige laeftied. ;5 jannewarie * ''Zuud-Amerika, politiek'': 't Rezjiem in [[Venezuela]] reup [[Delcy Rodríguez]] oet tot presidentj ad interim. ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Zuud-Amerika, politiek'': De [[Vereinigde Sjtaote]] veure op bevel van presidentj [[Donald Trump]] 'nen aanval op [[Venezuela]] oet; Trump zaet ouch presidentj [[Nicolas Maduro]] te höbbe gevangegenaome.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 CNN.com - Venezuela president Maduro captured and flown out of country after US strikes, says Trump ]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Europa'': [[Bulgarieë]] veurt es 21e landj d'n [[euro]] in. * ''Zjwitserlandj'': Bie 'ne brandj in 'nen aprèsskihut in [[Crans-Montana]] ([[Wallis (kanton)|Wallis]], [[Zjwitserlandj]]) kómme teentalle luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596650-tientallen-doden-bij-cafebrand-in-zwitsers-ski-oord-meer-dan-honderd-gewonden NOS.nl - Tientallen doden bij cafébrand in Zwitsers ski-oord, meer dan honderd gewonden]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De [[Vondelkèrk|Vondelkirk]] in 't [[Amsterdam]]s sjtadsdeil Aud-Zuud brentj oet. ==2025== ===december=== ;28 december * ''Kóns en cultuur'': De Franse actries [[Brigitte Bardot]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380890/franse-actrice-en-stijlicoon-brigitte-bardot-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Franse actrice en stijlicoon Brigitte Bardot op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 december * ''Kóns en cultuur'': De Belsj-Limbörgsen dichter [[Leonard Nolens]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/nieuws/dichter-leonard-nolens-overleden-op-78-jarige-leeftijd/120233453.html Het Nieuwsblad - Dichter Leonard Nolens overleden op 78-jarige leeftijd]</ref> * ''Afrika'': [[Israël]] erkèntj es ierste VN-lid [[Somaliland]]j es ónaafhenkelike sjtaot.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596095-afwijzende-reacties-op-erkenning-door-israel-van-somaliland NOS.nl - Afwijzende reacties op erkenning door Israël van Somaliland]</ref> ;25 december * ''Kóns en cultuur'': De Britse gitaris [[Perry Bamonte]] ([[The Cure]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thecure.com/news/2025/12/perry-archangelo-bamonte-1960-2025/ The Cure - PERRY ARCHANGELO BAMONTE 1960-2025]</ref> ;22 december * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': de [[Groet-Brittannië|Britse]] zanger en gitaris [[Chris Rea]], bekindj van 't kaersjleed ''Driving home for Christmas'', sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380416/driving-home-for-christmas-zanger-chris-rea-74-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Driving Home for Christmas-zanger Chris Rea (74) overleden]</ref> ;18 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj en componis [[Tonny Eyk]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2595115-componist-tonny-eyk-85-man-achter-iconische-tv-tunes-en-nummers-overleden NOS.nl - Componist Tonny Eyk (85), man achter iconische tv-tunes en nummers, overleden]</ref> ;17 december * ''Nederland, Kóns en cultuur'': De Nederlandse koreograaf [[Hans van Manen]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6379837/topchoreograaf-en-balleticoon-hans-van-manen-93-overleden.html Nu.nl - Topchoreograaf en balleticoon Hans van Manen (93) overleden]</ref> ;15 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de rechse politicus José Antonio Kast wèntj de [[Chili|Chileense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2594743-verkiezingswinst-van-uiterst-rechts-in-chili-is-teken-voor-heel-latijns-amerika NOS - Verkiezingswinst van uiterst rechts in Chili is teken voor heel Latijns-Amerika]</ref> ;14 december * ''Oceanië'': twie sjötters äöpene 't vuur op e joeds [[Chanoeka]]festival inne [[Australië|Australische]] sjtad [[Sydney]]. Daobie kómme zesteen luuj óm 't laeve, woe-ónger eine sjötter. Zeker eine van de sjötters haet boetedat 'ne link mit terreurbeweging [[IS]] en e verleie mit [[antisemitisme]].<ref>[https://www.abc.net.au/news/2025-12-16/video-shows-bondi-beach-shooting-gunman-preaching-islam-to-teens/106145626 ABC.net.au - Bondi Beach shooting gunman Naveed Akram was follower of pro-Islamic State preacher Wisam Haddad]</ref> ;10 december * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse sjriefster [[Sophie Kinsella]] sjtörf op 55-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2593985-britse-auteur-sophie-kinsella-55-bekend-van-shopaholic-reeks-overleden NOS.nl - Britse auteur Sophie Kinsella (55), bekend van Shopaholic-reeks, overleden]</ref> ;8 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje voetballer en traineur [[Glenn De Bock]] sjtörf op 54-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/sport/voormalig-rode-duivel-en-trainer-glen-de-boeck-54-overleden-na-hersenbloeding/110983288.html De Standaard - Voormalig Rode Duivel en trainer Glen De Boeck (54) overleden na hersenbloeding]</ref> ;7 december * ''Sjport, Belsj & Nederlands Limburg'': Nao 'n darde plaats in de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] weurt [[Lando Norris]] veur d'n ierste kier waereldkampión [[Formule 1]]. Hae blief [[Max Verstappen]] twie punte veur. ;5 december * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadees-Amerikaansen arsjitek [[Frank Gehry]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan 'n lóchwaegkrenkde.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/12/05/style/architect-frank-gehry-dies CNN - Frank Gehry, world renowned architect, dies at 96]</ref> ;4 december * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Marco Borsato]] weurt óm gebrek aan bewies vriegesjproke van óntuch mit e mènderjaorig maedje.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6378215/marco-borsato-vrijgesproken-van-ontucht-met-meisje-wegens-gebrek-aan-bewijs.html Nu.nl - Marco Borsato vrijgesproken van ontucht met meisje wegens gebrek aan bewijs]</ref> ;1 december * ''Nederlandj, politiek'': De Nederlandse politicus [[Michel van Hulten]] (o.m. [[PPR]]) sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592884-oud-staatssecretaris-michel-van-hulten-95-overleden NOS.nl - Oud-staatssecretaris Michel van Hulten (95) overleden]</ref> ===november=== ;25 november * ''Weitesjap'': Japanse óngerzeukers vènje sjterke energie-oetberstinge in 't centrum van de [[Milkwaeg]] die euvereinkómme mit zichzelf vernetigende [[duuster materie]]. 't Zouw d'n ierste kier zeen det me die zoe direk waornump.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2025/11/080 Journal of Cosmology and Astroparticle Physics - 20 GeV halo-like excess of the Galactic diffuse emission and implications for dark matter annihilation]</ref> ;26 november * ''Oes-Azië'': bie 'ne brandj in 'ne groep woentoeres in [[Hongkong]] valle zeker 146 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592642-nog-ruim-veertig-vermisten-na-brand-in-woontorens-hongkong-dodental-nu-op-146 NOS - Nog ruim veertig vermisten na brand in woontorens Hongkong, dodental nu op 146]</ref> ;24 november * ''Politiek, Belsj'': Nao 'n marathonzitting van 20 oer kump de [[regering-De Wever]] mit 'n begroeting. Hiemit is 'n dreigende regeringscrisis bezjwaore.<ref>[https://www.standaard.be/politiek/premier-de-wever-heeft-begrotingsakkoord-na-marathonvergadering-een-soort-tweede-regeerakkoord/107209395.html De Standaard - Premier De Wever heeft begrotingsakkoord na marathonvergadering: “Een soort tweede regeerakkoord”]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggaezenger [[Jimmy Cliff]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan de gevolge van 'nen [[epilepsie|epileptischen aanval]] en 'n lóngóntsjtaeking. ;23 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump Haitham Ali Tabatabai, e kopsjtök van [[Hezbollah]], óm 't laeve. In totaal valle bie dae aanval vief doeje en 28 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591673-israel-doodt-hezbollah-kopstuk-en-vier-anderen-bij-aanval-in- NOS - doodt Hezbollah-kopstuk en vier anderen bij aanval in Beiroet]</ref> ;22 november * ''Wes-Afrika'': in 'n katholieke sjoel 't noordweste van [[Nigeria]] waere mie es 227 kinger óntveurd door 'ne gewapende bende.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6376816/meer-dan-tweehonderd-scholieren-en-leerkrachten-ontvoerd-van-school-in-nigeria.html Nu.nl - Meer dan tweehonderd scholieren en leerkrachten ontvoerd van school in Nigeria]</ref> * ''Nederlandj'': baove de lóchhave van [[Indjhaove]] en 't militair vleegveld van [[Volkel]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6376938/drones-vlogen-gisteren-niet-alleen-boven-eindhoven-maar-ook-weer-boven-volkel.html Nu.nl - Drones vlogen gisteren niet alleen boven Eindhoven, maar ook weer boven Volkel]</ref> ;20 november * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': aktäör en regisseur [[Paul van Gorcum]], baeter bekindj es Gargamel in de teikefilmserie de [[Sjmurfe]] en baron Van Neemweggen in de kingerserie [[Bassie & Adriaan]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6376740/paul-van-gorcum-de-baron-uit-bassie-adriaan-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paul van Gorcum (de Baron uit Bassie & Adriaan) op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse bassis [[Gary Mounfield]] ([[The Stone Roses]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591284-stone-roses-bassist-gary-mani-mounfield-63-overleden NOS.nl - Stone Roses-bassist Gary 'Mani' Mounfield (63) overleden]</ref> ;18 november * ''Sjport, Midde-Amerika'': [[Curaçaos hierevoetbalèlftal|'t Voetbalilftal van Curaçao]] sjpeelt mit 0-0 geliek taege [[Jamaicaons hierevoetbalèlftal|Jamaica]] en plaats zich daomit veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]]. Curaçao is vaeroet 't kleinste landj wat dat oets presteert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591060-curacao-schrijft-historie-met-plaatsing-voor-wk-na-zenuwslopende-slotfase-tegen-jamaica NOS.nl - Curaçao schrijft historie met plaatsing voor WK na zenuwslopende slotfase tegen Jamaica]</ref> * ''Politiek, Belsj'': [[Vincent Van Quickenborne]] begintj aan 'ne [[filibuster]] dae tot de volgenden daag doert. Nao 23 oer weurt 'm oetènjelik 't woord aafgepak. Mit iejer marathonmonologe mitgetèlt waor hae zelfs mie es 40 oer aan 't woord gewaes.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/microfoon-van-van-quickenborne-uitgezet-nadat-hij-40-uur-lang-aan-het-woord-is-geweest-om-stemming-tegen-money-control-te-stoppen~b44c5335/ De Morgen - Microfoon van Van Quickenborne uitgezet nadat hij 40 uur lang aan het woord is geweest om stemming tegen ‘money control’ te stoppen]</ref> ;17 november * ''Nederlandj'': in [[Zjwolle]] begint de rechzaak tege twiè manne oet [[Valkeberg]] en [[Ulesjtraote]]. Hunne webshop weurt in verband gebrach mèt de verkoup van designer[[drugs]] en meugelik 49 doaje es gevolg van de consumptie dees middele.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/valkenburg-aan-de-geul/valkenburg/limburgers-stefan-en-jord-werden-schatrijk-met-webshop-in-designerdrugs-maar-hebben-mogelijk-tientallen-doden-op-hun-geweten-verdienmodel-is-menselijke-ellende/105613376.html De Limburger - Limburgers Stefan en Jord werden schatrijk met webshop in designerdrugs, maar hebben mogelijk tientallen doden op hun geweten: ‘Verdienmodel is menselijke ellende’]</ref> * ''Oes-Europa'': 'n explosie besjadig 'n [[sjpoorlien]] in 't oeste van [[Pole]], 'n wichtige aanveurroute veur hölp aan buurlandj [[Oekraïne]]. Premier Tusk sjprik van 'n sabotageactie. De lètste tied kómme vergeliekbaar incidente veur in groete deile van [[Europa]]. [[Róslandj]] waert döks es aansjtichter gezeen.<ref>[https://tvpworld.com/90064838/polish-ministers-rail-saboteurs-will-be-quickly-identified TVP - Poland has the evidence to identify suspected railway saboteurs, ministers say]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': aad[[premier]] Sheikh Hasina van [[Bangladesh]] waert bie versjtek veroerdeild tot de [[doedsjtraof]] veur de rol die ze sjpeelde bie proteste taege häör bewindj veurig jaar. Daobie koame meugelik 1400 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590796-oud-premier-bangladesh-veroordeeld-tot-doodstraf-voor-rol-bij-bloedige-protesten NOS - Oud-premier Bangladesh veroordeeld tot doodstraf voor rol bij bloedige protesten]</ref> * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': [[Meziekwetensjap]]per [[Peter Wollny]] identificeert twie örgelsjtökker es vreug werke van [[Johann Sebastian Bach]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2590863-onbekende-orgelwerken-bach-ontdekt-en-in-leipzig-gespeeld-door-ton-koopman NOS.nl - Onbekende orgelwerken Bach ontdekt en in Leipzig gespeeld door Ton Koopman]</ref> ;16 november * ''Nederlandj, sjport'': De Nederlandse sjaatsster [[Femke Kok]] verbaetert in [[Salt Lake City]] 't waereldrecord 500 maeter dames tot 36,09 s. 't Awd record hauw twelf jaor gesjtande en laog bekans drie tiende hoeger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590745-kok-verpulvert-wereldrecord-500-meter-in-salt-lake-tot-36-09-hoe-kan-dit NOS.nl - Kok verpulvert wereldrecord 500 meter in Salt Lake tot 36,09: 'Hoe kan dit?']</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Yvonne Keuls]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6376197/schrijfster-yvonne-keuls-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Yvonne Keuls op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': 't Groàt Bunger woordebook kump oet. 't Tèlt 320 pagina's, bevat doezende [[Bungersj]]e wäörd en e lieske mit specifieke klanke die in [[Bung]] gebroek were.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/bunde/groat-bunger-woordebook-legt-dialect-van-bunde-vast/90499616. De Limburger - Groàt Bunger Woordebook legt dialect van Bunde vast]</ref> ;14 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Mestreech]] weurt veur 't iers e kombord mèt 'nen oondertitel in 't [[Mestreechs]] oonthöld.<ref>[https://rtvmaastricht.nl/nieuws/artikel/eerste-kombord-met-ondertitel-in-mestreechter-taol-onthuld RTV Maastricht - Eerste kombord met ondertitel in Mestreechter Taol onthuld]</ref> ;10 november * ''Economie, politiek, Oes-Europa'': oet óngerzeuk van anticorruptiebureau NABU bliek dat 't [[Oekraïne|Oekraïens]] sjtaats[[energie]]bedrief Energoatom betrokke is gewaes bie e groet ómkoupsjandaal van óngeveer 100 miljoen [[dollar]] (ca. 86,5 miljoen [[euro]]). Ouch e contak van prizzedent Zelensky en 'ne veurmalige adviseur van de minister van Energie zouwe hie 'n rol in höbbe gesjpeeld.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589991-grootschalig-corruptieonderzoek-naar-energiesector-oekraine NOS - Grootschalig corruptieonderzoek naar energiesector Oekraïne ]</ref> ;7 november * ''Nederlands Limburg'': in g'n buuet va g'n [[NAVO]]-basis i [[Broensem]] were mieëder [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6375581/vrijdag-meerdere-drones-gespot-boven-zuid-limburg-politie-zette-helikopter-in.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Vrijdag meerdere drones gespot boven Zuid-Limburg, politie zette helikopter in]</ref> ;6 november * ''Noord-Amerika, weitesjap'': D'n Amerikaanse bioloog en Nobelprieswinner [[James Watson]], mit-óntdekker van de [[DNA]]-sjtructuur, sjtörf op 97-jäörige laeftied aan 'n infectie.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html The New York Times - James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse presentatries [[Viola Holt]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6375156/oud-presentatrice-viola-holt-76-overleden.html Nu.nl - Oud-presentatrice Viola Holt (76) overleden]</ref> ;5 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Ronald Venetiaan]], presidentj tösje 1991 en 1996 zoewie tösje 2000 en 2010, sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374938/surinaamse-oud-president-ronald-venetiaan-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Surinaamse oud-president Ronald Venetiaan op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur en prizzentator [[Joost Prinsen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied aan [[blaoskanker]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/11/03/hij-was-een-fenomenale-voordrachtskunstenaar-en-erik-engerd-a4911638 NRC.nl - Hij was een fenomenale voordrachtskunstenaar – en Erik Engerd]</ref> * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] sjtort 'n historische toere oet [[1238]] inein. Daobie valle inkel gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589045-gewonden-door-instorten-middeleeuwse-toren-in-rome NOS - Gewonden door instorten middeleeuwse toren in Rome]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Dick Cheney]], vice-prizzendentj tösje 2001 en 2009; sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de gevolge van lóngóntsjtaeking en hart- en vaatkrenkdes.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/11/04/politics/dick-cheney-death-obit CNN.com - Dick Cheney, influential Republican vice president to George W. Bush, dies]</ref> ;1 november * ''Belsj-Limburg'': kórtbie de militair lóchmachbasis in [[Kleine-Briegel]] bie [[Peer (Belsj)|Peer]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/peer/ook-zondagavond-drones-gespot-aan-basis-van-kleine-brogel-sprake-van-mogelijk-vier-verschillende-toestellen/101874641.html HBVL - Ook zondagavond drones gespot aan basis van Kleine-Brogel: “Sprake van mogelijk vier verschillende toestellen”]</ref> * ''Noord-Afrika, kóns en cultuur'': In de buurt van [[Gizeh]] ([[Egypte]]) geit 't [[Groet Egyptisch Museum]] aop. Dit weurt ein van de groetste musea op de waereld en 't groetste gewiejd aan ein cultuur.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/dubbel-zo-groot-als-het-louvre-100.000-objecten-7-miljoen-bezoekers-per-jaar-vandaag-opent-het-grand-egyptian-museum/101681050.html De Standaard - Dubbel zo groot als het Louvre, 100.000 objecten, 7 miljoen bezoekers per jaar: vandaag opent het Grand Egyptian Museum]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': 't Ierste deil van 't kruus weurt op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] gemonteerd. Hiemit is de kirk noe de hoegste van de waereld; 'n ier die saer de middeliewe aan de [[Dom (Ulm|Dom van Ulm]] hauw toebehuurd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374299/spaanse-sagrada-familia-stoot-duitse-kerk-van-de-troon-met-hoogste-kerktoren.html Nu.nl - Spaanse Sagrada Familia stoot Duitse kerk van de troon met hoogste kerktoren]</ref> * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': Nao aonleiing van diverse sjendale, wo-ónger meugelik misbroek van mènjerjaorige, weurt [[Andrew van Windsor]] door zie broor keuning [[Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek|Sjarel III]] d'n titel van prins en 't rech op keuninklik betaolde hoesvèsting aafgepak. Zien kènjer hauwe de keuninklike waerdighede wel.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0qp75z3dw4o BBC.com - Buckingham Palace statement on Andrew in full]</ref> ;29 oktober * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]] en [[PVV]] kriege allebei 26 zedele bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge. D66 wèntj vöäl zedele (+17), dewiel de PVV hendig verluus (-11). Ouch de [[VVD]] (22 zedele, -2) en [[GL]]-[[PvdA]] (20 zedele, -5) verleze sjtömme. 't [[CDA]] kump oet op 18 zedele (+13). [[NSC]] verluus al zien zedele (-20).<ref>[https://app.nos.nl/nieuws/tk2025/ NOS - Uitslagen Tweede Kamer 2025]</ref> ;28 oktober * ''Nederlands Limburg'': Bie 'ne sjtalbrandj in [[Detere]] kómme zevehóngerd verkes óm.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/echt-susteren/dieteren/zevenhonderd-varkens-dood-bij-brand-op-agrarisch-bedrijf-in-dieteren/100834144.html De Limburger - Zevenhonderd varkens dood bij brand op agrarisch bedrijf in Dieteren]</ref> * ''Zuud-Europ, kóns en cultuur'': 'ne geheime keizerlike [[tunnel]] in 't [[Colosseum]] in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] waert geäöpend veur 't publiek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2588213-geheime-keizerlijke-tunnel-in-colosseum-na-2000-jaar-open-voor-publiek NOS - Geheime keizerlijke tunnel in Colosseum na 2000 jaar open voor publiek]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'n groete pelissie-actie in de favela's van de [[Brazilië|Braziliaanse]] sjtad [[Rio de Janeiro]] valle zeker 130 doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/ruim-130-doden-bij-grote-politieactie-brazilie-tientallen-doden-op-straat-gelegd~a7904c7c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Ruim 130 doden bij grote politieactie Brazilië, tientallen doden op straat gelegd]</ref> * ''Midde-Amerika, Natuur en milieu'': Melissa, 'nen orkaan van de viefde categorie, kump in [[Jamaica]] aan landj en zörg dao veur enorm sjaoj.<ref>[https://edition.cnn.com/weather/live-news/hurricane-melissa-jamaica-landfall-tuesday-climate?post-id=cmhanappg000m3b6pn85pafw2 CNN.com - Hurricane Melissa]</ref> ;27 oktober * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': oet e rapport van miensjerechteorganisatie Survival International bliek dat 't mie [[etniciteit|volker]] geuf die gein contak höbbe mit de boetewelt es döks aangenaome waert. SI sjprik euver 196 volkere, vöäl mie es in ieder sjattinge (mie es 100). Ze laeve in teen lenj in [[Zuud-Amerika]], [[Afrika]] en [[Oceanië]]. Wiedoet de meiste daovan laeve in [[Brazilië]] en 't veurtbesjtaon van dees volker is ónzeker door versjillende factore.<ref>[https://www.cbsnews.com/news/uncontacted-indigenous-tribes-report-what-to-know/ CBS News - Half of uncontacted Indigenous tribes "could be wiped out" in 10 years, report says. Here's what to know.]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse actries [[Prunella Scales]] sjtörf op 93-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/film/6373968/fawlty-towers-actrice-prunella-scales-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Fawlty Towers-actrice Prunella Scales op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Noord-Afrika'': de paramilitair beweging [[RSF]] nump [[El Fasher]] in, de lètste groete sjtad in de [[Soedan]]ese regio Darfoer. De rebelle vermoorde hiebie zeker 2000 börgers, mit name zjwarte neet-[[Arabisch]]talige Soedaneze.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10586206/soedanese-rsf-executeert-duizenden-burgers-hulporganisaties-vrezen-massaslachting BNR - Soedanese RSF executeert duizenden burgers, hulporganisaties vrezen massaslachting]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzdrummer [[Jack DeJohnette]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2025/oct/27/jack-dejohnette-versatile-jazz-drummer-miles-davis-fusion-dies-aged-83 The Guardian - Jack DeJohnette, versatile jazz drummer known for Miles Davis fusion recordings, dies aged 83]</ref> ;25 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, politiek'': de partieloze kanidaat Catherine Connolly wèntj de [[Ierlandj|Ierse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c4gk2kml122o BBC - Connolly declared president of Ireland after landslide win]</ref> * ''Noord-Europa, Kóns en cultuur'': De Zjwaedsen acteur [[Björn Andrésen]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dn.se/kultur/skadespelaren-bjorn-andresen-ar-dod/ Dagens Nyheter - Skåadespelaren Björn Andrésen är död]</ref> ;23 oktober * ''Weitesjap'': oet 'n sjtudie van de Universiteit van [[Texas]] bliek dat dat mRNA-[[vaksinaasje|vaccin]]s die gebroek waere taege [[COVID-19|corona]] helpe bie immuuntherapie taege bepaalde vorme van [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2587519-studie-coronaprik-helpt-bij-immuuntherapie-tegen-bepaalde-soorten-kanker NOS - Studie: coronaprik helpt bij immuuntherapie tegen bepaalde soorten kanker]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Dave Ball]] ([[Soft Cell]]) sjtörf op 66-jäörige laeftied.<ref>[https://news.sky.com/story/dave-ball-one-half-of-tainted-love-hitmakers-soft-cell-dies-aged-66-13455838 Sky News - Dave Ball, one half of Tainted Love hitmakers Soft Cell, dies aged 66]</ref> ;22 oktober * ''Oes-Europa, economie'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] kónjig sancties taege de twie groetste [[Róslandj|Róssische]] [[aerdaolje|aoliebedriever]] Lukoil en Rosneft aan. 't Geit óm de iersjte sancties ónger 't prizzedentsjap van Trump es reactie op [[oorlog in de Oekraïne|de Róssische invasie in Oekraïne]].<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6373354/trump-zegt-gesprek-met-poetin-af-en-legt-rusland-sancties-op.html Nu.nl - Trump zegt gesprek met Poetin af en legt Rusland sancties op]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Fibrant]] kónjig aan zie febrik op [[Chemelot]] te gaon sjlete.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6373242/opnieuw-sluit-een-chemiebedrijf-fabrieken-in-nederland.html Nu.nl - Opnieuw sluit een chemiebedrijf fabrieken in Nederland]</ref> ;21 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': Sanae Takaichi van de conservatief-nationalistische partie LDP waert door 't [[Japan]]s [[parlement]] verkaoze tot de iersjte vrouwelike [[premier]] van 't landj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6373103/japan-schrijft-geschiedenis-parlement-verkiest-eerste-vrouwelijke-premier.html Nu.nl - Japan schrijft geschiedenis: parlement verkiest eerste vrouwelijke premier]</ref> ;20 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': de centrumrechse kandidaat Rodrigo Paz wèntj de [[Bolivia]]anse prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587114-eind-aan-links-tijdperk-in-bolivia-centrumrechtse-kandidaat-wordt-president NOS - Eind aan links tijdperk in Bolivia, centrumrechtse kandidaat wordt president]</ref> ;19 oktober * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': oet 't [[Louvre]] in [[Paries]] waere ach topsjtökker gesjtaole. 't Geit óm de [[zjuwiel|zjuwiele]] van keizerin Marie-Louise (1791-1847) en keizerin Eugénie (1826-1920) häör [[kroen]]. De kroen waert later truukgevónje, de serade aevel neet.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/france/article/2025/10/19/louvre-closed-for-the-day-after-a-robbery-according-to-culture-minister_6746572_7.html Le Monde - Louvre closes after thieves steal 'priceless' jewels in daytime heist]</ref> * ''Centraal- en Zuud-Azië'': [[Pakistan]] en 't door terreurbeweging [[Taliban]] geregeerde landj [[Afghanistan]] bereike e ónmiddelik sjtaak-'t-vure nao 'n waek van gevechte op de grens. Tösje de bei lenj besjtaon al jaorelang sjpanninge, mit gróndjgebeed en [[terrorisme]] es twie wichtige aspekte van 't conflik.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/10/19/what-we-know-about-pakistan-afghanistan-ceasefire-will-it-hold Al Jazeera - What we know about Pakistan-Afghanistan ceasefire, will it hold?]</ref> * ''Noord-Amerika, Sjport'': D'n Amerikaanse sjaker [[Daniel Naroditsky]] sjtörf op 29-jäörige laeftied door dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587416-schakers-hekelen-russische-oud-wereldkampioen-na-plotselinge-dood-amerikaan-29 NOS.nl - Schakers hekelen Russische oud-wereldkampioen na plotselinge dood Amerikaan (29)]</ref> ;18 oktober * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Sam Rivers]] ([[Limp Bizkit]]) sjtörf op 48-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372906/limp-bizkit-bassist-sam-rivers-48-overleden-we-zijn-in-shock.html Nu.nl - Limp Bizkit-bassist Sam Rivers (48) overleden: 'We zijn in shock']</ref> ;17 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': De Japanse politicus [[Tomiichi Murayama]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586771-oud-premier-murayama-overleden-bood-excuses-aan-voor-japanse-rol-in-wo-ii NOS.nl - Oud-premier Murayama overleden, bood excuses aan voor Japanse rol in WO II]</ref> * ''Afrika, politiek'': Kóllenel [[Michael Randrianirina]] weurt geïnsjtalleerd es presidentj van [[Madagaskar]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2586781-militaire-leider-in-madagaskar-beedigd-als-nieuwe-president NOS.nl - Militaire leider in Madagaskar beëdigd als nieuwe president]</ref> ;16 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse gitaris [[Ace Frehley]] ([[Kiss]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586739-sologitarist-ace-frehley-74-van-rockband-kiss-overleden NOS.nl - Sologitarist Ace Frehley (74) van rockband Kiss overleden]</ref> ;14 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse r&b-zenger [[D'Angelo]] sjtörf op 51-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.tmz.com/2025/10/14/dangelo-dead/ TMZ - D'Angelo Grammy-Winning Icon Dead at 51 Following Cancer Battle]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries veur de Economie]] weurt toegekèndj aan [[Joel Mokyr]] "veur 't aanwieze van de veurwaerdes veur lankdoerige greuj door technische veuroetgank" en aan [[Philippe Aghion]] en [[Peter Howitt]] "veur de theorie van lankdorige greuj door creatieve vernetiging."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Economie 2025 (paersberich)]</ref> * ''Afrika'': Nao waeke van protes vlöch de [[Madagaskar|Malegassische]] presidentj [[Andry Rajoelina]] nao Frankriek. ;11 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Diane Keaton]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118 People.com - Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse zenger en veroerdeilde kènjermisbroeker [[Ian Watkins]] ([[Lostprophets]]) weurt op 48-jäörige laeftied doedgesjtaoke in de gevangenis.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372114/voormalig-lostprophets-zanger-ian-watkins-48-doodgestoken-in-de-gevangenis.html Nu.nl - Voormalig Lostprophets-zanger Ian Watkins (48) doodgestoken in de gevangenis]</ref> ;10 oktober * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] weurt toegekèndj aan de [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleister [[Maria Corina Machado]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Vrei 2025 (paersberich)]</ref> ;9 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure, woemit de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog in de Gazasjtrook]] beëindig kent waere. Óngerdeil van dit plan is de oetwisseling van de euvergebleve laevende en later ouch gehiemelde Israelische giezelaers in de [[Gazasjtrook]] taege Palestiense gevangene en de gedeiltelike truuktrekking van 't Israelische leger oet de sjtrook.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/nieuws-politiek/10584625/israel-en-hamas-akkoord-over-eerste-fase-wapenstilstand BNR - Israël en Hamas akkoord over eerste fase wapenstilstand: gijzelaars komen vrij, leger trekt zich terug]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[László Krasznahorkai]] "veur zien ónweersjtaonbaar en visionair werk wat, temidde van apocalyptischen terreur, de mach van de kóns bevestig."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur 2025 (paersberich)]</ref> * ''Belsj, politiek'': 'nen Aansjlaag op premier [[Bart De Wever]] weurt veurkómme. D'n aansjlaag kaom oet jihadistischen hook.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/premier-de-wever-was-doelwit-van-verijdelde-aanslag-met-kamikazedrone-drie-verdachten-opgepakt/96350929.html De Standaard - Premier De Wever was doelwit van verijdelde aanslag met kamikazedrone, drie verdachten opgepakt]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] weurt toegekèndj aan [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] en [[Omar M. Yaghi]] "veur de óntwikkeling van metallo-organische raomwerke."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2025 (paersberich)]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] weurt toegekèndj aan [[John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] en [[John M. Martinis]] "veur de óntdèkking van groetsjaolige [[kwantumtunneling]] in 'n [[èllentrik circuit]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2025 (paersberich)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': De Nederlandse, in Limbörg woenende zenger [[Joost Nuissl]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/entertainment/3007630/joost-ik-ben-blij-dat-ik-je-niet-vergeten-ben-nuissl-overleden L1 Nieuws - Joost 'Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben' Nuissl overleden ]</ref> ;6 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] weurt toegekèndj aan [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] en [[Shimon Sakaguchi]] "veur hun óntdèkkinge ómtrèntj perifeer immuuntollerantie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2025 (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Politiek, Centraal-Europa'': ANO, de partie van miljardair en veurmalig [[premier]] Andrej Babiš, wèntj de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[parlement]]sverkezinge en kump oet op 35% van de sjtömme. Babiš haet ierder geregeerd in e centrumlinks [[kabinet]] tösje [[2017]] en [[2021]], meh sjteit inmiddels bekindj es populistisch en [[euroskepticisme|euroskeptisch]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2585160-populistische-oppositieleider-babis-wint-tsjechische-parlementsverkiezingen NOS - Populistische oppositieleider Babis wint Tsjechische parlementsverkiezingen]</ref> ;3 oktober * ''Belsj & Luxemburg'': baove 't militair terrein van 't Belsje [[Elsenborn]] in de [[Oeskantons]] waere viefteen drones gesjpot.<ref>[https://brf.be/regional/2012029/ BRF - Drohnen über Militärlager Elsenborn: Kommandant und Minister bestätigen Vorfall]</ref> * ''Politiek, Belsj & Luxemburg'': Guillaume van Luxemburg (43 jaor) waert beëidig es de nuje groethertog van [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]. Hae volg ziene 70-jäörige pap Henri van Luxemburg op, dae 25 jaor haet geregeerd.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html Rtl.lu - Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse actrice [[Patricia Routledge]], bekèndj óm häöre rol es Hyacinth Bucket oet de tv-serie ''[[Keeping up appearances]]'' (''Schone schijn''), sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standard.co.uk/showbiz/patricia-routledge-dead-keeping-up-appearances-actress-b1251054.html The Standard - Dame Patricia Routledge dead aged 96: Keeping Up Appearances star has passed away, agent announces]</ref> * ''Zuud-Amerika'': de [[VS]] valle 'ne boot aan veur de kös van [[Venezuela]], woebie veer doeje valle. 't Is de veerde aanval saer september op vergeliekbaar doele. Volges Amerika geit 't óm [[drugs]]sjeper. Wiejer wilt de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] de Venezolaanse prizzedent Maduro laote arrestere, ómdat hae zouw samewerke mit drugscriminele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585061-vs-voert-weer-dodelijke-aanval-uit-op-drugsschip-bij-venezuela NOS - VS voert weer dodelijke aanval uit op 'drugsschip' bij Venezuela]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': Sarah Mullally waert beneumd tot aartsbössjop van [[Canterbury]] en zal in [[2026]] de iersjte vrouw zeen die de [[Anglicaanse Kèrk]] zal leide.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c2lxyxqzxkdo BBC - Sarah Mullally named as new Archbishop of Canterbury]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Rapper Sean Combs, baeter bekèndj es [[P. Diddy]], weurt veroerdeild tot 'n gevangenissjtraof van veer jaor en twie maondj veur diverse vörm van misbroek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585072-sean-diddy-combs-krijgt-ruim-vier-jaar-cel-in-zedenzaak NOS.nl - Sean 'Diddy' Combs krijgt ruim vier jaar cel in zedenzaak]</ref> ;2 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoge]] in de [[Groet-Brittannië|Britse]] sjtad [[Manchester]] valle twie doeje en drie gewónje. Ein sjlachoffer waert per óngelök doedgesjote door de pelissie. De dader, 'ne 35-jäörige man van Syrische aafkóms, waert ouch doedgemaak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd63p1djgd7o BBC - What we know about Manchester synagogue attack]</ref> ;1 oktober * ''Weitesjap, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse etholoog [[Jane Goodall]], bekèndj óm häör óngerzeuk nao [[chimpansee]]s, sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6370959/wereldberoemde-chimpansee-onderzoekster-jane-goodall-91-overleden.html Nu.nl - Wereldberoemde chimpansee-onderzoekster Jane Goodall (91) overleden]</ref> ===september=== ;30 september * ''Nederlands Limburg'': beej 'n óngelök op de [[A73]] beej [[Belvend]] kómme twieë luuj öm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/venlo/belfeld/ongeluk-met-vrachtwagens-op-a73-bij-belfeld-eist-tweede-dodelijk-slachtoffer/94248016.html De Limburger - Ongeluk met vrachtwagens op A73 bij Belfeld eist tweede dodelijk slachtoffer]</ref> ;28 september *''Politiek, Oes-Europa'': de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de [[parlement]]sverkezinge in [[Moldavië]]. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/moldova-heads-to-the-polls-in-tense-vote-that-could-steer-country-closer-to-eu-or-russia The Guardian - Moldova’s ruling pro-European party pulls ahead in pivotal election]</ref> ;27 september * ''Economie, Europa algemein, Midde-Oeste'': de [[VN]] lègke opnuuj sancties op aan [[Iran]]. [[Duutsjlandj]], [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] höbbe de truukkier van de sancties geactiveerd, ómdat ze van meining zeen dat Iran 't akkoord van [[2015]] haet gesjonde. Dat mós de óntwikkeling van 'n [[atoombóm]] door 't ayatollahregime veurkómme.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/sweeping-un-sanctions-on-iran-come-into-effect-after-nuclear-talks-fail The Guardian - Iran angry as sweeping UN sanctions take effect after failure of nuclear talks]</ref> * ''Noord-Amerika'': De [[VS|Amerikaanse]] [[Kerk van Jezus Christus en de Heilige vanne lètste daag|mormone]]leider [[Russell Nelson]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://time.com/7321286/russell-m-nelson-dead/ Time Magazine - Russell M. Nelson, President of the Mormon Church, Dies at 101]</ref> ;26 september * ''Noord-Europa'': kórtbie 'n wichtige basis van de [[Daenemarke|Daense]] lóchmach in Karup in [[Jutlandj]] waert 'ne [[drone]] gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van [[Kopehage]]. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De [[Europese Commissie]] geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in [[Europa]] gesjpot.<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/indland/droner-set-over-koebenhavns-lufthavn DR - Overblik: en uge med mystiske droner over Danmark]</ref> ;24 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie werkzaamhede in [[Nijmege]] waert 'n begraafplaats oet de [[vreug middeliewe]] óntdèk mit versjillende gifte.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583849-begraafplaats-vol-schatten-gevonden-uit-vroege-middeleeuwen-in-nijmegen NOS - Begraafplaats vol schatten gevonden uit vroege middeleeuwen in Nijmegen]</ref> ;23 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'n archeologische opgraving in de [[Maas]] bie [[Kuuk]] waere reste van 'n [[Romeins Riek|Romeinse]] aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583705-live-meekijken-bij-romeinse-onderwateropgraving-in-de-maas-zoiets-komt-maar-weinig-voor NOS - Live meekijken bij Romeinse onderwateropgraving in de Maas: 'Zoiets komt maar weinig voor']</ref> ;22 september * ''Politiek, Frankriek, Midde-Oeste'': [[Frankriek]] erkènt de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;21 september *''Politiek, Noord-Amerika, Europa algemein, Oceanië, Midde-Oeste'': [[Canada]], 't [[Vereinig Keuninkriek]], [[Portugal]] en [[Australië]] erkènne de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6369801/verenigd-koninkrijk-canada-en-australie-erkennen-palestijnse-staat.html Nu.nl - Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië erkennen Palestijnse staat]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;19 september *''Noord-Europa'': 't [[Eslandj|Estische]] lóchruum waert gesjonde door drie [[Róslandj|Róssische]] MiG-31-[[sjtraoljaeger]]s.<ref>[https://www.euronews.com/2025/09/19/russian-fighter-jets-violated-estonias-airspace-authorities-say Euronews - NATO's article 4 triggered amid Russian airspace violation, 'it could be big trouble' Trump says]</ref> ;17 september * ''Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] en [[Saoedi-Arabië]] sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582963-saudi-arabie-en-pakistan-sluiten-militair-bondgenootschap NOS - Saudi-Arabië en Pakistan sluiten militair bondgenootschap]</ref> ;16 september * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] aktäör [[Robert Redford]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c07p8yle7pet BBC - One of the lions has passed': Hollywood remembers Robert Redford as he dies aged 89]</ref> ;14 september * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[CDU]] wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de [[Duutsjlandj|Duutjse]] deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]], gevolg door de [[SPD]] mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De [[AfD]] sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).<ref>[https://www1.wdr.de/nachrichten/wahlen/kommunalwahlen-2025/ticker-kommunalwahlen-aktuell-analysen-ergebnisse-100.html WDR - Liveblog zu Kommunalwahlen: CDU bleibt stärkste Kraft, AfD legt deutlich zu]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur [[Gerard Cox]] sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6368991/zanger-en-acteur-gerard-cox-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger en acteur Gerard Cox op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 september * ''Politiek, Zuud-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] [[premier]] Edi Rama nump 'ne [[Kónsmaesige intelligentie|AI]]-bot op in zien [[regering]]. Dizze nuje virtuele minister mót helpe bie 't taegegaon van [[corruptie]], wat al decennia e groet probleem is in dit landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582112-albanie-maakt-ai-minister-van-aanbestedingen-in-strijd-tegen-corruptie NOS - Albanië maakt AI minister van Aanbestedingen in strijd tegen corruptie ]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': de [[Nepal]]ese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-[[premier]], de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op [[sociaal media]], meh ouch [[corruptie]] sjpeelde mit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582158-president-nepal-stelt-interim-premier-aan-dodental-protesten-verder-opgelopen NOS - President Nepal stelt interim-premier aan, dodental protesten verder opgelopen ]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': veurmalig prizzedent [[Jair Bolsonaro]] waert veroerdeild tot 27 jaor cel veur 'n [[coup]]poging op 8 jannewarie [[2023]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6368592/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-krijgt-27-jaar-cel-voor-mislukte-staatsgreep.html Nu.nl - Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor mislukte staatsgreep]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't [[Pole|Poolse]] lóchruum waert gesjonde door Róssische [[drone]]s. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-[[straoljaeger]]s kómme daobie in actie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581926-nederlandse-f-35-s-in-polen-voor-de-tweede-keer-in-tien-dagen-in-actie-minutenwerk NOS - Nederlandse F-35's in Polen voor de tweede keer in tien dagen in actie: 'Minutenwerk']</ref> * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': ruumdesonde Perseverance van [[NASA]] vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op [[Marsj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2581959-nasa-vindt-sterkste-aanwijzingen-tot-nu-toe-voor-mogelijk-leven-op-mars NOS - NASA vindt sterkste aanwijzingen tot nu toe voor mogelijk leven op Mars]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika'': conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid [[:en:Charlie Kirk|Charlie Kirk]] waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in [[Orem]], [[Utah]]. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.<ref>[https://apnews.com/article/charlie-kirk-conservative-activist-shot-546165a8151104e0938a5e085be1e8bd AP News - Conservative activist Charlie Kirk dies after being shot at Utah college event]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]] valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de [[houthi's]].<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-09-10/ty-article/.premium/israel-strikes-houthi-targets-in-yemen-reportedly-attacking-defense-ministry/00000199-340c-d3db-a999-bf6c81c00000 Haaretz - Israel Strikes Houthi Targets in Yemen, Reportedly Killing at Least 35]</ref> ;9 september * ''Politiek, Nederlandj'': de [[Twiede Kamer]] sjtump in mit e verbod op ''[[homoseksualiteit|homo]]genezing''. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581803-kamer-stemt-voor-verbod-op-homogenezing-coc-spreekt-van-overwinning NOS - Kamer stemt voor verbod op 'homogenezing', COC spreekt van overwinning]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': de Franse prizzedent [[Emmanuel Macron]] sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje [[premier]] van [[Frankriek]]. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't [[parlement]] woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581830-macron-stelt-sebastien-lecornu-39-aan-als-nieuwe-premier-van-frankrijk NOS - Macron stelt Sébastien Lecornu (39) aan als nieuwe premier van Frankrijk]</ref> * ''Midde-Afrika'': 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan [[IS]] gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van [[Democratische Republiek Kongo|Congo]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/09/meer-dan-60-mensen-brutaal-vermoord-door-jihadistische-groeperin/ VRT - Meer dan 70 mensen brutaal vermoord door jihadistische groepering ADF in Congo]</ref> * ''Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika'': [[Ethiopië]] äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de [[Niel]]. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van [[elektriciteit]] veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de [[Oes-Afrika|regio]]. Lenj sjtroumaafwaarts, wie [[Egypte]] en [[Soedan]], make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.<ref>[https://theconversation.com/ethiopias-mega-dam-has-taken-14-years-to-build-what-it-means-for-the-niles-11-river-states-and-why-its-so-controversial-264665 The Conversation - Ethiopia’s mega dam has taken 14 years to build: what it means for the Nile’s 11 river states and why it’s so controversial]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt de [[Qatar]]ese huidsjtad [[Doha]] aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde [[Hamas]]leje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in [[Gaza]] te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/air-force-dropped-more-than-10-bombs-on-hamas-hq-in-qatar-during-long-range-mission/ Times of Israel - Air Force dropped more than 10 bombs on Hamas HQ in Qatar during long-range mission]</ref> ;6 of 7 september * ''Weitesjap'': De Mestreechse taolkundege [[Ben Salemans]] störf op 69-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2025/09/overleden-ben-salemans/ Neerlandistiek - Overleden: Ben Salemans (1955-2025)]</ref> ;4 september * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Giorgio Armani]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6367937/italiaanse-modeontwerper-giorgio-armani-91-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Giorgio Armani (91) overleden]</ref> ;3 september * ''Zuud-Europa'': bie e óngeluk mit de iconische kabel[[tram]] in de [[Portugal|Portugese]] huidsjtad [[Lissabon]] valle zèsteen doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/vijftien-doden-bij-ongeluk-met-iconische-kabeltram-in-lissabon-ook-veel-gewonden~aa830d4a/ AD - Vijftien doden bij ongeluk met iconische kabeltram in Lissabon, ook veel gewonden]</ref> ;2 september * ''Nederlands Limburg'': twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in [[Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/ook-moeder-51-overleden-na-brand-in-woning-aan-de-plutolaan-in-roermond/87702542.html De Limburger - Ook moeder (51) overleden na brand in woning aan de Plutolaan in Roermond]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': bie e zjwaor verkeersóngeval in [[Gelaen]] valle drie doaje.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/drie-doden-bij-ernstige-botsing-tussen-scooter-en-motor-in-geleen-slachtoffers-15-19-en-24-jaar-oud/87142404.html De Limburger - Drie doden bij ernstige botsing tussen scooter en motor in Geleen; slachtoffers 15, 19 en 24 jaar oud]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'nen [[aerdsjóddel]] mèt 'n krach van 6,0 op de [[sjaal van Richter]] in 't oeste van [[Afghanistan]] valle 3000 doeje en 4000 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580874-dodental-na-de-aardbeving-in-afghanistan-loopt-op-tot-meer-dan-1400 NOS - Dodental na de aardbeving in Afghanistan loopt op tot meer dan 1400]</ref> * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde [[Soedan]]ese regio Darfoer valle hónderde doeje'.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cdj2jygzzk9o BBC - Race to find survivors after Sudan landslide kills hundreds]</ref> * ''Weitesjap, Europa algemein'': de ruumdesonde Juice van [[ESA]] vluug langs [[Venus (planeet)|Venus]]. De [[zjwaortekrach]] van dees planeet mót häör de [[sjnelheid]] gaeve óm wiejer te vlege nao de [[maone van Jupiter]].<ref>[https://www.esa.int/Space_in_Member_States/The_Netherlands/Juice_omgeleid_naar_Venus_in_s_werelds_eerste_maan-aarde_flyby Esa.int - Juice omgeleid naar Venus in 's werelds eerste maan-aarde flyby]</ref> * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': 't Literatuurmuseum in [[Praag]] vènjt de origineel manuscripte truuk van [[Jaroslav Hašek]]s satirische anti-oorlogs[[roman]] ''De lotgevallen van de brave soldaat Švejk''. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[literatuur]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2580608-manuscripten-wereldberoemd-tsjechisch-wo-i-boek-na-eeuw-teruggevonden NOS - Manuscripten wereldberoemd Tsjechisch WO I-boek na eeuw teruggevonden]</ref> ;30 augustus * ''Nederlands Limburg'': aad-zjoernalis van 't ''[[Limburgs Dagblad]]'' en sjriever [[Jan van Lieshout]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/journalist-en-oorlogsboekenschrijver-jan-van-lieshout-overleden/87023281.html De Limburger - Journalist en oorlogsboekenschrijver Jan van Lieshout overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': archeologe óntdekke e [[Romeine|Romeins legerhoofkerteer]] (''principia'') bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje [[Katwijk]] en [[Leiden]]. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de [[Limes]], de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door [[Nederlandj]] leep.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580465-resten-romeinse-legerbasis-ontdekt-bij-aanleg-busbaan-zuid-holland NOS - Resten Romeinse legerbasis ontdekt bij aanleg busbaan Zuid-Holland]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': veurmalig veurzitter van 't [[Oekraïne|Oekraïens]] parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/oud-parlementsvoorzitter-oekraine-doodgeschoten-op-straat-in-lviv~a79567eb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Oud-parlementsvoorzitter Oekraïne doodgeschoten op straat in Lviv]</ref> * ''Politiek, economie, Zuudoes-Azië'': demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Makassar]]. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580449-doden-bij-brand-die-demonstranten-stichtten-in-indonesisch-parlementsgebouw NOS - Doden bij brand die demonstranten stichtten in Indonesisch parlementsgebouw]</ref> * ''Zudelik Afrika, Nederlands Limburg'': veilinghoes Hessink in [[Baek (plaats)|Baek]] verköp 'ne 240 kilo zjwaore [[meteoriet]] van 'n [[asteroïde]] die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de [[zón]] dreijde tösje de planete [[Marsj]] en [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. De sjtein sjtortde naer in de [[Kalahari-weuste]] in [[Namibië]] en woort in de [[Dütsj-Zuudwes-Afrika|koloniale tied]] nao [[Europa]] gehaold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt L1 - https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker [[Harrie Geelen]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581054-illustrator-en-kinderboekenschrijver-harrie-geelen-86-overleden NOS.nl - Illustrator en kinderboekenschrijver Harrie Geelen (86) overleden]</ref> ;28 augustus * ''Politiek, Midde-Oeste'' Ahmed al-Rahawi, de premier van de [[houthi's]], sjtörf bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]]. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/08/30/world/middleeast/houthi-prime-minister-killed-israel.html New York Times - Houthis Say Prime Minister Is Killed in Israeli Attack]</ref> * ''Oes-Europa'': zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne [[Róslandj|Róssische]] raket- en drone-aanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] huidsjtad [[Kyiv]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5525771/reddingswerkers-kyiv-ronden-berging-lichamen-af-25-doden-door RTL Nieuws - 25 doden in Kyiv na Russische raketaanval, bergingswerkzaamheden stoppen]</ref> ;26 augustus * ''Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa'': oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de [[Atlantische Oceaan]] [[twieëntwintegste iew|nao 2100]] sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van [[CO2|CO₂]] hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/28/collapse-critical-atlantic-current-amoc-no-longer-low-likelihood-study The Guardian - Collapse of critical Atlantic current is no longer low-likelihood, study finds]</ref> ;23 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': demissionair minister van Boetelandse Zake [[Caspar Veldkamp]] ([[NSC]]) sjtap oet 't [[kabinet-Schoof]], gevolg door alle anger bewindspersoene van NSC.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579552-na-veldkamp-stappen-ook-alle-andere-nsc-bewindslieden-uit-kabinet NOS - Na Veldkamp stappen ook alle andere NSC-bewindslieden uit kabinet]</ref> ;22 augustus * ''Wes-Afrika'': 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj [[Niger]] zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging [[Boko Haram]] en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj [[Nigeria]] in april [[2014]] en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/22/leger-niger-zegt-leider-boko-haram-te-hebben-gedood-a4903735 NRC - Leger Niger: leider Boko Haram gedood ]</ref> * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': De [[dennepercessiepiepel]] (''Thaumetopoea pityocampa''), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6366377/dennenprocessierups-voor-het-eerst-in-nederland-gaat-ook-voor-overlast-zorgen.html Nu.nl - Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland, gaat ook voor overlast zorgen]</ref> * ''Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur'': De reste van 't [[kestiel Wijdenes]] waere in 't [[Markermeer]] gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579486-duikers-vinden-in-markermeer-precieze-locatie-van-middeleeuws-kasteel NOS.nl - Duikers vinden in Markermeer precieze locatie van middeleeuws kasteel]</ref> ;21 augusrtus * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': op de [[Broensemerhei]] brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/brunssum/drone-was-goud-waard-bij-brand-brunssummerheide-en-blusrobot-staat-in-de-startblokken-hoe-techniek-brandweer-helpt-bij-natuurbranden/85277358.html De Limburger - Drone was goud waard bij brand Brunssummerheide en blusrobot staat in de startblokken: hoe techniek brandweer helpt bij natuurbranden ]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de [[Colombia]]anse sjtaej Amalfi en [[Cali]] valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van [[FARC]], 'n veurmalige [[communisme|communistische]] guerillabeweging.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/22/colombia-aanslagen/ VRT - Colombiaanse guerrilla schiet politiehelikopter neer met een drone, autobom ontploft in Cali]</ref> ;20 augustus * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie e bösóngelök in 't weste van [[Afghanistan]] kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj [[Iran]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c336jj5xkvko BBC - Dozens of Afghan deportees from Iran killed in bus crash]</ref> ;18 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie de [[Bolivia]]anse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.<ref>[https://theconversation.com/bolivia-election-voters-bring-two-decades-of-leftist-politics-to-an-end-263238 The Conversation - Bolivia election: voters bring two decades of leftist politics to an end]</ref> ;16 augustus * ''Zuud-Azië, natuur & milieu'': bie zjwaore raegeval in [[India]] en [[Pakistan]] valle hónderde doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365832/zware-regenval-en-modderstromen-in-pakistan-en-india-eisen-honderden-levens.html Nu.nl - Zware regenval en modderstromen in Pakistan en India eisen honderden levens]</ref> ;11 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de [[Colombia]]anse senator [[:en:Miguel Uribe Turbay|Miguel Uribe Turbay]] sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad [[Bogotá]]. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/11/colombiaanse-presidentskandidaat-uribe-twee-maanden-na-aanslag-overleden-a4902687 NRC - Colombiaanse presidentskandidaat Uribe twee maanden na aanslag overleden ]</ref> ;9 augustus * ''Economie, politiek, Midde-Oeste'': [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] vraej nao decennia conflik euver de regio [[Nagorno-Karabach]]. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365077/armenie-en-azerbeidzjan-beeindigen-in-witte-huis-conflict-van-bijna-40-jaar.html Nu.nl - Armenië en Azerbeidzjan beëindigen in Witte Huis conflict van bijna 40 jaar]</ref> ;7 augustus * ''Noord-Amerika, weitesjap'': de [[VS|Amerikaanse]] [[astronaut]] [[James Arthur Lovell|Jim Lovell]], ónger mie bekindj es commandant van de vlöch mit [[Apollo-program|Apollo 13]] in [[1970]], sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>https://nos.nl/artikel/2578019-jim-lovell-97-commandant-van-apollo-13-overleden NOS - Jim Lovell (97), commandant van Apollo 13, overleden]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Libanon|Libanees]] parlement sjtump in mit e Amerikaans plan veur de óntwapening van ónger mie [[Hezbollah]] en de volledige truuktrekking van [[Israel]] oet 't zudelik grensgebed.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6364997/libanese-regering-op-hoofdlijnen-akkoord-met-plan-voor-ontwapening-hezbollah.html Nu.nl - Libanese regering op hoofdlijnen akkoord met plan voor ontwapening Hezbollah]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Wes-Afrika'': In 't midde van [[Ghana]] crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie [[minister]]s, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/07/ghana-helikopter-crash/ VRT - Twee ministers en andere hooggeplaatste politici komen om bij helikoptercrash in Ghana]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': veur de kös van [[Jeme]] kapseis 'ne boot mit mie es 150 [[vlöchteling]]e. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/boot-met-meer-dan-150-vluchtelingen-kapseist-voor-kust-jemen-dodental-loopt-op/81593020.html Standaard - Boot met meer dan 150 vluchtelingen kapseist voor kust Jemen: dodental loopt op]</ref> ;1 augustus * ''Politiek, Midde-Amerika'': 't parlement van [[El Salvador]] sjtump in mit 'n [[gróndjwet]]swieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent [[Nayib Bukele Ortez|Bukele]], dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577161 NOS - Parlement El Salvador plaveit weg voor onbeperkte herverkiezing president]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': de Nederlandse zjoernalis [[Derk Sauer]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van óngelök op ziene zeilboet in juni 2025. Hae is eine van de oprichters van de ónaafhankelike Róssischtalige online-gezèt [[The Moscow Times]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/31/derk-sauer-ondernemend-strijdbaar-en-voor-de-duvel-niet-bang-a4901841 NRC - Derk Sauer: ondernemend, strijdbaar en voor de duvel niet bang ]</ref> * ''Noord-Europa, Midde-Oeste'': De Zjwaedse [[IS]]-terroris Osama Krayem waert veroerdeild tot laeveslang gevangenis óm zien betrokkeheid bie de maord op de [[Jordanië|Jordaanse]] piloot Muath al-Kasasbeh. Al-Kasasbeh woort in [[2014]] in [[Syrië]] gevangegenaome door IS, opgesjlaote in 'n kouw en laevend verbrandj. De beelde woorte door de terreurorganisatie gebroek veur propaganda.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577089 NOS - Zweedse IS-terrorist veroordeeld voor in brand steken Jordaanse piloot in 2014]</ref> ;29 juli * ''Politiek, Nederlandj, Midde-Oeste'': 't demissionair [[kabinet-Schoof]] sjtèlt e inreisverbod in taege de [[Israel]]ische ministers [[Bezalel Smotrich]] en [[Itamar Ben-Gvir]]. Bei ministers zint lid van rechsextremistische partieje en zouwe herhaaldelik geweld höbbe aangewakkerd taege [[Palestijnse Staot#Demografie|Palestiene]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6364011/kabinet-stelt-inreisverbod-in-voor-israelische-ministers-en-ontbiedt-ambassadeur.html Nu.nl - Kabinet stelt inreisverbod in voor Israëlische ministers en ontbiedt ambassadeur ]</ref> ;27 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': in [[Remunj]] waert e compleet archief van 30 maeter lank en mie es 94.000 scans volledig digitaal toegankelik. De sjtökker versjaffe inzich in de gesjiedenis van 't sjtadsbesjtuur van de gemeinte Remunj tösje [[1259]] en [[1796]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/roermonds-archief-na-twee-jaar-en-260.000-euro-gerestaureerd-en-digitaal-in-te-zien-van-rijk-gedecoreerde-adelsbrief-tot-kosten-copieus-banket-in-1601/79448227.html De Limburger - Roermonds archief na twee jaar en 260.000 euro gerestaureerd en digitaal in te zien: van rijk gedecoreerde adelsbrief tot kosten copieus banket in 1601]</ref> * ''Midde-Afrika'': bie 'ne aanjslaag op 'n katholieke kèrk in de [[Democratische Republiek Kongo|Kongolose]] regio Ituri valle 38 doeje en 15 gewónje. De aansjlaag is 't werk van terreurgroep ADF, dae benj haet mit [[IS]] en dökker christene in 't ónröstige oeste van Kongo aanvèlt.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/bij-terreuraanslag-in-oost-congo-komen-zeker-38-burgers-om/80157834.html De Standaard - Bij terreuraanslag in Oost-Congo komen zeker 38 burgers om]</ref> * ''Economie, Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[EU]] en de [[VS]] sjlete e handelsakkoord. 't Geit ónger mie óm 'n importheffing van 15% veur Europese goedere. De EU sjtelt gein extra heffinge op produkte oet de VS.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576621 NOS - Akkoord EU en VS: Amerikaanse importheffingen van 15 procent, geen tegenmaatregelen EU]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in 't zude vanne [[Duutsjlandj|Duutsje]] deilsjtaat [[Baden-Württemberg]] óntsjpaort 'ne trein. Hiebie valle drie doeje en ónbekindj aantal gewónje.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/zugunglueck-baden-wuerttemberg-100.html Tagesschau - Mindestens drei Tote bei Zugunglück in Baden-Württemberg]</ref> ;24 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië'': e [[:en:2025 Cambodia–Thailand border conflict|grensconflik]] tösje [[Thailandj]] en [[Cambodja]] escaleert. De besjetinge concentrere zich in e gebeed róndjóm de Preah Vihear-tempel, e [[hindoeïsme|hindoeïstisch]] [[tempel]]complex oet de [[Khmer-riek|Khmerperiode]] (802-1431 nao Chr.) en boetedet e [[UNESCO]]-welterfgood. Dit ligk precies op de grens waert door bei lenj geclaimp.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6363546/ruzie-tussen-thailand-en-cambodja-escaleert-burgers-gedood-en-grens-gesloten.html Nu.nl - Ruzie tussen Thailand en Cambodja escaleert: burgers gedood en grens gesloten]</ref> * ''Oes-Azië'': in 't oeste van [[Róslandj]] crasht e vleegmesjien. Alle 48 inzittende kómme óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/soviet-era-passenger-plane-crashes-russias-far-east-killing-all-48-board-2025-07-24/ Reuters - Russian plane crashes in Russia's far east, nearly 50 people on board feared dead]</ref> ;22 juli * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Ingelsje singer-songwriter [[Ozzy Osbourne]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576039 NOS - Metalicoon Ozzy Osbourne overleden op 76-jarige leeftijd]</ref> ;21 juli *''Zuud- en Centraal-Azië'': in [[Dhaka]], de huidsjtad van [[Bangladesh]], sjtort e vleegmesjien denaer van 't leger. Daobie kómme 31 luuj óm 't laeve en rake mie es 160 luuj gewóndj. De oerzaak van de crash es dinkelik e technisch mankement.<ref>[https://www.observerbd.com/news/535521 Daily Observer - - Death toll rises to 31, 165 Injured]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch leger trèk de sjtad [[Deir al-Balah]], die in 't midde vanne [[Gazasjtroek]] ligk, binne. 't Geit óm de iersjte aanval op dees sjtad saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|Gaza-oorlog in 2023]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/21/israelische-tanks-trekken-deir-al-balah-binnen-a4900857?t=1753192398 NRC - Israëlische tanks trekken Deir al-Balah binnen ]</ref> ;19 juli * ''Politiek, Midde-Afrika'': de [[Democratische Republiek Kongo]] en rebelle vanne M23-beweging sjlete 'n euvereinkóms mit 'n intentieverklaoring óm nao jaore van gevechte in 't oeste van 't landj vreie te sjlete.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/19/congo-en-rebellen-van-m23-tekenen-overeenkomst-in-qatar-a4900723 NRC - Congo en rebellen van M23 tekenen overeenkomst in Qatar ]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': inne [[Hạ Longbóch]] in 't naorde van [[Vietnam]] kump 'ne toeristeboot in de probleme door sjtormechtig waer, woenao 't zink. Hiebie kómme 34 luuj óm 't laeve, 8 luuj zin vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2575668 NOS - Toeristenboot gekapseisd in Vietnam, zeker 34 doden]</ref> ;16 juli * ''Midde-Oeste'': zeker 69 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne brandj in e winkelcentrum inne [[Irak]]ese sjtad [[Al-Koet]]. Elf luuj zin nog vermis.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/fire-iraq-mall-kills-69-prime-minister-orders-probe-2025-07-17/ Reuters - Fire at Iraq mall kills 69, prime minister orders probe]</ref> ;13 juli * ''Midde-Oeste'': in Suwayda, 'n sjtad in 't zude van [[Syrië]] vechte [[Druze|druzische]] milities mit [[soennisme|soennitische]] Bedoeïene. 't Regeringsleger en ouch 't [[Israel]]isch leger mènge zich in de sjtried en zouwe respectievelik de Bedoeïene en Druze óngersjteune. Tiedes de gevechte valle hónderde doeje en vinge ernstige oorlogsmisdade plaats.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250716-syria-druze-israel France24 - Syria withdraws army from Sweida after Israel bombs Damascus]</ref> ;10 juli * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk bliek dat 't [[Euversjtruiming in Miedde-Europa (2021)|hoegwater van juli 2021]] groete verangeringe haet aangebrach in de baojem van de [[Maas]]. Allein al tösje [[Maes]] en [[Berg aan de Maas]] woorte zèsteen gater óntdek, woevan sommige bis viefteen maeter deep zin.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/waterramp-2021-sloeg-gaten-tot-vijftien-meter-diepte-in-de-maasbodem/77017249.html De Limburger - Waterramp 2021 sloeg gaten tot vijftien meter diepte in de Maasbodem]</ref> ;9 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': 't [[Europees Hof van de Rechte van de Minsj]] hèlt [[Róslandj]] officieel verantwaordelik veur 't naersjete van Malaysia Airlines-vlöch 17 op [[17 juli]] [[2014]] baove [[Oekraïne]], baeter bekindj es MH17. Hiebie koame alle 298 inzittende óm 't laeve, woevan 196 Nederlanders en 4 Belzje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2574305-mensenrechtenhof-houdt-rusland-verantwoordelijk-voor-neerhalen-vlucht-mh17 NOS - Mensenrechtenhof houdt Rusland verantwoordelijk voor neerhalen vlucht MH17]</ref> ;5 juli * ''Frankriek, Sjport'': De 112e [[Runj van Frankriek]] begintj mit 'n vlake etap in en róndj [[Lille]]. ;4 juli * ''Noord-Amerika, natuur & milieu'': bie euversjtruiminge inne [[VS|Amerikaanse]] deilsjtaat [[Texas]] valle zeker 135 doeje. Zeker 100 luuj zint vermis.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2025/07/death-toll-in-texas-flood-disaster-rises-to-135-over-a-hundred-still-missing/ BBC - Death toll in Texas flood disaster rises to 135; over a hundred still missing]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse filmproducent [[Rob Houwer]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6361577/turks-fruit-producent-rob-houwer-overleden-op-87-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Turks Fruit-producent Rob Houwer overleden op 87-jarige leeftijd]</ref> ;3 juli * ''Oes-Europa'': Michaïl Goedkov, de twiede man van de [[Róslandj|Róssische]] marine, waert same mit teen anger luuj doedgemaak bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] lóchaanval op 'ne commandopos inne Róssische regio Koersk, kórtbie de Oekraïense grens. Goedkov is eine van de hoegste militaire dae doedgemaak woort door de Oekraïense sjtriedkrachte.<ref>[https://www.msn.com/nl-nl/nieuws/buitenland/oekra%C3%AFne-doodt-tweede-man-van-russische-marine/ar-AA1HTblr MSN - Oekraïne doodt tweede man van Russische marine]</ref> * ''Sjport, Zuud-Europa'': De Portugese voetballer [[Diogo Jota]] kump op 28-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6361162/liverpool-speler-diogo-jota-28-omgekomen-bij-verkeersongeluk-in-spanje.html Nu.nl - Liverpool-speler Diogo Jota (28) omgekomen bij verkeersongeluk in Spanje]</ref> ;2 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Iran|Iraanse]] prizzedent Masoud Pezeshkian beëindig de samewerking mit 't Internationaal Atoomenergieagentsjap (IAEA). De besjlissing kump nao sjerpe kritiek van 't IAEA op Iran en 'n escalatie van 't conflik mit [[Israel]] en de [[VS]], die ónger mie diverse nucleair sites höbbe aangevalle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2573321-iran-schort-samenwerking-met-atoomagentschap-op NOS - Iran schort samenwerking met atoomagentschap op]</ref> * ''Sjport, Europa algemein'': In [[Zjwitserlandj]] geit 't Europees Kampioensjap Damesvoetbal van sjtart. ;1 juli * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Israël]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6360922/feyenoord-icoon-rinus-israel-83-overleden.html Nu.nl - Feyenoord-icoon Rinus Israël (83) overleden]</ref> ===juni=== ;27 juni * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': bie wèrkzaamhede ane [[A2]] kórtbie [[Zöstere]] waere reste bloetgelag van 'n [[prehistorie|prehistorische]] boerderie van óngevier 5.500 jaor aad, dus oet de [[neolithicum|late sjteintied]] (tösje 3634 en 3509 veur Chr.).<ref>[https://www.vmlnieuws.nl/echt-susteren/unieke-prehistorische-boerderij-blootgelegd-bij-a2-werkzaamheden/ VML Nieuws - Unieke prehistorische boerderij blootgelegd bij A2-werkzaamheden]</ref> ;26 juni * ''Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': D'n Argentiense componis en dirizjènt [[Lalo Schifrin]], veural bekèndj van de meziek veur ''[[Mission impossible]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied aan 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572640-componist-van-iconische-mission-impossible-tune-overleden NOS.nl - Componist van iconische Mission: Impossible-tune overleden]</ref> ;24 juni * ''Europa algemein, Noord-Amerika, Nederlandj'': In [[Den Haag]] begintj 'nen top veur alle [[NAVO]]-lenj. ;23 juni * ''Zuud-Amerika, weitesjap'': in [[Chili]] waert 't Vera C. Rubin Observatory in gebroek genaome. De [[telescoop]] geit eins in de drie daag [[sjterresjtelsel]]s baove 't Zuud-Amerikaanse landj vaslègke. 't Óngerzeuk mót ónger mie inzich beie in duuster materie.<ref>[https://www.eoswetenschap.eu/ruimte/vera-rubin-observatory-van-start-eerste-beelden-nu-te-zien EOS wetenschap - Vera Rubin Observatory van start: eerste beelden nu te zien]</ref> ;22 juni * ''Midde-Oeste'': bie 'ne aansjlag op 'n [[Orthodox-Christelek|Grieks-orthodoxe]] kèrk inne [[Syrië|Syrische]] huidsjtad [[Damascus]] valle zeker 25 doeje en mie es 60 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572218-aanslag-op-syrische-kerk-zorgt-voor-knauw-in-vertrouwen-in-nieuwe-regering NOS - Aanslag op Syrische kerk zorgt voor knauw in vertrouwen in nieuwe regering]</ref> * ''Midde-Oeste'': de [[VS]] valle drie nucleair sites aan in [[Iran]] en mènge zich hiedoor in de oorlog tösje [[Israel]] en 't Ayatollah-regime.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump New York Times - Trump Claims Success After Bombing Key Iran Nuclear Sites]</ref> ;17 juni * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britsen dj [[John Reid (dj)|John Reid]], bekèndj van de [[house]]gróp [[Nightcrawlers]], sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2571537-john-reid-61-overleden-bekend-van-danceklassieker-push-the-feeling-on NOS.nl - John Reid (61) overleden, bekend van danceklassieker Push The Feeling On]</ref> * ''Noord-Europa, kóns en cultuur'': in 't noorde van [[Daenemarke]], kórtbie de sjtad [[Aarhus]], waere dertig grave gevónge mit kosbaar objekte oet de tied van de [[Vikinge]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jun/17/viking-age-burial-site-full-of-ancient-objects-found-in-denmark-say-experts The Guardian - Viking age burial site full of ancient objects found in Denmark, say experts]</ref> ;16 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, Kóns en cultuur'': D'n Oesteriekse pianis [[Alfred Brendel]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cjmmmrl4mz7o BBC.com - Pianist Alfred Brendel dies aged 94]</ref> ;14 juni * ''Politiek, Noord-Amerika'': in [[Brooklyn Park]] en [[Champlin (Minnesota)|Champlin]], twie veursjtaej van [[Minneapolis]] ([[Minnesota]]), waere parlementariërs Melissa Hortman en John Hoffman naergesjaote. Hiebie kump Hortman same mit häöre man óm 't laeve. Hoffman en zien vrouw rake gewóndj. Me geit oet van e politiek motief.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/14/us/minnesota-shootings/minnesota-shootings-politicians Mew York Times - Manhunt for Suspect in Political Assassination Rattles Minnesota]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste'': De [[Israël]]ische lochmach veurt bombardemènte oet op versjillende doele in [[Iran]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6359020/israel-voert-luchtaanvallen-uit-op-nucleaire-doelen-en-legertop-iran.html Nu.nl - Israël voert luchtaanvallen uit op nucleaire doelen en legertop Iran]</ref> Dit weurt later op d'n daag beantwaord mit Iraanse rakètte op Israël. ;12 juni * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[India]]se sjtad [[Ahmedabad]] sjtort e vleegmesjien denaer. 279 luuj kómme óm 't laeve, zoewaal passageers es luuj op de gróndj. Eine passageer euverlaef de crash.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575987/enige-overlevende-begrijpt-niets-van-zijn-redding-zwarte-dozen-na-crash-india-nog-altijd-zoek BNR - Enige overlevende begrijpt niets van zijn redding, zwarte dozen na crash India nog altijd zoek]</ref> ;11 juni * ''Europa algemein'': D'r Duutsjer Ingo Gerhartz weëd d'r nuie commandant van 't [[NAVO]]-hoofkerteer i [[Broensem]]. Gerhartz krieg ónger mieë 't bevel uuever de troepe i de [[Baltische Sjtate]] en anger lenj in [[Oeës-Europa]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2927291/nieuwe-commandant-voor-navo-hoofdkwartier-in-brunssum L1 - Nieuwe commandant voor NAVO-hoofdkwartier in Brunssum]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj [[Brian Wilson]], veural bekèndj van [[The Beach Boys]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6358874/the-beach-boys-zanger-brian-wilson-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Beach Boys-zanger Brian Wilson op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;10 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjeetpartie op 'n sjoel in de [[Oesteriek]]se sjtad [[Graz]] valle 11 doeje en 11 gewónje.<ref>[https://orf.at/stories/3396480/ ORF - Nach Amoklauf in Graz: Tatrekonstruktion in Schule hat begonnen]</ref> ;4 juni * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': oet paleografisch en diplomatiek oonderzeuk nao drei Limbörgse oerkóndes, boe-oonder ein vaan keizer Hendrik IV oet [[1087]] boe-in 't Sintervaoskapittel rieksoonmiddelek gemaak weurt, dus oonaofhankelek van eine vors, bliek tot de handsjrifte ech zien en neet vervals, wat me ierder dach.<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/eeuwenoude-oorkonden-werpen-nieuw-licht-op-sint-servaaskapittel-ze-zijn-toch-echt/ KN - Eeuwenoude oorkonden werpen nieuw licht op Sint-Servaaskapittel: ‘Ze zijn tóch echt’]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabinèt-Schoof]] vilt naodet de [[PVV]] zich tröktrèk.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6357901/live-politiek-pvv-stapt-uit-coalitie-en-trekt-eigen-bewindslieden-terug-uit-kabinet.html Nu.nl - Live politiek | PVV stapt uit coalitie en trekt eigen bewindslieden terug uit kabinet]</ref> ;2 juni * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't subtropisch zjwumbad [[Mosaqua]] in [[Gulpe]] geet weer oape noadat 'ne nuje exploitant gevónge is, 't bedrief Optisport.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921696/mosaqua-heropent-de-deuren-eerste-zwemmers-kunnen-weer-baantjes-trekken L1 - Mosaqua heropent de deuren: eerste zwemmers kunnen weer baantjes trekken]</ref> * ''Economie, politiek, Nederlands Limburg'': teendoezende Limbörgers mit e lieg inkome kinne gratis reize mit bösse en treine van Arriva. De [[Gouvernemint (Nederlands Limburg)|provincie Limbörg]], de initiatiefnömmer, geit 't financiere. Limburg is hiemit de iersjte Nederlandse provincie woe minima op zo'n groete sjaal gratis kinne reize mit 't ov.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921817/tienduizenden-limburgers-kunnen-voortaan-gratis-met-arriva-mee L1 - Tienduizenden Limburgers kunnen voortaan gratis met Arriva mee ]</ref> ;1 juni * ''Oes-Europa'': bie 'nen Oekraïnsen drone-aanval op versjillende [[Róslandj|Róssische]] lóchmachbases opvallend wied van de frontlien waere mierder bómmewerpers geraak. De toesjtelle waere gebroek veur langenaafsjtandsrakètte aaf te vure op [[Oekraïne]]. Sommige toesjtelle zouwe ouch [[atoombóm]]me kènne aafvure.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575211/nucleaire-bommenwerpers-geraakt-oekraiense-drones-troffen-nog-niet-eerder-zo-ver-in-rusland-doel BNR - Nucleaire bommenwerpers geraakt, Oekraïense drones troffen nog niet eerder zo ver in Rusland doel]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de conservatieve kandidaat [[Karol Nawrocki]] wèntj de [[Pole|Poolse]] prizzedentsverkezinge mit 'n krappe mierderheid.<ref>[https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/7f2ee06f-ef9e-4e53-ba60-65edf33db0b9/polen-houdt-conservatieve-president-nawrocki-wint-verkiezingen NPO Radio 1 - Omslag na tweede exitpoll: conservatieve Nawrocki wint verkiezingen]</ref> * ''Weitesjap, natuur & milieu, Noord-Amerika'': [[paleontologie|paleontologe]] van de Universiteit van [[Alaska]] ([[VS]]) kómme tot de conclusie dat [[veugel]] al 73 miljoen jaor geleje aanwezig waore in 't [[Naordpool]]gebeed en geliektiedig same höbbe gelaef mit [[dinosaurusse]].<ref>[https://www.sci.news/paleontology/cretaceous-bird-nesting-polar-latitudes-13949.html Sci.news - 73-Million-Year-Old Fossils Provide Oldest Evidence of Birds Nesting at Polar Latitudes]</ref> ===mei=== ;31 mei * ''Oes-Europa'': inne regio [[Oblas Brjansk|Brjansk]], in 't weste van [[Róslandj]], valle 7 doeje en teentalle gewónje nao ineinsjtorting van twie brögke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2569526-minstens-7-doden-na-instorting-russische-bruggen-rusland-wijst-naar-oekraine NOS - Minstens 7 doden na instorting Russische bruggen, Rusland wijst naar Oekraïne]</ref> ;29 mei * ''Nederlands Limburg'': 'ne 39-jöärige maan oes [[Kirchroa]] kunt um 't leëve bie 'n sjeserei i [[Bóches]]. D'r maan is bekank bie de pliese.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/simpelveld/bocholtz/moord-in-bocholtz-vastgelegd-door-beveiligingscamera-s-slachtoffer-was-bekende-van-politie-en-justitie/69436273.html De Limburger - Logo dlMoord in Bocholtz vastgelegd door beveiligingscamera’s, slachtoffer was bekende van politie en justitie]</ref> ;28 mei * ''Kóns en cultuur, Oes-Afrika'': De [[Kenia]]anse sjriever [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro BBC - Giant of African literature Ngũgĩ wa Thiong'o dies aged 87]</ref> ;21 mei * ''Noord-Amerika'': in de [[VS|Amerikaanse]] huidsjtad [[Washington D.C.]] waere twie mètwerkers van de [[Israel]]ische ambassade doedgesjote. De sjeetpartie kump net nao 't nuuj offensief in de [[Gazasjtroek]], meh pas ouch in e patroen van sjterk toenömmend [[antisemitisme|antisemitisch geweld]] es gevolg van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|kreeg tösje Hamas en Israel]].<ref>[https://www.npr.org/2025/05/22/nx-s1-5407572/israeli-embassy-staffers-killed-washington-dc NPR - Here's what we know about the 2 Israeli embassy staffers killed in Washington, D.C.]</ref> ;19 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Sacrementsoctaaf]] van [[Meersje]] weurt opgenaome in de lies van immaterieel erfgood van [[UNESCO]]. 't Octaaf vingk jaorliks plaats op de twjède dónderdig nao [[Pinkstere]] en doert ein waek. De traditie haet zinne warsjpróng in de hwag en late [[middeljewe]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/meerssen/eeuwenoude-traditie-erkend-sacrementsoctaaf-meerssen-op-lijst-immaterieel-cultureel-erfgoed/67398403.html De Limbuurger - Logo dlEeuwenoude traditie erkend: Sacrementsoctaaf Meerssen op lijst immaterieel cultureel erfgoed]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans Wiegel]] ([[VVD]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2568031-oud-vvd-leider-hans-wiegel-83-overleden NOS.nl - Oud-VVD-leider Hans Wiegel (83) overleden]</ref> ;18 mei * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-[[EU|Europese]] politicus [[Nicusor Dan]] wèntj de [[Roemenië|Roemeense]] prizzedentsverkezinge mit 53,6% van de sjtömme. Zinne radicaalnationalistische rivaal [[George Simion]] krieg 46,6 procent van de sjtömme.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/gematigde-dan-nieuwe-president-roemenie-uiterst-rechtse-simion-geeft-toch-nederlaag-toe~bb927b99/ Volkskrant - Gematigde Dan nieuwe president Roemenië, uiterst rechtse Simion geeft toch nederlaag toe]</ref> ;17 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Oesteriek]] wèntj de 69e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]]. [[Israel]], [[Eslandj]], [[Zjwaede]] en [[Italië]] zitte weiejer in de top vief.<ref>[https://www.trouw.nl/cultuur-media/live-songfestival-2025-oostenrijk-wint-het-songfestival-nederland-teleurstellend-twaalfde~b60d23dc/ Trouw - Live Songfestival 2025: Oostenrijk wint het Songfestival, Nederland teleurstellend twaalfde]</ref> ;16 mei * ''Politiek, Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse politicus en kènjerbokesjriever [[Jan Terlouw]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6355931/voormalig-d66-leider-en-schrijver-jan-terlouw-93-overleden.html Nu.nl - Voormalig D66-leider en schrijver Jan Terlouw (93) overleden]</ref> ;14 mei * ''Politiek, Nederlandj'': sjtaatssikkertaris [[Gijs Tuinman]] ([[BBB]]) óngerteikent 'ne order veur 46 nuuj Leopard 2A8-[[tank]]s via 't Duutsje leger bie de firma [[Rheinmetall]]. Doamit krieg 't Nederlands leger weer tanks. De lètste woorte wegbezunig in [[2011]].<ref>[https://www.ewmagazine.nl/nederland/news/2025/05/leopard-tank-defensie-nederland-duitsland-navo-landmacht-1478770/?fbclid=IwY2xjawKRrgZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR63lqUxPbM0qP8z6Og6sOrmmBvrOzk6GaR-eh6K26IqR1L0iP7zpi6xiISAkA_aem_6DItvxINGQAKlRLF6LKfKA#de-feiten-nederland-koopt-46-leopard-tanks Elsevier Weekblad - Geven de nieuwe Leopard-tanks Defensie echt meer slagkracht?]</ref> ;13 mei * ''Politiek, Midde-Oeste'': politicus en [[Hamas]]-militant [[Mohammed Sinwar]], broor en opvolger van de in oktober [[2024]] doedgemaakde [[Yahya Sinwar]], waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op 'ne bunker ónger e krankehoes in [[Khan Yunis]] inne [[Gazasjtroek]]. Wiejer sjtörf dinkelik ouch 'ne hoeggeplaatsde Hamas-commandant bie d'n aanval.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-18/ty-article/body-of-gaza-hamas-leader-mohammed-sinwar-reported-found-in-khan-yunis-tunnel/00000196-e229-d6ef-a7f6-f2b9383b0000 Haaretz - Body of Gaza Hamas Leader Mohammed Sinwar Reportedly Found in Khan Yunis Tunnel]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Uruguay]]aanse aad-prizzedent [[Jóse Mujica]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/ N+ - Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay]</ref> ;9 mei * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de Joeds-[[Duutsjers|Duutsje]] [[Holocaus]]euverlaevende [[Margot Friedländer]] sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/margot-friedlaender-118.html Tagesschau - Margot Friedländer ist gestorben]</ref> ;8 mei * ''Politiek, Zuud-Europa'': D'n [[VS|Amerikaanse]] kardinaal Robert Prevost waert verkaoze tot nuje [[Paus]]. Zinne naam is [[Leo XIV]] en hae is de iersjte Paus dae oet de VS kump.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/08/pope-prevost-american-vatican/ Washington Post - American-born Cardinal Robert F. Prevost is elected pope]</ref> ;7 mei * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[India]] veurt lóchaanvalle oet op [[Pakistan]], woenao gevechte oetbreke in de grensregio. Door d'n terroristischen aansjlaag in de betwisde regio Kasjmir van 22 april zint de sjpanninge tösje de buurlenj opgeloupe.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/multiple-loud-explosions-heard-pakistani-kashmir-reuters-witness-2025-05-06/ Reuters - India says it attacked Pakistan, Pakistani Kashmir]</ref> ;6 mei * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]) waert noa 'n twiede sjtömming tot bóndjskanseleer van [[Duutsjlandj]] gekaoze. CDU/CSU en [[SPD]] vörme wiejer 'n nuuj [[regering]].<ref>[https://de.euronews.com/2025/05/06/regierungswechsel-live-merz-bundeskanzler-linnemann Euronews - Deutschland hat eine neue Regierung ]</ref> ;5 mei * ''Oes-Europa'': [[Litouwe]] investeert 1,1 miljard euro in de versjterking van zien grenze mit [[Róslandj]] en [[Belarus]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6354772/litouwen-investeert-miljard-om-grens-met-belarus-en-rusland-te-versterken.html Nu.nl - Litouwen investeert miljard om grens met Belarus en Rusland te versterken]</ref> * ''Midde-Oeste'': d'n [[Israel]]ische [[premier]] [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]] kónjig 'nen intensieveren aanval op de [[Gazasjtroek]] aan en wilt meugelik 't ganse gebeed bezette.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/israel-plant-nog-zwaarder-offensief-op-al-grotendeels-vernietigd-gaza~bf4a7c6b/ Trouw - Israël plant nog zwaarder offensief op al grotendeels vernietigd Gaza]</ref> * ''Sjport'': De Chinees [[Zhao Xintong]], tot veur kort nog amateur, wintj 't Waereldkampiónsjap [[snooker]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6354767/omstreden-chinese-snookeramateur-zhao-schrijft-geschiedenis-met-wereldtitel.html Nu.nl - Omstreden Chinese snookeramateur Zhao schrijft geschiedenis met wereldtitel]</ref> ;3 mei * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': De Franse, veural in Nederlandj wirkende opera-intendantj [[Pierre Audi]] sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6354636/oud-artistiek-directeur-van-de-nationale-opera-pierre-audi-67-overleden.html Nu.nl - Oud-artistiek directeur van De Nationale Opera Pierre Audi (67) overleden]</ref> ===april=== * ''Midde-Oeste'': sektarisch geweld tösje [[Druze]] en milities ónger leijing van de conservatief soennitische Syrische Heilsregering (HTS).<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-gewalt-tote-drusen-100.html?fbclid=IwY2xjawKAwMRleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR6_IhYRe1WBSDk80AyQAshHCoj_ndzwqQf7tKP3x5D2ukSgjnDJoI32rNYOIA_aem_DuDqEqQgdHoS6kljmRDEGg Tagesschau - Zahlreiche Tote bei Gewalt in Syrien]</ref> ;30 april * ''Economie, Oes-Europa, Noord-Amerika'': de [[VS]] en [[Oekraïne]] teikene 'ne deal euver de winning van zeldzaam [[metaal|metale]] (woe-ónger [[lithium]]), [[aerdaolie|aolie]] en [[aerdgaas|gaas]] op Oekraïens gróndjgebeed.<ref>[https://nos.nl/artikel/2565618-oekraine-en-vs-eens-over-veelbesproken-mineralendeal NOS - Oekraïne en VS eens over veelbesproken mineralendeal]</ref> ;29 april * ''Weitesjap, natuur & milieu, Zuud-Amerika'': [[ESA]] lanceert [[satelliet]] Biomass vanoet [[Frans Guyana]]. Dae zal gebroek waere veur e óngerzeuk nao ecosysteme op [[aerd]], in 't bezónger in 't Amazone-[[raengerwoud]]. Zoe kint hae óntbusjing en [[kooldioxied|CO₂]]-opsjlaag door buim baeter in kaart bringe.<ref>[https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/vega-c-rocket-launch-esa-biomass-forest-monitoring-satellite Space.com - Vega-C rocket launches European forest-monitoring 'Biomass' satellite to orbit (video)]</ref> ;27 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': bie de [[Canada|Canadese]] parlementsverkezinge winne de Liberale ten koste van de Conservatieve.<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal/2025-federal-election-live-blog/article_5ee4e098-c52e-476a-8a6f-6387146581c7.html Toronto Star - Election results live: Mark Carney and the Liberal party will form minority government]</ref> * ''Noord-Amerika'': In de [[Canada|Canadese]] sjtad [[Vancouver]] riejt 'nen auto in op bezeukers van e sjtraotfestival. Daobie valle 11 doeje en mierder gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c2d48erzg7lt BBC - Nine people killed after man drives car into Vancouver festival]</ref> ;26 april * ''Midde-Oeste'': in de [[Iran|Iraanse]] havesjtad [[Bandar Abbas]] valle 70 doeje en zikker 1000 gewónje bie 'n groete explosie. De explosie vóng dinkelik plaats in eine van de containers van de aoliehave. Meugelik bevatte die [[chemische sjtof]]fe veur de [[produktie]] van raket[[brandjsjtof]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cpdz300p0qlo BBC - Iran blames 'negligence' for port blast as death toll rises to 70]</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': sjterrechef Jonnie Boer, bekindj es eigenaer van driesjterrerestaurant De Librije in [[Zjwolle]], sjtörf op 60-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n longembolie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2564709-sterrenchef-jonnie-boer-op-60-jarige-leeftijd-overleden NOS - Sterrenchef Jonnie Boer op 60-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 april * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in Pahalgam, 'n toeristische plaats in de betwisde [[India]]se regio Kasjmir, valle 26 doeje bie 'nen terroristischen aansjlaag. Van aadsher is 't ónröstig in dae regio. Militante islamiste en separatiste wille zich aafsjeie van de res van India.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/22/zeker-20-mensen-omgekomen-bij-dodelijkste-aanval-in-jaren-in-kas/ VRT - Zeker 26 mensen gedood bij dodelijkste aanslag op toeristen in jaren in betwiste Indiase regio Kasjmir]</ref> ;21 april * ''Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n harre-imfark.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345979/paus-franciscus-op-88-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paus Franciscus op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Go Ahead Eagles]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AZ]] te wènne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS Langs de Lijn]]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Mischa Bredewold]] wintj de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Mattias Skjelmose]] bie de mansluuj. ;18 april * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Braobese Piel]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6353082/evenepoel-klopt-van-aert-in-brabantse-pijl-en-slaat-direct-toe-bij-terugkeer.html Nu.nl - Evenepoel klopt Van Aert in Brabantse Pijl en slaat direct toe bij terugkeer]</ref> ;16 april * ''Wetensjap'': E team van Britse en Amerikaanse wetensjappers kónjig de óntdèkking aan van [[dimethylsulfide]] en [[dimethyldisulfide]] in de atmosfeer van [[K2-18b]], 'n [[exoplaneet]] in de [[Liew (starebeeld)|Liew]] op 124 leechjaor aafsjtandj van de Aerd. Zoe'n gaze waere op Aerd allein door [[leve|biologische]] percesse gemaak; dit is dus 'n sjterke aanwiezing det 't op de planeet laeve gief.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563893-wetenschappers-vinden-sterkste-tekenen-tot-nu-toe-van-mogelijk-buitenaards-leven NOS.nl - Wetenschappers vinden 'sterkste tekenen tot nu toe' van mogelijk buitenaards leven]</ref> ;15 april * ''Kóns en cultuur, Belsj'': de [[Belsj]]e acteur [[Danny Verbiest]], bekindj van de sjtum achter de hóndj Samson in de kingerserie [[Samson en Gert]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/15/obit-danny-verbiest/ VRT - Geestelijke vader van Samson en 'Kameleon'-knutselaar Danny Verbiest (79) is overleden]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Roed Kruuts]] sjtaak alle hölp in [[vlöchteling]]ekamp Zamzam in de door oorlog versjeurde regio Darfoer, [[Soedan]], woe 700.000 luuj verblieve. Ónlangs woort 't kamp ingenaome door militante van RSF.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563661-rode-kruis-staakt-hulp-in-vluchtelingenkamp-sudan-levensgevaarlijk NOS - Rode Kruis staakt hulp in vluchtelingenkamp Sudan: 'Levensgevaarlijk']</ref> ;14 april * ''Natuur & milieu, Nederlands Limburg'': d'n [[otter]] weurt nao 40 jaor weer woergenome in Zuid-Limburg, kortbij [[Mestreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/limburg/de-otter-na-veertig-jaar-terug-in-zuid-limburg/56778236.html De Limburger - De otter na veertig jaar terug in Zuid-Limburg ]</ref> * ''Politiek, Centraal-Europa'': 't [[Hongarieje|Hongaarse]] [[parlement]] nump 'n wet aan die jaorlikse Pride-evenemente verbeujt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2560216-hongarije-neemt-wet-aan-die-pride-mars-verbiedt NOS - Hongarije neemt wet aan die Pride-mars verbiedt]</ref> ;13 april * ''Kóns en cultuur, Zuud-Amerika'': De Peruaanse sjriever [[Mario Vargas Llosa]] ([[Nobelpries]] veur de Literatuur 2010) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563543-peruaanse-schrijver-en-nobelprijswinnaar-vargas-llosa-overleden NOS.nl - Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Vargas Llosa overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj veur d'n driede kier achterein [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Geoffry Kamworor]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj (2:04:33), en [[Jackline Cherono]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563444-kamworor-en-cherono-winnen-marathon-van-rotterdam-tesfu-en-luijten-beste-nederlanders NOS.nl - Kamworor en Cherono winnen marathon van Rotterdam, Tesfu en Luijten beste Nederlanders]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische raketaanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Soemy]] valle 34 doeje en mie es hónderd gewónje.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/14/de-russische-aanval-op-burgers-in-soemy-toont-aan-dat-poetin-zich-gesterkt-voelt-door-trump-a4889862 NRC - De Russische aanval op burgers in Soemy toont aan dat Poetin zich gesterkt voelt door Trump ]</ref> ;12 april * ''Sjport'': [[Pauline Ferrand-Prévot]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563332-visma-renster-ferrand-prevot-wint-parijs-roubaix-met-indrukwekkende-solo NOS.nl - Visma-renster Ferrand-Prévot wint Parijs-Roubaix met indrukwekkende solo]</ref> ;10 april * ''Sjport'': De Nederlandsen traineur [[Leo Beenhakker]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6352215/legendarische-voetbaltrainer-leo-beenhakker-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische voetbaltrainer Leo Beenhakker (82) overleden]</ref> ;8 april * ''Midde-Amerika'': in [[Santo Domingo]], de huidsjtad vanne [[Dominicaanse Republiek]], sjtort 't daak van 'n nachclub in. Doabie kómme mie es 200 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563011-dodental-instorting-club-santo-domingo-boven-de-200 NOS - Dodental instorting club Santo Domingo boven de 200]</ref> ;4 april * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': kótbij abdij [[Rolduc]] i [[Kirchroa]] weëd 'n villa oes de [[Romeinse tied in de Limburge|Römisje tsied]] jevónge.<ref>[https://www.zo-nws.nl/romeinse-villa-bij-abdij-rolduc-kerkrade-gevonden?fbclid=IwY2xjawJfbRJleHRuA2FlbQIxMQABHoLFifT_LCz1oW9LRRlFKz7POYxbDLrA4Jj3AcDF57aGJkPzRf6Ojbk8cQXn_aem_qkqcMq8cCCiTG8AKeZFC5g Z NWS - Romeinse villa bij Abdij Rolduc in Kerkrade gevonden]</ref> ===miert=== * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': groetsjalige proteste in [[Törkieje]] taege zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]] nao de arrestatie van [[Ekrem Imamoğlu]], börgemeister van [[Istanbul]] en ziene groetste rivaal. Volges de demonstrante is de arrestatie politiek gemotiveerd.<ref>[https://news.sky.com/story/why-are-people-protesting-in-turkey-13334828 Sky news - Why are people protesting in Turkey?]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt de Róssische oblas [[Oblas Belgorod|Belgorod]] binne. De aanval is aevel neet zoe groet es in [[Oblas Koersk|Koersk]] veurig jaor augustus.<ref>[https://www.longwarjournal.org/archives/2025/03/ukraines-belgorod-incursion-makes-limited-gains.php FDD's Long War Journal - Ukraine’s Belgorod incursion makes limited gains]</ref> * ''Economie'': handelsoorloge tösje de [[VS]] einerzieds en [[Canada]], [[Mexico]], [[China]] en de [[EU]] angerzieds.<ref>[https://apnews.com/article/trump-tariffs-mexico-china-canada-trade-cfe1fa82a47f1bca21a82f4b504486c8 AP News - Trump has begun another trade war. Here’s a timeline of how we got here]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': De VS beëindige ein waek lank alle militair hölp aan [[Oekraïne]], woenao Róssische en Noord-Koreaanse troepe e taegeoffensief beginne in de door Oekraïne bezatte regio Koersk en dao kènne oprökke.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> * ''Midde-Oeste'': sektarisch en politiek geweld in 't weste van [[Syrië]] tösje de nuuj machhöbbers, Alawiete en loyaliste van 't veurmalig regime van Assad. Meugelik hónderde [[alawiete]] waere vermoord door militante van de nuuj conservatief soennitische regering in [[Damascus]]. Assad behuurde tot de alawietische minderheid en me is bang dat dees börgers 't sjlachoffer waere van mie wraakakties.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250308-more-than-300-alawite-civilians-killed-syria-security-forces-allies-since-thursday-monitor-says France 24 - More than 300 Alawite civilians killed by Syria security forces, allies since Thursday, monitor says]</ref> ;31 miert * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': D'n Democratische senateur [[Cory Booker]] ([[New Jersey|NJ]]) begintj aan 'ne recordtoesjpraok van 25 oer en 6 menute. Hie-in bekritiseert hae 't autoritair beleid van presidentj [[Donald Trump]].<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/apr/01/cory-booker-senate-speech-trump The Guardian - Cory Booker breaks record for longest Senate speech with Trump condemnation]</ref> ;28 miert * ''Zuudoes-Azië'': In [[Burma]], bie [[Mandalay]] in de buurt, vèntj 'n [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 7,7 op de [[Memènt-Magnitudesjaol]]. De sjóddel zörg tot in [[Bangkok]] veur sjaoj en sjlachoffers.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6350716/zware-aardbeving-treft-myanmar-wolkenkrabber-ingestort-in-bangkok.html Nu.nl - Zware aardbeving treft Myanmar, wolkenkrabber ingestort in Bangkok]</ref> ;27 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse presentatries en nuujslaezeres [[Loretta Schrijver]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2561287-nieuwslezer-en-presentator-loretta-schrijver-68-overleden NOS.nl - Nieuwslezer en presentator Loretta Schrijver (68) overleden]</ref> ;26 miert * ''Oes-Afrika'': De [[Soedan]]ese huidsjtad [[Khartoem]] is weer volledig in henj van 't regeringsleger naodat 't de lóchhave haet veroverd op de paramilitair militie RSF, woemit 't al twie jaor oorlog veurt.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf Al Jazeera - ‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured]</ref> * ''Midde-Oeste'': hónderde Palestiene inne [[Gazasjtrook]] protestere taege de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog mit Israel]] en [[Hamas]]. Proteste taege de terreurbeweging geuf 't neet dök inne Gazasjtrook.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ Reuters - Hundreds stage Gaza protest against Hamas after conflict resumes]</ref> ;21 miert * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] in [[Bor]] geit materiaal make veur defensie es óngerdeil van e plan woedoor [[Nederlandj]] en anger Europese lenj minder aafhankelik waere van producente boete [[Europa]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560604-autofabriek-van-nedcar-gaat-defensiematerieel-maken NOS - Autofabriek van Nedcar gaat defensiematerieel maken]</ref> ;19 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': de börgemeister van de [[Törkieje|Törkse]] sjtad [[Istanbul]], [[Ekrem Imamoğlu]], waert opgepak. Hae waert besjouwd es de groetste rivaal van zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560277-burgemeester-van-istanbul-imamoglu-rivaal-van-president-erdogan-opgepakt NOS - Burgemeester van Istanbul Imamoglu, rivaal van president Erdogan, opgepakt]</ref> ;18 miert * ''Politiek, economie, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[Duutsjland|Duutsje]] Bóndjsdaag sjtömp in mit 't deils loslaote van de rem op de sjölde. De ''Schuldenbremse'' is e [[Gróndjwet]]sartikel oet [[2009]] woe-in sjteit dat Duutsjlandj mer hiel beperk nuuj sjölde moog aangaon. Noe waert veur defensie en veiligheid 'n oetzöndering gemaak en hie-ónger vèlt de sjteun aan [[Oekraïne]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-finanzpaket-100.html Tagesschau - Bundestag beschließt Schuldenpaket]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie zjwaor [[Israel]]ische lóchaanvalle op de [[Gazasjtroek]] waere mie es 400 doeje gemeld. Daomit waert 'n periode van twie maonde relatieve rös beëindig.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-conducts-strikes-hamas-targets-gaza-army-says-2025-03-18/ Reuters - Israel warns more to come as airstrikes kill over 400 in Gaza after two months of truce]</ref> ;17 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Rob de Nijs]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[Krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6349510/zanger-rob-de-nijs-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger Rob de Nijs op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 miert * ''Zuudoes-Europa'': bie 'ne brandj in 'ne nachclub in de [[Noord-Macedonië|Noord-Macedonische]] sjtad [[Kočani]] valle 59 doeje en 150 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c70wdedp20wo BBC - Death toll from North Macedonia nightclub fire rises to 59]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De [[Wilhelminatore]] in [[Valkeberg]] vilt in.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2873772/valkenburgse-wilhelminatoren-ingestort-oorzaak-nog-onduidelijk L1 Nieuws - Valkenburgse Wilhelminatoren ingestort, oorzaak nog onduidelijk]</ref> ;15 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': in de [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 300.000 luuj biejein veur 'n demonstratie taege zittend prizzedent [[Aleksandar Vučić|Vučić]] en zien regering. Daomit geit 't óm de groetste demonstratie oets in dit landj. De demonstrante eise dat hae zien verantwoordelikheid nump veur de doed van 15 luuj veurig jaor november, wie e geboew insjtortde. Volges de demonstrante is dae ramp 't gevolg gewaes van corruptie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559771-vreedzaam-anticorruptieprotest-in-servie-trekt-zo-n-300-000-betogers NOS - Vreedzaam anticorruptieprotest in Servië trekt zo'n 300.000 betogers]</ref> ;13 miert * ''Kóns en cultuur, Oes-Europa'': De Róssische componis [[Sofia Goebajdoelina]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559461-baanbrekende-russische-componiste-sofia-goebajdoelina-93-overleden NOS.nl - Baanbrekende Russische componiste Sofia Goebajdoelina (93) overleden]</ref> ;12 miert * ''Politiek, Noord-Amerika'': de centrumrechse partie Demokraatit wèntj mit 30% van de sjtumme de [[Greunland]]se verkezinge. Centrumpartie Naleraq kump mit 24,5% op de twiede plaats. Bei partieje wille dat Greunland ónaafhankelik waert van [[Daenemarke]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6348855/oppositiepartij-groenland-wint-verkiezingen-regering-verliest-meerderheid.html Nu.nl - Oppositiepartij Groenland wint verkiezingen, regering verliest meerderheid]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe verovere 't sjtedje [[Soedzja]] in de regio [[Koersk (regio)|Koersk]].<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> ;11 miert * ''Zuud-Azië'': bie 'n treinkaping in 't zuudweste van [[Pakistan]] valle 64 doeje, woe-ónger 26 passageers. De aanval is 't werk van 'n militante beweging die zich 't bevriedingsleger van [[Beloetsjistan]] (BLA) nump. 't Wilt zich aafsjeie van de res van Pakistan.<ref>[https://www.dawn.com/news/1897846 Dawn - Will take on terrorists, enablers both inside and outside Pakistan: DG ISPR]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': de [[Filipiene|Filipiense]] aad-prizzedent [[Rodrigo Duterte]] waert opgepak en euvergebrach nao 't Internationaal Sjtraofhof (ICC) in [[Den Haag]]. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de moord op 43 persoene tösje [[2011]] en [[2019]] tiedes zien campagne taege drugs.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp9ykn85401o BBC - Philippines ex-leader Duterte on plane to The Hague after arrest]</ref> ;10 miert * ''Natuur en milieu, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': op de [[Noordzie]] kórtbie de [[Ingelandj|Ingelse]] havesjtad [[Hull]] boetse e Portugees vrachsjip en 'ne Amerikaanse tanker opein. Eine opvarende waert vermis en is waarsjienlik nimmie in laeve. De anger bemanningsleje waere gered. Es gevolg van de boetsing óntsjteit brandj en daobie kump [[kerosine]] vrie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c62z9ee68y6o BBC - North Sea tanker collision - what we know so far]</ref> * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Syrië|Syrische]] regering en de [[Koerde|Koerdische]] Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF), bereike e akkoord. De deal ómvat e sjtaak-'t-vure, integratie van de SDF in 't Syrisch leger en 'n hereiniging mit de res van 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559042-syrische-regering-breidt-macht-uit-dankzij-deal-met-koerden NOS - Syrische regering breidt macht uit dankzij deal met Koerden]</ref> * ''Natuur en milieu, wetensjap'': [[Ocean Census]], 't groetste ziebiologieperjek oets, maak de vónds bekèndj van mie es 800 nuuj saorte die in de luip van 'n klein twie jaor zeen óntdèk.<ref>[https://oceancensus.org/press-release-the-ocean-census-discovers-over-800-new-marine-species/ Ocean Census - PRESS RELEASE: The Ocean Census Discovers Over 800 New Marine Species]</ref> ;7 miert * ''Oes-Afrika'': op 'n veurmalige legerbasis van de [[Soedan]]ese rebellegroepering RSF ten noorde van [[Khartoem]] waere mie es 500 grave gevónje. Wiejer geuf 't sjterke aanwiezinge dat luuj hie systematisch gemarteld woorte.<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2025/mar/07/evidence-of-torture-found-as-detention-centre-and-mass-grave-discovered-outside-khartoum-sudan-rsf The Guardian - Evidence of torture found as detention centre and mass grave discovered outside Khartoum]</ref> ;6 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'ne groete brandj in 't centrum van [[Arnhem]] waere versjillende historische pande verwoes. Geine raak gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2558559-grote-brand-treft-arnhem-in-het-hart-we-zijn-zuinig-op-wat-we-nog-hebben NOS - Grote brand treft Arnhem in het hart: 'We zijn zuinig op wat we nog hebben']</ref> ;4 miert * ''Economie, Noord-Amerika, Oes-Azië'': in de [[VS]] gaon inveurhöffinge in op sjpulle oet [[Mexico]] en [[Canada]]. Bedriever die sjpulle oet dees lenj importere mótte 25% [[Belasting (fiscaal)|ómzetbelasting]] betale. Wiejer waere de höffinge veur sjpul oet [[Sjina]] nog eins verhoeg mit 10%, woemit 't percentage veur dees [[produk]]te oetkump op 20%.<ref>[https://www.reuters.com/world/trade-wars-erupt-trump-hits-canada-mexico-china-with-steep-tariffs-2025-03-04/ Reuters - Trump triggers trade war, price hikes with tariffs on Canada, China and Mexico]</ref> * ''Politiek, economie, Europa algemein'': veurzitter van de [[Europese Commissie]] [[Ursula von der Leyen]] prizzenteert e plan woemit [[Europa]] zich kent herbewapene. In totaal geit 't óm 800 miljoen euro. Hiemit kenne [[EU]]-lenj 1,5 procent van 't bbp mie oetgaeve aan defensie es dat ze noe doon (650 miljoen euro) en mit de res kenne lidsjtate zich door middel van lieninge wapes koupe.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ein-plan-zur-wiederbewaffnung-europas-110332973.html Frankfurter Allgemeine - Ein Plan zur Wiederbewaffnung Europas]</ref> ;3 miert * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': de [[VS]] pauzere alle militair hölp aan [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13985/artikel/2558105-verenigde-staten-pauzeren-alle-militaire-hulp-aan-oekraine NOS - pauzeren ]</ref> ;2 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse presentatries [[Dieuwertje Blok]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6347850/presentatrice-en-actrice-dieuwertje-blok-67-overleden.html Nu.nl - Presentatrice en actrice Dieuwertje Blok (67) overleden]</ref> ;1 miert * ''Midde-Oeste'': de [[PKK]] kónjig, nao decennia van gevechte mit 't [[Törkieje|Törkse]] leger, e sjtaak-'t vure aaf. De militante woorte ierder door häör leijer Öcalan opgeroepe óm de wapes naer te lègke en de PKK te óntbinje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557726-pkk-kondigt-staakt-het-vuren-aan-na-oproep-gevangen-leider-ocalan NOS - PKK kondigt staakt-het-vuren aan na oproep gevangen leider Öcalan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Angie Stone]] kump op 63-jäörige laeftied óm bie 'n auto-óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557845-soulzangeres-angie-stone-63-overleden-bij-auto-ongeluk-na-optreden NOS.nl - Soulzangeres Angie Stone (63) overleden bij auto-ongeluk na optreden]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Oesteriek]] sjlete de conservatieve [[Oesteriekse Volkspartie|ÖVP]], de sociaaldemocratische [[Sociaaldemocratische Partie van Oesteriek|SPÖ]] en 't liberaal [[NEOS]] e regeerakkoord. De rechsradicaal [[FPÖ]], die de groetste waor bie de verkezinge veurig jaor september, deit neet mit.<ref>[https://orf.at/stories/3386119/ ORF - ÖVP, SPÖ und NEOS: Koalition präsentiert Regierungsprogramm]</ref> * ''Sjport, Oes-Europa'': De Róssische sjaker [[Boris Spasski]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557562-russische-schaaklegende-boris-spasski-88-die-verloor-van-bobby-fischer-overleden NOS.nl - Russische schaaklegende Boris Spasski (88), die verloor van Bobby Fischer, overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Gene Hackman]] (95) en zien vrouw, pianis [[Betsy Arakawa]] (63), waere heim doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6347628/legendarische-hollywoodacteur-hackman-lag-mogelijk-al-week-dood-in-woning.html Nu.nl - Legendarische Hollywoodacteur Hackman lag mogelijk al week dood in woning]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Michelle Trachtenberg]] (39) weurt doed in häör hoes gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6347357/buffy-en-gossip-girl-actrice-michelle-trachtenberg-39-overleden.html Nu.nl - Buffy- en Gossip Girl-actrice Michelle Trachtenberg (39) overleden]</ref> ;25 fibberwarie * ''Economie, politiek, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Premier]] Starmer maak bekindj dat 't [[Vereinig Keuninkriek]] fors mie geit investere in defensie. Per [[2027]] zal 't 2,5 procent van 't bbp zeen (in plaats van 2,3 procent noe) en op langere termien 3 procent. Óm de verhoeging te betale waert bezunig op óntwikkelingshölp. De letste kier dat 't budget zoe hoeg loog, waor tiedes de [[Kajen Oorlog]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/02/25/uk/uk-defense-spending-increase-trump-intl/index.html CNN - Britain ramps up defense spending and cuts foreign aid, ahead of PM Starmer’s crucial meeting with Trump]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': In Duutsjlandj weurt gesjtump veur de Bóndjsdag. Winner waert de [[CDU]]/CSU, dewiel ouch de extreemrechse [[AfD]] en de socialistische [[Linke]] henjig winne. De [[SPD]], [[Grüne]] en [[FDP]], de partieje die in de veurige coalitie zote, verleze väöl sjtömme. De nuuj linksconservatieve partie [[BSW]] blief net ónger de keesdörpel van 5%.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/bundestagswahl-2025-prognose-hochrechnung-ergebnisse-liveticker-100.html ZDF - Bundestagswahl 2025: So fällt das vorläufige Ergebnis aus]</ref> * ''Politiek, Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van den Broek]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557084-oud-minister-en-cda-prominent-hans-van-den-broek-88-overleden NOS.nl - Oud-minister en CDA-prominent Hans van den Broek (88) overleden]</ref> ;19 fibberwarie * '' Wetensjap, kóns en cultuur, Noord-Afrika'': Egyptologe make de vónds bekèndj van 't graaf van farao [[Toetmoses II]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c5ym30v356po BBC News - First pharaoh's tomb found in Egypt since Tutankhamun's]</ref> * ''Kóns en cultuur, Wes-Afrika'': De Malinese fimmaeker [[Souleymane Cissé]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556665-bekroonde-malinese-filmmaker-souleymane-cisse-op-84-jarige-overleden NOS.nl - Bekroonde Malinese filmmaker Souleymane Cissé op 84-jarige overleden]</ref> * ''Nederlandj, Politiek'': De Nederlandse politicus [[Frits Korthals Altes]] ([[VVD]]) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556619-oud-vvd-minister-frits-korthals-altes-93-overleden NOS.nl - Oud-VVD-minister Frits Korthals Altes (93) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Nederlandj, politiek'': [[Frits Bolkestein]], aad-partieleijer en fractieleijer vanne [[VVD]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6346318/oud-vvd-leider-frits-bolkestein-91-overleden.html Nu.nl - Oud-VVD-leider Frits Bolkestein (91) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjtaekpartie in [[Villach]], [[Oesteriek]], kump eine persoen óm 't laeve. Vief anger luuj rake gewóndj. Me geit oet van e islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] misdrief.<ref>[https://kaernten.orf.at/stories/3293645/ Kaernten.orf.at - Nach dem Terroranschlag: Villach trauert]</ref> ;13 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[München]] riejt 'nen automobilis in op 'ne groep demonstrante. Daobie rake 25 luuj gewóndj en twie kómme óm 't laeve. E islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] motief waert neet oetgesjlote.<ref>[https://web.archive.org/web/20250214205728/https://www.tz.de/muenchen/stadt/auto-anschlag-von-muenchen-verwirrung-um-verdaechtigen-welche-fragen-sich-jetzt-stellen-93571528.html Tageszeitung - Auto-Anschlag in München: Tatverdächtiger in U-Haft – Scholz gedenkt Verletzten am Samstag vor Ort]</ref> ;11 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': de Italiaanse pelissie deit invalle inne [[Sicilië|Siciliaanse]] huidsjtad [[Palermo]], mit es doel de opboew van de [[maffia]] inne regio taege te gaon. Hiebie waere 181 luuj opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345577/italiaanse-politie-arresteert-181-mensen-op-sicilie-in-strijd-tegen-maffia.html Nu.nl - Italiaanse politie arresteert 181 mensen op Sicilië in strijd tegen maffia]</ref> ;10 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zenger en prizzentator [[Ron Brandsteder]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2555257-presentator-en-quizmaster-ron-brandsteder-74-overleden NOS.nl - Presentator en quizmaster Ron Brandsteder (74) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Oes-Europa, economie'': de [[Baltische sjtaote]] waere aangesjlote op 't Europees [[elektriciteit]]snet en losgekoppeld van Róssische sjtroum.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6345310/estland-letland-en-litouwen-succesvol-aangesloten-op-europees-stroomnet.html Nu.nl - Estland, Letland en Litouwen succesvol aangesloten op Europees stroomnet]</ref> ;7 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger claimp de verovering van de [[Oekraïne|Oeës-Oekraïense]] sjtad [[Toretsk]].<ref>[https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-7-2025 Institute for the Study of War - Russian Offensive Campaign Assessment, February 7, 2025]</ref> ;4 fibberwarie * ''Noord-Europa'': elf luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Zjwede|Zjwaedse]] sjtad [[Örebro]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c79d52gpd02o BBC - Police say around 10 people killed in Sweden school campus shooting]</ref> * ''Zuud-Europa'': Karim Al-Husseini, bekindj filantroop en sjpiritueel leider van de ismaïliete, 'n subsjtruiming van 't sjiisme, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spiegel.de/panorama/karim-aga-khan-iv-oberhaupt-der-ismaeliten-ist-tot-a-8c0df587-c0b5-4e81-b4b7-e328c7a57e11 Der Spiegel - Karim Aga Khan IV. ist tot ]</ref> ;2 fibberwarie * ''Noord-Amerika, Nederlandj, kóns en cultuur'': De Curaçaos-Nederlandsen arsjitek [[Carlos Weeber]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2554279-architect-carlos-carel-weeber-overleden NOS.nl - Architect Carlos 'Carel' Weeber overleden]</ref> ===jannewarie=== * ''Naord-Amerika, Natuur en milieu'': Groete natuurbrenj bereike de sjtad [[Los Angeles]]. Doezende luuj rake óntheimd, de materieel sjaoj is enorm. ;31 jannewarie * ''Belsj, politiek'': Nao 236 daag weurt 'n federaal regering gevörmp oet [[N-VA]], [[Vooruit]], [[CD&V]], [[Les Engagés]] en [[MR]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live regeringsvorming | De Wever presenteert regeerakkoord aan koning, vannacht nog bevoegdheidsverdeling]</ref> ;30 jannewarie * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': De Britse beatzengeres [[Marianne Faithfull]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp8k931j423o BBC News - Singer and actress Marianne Faithfull dies at 78]</ref> * ''Zuud-Europa/Midde-Oeste, kóns en cultuur'': de Törkse componis en pedagoog [[Ilhan Usmanbaş]] sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dailysabah.com/arts/turkish-composer-educator-ilhan-usmanbas-dies-at-104/news Daily Sabah - Turkish composer, educator Ilhan Usmanbaş dies at 104]</ref> ;29 jannewarie * ''Europa algemein, economie'': de [[Europese Commissie]] prizzenteert planne óm de [[Europa|Europese]] concurrentiekrach te verbaetere ten opzichte van [[Sjina]] en de [[VS]]. E wichtig óngerdeel van die planne is 't truukbringe van de bureaucratie door regelgaeving veur bedriever te harmonisere tösje lidsjtate en zoe te versimpele .<ref>[https://nos.nl/artikel/2553738-europese-commissie-komt-met-plannen-om-economie-uit-het-slop-te-trekken NOS - Europese Commissie komt met plannen om economie uit het slop te trekken]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': 'n mierderheid van d'n [[Duutsjlandj|Duutsjen]] [[Bondsdaag]] in [[Berlien]] sjtömp in mit 'n motie van kanseleerkandidaat [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]/CSU) veur e sjtrenger [[asielzeuker|asielbeleid]].<ref>[https://www.dw.com/de/mit-afd-unions-antrag-zu-asyl-im-bundestag-angenommen/a-71447482 Deutsche Welle - Mit AfD: Unions-Antrag zu Asyl im Bundestag angenommen]</ref> * ''Noord-Amerika'': bie 'n boetsing tösje e passageersvleegmesjien en 'ne helikopter baove de [[Potomac]] kórtbie [[Washington D.C.]] valle 67 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6344587/al-55-van-de-67-doden-geidentificeerd-na-crash-vliegtuig-en-helikopter-washington.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Al 55 van de 67 doden geïdentificeerd na crash vliegtuig en helikopter Washington]</ref> ;27 jannewarie * ''Midde-Afrika'': rebelle van de door [[Rwanda]] gesjteunde [[M23-beweging]] claime de verovering van de sjtad [[Goma]], in 't ónröstige oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Hiebie kómme ónger mie 17 [[VN]]-vreiestroepe óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/rebels-enter-centre-congos-goma-after-claiming-capture-city-2025-01-27/ Reuters - Rwandan-backed rebels enter Congo's Goma in major escalation]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': in 't Drents Museum in [[Assen]] vingk 'ne könsrouf plaats, woebie ónger mie 'ne [[:nl:Helm van Coțofenești|kosbare gouwen helm]] waert gesjtole. D'n gesjtoale sjtökker zin óngerdeil van 'n expositie euver de [[Daciërs]], e volk wat veur de koms van de [[Romeine]] in e gebeed woende wat noe [[Roemenië]] hèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2553183-archeologische-topstukken-buitgemaakt-bij-inbraak-drents-museum NOS - Archeologische topstukken buitgemaakt bij inbraak Drents Museum]</ref> ;23 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse dichteres [[Esther Jansma]] sjtörf op 66-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552949-dichter-esther-jansma-66-overleden NOS.nl - Dichter Esther Jansma (66) overleden]</ref> ;22 jannewarie * ''Midde-Oeste'': bie 'ne brandj in e hotel in 't [[Törkieje|Törkse]] [[ski]]-oord [[Kartalkaya]] valle 76 doeje en rake teentalle luuj gewóndj.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/21/minstens-tien-doden-bij-brand-in-hotel-in-turks-skigebied/ VRT - Minstens 76 doden bij hotelbrand in skigebied Kartalkaya in Turkije, 4 mensen zijn opgepakt]</ref> ;21 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': De [[Colombia]]anse prizzedent Gustavo Petro verklaort de oorlog aan de marxistische rebellegroepering [[ELN]]. Ónlangs zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en doezende luuj op de vlöch gesjlage bie gevechte in 't noordoeste van 't landj, taege de grens mit 't ónröstige [[Venezuela]]. De ELN en de aeveneins marxistische groepering [[FARC]] vechte hie óm controle euver d'n [[cocaïne]]handel.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/20/colombia-guerrilla-violence-deaths The Guardian - Colombia vows war against leftwing guerrillas amid more than 100 deaths]</ref> ;17 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de antieke sjtad [[Pompeï]] waert e good bewaard badhoes mit moersjilderinge bloetgelag wat in de [[Romeine|Romeinsen tied]] deil oetmaakde van 'n private residentie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c15zgvnvk4do BBC - 'Once-in-a-century' discovery reveals spectacular luxury of Pompeii]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres en actries [[Manuëla Kemp]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552099-zangeres-en-presentatrice-manuela-kemp-61-overleden NOS.nl - Zangeres en presentatrice Manuëla Kemp (61) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[David Lynch]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan [[lóngemfyseem]].<ref>[https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/ Variety - David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure in [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)|Gaza]].<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-ceasefire-appears-close-us-egyptian-leaders-put-focus-coming-hours-2025-01-14/ Reuters - Israel, Hamas reach deal meant to end Gaza war, an official said]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent [[:nl:Yoon Suk Yeol|Yoon Suk Yeol]] waert gearresteerd. Veurig jaor december reep hae de militaire noedtoesjtand oet en daobie zat hae 't parlement boete sjpel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2551831-geschorste-zuid-koreaanse-president-yoon-gearresteerd-na-uitroepen-staat-van-beleg NOS - Geschorste Zuid-Koreaanse president Yoon gearresteerd na uitroepen staat van beleg]</ref> ;11 jannewarie * ''Belsj Limburg, Noord-Amerika, weitesjap'': aafsjeidnömmend prizzedent [[Joe Biden]] maak bekindj dat [[wiskónde|topwiskóndige]] [[Ingrid Daubechies]] oet [[Hôtele-Helichtre]], [[Belsj-Limburg]], de National Medal of Science óntvingk, de hoegste [[VS|Amerikaanse]] weitesjappelike óngersjeijing.<ref>[https://www.tijd.be/ondernemen/wetenschap/wiskundige-ingrid-daubechies-ontvangt-hoogste-amerikaanse-wetenschapsprijs/10582107.html Tijd.be - Wiskundige Ingrid Daubechies ontvangt hoogste Amerikaanse wetenschapsprijs]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Soedan]]ees leger herovert de sjtad [[Wad Madani]] in de sjtaat [[Gezira]] op de paramilitair beweging RSF.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/11/sudan-army-recaptures-wad-madani-from-rebel-rapid-support-forces The Guardian - Sudan’s army recaptures Wad Madani from rebel Rapid Support Forces]</ref> ; 7 jannewarie * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': de regio Tingri in 't zuje van [[Tibet]], neet wied van de [[Mount Everest]], waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,1 op de sjaal van Richter. Daobie valle veur zoewied bekindj 126 doeje en 188 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550885-dodental-na-aardbeving-tibet-loopt-op-reddingsoperatie-moeilijk NOS - Dodental na aardbeving Tibet loopt op, reddingsoperatie moeilijk]</ref> * ''Zuudoes-Azië, economie'': [[Indonesië]] waert lid van 't economisch samewerkingsverbandj [[BRICS]].<ref>[https://fd.nl/politiek/1541984/indonesie-sluit-zich-als-tiende-lid-aan-bij-het-brics-blok FD - Indonesië sluit zich als tiende lid aan bij het BRICS-blok]</ref> * ''Frankriek, politiek'': politicus Jean-Marie Le Pen, oprichter van de extreemrechse partie [[Front National]] en bekindj óm zien controversieel oetsjpraoke, sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550851-jean-marie-le-pen-96-overleden-oprichter-van-extreemrechts-front-national NOS - Jean-Marie Le Pen (96) overleden, oprichter van extreemrechts Front National]</ref> ; 6 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': op de [[Napoleonswaeg]] kórtbie [[Gratem]] vleug 'ne sjoelbös in brandj. Geine raak gewóndj.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/leudal/grathem/scholieren-waarschuwden-chauffeur-van-brandende-bus-op-napoleonsweg-willem-heeft-de-nooddeur-ingetrapt/33118189.html?recommender=Proteus De Limburger - Scholieren waarschuwden chauffeur van brandende bus op Napoleonsweg: ‘Willem heeft de nooddeur ingetrapt’]</ref> * ''Zuud-Europa, politiek'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtèlt veur 't iesj 'n vrouw aan op 'n toppositie in 't [[Vaticaan]]. De 59-jäörige zöster Simona Brambilla sjteit aan 't huid van 'n aafdeiling van de Romeinse Curie die euver religieus gemeinsjappe geit.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiek/1252836/paus-benoemt-eerste-vrouwelijke-minister-in-vaticaan-en-trump#closemodal Nederlands Dagblad - Paus benoemt eerste ‘vrouwelijke minister’ in Vaticaan en Trump-kritische kardinaal in Washington]</ref> * ''Noord-Amerika, politiek'': [[Justin Trudeau]] treujt aaf es leijer van de Liberaal Partie van [[Canada]]. Hae blief nog [[premier]] bis 'ne angere kandidaat veur zien partie is gevónje.<ref>[https://apnews.com/live/justin-trudeau-canada-prime-minister AP News - As it happened: Canadian Prime Minister Trudeau resigns as Liberal Party leader]</ref> ;5 jannewarie * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense militaire]] beginne e nuuj offensief inne [[Róslandj|Róssische]] regio Koersk, woe ze in de zomer van [[2024]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] hadde veroverd op de Rósse, meh in 't naojaor dao gedeiltelik terrein móste opgaeve. 't Zjwaortepunt van 't offensief ligk noe get ten oeste van 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/oekraine-verrast-russen-met-offensief-in-koersk-zware-strijd-gaande~bc086773/ Volkskrant - Oekraïne verrast Russen met offensief in Koersk, zware strijd gaande]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': 't [[Gulpe]]r zjwumbaad [[Mosaqua]] geit nao 32 jaor toe.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2818891/afscheid-nemen-van-mosaqua-ik-kuste-hier-voor-het-eerst-een-meisje L1 - Afscheid nemen van Mosaqua: 'Ik kuste hier voor het eerst een meisje']</ref> ;3 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse radiodeejay [[Willem van Kooten]], baeter bekèndj es Joost den Draaijer van [[Radio Veronica]], sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spreekbuis.nl/willem-van-kooten-overleden/ Spreekbuis.nl - Willem van Kooten overleden]</ref> ;1 jannewarie * ''Europa algemein'': [[Roemenië]] en [[Bölgarieje]] traeje toe tot de [[Schengen-acquis|Schengenzone]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/01/01/europe/romania-bulgaria-schengen-zone-intl/index.html CNN - Romania and Bulgaria fully join Europe’s borderless travel zone ]</ref> * ''Zuud-Europa'': zikker teen luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]]. Veer luuj rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550323-zeker-tien-doden-bij-schietpartij-in-bar-montenegro-verdachte-voortvluchtig NOS - Zeker tien doden bij schietpartij in bar Montenegro, verdachte voortvluchtig]</ref> * ''Noord-Amerika'': in [[New Orleans]], deilsjtaat [[Louisiana]], riejt 'nen automobilis in op 'ne groete groep luuj. Volges de lokaal autoriteite valle daobie teen doeje en geuf 't zikker 30 gewónje. D'n automobilis waert doedgesjaote tiedes e vuurgevech. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.themirror.com/news/us-news/live-new-years-eve-terror-884866 The Mirror - New Orleans attack LIVE: FBI believes suspect didn't act alone after 10 killed, asks for public's help]</ref> ==2024== ===december=== * ''Midde-Oeste'': Nao jaore van sjtagnatie sjtort 't fróntj van de [[Syrische Börgeroorlog|Syrische Börgerkreeg]] in. Binne 'n waek weurt 't rezjiem van [[Bashar al-Assad]] versjlage, veural door 'n sjnel opmars van de islamistische [[Syrische Heilsregering]] (HTS) en massaal dissertering oet 't regeringslaeger. ;29 december * ''Politiek, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse presidentj [[Jimmy Carter]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550032-amerikaanse-oud-president-jimmy-carter-100-overleden NOS.nl - Amerikaanse oud-president Jimmy Carter (100) overleden]</ref> ;28 december * ''Oes-Azië'': 179 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne crash mit e passagiersvleegmesjien inne [[Zuud-Korea]]anse sjtad [[Muan]]. Allein twie bemanningsleje euverlaeve de ramp.<ref>[https://nos.nl/artikel/2549913-179-doden-bij-vliegtuigcrash-zuid-korea-twee-overlevenden NOS - 179 doden bij vliegtuigcrash Zuid-Korea, twee overlevenden]</ref> ;26 december * ''Politiek, Zuud-Azië'': d'n [[India]]sen aad-[[premier]] [[Manmohan Singh]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/dec/26/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-dies-aged-92 The Guardian - Former Indian prime minister Manmohan Singh dies aged 92]</ref> ;25 december * ''Oes-Europa/Centraal-Azië'': e [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] [[vleegmesjien]] op waeg nao [[Grozjny]] inne [[Róslandj|Róssische]] deilrippebliek [[Tsjetsjenië]] sjtort denaer inne buurt vanne [[Kazachstan|Kazachse]] sjtad [[Aktau]] aan de [[Kaspische Zieë]]. De Azerbeidzjaanse autoriteite gaon d'rvan oet dat 't toesjtel oete lóch is gesjote gewaore, vermoedelik door Róssische lóchaafweer. 38 vanne 67 passagiers kómme óm 't laeve en de res raak gewóndj.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5487009/azerbeidzjan-rusland-kazachstan-vliegtuig-vliegtuigcrash RTL Nieuws - Azerbeidzjan: vliegtuig is uit de lucht geschoten, vermoedelijk door Rusland]</ref> ;24 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] militair en politicus [[Desi Bouterse]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://dwtonline.com/breaking-ex-president-desi-bouterse-overleden/ De Ware Tijd - Ex-president Desi Bouterse overleden]</ref> ;20 december * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Magdeburg]], de huidsjtad van de [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaot [[Sakse-Anhalt]], riejt 'nen automobilis in op bezeukers van 'ne keersjmert. Volges de autoriteite valle daobie twie doeje en geuf 't zikker 60 gewónje. D'n automobilis, 'ne 50-jäörige man dae oersjprónkelik oet [[Saoedi-Arabië]] kump, is opgepak. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/magdeburg-weihnachtsmarkt-104.html Tagesschau - Weihnachtsmarkt in Magdeburg: Zwei Tote und viele Verletzte bei Anschlag]</ref> * ''Frankriek'': ach luuj kriege tösje de ein en zèsteen jaor cel veur betrokkeheid bie de terroristische maord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2549109-celstraffen-voor-acht-betrokkenen-bij-onthoofding-franse-leraar-samuel-paty NOS - Celstraffen voor acht betrokkenen bij onthoofding Franse leraar Samuel Paty]</ref> * ''Midde-Oeste, Vereinigde Sjtaote'': Abu Yusif, e kopsjtök van [[IS]], waert doedgemaak bie 'ne [[VS|Amerikaanse]] lóchaanval in 't oeste van [[Syrië]].<ref>[https://news.sky.com/story/us-says-it-has-killed-isis-leader-abu-yusif-in-syria-airstrike-13277161 Sky News - US says it has killed Islamic State leader Abu Yusif in Syria airstrike]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': i ge centrum va [[Heële]] weëd e graaf en 'ne [[bróns]]oave oet d'r [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2812460/romeinse-bronsoven-en-tweede-graf-ontdekt-onder-raadhuisplein-in-heerlen L1 - Romeinse bronsoven en tweede graf ontdekt onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> ;18 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje fietsrenner [[Rik Van Looy]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241218_93308076 De Standaard - Portret van wielericoon Rik Van Looy, de op een na beste Belgische renner ooit]</ref> ;17 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] topgeneraal Igor Kirillov en zinne assistent kómme óm 't laeve bie 'ne bómaansjlaag in [[Moskou]], meugelik door 't werk van de Oekraïense veiligheidsdeens SBU.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/hoge-russische-generaal-gedood-bij-bomaanslag-in-moskou~be14cfcc6/ Volkskrant - Hoge Russische generaal gedood bij bomaanslag in Moskou]</ref> ;16 december * ''Belsj Limburg'': in e [[kanaal]] in [[Hasselt]] waert e lichaam oet 't water gehaold.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241216_95779996 HBVL - Lichaam uit kanaal gehaald aan Scheepvaartkaai: politie onderzoekt zaak]</ref> ;15 december * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': 't [[Frankriek|Franse euverziese gebeedsdeil]] [[Mayotte]] inne [[Indische Oceaan]] waert hel getroffe door [[orkaan]] Chido.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548388-doden-door-orkaan-chido-op-comoren-eiland-mayotte-lijkt-verwoest NOS - Doden door orkaan Chido op Comoren: 'Eiland Mayotte lijkt verwoest']</ref> ;14 december * ''Sjport, Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse voetbaltraineur [[Frans Körver]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6339083/oud-trainer-frans-korver-87-die-met-recordaantal-clubs-promoveerde-overleden.html Nu.nl - Oud-trainer Frans Körver (87), die met recordaantal clubs promoveerde, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-yeol, dae ierder dizze maond de militaire noedtoesjtand haet oetgeroepe, waert aafgezat door 't [[parlement]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5485148/zuid-koreaanse-president-yoon-afgezet-door-parlement RTL Nieuws- Zuid-Koreaanse president Yoon afgezet door parlement]</ref> ;13 december * ''Politiek, Nederlands Limburg'': De Provinciaal Sjtaote van Limburg debattere veur 't iers in 't Limburgs.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6339000/limburgse-politiek-vergadert-voor-het-eerst-in-eigen-streektaal.html Nu.nl - Limburgse politiek vergadert voor het eerst in eigen streektaal]</ref> ;12 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] rakètgelierde Michail Sjatski waert doedgemaak bie 'n sjeetpartie kórtbie [[Moskou]], vermoedelik door de Oekraïense geheime deens SBU.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548078-russische-raketgeleerde-doodgeschoten-buiten-moskou NOS - 'Russische raketgeleerde doodgeschoten buiten Moskou']</ref> ;10 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Maarten 't Hart]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur verhaolendj proza.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6338624/meesterverteller-maarten-t-hart-krijgt-pc-hooft-prijs-laat-niemand-onberoerd.html Nu.nl - 'Meesterverteller' Maarten 't Hart krijgt P.C. Hooft-prijs: 'Laat niemand onberoerd']</ref> ;8 december * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt vanoet de [[Golanhuuegde]] [[Syrië]] binne. Wiejer bombardeert 't opsjlaagplaatse versjpreid euver 't landj en de Syrische [[vloot]] inne westelike kóssjtad [[Latakia]], óm 't veurkómme dat 't materiaal in henj kump van de rebelle.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/12/10/world/middleeast/israel-strikes-syria.html New York Times - Israel Strikes Military Assets Across Syria to Keep Them Out of Rebel Hands]</ref> * ''Midde-Oeste'': Vreug in de mörge vlöch de [[Syrië|Syrischen]] dictator [[Bashar al-Assad]] nao [[Róslandj]]. Hiemit kump nao 61 jaor 'n èndj aan 't rezjiem van de [[Ba'athpartie]]. ;7 december * ''Nederlandj'': zès luuj kómme óm 't laeve bie 'n explosie in e flatgeboew in [[Den Haag]]. De pelissie geit oet van e misdrief.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6338567/drie-mannen-opgepakt-voor-betrokkenheid-bij-verwoestende-explosie-den-haag.html Nu.nl - Drie mannen opgepakt voor betrokkenheid bij verwoestende explosie Den Haag]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': de [[Notre-Dame]] in [[Paries]] waert officieel heräöpend in 't biezeen van teentalle regeringsleijers en anger prominente, woe-onger premier Schoof. In april [[2019]] brande e deil van de [[kathedraal]] aaf en de restauratie doerde zikker vief jaor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547467-met-drie-kloppen-op-de-deur-is-de-notre-dame-in-parijs-officieel-heropend NOS - Met drie kloppen op de deur is de Notre-Dame in Parijs officieel heropend]</ref> ;5 december * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk van 't Belsj Agentsjap veur Bösj en Natuur bliek dat 't [[bösj]]oppervlak in [[Belsj Limburg]] de aafgeloupe vief jaor mit 196 [[hectaar|ha]] is toegenome, óngevier 290 vootbalvelde.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241204_96189822 HBVL - Geen bosverlies in Limburg, er kwamen de afgelopen vijf jaar zelfs 290 voetbalvelden bos bij]</ref> * ''Belsj, economie'': [[Wallonië|Waalse]] boere blokkere de grenseuvergank van de Nederlandse [[A2]] bie [[Moelinge]] en [[Èèsjde]] en de Belsje [[A3 (Belsj)|A3]] bie [[Wellekete]]. Ze protestere taege 't Mercosur-handelsverdraag mit lenj in [[Zuud-Amerika]]. De boere zint bang veur ónierlike concurrentie.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241205_93458232 HBVL - Boze Waalse boeren blokkeren snelwegen bij Eijsden en Welkenraedt: forse files op donderdagochtend]</ref> ;4 december * ''Frankriek, politiek'': De centrumrechse [[Frankriek|Franse]] regering vèlt nao 'n motie van wantroewe taege premier [[Michel Barnier]]. Barnier kreeg väöl kritiek van zoewaal 't mechtige extreemlinks es 't mechtige extreemrechs blok wie hae 't [[parlement]] wilde passere bie e begroetingsveursjtel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547086-frankrijk-dieper-in-politieke-crisis-parlement-stemt-kabinet-weg NOS - Frankrijk dieper in politieke crisis: parlement stemt kabinet weg]</ref> ;3 december * ''Oes-Azië, politiek'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-Yeol kónjig de sjtaot van belègk aaf. De machsgreep is volges um nuuedig veur de [[Gróndjwet]] te besjèrme en es besjèrming taege buurlandj [[Noord-Korea]], wat de lètsten tied sjteeds agressiever waert. Zoewaal de regerende conservatief partie es de oppositie zint kritisch euver de besjlissing. Later woort de noodtoesjtand weer ingetrokke.<ref>[https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1 AP News - South Korean parliament votes to defy president by lifting his declaration of martial law]</ref> ===november=== ;29 november * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, politiek'': 't [[Groet-Brittannië|Brits]] Liegerhoes sjtump in mit de legalisering van [[euthanasie]] in [[Ingelandj]] en [[Wales]].<ref>[https://www.theguardian.com/society/2024/nov/29/mps-vote-for-assisted-dying-in-england-and-wales The Guardian - MPs back landmark bill to legalise assisted dying in England and Wales]</ref> * ''Belsj Limburg'': teentalle personeelsleje van de gemeinte [[Heuze-Zolder]] waere tegeliek krank nao 'n biejeinkóms mit lunch.<ref>[https://www.heusden-zolder.eu/veel-gemeentepersoneelsleden-ziek-na-brainstorm.aspx Heusden-zolder.eu - Ruim 60 gemeentepersoneelsleden ziek na brainstorm]</ref> ;28 november * ''Oceanië, politiek'': [[Australië]] verbeujt es iersjte landj oppe welt 't gebroek van [[social media]] veur jongere.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6337065/australie-verbiedt-als-eerste-land-ter-wereld-sociale-media-voor-jongeren.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Australië verbiedt als eerste land ter wereld sociale media voor jongeren]</ref> * ''Midde-Oeste'': Syrische rebelle ónger leijing van de islamitische beweging [[:en:Hay'at Tahrir al-Sham|Hay'at Tahrir al-Sham]] beginne e [[:nl:https://nl.wikipedia.org/wiki/Offensief_in_het_noordwesten_van_Aleppo_(2024)|offensief]] in 't noorde van [[Syrië]] en verovere daobie ouch [[Aleppo]]. 't Geit óm de zjwaorste gevechte in jaore in 't door [[Syrische Börgeroorlog|börgeroorlog]] versjeurd landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2546266-geweld-laait-op-in-noord-syrie-zware-gevechten-tussen-rebellen-en-leger NOS - Geweld laait op in Noord-Syrië: zware gevechten tussen rebellen en leger]</ref> * ''Belsj, politiek'': D'n extreemrechse politieker [[Roeland Raes]] ([[Vlaams Belang]]), bekèndj óm zien negationistische ideeë, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live politiek | Roeland Raes (Vlaams Belang), ooit veroordeeld voor negationisme, overleden]</ref> ;27 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in 't centrum van [[Heële]] weëd e [[Romeinse tied in de Limburge|Romeins graaf]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2798968/tweeduizend-jaar-oud-graf-onder-raadhuisplein-in-heerlen?fbclid=IwY2xjawG1stNleHRuA2FlbQIxMQABHdNs-ofssm_X0YDGi2w8Is3w6TiX_Gym-47-TG1j9fkBv2hSxmWR2tPLoA_aem_-3v16oZoSiJDUwoBDROseg L1 - Tweeduizend jaar oud graf onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en [[Hezbollah]] sjlete 'ne waopesjtilsjtand. 't Libanees leger geit same mit de [[VN]] de rös handjhave in 't zude van [[Libanon]].<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10561745/wapenstilstand-israel-en-hezbollah-over-duur-nog-onduidelijkheid BNR - Wapenstilstand Israël en Hezbollah, ‘Over duur nog onduidelijkheid’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Donny M.]] weurt veroerdeild tot 25 jaor gevaangenis en [[tbs]] mèt dwaangverpleging veur de oontveuring, verkrachting en maord op 't negejaoreg keend Gino.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6336940/donny-m-krijgt-25-jaar-cel-en-tbs-voor-ontvoering-misbruik-en-vermoorden-gino-9.html Nu.nl - Donny M. krijgt 25 jaar cel en tbs voor ontvoering, misbruik en vermoorden Gino (9)]</ref> ;26 november * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': i g'n [[Voere (sjtrieëk)|Voersjtrieëk]] tösje [[S'n Maeëte]], [[Voere (plaats)|Voere]] en [[Norbik]] waët vör 't ieësjt 'n [[wil kat]] gesjpot.<ref>[https://www.hln.be/voeren/wilde-kat-voor-het-eerst-gespot-in-natuurgebied-altenbroek-in-voeren~ac2a5f00/?fbclid=IwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw%3Ffbclid%3DIwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw&referrer=https%3A%2F%2Fl.facebook.com%2F HLN - Wilde kat voor het eerst gespot in natuurgebied Altenbroek in Voeren]</ref> ;23 november * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wuuert viefdje inne Grand Prix van [[Las Vegas]]. Daomit kump t'r veur ziene kónkurent [[Lando Norris]] oet en wuuert t'r veure veerdje kieër werreldmeister vanne [[Formule 1]]. ;21 november * ''Midde-Oeste'': 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]] vaerdig arrestatiebevele oet taege d'n [[Israel]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]], veurmalig minister van Defensie [[Yoav Gallant]] en [[Hamas]]-leijer [[Mohammed Deif]]. De drie waere vervolg veur kreegsmisdade: Deif veur de terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober [[2023]] en de bei Israelische politici veur misdade in de [[Gazasjtroek]]. Óndutelik is aevel of Deif nog in laeve is. Meugelik is hae ierder dit jaor doedgemaak bie 'nen Israelischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6336247/arrestatiebevelen-strafhof-tegen-premier-netanyahu-oud-minister-gallant-en-hamas-leider.html Nu.nl - Arrestatiebevelen Strafhof tegen premier Netanyahu, oud-minister Gallant en Hamas-leider]</ref> ;20 november * ''Europa algemein, economie'': d'n Amerikaansen [[auto]]fabrikant [[Ford]] sjrap 4000 jobs in zien Europese fabrieke, ómdat de verkoup tröklöp. Veural in [[Duutsjlandj]] zölle väöl jobs verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6336139/ford-schrapt-nog-eens-duizenden-banen-in-europese-autofabrieken.html NU.nl - Ford schrapt nog eens duizenden banen in Europese autofabrieken]</ref> ;19 november * ''Nederlandj, economie'': De Volksbank, eigenaer van de merke SNS, ASN Bank, RegioBank en BLG Wonen, sjrap 750 jobs en is van plan óm de versjillende bankmerke same te veuge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2545045-volksbank-reorganiseert-en-schrapt-750-banen NOS - Volksbank reorganiseert en schrapt 750 banen]</ref> * ''Sjport'': Nederlandj wintj in de [[Davis Cup]] mit 2-1 van Sjpanje. Hiemit kump ouch 'n èndj aan de loupbaan van [[Rafael Nadal]], dae jaorelank aan de waereldtop sjtóng. * ''Oes-Azië, politiek'': in [[Hongkong]] waere 47 veuraansjtaonde [[democratie|democratischgezinde]] activiste veroerdeild tot jaorelang gevangenissjtraove. De activiste woorte in [[2021]] opgepak, ómdat ze betrokke zouwe zeen gewaes bie ónofficieel veurverkezinge veur de oppositie en daomit de controversieel Nationaal Veiligheidswet van de Communistische Partie van [[China]] zouwe höbbe euvertraeje.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/19/hong-kong-47-hk47-sentencing-national-security-trial The Guardian - HK47: dozens of pro-democracy activists jailed in Hong Kong’s largest national security trial]</ref> ;18 november * ''Noord-Europa, natuur & milieu, politiek'': [[Denemarke]] geit belasting höffe op [[CO2]]-oetsjtoot van [[vie]]. De maotregel is e óngerdeil van e akkoord wat is gesjlote tösje natuur- en [[landjboew]]organisaties. In dat akkoord sjteit wiejer dat 15% van de landjboewgróndj ómgezat waert in [[bösj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544968-landbouwakkoord-in-denemarken-15-procent-van-de-landbouwgrond-wordt-bos NOS - Landbouwakkoord in Denemarken: 15 procent van de landbouwgrond wordt bos]</ref> * ''Belsj, Nederlands Limburg'': de Belsje en Nederlandse pelitie hawwe 'n zeukactie in de [[Vesder]] in [[Verviers]] in verband met de Tefaf-zjuwielerouf in [[Mestreech]] op 28 juni [[2022]]. De zeukactie heet gein rizzeltate opgelieverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241118_93975527 De Limburger - Urenlange zoekactie Tefaf-juwelenroof in Belgische rivier levert geen resultaat op]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse componis van leechte meziek [[Charles Dumont]], ónger mie bekèndj es de vaste componis van [[Édith Piaf]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335840/charles-dumont-die-veel-liedjes-schreef-voor-edith-piaf-overleden.html Nu.nl - Charles Dumont, die veel liedjes schreef voor Édith Piaf, overleden]</ref> ;17 november * ''Midde-Oeste'': Mohammed Afif, 'nen bekinde woordveurder van terreurbeweging [[Hezbollah]], waert doedgemaak bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cx2ndzpwllxo BBC - Hezbollah media chief killed in Israeli strike in Beirut]</ref> * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[VS]] gaeve veur 't iers toesjtömming aan [[Oekraïne]] óm [[:en:ATACMS|ATACMS-rakette]] in te zètte in [[Róslandj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2024/11/17/us/politics/biden-ukraine-russia-atacms-missiles.html New York Times - Biden Allows Ukraine to Strike Russia With Long-Range U.S. Missiles]</ref> [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] volge mit toesjtömming veur 't gebroek van Frans-Britse [[:en:Storm Shadow|Storm Shadow/SCALP-rakette]] boete Oekraïne.<ref>[https://defence-industry.eu/france-and-britain-greenlight-use-of-storm-shadow-missiles-by-ukraine-against-russia/ Defence Industry.eu - France and Britain greenlight use of Storm Shadow missiles by Ukraine against Russia]</ref> ;15 november * ''Belsj Limburg'': In [[Peer (Belsj)|Peer]] begintj 'nen illegale [[rave]] op 't terrein van de failliete meubelhandel [[Heylen]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241116_92830148 De Standaard - Duizend feestvierders aanwezig op illegale rave in Peer, vijf mensen gearresteerd en twee naar het ziekenhuis gebracht]</ref> ;13 november * ''Nederlandj, economie'': winkelkete [[Blokker (winkelkete)|Blokker]] geit failliet. De 400 winkels blieve veurluipig nog waal aope óm e deil van de sjulde in te losse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2544319-blokker-failliet-verklaard-winkels-blijven-voorlopig-open NOS - Blokker failliet verklaard, winkels blijven voorlopig open]</ref> ;12 november * ''Nederlandj, economie, natuur & milieu'': 't Gerechshof in [[Den Haag]] oerdeilt dat olieconcern [[Shell]] zelf moog bepale wie 't ziene [[CO2]]-oetsjtoet geit vermènjere. Daomit waert e ierder vonnis oet [[2021]] vernetig, woe-in de rechter zjuus oerdeilde dat 't bedrief d'n oetsjtoet taege [[2030]] mit 45% mós vermènjere ten opzichte van 't niveau van [[2019]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544216-milieudefensie-aangeslagen-na-verlies-klimaatzaak-uitspraak-biedt-wel-aanknopingspunten NOS - Milieudefensie aangeslagen na verlies klimaatzaak, uitspraak biedt wel aanknopingspunten]</ref> * ''Weitesjap'': Mit hölp van satellietbeelder weurt de historische sjtad [[al-Qadissiyah]] in 't hujig [[Irak]] heróntdèk.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/locating-alqadisiyyah-mapping-iraqs-most-famous-early-islamic-conquest-site/21B9442A0AF8C5AF41F67D7F270B0E34 ''Anitquity'' - Locating al-Qadisiyyah: mapping Iraq's most famous early Islamic conquest site]</ref> ;11 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Britse sjilder [[Frank Auerbach]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6335184/brits-duitse-schilder-frank-auerbach-93-overleden.html Nu.nl - Brits-Duitse schilder Frank Auerbach (93) overleden]</ref> ;8 november * ''Nederlandj, economie'': E-bikefabrikant Stella geit [[faillissement|failliet]]. Winkels en servicepunte blieve gesjlote en alle 440 werknömmers zint op de huuegde gebrach van 't faillissement.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543723-e-bikefabrikant-stella-nu-officieel-failliet NOS - E-bikefabrikant Stella nu officieel failliet]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': in 't centrum van [[Amsterdam]] waere supporters van de Israelische vootbalclub Maccabi Tel Aviv aangevalle door pro-Palestiense betogers. Ierder dae aovend waor 't al ónröstig. In totaal waere 62 luuj tiedes de relle opgepak. Mierder Maccabi-fans rake gewóndj.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/femke-halsema-op-telegram-werd-opgeroepen-tot-jodenjacht-dat-is-een-schande~a404b6463/ AD - Femke Halsema: ‘Op Telegram werd opgeroepen tot Jodenjacht, dat is een schande’]</ref> ;6 november * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': de [[Freie Demokratische Partei|FDP]] trèk alle [[minister]]s truuk oet 't [[kabinet-Scholz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-ampel-krise-100.html Tagesschau - liveblog: Bruch der Ampelkoalition ++ FDP zieht alle Minister aus Regierung zurück ++]</ref> ;5 november * ''Naord-Amerika, politiek'': De rippeblikeinse kandidaat [[Donald Trump]] wintj de Amerikaanse presidentjsverkezinge van ziene democratische rivaal [[Kamala Harris]].<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/05/us/elections/results-president.html New York Times - Presidential Election Results]</ref> * ''Nederlandj, economie'': 't Brits [[Aerdaolje|olie]]concern BP maak bekindj dat 't al zien 335 tankstations in [[Nederlandj]] wilt verkoupe. De kuiper nump óngevier doezend werknömmers euver.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6334329/oliebedrijf-bp-verkoopt-alle-nederlandse-tankstations.html Nu.nl - Oliebedrijf BP verkoopt alle Nederlandse tankstations]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': De Israelische premier [[Benjamin Netanyahu]] vervingk minister [[Yoav Gallant]] van Defensie. [[Israël Katz]] van Boetelandse Zake waert beneump tot de nuje minister van Defensie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543388-netanyahu-ontslaat-minister-gallant-op-moment-dat-israel-op-meerdere-fronten-actief-is NOS - Netanyahu ontslaat minister Gallant op moment dat Israël op meerdere fronten actief is]</ref> ;4 november * ''Frankriek'': in [[Paries]] begintj 't proces taege ach luuj die verdach waere van betrokkeheid bie de moord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/04/proces-tegen-8-mensen-die-betrokken-waren-bij-haatcampagne-tegen/ VRT - Proces over moord op Franse leraar Samuel Paty van start: 8 verdachten staan terecht voor terrorisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': E [[pospunk]]nómmer wat saer jaore bekèndjsjtóng es "'t mies mysterieus leedsje op 't Internèt" weurt geïdentificeerd as "[[Subways of your mind]]" van d'n Duutsje band [[FEX]]; 'n identificatie die de bandleje einen daag later bevestige.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/most-mysterious-song-internet-identified-subways-of-your-mind-1235153685/ Rolling Stone - One of the Internet’s Biggest Musical Mysteries Has Likely Been Solved]</ref> ;3 november * ''Oes-Europa, politiek'': zittend prizzedent Maia Sandu wèntj mit 54% van de sjtömme ouch de twiede rónde van de [[Moldavië|Moldavische]] prizzedentsverkezinge. Zie versjleit daomit häöre pro-Róssischen taegesjtander Stoianoglo (46%).<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6334116/zittend-president-sandu-wint-verkiezingen-in-moldavie-na-nek-aan-nekrace.html Nu.nl - Zittend president Sandu wint verkiezingen in Moldavië na nek-aan-nekrace]</ref> * ''Nederlands Limburg'': bie e óngeluk mèt mjèrder auto's op de [[A2]] ter hwagde van [[Meersje]] kump eine perswan um 't laeve, ach anger luuj rake gewónd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241103_92200325 De Limburger - Dode en acht gewonden bij ongeluk met meerdere auto’s op A2 bij Meerssen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj en producentj [[Quincy Jones]] sjtörf op 91-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543184-muzikant-en-producent-quincy-jones-91-overleden NOS.nl - Muzikant en producent Quincy Jones (91) overleden]</ref><ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335350/muzikant-en-producer-quincy-jones-overleed-aan-alvleesklierkanker.html Nu.nl - Muzikant en producer Quincy Jones overleed aan alvleesklierkanker]</ref> ;2 november * ''Zuud-Amerika, economie, natuur & milieu'': op 'ne [[VN]]-top in [[Calí]], [[Colombia]], waert besjlote dat inheimse volkere ouch 'n permanente vertaegewoordiging kriege. Wiejer waere aafsjpraoke gemaak euver 't gebroek van [[DNA]] van [[plante]]. Mit e fonds veur bedrieve waere de opbringste van genetische data oet de [[natuur]] ierliker herverdeild, ónger mie ónger de inheimse volker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542918-inheemse-volkeren-krijgen-permanente-vertegenwoordiging-bij-vn-voor-natuurbeleid NOS - Inheemse volkeren krijgen permanente vertegenwoordiging bij VN voor natuurbeleid]</ref> * ''Zuud-Amerika, politiek'': 'ne Gewapende groep giezelt 200 militaire inne [[Bolivia]]anse regio [[Cochabamba]] en haje drie poste bezat. De giezeling is hoegswaarsjienlik 't gevolg van e politiek conflik binne de regerende socialistische MAS-partie tösje de hujige prizzedent [[:nl:Luis Arce|Luis Arce]] en de veurmalige prizzedent [[:nl:Evo Morales|Evo Morales]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2543027-regering-bolivia-gewapende-groep-gijzelt-meer-dan-200-militairen NOS - Regering Bolivia: gewapende groep gijzelt meer dan 200 militairen]</ref> * ''Midde-Oeste'': de Israelische marine óntveurt e hoeggeplaats lid van terreurbeweging [[hezbollah]] in de noordelike [[Libanon|Libanese]] kössjtad [[Batroun]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/02/israeli-military-abducts-alleged-hezbollah-official-in-sea-raid The Guardian - Israel abducts alleged Hezbollah official in unprecedented sea raid]</ref> ;1 november * ''Zuudoes-Europa'': inne [[Servië|Servische]] sjtad [[Novi Sad]] sjtort e deil van 't daak van 'n treinsjtasie in. Hiebie valle 14 doeje en dertig gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542860-veertien-doden-na-instorten-dak-treinstation-servie NOS - Veertien doden na instorten dak treinstation Servië]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zudelik Afrika, politiek'': Nao verkezinge in [[Botswana]] kump veur 't iers in de historie van 't landj 'n anger partie es de BDP aan de mach. De oppositiebóndj UDC haoltj 'n groete miejerheid in 't parlemènt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542819-voor-het-eerst-in-58-jaar-nieuwe-partij-aan-de-macht-in-botswana NOS.nl - Voor het eerst in 58 jaar nieuwe partij aan de macht in Botswana]</ref> * ''Midde-Oeste, Weitesjap, kóns en cultuur'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n veerdoezendj jaor aw sjtad in de [[Khaybar]]-oase in [[Saoedi-Arabië]]. De sjtad had 'n walmoer van 14,5 kilomaeter mit neet mènjer es 180 bastions.<ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0309963 Plos One - A Bronze Age town in the Khaybar walled oasis: Debating early urbanization in Northwestern Arabia]</ref> ;29 oktober * ''Zuud-Europa, natuur & milieu'': zeker 202 luuj kómme óm 't laeve bie euversjtruiminge in 't zuudoeste van [[Sjpanje]].<ref>[https://elpais.com/espana/2024-10-29/la-dana-en-espana-en-directo-ultimas-noticias-del-temporal-y-las-inundaciones.html El Pais - Última hora de la dana, en directo | Al menos 95 muertos y decenas de desaparecidos en la peor gota fría del siglo en España]</ref> * ''Midde-Amerika, Weitesjap, kóns en cultuur'': De vónds van 'n [[Maya]]-rewienesjtad in [[Campeche]] weurt bekèndj gemaak.<ref>[https://news.tulane.edu/pr/have-we-found-all-major-maya-cities-not-even-close-new-research-suggests Tulane University - Have we found all the major Maya cities? Not even close, new research suggests]</ref> De sjtad krieg de naam ''[[Valeriana (vindplaots)|Valeriana]]''. ;28 oktober * ''Midde-Amerika, Kóns en cultuur'': De Cubaansen trompettis [[Manuel Maribal]], bekèndj van de [[Buena Vista Social Club]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6333437/buena-vista-social-club-trompettist-manuel-mirabal-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Buena Vista Social Club-trompettist Manuel Mirabal op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Wes-Azië/Oes-Europa, politiek'': in [[Georgië]] waere parlementsverkezinge gehoute. Regeringspartie Georgische Druim wèntj volges officieel peilinge mit 54 % van de sjtömme. De partie sjtelt zich de lètsten tied sjteeds autoritairder op en beweeg zich richting buurlandj [[Róslandj]]. De prizzedent van 't landj, Salome Zoerabisjvili, erkint d'n oetsjlaag neet. Volges de oppositie en de OVSE woorte kezers geïntimideerd en ónger drök gezat.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542330-president-georgie-erkent-verkiezingsuitslag-niet-en-roept-op-tot-demonstraties NOS - President Georgië erkent verkiezingsuitslag niet en roept op tot demonstraties]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt militair doele aan in [[Iran]], woe-ónger in de huidsjtad [[Teheran]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2542134-israel-claimt-succes-bij-luchtaanval-militaire-doelen-iran-iran-relativeert-impact NOS - Israël claimt 'succes' bij luchtaanval militaire doelen Iran, Iran relativeert impact]</ref> ;24 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijers María Corina Machado en Edmundo González Urrutia óntvange de [[Sacharovpries]], de hoegste EU-óngersjeijing op 't gebeed van minsjerechte. Machado woort taegegewerk door 't regime van zittend prizzedent Nicolás Maduro. González woort vervolg en vlöchde via de Nederlandse ambassade nao [[Sjpanje]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/10/24/venezolaanse-oppositieleden-winnen-sacharovprijs-a4870579 NRC Handelsblad - Venezolaanse oppositieleden winnen Sacharovprijs]</ref> * ''Midde-Afrika'': de aanklagers van 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[Den Haag]] lancere e nuuj óngerzeuk nao oorlogsmisdade in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Dao vinge saer inkel jaore gevechte plaats tösje 't regeringsleger en de [[:nl:M23-beweging|M23-beweging]], 'n rebellegroepering wat óngersjteund waert door buurlandj [[Rwanda]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241024_97092831 De Limburger - Nieuw onderzoek misdaden tegen de menselijkheid in Oost-Congo: ‘Wat we tot nu toe hebben gedaan, was onvoldoende’]</ref> ;23 oktober * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': in de [[Zuud-Willemsvaart]] bie [[Maasmechele]] waert gezoch nao de reste van Angelique Hendrix oet [[Sjtein]]. Ze woort in [[1990]] es vermis opgegaeve. E jaor later woort 'ne sjeiel gevónje en ónlangs is oet 'ne [[DNA]]-match gebleke dat dae inderdaad van häör is.<ref>[https://www.hln.be/maasmechelen/politie-in-maasmechelen-op-zoek-naar-resten-van-nederlandse-vrouw-die-in-1990-verdween~a8a61e29/ HLN - Politie in Maasmechelen op zoek naar resten van Nederlandse vrouw die in 1990 verdween]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Duutsjlandj]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] teikene e nuuj militair pak. Aafgesjpraoke waert dat bei lenj mie metein gaon samewerke op 't gebeed van defensie en same wapes zulle óntwikkele.<ref>[https://www.welt.de/politik/ausland/article254143676/Epochal-Deutschland-und-Grossbritannien-unterzeichnen-Verteidigungsvereinbarung.html Die Welt - Deutsche Jets in Großbritannien – Berlin und London unterzeichnen Verteidigungsabkommen]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'n sjeetpartie bie TUSAS, e groet lóch- en ruundevaartbedrijf inne Törkse huidsjtad [[Ankara]], valle vief doeje en 22 gewónje. Törkieje hèlt de [[PKK]] verantwoordelik veur d'n aansjlaag en vèlt doele van die beweging aan in 't noorde van [[Irak]] en [[Syrië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332794/turkije-verdenkt-pkk-van-dodelijke-aanslag-in-ankara-en-voert-luchtaanvallen-uit.html Nu.nl - Turkije verdenkt PKK van dodelijke aanslag in Ankara en voert luchtaanvallen uit]</ref> * ''Centraal-Azië, Weitesjap'': 'n gróp arsjeologe maak de vónds bekèndj van [[Tugunbulak]], 'n groete rewienesjtad in [[Oezbekistan]] aan de [[Zieroute]], die op mie es 2000 maeter huugde ligk.<ref>[https://archive.ph/TWZdv#selection-1191.48-1191.122 Nature - Surprisingly high-altitude Silk Road city mapped from the sky]</ref> ;22 oktober * ''Belsj Limburg'': bie hoeszeukinge in [[Hasselt]] waere drie persoene gearresteerd. 't Geit óm twintigers die verdach waere van deilname aan 'n [[terrorisme|terroristische groepering]] en 't versjpreie van terroristische [[propaganda]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241024_95710310 Het Belang van Limburg - Drie personen uit Hasselt gearresteerd in terreuronderzoek]</ref> ;20 oktober * ''Politiek, Zuud-Europa'': De Turkse geiselike en politicus [[Fethullah Gülen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541568-turkse-geestelijke-gulen-83-aartsvijand-van-erdogan-overleden NOS.nl - Turkse geestelijke Gülen (83), aartsvijand van Erdogan, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': in [[Moldavië]] waere prizzedentsverkezinge en e [[referendum]] euver de toetraejing tot de [[EU]] gehoute. Zittend prizzedent Maia Sandu haet mit 42% de meiste sjtömme binnegehaold, meh neet de absolute mierderheid. Alexandr Stoianoglo, häöre pro-Róssischen taegehanger, waert twiede mit 26% van de sjtömme. 'n Klein mierderheid van 50,42% sjtömp veur toetraejing, óndanks meugelike Róssische inmening.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332505/moldavie-verkiest-met-piepklein-verschil-toenadering-eu-boven-rusland.html Nu.nl - Moldavië verkiest met piepklein verschil toenadering EU boven Rusland]</ref> ;19 oktober * ''Economie, Midde-Amerika'': in groete deile van [[Cuba]] vèlt de [[elektricitèèt|sjtroum]] oet. 't Landj haet te make mit tekórt aan [[brandjsjtof]] en sjlech óngerhaud in de energiesector.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c8elzx8dg7zo BBC - Much of Cuba remains without power - 24 hours after main power plant fails]</ref> * ''Weitesjap, Midde-Oeste, Europa algemein'': D'n [[Israel]]ischen historicus [[Yehuda Bauer]] sjtörf op 98-jäörige laeftied. Hae is bekindj gewaore mit zien óngerzeuk nao d'n [[Holocaus]] en 't [[antisemitisme]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2541397-vernieuwend-holocaustonderzoeker-yehuda-bauer-98-overleden NOS - Vernieuwend Holocaustonderzoeker Yehuda Bauer (98) overleden]</ref> * ''Belsj en Luxembörg, politiek'': 't extreem-rechs [[Vlaams Belang]] geit mitbesjture in [[Ranst]], inne [[Antwerpe (provincie)|provincie Antwerpe]]. Daomit waert 't [[cordon sanitaire]] gebraoke.<ref>[https://www.hln.be/binnenland/cordon-sanitaire-doorbroken-in-ranst-politicoloog-carl-devos-dit-kan-een-precedent-scheppen~a0877573/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Hln.be - Cordon sanitaire doorbroken in Ranst. Politicoloog Carl Devos: “Dit kan een precedent scheppen”]</ref> ;16 oktober * ''Midde-Oeste'': De Palestiensen terroris [[Yahya Sinwar]], leisman van [[Hamas]] en brein achter d'n aanval van 7 oktober 2023, weurt in 'nen Israëlischen aanval ómgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541233-ook-hamas-bevestigt-nu-dood-van-leider-sinwar NOS.nl - Ook Hamas bevestigt nu dood van leider Sinwar]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse zenger [[Liam Payne]], bekèndj van [[One Direction]], sjprink op 31-jäörige laeftied zienen doed tegemoot.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6331973/voormalig-one-direction-lid-liam-payne-31-overleden-na-val-van-balkon.html Nu.nl - Voormalig One Direction-lid Liam Payne (31) overleden na val van balkon]</ref> ;14 oktober * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse psycholoog [[Philip Zimbardo]], bekèndj van 't beröchte Stanford-gevangenisexperiment in [[1971]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6332310/bedenker-van-berucht-stanford-gevangenisexperiment-overleden.html Nu.nl - Bedenker van berucht Stanford-gevangenisexperiment overleden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In Mestreech begint de inhajdeleke behandeling vaan de zaak tege [[Donny M.]], dee verdach weurt vaan verkrachting en kindermaord.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6331639/donny-m-over-seksueel-misbruik-gino-toen-ik-hem-zag-ging-er-een-knop-om.html Nu.nl - Donny M. over seksueel misbruik Gino: 'Toen ik hem zag, ging er een knop om']</ref> * ''Economie'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries in de Economie]] geit nao [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] en [[James A. Robinson]] "veur studies nao wie institute weure gevörmp en invlood op de welvaort höbbe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;13 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Venlo]] wuuert 'n namemonument ónthöld veur slachoffers van de bombardemente in 't naojaor van [[1944]], tiedes de [[Twieëde Waereldoorlog]].<ref>[https://omroepvenlo.nl/nieuws/artikel/namenmonument-onthuld-tijdens-ceremonie-op-arsenaalplein Omroep Venlo - Namenmonument onthuld tijdens ceremonie op Arsenaalplein]</ref> * ''Politiek, Belsj en Luxembörg'': Op 't Belsj vènje gemeinte- en provincieverkezinge plaats. De centrumpartieë hauwe zich in 't gemein good, mae in [[Ninove]] haolt 't Vlaams Belang de absolute miejerheid. ;12 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': twelf nuuj luuj traeje toe tot de [[Ridderlike Orde van het Heilig Graaf van Jeruzalem]] in 'n zeldzaam plechtigheid inne [[Sint-Christoffelkathedraal]] in [[Remunj]].<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/een-machtig-welkomstgevoel-voor-nieuwe-ridders-en-edelvrouwen-van-het-heilig-graf/ Katholiek Nieuwsblad - Een ‘machtig welkomstgevoel’ voor nieuwe ridders en edelvrouwen van het Heilig Graf]</ref> ;11 oktober * ''Politiek'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] geit nao [[Nihon Hidankyo]] "um zien inspanninge veur 'ne wereld vrij vaan kernwaopes door mèt getuigeversleeg te tuine tot kernwaopes noets mie gebruuk mage weure."<ref>[https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> * ''Nederlands Limburg'': e vrachsjeep veurt tege 'n stuw in de [[Maos]] bij [[Mestreech]]. De bemanning is in veiligheid gebrach en geine is gewoond geraak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241012_92610505 De Limburger - Video: Vrachtschip vaart tegen stuw en dreigt te zinken in Maastricht: bemanning in veiligheid]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao [[Han Kang]] "veur häör intens poëtische proza wat historische trauma's aongrip en de breekbaarheid vaan 't minselek leve bloetlègk."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;9 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] geit nao [[David Baker]] "veur eiwit-oontwerp mèt de computer" en nao [[Demis Hassabis]] en [[John M. Jumper]] "veur de veurspeuling vaan eiwitstructure".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] geit nao [[John J. Hopfield]] en [[Geoffrey E. Hinton]] "veur hun groondlègkende oontdèkkinge en oetvindinge die [[mesjieneliere]] mèt [[neuraal nètwerk]]e meugelik make."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/press-release/ Nobelprize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': [[Niek Murray]] zaet te sjtoppe es festivaldirecteur van [[Pinkpop]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241008_96959972 De Limburger - Niek Murray, de opvolger van Jan Smeets, stopt als festivalmanager Pinkpop]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] geit nao [[Victor Ambros]] en [[Gary Ruvkun]] "óm de óntdèkking van 't [[microRNA]] en zien rol in pos-transcriptioneel generegulatie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Genaeskónde 2024 (Paersberich)]</ref> ;6 oktober * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de mansluuj. * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Johan Neeskens]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6330846/voetbalicoon-johan-neeskens-73-plotseling-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon Johan Neeskens (73) plotseling overleden]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap, Zuud-Europa'': D'n Italiaanse moleculair bioloog [[Sammy Basso]] sjtörf op 28-jäörige laeftied ane gevolge van [[progeria]], 'n zeldzaam krenkde woebie 't lief van de patiënt zier sjnel verajerd. Basso waor veur zoewied bekindj d'n aadste patiënt mit dees krenkde en deeg dao óngerzeuk nao.<ref>[https://www.rainews.it/articoli/2024/10/e-morto-sammy-basso-il-malato-di-progeria-il-piu-longevo-al-mondo-messaggi-commossi-33151f0d-e0cf-41d5-866a-183797a73de1.html Rainews.it - È morto Sammy Basso, il malato di progeria il più longevo al mondo]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de vrouwluuj. ;3 oktober * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Genneps]] waordebook waert geprizzenteerd in 't historisch sjtadhoes van [[Gennep]].<ref>[https://www.veldeke.net/lb/het-genneps-dialectwoordenboek-is-veerdeg/ Veldeke - Het Genneps Dialectwoordenboek is veerdeg]</ref> * ''Politiek, Afrika/Azië, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Groet-Brittannië]] geuf alle eilendjes vanne [[Chagosarchipel]] midden inne [[Indische Oceaan]] aan [[Mauritius]]. De militair basis blief in Britse henj.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c98ynejg4l5o BBC - UK will give sovereignty of Chagos Islands to Mauritius]</ref> * ''Midde-Afrika'': op 't [[Kivumeer]] in 't uterste oeste vanne [[Democratische Rippebliek Congo]] zink e euvervol passagierssjip. Daobie kómme zeker 126 luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/03/beelden-tonen-hoe-schip-kapseist-op-kivumeer-vrees-voor-honderd/ VRT - Beelden tonen hoe schip kapseist op Kivumeer in Congo: vrees voor honderden doden]</ref> * ''Midde-Oeste'': inne [[Gazasjtrook]] bevrieje Israelische militaire 'n [[Jezidi's|jezidische]] vrouw die in [[2014]], tiedes de [[genocide]] op dizze religieuze groep door [[IS]], woort óntveurd en doorverkoch aan 'ne man oet Gaza.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539499-israel-redt-jezidische-vrouw-uit-gaza-10-jaar-na-ontvoering-door-is NOS - Israël redt jezidische vrouw uit Gaza, 10 jaar na ontvoering door IS]</ref> ;2 oktober * ''Nederlandj'': 65.000 [[pelissie]]-agente waere getroffe door 'ne [[hack]]-aanval. Veural zakelike gegaeves woorte gesjtole. Inlichtinge- en veiligheidsdeenste dinke dat e anger landj achter d'n aanval zit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539509-wat-kan-het-land-achter-de-politiehack-met-de-gestolen-gegevens NOS - Wat kan het land achter de politiehack met de gestolen gegevens?]</ref> ;1 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] vèlt Israel aan mit 180 ballistische rakètte.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-01/ty-article-live/nsc-spox-u-s-supports-limited-israeli-operations-in-lebanon-to-protect-citizens/00000192-45ff-da69-a797-5fff1f610000 Haaretz - Attack: 180 Missiles Fired From Iran, IDF Says No Additional Threats Detected]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] begintj mit e gróndjoffensief taege [[Hezbollah]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 Associated Press - Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon]</ref> * ''Politiek'': [[Mark Rutte]] weurt geïnstalleerd es secretair-ginneraal van de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/video/2539172-rutte-geinstalleerd-als-nieuwe-secretaris-generaal-van-de-navo NOS - Rutte geïnstalleerd als nieuwe secretaris-generaal van de NAVO]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe neme de Oes-Oekraïense sjtad [[Voehledar]] in.<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6330284/oekraiens-leger-trekt-zich-terug-uit-door-russen-ingenomen-plaats-vuhledar.html Nu.nl - Oekraïens leger trekt zich terug uit door Russen ingenomen plaats Vuhledar]</ref> ===september=== * ''Natuur & milieu, Centraal- en Oes-Europa'': watereuverlas in [[Roemenië]], [[Pole]], [[Tsjechië]] en [[Oosteriek]]. * ''Natuur & milieu, Zuudoes-Azië'': mie es 800 luuj sjtörve es gevolg van [[tyfoon]] Yagi. Hel getroffe is veural [[Vietnam]]. ;30 september * ''Politiek, Belsj'': In [[Vlaandere]] weurt de regering-Diependaele gevörmp. Ze berös op 'n coalitie van [[N-VA]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://web.archive.org/web/20241002082334/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/30/liveblog-verkiezingen-30-september/ VRT - Liveblog - Onderwijsvakbond bezorgd over besparingen in secundair onderwijs, ook Katholiek Onderwijs wil snel overleg met minister Demir (N-VA)]</ref> ;29 september * ''Politiek, Oesteriek'': De rechspopulistische [[FPÖ]] waert mit 29,2 % van de sjtömme de groetste partie bie parlementsverkezinge in [[Oesteriek]].<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/oesterreich-wahl-analyse-100.html Tagesschau - Schwierige Regierungsbildung nach FPÖ-Sieg]</ref> ;28 september * ''Kóns en cultuur, Vereinigde Sjtate'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[Kris Kristofferson]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/kris-kristofferson-dead-country-music-legend-actor-1236159472/ Variety.com - Kris Kristofferson, Country Music Legend and ‘A Star Is Born’ Leading Man, Dies at 88]</ref> ;27 september * ''Midde-Oeste'': [[Hassan Nasrallah]], de langjäörige leisman van [[Hezbollah]], kump op 64-jäörige laeftied óm bie 'nen Israëlischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6329810/hezbollah-bevestigt-dood-van-leider-nasrallah-bij-israelische-aanval.html Nu.nl - Hezbollah bevestigt dood van leider Nasrallah bij Israëlische aanval]</ref> * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': De Britse actries [[Maggie Smith]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6329745/harry-potter-en-downton-abbey-actrice-maggie-smith-89-overleden.html Nu.nl - Harry Potter- en Downton Abbey-actrice Maggie Smith (89) overleden]</ref> ;23 september * ''Midde-oeste'': Bie Israëlische rakètaanvalle op Zuud-Libanon valle hóngerde doeje en gewonde.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6329276/bijna-500-doden-en-duizenden-gewonden-gemeld-in-libanon-na-israelische-aanvallen.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Bijna 500 doden en duizenden gewonden gemeld in Libanon na Israëlische aanvallen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Belsj'': De Belzjen acteur [[Aron Wade]] sjtörf op 57-jäörige laeftied nao euthanasie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240923_95357825 De Standaard - Acteur Aron Wade neemt afscheid van het leven door euthanasie wegens psychisch lijden]</ref> ;22 september * ''Politiek, Duutsjlandj'': de [[SPD]] blief mit 30,9% van de sjtömme de groetste partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Brandenburg]] (+4,7%). De [[AfD]] kump op de twiede plaats (29,2%, +5,7%). De [[CDU]], Die Linke en de Greune verleze. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.rbb24.de/politik/wahl/Landtagswahl/2024/brandenburg-wahl-2024-hochrechnungen-ergebnisse.html RBB24 - Vorläufiges Endergebnis: SPD vor AfD, BSW vor CDU - Grüne, Linke und Freie Wähler raus]</ref> ;21 september * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': de Rieksdeens vuur Cultureel Erfgood bevestig de vónds van 3600 munte oet de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]]. De vindplaats waert neet bekindgemaak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240921_94616964 De Limburger - Grootste vondst ooit in Limburg: duizenden Romeinse munten van ‘onschatbare historische waarde’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Benny Golson]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/09/23/arts/music/benny-golson-dead.html New York Times - Benny Golson, Saxophonist and Composer of Jazz Standards, Dies at 95]</ref> ;20 september * ''Midde-Oeste'': veerteen militante en hoeggeplaatsde commandante van terreurbeweging [[Hezbollah]] kómme óm 't laeve bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op [[Beiroet]], de huidsjtad van [[Libanon]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2537950-hezbollah-bevestigt-dood-commandanten-na-aanval-israel NOS - Hezbollah bevestigt dood commandanten na aanval Israël]</ref> * ''Nederlandj'': bie e sjtaekincident oppe [[Erasmusbrök]] in [[Rotterdam]] kump eine persoen óm 't laeve. 'ne Man oet [[Zjwitserlandj]] raak zjwaorgewóndj. De verdachte is 'ne 22-jäörige man oet [[Amersfoort]]. Hae zoel bekindj zie bie de [[pelissie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2537846-verdachte-van-steekpartij-erasmusbrug-is-amersfoorter-bekende-van-politie NOS - Verdachte van steekpartij Erasmusbrug is Amersfoorter, bekende van politie]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië, Nederlandj'': [[Nederlandj]] geuf 288 sjtökke oet de Riekscollectie truuk aan [[Indonesië]]. 't Geit óm beelde, wapes, munte, serade en textiel die in de ierste helf van de [[19e iew]] en in [[1906]] zint mitgenaome oet respectievelik [[Java]] en Zuud-[[Bali]], wie de bei eilenj nog Nederlandse [[kolonie|koloniën]] waore.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537819-nederland-geeft-indonesie-honderden-museumstukken-terug NOS - Nederland geeft Indonesië honderden museumstukken terug]</ref> ;19 september * ''Weitesjap, Kuns en cultuur, Duutsjlandj'': De bibliotheek van [[Leipzig]] maak de vónds van e jäögwerk van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] bekèndj. 't Geit óm 'n [[Serenaad in C, KV deest|serenaad veur twie viole en cello]].<ref>[https://stadtbibliothek.leipzig.de/detailansicht-news/news/ganz-kleine-nachtmusik-unbekanntes-mozart-stueck-in-leipzig-entdeckt Stadtbibliothek Leipzig - „Ganz kleine Nachtmusik“: Unbekanntes Mozart-Stück in Leipzig entdeckt]</ref> ;17 september * ''Economie, politiek, Nederlandj'': op [[Prinskesdaag]] waert bekindjgemaak dat de totaal oetgave inne begroeting van 't [[Kabbinèt-Schoof|nuuj kabinet]] volgend jaor 457 miljard euro bedrage, 'n toenaam van 23 miljard euro. De groetste oetgaveposte zin sociaal zekerheid en de zörg mit 115 miljard euro. Wiejer waert mie oetgegaeve aan [[justitie]], e sjtrenger [[migratie]]beleid en [[defensie]]. 't [[Óngerwies]] krieg minder geld. Hoeshajes gaon 0,7% in [[koupkraf|koupkrach]] op veuroet.<ref>[https://nos.nl/collectie/13979/artikel/2537546-dit-zijn-de-plannen-en-voornemens-van-het-kabinet-schoof NOS - Dit zijn de plannen en voornemens van het kabinet-Schoof]</ref> * ''Midde-Oeste'': in [[Libanon]] en [[Syrië]] explodeert e groet aantal semafoons in kórten tied. De apparate waere door väöl [[Hezbollah]]-leje op 't lichaam gedrage en gebroek veur mitein te communicere. Bie de óntploffinge valle zikker zesteen doeje en 2750 gewónje. Hezbollah besjöldig [[Israel]] van de óntploffinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537529-doden-en-duizenden-gewonden-door-exploderende-hezbollah-piepers-in-libanon-en-syrie NOS - Doden en duizenden gewonden door exploderende Hezbollah-piepers in Libanon en Syrië]</ref> ;15 september * ''Vereinig Keuninkriek, Frankriek'': ach migrante kómme óm 't laeve in 't [[Kanaal]] tósje [[Frankriek]] en [[Ingelandj]].<ref>https://nos.nl/artikel/2537203-acht-migranten-omgekomen-in-het-kanaal-bij-frankrijk NOS - Acht migranten omgekomen in het Kanaal bij Frankrijk]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Peru]]aanse politicus [[Alberto Fujimori]], presidentj tösje 1990 en 2000, sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/11/americas/peru-former-president-alberto-fujimori-dead-intl-latam/index.html CNN.com - Peru’s ex-leader Alberto Fujimori dies at 86]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjilder [[Peter Klashorst]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan [[AIDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2536814-kunstenaar-peter-klashorst-67-overleden NOS.nl - Kunstenaar Peter Klashorst (67) overleden]</ref> ;8 september * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek'': D'n [[Groeët-Brittannië|Britsen]] basgitaris [[Herbie Flowers]], bekindj van de baslien in "Walk on the Wild Side" van [[Lou Reed]] (1972), sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/uk-news/article/2024/sep/08/herbie-flowers-bassist-lou-reed-walk-on-the-wild-side-dies-aged-86 The Guardian - Herbie Flowers, bassist on Lou Reed’s Walk on the Wild Side, dies aged 86]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'n explosie van 'ne tankwage gevöld mit brandjsjtof in 't noorde van [[Nigeria]] valle 48 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536426-brandstoftruck-ontploft-in-nigeria-zeker-48-doden NOS - Brandstoftruck ontploft in Nigeria, zeker 48 doden]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika, Europa algemein'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijer [[:en:Edmundo González|Edmundo González]] krieg politiek asiel in [[Sjpanje]]. Nao de controversieel herverkezing van Maduro woort hae nimmie in 't aopebaar gezeen. Hae kreeg óngerdaak in de Nederlandse ambassade in [[Caracas]], de huidsjtad van Venezuela.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536405-venezolaanse-oppositieleider-in-spanje-geland-krijgt-politiek-asiel NOS - Venezolaanse oppositieleider in Spanje geland, krijgt politiek asiel]</ref> ;7 september * ''Politiek, Noord-Afrika'': zittend prizzedent Abdelmadjid Tebboune wintj volges officieel ciefers mit 95% van de sjtömme de [[Algerieje|Algeriense]] verkezinge. De oetsjlaag waert in twiefel getrokke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536448-zittend-president-algerije-wint-zoals-verwacht-verkiezingen-veel-vragen-over-uitslag NOS - Zittend president Algerije wint zoals verwacht verkiezingen, veel vragen over uitslag]</ref> ;5 september * ''Politiek, Frankriek'': [[:fr:Michel Barnier|Michel Barnier]] waert aangesjteld es de nuje [[premier]] van [[Frankriek]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2535948-macron-benoemt-brexit-onderhandelaar-barnier-tot-premier-van-frankrijk NOS - Macron benoemt Brexit-onderhandelaar Barnier tot premier van Frankrijk]</ref> ;3 september * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger vèlt de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Poltava]] aan mit ballistische rakette. Daobie valle 51 doeje en mie es 200 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1m0ylnkylko BBC - Ukraine says soldiers among 51 killed in Poltava missile attack]</ref> ;1 september * ''Politiek, Duutsjland'': de [[AfD]] waert mit 32,8% (+9,4%) van de sjtömme de groetse partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Thüringen]]. De [[CDU]] kump op de twiede plaats mit 23,6% (+1,6%). In [[Sachsen]] zint de christendemocrate de groetste gebleve (31,9% in totaal, -0,2%), mit de de AfD (30,6%, +3,1%) es twiede partie. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/landtagswahl-sachsen-landtagswahl-thueringen-liveticker-100.html ZDF - Sachsen und Thüringen: Ergebnisse und Reaktionen zu den Wahlen]</ref> ===augustus=== ;26 augustus * ''Oes-Afrika'': in 't noordoeste van [[Soedan]] brik 'ne dam van e sjtuwmeer door. Daobie waere twintig dörper verwoes en rake 50.000 luuj daakloos. Teentalle luuj euverlaeve 't neet.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534709-dambreuk-in-sudan-lijkt-uit-te-lopen-op-grote-humanitaire-ramp NOS - Dambreuk Sudan: twintig dorpen verwoest, 50.000 mensen dakloos]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie versjillende aansjlaeg inne [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaat [[Baloetsjistan]] valle mie es 50 doeje. De Baloch Liberation Army (BLA), 'n separatistische beweging inne regio, haet de aansjlaeg opgeëis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534625-meer-dan-50-doden-in-pakistan-bij-aanslagen-door-separatisten NOS - hMeer dan 50 doden in Pakistan bij aanslagen door separatisten]</ref> ;25 augustus * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] sjöt 320 rakette en drones aaf op versjillende doele in [[Israel]], meugelik in reactie op de doed vanne hoeggeplaatsde commandant Fuad Shukr aafgeloupe 30 juli. Wiedoet de meiste waere óngersjöp. Israel reageert mit lóchaanvalle op doele van Hezbollah. In Israel valle kump eine persoen óm 't laeve en in [[Libanon]] valle drie doeje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cq6rzvyz9p6o BBC - Israel and Hezbollah exchange heavy fire in major escalation]</ref> ;24 augustus * ''Nederlands Limburg'': [[Ron van den Hout]] waert geïnstalleerd es de nuje [[bisjop]] van 't [[bisdóm Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240823_97194158 De Limburger - Nieuwe bisschop van Roermond wordt geïnstalleerd]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'ne groetsjalige aansjlaag in Barsalogho, [[Burkina Faso]], kómme mie es 200 luuj óm 't laeve en mie es 300 rake gewóndj. Jama’at Nasr al-Islam wal Muslimin (JNIM), 'ne tereurgroep dae gelink is aan [[Al-Qaeda]] en in dae regio aktief is, waert verantwoordelik gehaje veur 't geweld.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240825-burkina-faso-l-h%C3%B4pital-de-kaya-confront%C3%A9-%C3%A0-l-urgence-apr%C3%A8s-le-massacre-de-samedi Rfi.fr - Burkina Faso: l'hôpital de Kaya confronté à l'urgence après le massacre de samedi]</ref> ;23 augustus * ''Duutsjland'': bie 'ne metsaanval op e fies ter iere van 't 650-jäörig besjtaon van [[Solich]] valle drie doeje en mierder gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/solingen/solingen-mindestens-drei-tote-bei-attacke-auf-solinger-stadtfest_aid-118174681 Rheinische Post - Mindestens drei Tote bei Attacke auf Solinger Stadtfest]</ref> [[IS]] eis d'n aansjlaag op. De verdachte is 'ne 26-jäörige man oet [[Syrië]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/solingen-anschlag-is-100.html Tagesschau - Messerangriff in Solingen - ein Anschlag im Namen des IS?]</ref> ;22 augustus * ''Europa algemein'': óp g'n [[NAVO]]-basis in [[Jellekerke]], kótbie [[Broensem]], wurd de dreiging verhuueg noa waarsjuwinge durch deenste oet 't boetelandj. Personeel, wat doa neet noeëdzakelik mót zieë, wurd oet vuurzörg noa hoes gesjik. De oerzaak van de dreiging is nog ónbekindj.<ref>[https://www.aachener-zeitung.de/lokales/region-heinsberg/geilenkirchen/bedrohung-an-nato-flugplatz-was-wir-wissen-und-was-nicht./18316370.html Aachener Zeitung - Bedrohung an Nato-Flugplatz? Was wir wissen und was nicht.]</ref> * ''Nederlands Limburg'': in [[Sjpawbik]] kump 'ne 67-jäörige wandelaer um 't laeve bie 'ne aanval van 'n kudde [[kooj|keuj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240822_95822482 De Limburger - Man overleden door aanval kudde koeien, natuurgebied in Spaubeek op slot]</ref> ;17 augustus * ''Zuudoes-Azië'': [[Nusantara]] weurt ingewiejd es nuuj huidsjtad van [[Indonesië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6324903/indonesie-viert-onafhankelijkheid-in-geplande-nieuwe-hoofdstad-nusantara.html Nu.nl - Indonesië viert onafhankelijkheid in geplande nieuwe hoofdstad Nusantara]</ref> ;15 augustus * ''Oes-Europa'': De Oekraïense sjtriedkrachte bezètte inne regio [[Koersk]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] (ca. 1000 km²) en richte e militair kentoer op in 't sjtedje Soedzja, de groetste plaats die ze dao höbbe ingenome.<ref>[https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3274674/kursk-incursion-ukraine-sets-military-office-russian-town-sudzha South China Morning Post - Kursk incursion: Ukraine sets up military office in Russian town of Sudzha]</ref> ;14 augustus * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': 't [[Thailandj|Thaise]] Hoeggerechshof zet [[premier]] [[:nl:Srettha Thavasin|Srettha Thavasin]] oet zien amb. Hae zoel de [[Gróndjwet]] höbbe euvertraeje, umdat hae 'ne aad-gevangene haet aangesjteld es [[minister]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2533241-thaise-premier-srettha-uit-ambt-gezet NOS - Thaise premier Srettha uit ambt gezet ]</ref> ;12 augustus * ''Weitesjap'': op [[Mars (planeet)|Mars]] waert vleujbaar water óntdèk.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko BBC - Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': Tösje [[Berg aan de Maas]] en [[Bor]] weurt begós aan 'n groete óngerhaudsoperatie in 't [[Julianakenaal]]. Hieveur zal ónger mie 't kenaal euver veer kilomaeter waere droeggelag.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532956-megaproject-van-start-julianakanaal-drooggelegd-voor-werkzaamheden NOS.nl - Megaproject van start: Julianakanaal drooggelegd voor werkzaamheden]</ref> ;11 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Sjpele]] in Paries loupe aaf. Veur Nederlandj, wat mit 15 gouwe, 7 zilvere en 12 brónze medajes op de zèsde plaats kump, zien dit de succesvolste Sjpele oets; ouch 't Belsj deit 't mit 'n 25e plaats (3 goud, 1 zilver, 6 bróns) baovegemiddeld good. ;10 augustus * ''Economie'': De Amerikaanse tech-óngernumster [[Susan Wojcicki]] sjtörf op 56-jäörige laeftied aan de lóngkanker.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6324084/voormalige-youtube-topvrouw-susan-wojcicki-56-overleden.html Nu.nl - Voormalige YouTube-topvrouw Susan Wojcicki (56) overleden]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Amerika'': e vleegmesjien sjtort denaer kortbie Vinhedo, get ten noordweste van [[São Paulo]] in [[Brazilië]]. Alle 61 inzittende kómme daobie óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532608-passagiersvliegtuig-met-61-mensen-aan-boord-neergestort-bij-sao-paulo NOS - Passagiersvliegtuig met 61 mensen aan boord neergestort bij São Paulo]</ref> * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe valle Róssische troepe aan op 't [[Kinboern-sjiereilandj]], wat saer 't begin van de [[Rósso-Oekraïenisje kreeg|invasie in 2022]] bezat waert.<ref>[https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-kinburn-spit-raid/33073107.html Rferl.org - Ukraine Raids Russian Forces On Occupied Sliver Of Land In Black Sea]</ref> ;7 augustus * ''Duutsjlandj'': in [[Kröv]], inne Duutsje deilsjtaat [[Rienland-Palts]], sjtort e hotel in. Daobie valle twie doeje en zeve gewönje.<ref>[https://www.swr.de/swraktuell/rheinland-pfalz/trier/hotel-in-kroev-an-der-mosel-eingestuerzt-zwei-tote-100.html SWR - Letzte Überlebende aus eingestürztem Hotel in Kröv gerettet]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Zuud-Azië'': in [[Bangladesh]] waert eine daag nao 't aaftraeje van premier Sheikh Hasina en 'n periode van gewelddadige demonstraties 't [[parlement]] óntbónje. Bankier en nobelprieswinnaer Muhammad Yunus geit 'n interim-regering leije.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532063-nobelprijswinnaar-yunus-gaat-interim-regering-bangladesh-leiden NOS - Nobelprijswinnaar Yunus gaat interim-regering Bangladesh leiden]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense]] troepe valle de [[Róslandj|Róssische]] regio [[Koersk]] aan mit gróndtroepe en gepantserde veurtuger. Ze numme versjillende dörpkes in en bezette ouch 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2532295-rusland-roept-noodtoestand-uit-in-grensregio-koersk-na-oekraiense-aanvallen NOS - Rusland roept noodtoestand uit in grensregio Koersk na Oekraïense aanvallen]</ref> ;4 augustus * ''Sjport'': [[Feyenoord]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door mit 4-4 en 4-2 in penanties te winne van [[PSV]].<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6323344/live-johan-cruijff-schaal-psv-komt-na-rust-op-gelijke-hoogte-tegen-feyenoord.html Nu.nl - Live Johan Cruijffschaal]</ref> ;3 augustus * ''Natuur & milieu, Belsj Limburg'': in [[Belsj Limburg]] waere 29.000 [[Kwakkers en króddele|boumkwakkers]] geteld. De populatie haet zich saer de millenniumwisseling hersjteld door de aanlèk en 't hersjtel van gesjikde laefgebede. 't Bieske waert daomit nimmie mit oetsjterve bedreig.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/08/03/recordjaar-voor-de-boomkikker-29-000-exemplaren-geteld-in-limbu/ VRT - Boomkikker niet langer met uitsterven bedreigd: 29.000 exemplaren geteld in Limburg]</ref> * ''Oes-Afrika'': bie versjillende aansjlaeg op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] valle zikker 37 doeje en versjillende gewónje. De aansjlaeg waere opgeëis door [[Al-Shabaab]].<ref>[https://www.france24.com/en/africa/20240803-somalia-beach-attack-dozens-killed-al-shabaab-terrorism France24 - More than 30 killed in Somalia beach attack claimed by Al-Shabaab]</ref> ;1 augustus * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': oppe lóchhave van [[Ankara]] vingk de groetste gevangeneruul plaats saer 't einde van de [[Kaje Krieg]]. [[Róslandj]] en [[Wit-Róslandj]] laote zèsteen gevangene vrie, dewiel de [[VS]], [[Duutsjlandj]], [[Pole]], [[Sjlovenië]] en [[Noorwege]] ach gevangene en twie minderjäörige vrielaote.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/01/evan-gershkovich-other-foreign-citizens-freed-russia-prisoner-swap The Guardian - Russia frees Evan Gershkovich and others in biggest prisoner swap since cold war]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Iran]]ese huidsjtad [[Teheran]] kump [[:nl:Ismail Haniya|Ismail Haniyeh]], de hoegste leijer van [[Hamas]], óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2531018-hamasleider-haniyeh-gedood-in-iraanse-hoofdstad-teheran NOS - Hamasleider Haniyeh gedood in Iraanse hoofdstad Teheran]</ref> ;30 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump [[:en:Fuad Shukr|Fuad Shukr]], 'ne hoeggeplaatsde [[Hezbollah]]commandant, óm 't laeve. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de raketaanval op kinger in Majdal Sjams, oppe Golanhuuegde.<ref>[https://www.spiegel.de/ausland/beirut-hisbollah-bestaetigt-tod-von-kommandant-fuad-shukr-a-b1d60b88-1e61-44dd-9dbe-35c968552ee1 Der Spiegel - Hisbollah bestätigt Tod von Kommandant Fuad Shukr ]</ref> ;29 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': inne [[Ingeland|Ingelse]] sjtad Southport, get ten noorde van [[Liverpool]], zint drie kinjer euverleje bie e sjtaekincident. Ach anger kinjer zint gewóndj geraak. De 17-jäörige verdachte is opgepak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_94835380 De Limburger - Twee kinderen gedood en negen gewond bij mesaanval door 17-jarige verdachte op Britse kinderclub in Southport]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie verkezinge in [[Venezuela]] geuf 't óndutelikheid euver de oetsjlaag. Zoewaal zittend prizzedent [[Nicolás Maduro]] es oppositiekandidaat Edmundo González claime de euverwinning. De autocratische Maduro waert aevel door de keescommsissie oetgeroepe tot winnaar mit 51 procent van de sjtömme. 't Geuf sjterke twiefels euver de geldigheid van de oetsjlaag.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_96154586 De Limburger - Nicolás Maduro roept zich uit tot winnaar in Venezuela, maar stuit op ongeloof]</ref> ;27 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne raketaanval op 't Druzische dörp Majdal Sjams op de door [[Israel]] gecontroleerde Golanhuuegde valle 12 doeje. Israel helt [[Hezbollah]] verantwoordelik veur de aanval.<ref>[https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ Times of Israel - 12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De [[Via Appia]] waert door [[UNESCO]] op de welterfgoodlies gezat.<ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2024/07/27/news/via_appia_patrimonio_unesco_60esimo_sito_italiano_cosa_vedere-423417103/ La Repubblica - La via Appia diventa patrimonio Unesco, è il 60esimo sito italiano]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje componis [[Wolfgang Rihm]] sjtörf op 72-jäörige laeftied. ;26 juli * ''Frankriek'': in aanloup nao de [[Olympische Sjpeule]] in [[Paries]] is 't sjpoor op veer plekke in [[Frankriek]] doelwit van 'ne gecoördineerde sabotagepoging. Vöäl treine valle oet. De verdachte kump oet e extreemlinks milieu.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6322143/grote-aanval-door-brandstichters-legt-vlak-voor-spelen-frans-treinverkeer-plat.html Nu.nl - 'Grote aanval' door brandstichters legt vlak voor Spelen Frans treinverkeer plat]</ref> * ''Noord- en Midde-Amerika'': De Amerikaanse pelissie in [[El Paso]], [[Texas]] pak twie leijers van 't beröchte Sinaloa-drugskartel op. 't Geit óm [[:en:Ismael "El Mayo" Zambada|Ismael "El Mayo" Zambada]] en de zoon van ziene veurganger [[:nL:Joaquín Guzmán Loera|Joaquín Guzmán]], baeter bekindj es El Chapo. Ze waere verdach van groetsjalige [[drugs]]sjmókkel nao de [[VS]]<ref>[https://theconversation.com/mexico-leading-members-of-the-sinaloa-cartel-arrested-in-huge-symbolic-win-for-the-us-235626 The Conversation - Mexico: leading members of the Sinaloa cartel arrested in huge symbolic win for the US]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': In [[Paries]] beginne de [[Olympische Sjpele]]. ;21 juli * ''Sjport, Frankriek'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Tour de France]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13975/artikel/2529801-pogacar-ook-snelste-in-slottijdrit-en-wint-voor-derde-keer-tour-de-france NOS - Pogacar ook snelste in slottijdrit en wint voor derde keer Tour de France]</ref> * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] trèk zich trök es kandidaat veur de prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1e5xpdzkd8o BBC - Joe Biden withdraws from US presidential election race]</ref> ;20 juli * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] veurt 'ne lóchaanval oet oppe have vanne [[Jeme|Jemenitische]] sjtad [[Hodeida]], wat in henj van de Houthi's is. Daobie valle drie doeje en 90 gewónje. 't Geit óm 'n wraakactie op de drone-aanval op Tel Aviv.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6321527/israel-valt-haven-jemen-aan-na-aanval-op-tel-aviv-waarbij-dode-viel.html Nu.nl - Israël valt haven Jemen aan na aanval op Tel Aviv waarbij dode viel]</ref> ;19 juli * ''Midde-Oeste'': de [[houthi's]] claime 'ne drone-aanval [[Tel Aviv]] in [[Israel]], woebie eine man óm 't laeve kump en teen luuj gewóndj rake. 't Is de ierste succesvolle aanval van de [[Jeme|Jemenitische]] terreurgroop op de sjtaat Israel.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/07/19/middleeast/israel-tel-aviv-explosion-us-embassy-intl-hnk/index.html CNN - Israel investigates security failures around deadly Tel Aviv drone strike ]</ref> ;18 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': 'n Mierderheid van de Knesset, 't [[parlement]] van [[Israel]], sjtump taege de vestiging van 'ne [[Palestiense Sjtaat]] ten weste van de [[Jordaan]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/18/israelisch-parlement-stemt-tegen-vestiging-palestijnse-staat-a4860113 NRC - Israëlisch parlement stemt tegen vestiging Palestijnse staat ]</ref> ;14 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2024]] door in de finaal mit 2-1 taege [[Ingels hierevoetbalèlftal|Ingelandj]] te sjpele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528910-volksfeest-in-spanje-losgebarsten-na-winst-ek-voetbal-huldiging-rond-20-00-uur NOS - Volksfeest in Spanje losgebarsten na winst EK voetbal, huldiging rond 20.00 uur]</ref> ;13 juli * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': tiedes 'n campagnebiejeinkóms in [[Pennsylvania]] raak prizzedentskandidaat [[Donald Trump]] gewóndj aan zien rechteroer wie 'ne 20-jäörige man 't vuur op 'm äöpent. De sjötter waert gedoed en in 't publiek kump eine persoen óm 't laeve, twie rake gewóndj.<ref>[https://www.reuters.com/world/us/trump-shooting-raises-questions-about-security-lapses-2024-07-14/ Reuters - Trump survives assassination attempt at campaign rally after major security lapse]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne Israelische lóchaanval [[Gaza]]-sjtad valle volges 't Gazaans gezóndheidsministerie, wat ónger leijing van [[Hamas]] sjteit, 91 doeje en 300 gewónje. Doelwit is Hamas-leijer [[Mohammed Deif]], dae verantwoordelik waert gehaje veur de [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)#Aanval op Israel|terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober 2023]]. Óndutelik is of hae bie de lóchaanval óm 't laeve is gekómme of gewóndj is geraak.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-palestinians-killed-or-wounded-israeli-attack-khan-younis-hamas-says-2024-07-13/ Reuters - Gaza officials say 90 Palestinians killed as Israel targets Hamas military chief]</ref> ;12 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': jeugbeuksjriefster [[Tonke Dragt]], bekindj van ónger mie de kingerroman ''[[De brief voor de koning]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528688-jeugdboekenschrijfster-tonke-dragt-93-overleden NOS - Jeugdboekenschrijfster Tonke Dragt (93) overleden]</ref> ;9 juli * ''Europa algemein, Weitesjap'': de [[:en:Ariane 6|Ariane 6]] waert succesvol gelanceerd. Daomit kump 't Europees [[ruumdevaart]]sprogram weer op gank.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6320105/nieuwe-europese-draagraket-ariane-6-maakt-eerste-succesvolle-vlucht.html Nu.nl - Nieuwe Europese draagraket Ariane 6 maakt eerste succesvolle vlucht]</ref> ;8 juli * ''Oes-Europa'': bie Róssische raketaanvalle op versjillende [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtaej valle 36 doeje en 140 gewónje. Ónger mie e kingerkrankehoes woort geraak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cl4y1pjk2dzo BBC - Children's hospital hit as Russian strikes kill dozens in Ukraine]</ref> ;7 juli * ''Politiek, Frankriek'': 't Links blok Nouveau Front Populaire wintj de twiede rónde van de vervreugde parlementsverkezinge (180 bis 215 zedele). [[Emmanuel Macron|Macrons]] [[liberalisme|liberaal]] alliantie [[Ensemble]] kump op de twiede plaats (150 bis 180 zedele) en 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] op de derde (120 bis 150 zedele).<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/07/het-republikeins-front-werkt-nog-links-blok-nfp-wint-franse-parlementsverkiezingen-a4859006?t=1720391391 NRC - Links blok NFP wint verrassend Franse parlementsverkiezingen]</ref> ;4 juli * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek'': Bie verkezinge veur 't [[Liegerhoes (Vereinig Keuninkriek)|Liegerhoes]] book de [[Arbeierspartie (Vereinig Keuninkriek)|Arbeierspartie]] 'n mónstereuverwinning. De regerende [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] behaolt waorsjienelik häör sjlechste rizzeltaat oets.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full The Guardian - UK general election results in full: Labour wins in landslide]</ref> ;3 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Mark Cavendish]] pak zien 35e euverwinning in 'n etap in de [[Runj van Frankriek]]. Hae brik daomit 't record van [[Eddy Merckx]].<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;2 juli * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabbinèt-Schoof]] weurt beëidig. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en lètterkónjige [[Wim Hazeu]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3760254/baarnse-schrijver-wim-hazeu-overleden RTV Utrecht - Baarnse schrijver Wim Hazeu overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] sjriever [[:nl:Ismail Kadare|Ismail Kadare]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2526890-ismail-kadare-grootmeester-van-de-albanese-literatuur-overleden NOS - Ismail Kadare, grootmeester van de Albanese literatuur, overleden]</ref> ===juni=== * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': bie de [[hadj]] in [[Mekka]] ([[Saoedi-Arabië]]) sjtörve 1300 luuj ane gevolge vanne hitte inne regio.<ref>[https://nos.nl/artikel/2525866-dodental-hadj-opgelopen-tot-1300-maakt-saudi-arabie-bekend NOS - Dodental hadj opgelopen tot 1300, maakt Saudi-Arabië bekend]</ref> ;30 juni * ''Nederlands Limburg/Belsj/Duutsjlandj'': D'n ierste [[Drielenjertrein]] veurt van [[Aoke]] euver [[Mestreech]] nao [[Luuk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2526703-eerste-drielandentrein-na-jaren-oponthoud-eindelijk-vertrokken NOS.nl - Eerste Drielandentrein na jaren oponthoud eindelijk vertrokken]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': 't Extreemrechs [[Rassemblement National]] wintj de vervreugde parlemèntsverkezinge. ;26 juni * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]], d'n demissionaire premier van Nederlandj, weurt formeel beneump tot de nuje secretair-generaal van de [[NAVO]]. Hae geit die functie per 1 oktober bekleie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6302504/rutte-na-maandenlang-gesteggel-officieel-benoemd-tot-navo-chef.html Nu.nl - Rutte na maandenlang gesteggel officieel benoemd tot NAVO-chef]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': in [[Bolivia]] kump e gedeilte van 't leger ónger leijing van ginneraal [[:en:Juan José Zúñiga|Juan José Zúñiga]] in opsjtand en probeert daobie zittend prizzedent [[:en:Luis Arce|Luis Arce]] aaf te zette, wat aevel neet lök. Zúñiga woort daonao gearresteerd.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko BBC - Bolivian police arrest leader of apparent coup attempt]</ref> ;25 juni * ''Sjport, Nederlandj'': De [[KNVB]] pak [[SBV Vitesse]] häör proflicentie aaf. Hiedoor maag de voetbalclub kómmend sezoen neet in de Ierste Devisie sjpele.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6316831/noodlijdend-vitesse-mag-geen-profvoetbal-meer-spelen-club-gaat-in-beroep.html Nu.nl - Noodlijdend Vitesse mag geen profvoetbal meer spelen, club gaat in beroep]</ref> * ''Wetensjap'': 't Chinees ruumdetuug [[Chang'e-6]] kump op Aerd trök mit e bojemmónster van d'n achterkantj van de maon.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6318182/chinees-ruimtevaartuig-terug-op-aarde-met-gruis-van-achterkant-van-de-maan.html Nu.nl - Chinees ruimtevaartuig terug op aarde met gruis van 'achterkant' van de maan]</ref> ;23 juni * ''Oes-Europa'': bie [[Aasjleëg in Dagestan van juni 2024|versjillende aansjlaeg]] op 'n [[synagoog]], e pelissiebureau en twie [[kerk]]e inne sjtaej [[Derbent]] en [[Machatsjkala]] inne zujelike [[Róslandj|Róssische]] regio [[Dagestan]] valle twintig doeje, woe-ónger vieftien pelissie-agente, eine preester en veer börgers.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2024/06/24/what-we-know-about-church-and-synagogue-attacks-in-dagestan-a85498 The Moscow Times - What We Know About the Church and Synagogue Attacks in Dagestan]</ref> ;22 juni * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': archeologe vinje inne [[Middellandse Zie]] veure kös van [[Israel]] e 3.300 jaor aad sjip mit [[aerdwerk|aerdewerke]] kroeke, woevan de meiste nog intak zin. Veur zoewied bekind is dit 't aadste sjeepswrak oets.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6317842/oudste-scheepswrak-ooit-gevonden-voor-israelische-kust-sensationele-vondst.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Oudste scheepswrak ooit gevonden voor Israëlische kust: 'Sensationele vondst']</ref> ;20 juni * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Donald Sutherland]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6317730/van-psychopaat-tot-rouwende-vader-acteur-donald-sutherland-kon-alles.html Nu.nl - Van psychopaat tot rouwende vader: acteur Donald Sutherland kon alles]</ref> ;19 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jan Cremer]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6317448/schrijver-en-kunstenaar-jan-cremer-84-overleden.html Nu.nl - Schrijver en kunstenaar Jan Cremer (84) overleden]</ref> ;14 juni * ''Afrika'': Nao 't sjlete van 'n coalitie mit ónger mie de [[Democratische Alliantie (Zuid-Afrika)|Democratische Alliantie]] weurt [[Cyril Ramaphosa]] herkoze es presidentj van [[Zuud-Afrika]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2524628-cyril-ramaphosa-herkozen-als-president-zuid-afrika NOS.nl - Cyril Ramaphosa herkozen als president Zuid-Afrika]</ref> ;12 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': In [[Haarlem]] begintj 't perces taege rapper [[Ali B]]. Hae weurt verdach van verkrachting en aanrenjing.<ref>[https://www.nu.nl/media/6315476/ali-b-25-jaar-na-beruchte-boos-uitzending-voor-de-rechter-dit-weten-we.html Nu.nl - Ali B 2,5 jaar na beruchte BOOS-uitzending voor de rechter: dit weten we]</ref> * ''Nederlandj'': De rechter deit oetsjpraok in 't perces róndj de maord op [[Peter R. de Vries]]. Twie verdachte kriege 28 jaor gevangenis, van de angere waeren 'rs drie vriegesjpraoke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2524212-tot-28-jaar-voor-moord-op-peter-r-de-vries-drie-keer-vrijspraak NOS.nl - Tot 28 jaar voor moord op Peter R. de Vries, drie keer vrijspraak]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Franse zengeres [[Françoise Hardy]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de kaelkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6316501/franse-zangeres-francoise-hardy-80-na-ziekbed-overleden.html Nu.nl - Franse zangeres Françoise Hardy (80) na ziekbed overleden]</ref> ;10 juni * ''Midde-Afrika'': bie versjillende aanvalle op dörpkes in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]] vermoorde leje vanne jihadistische terreurbeweging [[Allied Democratic Forces|ADF]] mie es 80 luuj. De ADF is gelieerd aan [[IS]] en väöl militante kómme oet buurlandj [[Oeganda]].<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/meer-dan-tachtig-doden-in-een-week-bij-aanvallen-in-congo-bewoners-voelen-zich-door-overheid-in-de-steek-gelaten~ac955bfe/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Algemeen Dagblad - Meer dan tachtig doden in een week bij aanvallen in Congo, ‘bewoners voelen zich door overheid in de steek gelaten’]</ref> ;9 juni * ''Politiek, Europa algemein'': Bie de [[Europese verkezinge]] blief de centrumrechse [[Europese Voukspartie]] de groetste fractie. De liberaal fractie [[Renew Europe]] en de [[Europese Greune Partie]] verleze väöl zedele. De nationalistisch-rechse fractie [[Identiteit en Democratie]] wintj in groete deile van [[Europa]], ónger anger door de wins van 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] in [[Frankriek]] en de [[Alternative für Deutschland]]. In [[Nederlandj]] waert [[GroenLinks]]-[[PvdA]] mit 8 zedele de groetste fractie, gevolg door de [[PVV]] mit 6 zedele.<ref>[https://www.nu.nl/europese-verkiezingen/6316153/teruglezen-europese-verkiezingen-volt-haalt-tweede-zetel-in-parlement.html Nu.nl - Teruglezen Europese verkiezingen | Volt haalt tweede zetel in Parlement]</ref> * ''Belsj'': Bie algemein verkezinge blief in [[Vlaandere]] de [[N-VA]] de groetste partie, dewiel in [[Wallonië]] de centrumrechse partieë [[MR]] en [[Les Engagés]] sjterk winne. * ''Sjport'': [[Carlos Alcaraz]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door de finaal in vief sets (3-6, 6-5, 7-6, 1-6, 2-6) te winne van [[Alexander Zverev]]. ;8 juni * ''Midde-Oeste'': Inne [[Gazasjtroek]] waere veer Israelische giezelaers bevried door 't Israelisch leger.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd11z2j34k4o BBC - Four Israeli hostages freed in raid in central Gaza]</ref> Daobei sjtörve minder es 100 bis mie es 200 luuj.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-under-100-palestinian-casualties-including-terrorists-in-rescue-op-hamas-claims-210-martyrs/ Times of Israel - IDF says under 100 Palestinian casualties, including terrorists, in rescue op; Hamas claims 210 ‘martyrs’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maos (revier)|Maas]] beej [[Lóm]] wuurt 'n lichaam gevónde. 't Betröf 't liek van 'ne 21-jäörige Pruus oet [[Nettetal]], dae same mit 'ne 22-jäörige plaatsgenoot veurige waek zóndaag vanaaf de Maaskade in [[Venlo]] in 't water spróng um 'ne [[mobiel telefoans|mobiel]] te redde dae in 't water waas gevalle.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240609_95034070 De Limburger - Gevonden lichaam in Maas bij Lomm is van vermiste Duitse man (21)]</ref> 't Lichaam van de 22-jäörige man woort d'n daag d'rveur gevónde in de Maas ter huuegte van [[Grevors]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/geldern/sprung-in-die-maas-toter-ist-vermisster-aus-nettetal_aid-114116949 Rheinische Post - Sprung in die Maas: Leiche identifiziert – Toter ist Vermisster aus Nettetal]</ref> * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2-, 6-1) te winne van [[Jasmine Paolini]]. ;7 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[William Anders]], dae in 1968 mitdeeg aan de [[Apollo 8]]-missie, kump op 90-jäörige laeftied óm in e vleegtuugóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6316032/astronaut-die-wereldberoemde-foto-van-aarde-maakte-overleden-bij-vliegtuigcrash.html Nu.nl - Astronaut die wereldberoemde foto van aarde maakte overleden bij vliegtuigcrash]</ref> ;5 juni * ''Oes-Afrika'': ca. 100 luuj in 't dörpke [[:en:Wad An Nora|Wad an Nora]] inne [[Soedan]]ese regio Al-Jazirah waere vermoord door de paramilitair organisatie RSF.<ref>[https://sudantribune.com/article286609/ Sudan Tribune - RSF commits massacre in Al-Jazirah village, leaving nearly 100 dead]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Midde-Amerika'': [[:en:Claudia Sheinbaum|Claudia Sheinbaum]] wintj mit 55 bis 60 procent van de sjtömme de [[Mexico|Mexicaanse]] prizzedentsverkezinge. Ze is doamit de ierste vrouwelike prizzedent van 't landj.<ref>[https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president France 24 - Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president]</ref> ;1 juni * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj veur de vieftiende kier de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 2-0 van [[Borussia Dortmund]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/champions-league/6315201/real-wint-weer-champions-league-na-zege-op-dortmund-van-maatsen-en-malen.html Nu.nl - Real wint wéér Champions League na zege op Dortmund van Maatsen en Malen]</ref> ===mei=== * ''Natuur & milieu, Wes-Europa,'' 16 mei-17 mei: zjwaore raegeval en watereuverlas in de Duutsje deilsjtaat [[Saarland]], 't noordoeste van [[Frankriek]], [[Luxembörg (land)|Luxemburg]], inne [[Ardenne]] en inne [[Voere (sjtreek)|Voersjtreek]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240518_92193616 HBVL - LIVE. Zware overstromingen in Voeren en in Luik: “De situatie is zeer moeilijk”]</ref> In 't zude van [[Nederlands Limburg]] goof 't ouch euverlas, meh bleef de sja beperk.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240517_92672338 De Limburger - Vier campings in Limburg voor de zekerheid ontruimd: ‘Iedereen is heel ontspannen’]</ref> * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': zjwaore raegeval en euversjtruiminge in [[Kenia]] mit 169 doeje en 91 vermisde es gevolg. ;30 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': 'ne Jury verklaort [[Donald Trump]] sjöljig aan 't betaole van zwieggeld aan pornoactries [[Stormy Daniels]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6314854/donald-trump-als-eerste-oud-president-ooit-schuldig-bevonden-in-strafzaak.html Nu.nl - Donald Trump als eerste oud-president ooit schuldig bevonden in strafzaak]</ref> ;29 mei * ''Sjport'': De Nederlands-Limbörgse ruter [[Arjen Theeuwissen]] (zilver op de [[Olympische Sjpaele]] van 2000) sjtörf op 53-jäörige laeftied.<ref>[https://www.knhs.nl/nieuws/arjen-teeuwissen-plotseling-overleden KNHS - Arjen Teeuwissen plotseling overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Olympiakos Piraeus]] wintj de [[Europa Conference League]] door mit 1-0 te winne van [[Fiorentina]].<ref>Live-oetzenjing Veronica/Disney</ref> ;28 mei * ''Europa algemein, Midde-Oeste'': [[Sjpanje]], [[Noorwege]] en [[Ierlandj]] erkenne [[Palestijnse Staot|Palestina]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland-en-buitenland/6314613/spanje-ierland-en-noorwegen-erkennen-officieel-palestijnse-staat.html Nu.nl - Spanje, Ierland en Noorwegen erkennen officieel Palestijnse staat]</ref> ;25 mei * ''Kóns en cultuur'': Cabaretier [[Youp van 't Hek]] sjpeelt zien lèste veursjtèlling oets in 't Amsterdams [[Theater Carré]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6314325/minutenlang-applaus-voor-youp-van-t-hek-na-allerlaatste-show-in-carre.html Nu.nl - Minutenlang applaus voor Youp van 't Hek na allerlaatste show in Carré]</ref> ;24 mei * ''Natuur & milieu, Oceanië'': Bie 'n aerdversjuving in [[Papoea-Nuuj-Guinea]] kómme zeker 2.000 luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2522052-papoea-nieuw-guinea-schat-dodenaantal-aardverschuiving-op-2000 NOS.nl - Papoea-Nieuw-Guinea schat dodenaantal aardverschuiving op 2000]</ref> ;22 mei * ''Sjport'': [[Atalanta Bergamo]] wintj de [[UEFA Europa League]] door mit 3-0 te winne van [[Bayer Leverkusen]]. ;19 mei * ''Sjport'': In [[Riyaad]] ([[Saoedi-Arabië]]) bókse [[Oleksandr Oesyk]] en [[Tyson Fury]] taegenein in wat 't "gevech van de iew" weurt geneump. Oesyk wintj 't gevech op punte.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6313475/usyk-wint-historische-boksstrijd-van-fury-en-grijpt-alle-wereldtitels-in-zwaargewicht.html Nu.nl - Usyk wint historische boksstrijd van Fury en grijpt alle wereldtitels in zwaargewicht]</ref> * ''Midde-Oeste'': D'n Iraanse presidentj [[Ebrahim Raisi]] (63) en ziene minister van boetelandjse zakes [[Hossein Amir-Abdollahian]] (60) kómme óm in 'nen helikoptercrash kortbie de grens mit [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313549/iraanse-president-ebrahim-raisi-omgekomen-bij-helikopterongeluk.html Nu.nl - Iraanse president Ebrahim Raisi omgekomen bij helikopterongeluk]</ref> ;16 mei * ''Sjport, Belsj'': Voetbalclub [[KV Oostenende]] vreug e faillissemènt aan.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240516_95913203 De Standaard - Voetbalclub KV Oostende vraagt faillissement aan na mislukte overname: “Zeer betreurenswaardig”]</ref> * ''Duutsjlandj'': bie 'n explosie in 'n kiosk in [[Düsseldörp]] valle drie doeje en 16 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/duesseldorf/blaulicht/kiosk-explosion-in-duesseldorf-flingern-identitaet-eines-brandtoten-geklaert_aid-112786459 Rheinische Post - Explosion in Düsseldorfer Kiosk: Identität eines Brandtoten geklärt – Zerstörung erschwert Ermittlungen]</ref> ;15 mei * ''Politiek, Nederlandj'': De óngerhanjelaere van [[PVV]], [[BBB]], [[VVD]] en [[NSC]] kómme mit e regeerakkaord. * ''Politiek, Midde-Europa'': De Sjlowaakse premier [[Robert Fico]] weurt denaergesjaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313000/slowaakse-premier-fico-neergeschoten-en-gewond-naar-ziekenhuis-afgevoerd.html Nu.nl - Slowaakse premier Fico neergeschoten en gewond naar ziekenhuis afgevoerd]</ref> ;14 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse cabaretier [[George Groot]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520533-cabaretier-george-groot-don-quishocking-overleden NOS.nl - Cabaretier George Groot (Don Quishocking) overleden]</ref> ;13 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadese sjriefster [[Alice Munroe]] ([[Nobelpries]] in de Literatuur 2013) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520506-nobelprijswinnende-schrijver-alice-munro-92-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende schrijver Alice Munro (92) overleden]</ref> ;12 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse saxofonis [[David Sanborn]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520379-jazzsaxofonist-david-sanborn-78-overleden NOS.nl - Jazzsaxofonist David Sanborn (78) overleden]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Nemo (arties)|Nemo]] wintj veur [[Zjwitserlandj]] 't [[Eurovisie Songfestival]] in [[Malmö]] mit 't leedje ''The code''. De editie waor óntseerd door versjillende incidente, wo-ónger de oetzunjerlike oetsjleting van de Nederlandse inzenjing [[Joost Klein]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13971/artikel/2520133-zwitserland-wint-zwaarbeladen-songfestival-nemo-eerste-non-binaire-winnaar-ooit NOS.nl - Zwitserland wint zwaarbeladen Songfestival, Nemo eerste non-binaire winnaar ooit]</ref> * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|kampioen voetbal bie de vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2520083-driemaal-is-scheepsrecht-vrouwen-fc-twente-kampioen-van-nederland - Driemaal is scheepsrecht: vrouwen FC Twente kampioen van Nederland]</ref> ;10 mei * ''Oes-Europa'': Róssische troepe valle opnuuj de regio [[Charkiv]] aan vanoet 't noorde.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/10/russians-attack-north-of-kharkiv-ukraine The Guardian - Russians try to break through Ukrainian defence lines north of Kharkiv]</ref> ;9 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[Roger Corman]], veural bekèndj óm zien b-films, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6312553/filmpionier-en-oscarwinnaar-roger-corman-op-98-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Filmpionier en Oscarwinnaar Roger Corman op 98-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': De rechbank in [[Remunj]] verbeujt 't gebroek van landjboewgif bie de teelt van lelies in de buurt van 'n woenwiek in [[Zaerem]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240508_94111342 De Limburger - Rechter verbiedt gebruik landbouwgif bij lelieteelt in Sevenum: kans dat omwonenden ziek worden]</ref> ;7 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Steve Albini]], pioneer van 't [[grunge]]-geluid, sjtörf op 61-jäörige laedftied.<ref>[https://pitchfork.com/news/steve-albini-storied-producer-and-icon-of-the-rock-underground-dies-at-61/ Pitchfork - Steve Albini, Storied Producer and Icon of the Rock Underground, Dies at 61]</ref> ;6 mei * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de sjtad [[Rafah]] binne inne zujelike [[Gazasjtrook]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-humanitarian-aid-8659eae6e0a7362504f0aa4aa4be53e0 AP News - Hamas accepts Gaza cease-fire; Israel says it will continue talks but presses on with Rafah attacks]</ref> ;4 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Madonna]] gief op 't sjtrandj van [[Copacabana]] ([[Rio de Janeiro]]) e konzaer veur 1,6 miljón luuj. Dit maak 't eint van de groetste konzaers oets gegaeve.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6311677/madonna-geeft-een-van-best-bezochte-concerten-ooit-16-miljoen-op-copacabana.html Nu.nl - Madonna geeft een van best bezochte concerten ooit: 1,6 miljoen op Copacabana]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjèlder [[Frank Stella]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan lymfeklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240505_93704289 De Standaard - Frank Stella, de schilder die het aanzicht van abstracte kunst drastisch veranderde]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': De Nederlandse kunssjaatsster [[Sjoukje Dijkstra]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/schaatsen/6311388/legendarische-oud-kunstschaatsster-sjoukje-dijkstra-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische oud-kunstschaatsster Sjoukje Dijkstra (82) overleden]</ref> ===april=== * ''Natuur & milieu, Zuud-Azië'': zjwaore raegeval in [[Pakistan]] mit 143 doeje es gevolg. * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': zeldzaam zjwaore raegeval en euversjtruiminge inne regio róndj de [[Perzische Golf]]. 33 luuj kómme hiebie óm 't laeve. Veural [[Oman]] waert hel getroffe. * ''Natuur & milieu, Oes-Europa, Centraal-Azië'': zjwaor euversjtruiminge inne regio róndj [[Orsk]] ([[Róslandj]]) en 't noordweste van [[Kazachstan]]. 8 luuj kómme hiebie óm 't laeve. ;30 april * ''Politiek, Midde-Amerika'': de presidentiële euverganksraod van [[Haïti]] wies veurmalig sjportminister Fritz Belizaire es nuje [[premier]] aan. Hae krieg de taak óm de orde en veiligheid in 't door bendegeweld geteisterde landj te hersjtelle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2518791-haiti-wijst-nieuwe-premier-aan-die-orde-moet-herstellen NOS - Haïti wijst nieuwe premier aan die orde moet herstellen]</ref> ;29 april * ''Oes-Europa'': bie opgravinge in 't hoes van [[nazi]]-kopsjtök [[Hermann Göring]] in de [[Wolfsschanze]] bie [[Kętrzyn]] (veurmalig Oes-Pruse) waere vief [[skelet]]te óntdek.<ref>[https://www.spiegel.de/wissenschaft/wolfsschanze-forscher-finden-skelette-in-haus-von-hermann-goering-a-ddcc89d5-fa3b-456d-9b65-63b06907442d Der Spiegel - Forscher finden Skelette in Görings Haus ]</ref> ;27 april * ''Centraal-Europa'': In [[Murnau]] (inne [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaat [[Beiere]]) waere twie Oekraïners doedgesjtoke. De verdachte, 'ne 57-jäörige Rós, waert opgepak. Volges de Oekraïense autoriteite zint de sjlachoffersj revaliderende militaire.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/panorama/kriminalitaet/bayern-murnau-ukrainer-getoetet-russe-tatverdaechtig-100.html ZDF - Tote Ukrainer: Generalstaatsanwalt ermittelt ]</ref> ;21 april * ''Sjport'': [[Grace Brown]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door in de finaal mit 1-0 van [[NEC]] te winne. ;20 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': 't [[VS|Amerikaans]] Hoes van Aafgevaerdigde geit akkoord mit e sjteunpakket van 61 miljard [[dollar]] (ca. 57 miljard [[euro]]) veur de [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13965/artikel/2517523-vs-na-maanden-akkoord-met-steunpakket-voor-oekraine-van-61-miljard-dollar NOS - VS na maanden akkoord met steunpakket voor Oekraïne van 61 miljard dollar]</ref> ;19 april * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse filosoof [[Daniel Dennett]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan longprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2517489-amerikaanse-filosoof-en-uitgesproken-atheist-daniel-dennett-82-overleden NOS.nl - Amerikaanse filosoof en uitgesproken atheïst Daniel Dennett (82) overleden]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Stephen Williams]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Katarzyna Niewiadoma]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': 'n Róssische militair basis bie Dzjankoj oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert aangevalle mit [[:nl:ATACMS|ATACMS]]-rakette. [[Oekraïne]] haet d'n aanval opgeëis. Bie d'n aanval woorte volges de Oekraïense sjtriedkrachte ónger mie veer [[:nl:S-400|S-400-lóchaafweerinstallaties]] vernetig.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/four-russian-missile-launchers-critically-damaged-crimea-ukraine-says-2024-04-18/ Reuters - Four Russian missile launchers 'critically damaged' in Crimea, Ukraine says]</ref> ;16 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': 't Børsen-geboew inne [[Daenemarke|Daense]] huidsjtad [[Kopenhage]] sjteit in brandj. E aantal kónswerke waert gered en nemes raak gewóndj. E groet gedeilte van 't iconische geboew geit aevel verlore.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/16/beursgebouw-in-brand-kopenhagen/ VRT - Brand in historisch Beursgebouw in Kopenhagen: "Helft gebouw afgebrand, waaronder iconische drakentoren en Grote Hal"]</ref> ;14 april * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] lanceert diverse lóchaanvalle op [[Israël]] mit rakètte en drones es vergelding veur 'ne lóchaanval oppe Iraanse ambassade in [[Damascus]] op 1 april. Volges de Israelische sjtriedkrachte woorte wiedoet de meiste drones en rakètte oete lóch gehaold. 'n lóchmachbasis is leech besjadig geraak. 32 persoene rake gewóndj, woevan eine ernstig. 't Is de ierste kier det Iran 'ne direkte aanval oetveurt op Israelisch gróndjgebeed.<ref>[https://apnews.com/article/strait-of-hormuz-vessel-33fcffde2d867380e98c89403776a8ac AP News - Israel says Iran launched more than 300 drones and missiles, 99% of which were intercepted]</ref> * ''Sjport'': De Nederlenjer [[Abdi Nageeye]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] in 2:04:43, e nuuj Nederlands record.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6309017/abdi-nageeye-wint-marathon-van-rotterdam-in-nieuw-nederlands-record.html Nu.nl - Abdi Nageeye wint marathon van Rotterdam in nieuw Nederlands record]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzending [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[Bayer 04 Leverkusen]] weurt veur 't iers kampión voetbal van Duutsjlandj. Hiemit kump ouch 'n èndj aan 'n serie van ilf opeinvolgende kampiónsjappe veur [[FC Bayern München]]. ;12 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Roberto Cavalli]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6308895/italiaanse-modeontwerper-roberto-cavalli-83-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Roberto Cavalli (83) overleden]</ref> ;10 april * ''Sjport'': D'n Amerikaansen American footballer en acteur [[O.J. Simpson]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6308719/omstreden-americanfootballspeler-en-acteur-oj-simpson-76-overleden.html Nu.nl - Omstreden Americanfootballspeler en acteur O.J. Simpson (76) overleden]</ref> ;9 april * ''Europa algemein'': 't Europees Hof veur de Rechte van de Mins in [[Sjtraasburg]] kump tot de conclusie det de [[Zjwitserlandj|Zjwitserse sjtaat]] inkel minserechte haet gesjonde, ómdet e neet genoog deit taege [[klimaatopwerming|klimaatverangering]]. 't Is de iersjte zaak woe-in dees vraog behandeld waert. De oetsjpraok van 't hof haet meugelik groete gevolge; ze kènt e precedent sjeppe veur vergeliekbaar rechszake en wiejer is ze bindend.<ref>[https://www.srf.ch/news/international/sieg-fuer-klimaseniorinnen-egmr-schweiz-verletzt-menschenrechte-bei-klimafragen SRF - EGMR: Schweiz verletzt Menschenrechte bei Klimafragen]</ref> * ''Weitesjap, Nederlands Limburg'': Wetensjappers vaan de [[Universiteit vaan Mestreech]] oontdèkke wie 'nen [[eineiëgen twieling]] oontsteit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2516187-maastrichtse-onderzoekers-ontdekken-hoe-een-eeneiige-tweeling-ontstaat NOS.nl - Maastrichtse onderzoekers ontdekken hoe een eeneiïge tweeling ontstaat]</ref> ;8 april * ''Nederlandj'': In [[Arnhem]] begintj de zaak taege zeve verdachte die betrokke zouwe zin gewaes bie 't versjtrekke van Middel X, 'n poejer woemit me [[zelfmoord]] kènt plege. Twie verdachte zint aad-besjtuursleje vanne Coöperatie Laatste Wil.<ref>[https://nos.nl/nieuwsuur/video/2515927-rechtszaak-van-start-tegen-verdachten-verstrekken-middel-x NOS - Rechtszaak van start tegen verdachten verstrekken 'Middel X']</ref> * ''Ikkenomie, Belsj'': Bösboewer [[Van Hool]] oet [[Koningshooikt]] (sjtad [[Lier (Belsj)|Lier]]) weurt failliet verklaord. [[VDL]] nump e deil van 't bedrief euver, mae ouch daobie is mer 'n fractie van de jobs gerèd.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240311_92250232 De Standaard - Liveblog Van Hool]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2515984-vdl-neemt-deel-van-failliet-belgische-busbedrijf-van-hool-over NOS.nl - VDL neemt deel van failliet Belgische busbedrijf Van Hool over]</ref> * ''Weitesjap'': De Britse natuurkóndige [[Peter Higgs]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6308451/peter-higgs-voorspeller-van-het-goddeeltje-op-94-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Peter Higgs, voorspeller van het 'goddeeltje', op 94-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 april * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. ;6 april * ''Sjport'': [[Lotte Kopecky]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj. ;5 april * ''Oes-Europa'': bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] drone-aanval op e militair vleegveld in Morozovsk inne [[Róslandj|Róssische]] regio Rostov waere zes gevechtsvleegtuger vernetig. Twintig luuj waere daobie doedgemaak of rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515662-russische-gevechtsvliegtuigen-vernietigd-na-droneaanval-oekraine NOS - 'Russische gevechtsvliegtuigen vernietigd na droneaanval Oekraïne']</ref> ;3 april * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': inne oestelike [[Taiwan]]ese sjtad Hualien vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,4 op de MM-sjaal plaats. Daobie valle 13 doeje en 1145 gewónje.<ref>[https://news.southcn.com/node_179d29f1ce/cfdc380820.shtml Southern News Network - 台湾花莲地震已造成13人死亡1145人受伤]</ref> ;2 april * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloups-Franse sjriefster [[Maryse Condé]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515175-franse-schrijfster-maryse-conde-90-overleden NOS.nl - Franse schrijfster Maryse Condé (90) overleden]</ref> ;1 april * ''Mide Oeste'': Bie 'ne [[Israel]]ische 'ne lóchaanval oppe [[Iran|Iraanse]] ambassade in [[Damascus]] kómme 16 luuj óm 't laeve, woe-ónger 'ne hoeggeplaatsde militair vanne Quds-bridgade (sjpeciaal einheid).<ref>[https://www.syriahr.com/en/330101/ SOHR - Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy]</ref> ===miert=== * ''Noord-Amerika, Europa algemein'': groetsjalige [[NAVO]]-oefening in [[Europa]]. 90.000 militaire oet 32 lenj doon mèt.<ref>[https://www.nato.int/cps/en/natohq/222847.htm Navo - Steadfast Defender 24]</ref> * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> ;31 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj, en [[Elisa Longo Borghini]] wintj bie de vrouwluuj. ;27 miert * ''Sjport'': [[Matteo Jorgenson]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6306772/live-wielrennen-dwars-door-vlaanderen-vrouwen-nadert-finale-met-vos-in-kopgroep.html Nu.nl - liveblog]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Joe Lieberman]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306897/bekende-amerikaanse-politicus-joe-lieberman-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse politicus Joe Lieberman op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse psycholoog en ikkenoom [[Daniel Kahneman]] ([[Nobelpries]] 2002) sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514521-nobelprijswinnende-psycholoog-daniel-kahneman-90-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende psycholoog Daniel Kahneman (90) overleden]</ref> ;26 miert * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtad [[Baltimore]] ([[Maryland]]) is 'n brök ingesjtort nao 'n aanvaring mit e groet vrachsjip. Twie luuj kóste waere gered, zès vermisde zint dinkelik óm 't laeve gekómme.<ref>[https://www.baltimoresun.com/2024/03/26/key-bridge-collapses-into-patapsco/ The Baltimore Sun - 6 workers presumed dead; Baltimore’s Key Bridge collapses after container ship hits support column ]</ref> ;25 miert * ''Politiek, Wes-Afrika'': Oppositiekandidaat Bassirou Diomaye Faye wintj de [[Senegal]]ese prizzedentsverkezinge mit 53,7% van de sjtömme en versjleit zinne taegesjtander Amadou Ba (36,2%), dae [[premier]] waor inne regering van aaftraejend prizzedent Macky Sall.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/senegal-oppositions-faye-leads-early-presidential-election-results-2024-03-25/ Reuters - Senegal's president-elect Faye vows to govern with humility]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Hongaarsen dirizjent en componis [[Péter Eötvös]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5d4d4c12-331f-4ff4-ab50-f6f706a122f4/peter-eotvos-toonbeeld-voor-de-jonge-generatie-overleden NPO Klassiek - Peter Eötvös, toonbeeld voor de jonge generatie, overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rapper [[Def Rhymz]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan hertprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514099-rapper-def-rhymz-53-overleden-na-hartfalen NOS - Rapper Def Rhymz (53) overleden na hartfalen]</ref> * ''Sjport'': [[Mads Pedersen]] wintj [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2514043-pedersen-verslaat-van-der-poel-in-wielerklassieker-gent-wevelgem-na-sprint-a-deux NOS.nl - Pedersen verslaat Van der Poel in wielerklassieker Gent-Wevelgem na sprint-à-deux]</ref> ;23 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse pianis [[Maurizio Pollini]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/musici/bd210e4e-0d3f-4b38-85e9-a304d9ec2b80/maurizio-pollini NPO Radio Klassiek - Pianist Maurizio Pollini overleden (82)]</ref> ;22 miert * ''Oes-Europa'': In [[Krasnogorsk]], 'n veursjtad van [[Moskou]], weurt 'nen aansjlaag geplaeg op 'n konzaerzaal, woebie zeker 115 luuj óm 't laeve kómme en 145 luuj gewóndj rake. D'n [[Afghanistan|Afghaansen]] tak van [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306293/live-moskou-zoektocht-naar-daders-gaande-dit-weekend-geen-grote-evenementen-in-heel-rusland.html Nu.nl - Liveblog]</ref> * ''Sjport'': 't Vrouwluujèlftal van [[Fortuna Zitterd]] versjleit [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] mit 8-0. [[Tessa Wullaert]] sjcoort zeve kier en zèt daomit e record denaer.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6306299/fortuna-aanvaller-tessa-wullaert-vestigt-nieuw-record-in-eredivisie-duel.html Nu.nl - Fortuna-aanvaller Tessa Wullaert vestigt nieuw record in Eredivisie-duel]</ref> ;20 miert * ''Zuudoes-Azië'': [[Vo Van Thuong]], de presidentj van [[Vietnam]], weurt óm e corruptiesjendal tot aaftraeje gedwónge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305912/president-vietnam-treedt-af-mogelijk-reden-afblazen-staatsbezoek-koningspaar.html Nu.nl - President Vietnam treedt af, mogelijk reden afblazen staatsbezoek koningspaar]</ref> ;17 miert * ''Politiek, Oes-Europa'': [[Vladimir Poetin]] wintj volges de Róssische keesraod mit zeker 87 procent van de sjtömme de [[Róslandj|Róssische]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305520/poetin-wint-zoals-verwacht-russische-verkiezingen-en-krijgt-vijfde-termijn.html Nu.nl - Poetin wint zoals verwacht Russische verkiezingen en krijgt vijfde termijn]</ref> ;16 miert * ''Sjport'': [[Jasper Philipsen]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6305485/philipsen-sprint-naar-zege-milaan-san-remo-na-kopwerk-luxeknecht-van-der-poel.html Nu.nl - Philipsen sprint naar zege Milaan-San Remo na kopwerk luxeknecht Van der Poel]</ref> ;14 miert * ''Belsj'': e peleton van 't veerde Belsje zjeniebataljon van [[Amay]] ([[Provincie Luuk]]) waert opgeheve naodat ónger mie ernstig wangedraag aan 't leech is gekómme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240314_93146425 De Standaard - Machtsmisbruik, vernederingen en slagen: Defensie schaft volledig peloton af]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse primatoloog [[Frans de Waal]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan maagkanker.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/16/de-man-die-mens-en-aap-dichter-bij-elkaar-bracht-a4193299 NRC.nl - De man die mens en aap dichter bij elkaar bracht]</ref> ;13 miert * ''Nederlandj'': [[Geert Wilders]] geuf zien ambitie veur premier van Nederlandj te waere op. Es leier van de groetste partie ([[PVV]]) waor hae de logische kandidaat.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5440101/geert-wilders-formatie-kabinet-torentje RTL Nieuws - Geen premier Wilders, maar wie komt er dan wel in het Torentje?]</ref> ;12 miert * ''Oes-Europa'': Róssische milities sjtaeke vanoet de [[Oekraïne]] de grens euver en rake in gevech mit 't Róssisch leger. De militante höbbe nao eige zègke e dörpke inne regio Koersk ingenome. <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-based-russian-armed-groups-say-they-have-launched-incursion-into-russia-2024-03-12/ Reuters - Anti-Kremlin fighters launch cross-border attacks into Russia from Ukraine]</ref> * ''Belsj'': D'n extreemrechsen activis [[Dries Van Langenhove]] weurt tot ei jaor celsjtraof veroerdeild óm racisme en negationisme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240312_92493736 De Standaard - Proces-Schild & Vrienden | Dries Van Langenhove “werkte fysiek en psychisch geweld in de hand”]</ref> ;11 miert * ''Kóns en cultuur'': [[Tom Lanoye]] krieg de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2512359-taalvirtuoos-tom-lanoye-krijgt-prijs-der-nederlandse-letteren NOS.nl - 'Taalvirtuoos' Tom Lanoye krijgt Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> ;10 miert * ''Politiek, Zuud-Europa'': de centrumrechtse Democratische Alliantie wintj mit 29,49 procent van de sjtömme de [[Portugal|Portugese]] parlementsverkezinge. De Socialistische Partie waert twiede en kump oet op 28,66 procent. De rechs-populistische partie Chega eindig op 18 procent en waert derde.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/portugal-schuift-op-naar-rechts-na-ruim-acht-jaar-socialisme~a2ab7e88/ AD - Portugal schuift op naar rechts na ruim acht jaar socialisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Op de 96e oetreiking van de [[Academy Awards]] wintj ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' de pries veur bèste film. [[Cillian Murphy]] en [[Emma Stone]] waere bèste acteur en actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6304273/dit-zijn-de-oscarwinnaars-van-2024.html Nu.nl - Dit zijn de Oscarwinnaars van 2024]</ref> * ''Sjport'': De [[Tirreno-Adriatico]] weurt gewonne door d'n Daen [[Jonas Vingegaard]]. * ''Sjport'': [[Paries-Nice]] weurt gewonne door d'n Amerikaan [[Matteo Jorgenson]]. ;9 miert * ''Politiek, Wes-Europa'': 'n Mierderheid van de [[Iere]] sjtömp in e [[referendum]] taege de aanpassing van de [[Ierlandj|Ierse]] [[Gróndjwet]]. De Ierse premier Varadkar wilde twie amandemente doorveure, woe-in ónger anger sjteit dat ouch anger relaties es 't huwelik de basis veur 't gezin zouwe kinne zie.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68484651 BBC - Irish referendums: Voters reject changes to family and care definition]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popzenger [[Eric Carmen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6304853/all-by-myself-zanger-eric-carmen-op-74-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - All By Myself-zanger Eric Carmen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 miert * ''Politiek, Naord-Europa'': [[Zjwede]] kump officieel bie de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511843-zweden-officieel-toegetreden-tot-de-navo NOS - Zweden officieel toegetreden tot de NAVO]</ref> ;6 miert * ''Midde-Oeste'': bie ne raketaanval van Houthi-rebelle op e sjip veure kós van [[Jeme]] kómme drie luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6304193/zeker-twee-doden-bij-eerste-fatale-aanval-van-houthi-rebellen-op-schip-bij-jemen.html Nu.nl - Zeker twee doden bij eerste fatale aanval van Houthi-rebellen op schip bij Jemen]</ref> ;5 miert * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones bie de sjtraot van Kertsj ane oeskant vanne [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch patrouillesjip Sergej Kotov tot zinke gebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511528-opnieuw-russisch-schip-tot-zinken-gebracht-op-zwarte-zee NOS - Opnieuw Russisch schip tot zinken gebracht op Zwarte Zee]</ref> * ''Midde-Amerika'': gewapende bendes besjtorme de lóchhave vanne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511514-gewapende-bendes-proberen-vliegveld-van-haiti-over-te-nemen NOS - Gewapende bendes proberen vliegveld van Haïti over te nemen]</ref> * ''Centraal-Europa'': Bie de Teslafabriek kórtbie [[Berlien]] vèlt de sjtroum oet es gevolg van brandjsjtichting. De extreemlinkse Vulkangruppe haet d'n aansjlaag opgeëis.<ref>[https://www.morgenpost.de/vermischtes/article241817658/tesla-brandanschlag-stromausfall-berlin-brandenburg.html Berliner Morgenpost - Elon Musk reagiert – Unternehmen beziffert den Schaden]</ref> ;4 miert * ''Centraal-Europa'': 'n Bewaffnete vrauw versjanst zisj in e sjpitaal in [[Oche]]. Ze wead dursj de pliese mit sjusse jesjtopt.<ref>[https://rp-online.de/nrw/panorama/aachen-nach-grosseinsatz-in-klinik-ermittlungen-gegen-65-jaehrige_aid-108302731 Rheinische Post - Nach Großeinsatz im Aachener Luisenhospital – Ermittlungen gegen 65-Jährige ]</ref> * ''Centraal-Europa'': bie 'ne brandj in e bejaardetehoes in 't Duutsje [[Bedburg-Hau]], neet wied van [[Gennep]] en [[Nijmege]], kómme veer luuj óm 't laeve. Ouch valle 24 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/kleve/bedburg-hau-4-tote-bei-brand-in-altenheim-in-qualburg-ursache-unklar_aid-108209205 Rheinische Post - Ermittlungen gegen Bewohner nach Brandtragödie in Altenheim]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer en traineur [[Kees Rijvers]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6303915/voetbalicoon-en-oud-bondscoach-kees-rijvers-op-97-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon en oud-bondscoach Kees Rijvers op 97-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 miert * ''Wes-Afrika'': in 't noorde van [[Burkina Faso]] waere drie dörper aangevalle door ónbekinde sjötters. Daobie waere meugelik 170 luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511283-schutters-executeren-170-mensen-in-burkina-faso-zegt-aanklager NOS - Schutters executeren 170 mensen in Burkina Faso, zegt aanklager]</ref> * ''Midde-Amerika'': Inne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]] valle gewapende bendes de groete gevangenis van 't landj aan. Väöl gedetineerde óntsjnappe, woe-ónger wichtige bendeleje. Ouch waere luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511346-grootste-gevangenis-haiti-bestormd-zeker-honderden-gevangenen-bevrijd NOS - Grootste gevangenis Haïti bestormd, 'zeker honderden gevangenen bevrijd']</ref> ;2 miert * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': In 't kader van 't projek "Heel [[Heerlen]] graaft" woeëde seër d'r september veurig joar mieë es 8500 artefakte oet vuurnamelig de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse Tied]] gevónge.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2574018/heel-heerlen-graaft-8500-romeinse-vondsten 1limburg - Heel Heerlen Graaft: 8500 Romeinse vondsten ]</ref> * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511136-heroische-zege-pogacar-in-strade-bianche-aangekondigde-solo-van-81-kilometer-slaagt NOS.nl - Heroïsche zege Pogacar in Strade Bianche: aangekondigde solo van 81 kilometer slaagt]</ref> [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.touretappe.nl/strade-bianche-donne-2024/ Touretappe.nl - Strade Bianche Donne 2024]</ref> ;1 miert * ''Politiek, Centraal- en Oes-Europa'': [[Róslandj]] publiceert e aafgeloesterd gesjprek vanne Duutsje lóchmach. 't Gesjprek ging euver de lievering van Taurus-kruutsrakette veur 't Oekraïens leger.<ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article250369030/Bundeswehr-Spionage-Ernste-Angelegenheit-Scholz-verspricht-Aufklaerung-zu-Luftwaffen-Mitschnitt.html Welt - Verteidigungsministerium bestätigt Spionagefall – Scholz verspricht Aufklärung]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse mode-óntwerpster [[Iris Apfel]] sjtörf op 102-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6303621/amerikaanse-mode-icoon-met-grote-bril-iris-apfel-op-102-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse mode-icoon met grote bril Iris Apfel op 102-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japanse [[manga|sjtripteikenaer]] [[Akira Toriyama]] (veural bekèndj van de serie ''[[Dragon Ball]]'') sjtörf op 68-jäörige laeftied aan 'n acute harrebleujing.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6304387/dragon-ball-maker-akira-toriyama-op-68-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Dragon Ball-maker Akira Toriyama op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ===fibberwarie=== * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, politiek, sjport'': In de raod van [[Vols]] weurt e veursjtèl besjpraoke óm amateurkoerse in de gemeinte te verbeje of te bepèrke.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240219_97544920 De Limburger - Grote wielertoertochten blijven toch welkom in Vaals: opluchting bij organisatoren]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': bie bósbrenj inne [[Chili|Chileense]] regio Valparaíso valle zeker 131 doeje.<ref>[https://www.jpost.com/international/article-785347 The Jerusalem Post - Forest fires kill 131 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake]</ref> * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankriek]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> ;27 fibberwarie * ''Nederlandj'': Crimmeneel [[Ridouan Taghi]] krieg in 't [[Marengoperces]] 'n laeveslang gevangenissjtraof opgelag veur de opdrach tot zès liquidaties.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6302680/levenslang-voor-ridouan-taghi-en-2-anderen-voor-reeks-moorden-in-monsterproces-marengo.html Nu.nl - Levenslang voor Ridouan Taghi en 2 anderen voor reeks moorden in monsterproces Marengo]</ref> * ''Centraal-Europa'': [[Rote Armee Fraktion|RAF-terroriste]] Daniela Klette waert opgepak inne Duutsje huidsjtad [[Berlien]]. Ze waert ónger mie verdach van zes roufeuvervalle. Ouch 'ne twiede verdachte waert gearresteerd.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/raf-klette-festnahme-102.html Tagesschau - Ex-RAF-Terroristin Klette in Untersuchungshaft]</ref> ;26 fibberwarie * ''Politiek, Centraal-Europa, Noord-Europa'': 't [[Hongarije|Hongaars]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]]. Daomit kènt 't Scandinavische landj toetraeje tot 't bondgenootsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2510482-parlement-hongarije-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Parlement Hongarije stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': ane zuudkantj van 't veurmalige [[Noord-Holland]]se eilandj [[Marke (eilandj)|Marke]] waere reste van 'ne [[terp]] gevónje. De terp woort inne 18e iew verzjwolge door de [[Zujerzie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2510508-archeologische-vondst-bij-dijkversterking-marken-blijkt-van-verdronken-werf NOS - Archeologische vondst bij dijkversterking Marken blijkt van 'verdronken werf']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse bankier [[Jacob Rothschild]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/lord-jacob-rothschild-dead-dies-b2502502.html Independent.co.uk - Lord Jacob Rothschild: Financier dies aged 87]</ref> ;25 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse gangsterrapper [[Bigidagoe]] (Denzel Silos) weurt op 26-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.parool.nl/nieuws/danzel-silos-rapper-bigidagoe-26-van-rapformatie-zone-6-doodgeschoten-bij-station-sloterdijk~b35c154e/ Het Parool - Danzel Silos, rapper Bigidagoe (26) van rapformatie Zone 6, doodgeschoten bij station Sloterdijk]</ref> * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Kuurne-Brussel-Kuurne]]. ;24 fibberwarie * ''Sjport'': [[Jan Tratnik]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Kenneth Mitchell]] sjtörf op 49-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6302932/star-trek-acteur-kenneth-mitchell-49-overleden.html Nu.nl - Star Trek-acteur Kenneth Mitchell (49) overleden]</ref> ;23 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Kim Moelands]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan [[tejsjliemkrenkde]].<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6302902/auteur-kim-moelands-op-48-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Auteur Kim Moelands op 48-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 fibberwarie * ''Centraal-Europa, politiek'': [[Duutsjlandj]] legaliseert recreatief gebroek van [[cannabis]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-cannabis-teillegalisierung-100.html Tagesschau.de - Teil-Legalisierung von Cannabis beschlossen]</ref> * ''Centraal-Europa'': De [[Oesteriek]]se aad-bondskanseleer [[Sebastian Kurz]] waert veroerdeild tot 'n veurwaerdelike celsjtraof van 8 maonde waeges meineid.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/sebastian-kurz-verurteilung-100.html Tagesschau.de - Schuldspruch für Österreichs Ex-Kanzler Kurz]</ref> * ''Zuud-Europa'': bie 'ne flatbrandj inne Oes-[[Sjpaanje|Sjpaanse]] sjtad [[Valencia]] valle zeker 10 doeje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/ VRT - https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/]</ref> - ;20 fibberwarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Andreas Brehme]] sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen hertsjtilsjtandj.<ref>[https://www.bz-berlin.de/sport/fussball/wm-held-andreas-brehme-ist-tot BZ Berlin - WM-Held Andreas Brehme ist tot!]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Oekraïense raketaanval op e militair oefeterrein in bezet gebeed inne oblas [[Dontesk (oblas)|Donetsk]] waere 65 Róssische militaire doedgemaak.<ref>[https://www.hln.be/buitenland/65-russische-militairen-in-een-klap-gedood-door-himars-aanval-ze-stonden-opgelijnd-te-wachten-op-hun-commandant~a35e62cc/ HLN - 65 Russische militairen in één klap gedood door Himars-aanval: “Ze stonden opgelijnd te wachten op hun commandant”]</ref> ;17 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens leger trek zich truuk oet [[Avdiivka]]. Róssische troepe neme de sjtad in.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 BBC News - Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Den Haag]] löp 'n confrontatie tösje veur- en taegesjtenjers van 't [[Eritrea|Eritrees]] rezjiem compleet oet de handj. 't Geweld en de materieel sjaoj zeen óngezeen.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6301958/me-grijpt-in-met-traangas-bij-rellen-groepen-eritreeers-in-den-haag.html Nu.nl - ME grijpt in met traangas bij rellen groepen Eritreeërs in Den Haag]</ref> ;16 fibberwarie * ''Oes-Europa'': De Róssische politicus [[Aleksej Navalni]] kump óm in e sjtraofkamp.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/russische-ambassade-na-dood-navalny-nederlandse-beschuldigingen-absoluut-onwaar~aaf7849c/ AD - Russische ambassade na dood Navalny: 'Nederlandse beschuldigingen absoluut onwaar’]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[NedCar]] sjtop mit de productie van auto's. Officieel geit 't febrik neet toe.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2564901/l1mburg-centraal-nedcar-einde-van-een-tijdperk 1Limburg - L1mburg Centraal: Nedcar: einde van een tijdperk]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': [[Griekelandj]] legaliseert 't [[homohuwelik]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2509039-griekenland-legaliseert-homohuwelijk-ondanks-weerstand-orthodoxe-kerk NOS - Griekenland legaliseert homohuwelijk, ondanks weerstand orthodoxe kerk]</ref> ;14 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones inne [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch landingssjip ''Caesar Kunikov'' tot zinke gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20240215221653/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5434862/zwarte-zee-vloot-caesar-kunikob RTL - Opnieuw groot Russisch oorlogsschip tot zinken gebracht bij de Krim]</ref> ;13 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': In [[Venlo]] wuuert de [[boerebroelof]] georganiseerd door de Molukse gemeinschap.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240213_96706256 De Limburger - Venlose Boerebroélof is ook in Molukse handen zo traditioneel als wat: ‘Zo hoort het ook, want we zijn gewoon Venlonaren’]</ref> ;12 fibberwarie * ''Belsj Limburg'': bie e verkiersóngelök in [[Audsberge]] kump 'ne 20-jäörige man óm 't laeve. Drie luuj rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240212_94345621 HBVVL - 20-jarige jongeman verongelukt in Oudsbergen, mama (38) en twee kinderen (5 en 9) gewond]</ref> * ''Politiek, Noord-Europa'': De centrum-rechse kandidaat Alexander Stubb wint de [[Finland|Finse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/24888-stubb-beats-haavisto-in-finland-s-closest-ever-presidential-election.html Helsinki Times - Stubb beats Haavisto in Finland’s closest-ever presidential election]</ref> ;11 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ivoriaons hierevoetbalèlftal|Ivoorkös]] wintj 't [[Afrikaans kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 2-1 van [[Nigeriaons hierevoetbalèlftal|Nigeria]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6301150/live-afrika-cup-dolle-vreugde-in-abidjan-na-eindzege-ivoorkust-winnende-goal-haller.html Nu.nl - Live Afrika Cup | Dolle vreugde in Abidjan na eindzege Ivoorkust, winnende goal Haller]</ref> * ''Sjport'': De Keniaansen atleet [[Kelvin Kiptum]], waereldrecordhauwer op de [[marathon (loupe)|marathon]], kump op 24-jäörige laeftied óm bie 'n aanvaring.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508501-wereldrecordhouder-op-de-marathon-kelvin-kiptum-24-overleden-bij-ongeluk NOS.nl - Wereldrecordhouder op de marathon Kelvin Kiptum (24) overleden bij ongeluk]</ref> * ''Sjport'': De [[Kansas City Chiefs]] winne de 58e editie van de [[Super Bowl]] door [[San Francisco 49ers]] mit 25-22 te versjlaon.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508507-kansas-city-chiefs-na-spannend-gevecht-opnieuw-winnaar-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs na spannend gevecht opnieuw winnaar Super Bowl]</ref> ;10 fibberwarie * ''Sjport'': [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]] wintj 't [[Aziatisch kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 3-1 van [[Jordaans hierevoetbalèlftal|Jordanië]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508316-qatar-prolongeert-aziatisch-kampioenschap-dankzij-goochelende-penaltynemer NOS.nl - Qatar prolongeert Aziatisch kampioenschap dankzij goochelende penaltynemer]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse popzenger [[Damo Suzuki]], veural bekèndj van de Duutsje band [[Can (band)|Can]], sjtörf op 74-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://oor.nl/news/can-legende-damo-suzuki-is-op-74-jarige-leeftijd-overleden/ OOR.nl - Can-zanger Damo Suzuki op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie twie explosies inne [[Pakistan|Pakistaanse]] provincie Beloetsjistan valle zeker 26 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6300689/zeker-26-doden-bij-aanslagen-in-pakistan-op-dag-voor-verkiezingen.html Nu.nl - Zeker 26 doden bij aanslagen in Pakistan op dag voor verkiezingen]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlandj'': 't [[NSC]] sjtap oet de óngerhanjelinge euver e rechs kabbinèt mit [[PVV]], [[VVD]] en [[BBB]]; veurman [[Pieter Omtzigt]] zaet det de partie neet in zoe'n regering geit.<ref>[https://nos.nl/collectie/13962/artikel/2507827-voor-nsc-is-deze-formatieronde-ten-einde-houdt-mogelijkheden-open NOS.nl - Voor NSC is deze formatieronde ten einde, houdt mogelijkheden open]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japansen dirizjent [[Seiji Ozawa]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de krenkde van Alzheimer.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/9d882ebd-fc7c-4be7-b915-5036ff84e4a2/dirigent-seiji-ozawa-88-overleden NPO Klassiek - Dirigent Seiji Ozawa (88) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[country]]zenger [[Toby Keith]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507814-country-ster-toby-keith-62-overleden NOS.nl - Country-ster Toby Keith (62) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De [[Chili|Chileense]] politicus [[Sebastián Piñera]] kump op 74-jäörige laeftied óm in 'nen helikoptercrash.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507841-chileense-oud-president-pinera-omgekomen-bij-helikoptercrash NOS.nl - Chileense oud-president Piñera omgekomen bij helikoptercrash]</ref> ;5 fibberwarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Dries van Agt]] ([[KVP]], [[CDA]]), [[Lies vaan premiers vaan de Nederlen|premier]] vam 1977 tot 1982, sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6286503/oud-premier-dries-van-agt-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-premier Dries van Agt op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;4 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse radio-deejay [[Jan van Veen]], veural bekèndj van 't program ''[[Candlelight]]'', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6300302/radio-dj-en-candlelight-presentator-jan-van-veen-79-overleden.html Nu.nl - Radio-dj en Candlelight-presentator Jan van Veen (79) overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'ne raketaanval op de door [[Róslandj]] bezatte Oekraïense sjtad [[Lysytsjansk]] kómme zeker drie hoeëggeplaatsde separatiste vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] óm 't laeve.<ref>[https://eng.obozrevatel.com/section-war/news-ukrainian-armed-forces-strike-on-lysychansk-eliminated-minister-of-emergency-situations-and-two-lpr-deputies-details-emerged-05-02-2024.html Oboz.ua - Ukrainian armed forces strike on Lysychansk eliminated "Minister of Emergency Situations" and two "LPR deputies": details emerged]</ref> * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': [[Sinn Féin]]-politicus Michelle O'Neill waert beneump tot premier van [[Noord-Ierlandj]]. Daomit kump veur 't iers 'n rippeblikeinse aan de mach in 't landj.<ref>[https://www.breakingnews.ie/ireland/live-powersharing-returns-in-northern-ireland-1584037.html Breakingnews.ie - Live: Powersharing returns in Northern Ireland as Michelle O'Neil becomes First Minister]</ref> * ''Zuud-Europa'': [[Vittorio Emanuele (kroenprins)|Vittorio Emanuele]], de lèste kroenprins van [[Italië]], sjtörf op 86-jäörige laeftied in ballingsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507419-laatste-kroonprins-van-italie-overleden NOS.nl - Laatste kroonprins van Italië overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': bie [[VS|Amerikaanse]] lóchaanvalle op versjillende militair doele in [[Irak]] en [[Syrië]] waere teentalle pro-Iraanse militante en meugelik ouch börgers doedgemaak. Teentalle luuj rake gewóndj en väöl militair doele waere vernetig. De aanvalle zint 'n vergelding veur de drone-aanval op Amerikaanse soldaote in Jordanië van veurige waek.<ref>[https://www.zeit.de/politik/ausland/2024-02/usa-syrien-irak-angriffe-schaeden Die Zeit - US-Angriffe in Syrien und dem Irak töten offenbar 45 Menschen]</ref> ;1 fibberwarie * ''Politiek, Wes-Azië'': [[Armenië]] sjlut zich aan bie 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]]. Daomit verplich 't zich óm de Róssische prizzedentj [[Vladimir Poetin]] te arrestere. Dees gebeurtenis is teikenend veur de versjlechterde diplomatieke relatie tösje bei lenj. Wiejer probeert Armenië zich hiemit te besjerme taege nuuj militair ambities van [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2492752-armenie-sluit-zich-aan-bij-internationaal-strafhof-tot-irritatie-van-rusland NOS - Armenië sluit zich aan bij Internationaal Strafhof, tot irritatie van Rusland]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] bie [[Kessel]] wuuert 'n lichaam gevónge.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240202_95810939 De Limburger - Stoffelijk overschot aangetroffen in de Maas bij camping in Kessel]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankrijk]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> * ''Natuur & milieu, Wes-Europa'', eind december-medio jannewarie: aanhajende raegeval in groete deile van [[Wes-Europa]] en [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. ;31 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] beej [[Velde]] wuuert 'n lichaam gevónde.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2548556/lichaam-vermiste-man-uit-velden-aangetroffen-in-maas 1limburg - Lichaam vermiste man uit Velden aangetroffen in Maas]</ref> ;30 jannewarie * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': De [[Pakistan|Pakistaanse]] aad-premier Imran Khan waert veroerdeild tot teen jaor cel vanwaege 't lekke van sjtaatsgeheime.<ref>[https://nos.nl/artikel/2506845-pakistaanse-oud-premier-khan-moet-tien-jaar-cel-in-voor-lekken-staatsgeheimen NOS - Pakistaanse oud-premier Khan moet tien jaar cel in voor lekken staatsgeheimen]</ref> ;29 jannewarie * ''Nederlandj'': bie 'n explosie in [[Rotterdam]] rake twie luuj gewóndj en kómme zeker drie persoene óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6300006/alles-wijst-erop-dat-ook-derde-vermiste-onder-puin-rotterdams-pand-is-gevonden.html Nu.nl - Alles wijst erop dat ook derde vermiste onder puin Rotterdams pand is gevonden]</ref> ;28 jannewarie * ''Belsj'': bie e óngelök mit e vleegmesjien ter huuegde van [[Spa]] in de [[Luuk (provincie)|provincie Luuk]] kómme twie inzittende óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240128_95072409 De Limburger - Twee doden bij crash met klein vliegtuig in Spa]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne drone-aanval op 'n militair basis in [[Jordanië]] waere drie Amerikaanse soldaote doedgemaak, 47 luuj rake gewóndj. Aanvalle op Amerikaanse militaire in 't Midde-Oeste kómme dökker veur saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2024)|oorlog in Gaza en Israel]], meh dit is de ierste kier dat ouch soldaote zint ómgekómme. Achter de aanvalle zit de pro-Iraanse terreurorganisatie Islamitisch Verzet.<ref>[https://www.reuters.com/world/biden-says-three-us-service-members-killed-drone-attack-us-forces-jordan-2024-01-28/ Reuters- Three US troops killed, up to 34 injured in Jordan drone strike linked to Iran]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': milieuactiviste bekogele de ''[[Mona Lisa]]'' in 't Louvre in [[Paries]] mit [[sóp]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2506583-milieuactivisten-gooien-soep-naar-mona-lisa NOS - Milieuactivisten gooien soep naar Mona Lisa]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Jannik Sinner]] wintj d'n Australian Open door in vief sets (3-6 3-6 6-4 6-4 6-4) te winne van de Rus [[Dimitri Medvedev]].<ref>[https://www.gazzetta.it/Tennis/atp/slam/australian-open/28-01-2024/sinner-batte-medvedev-e-vince-l-australian-open-3-6-3-6-6-4-6-4-6-3.shtml La Gazzetta dello Sport - Sinner nella storia! Rimonta e vince l’Australian Open al 5° set]</ref> ;27 jannewarie * ''Sjport'': [[Aryna Sabalenka]] wintj [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-3, 6-2) te winne van [[Zheng Qinwen]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6299293/live-australian-open-reacties-na-tweede-australian-open-titel-op-rij-voor-sabalenka.html Nu.nl - Live Australian Open | Reacties na tweede Australian Open-titel op rij voor Sabalenka]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': versjillende leng sjtoppe tiedelik mit 't sjteune van de UNRWA, de [[VN]]-organisatie veur hölp aan Palestiene, vanwaege meugelike betrokkeheid bie de terroristische aansjlaeg in [[Israel]] op 7 oktober 2023.<ref>[https://www.reuters.com/world/britain-italy-finland-pause-funding-un-refugee-agency-gaza-2024-01-27/ Reuters - More countries pause funds for UN Palestinian agency]</ref> * ''Midde-Oeste'': In 'n door [[Zuud-Afrika]] aangesjpanne zaak reup 't internationaal Gerechshof in [[Den Haag]] [[Israel]] op óm 'n [[genocide]] op Palestiene inne [[Gazasjtrook]] te veurkómme. [[Hamas]] mót alle giezelaers vrielaote.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2506337-tussenvonnis-internationaal-gerechtshof-israel-moet-genocide-in-gaza-voorkomen NOS - Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof: Israël moet genocide in Gaza voorkomen]</ref> ;25 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtaat [[Alabama]] waert Kenneth Eugene Smith, veroerdeild veur de moord op Elizabeth Sennett in [[1989]], [[doeadstraof|geëxecuteerd]] door middel van [[sjtiksjtof]]. 't Is de ierste kier dat dees methode inne VS waert toegepas.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68089279 BBC - Kenneth Eugene Smith: US inmate faces first nitrogen execution after losing last-minute appeals]</ref> ;23 jannewarie * ''Politiek, Wes-Azië, Noord-Europa'': 't [[Törkieje|Törks]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505991-turks-parlement-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Turks parlement stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje producentj [[Frank Farian]], veural bekèndj es de man achter [[Boney M.]], sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;22 jannewarie * ''Nederlands & Belsj Limburg, Kóns en Cultuur'': "Limburgse [[vla]]" krieg 'ne besjermde sjtatus en waert door de [[EU]] officieel erkind es sjtreekproduk. Allein vla dae in [[Belsj Limburg|Belsj]] of [[Nederlands Limburg]] gebakke is moog dae naam drage. Wiejer waere ónger mie eise gesjteld aan de receptuur. * ''Midde-Oeste'': in 't midde vanne [[Gazasjtrook]] kómme 21 Israelische soldaote óm 't laeve bie e incident woebie twie geboewe insjtorte es gevolg 'n explosie.<ref>[https://www.timesofisrael.com/in-deadliest-incident-of-gaza-combat-21-soldiers-killed-as-buildings-collapse-in-blast/ Times of Israel - In deadliest incident of Gaza combat, 21 soldiers killed as buildings collapse in blast]</ref> * ''Zuud-Azië'': Premier [[Narendra Modi]] deit d'n [[Ayodhya Ram Modhir|Tempel van Ram]] in [[Ayodhya]] aop. De boew waor henjig ómsjtraeje, ónger mie ómdet 'r op de plaats van 'n aafgebrende moskee sjteit.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68003095 BBC News - Ayodhya Ram Mandir: India PM Modi inaugurates Hindu temple on razed Babri mosque site]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Gigi Riva]], nog ummer topsjcoorder van 't [[Italiaons hierevoetbalèlftal|nationaal ilftal]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/22-01-2024/morto-gigi-riva-aveva-79-anni.shtml La Gazzetta dello Sport - Calcio in lutto: è morto Gigi Riva. Aveva 79 anni, è stato un mito del Cagliari e della Nazionale]</ref> ;21 jannewarie * ''Politiek, Noord-Amerika'': [[Ron DeSantis]] sjtap oet de prizzedentsrace. Hae sjteunt [[Donald Trump]] in zien kandidatuur, dae väöl populairder is binne de [[Rippeblikeinse Partie]].<ref>[https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/ron-desantis-planning-drop-presidential-bid-sunday-rcna134953 NBC News - Ron DeSantis suspends his presidential bid and endorses Trump]</ref> * ''Sjport'': De Brit [[Stephen Williams]] wintj de [[Tour Down Under]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505664-williams-wint-slotetappe-en-klassement-tour-down-under-lemmen-mee-met-de-sterksten NOS.nl - Williams wint slotetappe en klassement Tour Down Under, Lemmen mee met de sterksten]</ref> ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse regisseur [[Norman Jewison]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6298775/veel-bekroonde-filmregisseur-norman-jewison-97-overleden.html Nu.nl - Veel bekroonde filmregisseur Norman Jewison (97) overleden]</ref> ;19 jannewarie * ''Weitesjap'': de lander [[:en:Smart Lander for Investigating Moon|SLIM]] van 't Japanse [[ruumdevaart]]agentsjap JAXA maak 'n succesvol landing oppe [[maon]]. [[Japan]] is daomit 't viefde landj wat e ruumdevaartuug nao de maon bringk.<ref>[https://web.archive.org/web/20240120142455/https://gotimesnews.com/japans-slim-mission-moon-sniper-landing-mission/ Go Times News - Japan’s lunar lander reaches the moon but is rapidly losing power, space agency says]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[golf (sport)|golver]] [[Jack Burke]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298461/amerikaanse-golfgrootheid-jack-burke-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse golfgrootheid Jack Burke (100) overleden]</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] vèlt Beloetsjische separatisten aan in 't zuudoeste van [[Irak]]. Nege luuj kómme óm 't laeve. De aanval is 'n reaksie op de Iraanse aanval op Pakistaanse terroriste.<ref>[https://apnews.com/article/pakistan-iran-air-force-strikes-638f2ee4ccfb1a56d26e8f28f7e91699 AP News - Pakistani retaliatory strikes in Iran kill at least 9, raising tensions along border]</ref> * ''Sjport'': De Canadesen atleet [[Shawn Barber]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan 'n ónbekènde krenkde.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298340/voormalig-wereldkampioen-polsstokhoogspringen-shawn-barber-29-overleden.html Nu.nl - Voormalig wereldkampioen polsstokhoogspringen Shawn Barber (29) overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Economie, Belsj Limburg'': 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] geit toe. 6000 luuj verlere hiemit hunne job.<ref>[https://web.archive.org/web/20240119210846/https://drukwerkindemarge.org/nieuws/papierfabriek-sappi-lanaken-definitief-gesloten/ Drukwerk in de marge - Papierfabriek Sappi Lanaken definitief gesloten]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Bennie Muller]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2505280-voormalig-ajax-en-oranje-voetballer-bennie-muller-85-overleden NOS - Voormalig Ajax- en Oranje-voetballer Bennie Muller (85) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Weitesjap'': Sjinese weitesjappers klone mit sukses 'ne [[resusaap]], 'n soort wat väöl liekent op de minsj en inne medische weitesjap dök es proofdeer waert gebroek. Door de nuuj methode zint inne toekóms meugelik minder bieste nuuedig veur betroewbaar tesrizzeltate te kriege.<ref>[https://www.bbc.com/news/science-environment-67987633 BBC - Cloned rhesus monkey created to speed medical research]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Iran]] veurt lóchaanvalle oet op de soennitische militie Jaish al-Adl in [[Pakistan]]. Daobie valle twie doeje en drie gewónje.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240116_96742885 HBVL - Iran voert raket- en droneaanvallen uit in Pakistan]</ref> ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] veurt raketaanvalle oet op "terroristische doele" kórtbie de [[Irak|Iraakse]] sjtad [[Erbil]] en in [[Syrië]] taege [[IS]].<ref>[https://web.archive.org/web/20240116225803/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5429654/iran-valt-terroristische-doelen-aan-irak-en-syrie-2-doden RTL - Iran valt 'terroristische doelen' aan in Irak en Syrië, doden en gewonden]</ref> ;14 jannewarie * ''Naord-Europa'': [[Margarete II vaan Denemarke|Margarete II]] treujt nao 52 jaor aaf es keuningin van Daenemarke. Häöre zoon volg 'r op es [[Frederik X vaan Denemarke|Frederik X]]. * ''Naord-Europa'': De sjpleeteruptie bie 't Ieslands [[Grindavík]] bereik de beboewing van 't dörp. De hoezer waore al geëvacueerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6297791/lava-bereikt-vissersdorp-in-ijsland-meerdere-huizen-vlam-gevat.html Nu.nl - Lava bereikt vissersdorp in IJsland, meerdere huizen vlam gevat]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Róssischen dichter en dissidentj [[Lev Rubinstein]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n aanvaring.<ref>[https://www.kyivpost.com/post/26708 Kyiv Post - Russian Dissident Poet Rubinstein Dead at 76]</ref> ;13 jannewarie * ''Oes-Azië'': de regerende Sjina-kritische partie DDP wint de [[Taiwan]]ese verkezinge. [[:en:Lai Ching-te|Lai Ching-te]] waert de nuje prizzedentj. ;12 jannewarie * ''Midde-Oeste'': De Britse en Amerikaanse lóchmach en Amerikaanse kreegssjepe veure aanvalle oet op zeker 60 militair doele van de Houthi-rebelle in [[Jeme]], woe-ónger opsjlaagplaatse en lanceersysteme.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2504571-amerikanen-en-britten-vallen-houthi-doelen-in-jemen-aan-nederland-ondersteunt NOS - Amerikanen en Britten vallen Houthi-doelen in Jemen aan, Nederland ondersteunt]</ref> ;11 jannewarie * ''Weitesjap, Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': in 't oeste van [[Ecuador]], deep in 't Amazonewoud, óntdekke arsjeologe e groet netwerk van sjtaej woe zó'n 2000 jaore truuk mie es 10.000 en meugelik 30.000 luuj höbbe gewoend. Qua groetde en periode is dat vergeliekbaar mit [[Lónje]] in de [[Romeins Riek|Romeinse Tied]].<ref>[https://scientias.nl/duizenden-jaren-oude-stad-ontdekt-in-amazonegebied-samenleving-groter-dan-die-van-de-mayas/ Scientias - Duizenden jaren oude stad ontdekt in Amazonegebied: samenleving groter dan die van de Maya’s]</ref> * ''Economie'': De Nederlandsen óngernummer [[Arie van der Valk]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6297585/medegrondlegger-van-der-valkconcern-arie-van-der-valk-overleden.html Nu.nl - Medegrondlegger Van der Valkconcern Arie van der Valk overleden]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': In [[Ecuador]] óntsjnap drugsbaron [[José Adolfo Macías]] oet de gevangenis. Presidentj [[Daniel Noboa]] reup de noedtoesjtandj oet, wonao 't geweld sjnel escaleert. ;7 jannewarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Franz Beckenbauer]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/franz-beckenbauer-ist-tot-weltmeister-von-1990-und-1974-stirbt-im-alter-von-78-jahren-19434495.html FAZ.net - Franz Beckenbauer im Alter von 78 Jahren gestorben]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer en coach [[Mário Zagallo]] (betrokke bie de [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|Waereldbaekereuverwinninge]] van 1958, 1962, 1970 en 1994) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6296901/braziliaanse-voetballegende-en-viervoudig-wk-winnaar-mario-zagallo-overleden.html Nu.nl - Braziliaanse voetballegende en viervoudig WK-winnaar Mário Zagallo overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Midde-Oeste'': In de Zuudoes-Iraanse sjtad [[Kerman]] kómme zeker 91 luuj óm 't laeve bie 'n döbbele explosie. 284 luuj rake gewóndj. De óntploffinge waore inne buurt van 'n herdenkingsbiejeinkóms veur de Iraanse ginneraal Qasem Soleimani, dae precies veer jaore truuk woort doedgemaak bie 'ne Amerikaanse drone-aanval. D'n aansjlaag waert opgeëis door terreurbeweging [[IS]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/03/iran-us-soleimani-explosion-kerman/c7b0f51a-aa32-11ee-bc8c-7319480da4f9_story.html The Washington Post - Iran says at least 84 were killed in blasts at a ceremony honoring slain general]</ref> * ''Nederlandj'': [[Twiede Wereldoorlog]]veteraan André Hissink sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503652-wo-ii-vlieger-andre-hissink-104-overleden-ik-heb-gezwijnd NOS - WO II-vlieger André Hissink (104) overleden: 'Ik heb gezwijnd']</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Mestreech]], aon de [[Boschpoort]], brik 'nen diek door. Oerzaak is d'n aonhawwende regeval en 't droet veurtkoumend hoegwater.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6296595/dijk-in-maastricht-deels-weggespoeld-woonboten-ontruimd.html Nu.nl - Dijk in Maastricht deels weggespoeld, woonboten ontruimd]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Gelderland|Gelders]] [[Puiflijk]] kómme 50.000 hoonder óm bie 'ne sjtalbrandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503574-grote-stalbrand-in-puiflijk-50-000-kippen-dood NOS - Grote stalbrand in Puiflijk, 50.000 kippen dood]</ref> * ''Sjport'': De Fransen autocoureur [[René Metge]], drievaudig winner van [[Paries-Dakar]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240103_96833386 De Standaard - Drievoudig Dakarwinnaar René Metge overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Kóns en cultuur, Belsj Limburg'': [[Veldeke (vereiniging)|Veldeke]] in [[Belsj Limburg]] geuf 'ne speciale dialekkalender oet mit oetsjpraoke, weiteswaerdighede, gedichskes en wietse oet alle Belsj-Limburgse dialekte.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240102_95078928 HBVL - Nieuw jaar, nieuwe almanak met Limburgs dialect: “Taalrijkdom die niet verloren mag gaan”]</ref> * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne Israelische aanval op e [[Hamas]]-kentoer inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kómme 7 luuj óm 't laeve, woe-ónger Saleh al-Arouri, e kopsjtök vanne terreurbeweging.<ref>[https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-leader-saleh-al-arouri-killed-in-alleged-israeli-strike-in-beirut-suburb/?utm_source=article_hpsidebar&utm_medium=desktop_site&utm_campaign=liveblog-january-03-2024 Times of Israel - Hamas deputy leader Saleh al-Arouri killed in alleged Israeli strike in Beirut]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/1/3/who-was-saleh-al-arouri-the-hamas-leader-killed-in-beirut Al Jazeera - Who was Saleh al-Arouri, the Hamas leader killed in Beirut?]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger trek zich gedeiltelik truuk oet 't noorde vanne [[Gazasjtroek]]. De ierste bewoeners kere truuk.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2503534-eerste-palestijnen-terug-naar-verwoest-noord-gaza-nu-israel-zich-daar-terugtrekt NOS - Eerste Palestijnen terug naar verwoest Noord-Gaza nu Israël zich daar terugtrekt]</ref> * ''Wes-Azië/Midde-Oeste'': De Törkse pelissie pak 33 luuj op. Ze waere verdach van spionage veur [[Israel]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240102_93987246 De Limburger - Turkse politie pakt verdachten van spionage voor Israël op]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse oppositieleijer [[:en:Lee Jae-myung|Lee Jae-myung]] waert tiedes e werkbezeuk in [[Busan]] naergesjtoke en raak doabie gewóndj. De aanvaller, 'ne 67-jäörige man, is opgepak.<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20240102003451315 Yonhap News Agency - Opposition leader Lee Jae-myung attacked during visit to Busan]</ref> * ''Oes-Azië'': op 'n lóchhave kórtbie [[Tokio]] kump e passageersvleegmesjien in boetsing mit e vleegmesjien vanne Japanse köswach. Vief inzittende vanne köswach kómme daobie óm 't laeve, eine raak gewóndj. In 't passageertoesjtel rake 14 luuj gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503496-honderden-tijdig-geevacueerd-bij-vliegtuigongeluk-tokio-vijf-doden-bij-kustwacht NOS - Honderden tijdig geëvacueerd bij vliegtuigongeluk Tokio, vijf doden bij kustwacht]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Afrika, Midde-Oeste'': [[Egypte]], [[Ethiopië]], [[Iran]], [[Saudi-Arabië]] en de [[Vereinigde Arabische Emirate]] sjlete zich aan bie [[BRICS]]. * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't Israelisch hoeggerechshof verwerp de ómsjtreje hervormingswet van premier Netanyahu. De wet waor gemeind um de mach vanne [[regering]] en 't [[parlement]] te vergroete ten koste vanne mach van 't hof.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503458-hooggerechtshof-israel-haalt-streep-door-staatsrechthervorming-netanyahu NOS - Hooggerechtshof Israël haalt streep door staatsrechthervorming Netanyahu]</ref> * ''Politiek, Wes-Azië'': De internationaal neet-erkinde rippebliek [[Hoeg-Karabach]] waert formeel opgeheve. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': [[Japan]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,6 op de Memènt-Magnitudesjaol. Daobie valle zeker 202 doeje, 665 gewónje en rake 102 luuj vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503407-zware-aardbeving-voor-de-kust-van-japan-tsunamiwaarschuwing-afgegeven NOS.nl - Zware aardbeving voor de kust van Japan, tsunamiwaarschuwing afgegeven]</ref> ==2023== ===december=== * ''Natuur & milieu, Duutsjland'': [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in groete deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Zuud-Amerika'': diplomatieke crisis tösje de buurlenj [[Venezuela]] en [[Guyana]] noa e ómsjtreje [[referendum]] euver de annexatie vanne westelike Guyanese regio's. * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] door pro-Iraanse milities en Amerikaanse vergeldingsacties. * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Natuur & milieu'', 30 november-12 december: 198 leng neme deil aan de klimaatconferentie in [[Dubai]], [[Vereinigde Arabische Emirate]]. Ze waere 't eins euver de aafbouw van fossiel [[brandjsjtof]]fe. ;31 december * ''Duutsjland'': De Duutsje pelissie arresteert 3 luuj op verdenking van veurbereijing van 'nen aansjlaag op de [[Dóm van Kölle]]. Op keersjaovend woort 'ne 30-jäörige Tadzjiek aangehaote. Dae waert gezeen es 'ne sjpil in e terroristisch netwerk in 't weste van de deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/koeln/drei-weitere-verdaechtige-in-gewahrsam-nach-koelner-terroralarm_aid-104278149 Rheinische Post - Drei weitere Verdächtige in Gewahrsam nach Kölner Terroralarm]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse popjournalis en radio-dj [[Hubert van Hoof]] störf op 72-jaorege leeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2249240/radio-icoon-hubert-van-hoof-72-overleden 1Limburg - Radio-icoon Hubert van Hoof (72) overleden]</ref> * ''Economie'': De Belzje zakeman [[Paul Buysse]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231231_94023609 De Standaard - Paul Buysse, the Belgian who sold the Rolls]</ref> * ''Weitesjap'': [[NASA]] lanceert vanaaf [[Antarctica]] 'ne nuje ruumde[[telescoop]] genaamp [[:en:GUSTO (telescope)|GUSTO]]. Dae geit óngerzeuk doon nao [[sjterresjtof]]. ;30 december * ''Nederlands Limburg'': 'ne 36-jäörige man oet [[Itter]] kump óm 't laeve nao e óngelök mit [[vuurwerk]].<ref>[https://www.1limburg.nl/112/2358624/dode-vuurwerkongeval-is-36-jarige-man-ook-een-gewonde 1limburg - Dode vuurwerkongeval is 36-jarige man, ook één gewonde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Tom Wilkinson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6296164/britse-acteur-tom-wilkinson-plotseling-op-75-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Britse acteur Tom Wilkinson plotseling op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval oppe Zuud-Róssische regio [[Belgorod]] valle 24 doeje en 108 gewónje. ;29 december * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische aanval op versjeie Oekraïense sjtaej kómme 41 luuj óm 't laeve en mie es 160 luuj rake gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Les McCann]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240101_97034427 De Standaard - Vaak gesamplede jazzgigant Les McCann overleden]</ref> ;27 december * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaansen acteur [[Lee Sun-kyun]] begeit op 48-jäörige laeftied zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502883-parasite-acteur-lee-sun-kyun-dood-gevonden-in-auto NOS.nl - Parasite-acteur Lee Sun-kyun dood gevonden in auto]</ref> * ''Frankriek/Europa'': De Franse politicus [[Jacques Delors]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6295793/franse-politicus-en-europese-unie-architect-jacques-delors-98-overleden.html Nu.nl - Franse politicus en Europese Unie-architect Jacques Delors (98) overleden]</ref> ;26 december * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Wolfgang Schäuble]] (CDU) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/wolfgang-schaeuble-ist-tot-ehemaliger-cdu-politiker-wurde-81-jahre-alt-19409165.html FAZ.net - Wolfgang Schäuble ist tot]</ref> ;24 december * ''Wes-Afrika'': bie aanvalle op versjeie dörpkes in Centraal-[[Nigeria]] kómme 200 luuj óm 't laeve. Zó'n 500 luuj rake gewóndj. De sjlachoffers zint hoofzakelik christene. Me hèlt islamitische Fulani-militante verantwoordelik veur de aanvalle. ;23 december * ''Nederlands Limburg'': bie 'n sjeetpartie in [[Gelaen]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231223_96348064 De Limburger - Slachtoffer schietpartij centrum Geleen overleden, dader voortvluchtig]</ref> ;21 december * ''Midde-Europa'': Aan de universiteit van [[Praag]] vèntj 'n sjeetpartie plaats wobie 14 doeje valle, ónger wae de sjötter zelf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502418-bloedbad-op-universiteit-praag-oud-student-doodt-14-mensen NOS.nl - Bloedbad op universiteit Praag: oud-student doodt 14 mensen]</ref> * ''Sjport'': De Utrechtse amateurvoetbalclub [[USV Hercules]], die in de [[Daarde Devisie|Driede Devisie]] sjpeelt, zörg veur 'n sensatie door in de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] mit 3-2 van [[AFC Ajax]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502455-blamage-voor-ajax-nederlaag-tegen-amateurs-hercules-in-bekertoernooi NOS.nl - Blamage voor Ajax: nederlaag tegen amateurs Hercules in bekertoernooi]</ref> ;20 december * ''Zuud-Amerika'': Aad-prizzedent [[Desi Bouterse]] waert veroerdeild tot 20 jaor cel veur zinne rol bie de Decembermoorde in [[1982]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294863/desi-bouterse-krijgt-ook-in-hoger-beroep-twintig-jaar-cel-voor-decembermoorden.html Nu.nl - Desi Bouterse krijgt ook in hoger beroep twintig jaar cel voor Decembermoorden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Harrie Smeets]], bisjop van Remunj tösje 2018 en 2023, sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/harrie-smeets-1960-2023-toch-een-bisschop-tot-het-eind/ Katholiek Nieuwsblad - Harrie Smeets (1960-2023): Toch een bisschop tot het eind]</ref> * ''Politiek, Europa algemein'': 't [[Europees Parlement]] en de [[EU]] waere 't eins euver e pakket aan regels euver [[asiel]] en [[migratie]]. Wichtige óngerdeile van dit pakket zint versjnelde screening van migrante ane boetegrenze vanne EU en de meugelikheid veur migrante sjneller truuk te sjikke es ze oet veilige lenj kómme. ;19 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't ''[[Sprookjesbos]]'' in [[Valkeberg]] geit failliet.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231219_96267312 De Limburger - Sprookjesbos failliet: Valkenburg verliest na Valkenier opnieuw toeristische trekpleister]</ref> ;18 december * ''Natuur & milieu, Noord-Europa'': in 't zuudweste van [[Iesland]] op 't sjiereilandj Reykjanes bars 'ne [[völkaan]] oet. Veur zoewied bekindj zint gein sjlachoffers gevalle.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294675/na-weken-van-maatregelen-barst-vulkaan-op-ijsland-eindelijk-uit.html Nu.nl -Na weken van maatregelen barst vulkaan op IJsland eindelijk uit]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': zittend prizzedent Vučić wint de [[Servië|Servische]] parlementsverkezinge. Zien partie, de Servische Progressieve Partie, kump oet op zó'n 47 procent. ;16 december * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgsen historicus [[Mathieu Segers]] störf op 47-jaorege leeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6294471/hoogleraar-en-europadeskundige-mathieu-segers-47-overleden.html Nu.nl - Hoogleraar en Europadeskundige Mathieu Segers (47) overleden]</ref> * ''Economie, Midde-Oeste'': Alle groete containerverveurders sjtoppe veurluipig mit vare euver de [[Roej Zie]] nao aanvalle van Houthi-rebelle op vrachsjepe inne watere róndj [[Jemen]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2501801-alle-grote-rederijen-mijden-rode-zee-na-aanvallen-het-loopt-uit-de-hand NOS - Alle grote rederijen mijden Rode Zee na aanvallen: 'Het loopt uit de hand']</ref> * ''Midde-Oeste'': Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah, de emir van [[Koeweit]], sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;14 december * ''Politiek, Oes-Europa'': de [[EU]] sjtart de toetraejingsóngerhandelinge mit [[Oekraïne]] en [[Moldavië]]. [[Georgië]] krieg de sjtatus kandidaat-lidsjtaat. ;13 december * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Valkeberg]] deit de veiligheid róndum de keersjmerte in de Gemeinte- en de Fluweelegrot aansjerpe. Ouch op de keersjmert op de [[Vriethof (Mestreech)|Vriethof]] in [[Mesjtreech]] were maotregele genómme. Rae daoveur ies 't verhoagd dreiginigsniveau door de oorlog in Gaza en koranverbrandinge in Zjwede.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2347925/extra-veiligheidsmaatregelen-bij-kerstmarkten-valkenburg 1limburg - Extra veiligheidsmaatregelen bij kerstmarkten Valkenburg]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de liberale politicus [[Donald Tusk]] waert gekoze es nuje premier van [[Pole]]. ;1 december * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt 't zuje vanne Gazasjtroek binne. D'r waere gevechte gemeld inne sjtad Khan Yunis. ===november=== * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Belsj, Belsj-Limburg'': jaorlikse militair oefening ''Celtic Tiger'' inne Belsje Kempe, mit 900 militaire en 150 veurtuger.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/13/celtic-uprise/ VRT - Meer dan 700 militairen oefenen op straat in Limburg en Antwerpen: "Er wordt geschoten, maar met oefenmunitie"]</ref> * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. ;30 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britse folkzenger [[Shane MacGowan]] ([[The Pogues]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2499805-shane-macgowan-65-van-the-pogues-overleden NOS.nl - Shane MacGowan (65) van The Pogues overleden]</ref> ;29 november * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Duutsj-Amerikaanse politicus en diplomaat [[Henry Kissinger]] ([[Nobelpries]] veur de Vrei 1973) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6291935/amerikaanse-diplomaat-en-nobelprijswinnaar-henry-kissinger-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse diplomaat en Nobelprijswinnaar Henry Kissinger (100) overleden]</ref> ;26 november * ''Sjport'': 't [[Formule 1]]-kampioensjap ènjig mit de Grand Prix van [[Abu Dhabi (stad)|Abu Dhabi]]. [[Max Verstappen]] wintj e record van 19 op 22 races; daobie haet 'r mie es doezend rundjes geleid (ouch e record), es ènsigste alle races oetgevare en haet 'r mie es twie kier zoeväöl punte es nómmer twie [[Sergio Pérez]] (575 óm 285).<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> ;22 november * ''Politiek, Nederlandj'': Bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge kump de [[PVV]] van [[Geert Wilders]] oet op 37 zedele, woemit ze wiedoet de groetste partie is gewaore. Achter de PVV sjtaon 't links blok [[GroenLinks]]-[[PvdA]] van [[Frans Timmermans (politicus)|Frans Timmermans]] mit 25 zedele, de [[VVD]] van [[Dilan Yeşilgöz-Zegerius|Dilan Yeşilgöz]] mit 24 zedele en de nuuj partie [[Nieuw Sociaal Contract|NSC]] van [[Pieter Omtzigt]] mit 20 zedele.<ref>[https://nos.nl/collectie/13958/artikel/2498877-exitpoll-ipsos-pvv-met-afstand-grootste-partij-gevolgd-door-gl-pvda-vvd-en-nsc NOS - Exitpoll Ipsos: PVV met afstand grootste partij, gevolgd door GL-PvdA, VVD en NSC]</ref> ;20 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': Javier Milei, van de rechs-populistische partie Avanza Libertad, wint de [[Argentinië|Argentiense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498505-uiterst-rechtse-milei-wint-presidentsverkiezingen-in-argentinie]</ref> ;19 november * ''Economie'': De Nederlandse zakeman [[Wim van de Leegte]], vreugere topman van [[VDL]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6290394/wim-van-der-leegte-oud-topman-vdl-op-76-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Wim van der Leegte, oud-topman VDL, op 76-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Kaapverdië|Kaapverdiaans]]-[[Portugal|Portugese]] zengeres [[Sara Tavares]] sjtörf op 45-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231120_96633993 De Standaard - Sara Tavares maakte Portugees-Kaapverdische pop voor de hele wereld]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse pianiste [[Colette Maze]] sjtörf op 109-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/7ea9f5ed-a3e1-41e7-8f77-06af5ab8b52b/franse-pianist-colette-maze-108-brengt-album-uit NPO Klassiek - Pianist Colette Maze (109) overleden: eeuw achter de piano]</ref> ;18 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Ruud Geels]] (20 kier international) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498324-oud-topspits-ruud-geels-op-75-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Oud-topspits Ruud Geels op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[David Del Tredici]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/11/18/arts/music/david-del-tredici-dead.html New York Times - David Del Tredici, Who Set ‘Alice’ to Music, Dies at 86]</ref> * ''Sjport'': In 'n kwalificatiematch veur 't [[Europees Kampioensjap hierevoetbal 2024]] wintj [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] mit 14-0 van [[Gibraltarees hierevoetbalèlftal|Gibraltar]]. Dit is e record veur Europese voetbalmatche. ;16 november * ''Kóns en cultuur, Belsj-Limburg'': de film ''Zondebokken'' van documentaire- en filmmaeker Rocky Grispen oet [[Mezeik]] geit in première. De film geit euver de [[bokkeriejersj]] en de akteurs kómme allemaol oet Belsj- en Nederlands-Limburg.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/16/de-bokkenrijders-komen-opnieuw-tot-leven-in-film-zondebokken/ VRT - De Bokkenrijders komen opnieuw tot leven in film "Zondebokken" van Maaseikse regisseur Rocky Grispen]</ref> ;14 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse journalis en prizzentator [[Karel van de Graaf]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6289806/journalist-en-wie-is-de-mol-presentator-karel-van-de-graaf-72-overleden.html Nu.nl - Journalist en Wie is de Mol?-presentator Karel van de Graaf (72) overleden]</ref> ;13 november * ''Weitesjap, natuur & milieu'': oet berekeninge van 'n internationaal óngerzeuksgroep bliek det mit bósjhersjtel en aanplant van nuje [[bósj]] 829 miljard ton [[CO2]] oete [[atmosfeer]] kèn waere gehaold.<ref>[https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2497723-herstel-bossen-kan-flink-bijdragen-aan-klimaatverbetering-maar-geduld-vereist NOS - Herstel bossen kan flink bijdragen aan klimaatverbetering, maar geduld vereist]</ref> ;10 november * ''Belsj-Limburg'': In [[Diepenbik]] waere twie extreemrechse activiste gearresteerd die benj höbbe mit [[The Base]], 'n terroristische, op geweld gerichte sjplintergróp.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231111_96260214?&articlehash=ryflAtQG4IxhxVMKnxiX%2FVGrY%2FTBt5Bw7N3ptmy4y3YuLm1nuTZ94W8V2csVn0u8G%2FeFLHMx9gavE3u6ZPrX5mbkcEZP2IYBYw5AMnD1J7pGQOkVqyRafq%2BdfymBfASq%2FaSbrpWdFL2IOEGys1A%2F2wIbHYCY2JUMKPD6VoiNoQgnOvyVICk%2BxG89tcgQMR9NHF78T6N8vgXd3zVxxxCEtS%2FJF%2FexIRrA%2BNUnDdK3X0Dc%2BSno9jzLAkbRPoabu00g5sQdqCllLvZKk3Cu1Bvl%2B%2BBFWQJhATKW0ZTuUCk9AIav1%2FOaq%2BxaVHgMpqkIOVOS6vSBee9s%2BKHYOm%2BnVMu9jg%3D%3D De Standaard - Na de arrestaties in Diepenbeek: The Base predikt geweld met als doel een witte etnostaat]</ref> ;9 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne nuje Amerikaanse lóchaanval op pro-[[Iran|Iraanse]] militante inne [[Syrië|Syrische]] regio Deiz-ez-Zor valle 9 doeje en 7 gewónje.<ref>[https://www.syriahr.com/en/315250/ SOHR - Amid confirmed reports of fatalities | US airstrikes on military positions in Deir Ezzor leave seven Iranian-backed militiamen injured]</ref> ;2 november * ''Kóns en cultuur'': "Now and then", 'n ónaafgemaak leedje van [[The Beatles]], kump 53 jaor nao 't oetereingaon esnog aafgemaak oet. * ''Zuud-Azië'': rebelle in 't noorde van [[Myanmar]] verovere de sjtrategische grensplaats Chinshwehaw, 'ne wichtige sjakel veur de handel mit [[Sjina]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/11/2/myanmar-rebels-seize-vital-border-town-as-china-calls-for-ceasefire Al Jazeera - Myanmar rebels seize vital border town as China calls for ceasefire]</ref> ;1 november * ''Wes-Afrika'': Bie 'nen aanval inne [[Nigeria]]anse regio Yobe waere zeker 40 luuj gedoed. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': Inne [[Groete Oceaan]] bie 't [[Japan]]se eilandj Iwo Jima is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese völkaan.<ref>[https://apnews.com/article/japan-iwo-jima-volcano-eruption-new-island-94916ed3b033b6626610da16f9942452 AP - A volcanic eruption has created a new island off Japan, but it may not last]</ref> ===oktober=== * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. ;31 oktober * ''Wetensjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Thomas Mattingly]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-administrator-remembers-apollo-astronaut-thomas-k-mattingly-ii/ NASA.gov - NASA Administrator Remembers Apollo Astronaut Thomas K. Mattingly II]</ref> ;28 oktober * ''Centraal-Azië'': Bie e óngelök in 'n koel in [[Karaganda]], [[Kazachstan]] valle 46 doeje. * ''Kóns en cultuur'': De Canadees-Amerikaansen acteur [[Matthew Perry]] sjtörf op 54-jäörige laeftied nao 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6287354/friends-acteur-matthew-perry-op-54-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Friends-acteur Matthew Perry op 54-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 oktober * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de [[Gazasjtroek]] binne. * ''Midde-Oeste'': De [[VS]] valle munitiedepots aan van pro-Iraanse militante in [[Syrië]] en [[Irak]]. 't Geit óm 'ne vergeldingsaanval nao versjeie drone- en raketaanvalle op Amerikaanse bases inne regio.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67236438 BBC - US strikes Syria bases used by Iran-linked groups]</ref> ;26 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[Hans Tentije]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231030_97385327 De Standaard - Dichter Hans Tentije overleden: de Edward Hopper van de Nederlandstalige poëzie]</ref> ;25 oktober * ''Noord-Amerika'': bie 'n sjeetpartie in Lewiston, [[Maine]], valle 18 doeje en 13 gewónje. De sjötter waert twie daag later doed gevónje. ;24 oktober * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': get ten weste van [[Linnich]] (óng. 20 km ten oeste van [[Broensem]]) vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 2,4 oppe [[sjaol van Richter]]. ;21 oktober * ''Sjport'': De Britse voetballer Sir [[Bobby Charlton]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2494850-engelse-voetballegende-sir-bobby-charlton-86-overleden NOS.nl - Engelse voetballegende Sir Bobby Charlton (86) overleden]</ref> ;18 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Wessel te Gussinklo]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231020_94942129 De Standaard - Schrijver Wessel te Gussinklo overleden: ‘Alles staat in mijn boeken, ik ben er zelf niet meer’]</ref> ;17 oktober * ''Midde-Oeste'': bie 'n explosie in e krankehoes inne [[Gazasjtrook]] valle zeker teentalle doeje en gewónje. Volgens 't Palestiens ministerie van Volksgezóndheid geit 't óm 'ne Israelische aanval. Volges [[Israel]] is 't 'ne mislökde aanval van terreurorganisatie Islamitische Jihad, die ouch betrokke is bie de kreeg in Israel enne [[Palestijnse Staot|Palestiense gebede]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse jazzpianis en -componis [[Carla Bley]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan [[harrekanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231018_93860891 De Standaard - Carla Bley: van sigarettenmeisje tot wereldvermaarde componiste]</ref> ;16 oktober * ''Naord-Europa'': De Finse politicus en diplomaat [[Martti Ahtisaari]] (Nobelpries veur de Vrei 2008) sjtörf op 86-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2494270-finse-oud-president-en-vredesmakelaar-martti-ahtisaari-86-overleden NOS.nl - Finse oud-president en 'vredesmakelaar' Martti Ahtisaari (86) overleden]</ref> * ''Belsj'': bie 'ne aansjlaag in 't centrum vanne [[Belsj]]e hoofsjtad [[Brössel]] zint twie [[Zjwede (volk)|Zjwede]] doedgesjote, eine is gewóndj geraak. De sjötter zaet geïnsjpireerd te zie door terreurorganisatie [[IS]]. Hae is nao 'n klopjach neergesjote en euverleje. ;15 oktober * ''Oes-Europa, politiek'': De conservatief en [[euroscepticisme|eurosceptische]] partie PiS van zittende premier [[Mateusz Morawiecki]] blief de groetste in de [[Pole|Poolse]] verkezinge, meh verluus geveulig. De liberaal en pro-Europese burgercoalitie van [[Donald Tusk]] kump op de twiede plaats. ;14 oktober * ''Oceanië, politiek'': De liberaal-conservatief National Party wint de [[Nuuj-Zieland]]se verkezinge. * ''Kóns en cultuur'': D'n Iraanse rezjisseur [[Dariush Merjui]] weurt, mit zien vrouw, op 83-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6285408/bekende-iraanse-regisseur-dariush-mehrjui-doodgestoken-in-zijn-eigen-huis.html Nu.nl - Bekende Iraanse regisseur Dariush Mehrjui doodgestoken in zijn eigen huis]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[NASA]] lanceert 't ruumdetuug [[Psyche (ruimtesonde)|Psyche]], wat [[Psyche (planetoïde)|de gelieknamige planetoïde]] geit óngerzeuke en dao in 2029 mót aankómme.<ref>[https://www.nasa.gov/missions/psyche-mission/6-things-to-know-about-nasas-asteroid-exploring-psyche-mission/ NASA.gov - 6 Things to Know About NASA’s Asteroid-Exploring Psyche Mission]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse póppesjpeler [[Jozef van den Berg]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gelderlander.nl/west-betuwe/we-kijken-verkeerd-zei-jozef-van-den-berg-1949-2023-we-kregen-het-paradijs-maar-zijn-het-verloren~a782b265b/ De Gelderlander - We kijken verkeerd, zei Jozef van den Berg (1949-2023): ‘We kregen het paradijs, maar zijn het verloren’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse dichteres [[Louise Glück]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] 2020) sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231013_97299223 De Standaard - Louise Glück, dichter van het verlangen]</ref> * ''Frankriek'': Inne Noord-[[Frankriek|Franse]] sjtad [[Arras]] waert 'ne lieraar doedgesjtoke door 'ne geradicaliseerde man van Tsjetsjeense aafkóms. 't Dreigingsniveau is verhoeg nao 't allerhoegste niveau en 7000 militaire waere ingezet veur [[terrorisme]] te besjtrieje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/10/13/frankrijk-verhoogt-veiligheidsniveau/ VRT - Frankrijk kondigt hoogste dreigingsniveau af nadat leraar in Arras werd doodgestoken: "Link met situatie in Midden-Oosten"]</ref> ;10 oktober * ''Belsj Limburg, Economie'': De directie maak bekèndj det 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] begin 2024 toe geit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231010_93774302 De Standaard - 600 banen op de tocht door sluiting papierfabriek Sappi in Lanaken]</ref> ;9 oktober * ''Economie'': De [[Nobelpries]] in de Economie weurt toegekèndj aan [[Claudia Goldin]] "ómdet ze ós bezei van vrouwluuj op d'n arbeidsmerret veuroet haet geholpe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Economie (paersberich)]</ref> ;8 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] mingk zich in 't conflik mit [[Israël]] door ouch rakètte aaf te vure. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Tjerk Westerterp]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6284510/voormalig-cda-minister-tjerk-westerterp-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig CDA-minister Tjerk Westerterp op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 oktober * ''Natuur & milieu, Centraal-Azië'': [[Afghanistan]] waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 6,3 op de [[sjaol van Richter]]. Zeker 1000 luuj kómme daobie óm 't laeve en zó'n 9000 rake gewóndj. * ''Midde-Oeste'': Vanoet de [[Gazasjtroek]] weure hóngerde rakètte op [[Israël]] aafgesjote. Ouch sjtaeke infiltrante de grens euver tösje de Gazasjtroek en Israel. Veural in 't zude van Israel guf 't vuurgevechte. [[Hamas]] eis d'n aanval op.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6284286/massale-verrassingsaanval-door-hamas-op-israel-meerdere-doden-en-gewonden.html Nu.nl - Massale verrassingsaanval door Hamas op Israël, meerdere doden en gewonden]</ref> * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] weurt twiede in de [[sprintrace]] in [[Qatar]] en sjtèlt zoedaonde zienen driede waereldtitel [[Formule 1]] veilig.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]].</ref> ;6 oktober * ''Midde-Oeste'': De [[Nobelpries]] veur de Vrei weurt oetgereik aan [[Narges Mohammadi]] "óm häör gevech taege de óngerdrökking van vrouwluuj in [[Iran]] en häör gevech veur minsjerechte en vrieheid veur edereine."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/ NobelPrize.com - Nobelpries veur de Vrae (paersberich)]</ref> ;5 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Nobelpries]] [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|in de Literatuur]] weurt oetgereik aan [[Jon Fosse]] "óm zien innovatief buun- en prozawerk wo-in hae 'n sjtum gief aan 't ónzegkbaart."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/bio-bibliography/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt oetgereik aan [[Moungi G. Bawendi]], [[Louis E. Brus]] en [[Aleksej E. Jemkimov]] "veur de óntdèkking en synthese van [[kwantumsjtip]]pe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2023 (paersberich)]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Fysica weurt oetgereik aan [[Pierre Agostini]], [[Ferencz Krausz]] en [[Anne L'Huillier]] "veur ['t óntwikkele van] experimenteel menere die [[attosecondefysica|attosecondepulse]] ginnerere veur de studie van [[elektronedyniamiek]] in materie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2023 (paersberich)]</ref> ;2 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Genaeskónde weurt oetgereik aan [[Katalin Karikó]] en [[Drew Weissman]] "veur häör óntdèkkinge ómtrèntj [[nucleoside]]-gebaseerde modificaties die de óntwikkeling van effective mRNA-vaccins taege [[COVID-19]] meugelik höbbe gemaak."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2023 (paersberich)]</ref> ;1 oktober * ''Economie, Nederlandj'': de [[aerdgaas|gaaskraan]] in [[Groninge (provincie)|Groninge]] geit toe. * ''Politiek, Oes-Europa'': De populistische partie Smer-SD van Robert Fico wènt de [[Slowakije|Sjlowaakse]] verkezinge. De liberaal partie PS kump op de twiede plaats. * ''Midde-Oeste'': bie 'ne zelfmoordaansjlaag kórtbie 't [[Turkieje|Törks]] parlement in [[Ankara]] rake twie agente gewóndj. 'ne Twiede persoen waert door de pelissie doedgesjote. De Koerdische aafsjeidingsbeweging [[PKK]] eis d'n aansjlaag op. * ''Frankriek'': In 't [[Normandië|Normandische]] dörp La Meauffe explodeert munitie oet de [[Twiede Weltkreeg]]. Eine man kump óm 't laeve, twie anger rake gewóndj. ===september=== * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': in 't oeste van [[Libië]] valle bie zjwaor euversjtruiminge es gevolg van sjtorm Daniël zeker 11.000 doeje, woevan de meiste inne sjtad Derna. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. * ''Midde-Oeste'', 19-20 september: 't [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] leger vèlt de enclave Hoeg-Karabach, die bewoend waert door Armene, aan. D'r valle teentalle doeje en gewónje en einen daag later capitulere Armeense militante. Inne internationaal gemeinsjap waert d'n aanval veroerdeild. ;29 september * ''Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Mastung valle 55 doeje en zeker 50 gewónje. ;28 september * ''Nederlandj'': In [[Rotterdam]], in e hoes in [[Delfshaven]] en in 't [[Erasmus MC]], weurt gesjote en brandj gestich. Hiebie valle drie doeje. 'ne Verdachte weurt flót opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6283006/politie-houdt-verdachte-aan-na-schietpartijen-in-erasmus-mc-en-rotterdamse-woning.html Nu.nl - Politie houdt verdachte aan na schietpartijen in Erasmus MC en Rotterdamse woning]</ref> ;27 september * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britsen acteur [[Michael Gambon]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;26 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj op e broelof inne Noord-[[Irak|Iraakse]] sjtad [[Qaraqosh]] valle 114 doeje en rake zeker 150 luuj gewóndj. ;25 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in e brandjsjtofdepot in [[Stepanakert]] (Chankendi), de groetse plaats in [[Hoeg-Karabach]], zien 68 luuj óm 't laeve gekómme en 300 luuj gewóndj geraak. Wiejer geuf 't 105 vermisde. De meiste sjlachoffers waore oppe vlöch nao [[Armenië]] es gevolg van 't Azerbeidzjaans offensief van afgeloupe waek. ;24 september * ''Weitensjap'': 't Ruumdetuug [[OSIRIS-REx]] kump trök op Eerd mit e mónster van asteroïde [[Bennu]].<ref>[https://blogs.nasa.gov/osiris-rex/2023/09/24/capsule-containing-asteroid-bennu-sample-has-landed/ NASA - Capsule Containing Asteroid Bennu Sample Has Landed]</ref> * ''Wes-Afrika'': [[Frankriek]] trèk zienen ambassadeur en zien militaire truuk oet [[Niger]].<ref>[https://www.leparisien.fr/international/coup-detat-au-niger-emmanuel-macron-annonce-le-retrait-des-forces-francaises-et-le-retour-de-lambassadeur-24-09-2023-PQIX2ANPUVHAZBOBK3GTANVTQ4.php Le Parisien - Niger : pourquoi Emmanuel Macron a annoncé le retrait de l’armée française]</ref> * ''Zuudoes-Europa'': In 't noorde van [[Kosovo]] vèlt 'n groep van 30 gewapende manne e dörpke binne. Dao sjete ze 'ne pelissie-agent doed en verwónje ze 3 anger agente, woenao ze zich versjanse in e [[kloester]]. Bie vuurgevechte woorte 3 aanvallers doedgemaak, 2 raakde gewóndj en veer woorte gearresteerd.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/one-police-officer-killed-another-injured-kosovo-gunfire-pm-kurti-2023-09-24/ Reuters - Serb gunmen battle police in Kosovo monastery siege; four dead]</ref> * ''Sjport'': De Ethiopische [[Tigist Assefa]] zèt e nuuj record op de [[marathon (loupe)|marathon]] veur vrouwluuj naer. Häören tied van 2:11:53 is 'n verbaetering van mie es twie menute. ;23 september * ''Nederlands Limburg, economie'': In 'ne exploratieput bie 't gehuch [[Californië (Haors aan de Maas)|Californië]] in de gemeinte [[Haors aan de Maas]] waert [[lithium]] aangetroffe, e [[metaal]] wat ónger anger gebroek waert in [[Hendie|mobiel tillefoons]].<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230922_93338810 De Limburger - Lithium gevonden in Limburg: zitten we op een pot met wit goud? ‘Ik zie de potentie, maar ook veel haken en ogen’]</ref> ;22 september * ''Natuur & milieu'': In [[Afrika]] is 't aantal [[naashaore]]s saer veurig jaor toegenome. Zoewaal 't aantal zjwarte es witte naashaores nump toe.<ref>[https://www.nu.nl/goed-nieuws/6281989/voor-het-eerst-sinds-2012-meer-witte-neushoorns-in-afrika-ook-meer-zwarte.html Nu.nl - Voor het eerst sinds 2012 meer witte neushoorns in Afrika, ook meer zwarte]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt 'n Róssische marinebasis aan oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. Volges de Oekraïense inlichtingedeenst valle daobie teentalle doeje en gewónje, woe-ónger inkel hoeggeplaatsde marinecommandante.<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230923_92683711 De Limburger - LIVE | Kiev: ’Hoge marinecommandanten getroffen bij aanval op Zwarte Zeevloot, tientallen doden’]</ref> * ''Zuud-Europa'': D'n Italiaansen aad-prizzedent [[Giorgio Napolitano]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2491460-italiaanse-oud-president-napolitano-98-overleden NOS.nl - Italiaanse oud-president Napolitano (98) overleden]</ref> ;20 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse fotograaf [[Erwin Olaf]] sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6281764/fotograaf-erwin-olaf-overleden-op-64-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Fotograaf Erwin Olaf overleden op 64-jarige leeftijd]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Bezel]] geit alle komborde vervange door niej borde mit de dialekname van de dörper binne de gemeinte (Bezel, [[De Ruiver]] en [[Óffebek]]).<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230920_93730595 De Limburger - Beesel vervangt alle komborden in gemeente: plaatsnamen in het dialect en leesbaar door rijhulpsystemen auto’s]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't Oekraïense leger herovert veer boorplatforms oppe [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. ;9 september * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[Mangasuthu Buthulezi]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2489824-omstreden-zuid-afrikaanse-oud-politicus-buthelezi-95-overleden NOS.nl - Omstreden Zuid-Afrikaanse oud-politicus Buthelezi (95) overleden]</ref> ;8 september * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': [[Marokko]] waert getroffe door 'ne zjwaoren [[aerdsjóddel]] woebie zeker 2900 luuj ómkómme. ;3 september * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] pak de Groete Pries van [[Monza]]. Haer weurt daomit d'n allerierste [[Formule 1]]-coureur dae tien races op rie wintj.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6279318/reacties-na-historische-zege-verstappen-in-monza.html Nu.nl - Liveblog Reacties na historische zege Verstappen in Monza]</ref> ===augustus=== * ''Oceanië, natuur & milieu'': bie bósbrenj op 't [[Hawai]]aanse eilandj Maui valle mie es 100 doeje. Zó'n 1100 luuj waere vermis. * ''Noord-Europa, natuur & milieu'': sjtorm Hans veroerzaak sja en euverlas in 't zude van [[Scandinavië]]. Eine kump óm 't laeve. * ''Centraal-Europa, natuur & milieu'': zjwaore raegeval, euversjtruiminge en aerdversjuvinge in [[Sjlovenië]]. Zès luuj kómme óm 't laeve, woe-ónger twie Nederlandse toeriste. * ''Oes-Europa'': Róssische sjepe inne [[Zjwarte Zie]] waere aangevalle mit maritiem drones en Oekraïense ziehaves waere besjtook mit rakette. * ''Sjport'', 20 juli-20 augustus: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;24 augustus * ''Oes-Europa'': kórtbie de Róssische huidsjtad [[Moskou]] crasht e vleegmesjien van [[Wagner]]-leider [[Jevgenij Prigozjin]]. Alle teen inzittende zint daobie óm 't laeve gekómme. Meugelik zoot ouch Prigozjin in dat toesjtel en is hae ómgekómme. ;23 augustus * ''Weitesjap, Zuud-Azië'': Vikram, de maonlanjer van de Indiase missie [[Chandrayaan-3]], lantj op de Zuudpool van de [[Maon]]. [[India]] weurt hiemit 't vierde landj wat mit succes op de Maon lantj.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6277673/india-levert-historische-prestatie-door-als-vierde-land-op-de-maan-te-landen.html Nu.nl - India levert historische prestatie door als vierde land op de maan te landen]</ref> ;21 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De sociaaldemocraat Bernardo Arévalo, ouch waal bekindj es de anti-corruptiekandidaat, wintj de twiede roonde van de prizzedentsverkezinge in [[Guatemala]]. ;19 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': [[Pieter Omtzigt]] rich 'n nuuj politieke partie op ([[Nieuw Sociaal Contract]]) en deit mit aan de [[Twiede Kamer]]verkezinge van [[2023]]. ;14 augustus * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waere opnuuj massagraver óntdèk mit dao-in zeker óngevier 1000 lichame. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-mass-graves-found-in-west-darfur-rsf-accused-of-demolishing-camps Dabanga Sudan - More mass graves found in West Darfur, RSF accused of demolishing camps]</ref> ;3 augustus * ''Oes-Europa'': oppositieleijer [[Aleksej Navalny]] waert tot 19 jaore cel veroerdeild.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2023/08/04/russia-sentences-navalny-to-19-years-behind-bars-in-extremism-trial-a82056 Moscow Times - Russia Sentences Navalny to 19 Years Behind Bars in 'Extremism' Trial]</ref> * ''Zuud-Amerika'': tiedelik sjtaak-'t-vure tösje [[Colombia]] en de [[marxisme|marxistische]] rebellebeweging [[ELN]].<ref>[https://apnews.com/article/colombia-eln-guerrilla-peace-agreement-cease-fire-0a35f7f2e0e9b0818c8a2cd4b02ee3ff AP - Colombia begins a six-month cease-fire with its last remaining rebel group in hopes of forging peace]</ref> ;2 augustus * ''Noord-Amerika'': 'ne man dae in [[2018]] 11 luuj doedsjoot in 'n [[synagoge]] inne Amerikaanse sjtad [[Pittsburgh]] waert [[doedsjtraof|ter doed veroerdeild]].<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-66388484 BBC - Pittsburgh synagogue gunman gets death penalty]</ref> ;1 augustus * ''Noord-Amerika'': aanklach taege veurmalig prizzedent [[Donald Trump]] i.v.m. beïnvleujing vanne prizzedentsverkezinge in [[2020]] en de [[Capitool]]besjtorming in jannewarie [[2021]].<ref>[https://apnews.com/article/trump-indicted-jan-6-investigation-special-counsel-debb59bb7a4d9f93f7e2dace01feccdc AP - Trump indicted for efforts to overturn 2020 election and block transfer of power]</ref> ===juli=== * ''Wes-Afrika'', 26-28 juli: [[coup]] in [[Niger]]. * ''Sjport'', 20 juli-huuj: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': [[tyfoon]] Doksuri kump aan landj inne [[Filipiene]], [[Taiwan]] en 't oeste van [[China]]. 78 luuj luuj kómme óm 't laeve, mie es 200 luuj rake gewóndj. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;30 juli * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bómaansjlaag tiedes 'n politieke beijeinkóms van 'n islamistische partie inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Khar. Hiebie valle 63 doeje en rake mie es 200 luuj gewóndj. [[IS]] haet d'n aansjlaag opgeëis. ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': zengeres [[Sinéad O'Connor]] sjtörf op 56-jäörige laeftied. ;24 juli * ''Nederlandj, politiek'': [[Sylvana Simons]] sjtop es Kamerlid veur [[Bij1]]. * ''Nederlandj, politiek'': [[Farid Azarkan]] sjtop es fractieveurzitter van [[DENK]]. ;23 juli * ''Belsj'': De [[Belsj]]e nuujslaezeres en zjoernaliste [[Martine Tanghe]] sjtörf op 67-jäörige laeftied ane gevolge van [[kanker]]. * ''Sjport'': [[Jordi Meeus]] oet [[Lommel]] wint de sjlotetappe vanne [[Runj van Frankriek]] op de [[Champs-Elysées]]. ;13 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] sjtop es liestrekker van [[D66]]. * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waert e massagraaf óntdèk mit dao-in zeker 87 lichame. Volges de [[VN]] behure de meiste sjlachoffers tot de Masalit-sjtam, 'n etnische minderheid inne regio. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/07/13/ontdekking-massagraf-soedan/ VRT - Massagraf ontdekt in Soedan, buurlanden komen samen om conflict te bespreken]</ref> ;11 juli * ''Kóns en cultuur'': De Tsjechisch-Franse sjriever [[Milan Kundera]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;10 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]] sjtop es liestrekker vanne [[VVD]]. ; 9 juli ''Politiek, Nederlandj'': [[Wopke Hoekstra]] sjtop es liestrekker van 't [[CDA]]. ;7 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Kabinet-Rutte IV]] vèlt. ;2 juli * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Theo Pahlplatz]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6270574/fc-twente-icoon-en-dertienvoudig-international-theo-pahlplatz-76-overleden.html Nu.nl - FC Twente-icoon en dertienvoudig international Theo Pahlplatz (76) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse motorcoureur [[Joey den Besten]] kump op 30-jäörige laeftied óm in e motoróngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2481215-motorcoureur-den-besten-30-overleden-na-crash-in-finland NOS.nl - Motorcoureur Den Besten (30) overleden na crash in Finland]</ref> ===juni=== * ''Oes-Europa'', 23-24 juni: de [[Wagnergroep]] kump in opsjtand en bezet versjeie militair bases en Róssische sjtaej, woe-ónger de grenssjtad [[Rostov]]. * ''Atlantische Oceaan'': Óngerzieboot Titan implodeert inne buurt van 't wrak vanne [[Titanic]]. De opvarende höbbe 't óngelök neet euverleef.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/06/22/us/submersible-titanic-oceangate-search-thursday/index.html CNN - Titanic-bound submersible suffered ‘catastrophic implosion,’ killing all 5 on board, US Coast Guard says]</ref> * ''Oes-Europa'', 22-23 mei & 1-15 juni: Gevechte inne Róssische grensregio Belgorod tösje 't leger en pro-Oekraïense paramilitaire. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Amerika, natuur en milieu'', 2-3 juni: zjwaor euversjtruiminge in [[Haïti]]. Teentalle luuj kómme daobie óm 't laeve. * ''Noord-Amerika, natuur en milieu'': bósbrenj in [[Canada]] en roukeuverlas in groete deile van Noord-Amerika ;30 juni * ''Zuud-Amerika'': De Braziliaansen ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] weurt veroerdeild veur machsmisbroek. Hiedoor maag hae ach jaor neet mie aan de verkezinge mitdoon.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6270368/bolsonaro-acht-jaar-onverkiesbaar-na-veroordeling-voor-machtsmisbruik.html Nu.nl - Bolsonaro acht jaar onverkiesbaar na veroordeling voor machtsmisbruik]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis van lichte meziek [[Ruud Bos]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5061a0fc-ac7e-4cb8-95ab-7f6455d7d547/componist-ruud-bos-overleden-bekend-van-efteling-en-tv NPO Klassiek - Componist Ruud Bos overleden, bekend van Efteling én tv]</ref> ;25 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse sjemis [[John Goodenough]] ([[Nobelpries]] in de Sjemie 2019) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2480418-oudste-nobelprijswinnaar-accupionier-john-goodenough-100-overleden NOS.nl - Oudste Nobelprijswinnaar, accupionier John Goodenough (100) overleden]</ref> ;22 juni * ''Nederlands Limburg, Kóns en cultuur'': Kleinkunsteneer [[Maurice Hermans]], veural bekind es de zoon vaan [[Toon Hermans]], störf op 74-jaorege leeftied aon 'n bacterieel infectie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479902-maurice-hermans-74-zoon-van-toon-overleden NOS.nl - Maurice Hermans (74), zoon van Toon, overleden]</ref> * ''Sjport'': 't [[IOC]] trèk de erkènning van de internationaal [[bókse|bóksbóndj]] [[IBA]] in. 't Is veur iers det 't comité zoe'ne sjtap zèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479887-ioc-neemt-historisch-besluit-en-zet-internationale-boksbond-iba-buitenspel NOS.nl - IOC neemt historisch besluit en zet internationale boksbond IBA buitenspel]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Stéphane Demol]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230622_97332067 Het Nieuwsblad - Ex-Rode Duivel Stéphane Demol op 57-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;21 juni * ''Weitesjap, Nederland'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van e veerdoezendj jaor aud heiligdóm bie [[Tiel]] mit 'nen opboew dae aan [[Stonehenge]] rappeleert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479742-zonnekalender-langs-de-waal-archeologen-ontdekken-stonehenge-van-nederland-bij-tiel NOS.nl - Zonnekalender langs de Waal: archeologen ontdekken 'Stonehenge van Nederland' bij Tiel]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van Canada en kump mit dees 41e euverwinning geliek te sjtaon mit [[Ayrton Senna]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479446-verstappen-wint-ook-in-canada-en-komt-met-41ste-zege-naast-legende-senna NOS.nl - Verstappen wint ook in Canada en komt met 41ste zege naast legende Senna]</ref> * ''Sjport'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj de [[UEFA Nations League]] nao wins in [[penantie]]s taege [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]]. ;16 juni *''Afrika'': De jihadistische militie ADF pleeg 'nen aansjlaag op 'n sjoel in Mpondwe in 't zuudweste van [[Oeganda]]. 42 luuj, ónger waem 38 kinger, kómme daobie óm 't laeve. * ''Sjport'': De Zjwitserse fietsrenner [[Gino Mäder]] sjtörf op 26-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val in de [[Runj van Zjwitserlandj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479149-wielrenner-gino-mader-26-overleden-dag-na-val-in-ronde-van-zwitserland NOS.nl - Wielrenner Gino Mäder (26) overleden dag na val in Ronde van Zwitserland]</ref> ;15 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaan [[Donald Triplett]], d'n ierste persoen oets dae de diagnose [[otisme|autisme]] kreeg, sjtörf op 89-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://apnews.com/article/donald-triplett-first-autism-diagnosis-e5d2867f2a922c1aca6446b8bd89a3b7 AP News - Donald Triplett, the 1st person diagnosed with autism, dies at 89]</ref> ;14 juni * ''Zuud-Europa'': Veur de kös van [[Griekelandj]] geuf 't 'n sjipbreuk. Hiebie zint zeker 78, mer meugelik hónderde migrante gehiemeld.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors The Guardian - Greece shipwreck: up to 100 children were below deck, survivors say]</ref> ;13 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjriever [[Cormac McCarthy]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6267885/amerikaanse-schrijver-cormac-mccarthy-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 juni * ''Zuud-Europa'': De Itteljaanse aad-premier [[Silvio Berlusconi]] sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;11 juni * ''Sjport'': [[Novak Đoković]] wintj [[Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (7-6 (1), 6-3, 7-5) [[Casper Ruud]] te versjlaon. Đoković is noe mit 23 grand slam-winste recordhawwer in 't mannetennis en haet es ènsegste eder van de veer groete toernoje minstens drie kier gewonne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]] ([[NPO Radio 1]]</ref> ;10 juni * ''Sjport'': De Poolse [[Iga Swiatek]] wintj veur de driede kier [[Roland Garros]] bie de vrouwluuj door in drie sets (6-2, 5-7, 6-4) van de Tsjechische [[Karolína Muchová]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6267475/swiatek-klopt-muchova-in-spannend-duel-en-wint-voor-derde-keer-roland-garros.html Nu.nl - Swiatek klopt Muchová in spannend duel en wint voor derde keer Roland Garros]</ref> * ''Sjport'': [[Manchester City FC]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 1-0 te winne van [[Inter Milan]].<ref>Live-oetzenjing [[RTL 7]]</ref> ;9 juni * ''Nederlands Limburg, politiek'': Limbörg krieg e nuuj provinciaal besjtuur mit [[BBB]], [[VVD]], [[CDA]], [[PvdA]] en [[SP]]. Daomit is Limbörg de ierste Nederlandse provincie mit e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230607_95785089 De Limburger - Limburg krijgt nieuw provinciebestuur met BBB, VVD, CDA, PvdA en SP]</ref> ;7 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Renato Longo]], viefvoudig waereldkampión [[cyclocross]], sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6267185/vijfvoudig-wereldkampioen-veldrijden-renato-longo-85-overleden.html Nu.nl - Vijfvoudig wereldkampioen veldrijden Renato Longo (85) overleden]</ref> ;6 juni * ''Oes-Europa'': De sjtuwdam bie Nova Kachovka (kórtbie [[Cherson]]) is ingesjtort. De sjaoj is enorm; de toedrach blief d'n iersten tied ónzeker. ;5 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen hoboïs [[Werner Herbers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2023/06/05/hoboist-en-dirigent-werner-herbers-is-overleden-hij-zocht-altijd-naar-iets-wonderbaarlijks-a4166407?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=twitter&utm_term=20230605 NRC.nl - Hoboïst en dirigent Werner Herbers is overleden. Hij zocht altijd naar iets wonderbaarlijks]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse zengeres [[Astrud Gilberto]], veural bekèndj van 't leedsje ''The girl from Ipanema'', sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477926-braziliaanse-zangeres-astrud-gilberto-the-girl-from-ipanema-overleden NOS.nl - Braziliaanse zangeres Astrud Gilberto (The Girl From Ipanema) overleden]</ref> ;4 juni * ''Sjport'': [[Royal Antwerp FC]] weurt veur 't iers in 66 jaor kampión voetbal van 't Belsj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230604_96761306 De Standaard - Alderweireld trapt Antwerp de voetbalhemel in]</ref> ;3 juni * ''Sjport'': [[FC Barcelona]] wintj de [[UEFA Champions League (vrouwluuj)|UEFA Champions League veur vrouwluuj]] door mit 3-2 van [[VfL Wolfsburg]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477590-barcelona-klopt-nederlands-getint-wolfsburg-na-remontada-in-champions-league-finale NOS.nl - Barcelona klopt Nederlands getint Wolfsburg na 'remontada' in Champions League-finale]</ref> ;2 juni * ''Zuud-Azië'': Bie e treinóngelök in de buurt van [[Balasore]], [[Odisha]], Oes-[[India]], kómme 300 luuj óm en valle nog ens zeker 900 gewónje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6266360/dodental-treinramp-india-nadert-de-300-zeker-900-gewonden.html Nu.nl - Dodental treinramp India nadert de 300, zeker 900 gewonden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Finse componiste [[Kaija Saariaho]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/contemporary-composer-kaija-saariaho?utm_medium=Social&utm_campaign=Echobox&utm_source=Twitter#Echobox=1685724053-1 Gramophone - Contemporary composer: Kaija Saariaho]</ref> ===mei=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;31 mei * ''Sjport'': [[Sevilla FC]] wintj de [[UEFA Europa League]] door [[A.S. Roma]] nao penanties te versjlaon. ;28 mei * ''Weitesjap'': D'n Duutsje biomedicus [[Harald zur Hausen]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230529_96445417 De Standaard - Nobelprijswinnaar Harald zur Hausen overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj de [[Runj van Italië]]. De koers waor óntseerd door 't massaal oetvalle van väöl favoriete mit COVID-19. ;24 mei * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popzengeres [[Tina Turner]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6265042/muzieklegende-tina-turner-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Muzieklegende Tina Turner op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 mei * ''Oes-Europa'': 'n Róssische verzatsgróp zaet 't dörpke [[Kozinka (Belgorod)|Kozinka]] aan de grens mit de Oekraïne te höbbe ingenome.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476095-onrust-door-aanvallen-oekraiense-saboteurs-in-russische-regio-belgorod NOS.nl - Onrust door aanvallen 'Oekraïense' saboteurs in Russische regio Belgorod]</ref> ;20 mei * ''Oes-Europa'': Nao maondelang gevechte vilt de sjtad [[Bachmoet]] gans in Róssische henj. ;19 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriever [[Martin Amis]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/05/20/books/martin-amis-dead.html?smid=tw-nytimes&smtyp=cur The New York Times - Martin Amis, Acclaimed Author of Bleakly Comic Novels, Dies at 73]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Andrew Rourke]] ([[The Smiths]]) sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230519_95291471 De Standaard - Andy Rourke, de Motown-motor van The Smiths]</ref> ;18 mei * ''Sjport'': D'n [[American football]]er [[Jim Brown]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6264418/americanfootballlegende-jim-brown-op-87-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Americanfootballlegende Jim Brown op 87-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 mei * ''Europa algemein'': De [[Raod van Europa]] belègk 'nen twiedaagsen top in [[Reykjavík]]. 't Is pas de veerde kier in zie besjtaon det de regeringsleiers van de ganse Raod biejeinkómme. ;14 mei * ''Zuudoes-Europa'': De presidentsverkezinge in [[Turkieë]] enjige ónbesjlis; 'n twiede runj volg. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] weurt kampioen van Nederlandj nao 'n 3-0 wins op [[Go Ahead Eagles]]. ;13 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Loreen]] wintj veur [[Zjwaede]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Tattoo''.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6263549/loreen-wint-voor-de-tweede-keer-eurovisie-songfestival-namens-zweden.html Nu.nl - Loreen wint voor de tweede keer Eurovisie Songfestival namens Zweden]</ref> ;9 mei * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[DSM]] kunjig 'n fusie aan mit de Zjwitserse concurrent [[Firmenich]]. De nuje naam weurt gewoen [[DSM Firmenich]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262821/koninklijke-dsm-is-niet-meer-chemiebedrijf-fuseert-met-zwitsers-concern.html Nu.nl - Koninklijke DSM is niet meer: chemiebedrijf fuseert met Zwitsers concern]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': [[Mestreech Aoke Airport]] geit veur ach weke touw veur 'n ripperatie aon de landingsbaon.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262641/acht-weken-geen-vliegverkeer-op-maastricht-aachen-airport-vanwege-renovatie.html Nu.nl - Acht weken geen vliegverkeer op Maastricht Aachen Airport vanwege renovatie]</ref> ;7 mei * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de vrouwluuj. Ze versjleit [[Demi Vollering]] mit e versjil van mer 9 seconde. * ''Sjport'': [[AFC Ajax|Ajax]] weurt Nederlands landskampión voetbal bie de vrouwluuj. ;5 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne Servische sjtad Mladenovac, get t'n zuje vanne huidsjtad Beograd, kómme ach luuj óm 't laeve en zint 14 luuj gewóndj geraak. ;3 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie op 'n basissjoel inne [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 8 kinger en 'ne bewaker óm 't laeve. Zès kinger en eine lieraar rake gewóndj. ;1 mei * ''Sjport'': De Maasmechelaer [[Luca Brecel]] weurt waereldkampión [[snooker]] door in de finaal mit 18-14 te winne van de Brit [[Mark Selby]].<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230501_92924334 Het Nieuwsblad - LIVE WK SNOOKER. Hij doet het! Luca Brecel kroont zich tot wereldkampioen en schrijft snookergeschiedenis]</ref> ===april=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. ;30 april * ''Sjport'': [[PSV]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AFC Ajax|Ajax]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[wiedsjpringe]]r [[Ralph Bosten]], waereldrecordhawwer tösje 1960 en 1968, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2473531-voormalig-verspringer-en-wereldrecordhouder-ralph-boston-83-overleden NOS.nl - Voormalig verspringer en wereldrecordhouder Ralph Boston (83) overleden]</ref> ;29 april * ''Nederlands Limburg'': In de [[ENCI-kojl]] brik 'n massaol vechpartij oet, boebij versjèllende lui 't mets trèkke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6261567/politie-rukt-massaal-uit-voor-steekpartij-met-meerdere-gewonden-in-maastricht.html Nu.nl - Politie rukt massaal uit voor steekpartij met meerdere gewonden in Maastricht]</ref> ;28 april * ''Belsj Limburg, Kóns en cultuur'': In [[Brustem]] bie [[Sintruin]] begintj 'nen illegale [[rave]] dae tot zóndigaovendj (30 april) laat doorgeit. Op 't huugepuntj doon 10.000 luuj draon mit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230430_92418979 De Standaard - ‘Deelnemers illegale rave vertrekken druppelsgewijs’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadese rockgitaris [[Tim Bachman]] ([[Bachman-Turner Overdrive]]) sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/music/bachman-turner-overdrives-tim-bachman-dead-at-age-71/?utm_campaign=peoplemagazine&utm_content=new&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_term=644ec6eb5926cc000177195b People.com - Tim Bachman, Bachman-Turner Overdrive Member, Dead at 71]</ref> ;27 april * ''Media'': D'n Amerikaansen tv-prizzentator [[Jerry Springer]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.tmz.com/2023/04/27/jerry-springer-dead-dies/?adid=social-twa TMZ - Jerry Springer Dead at 79]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaans-Amerikaanse zenger en acteur [[Harry Belafonte]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/04/25/arts/music/harry-belafonte-dead.html New York Times - Harry Belafonte, 96, Dies; Barrier-Breaking Singer, Actor and Activist]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Paul van Vliet]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6261071/cabaretier-paul-van-vliet-87-overleden.html Nu.nl - Cabaretier Paul van Vliet (87) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje Limbörger [[Luca Brecel]] versjleit in de kwartfinaal van 't WK [[snooker]] de zevevaudig waereldkampioen [[Ronnie O'Sullivan]]. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaans-Nederlandse popzangeres [[Lilian Day Jackson]] (bekèndj van [[Spargo]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6260953/spargo-zangeres-lilian-day-jackson-overleden-op-63-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Spargo-zangeres Lilian Day Jackson overleden op 63-jarige leeftijd]</ref> ;23 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj; [[Remco Evenepoel]] wintj bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Sifan Hassan]] löp in Lonje häören ierste [[marathon (loupe)|marathon]] oets en wintj 'm direk, in 2:18:33.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472518-fenomenale-hassan-wint-bij-marathondebuut-in-londen-en-verpulvert-nederlands-record NOS.nl - Fenomenale Hassan wint bij marathondebuut in Londen en verpulvert Nederlands record]</ref> ;21 april * ''Nederlandj'': Avvekaot [[Inez Weski]] weurt gearresteerd op verdènking van 't doorsjpaele van infermatie in häör rol es raodsvrouw van [[Ridouan Taghi]]. ;19 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaanse popsjtaar [[Moonbin]] sjtörf op 25-jäörige laeftied aan 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472138-k-popster-moonbin-25-overleden NOS.nl - K-popster Moonbin (25) overleden]</ref> ;16 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Bashir Abdi]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]]. Bèste Nederlanjer is [[Abdi Nageeye]] op de driede plaatsj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471602-belg-abdi-voor-de-tweede-keer-winnaar-rotterdam-marathon-nageeye-derde NOS.nl - Belg Abdi voor de tweede keer winnaar Rotterdam Marathon, Nageeye derde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': ''[[The phantom of the opera]]'', de langsloupende [[musical]] op [[Broadway]] oets, sjtop nao 35 jaor en 13.981 veursjtèllinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471730-na-13-981-voorstellingen-spookt-het-niet-meer-op-broadway-doek-valt-voor-phantom NOS.nl - Na 13.981 voorstellingen spookt het niet meer op Broadway: doek valt voor 'Phantom']</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Ahmad Jamal]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471746-jazzpianist-ahmad-jamal-92-inspiratiebron-van-een-generatie-overleden NOS.nl - Jazzpianist Ahmad Jamal (92), inspiratiebron van een generatie, overleden]</ref> ;15 april * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': De lèste drie [[kerncentraal|kerncentrale]] in Duutsjlandj gaon toe. * ''Afrika'': In [[Soedan]] vèntj 'n couppoging plaatsj, wobie 't tot geweld kump tösje de (militair) regering en de paramilitair bewaeging RSF.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6259642/klm-vliegt-niet-meer-over-soedan-tientallen-doden-daar-door-oplaaiend-geweld.html Nu.nl - KLM vliegt niet meer over Soedan, tientallen doden daar door oplaaiend geweld]</ref> De daag dao-op greujt dit geweld oet tot e nationaal conflik. * ''Sjport'': [[Derek Fox]] en [[Corach Rambler]] winne de [[Grand National]]. Róndj 't evenemènt weurt hel gepróttesteerd door dererechteactiviste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471538-grand-national-onder-druk-118-arrestaties-drie-sterfgevallen-en-schotse-winnaar NOS.nl - Grand National onder druk: 118 arrestaties, drie sterfgevallen en Schotse winnaar]</ref> ;14 april * ''Nederlandj'': [[Euthanasie]] veur kènjer ónger de twelf weurt meugelik gemaak.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6259478/ongeneeslijk-zieke-kinderen-tot-12-jaar-krijgen-mogelijkheid-tot-levensbeeindiging.html Nu.nl - Ongeneeslijk zieke kinderen tot 12 jaar krijgen mogelijkheid tot levensbeëindiging]</ref> * ''Weitesjap'': 't Europees ruumdetuug [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE) weurt gelanceerd. 't Mót in 2034 bie Jupiter aankómme. ;13 april * ''Kóns en cultuur'': De Britse modeóntwerpster [[Mary Quant]], bedènkster van de [[minirok]] en de [[hotpants]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471283-modeontwerper-mary-quant-93-vrouw-achter-de-minirok-en-hotpants-overleden NOS.nl - Modeontwerper Mary Quant (93), vrouw achter de minirok en hotpants, overleden]</ref> ;12 april * ''Nederlandj'': De [[Nederlandse Tuinboewraod]] sjaf de [[Floriade]] aaf. Direkte aanleiing is 't miljoeneverlees op de Floriade van 2022 in [[Almere]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6259180/nooit-meer-floriade-tuinbouwtentoonstelling-niet-meer-van-deze-tijd.html Nu.nl - Nooit meer Floriade: 'Tuinbouwtentoonstelling niet meer van deze tijd']</ref> ;9 april * ''Sjport'': De Nederlanjer [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog en dichter [[Huub Oosterhuis]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6258876/theoloog-en-dichter-huub-oosterhuis-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Theoloog en dichter Huub Oosterhuis op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 april * ''Sjport'': De Canadese [[Alison Jackson]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;4 april * ''Naord-Europa'': [[Finland]]j kump nao [[finlandisering|'n jaorelang politiek van neutraliteit]] bie de [[NAVO]]. * ''Nederlandj'': Bie [[Voorschoten]] ([[Zuud-Hollandj]]) óntsjpore 'n geujertrein en 'n passageerstrein nao 'n bóksing mit 'n sjtèlling wo op gewirk weurt. Daobie valle 30 gewónje. Eine wirkman kump óm 't laeve, 'ne 65-jäörige treinmachinis oet [[Beringe]].<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2164650/slachtoffer-voorschoten-is-limburgse-kraanmachinist?fbclid=IwAR22AybZ3iPYcKRYf3JktLJEVc8iXsugQfieEGGgpTk-Epx3F5NgNVE4dn8 1limburg - Slachtoffer Voorschoten is Limburgse kraanmachinist]</ref> ;2 april * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj; [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': De nationalistische blogger [[Vladlen Tatarski]] kump óm bie 'nen aansjlaag op 'ne kaffee in Sint-Petersburg.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6257902/bekende-russische-militaire-blogger-komt-om-bij-explosie-in-sint-petersburg.html Nu.nl - Bekende Russische militaire blogger komt om bij explosie in Sint-Petersburg]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Leo Hendrikx]], Nederlandse kreegveteraan oet d'n Twiede Waereldoorlog en de lèsten Èngelandjvaarder, sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6258067/laatste-engelandvaarder-en-spitfire-piloot-in-woii-leo-hendrikx-99-overleden.html Nu.nl - Laatste Engelandvaarder en Spitfire-piloot in WOII Leo Hendrikx (99) overleden]</ref> ;1 april * ''Nederlandj, Economie'': Zès van de èlf [[eerdgaas|gaas]]pötte in [[Groninge (provincie)|Groninge]] gaon definitief toe. De anger vief blieve op de 'waakvlamsjtandj' en waere allein in geval van noed weer actief.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6257653/meer-dan-de-helft-van-de-groningse-gasputten-gaat-definitief-dicht-op-1-april.html Nu.nl - Meer dan de helft van de Groningse gasputten gaat definitief dicht op 1 april]</ref> ===miert=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'nen dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 miert * ''Vereinigde Sjtaote, Natuur en milieu'': E 'monstersjtörmsysteem' raak de Vereinigde Sjtaote. Teentalle tornado's en zjwaor sjtörme rake 't landj van 't zuje tot in 't noorde en zörge veur diverse doeje en hiel väöl materieel sjaaj. ;30 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 'n Zjurie in [[New York (staot)|New York]] besjluut [[Donald Trump]] te vervolge veur 't betale van zwieggeld aan [[Stormy Daniels]]. 't Is veur 't iers det 'nen Amerikaansen ex-presidentj vervolg weurt.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2023/03/30/nyregion/trump-indictment-news New York Times - NY Grand Jury votes to indict Donald Trump]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': [[Christophe Laporte]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Demi Vollering]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2469352-laporte-wint-ook-dwars-door-vlaanderen-nu-geheel-op-eigen-kracht NOS.nl - Laporte wint ook Dwars door Vlaanderen, nu geheel op eigen kracht]</ref><ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6257343/vollering-soleert-naar-schitterende-zege-in-dwars-door-vlaanderen-vos-derde.html Nu.nl - Vollering soleert naar schitterende zege in Dwars door Vlaanderen, Vos derde]</ref> ;28 miert * ''Kóns en cultuur'': De Japansen tósjenis en filmcomponis [[Ryuichi Sakamoto]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6257877/japanse-componist-ryuichi-sakamoto-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Japanse componist Ryuichi Sakamoto op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': Komiker en tv-maeker [[Wim de Bie]], dae jaorelank mit [[Kees van Kooten]] 't duo [[Van Kooten en De Bie]] vörmde, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6256995/komiek-wim-de-bie-83-van-iconisch-duo-van-kooten-en-de-bie-overleden.html Nu.nl - Komiek Wim de Bie (83) van iconisch duo Van Kooten en De Bie overleden]</ref> * ''Midde-Oeste'': Nao zjwaor proteste besjlut d'n [[Israël]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]] hervörminge die häöm groete mach zouwe gaeve oet te sjtèlle. ;26 miert * ''Sjport'': De Fransoos [[Christophe Laporte]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj. De Zjwitserse [[Marlen Reusser]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen óngernummer en inzjenjeur [[Gordon Moore]], veural bekèndj van de [[wèt van Moore]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6256810/intel-oprichter-gordon-moore-94-die-wet-van-moore-bedacht-overleden.html Nu.nl - Intel-oprichter Gordon Moore (94) die 'wet van Moore' bedacht overleden]</ref> ;23 miert * ''Nederlands Limburg'': [[Wim Hillenaar]] weurt veurgedrage es de nuie börgemeister vaan [[Mestreech]]. Heer geit op 1 juli [[Annemarie Penn-te Strake]] opvolge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2468629-wim-hillenaar-voorgedragen-als-nieuwe-burgemeester-van-maastricht NOS.nl - Wim Hillenaar voorgedragen als nieuwe burgemeester van Maastricht]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Fred Florusse]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6256344/don-quishocking-cabaretier-en-regisseur-fred-florusse-85-overleden.html Nu.nl - Don Quishocking-cabaretier en regisseur Fred Florusse (85) overleden]</ref> ;19 miert * ''Economie'': De Zjwisterse investeringsbank [[UBS]] nump häöre concurrent [[Credit Suisse]], dae mit failissemint woort bedreig, euver. Hiemit weurt 'ne groete bankecrisis veurkómme. ;18 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Milaan-Sanremo]], es ierste Nederlanjer saer [[Hennie Kuiper]] in 1985.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6255909/ontketende-van-der-poel-wint-milaan-san-remo-als-eerste-nederlander-in-38-jaar.html Nu.nl - Ontketende Van der Poel wint Milaan-San Remo als eerste Nederlander in 38 jaar]</ref> ;17 miert * ''Ruslandj/Internationaal'': 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[D'n Haag]] vaerdig 'n arrestatiebevel oet taege [[Vladimir Poetin]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and ICC-CPI - Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Adri Duivesteijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6255828/haags-pvda-kopstuk-adri-duivesteijn-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Haags PvdA-kopstuk Adri Duivesteijn op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kroatisch-Nederlandse sjriefster [[Dubravka Ugrešić]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6255822/schrijfster-dubravka-ugresic-bekend-van-de-vos-op-73-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Dubravka Ugrešić, bekend van De Vos, op 73-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 miert * ''Nederlandj'': Bie verkezinge veur de [[provincie|Provinciaal Sjtaote]] en de [[watersjap]]pe wintj veural de rechs-populistische [[BBB]] henjig. ;13 miert * ''Nederlands Limburg'': In de Hèrkebósjer zedezaak kriege Nancy D. en Peter S. 12 jaor gevangenis opgelag óm 't misbroek van zeve jóng oppaskinger.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2151580/lange-celstraffen-voor-duo-in-grote-kindermisbruikzaak 1Limburg - Lange celstraffen voor duo in grote kindermisbruikzaak]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hoegsjpringe]]r [[Dick Fosbury]], bekèndj van de [[fosburyflop]] womit 'r in 1968 e waereldrecord haolde, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6255154/hoogspringlegende-dick-fosbury-76-van-revolutionaire-fosburyflop-overleden.html Nu.nl - Hoogspringlegende Dick Fosbury (76) van revolutionaire fosburyflop overleden]</ref> ;12 miert * ''Kóns en cultuur'': Op de 95e [[Academy Awards]] wintj ''[[Everything everywhere all at once]]'' zeve prieze, wo-ónger dae van beste film en bèste actries ([[Michelle Yeoh]]). [[Brendan Fraser]] weurt tot bèsten acteur beneump.<ref>[https://nos.nl/artikel/2467279-everything-everywhere-all-at-once-maakt-belofte-waar-met-historische-oscarsoverwinning NOS.nl - Everything Everywhere All at Once maakt belofte waar met historische Oscarsoverwinning]</ref> ;10 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse regering luf de lèste beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] op.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6252775/kabinet-schrapt-per-direct-de-laatste-coronaregels.html Nu.nl - Kabinet schrapt per direct de laatste coronaregels]</ref> * ''Belsj'': De Vlaomse regering kump esnog mit e sjtiksjtofakkaord wo de ganse coalitie achter sjteit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230310_97523714 De Standaard - Wat staat er in dit stikstofakkoord?]</ref> ;9 miert * ''Duutsjlandj'': Bie 'n sjeetpartie in 'ne Keuninkriekszaal vanne [[Jehovagetuge]] in [[Hamburg]] valle zeker ach doeje (incl. de sjötter) en mierder gewónje.<ref>[https://www.berliner-zeitung.de/news/mehrere-tote-bei-schuessen-in-hamburg-li.326047 Berliner Zeitung - Hamburg: Schüsse bei Zeugen Jehovas – Tote und Verletzte]</ref> ;6 miert * ''Belsj, politiek'': De Vlaamse regering kump mit e concepakkoord euver de sjtiksjtofregulering. Dit akkoord weurt neet gesjteund door 't [[CD&V]], wat hiemit de facto boete de regering weurt gezat.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230306_94232478 De Standaard -Vlaamse regering heeft stikstofakkoord, zonder CD&V]</ref> * ''Duutsjlandj, Noord-Amerika'': [[Traute Lafrenz]], de lètste euverlaevende vanne anti[[nazi]]stische verzetsgroop Weiße Rose Hamburg, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.abendblatt.de/hamburg/article237852209/Letzte-Ueberlebende-der-Weissen-Rose-ist-tot.html Hamburger Abendblatt - Letzte Überlebende der Weißen Rose ist tot]</ref> ;4 miert * ''Sjport'': In de Klassieker taege [[Feyenoord]] sjpaelt 't vrouweteam van [[AFC Ajax]] veur 't iers in de [[Johan Cruijff Arena]]. De match trèk zoeget 34.000 bezeukers, wat veur de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|vrouwluuj-Ieredevisie]] óngekèndj is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2466183-geen-winnaar-wel-34-000-toeschouwers-bij-eerste-vrouwen-klassieker-in-arena NOS.nl - Geen winnaar, wel 34.000 toeschouwers bij eerste vrouwen-Klassieker in Arena]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] wintj bie de mansluuj. ;3 miert * ''Belsj'': In [[Brussel]] demonstrere doezende boere taege 'n versjtrenging van 't sjtiksjtofbeleid veur de landjboew. ;2 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Wayne Shorter]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6253654/saxofonist-en-componist-wayne-shorter-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Saxofonist en componist Wayne Shorter op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 miert * ''Zuud-Europa'': Bie e treinóngelök in 't noorde van [[Griekelandj]] valle 57 doeje. ===fibberwarie=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'n dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;28 fibberwarie * ''Sjport'': In de kwartfinaal van de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] wintj amateurclub [[SV Spakenburg]] mit 1-4 van [[FC Utrecht]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2465644-megastunt-spakenburg-amateurclub-halvefinalist-knvb-beker-na-winst-bij-utrecht NOS - Megastunt Spakenburg: amateurclub halvefinalist KNVB-beker na winst bij Utrecht]</ref> ;26 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': Bie e bootóngelök in Zuud-[[Italië]] kómme zeker 67 migrante óm 't laeve. ;25 fibberwarie * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj. [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzending [[NOS]]</ref> ;22 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't [[Noord-Ierlandj|Noord-Ierse]] [[Omagh]] waert 'ne pelissie-agent besjaote. Hae raak ernstig gewóndj. D'n aansjlaag is meugelik 't wirk vanne rippeblikeinse terreurbeweging [[New IRA]]. ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse sjtripteikenaer en animator [[Leiji Matsumoto]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2464595-invloedrijke-japanse-anime-en-mangatekenaar-leiji-matsumoto-overleden NOS.nl - Invloedrijke Japanse anime- en mangatekenaar Leiji Matsumoto overleden]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Femke Bol]] löp de 400 meter indoor in 49,29 seconde; e nuuj waereldrecord. Ze is de ierste in 41 jaor die 't waereldrecord verbaetert. ;17 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Demonstrante in [[Paramaribo]] besjtörme 't [[Suriname|Surinaams]] parlemèntsgeboew. ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Raquel Welch]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;14 fibberwarie * ''Oceanië, natuur en milieu'': [[Nuuj-Zielandj]] reup de [[noedtoesjtand]] oet óm de sjaaj die orkaan [[Gabrielle (orkaan)|Gabrielle]] deit. 't Is pas de driede kier in de historie van 't landj det de regering det deit.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6251167/nieuw-zeeland-neemt-zeldzame-stap-en-roept-noodtoestand-uit-vanwege-cycloon.html Nu.nl - Nieuw-Zeeland neemt zeldzame stap en roept noodtoestand uit vanwege cycloon]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Kras]], de jóngste sjpeler oets in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6251400/jongste-eredivisie-debutant-ooit-en-volendam-icoon-wim-kras-79-overleden.html Nu.nl - Jongste Eredivisie-debutant ooit en Volendam-icoon Wim Kras (79) overleden]</ref> ;12 fibberwarie * ''Duutsjlandj, politiek'': 't [[CDU]] wèntj de lokaal verkezinge in [[Berlien]] en is dao veur 't iers in jaore de groetste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/berlin-wahl-171.html Tagesschau - CDU siegt deutlich - SPD historisch schlecht]</ref> * ''Sjport'': In de [[Super Bowl]] LVII winne de [[Kansas City Chiefs]] mit 38-35 van de [[Philadelphia Eagles]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2463624-kansas-city-chiefs-wint-spectaculaire-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs wint spectaculaire Super Bowl]</ref> ;11 fibberwarie * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Hans Modrow]], de lèste communistische premier van de [[DDR]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/frueherer-ddr-regierungschef-hans-modrow-gestorben-18671231.html FAZ.net - Zum Tod von Hans Modrow: Der letzte Ministerpräsident der SED]</ref> ;10 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[Nederlands Limburg|Limburg]] sjaf es lèste provincie in Nederlandj de bae veur 't debat aaf.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2133071/provinciale-staten-schaft-openingsgebed-af 1Limburg - Provinciale Staten schaft openingsgebed af]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis van popleedjes [[Burt Bacharach]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2023/02/09/burt-bacharach-songwriter-dies/ The Washington Post - Burt Bacharach, prolific composer of pop hits, dies at 94]</ref> ;6 fibberwarie * ''Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': Kortbie [[Gaziantep]] in [[Turkije|Turkieë]] vèntj 'ne zjwaoren aerdsjóddel plaatsj mit 'n krach van 7,8 op de [[memènt-magnitudesjaol]]. In Turkië en [[Syrië]] valle teendoezende doeje. ;5 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': De vreugere [[Pakistan|Pakistaanse]] presidentj [[Pervez Musharraf]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2462575-pakistaanse-oud-president-musharraf-79-overleden NOS.nl - Pakistaanse oud-president Musharraf (79) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Delf]] vèntj 'n sjtaekpartie plaatsj. Daobie vèlt einen doeje en einen gewónje. ;4 fibberwarie * ''Vereinegde Sjtaote'': De Amerikaanse lochmach haolt 'n Chinese ballon denaer, die volgens häör veur sjpionagedoele waor opgelaote.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/suspected-chinese-balloon-over-us-02-04-23/index.html CNN.com - US shoots down Chinese spy balloon off East Coast]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * [[India]] haolt [[China]] in es landj mit de groetste bevolking. ;31 jannewarie * ''Nederlandj'': Bie 'ne brandj in [[Arnhem]] valle twie doeje. Mierder luuj rake hön hoes kwiet.<ref>[https://www.gelderlander.nl/arnhem/twee-doden-verwoeste-huizen-en-veel-boosheid-dit-is-wat-we-tot-nu-toe-weten-over-de-megabrand-in-arnhem~a3be4b26/ De Gelderlander - Twee doden, verwoeste huizen en veel boosheid: dit is wat we tot nu toe weten over de megabrand in Arnhem]</ref> ;30 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag op 'n [[moskee]] inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Pesjawar valle zeker 59 doeje en 170 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461885-pakistan-ontzet-over-zware-aanslag-op-moskee-in-zwaarbeveiligde-zone NOS- Pakistan ontzet over zware aanslag op moskee in zwaarbeveiligde zone]</ref> * ''Belsj'': In 'n [[metro]]sjtasie in [[Brössel]] waere reizigers aangevalle door 'ne man mit e mets. Drie luuj rake gewóndj, woevan eine ernstig. De verdachte is opgepak.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/30/incident-schuman-brussel/ VRT - Brussels metrostation Schuman afgesloten na mesaanval: drie gewonden, verdachte opgepakt]</ref> ;28 jannewarie * ''Zuud-Europa'': De Sjpaanse pelissie pak 'ne 28-jäörige Sjpaans-Marokkaanse man op dae meugelik 'ne aansjlaag wool plege op 't sjtrand van [[Benidorm]]. ;27 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoog]] in Oes-[[Jeruzalem]] valle zeve doeje en drie gewónje. De sjötter, 'ne 21-jäörige Palestien, waert doedgesjote in e vuurgevech mit de pelisse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461514-zeker-zeven-doden-bij-aanslag-synagoge-in-jeruzalem NOS - Zeker zeven doden bij aanslag synagoge in Jeruzalem]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte tösje 't [[Israel]]ische leger en Palestiense militante in Jenin oppe [[Westelike Jordaanoever]] valle 9 doeje. Ónger de doeje zint zeve militante en 'n vrouw.<ref>[https://apnews.com/article/politics-palestinian-territories-government-israel-middle-east-c8e644c39b066d78b8e2accde0a11e23 AP News- Israel, Gaza fighters trade fire after deadly West Bank raid]</ref> ;25 jannewarie * ''Zuud-Europa'': In 'n kèrk en 'n kapel inne Zuud-Sjpaanse sjtad [[Algericas]] ([[Andalusië]]) waere luuj aangevalle door 'ne man mit 'ne machete. Daobie valle einen doeje en veer gewónje. De man is opgepak en de pelissie geit oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230125_97305970 De Limbörger - Een dode en vier gewonden door man met zwaard in Zuid-Spaanse kerken]</ref> * ''Duutsjlandj'': Bie e sjtaekincident in e treintoesjtel hauverwaeges [[Kiel]] en [[Hamburg]] zint twie doeje en zeve gewónje gevalle. Me geit neet oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/messerattacke-regionalzug-101.html Tagesschau - Zwei Tote bei Messerattacke in Zug]</ref> * ''Noord-Amerika, Oes-Europa'': De [[VS]] gaon 31 zjwaor gevechstanks van 't type M1 Abrams levere aan [[Oekraïne]]. * ''Oceanië, politiek'': Chris Hipkins volg Jacinda Ardern op es [[premier]] van [[Nuuj-Zielandj]]. ;24 jannewarie * ''Duutsjlandj, Oes-Europa'': [[Duutsjlandj]] geit veerteen Leopard 2-[[tank]]s levere aan [[Oekraïne]]. Ouch anger lenj, woe-ónger [[Pole]], kriege toesjtömming óm dit type tank ane Oekraïense sjtriedkrachte te gaeve.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/eilmeldung-ukraine-leopard-panzer-101.html Tagesschau - Deutschland liefert 14 "Leopard"-Panzer an Ukraine]</ref> ;23 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie twie sjeetpartieje inne sjtad Half Moon Bay, kórtbie [[San Francisco]] ([[Californië]]), valle zeve doeje. De sjötter woort opgepak. ;22 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie tiedes de vering van 't Sjinees Nuujjaor in Monterey Park, kórtbie [[Los Angeles]] ([[Californië]]), valle teen doeje en teen gewónje. De sjötter haet zichzelf doedgemaak. ;21 jannerwarie * ''Nederlandj'': 'ne Sjötter äöpent 't vuur op 66-jäörige vrouw en häör 38-jäörige dochter in e winkelcentrum in [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]]. De 66-jäörige vrouw kump óm 't laeve, häör dochter ligk zjwaorgewóndj in 't krankehoes.<ref>[https://web.archive.org/web/20230125110328/https://www.politie.nl/nieuws/2023/januari/21/vrouw-overlijdt-na-schietpartij-bij-winkelcentrum-zwijndrecht.html Politie - Politie Zwijndrecht zoekt voortvluchtige Minh Nghia Vuong]</ref> ;20 jannewarie * ''Weitesjap'': De Amerikaanse meziekpsychologe [[Sandra Trehub]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/02/16/science/sandra-trehub-dead.html New York Times - Sandra Trehub, Pioneer in the Psychology of Music, Dies at 84]</ref> ;19 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[David Crosby]] ([[The Byrds]], [[Crosby, Stills, Nash & Young]]) sjtörf op 81-jäörige laetied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6247736/singer-songwriter-david-crosby-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Singer-songwriter David Crosby op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Nederlands Limbörg'': In [[Den Bosch]] begintj de zaak taege Peter S. oet [[Bieëgdje]] en Nancy D. oet [[Hèrkebósj]], die verdach waere van sadistisch kènjermisbroek.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2091866/hoe-kon-oppasstel-twee-jaar-lang-kinderen-misbruiken 1Limburg - Hoe kon oppasstel twee jaar lang kinderen misbruiken?]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Arkel]], kórtbie [[Gorinchem]], waert 'ne 37-jäörige man opgepak. Hae zouw tösje [[2015]] en [[2018]] 'n leidinggaevende rol höbbe gesjpeeld bie terreurbeweging [[IS]] in [[Syrië]].<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5359788/islamitische-staat RTL Nieuws - Vermoedelijke IS-veiligheidschef opgepakt in Arkel, verdacht van oorlogsmisdaden]</ref> * ''Frankriek'': De Franse [[zöster André]], de auwdste minsj op de waereld, sjtörf op 118-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6247405/franse-zuster-andre-sterft-op-118-jarige-leeftijd-als-oudste-persoon-ter-wereld.html Nu.nl - Franse zuster André sterft op 118-jarige leeftijd als oudste persoon ter wereld]</ref> ;16 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Maffia]]kopsjtök [[Matteo Messina Denaro]] weurt in [[Palermo]] gearresteerd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2460047-siciliaanse-maffiabaas-matteo-messina-denaro-na-30-jaar-opgepakt NOS.nl - Siciliaanse maffiabaas Matteo Messina Denaro na 30 jaar opgepakt]</ref> * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur'': De Italiaanse actries [[Gina Lollobrigida]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230116_94318822 De Standaard - Filmicoon en sekssymbool Gina Lollobrigida (95) overleden]</ref> ;15 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie e óngelök mit e [[vleegmesjieng]] in [[Nepal]] kómme alle 72 inzittende óm 't laeve. * ''Afrika'': Bie 'ne aansjlaag mit e geïmproviseerd explosief in 'n kerk in [[Congo]] valle 10 doeje en 39 gewónje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/15/tien-doden-en-39-gewonden-bij-bomaanslag-op-kerk-in-congo0/ Vrt.be - Minstens 10 doden en 39 gewonden bij bomaanslag op kerk in Congo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Jan Krol]], bekèndj van ''[[Bartje (tv-serie)|Bartje]]'', sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/15277391/bartje-acteur-jan-krol-60-overleden RTV Drenthe - Bartje-acteur Jan Krol (60) overleden]</ref> ;14 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op [[Dnipro]] in de [[Oekraïne]] valle 40 doeje en 75 gewónje. Teentalle luuj waere nog vermis.<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/01/16/7384991/ Ukrainska Pravda - Attack on Dnipro: death toll rises to 40 people]</ref> * ''Midde-Oeste'': De Brits-Iraanse politicus [[Alireza Akbari]] weurt geëxecuteerd op aanklach van sjpionaasj.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64273520 BBC News - Alireza Akbari: Iran executes British-Iranian dual national]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Lieuwe Westra]] sjtörf op 40-jäörige laeftied, dènkelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6247053/oud-profwielrenner-lieuwe-westra-op-veertigjarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-profwielrenner Lieuwe Westra op veertigjarige leeftijd overleden]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2459894-oud-wielrenner-westra-40-overleden NOS.nl - Oud-wielrenner Westra (40) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De pelitie begintj mit de óntruming van [[Lutseroa]]. 't Dörp, wat gesjloop mót waere veur de [[broenkole|broenkool]]winning, weurt door activiste bezat gehauwe.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246496/ontruiming-duits-bruinkooldorp-mondt-uit-in-gevechten-tussen-politie-en-activisten.html Nu.nl - Ontruiming Duits 'bruinkooldorp' mondt uit in gevechten tussen politie en activisten]</ref> ;10 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Constantijn II vaan Griekeland|Constantien II]], de lèste keuning van [[Griekeland]]j, sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246456/laatste-griekse-koning-constantijn-ii-overleden-op-82-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Laatste Griekse koning Constantijn II overleden op 82-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockgitaris [[Jeff Beck]], bekèndj van [[The Yardbirds]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/muziek/6246612/rockgitarist-jeff-beck-78-overleden.html]</ref> * ''Australië'': D'n [[Australië|Australische]] [[kardinaal]] George Pell sjtörf op 81-jäörige laeftied. Hae woort veroerdeild veur kingermisbroek en later weer vriegesjpraoke.<ref>[https://www.acistampa.com/story/e-morto-a-81-anni-il-cardinale-george-pell-21541 Acistampa - E' morto a 81 anni il Cardinale George Pell]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': Aanhengers van ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] besjtörme 't parlemèntsgebouw in [[Brasília]]. De besjtörming is dujelik geïnspireerd door de besjtörming van 't Amerikaans Capitool in 2021.<ref>[https://nos.nl/artikel/2459162-aanhangers-bolsonaro-bestormen-parlement-in-brasilia NOS.nl - Aanhangers Bolsonaro bestormen parlement in Brasilia]</ref> ;6 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse voetballer [[Gianluca Vialli]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458851-italiaanse-voetballegende-vialli-58-overleden-ciao-luca NOS.nl - Italiaanse voetballegende Vialli (58) overleden: 'Ciao Luca']</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Fay Weldon]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458711-britse-feministische-schrijfster-fay-weldon-91-overleden NOS.nl - Britse feministische schrijfster Fay Weldon (91) overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Politiek'': Veur 't iers in hóngerd jaor sjtake de sjtumme bie de verkezing veur de sjpraeker van 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]]. Door de verdeildheid binne de [[Rippeblikeinse Partie (Vereinigde Sjtaote)|Rippeblikeinse Partie]], die 'n minimaal miejerheid haet, is dit noe ins gein formaliteit. Oetènjelik weurt [[Kevin McCarthy]] op 6 jannewarie nao vieftien sjtumrunje gekoze.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/new-congress-sworn-in-2023/index.html CNN.com - The latest on the new Congress and House speaker vote]</ref> ;2 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïensen aanval op 'n tiedelike Róssische basis in Makiivka inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]] zint zeker 63, mer dinkelik hónderde militaire óm 't laeve gekómme.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/01/02/europe/ukraine-makiivka-strike-intl/index.html CNN - Ukraine claims hundreds of Russian troops killed in strike; Moscow says 63 died]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Zuudoes-Europa'': [[Kroatië]] treujt toe tot de [[eurozone]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Fred White]] ([[Earth, Wind & Fire]]) sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458503-drummer-fred-white-67-van-earth-wind-and-fire-overleden NOS.nl - Drummer Fred White (67) van Earth, Wind & Fire overleden]</ref> ==2022== ===december=== * ''Natuur & milieu, Noord-Amerika'', 21-26 december 2022: 'n frontaal depressie veroerzaak sjniesjtorme en extreem lieg temperature (bis -45°C) euver e groet deil van [[Canada]] en de [[VS]]. * ''Zuud-Amerika'', 7 december-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Azië'', 26 november- 5 december: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 december * ''Zuud-Europa'': Paus emeritus [[Benedictus XVI]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6245103/paus-emeritus-benedictus-xvi-overleden-op-95-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Paus emeritus Benedictus XVI overleden op 95-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Anita Pointer]] (van de [[Pointer Sisters]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458345-zangeres-anita-van-de-pointer-sisters-overleden NOS.nl - Zangeres Anita van de Pointer Sisters overleden]</ref> ;30 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie e verkiersóngelök in [[Bree (Nederlands Limburg)|Bree]] bie Venlo rake mierder luuj gewóndj.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1966702/meerdere-gewonden-bij-ongeval-maasbree 1limburg - Meerdere gewonden bij ongeval Maasbree]</ref> ;29 december * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer [[Pelé]], algemein gezeen es eine van de bèste voetballers oets, sjtörf op 82-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://ge.globo.com/pele/noticia/2022/12/29/morre-o-rei-pele-aos-82-anos.ghtml O Globo - Morre o Rei Pelé aos 82 anos]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse mode-óntwerpster [[Vivienne Westwood]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-44683514.amp BBC News - Dame Vivienne Westwood - the godmother of punk]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres [[Margriet Eshuis]], veural bekèndj van de band [[Lucifer (band)|Lucifer]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6244995/house-for-sale-zangeres-margriet-eshuijs-70-overleden.html Nu.nl - House For Sale-zangeres Margriet Eshuijs (70) overleden]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne groete brandj in e hotel inne [[Cambodja]]anse sjtad Poipot valle zeker 25 doeje. ;28 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n treinóngelök in [[Tiender]] in de gemeinte Haors is 'ne man van 57 um 't laeve gekómme. 't Slachoffer kump oet [[Luuene]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221229_93784356 De Limburger - Slachtoffer spoorongeluk Tienray is man (57) uit Leunen, berging trein duurt nog de hele dag]</ref> ;24 december * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Vittorio Adorni]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6244108/voormalig-giro-ditalia-winnaar-adorni-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Giro d'Italia-winnaar Adorni op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;23 december * ''Kóns en cultuur'': [[Maxi Jazz]], zenger van de Britse [[house]]gróp [[Faithless]], sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6244121/zanger-maxi-jazz-65-van-dancegroep-faithless-overleden.html Nu.nl - Zanger Maxi Jazz (65) van dancegroep Faithless overleden]</ref> ;20 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjeetpartie in e hoes in [[Broensem]] valle twieë doeje en twieë gewónje. De sjlachoffesj zint e maedje van 14 en 'ne maan van 39.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1924285/schietpartij-brunssum-meisje-14-en-man-39-komen-om?fbclid=IwAR1kw1FvOIa0a-1bX1AIUomxm4fpnoOdbhP3ZO6cgF8owO9eR6AWmQW3MG4 1limburg.nl - Schietpartij Brunssum: meisje (14) en man (39) komen om]</ref> * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Geverik]] kórtbie [[Baek (plaats)|Baek]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1924152/man-overleden-bij-steekincident-verdachte-opgepakt 1limburg.nl - Man overleden bij steekincident: verdachte opgepakt ]</ref> ;19 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetbaltrainer [[Kurt Linder]], veural bekèndj van zie werk bie [[AFC Ajax|Ajax]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-trainer-kurt-linder-89-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-trainer Kurt Linder (89) overleden]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': D'n Brits-Pakistaanse chef-kok [[Ali Ahmed Aslam]], oetvinder van 't gerech ''chicken tikka masala'', sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/food/2022/dec/21/ali-ahmed-aslam-inventor-chicken-tikka-masala-dies-77 Guardian - Ali Ahmed Aslam, inventor of chicken tikka masala, dies at 77]</ref> ;18 december * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] weurt veur de driede kier [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|waereldkampión hierevoetbal]] door in de finaal van 't WK nao penanties van [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] te winne.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Wim Henderickx]] sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221218_97662905 De Standaard - Bevlogen componist die muziek ademde]</ref> ;17 december * ''Kóns en cultuur'': In [[De Standaard]] versjient veur de lèste kier 'ne sjtriep van [[Suske en Wiske]]. Veur dees gezèt is de sjtrip in 1945 oersjprunkelik bedach.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221216_95986592 De Standaard - Einde zonder knipoog]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockbandj [[De Dijk]] gief zie lèste konzaer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456812-de-dijk-speelt-laatste-concert-in-uitverkocht-paradiso NOS.nl - De Dijk speelt laatste concert in uitverkocht Paradiso]</ref> ;16 december * ''Frankriek'': Bie 'ne brandj in e flatgeboew in 'n veursjtad van [[Lyon]] valle teen doeje, ónger waem vief kinger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456574-brand-in-voorstad-lyon-tien-doden-onder-wie-vijf-kinderen NOS - Brand in voorstad Lyon: tien doden, onder wie vijf kinderen]</ref> * ''Nederlands Limbörg, economie, politiek'': 't provinciebesjtuur van Limbörg sjtömp veur 't aophaje van [[Maastricht Aachen Airport|vleegveld Aoke-Mesjtreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221216_97376655 De Limbörger - Ruim baan voor MAA na besluit Staten, maar discussie blijft]</ref> ;14 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': De supermerretkaete [[Jan Linders]] maak bekèndj es [[franchise]]bedrief veur [[Albert Heijn]] te gaon wirke. De Jan Linders-winkelformuul zal hiedoor taege èndj 2023 verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6242088/albert-heijn-slaat-slag-bij-limburgse-supermarktketen-jan-linders.html Nu.nl - Albert Heijn slaat slag bij Limburgse supermarktketen Jan Linders]</ref> * ''Nederlandj'': [[Jacob Luitjens]], kreegsmisdaodiger en veur zoewied bekèndj de lèste nog laevende [[NSB]]'er, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6242512/laatst-bekende-oud-nsber-jacob-luitjens-op-103-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Laatst bekende oud-NSB'er Jacob Luitjens op 103-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 december * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': De Duutsje pelissie deit invalle bie de radikaal klimaatbewaeging Letzte Generation. Elf luuj waere opgepak en bie de hoeszeukinge waere posters, computers en tillefoons in besjlaag genómme.<ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/Razzien-gegen-Letzte-Generation-Aktivisten-auch-in-MV-,razzia1894.html NDR - Razzien gegen "Letzte Generation"-Aktivisten - auch in MV]</ref> * ''Natuur en milieu, Afrika'': Bie euversjtruiminge inne Congolees huidsjtad Kinshasa valle teentalle doeje en gewónje. * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse [[componis]] Angelo Badalamenti sjtörf op 85-jäörige laeftied. * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': [[Bosnië-Herzegovina]] waert kandidaat-lid vanne [[EU]]. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tillevisiemaeker [[Han Peekel]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6241974/televisiemaker-han-peekel-75-overleden-tijdens-vakantie-op-bali.html Nu.nl - Televisiemaker Han Peekel (75) overleden tijdens vakantie op Bali]</ref> ;7 december * ''Zuud-Amerika'': In [[Peru]] weurt presidentj Castillo aafgezat. * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': Duutsje autoriteite pakke 25 luuj op die ónger mie van plaan waore d'n Duutsje Rieksdaag te besjtörme. De luuj zint sympathisante vanne Reichsbürgerbewaeging.<ref>[https://www.derstandard.de/story/2000141600433/reichsbuerger-planten-putsch-in-deutschland Der Standard - Reichsbürger planten Putsch in Deutschland]</ref> ;6 december * ''Sjport'': [[Salinero]], 't [[dressuur]]paerd wo de Nederlandse [[Anky van Grunsven]] twie kier Olympisch goud mit haolde, sjtörf op 28-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bokt.nl/forums/viewtopic.php?f=11&t=2071525&view=unread#unread Bokt - Anky meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> ;5 december * ''Oes-Europa'': op twie militair vleegvelder kórtbie de Róssische sjtad Rjazan en inne regio Saratov vènje explosies plaats. Bie de explosies vele drie doeje en mierder gewónje. Volges ónaafhankelike Róssische media woorte daobie ouch inkel bómmewerpers besjadig.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10496563/rusland-onderzoekt-explosies-op-luchtmachtbases BNR - Explosies op luchtmachtbases diep in Rusland]</ref> ===november=== * ''Oes-Azië'', 26 november-huuj: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Weitesjap'': 't Maote- en gewichte-instituut [[BIPM]] nump veer nuuj [[SI]]-veurveugsele aan: ronna- (R, 10²⁷), ronto- (r, 10⁻²⁷), quetta- (Q, 10³⁰) en quecto- (q, 10⁻³⁰).<ref>[https://www.bipm.org/en/cgpm-2022/resolution-3 BIPM - Resolution 3 of the 27th CGPM (2022) ]</ref> ;30 november * ''China'': [[Jiang Zemin]], de vreugere presidentj van [[China]], sjtörf op 96-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6239326/oud-president-jiang-zemin-96-die-van-china-wereldmacht-maakte-overleden.html Nu.nl - Oud-president Jiang Zemin (96) die van China wereldmacht maakte overleden]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaansen ex-fietsrenner [[Davide Rebellin]] kump op 51-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.gazzetta.it/Ciclismo/30-11-2022/ciclismo-morto-rebellin-investito-un-camion-vicentino-4501341537128.shtml La Gazzetta dello Sport - Tragedia nel ciclismo: è morto Davide Rebellin, investito da un camion]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popmuzikantj [[Christine McVie]] ([[Fleetwood Mac]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/christine-mcvie-fleetwood-mac-dead-obtuary-1234638903/ Rolling Stone - Christine McVie, Keyboardist and Singer for Fleetwood Mac, Dead at 79]</ref> ;27 november * ''Belsj'': Nao de voetbalmatch tösse 't [[Belsj hierevoetbalèlftal|Belsj]] en [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] (0-2 wins veur Marokko) braeke in [[Brussel]] groetsjalige relle oet. Ouch in diverse Nederlandse sjtaej is 't ónrastig. ;23 november * ''Belsj, Politiek'': De Belzje politica en [[minister van sjtaot]] [[Paula D'Hondt]] ([[CVP]]) sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221123_93690247 De Standaard - Minister van staat en voormalig migrantencommissaris Paula D’Hondt overleden]</ref> ;21 november * ''Zuudoes-Azië, klimaat en milieu'': 't Weste van 't eilandj [[Java]] ([[Indonesië]]) waert getróffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 5,6 oppe [[sjaol van Richter]]. Daobie valle mie es 300 doeje en 7.700 gewónje. ;20 november * ''Vereinigde Sjtaote'': In 'n homoclub in [[Colorado Springs]] ([[Colorado|CO]]) waere 5 luuj doedgesjote.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html CNN.com - Gunman kills 5 at LGBTQ nightclub in Colorado Springs before patrons confront and stop him, police say]</ref> * ''Sjport'': In [[Qatar]] begint 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK voetbal]] mit 'ne match tösje [[Qatarees hierevoetbalèlftal|'t gaslandj]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]] (0-2).<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[Ned Rorem]] sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/11/18/ned-rorem-dead-composer-diarist/ Washington Post - Ned Rorem, Pulitzer-winning composer and noted diarist, dies at 99]</ref> ;17 november * ''Nederlandj/Oes-Europa'': In [[D'n Haag]] weurt 't vonnis oetgesproke in de zaak roond vlöch [[MH 17]]. Drie verdachte waere [[bie versjtaek]] tot laeveslank veroerdeild óm 't oet de loch sjete van de vleegmesjien in 2014; 'ne veerde verdachte weurt vriegesjpraoke. ;16 november * ''Weitesjap'': Vanaaf 't [[Kennedy Space Center]] weurt de [[Orion (rakèt)|Orion]]-rakèt gelanceerd. 't Geit óm 'n tesvlöch veur 'n bemande missie nao de [[maon]], deil van 't [[Artemis (ruimtevaartprogram)|Artemis]]program.<ref>[https://www.nasa.gov/press-release/liftoff-nasa-s-artemis-i-mega-rocket-launches-orion-to-moon NASA.gov - Liftoff! NASA’s Artemis I Mega Rocket Launches Orion to Moon]</ref> ;15 november * ''Midde- en Oes-Europa'': Róslandj veurt 'n groetsjaolige serie rakètaanvel op de Oekraïne oet. Twie Oekraïense aafwaerrakètte kómme in [[Pole]] terech, op 't dörpke [[Przewodów]] (regio [[Lublin (woiwodsjap)|Lublin]]). Hiebie kómme twie luuj óm.<ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelenskyy-kherson-9202c032cf3a5c22761ee71b52ff9d52?utm_source=homepage&utm_medium=TopNews&utm_campaign=position_01 AP News - Strikes put Ukraine in darkness; missiles cross into Poland]</ref> ;13 november * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'ne bomaansjlaag in [[Istanbul]] kómme zès luuj óm; 81 rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2452243-aanslag-in-centrum-van-istanbul-zes-doden-en-ruim-tachtig-gewonden NOS.nl - Aanslag in centrum van Istanbul, zes doden en ruim tachtig gewonden]</ref> ;12 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Cor van der Gijp]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6235718/legendarische-feyenoord-aanvaller-cor-van-der-gijp-91-overleden.html Nu.nl - Legendarische Feyenoord-aanvaller Cor van der Gijp (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse punkmuzikantj [[Keith Levene]] ([[The Clash]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6235813/gitarist-keith-levene-65-oprichter-van-the-clash-overleden.html Nu.nl - Gitarist Keith Levene (65), oprichter van The Clash, overleden]</ref> ;11 november * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Cherson]] trök, die saer 2 miert in Róssische henj waor en de aafgeloupe daag door de Rósse is óntruump. ;9 november * ''Belsj'': Op 't [[Belsj]] weurt lenjelik gesjtaak. ;8 november * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': Verkezinge veur 't [[Congres (Vereinegde Staote)|Congres]]. * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': Arsjeologe vènje in auw [[wermwaterbrón]]ne inne [[Toscane]] mie es twintig zier good bewaarde [[bróns|brónze]] biljer oete [[Romeins Riek|Romeins-Etruskischen tied]].<ref>[https://www.nu.nl/296518/video/deze-eeuwenoude-beelden-vonden-italiaanse-archeologen-in-toscane.html Nu.nl - Deze eeuwenoude beelden vonden Italiaanse archeologen in Toscane]</ref> * ''Belsj, kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Will Ferdy]] sjtörf op 95-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221108_94690153 De Standaard - postuum Will Ferdy (1927-2022). Op ‘Christine’ was ‘eerste Vlaamse homo’ nooit verliefd]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikant [[Dan McCafferty]] ([[Nazareth (band)|Nazareth]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan [[COPD]].<ref>[https://planetradio.co.uk/planet-rock/news/rock-news/nazareth-dan-mccafferty-dead/ Planet Rock - Nazareth's Dan McCafferty dies aged 76]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse laevesleed- en vastelaoveszenger, componis en producentj [[Pierre Kartner]] (Vader Abraham) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bndestem.nl/breda/pierre-kartner-87-bekend-als-vader-abraham-uit-breda-overleden~a8aa0a7c/ BN De Stem - Pierre Kartner (87) bekend als Vader Abraham uit Breda overleden]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote, kóns en cultuur'': De Amerikaanse indiemuzikantj [[Mimi Parker]] ([[Low (band)|Low]]) sjtörf op 54-jäörige laeftied aan eiersjtekkanker.<ref>[https://oor.nl/news/mimi-parker-van-low-overleden/ OOR.nl - Mimi Parker van Low overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur, weitesjap'': Oet óngerzeuk is gebleke det de olievèrfsjets ''Kruutsoprichting'' in 't Museum Bredius in [[Den Haag]] e wèrk van [[Rembrandt]] is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450876-olieverfschets-in-haags-museum-blijkt-rembrandt-te-zijn NOS - Olieverfschets in Haags museum blijkt Rembrandt te zijn]</ref> ;2 november [[File:Administrative map of Tigray.jpg|thumb|Kaat va Tigray]] * ''Oes-Afrika'': De regering van [[Ethiopië]] en rebelle oet Tigray sjlete ónger leijing vanne [[Afrikaanse Unie]] e akkoord euver e sjtaak-'t-vure inne noordelike regio Tigray. Daomèt kump meugelik e indj aan twie jaor krieg.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/11/02/ethiopia-tigray-war-truce/ The Washington Post - Ethiopian government, Tigrayan forces agree to truce after two years of war]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Pole]] geit e hèk boewe ane grens mitte Róssische enclave [[Kaliningrad]]. De Poolse regering zaet det ze zich zörg maak euvere veiligheid in 't grensgebeed en is bang det Róslandj 'n [[Asiel in de Europese Unie|migrantecrisis]] geit creëre veure [[EU]] te destabilisere. * ''Noord-Europa, politiek'': 't Centrumlinks blok ónger leijing van premier Mette Frederiksen wèntj de [[Daenemarke|Daense]] parlementsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6233539/deense-premier-wint-met-haar-partij-de-verkiezingen-maar-treedt-toch-af.html Nu.nl - Deense premier wint met haar partij de verkiezingen, maar treedt toch af]</ref> ;1 november * ''Midde-Oeste, politiek'': 't Rechs blok ónger leijing van [[Benjamin Netanyahu]] vanne Likoed-partie wèntj de [[Israel]]ische parlementsverkezinge. * ''Kóns en cultuur'': Rapper [[Takeoff (rapper)|Takeoff]], lid van de formatie [[Migos]], weurt op 28-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.tmz.com/2022/11/01/migos-takeoff-dead-dies-shot-houston-quavo-migos/?adid=social-twa TMZ - Takeoff Dead at 28 ... Shot in Houston ]</ref> ===oktober=== * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde- en Zuud-Amerika, natuur en milieu'', 7-10 oktober: [[orkaan]] Julia kump aan landj bie [[Venezuela]] en [[Nicaragua]]. Dao gif 't väöl sja en valle teentalle sjlachoffers, ó.m. bie 'n aerdversjuving. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Midde-Oeste'': In [[Saoedi-Arabië]] weurt begós mit de boew van de futuristische sjtad [[The Line]]. ;30 oktober * ''Zuud-Amerika'': [[Luiz Inácio Lula da Silva]] wintj mit 't miniem veursjprunk de [[Brazilië|Braziliaanse]] presidentsverkezinge van de zittende presidentj [[Jair Bolsonaro]].<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2022/apuracao/presidente.ghtml Globo.com - Eleição para Presidente]</ref> * ''Zuudoes-Azië, natuur en milieu, weitesjap'': Oppe Wakatobi-eilenj, kórtbie 't [[Indonesië|Indonesische]] eilandj [[Celebes]], waere nuuj vogelsoorte óntdèk.<ref>[https://phys.org/news/2022-10-beautiful-bird-species-remote-indonesian.html Phys.org - Several beautiful new bird species found on remote Indonesian islands]</ref> * ''Zuud-Azië'': Inne Wes-[[India]]se deilsjtaat Goejarat sjtort 'n hangbrök in. Hónderde luuj valle in 't reveerwater. Zeker 141 luuj euverlaeve det neet en mie es 100 persoene zint gewóndj geraak. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van Mexico. 't Is zien 14e euverwinning dit seizón, hiemit brik 'r 't record van [[Michael Schumacher]] oet 2004.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450445-verstappen-breekt-formule-1-record-in-mexico-met-veertiende-zege-dit-jaar NOS.nl - Verstappen breekt Formule 1-record in Mexico met veertiende zege dit jaar]</ref> ;29 oktober * ''Oes-Azië'': In [[Seoul]] óntsjteit bie 'n [[Halloween]]vering e gedrank wobie zeker 153 luuj waere doedgeduujd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450239-dodental-door-verdrukking-bij-halloweenviering-seoul-loopt-op-naar-146 NOS.nl - Dodental door verdrukking bij halloweenviering Seoul loopt op naar 146]</ref> * ''Oes-Afrika'': Inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] kómme zeker 100 luuj óm 't laeve bie twie explosies. Wiejer rake mie es 300 luuj gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje journalis en sjriever [[Hugo Camps]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.hln.be/nieuws/het-laatste-nieuws-columnist-en-journalistiek-icoon-hugo-camps-79-overleden~a1263749/ Het Laatste Nieuws - Het Laatste Nieuws-columnist en journalistiek icoon Hugo Camps (79) overleden]</ref> ;28 oktober * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[rock 'n roll]]zenger [[Jerry Lee Lewis]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6232816/great-balls-of-fire-zanger-jerry-lee-lewis-87-overleden.html Nu.nl - Great Balls of Fire-zanger Jerry Lee Lewis (87) overleden]</ref> ;27 oktober * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp, nao lang óngerhanjelinge, [[Twitter]] definitief op. Hae begintj direk mit d'n doorveur van ingriepende verangeringe. ;26 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n sjeetpartie in 'n [[moskee]] inne Iraanse sjtad [[Shiraz]] kómme zeker 13 luuj óm 't laeve. ;24 oktober * ''Nederlandj'': Inne [[Lek]] kórtbie 't [[Zuud-Holland]]s [[Streefkerk]] waere veer doej luuj gevónje. 't Geit óm e gezin oet [[Gouda]]. * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne lochaanval op e concert inne noordelike [[Myanmar]]ese regio Kachin zint zeker 80 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Rishi Sunak]] volg Liz Truss op es leier van de Conservatief Partie en premier van 't Vereinig Keuninkriek. * ''Economie, Nederlandj'': [[Philips]] sjrap weltwied 4000 bane vanwaege sjlechte rizzeltate. In Nederlandj verdwiene 800 jobs, woevan 400 door gedwónge óntsjlaag. ;20 oktober * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] nump al nao 45 daag óntsjlaag es ierste minister van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;17 oktober * ''Nederlands Limburg'': Börgemeister [[Rianne Donders]] van [[Remunj]] sjtap op.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1864649/burgemeester-donders-van-roermond-treedt-af 1Limburg - Burgemeester Donders van Roermond treedt af]</ref> * ''Oes-Europa'': Inne Róssische sjtad [[Jejsk]] sjtort 'ne [[sjtraoljaeger]] denaer op e flatgeboew. Daobie valle 15 doeje en 26 gewónje. ;16 oktober * ''Midde-Amerika'': Twie verdachte van de maord op veer Nederlandse journaliste in [[El Salvador]] in 1982 waere opgepak. 't Geit óm 'nen ex-minister en 'nen ex-kóllenel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2448574-verdachten-moord-ikon-journalisten-el-salvador-na-40-jaar-opgepakt NOS.nl - Verdachten moord IKON-journalisten El Salvador na 40 jaar opgepakt]</ref> * ''Oes-Azië'': In [[China]] begintj 't twintigste congres van de [[Communistische Partij (China)|Communistische Partie]]. * ''Weitesjap'': De Nederlands-Amerikaansen astronaut en kristallograaf [[Lodewijk van den Berg]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/nederlands-eerste-ruimtevaarder-lodewijk-van-den-berg-90-overleden-zeeuw-viel-in-slaap-vlak-voor-de-landing~ab2c545b/ PZC - Nederlands eerste ruimtevaarder Lodewijk van den Berg (90) overleden: Zeeuw viel in slaap vlak voor de landing]</ref> ;15 oktober * ''Oes-Europa'': In 't Róssisch [[Belgorod]], zjus euver de Oekraïense grens, kómme bie 'n sjeetpartie in e trainingscentrum ilf luuj óm. De toedrach is óndujelik, volgens ein väölgehuurde versie zouwe de daojers huurlinge oet Tadzjikistan zeen. * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj inne beröchte Evin-gevangenis kórtbie de Iraanse huidsjtad [[Teheran]] valle 4 doeje en 61 gewónje. ;14 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in 'n kaole[[mienbouw|mien]] inne Törkse sjtad Amasra zint 41 mienwèrkers óm 't laeve gekómme. Èlf luuj zint gewóndj geraak, 58 waere gered. * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': Activiste vanne radicaal milieubewaeging Just Stop Oil sjmiete in e museum in [[Lónje]] bleker tomatesóp euver 't sjilderie ''Zónneblome'' van [[Vincent van Gogh]]. Daonao liemde ze zich vas aan 'n moer.,<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2022/oct/14/just-stop-oil-activists-throw-soup-at-van-goghs-sunflowers The Guardian - Just Stop Oil activists throw soup at Van Gogh’s Sunflowers]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'', ''Economie'': De Britse minister van Financië [[Kwasi Kwarteng]] weurt nao 'ne goje maondj óntsjlaoge. Zien orthodox-liberaal belastingplan haet in korten tied groeten ikkenomische sjaoj gedaon.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63221738 BBC News - Kwasi Kwarteng sacked as UK Chancellor]</ref> [[Jeremy Hunt]] volg häöm op. * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Robbie Coltrane]], bekèndj es Hagrid oet de ''[[Harry Potter]]''-films, sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6230033/robbie-coltrane-die-hagrid-speelde-in-harry-potter-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Robbie Coltrane die Hagrid speelde in Harry Potter op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 oktober * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj, kóns en cultuur'': Actrice [[Angela Lansbury]], bekindj van de sjtöm van Mrs. Potts in ''Beauty and the beast'', sjtörf op 96-jäörige laeftied. ;10 oktober * ''Oes-Europa'': Versjillende Oekraïense sjtaej waere besjtook mit rakette. De aanvalle veroerzake ónger mie groetsjalige sjtroumoetval.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10490732/liveblog-oekraine-rusland-donbas-vs-eu-kremlin-kiev-zelenski-poetin-kernwapens-oorlog-wapenleveranties-sancties-zaporizja-krim-krimbrug-sabotage-cherson-kernramp BNR - Liveblog | Rusland bestookt Oekraïense steden met raketten]</ref> * ''Zuud-Amerika, natuur en milieu'': In [[Venezuela]] zint 43 luuj óm 't laeve gekómme nao aerdversjuvinge. Wiejer waere nog teentalle luuj vermis. * ''Economie'': De Nobelpries in de Economie geit nao [[Ben Bernanke]], [[Douglas W. Diamond]] en [[Philip H. Dybvig]] "óm hun ongerzeuk nao banke en financieel crises."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;9 oktober * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de [[Grand Prix]] van Japan en weurt daomit veur d'n twiede kier waereldkampión [[Formule 1]].<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6228782/superieure-verstappen-weer-wereldkampioen-na-verwarring-over-puntentelling.html Nu.nl - Superieure Verstappen weer wereldkampioen na verwarring over puntentelling]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse filosoof en antropoloog [[Bruno Latour]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2447692-franse-filosoof-en-baanbrekend-antropoloog-bruno-latour-75-overleden NOS.nl - Franse filosoof en baanbrekend antropoloog Bruno Latour (75) overleden]</ref> ;8 oktober * ''Oes-Europa'': Oppe [[Krimbrögk]], die de [[Krim]] verbindj mit 't [[Rósland|Róssische]] vastelandj, brik 'ne brandj oet nao 'n explosie.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/explosie-op-krimbrug-is-een-logistiek-probleem-maar-vooral-een-klap-in-het-gezicht-van-poetin~bfeaf5aad/ Trouw - Explosie op Krimbrug is een logistiek probleem, maar vooral een klap in het gezicht van Poetin ]</ref> ;7 oktober * ''Politiek, Oes-Europa'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Wit-Róssischen dissidentj [[Ales Bjaljatski]], de Róssische minsjerechteorganisatie [[Memorial (organisatie)|Memorial]] en 't Oekraïens [[Centrum veur Börgerlike Vriehede]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/press-release/ NobelPrize.org - The Nobel Peace Prize 2022]</ref> * ''Oes-Europa'': Kórtbie de sjtad [[Liman]] in Oes-Oekraïne waere twie massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 200 lichame.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-63181475 BBC - Ukraine says mass burial sites found in retaken town of Lyman]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't noorde van [[Ierlandj]] zint teen luuj óm 't laeve gekómme door 'n explosie in e tankstation. ;6 oktober * ''Zuudoes-Azië'': Op e kènjerdaagverblief inne Noord-[[Thailand|Thaise]] provincie Nong Bua Lamphu vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle zeker 37 doeje en teen gewónje. * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao de Franse [[Annie Ernaux]] "óm de mood en klinische sjerpde womit ze de wortele, vervraemdinge en collectieve remminge van 't persoenlik gehäöge ónthölt."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/ NobelPrize.org - The Nobel Prize in Literature 2022]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie geit nao [[Carolyn R. Bertozzi]], [[Morten Meldal]] en [[K. Barry Sharpless]] "veur de óntjdèkking van [[kliksjemie]] en [[bio-orthogonaal sjemie]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Chemistry 2022]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao [[Alain Aspect]], [[John F. Clauser]] en [[Anton Zeilinger]] "veur hun experimènte mit [[kwantumversjtringeling|versjtringelde]] [[foton]]e, womit ze de sjenninge van de [[Bell-óngeliekheid]] aantuinde en pioneerswerk dege veur de [[kwantuminformatica]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/summary/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2022]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde geit nao de Zweed [[Svante Pääbo]] "óm zien óntdekkinge ómtrèntj de genome van oetgesjtorve minsjesaorte en de minsjelike evolutie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022]</ref> ;2 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': In [[Brazilië]] zeen presidentsverkezinge. De centrumlinkse kandidaat [[Luíz Ignacio Lula da Silva]] versjleit de zittenden extreemrechse presidentj [[Jair Bolsonaro]]. Op 30 oktober zal 'n twiede runj waere gehauwe.<ref>[https://oglobo.globo.com/politica/eleicoes-2022/noticia/2022/10/placar-de-lula-e-bolsonaro-e-o-mais-apertado-para-1o-turno-desde-a-redemocratizacao.ghtml O Globo - Placar Lula e Bolsonaro é o mais apertado para 1º turno desde a redemocratização]</ref> * ''Zuudoes-Europa, politiek'': De centrum-rechtse partie GERB wèntj de [[Bulgarije|Bölgaarse]] parlementsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446838-oud-premier-borisov-wint-bulgaarse-verkiezingen-maar-formatie-wordt-moeilijk NOS.nl - Oud-premier Borisov wint Bulgaarse verkiezingen, maar formatie wordt moeilijk]</ref> ;1 oktober * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Lyman]] trök. Zoewel sjtrategisch es symbolisch is dit 'ne zjwaore sjlaag veur Róslandj.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/10/01/europe/ukraine-russia-lyman-donetsk-intl/index.html CNN.com - Russian forces retreat from strategic Donetsk city a day after Moscow’s annexation of the region]</ref> * ''Zuudoes-Azië, Sjport'': Bie relle tösje hooligans van Arema FC en Persebaya Surabaya in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Malang]] valle zeker 174 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446735-ten-minste-174-doden-bij-rellen-na-voetbalwedstrijd-in-indonesie NOS.nl - Ten minste 174 doden bij rellen na voetbalwedstrijd in Indonesië]</ref> ===september=== * ''Oes-Europa'', 23-27 september: [[Róslandj]] hèlt [[referendum|referenda]] inne bezatde Oekraïense regio's [[Oblas Loehansk|Loehansk]], [[Oblas Donetsk|Donetsk]], [[Oblas Zaporizja|Zaporizja]] en [[Oblas Cherson|Cherson]]. Dees referenda zint illegaal en verloupe neet democratisch. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Centraal-Azië'', 14-20 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Kirgizië]] en [[Tadzjikistan]] valle mie es 90 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/ Reuters - Kyrgyz-Tajik border conflict death toll nearly 100]</ref> * ''Midde-Oeste'', 12-14 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] valle mie es 200 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/armenia-says-135-soldiers-killed-clashes-with-azerbaijan-this-week-2022-09-16/ Reuters - More than 200 killed in Armenia-Azerbaijan border clashes - officials]</ref> * ''Oes-Europa'', 6-12 september: Bie e groetsjalig taegenoffensief inne regio [[Charkov]] boke de Oekraïense sjtriedkrachte in e paar daag tied flinke terreinwins oppe Róssische armee.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220913_91702542 De Limbörger - LIVE | ‘Hevige gevechten in Charkov-regio, Oekraïne rukt verder op’]</ref> * ''Midde- en Noord-Amerika, natuur en milieu'', 27 september-2 oktoeber: [[orkaan]] Ian kump bie [[Cuba]] en [[Florida]] aan landj. Op Cuba zit praktisch de ganse bevolking zónger [[sjtroum]]. Ouch in 't zuudoeste vanne [[VS]] rich 't noedwaer boetegewoen väöl sja aan. Dao valle teentalle doeje en gewónje.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/27/us/hurricane-ian-cuba.html The New York Times - Cuba's power grid fails in wake of Hurricane Ian, leaving island without electricity]</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 NBC News - Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87]</ref> ;30 september * ''Oes-Europa'': Róslandj annexeert, bie mónj van Poetin, officieel de Oekraïense oblaste Loehansk, Donetsk, Zoprizja en Cherson. Dees annexaties waere door zoe good wie gein ènkel landj erkèndj. * ''Economie, Nederlandj'': Volges 't CBS is de [[inflatie]] gesjtege nao 'n recordhuuegde van 17,1%. Det kump ónger mie door de hoeg enerzjieprieze. * ''Oes-Europa'': Bie 'ne raketaanval op e humanitair konvooi inne regio Zaporizjia valle 30 doeje. Wiejer rake 88 luuj gewóndj. * ''Centraal-Azië'': Bie 'nen terroristischen aansjlaag op 'n sjoel inne [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle teentalle doeje en gewónje. * ''Afrika'': Presidentj [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] van [[Burkina Faso]] weurt door 't laeger aafgezat. ;28 september * ''Kóns en cultuur'': Rapper Coolio, bekindj van d'n hit ''Gangsta's Paradise'', sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/28/arts/music/coolio-rapper-dead.html The New York Times - Coolio, 'Gangsta's Paradise' Rapper, Dies at 59]</ref> ;26 september * ''Weitesjap'' [Waereldtied; 27 september Midde-Europesen Tied] De [[NASA]] deit e ruumdetuug, [[Double Asteroid Retraction Test|DART]], mit succes insjlaon op asteroïde [[Dimorphos]]. Dit is 'nen test óm te toekóms potentieel insjlaaggevierlike asteroïde te kinne vernetige of ómleie.<ref>[https://twitter.com/NASA/status/1574539270987173903 NASA op Twitter]</ref> * ''Midde-Amerika'': Op [[Cuba]] waert 't [[homohuwelik]] gelegaliseerd. * ''Oceanië, natuur en milieu'': Inne [[Groete Oceaan]] bie [[Tonga]] is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese [[völkaan]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/nation/2022/09/26/new-island-tonga-volcano-2022/ Washington Post - New island forms in Tonga after Home Reef volcano eruption]</ref> * ''Oes-Europa'': Op 'n sjoel in 't Róssische [[Izjevsk]] vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle 18 doeje en 24 gewónje. * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Brand (beer)|Brand]] kunjig aan det 't de productie van [[pils]] oet [[Wielder]] eweg geit haole. De broewerie zouw allein nog mótte waere gebroek veur speciaalbeer.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6226202/brand-stopt-met-het-grootschalig-brouwen-van-pils-in-limburgs-dorp-wijlre.html?redirect=1 Nu.nl - Brand stopt met het grootschalig brouwen van pils in Limburgs dorp Wijlre]</ref> ;25 september * ''Zuud-Europa, politiek'': De parlemèntsverkezinge in [[Italië]] waere gewonne door [[Fratelli d'Italia]], 'n extreemrechse partie mit wortele in 't [[fascisme]]. * ''Sjport'': De Keniaan [[Eliud Kipchoge]] löp op de [[marathon (loupe)|marathon]] van [[Berlien]] 'nen tied van 2:01:09 en verbaetert daomit zien eige waereldrecord.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6226043/kipchoge-verbetert-eigen-wereldrecord-op-marathon-in-berlijn.html Nu.nl - Kipchoge verbetert eigen wereldrecord op marathon in Berlijn]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj 't WK fietsrenne op de waeg bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445915-evenepoel-pakt-met-overmacht-wk-titel-geen-succes-oranje-na-van-der-poel-ophef NOS.nl - Evenepoel pakt met overmacht WK-titel, geen succes Oranje na Van der Poel-ophef]</ref> ;24 september * ''Nederlandj/Belsj'': In [[D'n Haag]] en [[Leidschendam]] waere drie mansluuj gearresteerd. 't Zeen krimmenele oet 't drugsmilieu die e plan hauwe veur de Belzje minister [[Vincent van Quickenborne]] te óntveure.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220924_93285624 De Standaard - Drugscriminelen wilden Van Quickenborne ontvoeren, drie Nederlanders gearresteerd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Pharoah Sanders]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://louderthanwar.com/pharaoh-sanders-rip/ Louder than War - Pharaoh Sanders RIP]</ref> * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] weurt waereldkampión fietsrenne in de waegren, óndanks 'ne breuk in häören èllebaog.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445791-stunt-van-vleuten-ondanks-elleboogbreuk-solo-naar-wereldtitel-in-wollongong NOS.nl - Stunt Van Vleuten: ondanks elleboogbreuk solo naar wereldtitel in Wollongong]</ref> ;23 september * ''Sjport'': [[Roger Federer]] nump op 40-jäörige laeftied aafsjeid es [[tennis|proftennisser]]. In 'nen débbelmatch mit [[Rafel Nadal]], deil van de [[Laver Cup]], verluus hae van de Amerikane [[Frances Tiafoe]] en [[Jack Sock]] (6-4, 6-7 (2), 9-11). * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Louise Fletcher]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445794-actrice-louise-fletcher-88-bekend-als-nurse-ratched-overleden NOS.nl - Actrice Louise Fletcher (88), bekend als Nurse Ratched, overleden]</ref> ;22 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Hilary Mantel]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/4thEstateBooks/status/1573254617990938626 Oetgeverij 4th Estate Books op Twitter]</ref> ;21 september * ''Oes-Europa'': De Róssischen dictator [[Vladimir Poetin]] reup veur 't iers saer 't begin van d'n [[kreeg i g'n Oekraïne|oerlog taege de Oekraïne]] rizzerviste op. ;19 september * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': Op 't sjtrandj kórtbie de [[Israel]]ische sjtad [[Tel Aviv]] weurt 'n graafgrót óntdèk oeten tied vanne Egyptische [[farao]] Ramses II. Arsjeologe sjpraeke van 'n extreem zeldzaam óntdekking.<ref>[https://www.jpost.com/archaeology/article-717442 Jerusalem Post - Israeli archeologists discover 'once-in-a-lifetime find' of ancient pottery under beach]</ref> ;18 september * ''Sjport'': De Noor [[Tobias Foss]] weurt in [[Wollongong]] ([[Australië]]) waereldkampión tiedrieje bie de mansluuj. De Nederlandse [[Ellen van Dijk]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445022-foss-verrast-topfavorieten-op-wk-tijdrijden-voelt-alsof-ik-droom NOS.nl - Foss verrast topfavorieten op WK tijdrijden: 'Voelt alsof ik droom']</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2444996-van-dijk-snelt-in-australie-superieur-naar-derde-wereldtitel-tijdrijden NOS.nl - Van Dijk snelt in Australië superieur naar derde wereldtitel tijdrijden]</ref> ;17 september * ''Zuud-Azië'': In Acham, 't weste van [[Nepal]], valle zeker 17 doeje door aerdversjuvinge. ;16 september * ''Oes-Europa'': In 'ne bósj kórtbie de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Izjoem]], die veurige waek zaoterdig woort heroverd door Oekraïense sjtriedkrachte, waere hónderde graver en inkel massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 450 lichame.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/massagraf-izjoem/ VRT - Honderden graven ontdekt in bos in bevrijde Oekraïense stad Izjoem: massa-executie of omgekomen tijdens bombardementen?]</ref> * ''Belsj Limburg, politiek'': [[Veerle Heeren]] nump óntsjlaag es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220916_96222012 De Standaard - Burgemeester Veerle Heeren van Sint-Truiden neemt ontslag]</ref> * ''Zuud-Europa'': Door euversjtruiminge inne [[Marche (Italië)|Marke]] (Midde-[[Italië]]) zint 9 luuj óm 't laeve gekómme. ;14 september * ''Noord-Europa, politiek'': Rechse partieje winne de [[Zjwaede|Zwjaedse]] parlementsverkezinge. De sociaaldemocratische premier Andersson treujt aaf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2444621-rechts-blok-wint-parlementsverkiezingen-zweden-premier-treedt-af NOS - Rechts blok wint parlementsverkiezingen Zweden, premier treedt af]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Donny M. bekèntj de óntveuring, 't misbroek en de maord op de neugejäörige jóng Gino begin juli.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6223971/donny-m-bekent-ontvoeren-misbruiken-en-doden-van-negenjarige-gino.html Nu.nl - Donny M. bekent ontvoeren, misbruiken en doden van negenjarige Gino]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Franse rezjisseur [[Jean-Luc Godard]] sjtörf op 91-jäörige laeftied door euthanasie. ;11 september * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de mansluuj, en de Nederlandse [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': De Sjpanjool [[Carlos Alcaraz]] winth de US Open bie de mansluuj door in veer sets (6-4, 2-6, 7-6 (7-1) en 6-3) te winne van de Noor [[Casper Ruud]]. Alcaraz weurt mit dees euverwinning d'n iersten tiener oets dae de Waereldranglies aanveurt. ;10 september * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj de [[US Open (tennis)|US Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2, 7-6 (7-5)) te winne van [[Ons Jabeur]]. ;8 september * ''Vereinig Keuninkriek'': Keuningin [[Elizabeth II]] sjtörf op 96-jäörige laeftied en weurt opgevolg door häöre zoon [[Sjarel III]]. * ''Sjport'': De Nederlandse keeper [[Piet Schrijvers]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-doelman-piet-schrijvers-75-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-doelman Piet Schrijvers (75) overleden]</ref> ;6 september * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] volg [[Boris Johnson]] op es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;5 september * ''Centraal- en Oes-Azië'': In [[Sjina]] en [[Afghanistan]] vènje [[aerdsjóddel]]e plaats. Daobie zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en gewóndj geraak. * ''Noord-Amerika'': bie mierder sjtaekpartieje inne [[Canada|Canadese]] sjtaat [[Saskatchewan]] kómme 12 luuj óm 't laeve en rake 18 luuj gewóndj. ;2 september * ''Nederlandj'': Bie e verkiersóngelök in 't [[Noord-Braobant|Braobantse]] Oud-Gastel (gemeinte [[Halderberge]]) kómme veer luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4143033/twee-jonge-kinderen-en-twee-vrouwen-omgekomen-bij-ongeluk-in-oud-gastel Omroep Brabant - Twee jonge kinderen en twee vrouwen omgekomen bij ongeluk in Oud Gastel]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': In de [[Pieël|Piel]] bie [[Griendsveen]] weujt 'ne groete natuurbrandj, zoeget op dezelfde plaatsj wo twie jaor haer ouch al 'ne brandj waor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442691-grote-natuurbrand-in-de-peel-tot-nu-toe-twee-hectare-in-brand NOS.nl - Grote natuurbrand in De Peel, tot nu toe twee hectare in brand]</ref> ;30 augustus * ''Oes-Europa'': De [[Sovjet-Unie|Sovjet-Róssische]] sjtaotsman [[Michail Gorbatsjov]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442662-russische-staatsmedia-gorbatsjov-laatste-president-sovjet-unie-overleden NOS.nl - Russische staatsmedia: Gorbatsjov, laatste president Sovjet-Unie, overleden]</ref> ;29 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse actries en model [[Charlbi Dean]] sjtörf op 32-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220830_97111232 De Standaard - Actrice Charlbi Dean (32), hoofdrolspeelster in Gouden Palm-winnaar, plots overleden]</ref> ;27 augustus * ''Zuudoes-Europa'': [[Servië]] en [[Kosovo]] sjlete 'n akkaord euver grensverkier en 'n kènteikekwestie ómtrint Servische Kosovare.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6220280/kosovo-en-servie-bereiken-akkoord-in-gevoelige-kentekenkwestie.html Nu.nl - Kosovo en Servië bereiken akkoord in gevoelige kentekenkwestie]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Zuud-Hollandj|Zuud-Hollandse]] [[Nieuw-Beijerland]] (gemeinte [[Hoeksche Waard]]) kómme zès luuj óm 't laeve en rake mierder luuj gewóndj wie 'n vrachwage van 'nen diek veurt.<ref>[https://web.archive.org/web/20220827213812/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5329449/vrachtwagen-rijdt-van-dijk-nieuw-beijerland-meerdere-gewonden RTL Nieuws - Vrachtauto rijdt van dijk bij Nieuw-Beijerland, zeker drie doden]</ref> * ''Zuud-Azië'': In [[Pakistan]] valle 1300 doeje door zjwaore raegeval en euversjtruiminge. Wiejer zint 170.000 hoezer besjadig. In totaal zint 33 miljoen luuj getroffe door 't noedwaer. ;26 augustus * ''Midde-Oeste'': Nao 't gereidkómme van 'ne nuje waeg tösje [[Armenië]] en [[Nagorno-Karabach]] kump de [[Laçin-corridor]], inclusief 't gelieknamige sjtrategische sjtedje en twie ómligekende dörper, in [[Azerbeidzjaan]]se henj.<ref>[https://www.rferl.org/a/azerbaijan-lacin-nagorno-karabakh-control-/32006090.html Radio Free Europe - Azerbaijani Forces Take Over Strategic Town Linking Armenia With Nagorno-Karabakh]</ref> ;25 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Herman Vanspringel]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220825_93752461 De Standaard - Voormalig wielerkampioen Herman Vanspringel overleden]</ref> ;24 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op 'n treinsjtasie inne regio [[Dnipro (oblas)|Dnipro]] zint 25 luuj óm 't laeve gekómme en teentalle luuj gewóndj geraak. ;20 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie e verkiersóngelök in 't zuudoeste van [[Törkieje]] zint 16 luuj óm 't laeve gekómme en 21 luuj gewóndj geraak. * ''Economie, Zuud-Europa'': [[Grekelandj]] sjteit neet mie ónger versjerp toezich vanne [[eurozone]]. Dat sjtóng 't es gevolg vanne [[kredietcrisis]] in [[2010]]. * ''Oes-Afrika'': Bie 'nen bómaansjlaag op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] hoofsjtad [[Mogadishu]] zint 20 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bram Peper]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2441448-bram-peper-82-overleden-er-zal-altijd-een-rotterdam-voor-en-na-zijn-tijd-zijn NOS.nl - Bram Peper (82) overleden, 'Er zal altijd een Rotterdam voor en na zijn tijd zijn']</ref> ;16 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': [[Staatsbosbeheer]] maak bekèndj det in de [[Pieël|Piel]] veur 't iers e [[kroenekraan|kroenekranejónk]] is gezeen. Veurhaer vloog 't bies in Limbörg allein euver.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1805664/eerste-kraanvogeljong-ooit-in-de-peel-dit-is-uniek?swipePagination=cc4d4e0e-ebf1-534b-baa4-e41fa18f3eab 1Limburg - Eerste kraanvogeljong ooit in de Peel: 'Dit is uniek']</ref> * ''Belsj'': De stad [[Ieper]] verbeujt 't festival [[Frontnacht]], boe op 27 augustus (roond de [[IJzerwake]]) diverse extreemrechse bands zouwe speule.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220816_93201616 De Standaard - Extreemrechts festival Frontnacht mag toch niet doorgaan]</ref> ;15 augustus * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] sjeit direk oet mèt [[fietsrenne]]. Ieder had 'r al gezag tot 'r nao dit sezoen zouw oetsjeie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440730-tom-dumoulin-stopt-per-direct-geen-wk-wielrennen-in-australie-meer NOS.nl - Tom Dumoulin stopt per direct, geen WK wielrennen in Australië meer]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Wielder]] kump eine direk óm; 'nen angere sjtörf d'n daag drop. D'n daojer is 'ne Sjpanjool, de slachoffers zeen 'nen angere Sjpanjool en 'ne Portugees.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440849-steekpartij-wijlre-eist-tweede-leven NOS.nl - Steekpartij Wijlre eist tweede leven]</ref> ;14 augustus * ''Afrika'': In 'n kirk in [[Gizeh]] brik 'ne brandj oet, wo zeker 41 luuj bie ómkómme. De mieste doeje zeen kènjer in 'n aanligkendj kènjerdaagverblief.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/lest-35-killed-egyptian-church-fire-security-sources-say-2022-08-14/ Reuters - Egyptian church fire kills at least 41, most of them children- sources]</ref> * ''Zuud-Azië, Economie'': D'n Indiase zakeman [[Rakesh Jhunjhunwala]] sjtörf op 62-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6217577/indiase-warren-buffett-op-62-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - 'Indiase Warren Buffett' op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 augustus * ''Vereinigde Sjtaote'': In [[Chautauqua]] ([[New York (staot)|NY]]) weurt de Brits-Indiase sjriever [[Salman Rushdie]] denaergesjtaoke. Rushdie is al saer 1989 doel van dreiging oet islamistischen hook. * ''Zuud-Europa'': Inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]] zint bie 'n sjeetpartie zeker 12 luuj, ónger waem de sjötter, óm 't laeve gekómme. * ''Natuur en milieu, Oes-Europa'': Inne [[Oder]] oppe grens tösje [[Duutslandj]] en [[Pole]] waere teendoezende doej vèsje gevónje. Bei lenj zègke det 't water dinkelik vergiftig is door sjemisch aafval.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6217396/duitsland-en-polen-onderzoeken-massale-vissterfte-in-rivier-de-oder.html Nu.nl - Duitsland en Polen onderzoeken massale vissterfte in rivier de Oder]</ref> ;11 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Anne Heche]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan de gevolge van e verkiersóngelök. ;9 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïense raketaanval oppe [[Krim]] waere zeker 8 Róssische vleegtuger vernetig. * ''Kóns en cultuur'': De Britse journalis en sjriever [[Nicholas Evans]], veural bekèndj van ''The horse whisperer'', sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thebookseller.com/news/nicholas-evans-author-of-the-horse-whisperer-dies-aged-72 The Book Seller - Nicholas Evans, author of The Horse Whisperer, dies aged 72]</ref> ;8 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse zengeres en actries [[Olivia Newton-John]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/08/08/arts/olivia-newton-john-dead.html?smtyp=cur&smid=tw-nytimes New York Times - Olivia Newton-John, Pop Singer and ‘Grease’ Star, Dies at 73]</ref> ; 7 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie raketbesjetinge in [[Gazasjtrook|Gaza]] en [[Israel]] valle teentalle doeje en gewónje. Alle doeje en wiedoet de meiste gewónje valle ane Palestiense kantj. Ouch woorte bie de besjetinge twie hoeggeplaatsde commendante vanne tereurbeweging Islamitische Jihad doedgemaak. ; 6 augustus * ''Zuud-Europa'': Bie e bösóngelök in [[Kroatië]] kómme 12 Poolse pelgrims óm 't laeve. 32 anger passagiers rake gewóndj, van waem sommige ernstig. De pelgrims waore óngerwaeg nao Medjugorje, e baevaartsoord in [[Bosnië-Herzegovina]]. ;5 augustus * ''Belsj, Weitesjap'': De Belzje geneticus [[Jean-Jacques Cassiman]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220806093058/https://nieuws.kuleuven.be/nl/2022/overlijden-emeritus-professor-jean-jacques-cassiman KU Leuven - Overlijden emeritus professor Jean-Jacques Cassiman]</ref> ;4 augustus * ''Oes-Azië'': [[Sjina]] hèlt militair oefeninge inne watere róndj [[Taiwan]]. De oefeninge zint 'n reaksie op 't sjtaatsbezeuk van Nancy Pelosi.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/08/04/asia/china-taiwan-military-exercises-intl-hnk-ml/index.html CNN - China fires missiles near Taiwan in live-fire drills as PLA encircles island]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte inne regio [[Hoeg-Karabach]] zint drie militaire óm 't laeve gekómme. De gevechte vónje plaats in en róndjóm de [[Laçin-corridor]], 'n sjtrook landj die de regio verbindj mit [[Armenië]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/soldiers-killed-nagorno-karabakh-fighting-azerbaijan-armenia Al Jazeera - Three soldiers killed in renewed Nagorno-Karabakh fighting]</ref> ;2 augustus * ''Nederlandj'': [[Mark Rutte]] weurt de langszittende [[premier]] van [[Nederland]]j. Hae is noe 4.311 daag premier, einen daag langer es [[Ruud Lubbers]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2439140-rutte-nu-echt-de-langstzittende-premier-van-nederland NOS.nl - Rutte nu echt de langstzittende premier van Nederland]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote / Oes-Azië'': [[Nancy Pelosi]], veurzitster van 't Amerikaans Hoes van Aafgevaerdigde, bezeuk [[Taiwan]]. ===juli=== ;31 juli * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de ierste editie van de [[Runj van Frankriek veur Vrouwluuj]]. Mit [[Demi Vollerging]] (bergklassemènt), [[Marianne Vos]] (sjprintklassemènt) en [[Shirin van Anrooij]] (jóngereklassemènt) zörg ze veur 'ne Nederlandse veersjlaag. * ''Sjport'': [[Ingels damesvoetbalèlftal|Èngelandj]] wintj 't [[Europees kampioensjap damesvoetbal 2022|EK damesvoetbal 2022]] door nao verlènging mit 2-1 van [[Duits damesvoetbalèlftal|Duutsjlandj]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse baskètter [[Bill Russell]] sjtörf op 88-jäörige laeftied. * ''Oes-Azië'': De [[Filipijne|Filipiense]] politicus [[Fidel Ramos]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438960-oud-president-ramos-van-filipijnen-overleden-94-streed-tegen-armoede NOS.nl - Oud-president Ramos van Filipijnen overleden (94), streed tegen armoede]</ref> ;30 juli * ''Zuud-Azië'': D'n Egyptischen terroris [[Ayman al-Zawahiri]] (71), leier van [[al-Qaedah]] en 't brein achter de aansjlaeg van 11 september 2001, kump óm bie 'nen Amerikaansen droneaanval.<ref>[https://web.archive.org/web/20220802092204/https://edition.cnn.com/2022/08/01/politics/joe-biden-counter-terrorism/index.html CNN - US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door [[AFC Ajax|Ajax]] mit 3-5 te versjlaon. ;29 juli * ''Kóns en cultuur'': In Australië kump de lèste aaflievering van de [[soap]]serie ''[[Neighbours]]'' op de tv. * ''Noord-Amerika'': De Canadese jihadis Mohammed Khalifa, dae ónger anger verantwoordelik is veur de produksie van executie- en rekruteringsvideo's, weurt door 'n Amerikaanse rechbank veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof. * ''Noord-Amerika'', ''Natuur en milieu'': Bie zjwaor euversjtruiminge inne Amerikaanse sjtaat [[Kentucky]] valle zeker 37 doeje en 30 gewónje. ;28 juli * ''Oes-Europa'': In Olenivka, inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]], kómme 53 Oekraïense kreegsgevangene óm 't laeve bie 'ne raketaanval. Róslandj en de Oekraïne besjöldige zich óngerein, wiewaal 't sjterke aanwiezinge gief det 't Róssische laeger verantwoordelik is veur d'n aanval. ;27 juli * ''Noord-Afrika'': In [[Tunesië]] weurt, mit 'n zier lieg opkóms, 'n nuuj gróndjwèt aangenome die de regering dictatoriaal mach gief. Feitelik kump hiemit 'n ind aan de democratie die nao 't [[Arabisch Vreugjaor]] in 't landj waor ingeveurd. ;25 juli * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': De Noord-Ierse politicus [[David Trimble]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438333-noord-ierse-oud-politicus-en-nobelprijswinnaar-david-trimble-77-overleden NOS.nl - Noord-Ierse oud-politicus en Nobelprijswinnaar David Trimble (77) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Paul Sorvino]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6214305/goodfellas-acteur-paul-sorvino-83-overleden.html Nu.nl - Goodfellas-acteur Paul Sorvino (83) overleden]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': D'n Daen [[Jonas Vingegaard]] wintj veur d'n ierste kier de [[Runj van Frankriek]].<ref>Live-oetzenjing [[NPO 1]]</ref> ;21 juli * ''Economie'': De [[Europese Centraal Bank]] verhoeg de [[rente]] mit 0,5 percèntpuntj tot 0% percies. Veur 't iers in ach jaor hilt de bank gein negatieve rente mie aan.<ref>[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2022/html/ecb.mp220721~53e5bdd317.en.html ECB - Monetary policy decisions]</ref> ;18 juli * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaeds-Amerikaanse kónstenaer [[Claes Oldenburg]], pioneer van de [[pop art]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/07/18/artist-claes-oldenburg-dead/?itid=hp-top-table-main-t-6 Washington Post - Claes Oldenburg, a whimsical father of pop art, dies at 93]</ref> ;11 juli * ''Wetesjap'': D'n ierste foto van de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webb-ruumdetelescoop]] weurt geprizzenteerd.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet NASA.gov - NASA’s Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet]</ref> ;10 juli * ''Sjport'': De Serviër [[Novak Djokovic]] wintj veur de zevende kier Wimbledon bie de mansluuj door in veer sets (4-6, 6-3, 6-4, 7-6 (7-3)) te winne van d'n Australiër [[Nick Kyrgios]]. Veur Kyrgios waor 't zien ierste grandslamfinaal. ;9 juli * ''Sjport'': Sjötterie Sint-Martinus oet [[Bor]] wintj 't [[OLS|Aud Limbörgs Sjöttersfies]] in [[Mael (dörp)|Mael]].<ref>[https://www.1limburg.nl/entertainment/1784267/sint-martinus-uit-born-wint-ols-2022 1Limburg - Sint Martinus uit Born wint OLS 2022 ]</ref> * ''Sjport'': De Kazachse [[Elena Rybakina]] wintj Wimbledon bie de vrouwluuj door in drie sets (3-6, 6-2, 6-2) te winne van de Tunesische [[Ons Jabeur]]. Veur allebei waor 't e debuut in 'n grandslamfinaal. ;8 juli * ''Oes-Azië'': De [[Japan]]sen ex-premier [[Shinzo Abe]] weurt op 67-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6211029/neergeschoten-japanse-oud-premier-abe-67-overleden-aan-zijn-verwondingen.html Nu.nl - Neergeschoten Japanse oud-premier Abe (67) overleden aan zijn verwondingen]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] zuut aaf van de koup van [[Twitter]]. ;7 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Boris Johnson]] sjtap op es premier en leisman van de [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] nao immensen drök van zien partiegenote en e groet aantal ministers wat opsjtap. Oerzaak waore diverse sjendale. ;4 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en dichter [[Remco Campert]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6210233/schrijver-remco-campert-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijver Remco Campert op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie inne Amerikaanse sjtad [[Chicago]] valle 6 doeje en 36 gewónje ;3 juli * ''Oes-Europa'': Róssische troepe en milities vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] verovere [[Lisitsjank]]. Hiemit is de gansen oblas [[Oblas Loehansk|Loehansk]] in henj vanne separatiste en 't Róssische leger. * ''Oes-Europa'': Bie 'nen aanval op de Róssische sjtad [[Belgorod]], kórtbie de grens mit de Oekraïne, valle 3 doeje. Ouch raakde zeker 50 gebouwe besjadig. * ''Noord-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne [[Denemarke|Deense]] huidsjtad [[Kopenhage]] valle 3 doeje en 31 gewónje. De sjötter is 'nen 22-jäörige man mit psychische probleme. ;1 juli * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse [[lies vaan musicologe|musicoloog]] [[Richard Taruskin]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/07/01/arts/music/richard-taruskin-dead.html New York Times - Richard Taruskin, Vigorously Polemical Musicologist, Dies at 77]</ref> ===juni=== ;30 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse YouTuber [[Technoblade]] sjtörf op 23-jäörige laeftied aan de [[kanker]]. {{doedbekèndj}} * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe herovere [[Sjlangeneilandj]], e sjtrategisch eilendje inne [[Zjwarte Zee]] wat saer 24 fibberwaar, d'n iersten daag vanne [[Krieg in de Oekraïne|Róssische invasie]], in henj waor gekómme vanne Rósse. ;29 juni * ''Nederlandj'': Extremistische boere doon 'n poging óm vasgezatte collega's mit geweld te bevrieje oet pelitiecelle in [[Apeldoorn]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[r&b (urbanmeziekstijl)|r&b]]-zenger [[R. Kelly]] weurt óm ómvangriek en jaore doerendj misbroek van dèks minderjaorige maedjes tot 30 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://nos.nl/artikel/2434615-30-jaar-cel-voor-r-kelly-26-jaar-na-eerste-misbruikaantijging NOS.nl - 30 jaar cel voor R. Kelly, 26 jaar na eerste misbruikaantijging]</ref> ;28 juni * ''Nederlandj'': E boereprotes van activistische boere bie 't hoes van minister [[Christine van der Wal]] löp henjig oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6209175/rellende-boeren-breken-door-afzetting-politie-bij-huis-minister-van-der-wal.html Nu.nl - Rellende boeren breken door afzetting politie bij huis minister Van der Wal]</ref> ;27 juni * ''Noord-Amerika'': In 'ne vrachwage in [[San Antonio]], [[Texas]], weure 53 euverleje migrante aangetroffe. ;26 juni * ''Zudelik Afrika'': In 'ne illegale kafee inne [[Zuud-Afrika]]anse sjtad [[Oos-Londen]] weure 21 doeje gevónje. 't Geit óm jóng luuj, mer woeraan ze zint gesjtorve is nog neet dutelik. ;25 juni * ''Oes-Europa'': [[Severodonjetsk]] kump in Róssische henj. * ''Noord-Europa'': Bie 'nen aansjlaag op 'nen homobar inne [[Noorwege|Noorse]] huidsjtad [[Oslo]] valle twie doeje. De pelissie geit oet van [[terrorisme]]. ;24 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Ameirkaansen Hoeggerichshof drejt 't lenjelik rech op [[abortus]] trök.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/06/24/politics/dobbs-mississippi-supreme-court-abortion-roe-wade/index.html CNN.com - Supreme Court overturns Roe v. Wade]</ref> ;23 juni * ''Europa'': De [[Oekraïne]] en [[Moldavië]] waere es kandidaat-lid van de [[EU]] toegelaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6208305/alle-eu-leiders-omarmen-kandidaat-lidmaatschap-oekraine-en-moldavie.html Nu.nl - Alle EU-leiders omarmen kandidaat-lidmaatschap Oekraïne en Moldavië]</ref> ;22 juni * ''Nederlandj'': In [[Stroe (Gelderland)|Stroe]] (gemeinte [[Barneveld]], [[Gelderland]]) vèntj e lenjelik boereprotes plaats. De boere demonstrere taege vaergaonde maotraegele óm de sjtiksjtofoetsjtoet in de te damme. ;21 juni * ''Zuud-Azië'': [[Afghanistan]] weurt getroffe door 'nen aerdsjóddel van 6,2 op de Memènt-Magnitudesjaol. ;18 juni * ''Kóns en cultuur'': [[Jan Smeets]] nump aafsjeid es baas van [[Pinkpop]]. ;17 juni * ''Sjport'': 't Ingels [[cricket|hierecricketèlftal]] zèt taege Nederlandj 'n ODI-record vamn 498 runs denaer.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6207117/engelse-cricketers-breken-wereldrecord-runs-in-interland-tegen-nederland.html - Nu.nl - Engelse cricketers breken wereldrecord runs in interland tegen Nederland]</ref> ;12 juni * ''Frankriek'': Verkezinge veur 't parlemènt. * ''Sjport'': De Nederlandsen tennisser [[Tim van Rijthoven]] (ATP205) wintj 't toernooj van [[Rosmalen]] door in twie sèts (6-4, 6-1) waereldtopper [[Daniil Medvedev]] te versjlaon. * ''Sjport'': De Zweedse [[golf (sport)|golf]]ster [[Linn Grant]] wintj es ierste vrouw oets e toernooj wo-op ouch mansluuj waere toegelaote. ;5 juni * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (6-3, 6-3, 6-0) van [[Casper Ruud]] te winne. Veur Nadel is 't al zien veerteende euverwinning op Roland Garros en zien 22e Grand Slam-euverwinning. ;4 juni * ''Sjport'': [[Iga Swiatek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-1, 6-3) [[Coco Gauff]] te versjlaon. ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': De 9-jäörige jóng [[Gino van der Heijden]] verdwient in [[Kirchroa]]. Drie daag later weurt hae doed trökgevónge in [[Gelaen]]; 'ne man van 22 weurt hieveur gearresteerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20220604164751/https://www.1limburg.nl/zoektocht-gino-lichaam-gevonden-geleen 1Limburg - Zoektocht Gino: lichaam gevonden in Geleen]</ref> ===mei=== * Oetbraak vaan [[apepokke]] in [[Europa]]. 't Ierste geval weurt in 't [[Vereinig Keuninkriek]] vasgesjtèld. ;29 mei * ''Sjport'': D'n Australiër [[Jai Hindley]] wintj de [[Runj van Italië]]. ;28 mei * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 0-1 van [[Liverpool F.C.]] te winne.<ref>Live-oetzenjing RTL7</ref> ;27 mei * ''Nederlands Limburg'': In 't [[Sprookjesbos]] in [[Valkeberg]] sjtort e kaerke van 'n attractie naer. Drie luuj rake daobie gewónd.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6203261/zes-gewonden-in-sprookjesbos-valkenburg-door-vallende-attractiekarretjes.html Nu.nl - Zes gewonden in Sprookjesbos Valkenburg door vallende attractiekarretjes]</ref> ;26 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Gijs de Lange]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[longfibrose]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2430294-gijs-de-lange-onder-meer-bekend-van-het-klokhuis-op-65-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Gijs de Lange, onder meer bekend van Het Klokhuis, op 65-jarige leeftijd overleden]</ref> * De Nederlandse prizzentator [[Willibrord Frequin]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6203063/willibrord-frequin-80-overleden-aan-gevolgen-van-parkinson.html Nu.nl - Willibrord Frequin (80) overleden aan gevolgen van parkinson]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Andy Fletcher]], tósjenis van [[Depeche Mode]], sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/depechemode/status/1529901182562340864 Twitter - doedsberich door de band]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Alan White]], drummer van [[Yes]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://consequence.net/2022/05/alan-white-yes-john-lennon-drummer-dies/ Consequence - R.I.P. Alan White, Drummer for Yes and John Lennon Dead at 72]</ref> ;25 mei * ''Sjport'': [[AS Roma]] wintj de ierste editie van de [[UEFA Conference League]] door in de finaal mit 1-0 van [[Feyenoord]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Veronica]]</ref> ;24 mei * ''Noord-Amerika'': Op 'n lieger sjaol in [[Uvalde]] ([[Texas|TX]]) sjut 'nen achteenjäörige man 19 kènjer en twie volwassene doed.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/texas-elementary-school-shooting-05-25-22/index.html CNN.com - Deadly shooting at Texas elementary school]</ref> ;23 mei * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': De Vlaamse regering zuut definitief aaf van 't plan veur 'ne sjneltram tösje [[Hasselt]] en [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220524075504/https://www.1limburg.nl/plan-tram-maastricht-hasselt-na-18-jaar-prullenbak?context=topstory 1Limburg - Plan tram Maastricht-Hasselt na 18 jaar in prullenbak]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse documentairemaekster [[Heddy Honigmann]] sjtörf op 70-jäörige laeftied aan de gevolge van [[multiple sclerose]] en [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2429761-gelauwerd-filmmaker-heddy-honigmann-70-overleden NOS.nl - Gelauwerd filmmaker Heddy Honigmann (70) overleden]</ref> ;20 mei * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|landskampión voetbal bie de vrouwluuj]] nao 'n 2-3 wins bie [[AFC Ajax]]. ;18 mei * ''Noord-Europa'': [[Zjwaede]] en [[Finlandj]] dene 'n aanvraog in veur lid te waere van de [[NAVO]]. * ''Sjport'': [[Eintracht Frankfurt]] wintj de [[Europa League]] door nao penanties van [[Glasgow Rangers]] te winne. ;17 mei * ''Kóns en cultuur'': De Griekse popmuzikantj en filmcomponis [[Vangelis]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.amna.gr/home/article/647982/Pethane-o-Baggelis-Papathanasiou APE - Πέθανε ο σπουδαίος συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου]</ref> * ''Nederlandj'': De Marokkaans-Nederlandsen activis en politicus [[Mohammed Rabbae]] ([[GroenLinks]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6201355/oud-groenlinks-lijsttrekker-mohamed-rabbae-81-overleden.html Nu.nl - Oud-GroenLinks-lijsttrekker Mohamed Rabbae (81) overleden]</ref> ;16 mei * ''Oes-Europa'': 't Batteljón van 't [[Azovrezjiment]] in 't [[Azovstal]]-febrik in [[Marioepol]] geuf zich euver. Hiemit kump nao maonde van zjwaor bómbardemènte de sjtad in Róssische han. ;15 mei * ''Nederlandj/Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] verklaort de Nederlandse pater [[Titus Brandsma]] heilig. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt veur d'n 18e kier landskampión van 't Belsj. ;14 mei * ''Naord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie in [[Buffalo]] ([[New York (staot)|NY]]), hoegswaorsjienelik mit e racistisch motief, kómme teen luuj óm.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/14/us/buffalo-ny-supermarket-multiple-shooting/index.html CNN.com - 10 people killed in a racially motivated mass shooting at a Buffalo supermarket, police say. The 18-year-old suspect is in custody]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Kalush Orchestra]] wintj veur de [[Oekraïne]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Stefania''. ;13 mei * ''Midde-Oeste'': Sjeik [[Chalifa bin-Zajed an-Nahjan]], emir van [[Abu Dhabi (emiraat)|Abu Dhabi]] en presidentj van de [[Vereinigde Arabische Emirate]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6200575/sjeik-verenigde-arabische-emiraten-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Sjeik Verenigde Arabische Emiraten Khalifa Bin Zayed Al Nahyan (73) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Sjpaanse operazangeres [[Teresa Berganza]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428711-spaanse-operazangeres-teresa-berganza-89-overleden NOS - Spaanse operazangeres Teresa Berganza (89) overleden]</ref> ;12 mei * ''Belsj'': [[Wouter Beke]] sjtop es veurzitter van de [[CD&V]]. De partie is ónger zie veurzittersjap ummer wiejer in de peilinge weggezak. * ''Weitesjap'': De [[NASA]] publiceert de ierste foto van [[Sagittarius A*]], 't [[zjwart laok]] in 't centrum van de [[Milkwaeg]].<ref>[https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/images/sagittarius-a-nasa-telescopes-support-event-horizon-telescope-in-studying-milky-ways.html NASA - Sagittarius A*: NASA Telescopes Support Event Horizon Telescope in Studying Milky Way's Black Hole]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jeroen Brouwers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.atlascontact.nl/2022/05/11/jeroen-brouwers-is-overleden/ Uitgeverij Atlas Contact - Jeroen Brouwers overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Henk Groot]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428333-oud-international-henk-groot-84-overleden-kopsterke-spits-van-ajax-en-feyenoord NOS.nl - Oud-international Henk Groot (84) overleden, kopsterke spits van Ajax én Feyenoord]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 36e kier kampión voetbal van Nederlandj door mit 5-0 van [[sc Heerenveen]] te winne. ;9 mei * ''Sjport'': De Congolees-Nederlandse voetballer [[Jody Lukoki]] sjtörf op 29-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6199668/voormalig-eredivisie-speler-jody-lukoki-op-29-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Eredivisie-speler Jody Lukoki op 29-jarige leeftijd overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;6 mei * ''Belsj Limburg'': In [[Tóngere]] begintj 't percès róndj de maord op maffiabaos [[Silvio Aquino]]. Vief verdachte sjtaon terech, eine veur d'n opdrach tot, veer veur 't oetveure van de maord.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20220427_95241465 Het Belang van Limburg - LIVE. Volg hier het assisenproces over de moord op Silvio Aquino]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': Lokaal verkezinge in gans 't landj en regioparlemèntsverkezinge in [[Naord-Ierlandj]]. De [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] van premier [[Boris Johnson]] verluus sjterk, dewiel in Naord-Ierlandj de Iers-nationalistische partie [[Sinn Féin]] de groetste weurt. ;5 mei * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Harm Ottenbros]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2427598-oud-wereldkampioen-wielrennen-harm-ottenbros-78-overleden NOS.nl - Oud-wereldkampioen wielrennen Harm Ottenbros (78) overleden]</ref> ;4 mei * ''Weitesjap'': Op [[Mars (planeet)|Mars]] weurt 'ne [[eerdsjok|Marssjóddel]] van 5 op de MM-sjaol gemaete. Dit is óngevaer de zjwaorste sjok dae op de planeet meugelik is.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-insight-records-monster-quake-on-mars NASA - NASA’s InSight Records Monster Quake on Mars]</ref> ===april=== * ''Afrika'': In de [[Zuud-Afrika]]anse provincie [[KwaZoeloe-Natal]] vènje zjwaor euversjtruiminge plaats, die aan hóngerde luuj 't laeve koste. ;30 april * ''Economie'', ''Sjport'': De bekèndje voetbalzaakwaornummer [[Mino Raiola]] sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/30-04-2022/mino-raiola-morto-procuratore-440223652586.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Mino Raiola, aveva 54 anni: l'annuncio sui social da parte della famiglia]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse countryzengeres [[Naomi Judd]] sjtörf op 76-jäörige laeftied, waorsjienelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6198193/bekende-amerikaanse-countryzangeres-naomi-judd-76-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse countryzangeres Naomi Judd (76) overleden]</ref> ;27 april * ''Oes-Europa'': [[Róslandj]] sjtop mit de lievering van [[aerdgaas]] aan [[Pole]] en [[Bulgarieë]]. ;26 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje synthesizersjpaeler [[Klaus Schulze]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/in-memoriam-elektronica-pionier-klaus-schulze-1947-2022/ OOR.nl - De vliegende klank­tapijten van Klaus Schulze]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis en zenger [[Henny Vrienten]], veural bekèndj van [[Doe Maar]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6197166/doe-maar-zanger-en-componist-henny-vrienten-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Doe Maar-zanger en componist Henny Vrienten (73) overleden]</ref> * ''Oes-Azië'': De Japanse [[Kane Tanaka]], d'n audste minsj van de waereld en d'n op ein nao audste minsj dae oets haet gelaef, sjörf op 119-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6197105/een-na-oudste-mens-ooit-op-119-jarige-leeftijd-overleden-in-japan.html Nu.nl - Een-na-oudste mens ooit op 119-jarige leeftijd overleden in Japan]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp [[Twitter]] veur 44 miljón dollar.<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61222470 BBC News - Elon Musk strikes deal to buy Twitter for $44bn]</ref> ;24 april * ''Frankriek'': Bie de twiede runj van de presidentsverkezinge wintj de rechs-liberalen [[Émanuel Macron]] mit 58,55% óm 41,45% van zien extreemrechse oetdaagster [[Marine Le Pen]]. * ''Zuudoes-Europa'': Bie verkezinge in [[Sjlovenië]] weurt de nuuj linkse partie [[Svoboda (partie)|Svoboda]] de groetste en versjleit daomit de regerende rechs-populistische [[SDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2426409-nieuwe-groene-partij-lijkt-de-grootste-bij-sloveense-verkiezingen NOS.nl - Nieuwe groene partij lijkt de grootste bij Sloveense verkiezingen]</ref> * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de mansluuj; [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Arno Hintjes]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220423_95435808 De Standaard - Arno Hintjens overleden na lange strijd tegen kanker]</ref> ;22 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popmuzikantj [[Jan Rot]], veural bekèndj óm zien Nederlandstalige hertalinge van angerstalige leedjes, sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://twitter.com/janrot/status/1517481968555986944 Twitter - Doedsberich op 't account van Jan Rot]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Dylan Teuns]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. ;18 april * ''Oes-Europa'': In 't oeste van de [[Oekraïne]] begintj e nuuj Róssisch offensief. Me nump aan det de Rósse zich noe op det deil van 't landj gaon concentrere. * ''Kóns en cultuur'': De Britse componis [[Harrison Birtwistle]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425625-eigenzinnige-componist-van-moderne-muziek-harrison-birtwistle-overleden NOS.nl - Eigenzinnige componist van moderne muziek Harrison Birtwistle overleden]</ref> * ''Sjport'': [[AA Gent]] pak de [[Croky Cup|baeker van 't Belsj]] door [[RSC Anderlecht]] nao penanties te kloppe.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220418_95713516 De Standaard - AA Gent wint Beker van België na penalty’s]</ref> * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak de [[KNVB-beker (vrouwlui)|KNVB-baeker bie de vrouwluuj]] door mit 2-1 van [[PSV]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425606-ajax-vrouwen-pakken-knvb-beker-wel-door-psv-te-verslaan NOS.nl - Ajax-vrouwen pakken KNVB-beker wél door PSV te verslaan]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door mit 2-1 van [[AFC Ajax]] te winne. ;16 april * ''Sjport'': D'n Oes-Duutsje voetballer [[Joachim Streich]] sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6195622/gerd-muller-van-het-oosten-joachim-streich-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - 'Gerd Müller van het Oosten' Joachim Streich op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Elisa Longo Borghini]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj. ;14 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch kreegssjeep de Moskva vergeit door 'ne brandj, dae door de Oekraïne es aanval weurt opgeëis. * ''Nederlandj'': De Nederlandse zjuris [[Alex Brenninkmeijer]], nationalen ombudsman van 2005 bis 2014, sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6195298/oud-ombudsman-alex-brenninkmeijer-overleden-op-zeventigjarige-leeftijd.html Nu.nl - Oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer overleden op zeventigjarige leeftijd]</ref> ;13 april * ''Sjport'': [[Magnus Sheffield]] wintj de [[Braobentse Piel]] bie de mansluuj, en [[Demi Vollering]] bie de vrouwluuj. ;12 april * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] treujt trök es fractieveurzitter vaan de [[PvdA]]. ;10 april * ''Nederlands Limbörg'': 'n Zeukaksie nao de vermisde [[Marjo Winkens]] in 'ne bösj in [[Ulesjtraote]] haet nieks opgeleverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220410_94829466 De Limburger - Nieuwe zoekactie naar Marjo Winkens in bos bij Ulestraten levert weer niets op]</ref> * ''Sjport'': [[Michał Kwiatkowski]] wintj d'n [[Amstel Gold Race]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': [[Abdi Nageeye]] wintj es ierste Nederlanjer de [[marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj in e Nederlands record van 2:04:55.<ref>[https://nos.nl/artikel/2424593-abdi-nageeye-wint-als-eerste-nederlandse-man-de-marathon-van-rotterdam NOS.nl - Abdi Nageeye wint als eerste Nederlandse man de marathon van Rotterdam]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Philippe Boesmans]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220411_94941352 De Standaard - Componist Philippe Boesmans overleden]</ref> ;8 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger vilt de sjtatie van [[Kramatorsk]] aan, wo zoeget veerdoezendj börgersj sjtaon te wachte op evacuatie. ;7 april * ''Oes-Europa, Waereldwied'': [[Róslandj]] weurt nao 'n sjtumming van de plenair vergaojering oet de [[VN-minsjerechteraod]] gezat. Rae daoveur is 't groetsjaolig geweld taege börgers in de Oekraïne.<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN.org - UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Council]</ref> ;6 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje actries [[Reinhilde Decleir]] sjtörf op 73 door [[euthanasie]] nao kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220406_97175761 De Standaard - Actrice Reinhilde Decleir (73) overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': De Róssischen ultranationalistische politicus [[Vladimir Zjirinovski]] sjtörf op 75-jäörige laeftied, dènkelik aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2424127-ultra-nationalistische-russische-clown-en-nar-vladimir-zjrinovski-overleden NOS.nl - Ultra-nationalistische Russische 'clown en nar' Vladimir Zjrinovski overleden]</ref> ;3 april * ''Oes-Europa'': In [[Boetsja]], 'n veursjtad van [[Kiev]], waere teentalle tot hónderde lieke aangetroffe. Volges de börgemeister van die sjtad en de Oekraïense regering geit 't óm de lichame van börgers en woorte ze vermoord door Róssische troepe of Tsjetsjeense huurlinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/04/03/europe/bucha-ukraine-civilian-deaths-intl/index.html CNN - Bodies of 'executed people' strewn across street in Bucha as Ukraine accuses Russia of war crimes]</ref><ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/wereld-reageert-geschokt-op-burgerdoden-in-boetsja~bd177de5/?fbclid=IwAR3eN3skc7LEJT-X20P2ZZp4OoSBxockg8OtsQa7Qy3C7-eGgjv8Mb1kU_0 Trouw - Wereld reageert geschokt op burgerdoden in Boetsja]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj de [[Runj van Vlaondere]] bie de mansluuj, en [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;1 april * ''Sjport'': In [[Doha]] weurt geloot veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK hierevoetbal]] van later dit jaor. [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederlandj]] kump in poule A mit [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]], [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]]; [[Belsj hierevoetbalèlftal|'t Belsj]] is mit [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]], [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] en [[Canadees hierevoetbalèlftal|Canada]] in poule F ingedeild.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6192806/oranje-treft-gastland-qatar-senegal-en-ecuador-in-groepsfase-wk.html Nu.nl - Oranje treft gastland Qatar, Senegal en Ecuador in groepsfase WK]</ref> * ''Nederlandj, Natuur en milieu'': In [[Mestreech]] weurt 't neet wermer es 1,8°C. Heimèt weurt e nationaol kawrecord veur dezen daag gebroke - allewijl 'n zeldzaomheid.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192844/laagste-maximumtemperatuur-op-1-april-in-nederland-ooit-gemeten-in-maastricht.html Nu.nl - Laagste maximumtemperatuur op 1 april in Nederland ooit gemeten in Maastricht]</ref> ===miert=== ;31 miert * ''Nederlands Limburg'': Bie [[Hèrkebósj]] weurt 't groetste illegaal segrèttefebrik oets gevónge. In 't febrik waor zoeget 150 ton toebak, allezelaeve besjtump veur de Britse merret.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192575/grootste-illegale-sigarettenfabriek-ooit-bij-toeval-opgerold-in-limburg.html Nu.nl - Grootste illegale sigarettenfabriek ooit bij toeval opgerold in Limburg]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Miguel Van Damme]] sjtörf op 28-jäörige laeftied aan de [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220329_92447525 De Standaard - Voetballer Miguel Van Damme verliest jarenlange strijd tegen leukemie]</ref> ;28 miert * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak [[Irpin]], 'n veursjtad van [[Kiev]], van de Rósse trök. ;27 miert * ''Sjport'': D'n Eritreeër [[Biniam Girmay]] wintj es iersten Afrikaan oets [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220327_95386918 De Standaard - Eritreeër Girmay sprint naar historische zege in Gent-Wevelgem]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 94e [[Academy Awards]] wintj ''[[CODA]]'' de pries veur de bèste film, dewiel ''[[Dune (film, 2021)|Dune]]'' mit de mieste prieze (zès) geit loupe. [[Will Smith]] en [[Jessica Chastain]] winne d'n Oscar veur respectievelik bèsten acteur en bèste actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6191804/coda-wint-oscar-voor-beste-film-dune-grote-winnaar-met-zes-prijzen.html Nu.nl - CODA wint Oscar voor beste film, Dune grote winnaar met zes prijzen]</ref> ;25 miert * ''Midde-Oeste'': In [[Djedda]] ([[Saoedi-Arabië]]), kortbie de plaats wo twie daag later 'ne [[Formule 1]]-race mót kómme, weurt 'nen aanslaag geplaeg op 'n oliedepot. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Taylor Hawkins]] ([[Foo Fighters]]) sjtörf op 50-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-50-overleden/ OOR - Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins (50) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse wiskónjige [[Dennis Sullivan]] krieg d'n [[Abelpries]] toegekèndj óm zie werk in de [[topologie]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soapactries [[Katryn Hays]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://tvline.com/2022/04/08/kathryn-hays-as-the-world-turns-kim-obituary-dead-age-87/ TV Line - ATWT Vet Kathryn Hays Dead at 87]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis [[Bert Ruiter]] ([[Focus (band)|Focus]], [[Earth & Fire]]) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6191310/bassist-bert-ruiter-75-van-earth-fire-en-focus-overleden.html Nu.nl - Bassist Bert Ruiter (75) van Earth & Fire en Focus overleden]</ref> ;23 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': De Amerikaanse politica [[Madeleine Albright]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/23/politics/madeleine-albright-obituary/index.html CNN - Madeleine Albright, first female US secretary of state, dies]</ref> ;21 miert * ''Oes-Azië'': Bie [[Wuzhou]] (provincie [[Guangxi]], [[China]]) sjtort e vleegtuug denaer. Waorsjienelik zeen alle 132 inzittende ómgekómme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6190515/passagiersvliegtuig-met-132-inzittenden-neergestort-in-zuiden-van-china.html Nu.nl - Passagiersvliegtuig met 132 inzittenden neergestort in zuiden van China]</ref> * ''Weitesjap'': 't Aantal óntdèkde [[exoplaneet|exoplanete]] geit officieel de viefdoezendj veurbie.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/cosmic-milestone-nasa-confirms-5000-exoplanets NASA - Cosmic Milestone: NASA Confirms 5,000 Exoplanets]</ref> ;20 miert * ''Belsj'': In [[Strépy-Bracquegnies]], 'n deilgemeinte van [[La Louvière]], veurt 'nen automobilis in op 'n gróp carnavaliste. Zès luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.lesoir.be/431126/article/2022-03-20/wallonie-une-voiture-fonce-dans-une-foule-reunie-pour-le-carnaval-et-fait Le Soir - Wallonie: une voiture fonce dans une foule réunie pour le carnaval et fait plusieurs morts]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse meteoroloog en prizzentator [[Piet Paulusma]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6190450/weerman-piet-paulusma-op-65-jarige-leeftijd-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html?redirect=1 Nu.nl - Weerman Piet Paulusma op 65-jarige leeftijd overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;19 miert * ''Sjport'': De Sjloveen [[Matej Mohorič]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220319_95684311 De Standard - Mohoric is favorieten te snel af in Milaan-Sanremo]</ref> * ''Sjport, Belsj Limburg'': 'ne [[kickbokse|Kickboksmatch]] tösje de Nederlanjer [[Badr Hari]] en de Pool [[Arek Wrzosek]] weurt aafgebraoke es in 't pebliek 'n vechpartie oetbrik.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6190327/kickboksgevecht-tussen-hari-en-wrzosek-gestaakt-na-vechtpartijen-op-tribune.html Nu.nl - Kickboksgevecht tussen Hari en Wrzosek gestaakt na vechtpartijen op tribune]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De Nederlandse sjaatser [[Kjeld Nuis]] haolt 'n sjnelheid van 103 km/o. Hae is daomit d'n ierste minsj oets dae sjneller as 100 km/o sjaats.<ref>[https://nos.nl/artikel/2421556-nuis-doorbreekt-magische-grens-en-schaatst-met-103-km-u-een-wereldrecord NOS.nl - Nuis doorbreekt magische grens en schaatst met 103 km/u een wereldrecord]</ref> * ''Nederland(s Limburg)'': [[Thijs H.]], de maordenaer van drie luuj in [[D'n Haag]] en op de [[Broensemerhei]], weurt in hoeger beróp veroerdeild tot de hoeger sjtraof van 22 jaor mit [[tbs]]. Hae geit direk in [[cassatie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220317211353/https://www.1limburg.nl/thijs-h-gaat-cassatie-tegen-22-jaar-celstraf?context=topstory 1Limburg - Thijs H. gaat in cassatie tegen 22 jaar celstraf]</ref> ;16 miert * ''Nederlandj'': Bie de verkezinge veur de gemeinteraod, mit 'n historisch lieg opkóms, winne de lokaal partieje hènjig. De mieste lenjelike partieje verleze; de [[PvdA]] is de oetzunjering. * ''Nederlandj'': Politicus [[Piet Bukman]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6189673/voormalig-tweede-kamervoorzitter-en-cda-coryfee-piet-bukman-88-overleden.html Nu.nl - Voormalig Tweede Kamervoorzitter en CDA-coryfee Piet Bukman (88) overleden]</ref> ;15 miert * ''(Oes-)Europa'': Róslandj sjtap formeel oet de [[Raod van Europa]]. Hiemit treujt 't [[Europees Verdraag van de Rechte van de Minsj]] in 't landj boete wirking. ;13 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj bombardeert 'ne laegerbasis kortbie [[Lviv]], in 't weste van de Oekraïne. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[William Hurt]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de prostaatkanker.<ref>[https://www.nu.nl/film/6189176/oscarwinnende-acteur-william-hurt-71-overleden.html Nu.nl - Oscarwinnende acteur William Hurt (71) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj [[Paries-Nice]]. ;12 miert * ''Nederlandj/Oes-Europa'': De Russisch-orthodoxe kónkergatie van [[Amsterdam]] verklaort zich ónaafhenkelik van 't [[patriarchaat van Moskou]], veural óm de radicaal pro-kreegspraeke van patriarch [[Kirill van Moskou|Kirill]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2420909-russisch-orthodoxe-geestelijken-in-amsterdam-verlaten-kerk-van-moskou NOS.nl - Russisch-orthodoxe geestelijken in Amsterdam verlaten kerk van Moskou]</ref> ;9 miert * ''Oes-Europa'': In [[Marioepol]] weurt bie e bómbardemènt 'n kènjerkliniek verweus. ;5 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj en de Oekraïne kómme 'ne waopesjtilsjtandj euverein veur 't belaegerd [[Marioepol]], meh dae weurt gesjónne door de Rósse. * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj [[Stade Bianche]] bie de mansluuj, en de Belzjin [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;4 miert * ''Oes-Europa'': Bie Róssische besjetinge vluug de [[kerncentraal]] van [[Zaporizjzja]] in brandj. * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne zelfmaordaansjlaag in 'ne sjiïtische moskee in [[Pesjawar]] ([[Pakistan]]) kómme zeker 50 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6187573/tientallen-doden-na-zelfmoordaanslag-in-pakistaanse-moskee.html Nu.nl - Tientallen doden na zelfmoordaanslag in Pakistaanse moskee]</ref> * ''Oes-Europa'': 't Róssisch parlemènt nump 'n wèt aan die alle journalistiek die neet zaet wat de sjtaotspaersj veursjrief sjtraofbaar maak; de sjtraofe kanne tot 15 jaor oploupe. De lèste ónafhankelike media waere aafgesjlaote en westerse journaliste verplaatse zich massaal nao 't boetelandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2419855-internationale-journalisten-staken-activiteiten-in-rusland NOS.nl - Internationale journalisten staken activiteiten in Rusland]</ref> ;2 miert * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger pak de zujelike sjtad [[Cherson]], dewiel de bombardemènte op anger sjtei ummer haeviger waere. ===fibberwarie=== * ''Oes-Europa'': [[Kreeg i g'n Oekraïne|Crisis en kreeg]] tösje [[Róslandj]] en de [[Oekraïne]]. ;28 fibberwarie * ''Oes-Europa'' ** Aan de grens tösje de Oekraïne en [[Wit-Róslandj]] vènje óngerhanjelinge plaats. ** De Róssische lochmach veurt bómbardeminte oet op [[Kiëv]], [[Charkov]] en diverse anger sjtei. Hiebie waere ouch [[clusterbom|cluster]]- en [[vacuümbom]]me gebroek, die door 't [[verdraag van Genève]] zeen verboje. * ''Sjport'': De [[UEFA]] en [[FIFA]] sjorse 't [[Russisch hierevoetbalèlftal|Róssisch]] en [[Wit-Russisch hierevoetbalèlftal|Wit-Róssisch]] voetbalilftal zowie alle Europees nog actieve clubs oet die lenj. Barragematche veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK in Qatar]], die de Róssische hiere nog te sjpaele hauwe, waere gesjrap. Versjillende anger sjportorganisaties lagte al soortgelieke boycots op of zalle nog volge. * ''Nederlands Limburg'': Beej 'n carnavalsvering in [[Haors]] wirt 'r iemand doeëdgestaoke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6186857/dode-bij-steekpartij-in-limburgs-horst-carnavalsactiviteiten-stilgelegd.html Nu.nl - Dode bij steekpartij in Limburgs Horst, carnavalsactiviteiten stilgelegd]</ref> ;27 fibberwarie * ''Oes-Europa'': ** 'n Oestelik Róssisch offensief bereik [[Charkov]]. ** Poetin zèt nucleair einhede op sjerp. * ''Sjport'': [[Fabio Jakobsen]] pak [[Kuurne-Brussel-Kuurne]].<ref>Live-oetzenjing vtm</ref> ;26 fibberwarie * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj [[Ómloup Het Nieuwsblad]] bie de vrouwluuj, en [[Wout van Aert]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;25 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger bereik [[Kiev]], meh in de loup van d'n daag sjtok zienen opmarsj. ;24 fibberwarie * ''Oes-Europa'': Róslandj vilt de Oekraïne van alle kantj binne. ;22 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen dichter [[Stijn De Paepe]] sjtörf op 43-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/stijn-de-paepe-de-mensendichter-die-al-lachend-de-waarheid-zei-is-overleden~b4a3394e/ De Morgen - Stijn De Paepe, de mensendichter die al lachend de waarheid zei, is overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockmuzikantj [[Mark Lanegan]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/marklanegan/status/1496208436874428424 Aankunjiging op persoenelik Twitter-account]</ref> ;21 fibberwarie * ''Oes-Europa'': [[Rósland]]j erkintj, bie mónj van presidentj [[Vladimir Poetin]], de aafgesjeie rippeblieke [[Vouksrippebliek Donjetsk|Donjetsk]] en [[Vouksrippebliek Loehansk|Loehansk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2418344-poetin-gaat-volksrepublieken-donetsk-en-loehansk-erkennen NOS.nl - Poetin gaat 'Volksrepublieken' Donetsk en Loehansk erkennen]</ref> Nog dezelfden aovendj sjik 't landj tróppe nao dit gebeed. * ''Nederlands Limburg'': De [[Limburgse Academie]] bringk e nuuj Limburgs waordebook oet in vief dialekte: 't Mestreechs, 't Remunjs, 't Valkebergs, 't Venloos en 't Zittesj.<ref>[https://web.archive.org/web/20220221203728/https://www.1limburg.nl/nieuw-digitaal-limburgs-woordenboek-op-verzoek-van-amerikaan?context=topstory 1Limburg.nl - Nieuw digitaal Limburgs woordenboek op verzoek van Amerikaan]</ref> ;20 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpaele in Peking loupe aaf. Nederlandj ènjig es zèsde mit ach kier goud, vief kier zilver en eine kier bróns, 't Belsj is mit ein gouwe en ein brónze medalje 21e.<ref>[https://web.archive.org/web/20220220100339/https://www.nu.nl/olympische-spelen/6181305/bekijk-de-olympische-medaillespiegel-met-nederland-op-plek-zes.html Nu.nl - Bekijk de olympische medaillespiegel met Nederland op plek zes]</ref> * ''Afrika'': De [[Groete Renaissancedam]] (''Tālāqu Hidāsē Gidib'') in [[Ethiopië]] weurt in gebroek gesjtèld. Nao wiejeren oetboew mót dit de sjterkste [[waterkrach]]centraal van Afrika waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220221_96759589 De Standaard - Grootste stuwdam van Afrika wekt eerste elektriciteit op]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Belsj [[Bart Swings]] pak de gouwe medaje in de [[massastart (sjaatse)|massasjtart]] bie 't sjaatse. Hae pak daomit 't ierste goud veur Belsj op de Wintersjpaele saer 1948.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220219_92587336 De Standaard - Eén tegen allen, maar Swings pakt goud]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockzenger [[Gary Brooker]] ([[Procol Harum]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6185678/procol-harum-zanger-gary-brooker-76-overleden.html Nu.nl - Procol Harum-zanger Gary Brooker (76) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Bie euversjtruiminge en pratsjlawines in [[Petrópolis]] ([[Rio de Janeiro (staot)|RJ]], [[Brazilië]]) koume 152 luuj óm. ;12 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Kimberley Bos]] weurt derde bie 't [[skeleton]]. Ze is de ierste Nederlandse mit 'n Olympische medaje in dae sjport en de twiede mit 'n Olympische medaje boeten 't sjaatse. ;11 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Suzanne Schulting]] haolt de gouwe medaje op de 1000 meter [[shorttrack]]. De Belzjin [[Hanne Desmet]] weurt derde en pak daomit de ierste Belzje medaje in dae sjport. ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Ian McDonald]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ;8 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De pelitie óntruump de [[Sjtarrebósj]] bie [[Bor]], wo miljeuactiviste zich aan de buim hawue geketteld. De bósj weurt gekap veur oetbreiing van 't [[NedCar]]-febrik.<ref>[https://web.archive.org/web/20220211142657/https://nos.nl/index.php/artikel/2416378-sterrebos-volledig-ontruimd-acht-actievoerders-aangehouden NOS.nl - Sterrebos volledig ontruimd, acht actievoerders aangehouden]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse viroloog [[Luc Montagnier]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220210_96387566 De Standaard - Ontdekker van aidsvirus Luc Montagnier overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ireen Wüst]] prolongeert häören Olympischen titel op de 1.500 maeter sjaatse en weurt daomit de ierste sjaatsster die op vief achtereinkómmende Sjpaele 'n medaje haolt. ;6 fibberwarie * ''Sjport'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup]] door in de finaal nao penanties (4-2) te winne van [[Egyptisch hierevoetbalèlftal|Egypte]].<ref>Live-oetzenjing [[ESPN]]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[George Crumb]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/mensen/george-crumb-1929-2022-componist-van-grote-muziek-voor-kleine-bezetting~be466b6d/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free De Volkskrant - George Crumb (1929-2022), componist van grote muziek voor kleine bezetting]</ref> ;4 fibberwarie * ''Sjport'': In [[Peking]] beginne de [[Olympische Speule|Olympische Wintjersjpaele]]. Peking weurt de ierste sjtad die zoewaal de Zomer- es de Wintjersjpaele hilt. ===jannewarie=== * ''Centraal-Azië'': In [[Kazachstan]] vènje massaproteste plaats nao de verhoeging van de [[lpg]]-pries. Presidentj [[Kassim-Zjomart Tokajev]] óntsjleit zien regering, meh duujt de proteste mit geweld de kop in. ;30 jannewarie * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor mit vief sets (2-6, 6-7 (5), 6-4, 6-4, 7-5) te winne van [[Daniil Medvedev]]. 't Is Nadal zienen 21e Grand Slam-titel; hae is daomit noe allein recordhawwer. ;29 jannewarie * ''Sjport'': [[Ashleigh Barty]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] door in twie sets (6-3, 7-6 (2)) van [[Danielle Collins]]. ;28 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': Jos B. weurt in hoeger beroop tot 15 jaor gevangenis veroerdeild veur de maord op [[Nicky Verstappen]]. Zienen avvekaat deit weite in [[cassatie]] te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6180765/jos-b-krijgt-16-jaar-cel-voor-doden-misbruiken-en-ontvoeren-van-nicky-verstappen.html Nu.nl - Jos B. krijgt 16 jaar cel voor doden, misbruiken en ontvoeren van Nicky Verstappen]</ref> ;27 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlands-Limbörgsen avvekaot [[Max Moszkowicz sr.]] störf op 95-jaorege leeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220127180124/https://www.telegraaf.nl/nieuws/960668367/max-moszkowicz-95-overleden De Telegraaf - Max Moszkowicz (95) overleden]</ref> ;25 jannewarie * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Jansen]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de gevolge van dementie.<ref>[https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/wim-jansen-overleden-250122 Feyenoord.nl - Clubicoon Wim Jansen (75) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Gert Schutte]] ([[GPV]]) sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6180237/oud-leider-van-christelijke-partij-gpv-gert-schutte-82-overleden.html Nu.nl - Oud-leider van christelijke partij GPV Gert Schutte (82) overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Belsj'': 'n Groete demonstratie taegen 't COVID-beleid van de Belzje regering löp oet op 'n gewelddaojige confrontatie mit de pelitie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220123_94918368 De Standaard - Uit de hand gelopen coronabetoging: relschoppers gooien hekken op politie, 70-tal mensen opgepakt]</ref> ;22 jannewarie * ''Oes-Azië'': De [[Vietnam]]ese geiselike [[Thích Nhất Hạnh]], bekèndj as de 'vajer van de [[mindfulness]], sjtörf op 95-jäörige laeftied. ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[samba]]zengeres [[Elsa Soares]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/koningin-van-de-samba-elza-soares-91-overleden/ OOR.nl - 'Koningin van de samba' Elza Soares (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockzenger [[Meat Loaf]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://deadline.com/2022/01/meat-loaf-dead-bat-out-of-hell-rocky-horror-picture-show-1234917056/ Deadline - Meat Loaf Dies: ‘Bat Out Of Hell’ Singer & ‘Rocky Horror Picture Show’ Actor Was 74]</ref> ;16 jannewarie * ''Afrika'': De [[Mali]]nese politicus [[Ibrahim Boubacar Keita]], presidentj van 2013 bis 2020, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/1/16/ousted-mali-president-ibrahim-boubacar-keita-dies Al Jazeera - Former Mali President Ibrahim Boubacar Keita dies aged 76]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In diverse Zuid- en Midde-Limbörgse gemeintes goon horeca en cultuur tege de COVID-veursjrifte in ope, zoonder tot hei-op weurt gecontroleerd. ;14 jannewarie * ''Natuur en milieu, Oceanië'': De vulkaan [[Hunga Tonga]] in [[Tonga]] bersj oet. Veural de drop volgenden [[tsunami]] maak väöl sjaoj; 't sjókfróntj weurt euver de ganse waereld gemaete.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220116_93782468 De Standaard - Aanzienlijke schade in Tonga na onderzeese vulkaanuitbarsting, luchtdrukschommeling tot in België merkbaar]</ref><ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6178496/gevolgen-enorme-vulkaanuitbarsting-tonga-ook-in-nederland-waarneembaar.html Nu.nl - Gevolgen enorme vulkaanuitbarsting Tonga ook in Nederland waarneembaar]</ref> ;12 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse zengeres [[Ronnie Spector]] (bekèndj van [[The Ronettes]]) sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://apnews.com/article/entertainment-music-arts-and-entertainment-phil-spector-ronnie-spector-84c905db02a01ffa43a6052c3ce66920?utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow&utm_source=Twitter AP News - Ronnie Spector, ’60s icon who sang ‘Be My Baby,’ dies at 78]</ref> ;10 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte IV]] weurt beëidig. ;7 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De [[Bahama's|Bahamaansen]] acteur [[Sidney Poitier]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;1 jannewarie * ''Economie'': D'n Italiaansen óngernummer [[Carlisto Tanzi]], bekèndj óm 't [[Parmalat]]-sjendal, sjtörf op 83-jäörige laeftied. ==2021== ===december=== ;31 december * ''Belsj'': Bie 'n explosie in [[Turnhout]] vilt e geboew in. Veer luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_92956434 De Standaard - Laatste vermiste bewoner geborgen na gasexplosie]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Betty White]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. ;30 december * ''Belsj Limburg'': [[Veerle Heeren]] weurt veur zès maondj gesjors es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211230_93615594 De Standaard - Bart Somers schorst Veerle Heeren als burgemeester]</ref> ;29 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever en dichter [[Bart Plouvier]] störf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_93458203 De Standaard - Schrijver en dichter Bart Plouvier overleden]</ref> ;26 december * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse bisjop [[Desmond Tutu]], bekèndj óm ziene sjtried taege de Apartheid, sjtörf op 90-jäörige laeftied. * ''Zuud-Europa'': De Griekse politicus [[Karolos Papoulias]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. ;25 december * ''Weitesjap'': Nao jaore van oetsjtèl weurt de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webbtillescoop]] gelanceerd. * ''Natuur en milieu, Afrika/Zuud-Europa'': De oetbersting van de [[Cumbre Vieja]] op [[La Palma]] weurt veur beènjig verklaord. ;23 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever [[Bernald Dewulf]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan [[neurogeen claudicatio]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211223_95588261 De Standaard - Dichter en columnist Bernard Dewulf is overleden]</ref> ;22 december * ''Belsj'': [[Steve Bakelmans]] weurt veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof veur de verkrachting en maord op Julie Van Espen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211222_93566858 De Standaard - Steve Bakelmans krijgt levenslang: ‘Hij is een psychopaat’]</ref> ;20 december * ''Sjport'': De Nederlandse marathonsjaatser [[Reinier Paping]], winner van bezunger zjwaoren [[Èlfsteidetoch]] van 1963, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2410310-schaatslegende-paping-90-overleden-winnaar-zwaarste-tocht-der-tochten NOS - Schaatslegende Paping (90) overleden, winnaar zwaarste tocht der tochten]</ref> ;19 december * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Ed van Thijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6174063/voormalig-burgemeester-van-amsterdam-en-pvda-coryfee-ed-van-thijn-87-overleden.html Nu.nl - Voormalig burgemeester van Amsterdam en PvdA-coryfee Ed van Thijn (87) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De presidentsverkezinge in [[Chili]] waere gewonne door [[Gabriel Boric]], de kandidaat van 't links blok. Hae versjleit mit 55,87% van de sjtumme ziene rechspopulistischen taegekandidaat [[José Antonio Kast]]. ;18 december * ''Nederlandj'': Veuroetloupendj op de versjpreiing van de zoegenaamden [[omikronvariantj]] lègk de Nederlandse regering obbenuujs 'nen helle lockdown op. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse filmmaeker [[Henk van der Linden]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://web.archive.org/web/20211219160920/https://www.1limburg.nl/kinderfilmmaker-henk-van-der-linden-96-overleden?context=topstory 1Limburg - Kinderfilmmaker Henk van der Linden (96) overleden]</ref> ;17 december * ''Politiek, Duutsjlandj'': De leje van de [[CDU]] keze [[Friedrich Merz]] tot opvolger van d'n opgesjtapden Armin Latschet.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/merz-wird-cdu-vorsitzender-comeback-im-dritten-anlauf-17690089.html Frankfurter Allgemeine - Merz wird CDU-Vorsitzender: Comeback im dritten Anlauf]</ref> ;15 december * ''Weitesjap, Kóns en cultuur'': De Amerikaanse sjriefster en theoretica [[bell hooks]] (pseudoniem van Gloria Watkins) sjtörf op 69-jäörige laeftied. ;13 december * ''Kóns en cultuur'': [[Arnon Grunberg]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur proza toegekèndj.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6173026/pc-hooft-prijs-voor-proza-gaat-naar-arnon-grunberg.html Nu.nl - P.C. Hooft-prijs voor proza gaat naar Arnon Grunberg]</ref> * ''Nederlandj'': 'n Coalitie van [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[ChristenUnie]] kump nao neuge maondj mit e regeerakkoord. Dit zouw de waeg mótte vriemake veur e veerde kabinèt-Rutte. ;12 december * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] en weurt daomit es ierste Nederlenjer waereldkampión [[Formule 1]]. ;10 december * ''Natuur en milieu'': [[Tornado]]'s zörge in 't oeste van de Vereinigde Sjtaote veur tientalle (meugelik zelfs mie es hóngerd) doeje en enorm materieel sjaoj. ;8 december * ''Duutsjlandj'': [[Olaf Scholz]] weurt verkoze tot [[Lies van kanselere van Duutsland|bóndjskanseleer]] van [[Duutsjlandj]]. Hiemit kump nao zèsteen jaor 'n èndj aan 't kanseleersjap van [[Angela Merkel]]. ;5 december * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Bob Dole]], dae in 1996 de verlezende presidentskandidaat waor, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/12/05/politics/bob-dole-dies/index.html CNN.com - Bob Dole, giant of the Senate and 1996 Republican presidential nominee, dies]</ref> ;3 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Horst Eckel]], de lèste laevende sjpaeler van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|kampiónsilftal]] van [[1954]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/horst-eckel-mit-89-jahren-gestorben-letzter-wm-held-von-1954-17665325.html Frankfurter Allgemeine - Der letzte Weltmeister von 1954 ist tot]</ref> ;1 december * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen avant-gardecomponis [[Alvin Lucier]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2021/12/01/alvin-lucier-composer-dead/ Washington Post - Alvin Lucier, seminal avant-garde composer, dies at 90]</ref> ===november=== ;30 november * ''Naord-Amerika'': [[Barbados]], tot noe toe e keuninkriek in 't [[Gemeinebès van Naties]], weurt 'n rippubliek. ;29 november * ''Economie'': [[Jack Dorsey]], bedènker en oprichter van [[Twitter]], sjtop es baas van 't bedrief. Hae weurt opgevolg door [[Parag Agrawal]]. ;28 november * ''Sjport'': De Britse coureur en Formule 1-baas [[Frank Williams]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6170219/formule-1-icoon-en-oud-teambaas-frank-williams-79-overleden.html Nu.nl - Formule 1-icoon en oud-teambaas Frank Williams (79) overleden]</ref> ;26 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en tekssjriever [[Stephen Sondheim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/1b67836f-f870-451d-9bde-c7ef4eba5afa/musicalcomponist-stephen-sondheim-91-overleden NPO Radio 4 - Musicalcomponist Stephen Sondheim (91) overleden]</ref> ;23 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetbaltrainer [[Simon Kistemaker]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6168493/excentrieke-oud-voetbaltrainer-simon-kistemaker-81-overleden.html Nu.nl - Excentrieke oud-voetbaltrainer Simon Kistemaker (81) overleden]</ref> ;19 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] geit es ierste Europees landj [[vaccinatie]] taege [[COVID-19]] verplichte. Ouch weurt de 'lockdown' veur alle börgers van krach. * ''Nederlandj'': 'n Neet-aangemelde demonstratie taege 't COVID-beleid van de regering in [[Rotterdam]] löp compleet oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6168803/agenten-schoten-mogelijk-uit-noodweer-bij-rellen-in-rotterdam.html Nu.nl - Agenten schoten mogelijk uit noodweer bij rellen in Rotterdam]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse jazztrompettis [[Ack van Rooyen]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6168603/wereldwijd-geroemde-haagse-trompettist-ack-van-rooyen-91-overleden.html NU.nl - Wereldwijd geroemde Haagse trompettist Ack van Rooyen (91) overleden]</ref> ;15 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] lègk neet-gevaccineerde börgers quarantainemaotraegele op, die (veuriers) neet veur gevaccineerde gelde. ;13 november * ''Natuur en milieu'': De [[VN]]-klimaattop in [[Glasgow]] kump tot 'n èndj. Wat weurt aafgesjpraoke is neet genóg óm 't doel van maximaal 1,5 graod opwerming te haole; wel waere aafsjprake gemaak óm 't gebroek van fossiel brensjtoffe aaf te boewe. ;12 november * ''Kóns en cultuur, Nederlands-Limburg'': D'r Nederlandsj-Limburgsje zenger, cultuuróngernummer en nachbörgemeester va Heële [[Lex Nelissen]] sjtörf op 72-jöarige leëftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20211114074126/https://www.1limburg.nl/lex-nelissen-op-72-jarige-leeftijd-overleden?context=topstory 1Limburg - Lex Nelissen op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 november * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[F.W. de Klerk]], [[Nobelpries]]winner en tösje 1989 en 1994 presidentj van 't landj, sjtörf op 85-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6167185/laatste-president-van-zuid-afrika-onder-apartheid-de-klerk-85-overleden.html Nu.nl - Laatste president van Zuid-Afrika onder apartheid De Klerk (85) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Bennaars]] sjtörf op 90-jäörige laeftied aan COVID-19.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6167272/oud-international-en-feyenoord-aanvaller-bennaars-90-overleden.html Nu.nl - Oud-international en Feyenoord-aanvaller Bennaars (90) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Graeme Edge]], bekèndj van [[Moody Blues]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/nov/11/moody-blues-drummer-graeme-edge-dies-aged-80 The Guardian - Moody Blues drummer Graeme Edge dies aged 80]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bas van der Vlies]] ([[SGP]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2404830-oud-sgp-leider-bas-van-der-vlies-79-overleden NOS.nl - Oud-SGP-leider Bas van der Vlies (79) overleden]</ref> ;6 november * ''Kóns en cultuur'': Terence Wilson, baeter bekèndj es Astro, ex-bandjlid van [[UB40]], sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/UB40/status/1457085875209359368 UB40 op Twitter]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote'': Bie e konzaer van rapper [[Travis Scott]] in [[Houston]] kómme zaeker ach luuj óm in e gedrangs.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/11/06/us/houston-astroworld-festival/index.html CNN.com - At least 8 dead and many injured after crowd surge at Travis Scott's Astroworld Festival in Houston, officials say]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[sertanejo]]-zengeres [[Marilia Mendoça]] kump op 26-jäörige laeftied óm bie 'ne vleegtuugcrash.<ref>[https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2021/11/05/marilia-mendonca-morre-em-acidente-aereo-em-minas-gerais-o-que-se-sabe-ate-agora.ghtml Globo.com - Marília Mendonça morre em acidente aéreo em Minas Gerais: o que se sabe até agora]</ref> * ''Afrika'': Bie 'n óntploffing in [[Freetown]] ([[Sierra Leone]]) kómme minstes 91 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6166329/zeker-91-doden-in-sierra-leone-door-ontploffing-tankwagen.html Nu.nl - Zeker 91 doden in Sierra Leone door ontploffing tankwagen]</ref> ===oktober=== ;31 oktober * ''Natuur en milieu'': In [[Glasgow]] begintj 'ne waereldwieje klimaattop. * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse pianis [[Nelson Freire]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/b6a7bb9e-15db-4bbd-84ae-feb571a9ca6a/pianist-nelson-freire-overleden NPO Radio 4 - Pianist Nelson Freire overleden]</ref> ;29 oktober * ''Sjport'', ''Nederlands Limburg'': D'n [[derby (sport)|derby]] tösse [[MVV]] en [[Roda JC]] in de [[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]] weurt stèlgelag naotot op de tribunes mèt vuurwerk weurt gesmete.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6165033/derby-mvv-roda-jc-definitief-gestaakt-wegens-ongeregeldheden-op-tribunes.html Nu.nl - Derby MVV-Roda JC definitief gestaakt wegens ongeregeldheden op tribunes]</ref> ;25 oktober * ''Afrika'': In [[Soedan]] begeit 't leger 'ne coup. Premier [[Abdalla Hamdok]] en diverse ministers waere gearresteerd.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/sudans-abdalla-hamdok-under-arrest-report Al Jazeera - Sudan security forces arrest PM Abdalla Hamdok, ministers]</ref> ;21 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dirizjent [[Bernard Haitink]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': Acteur [[Alec Baldwin]] sjut bie óngelök bie filmopnaome 'n rezjisseus doed.<ref>[https://www.nu.nl/film/6163597/alec-baldwin-schiet-tijdens-opnamen-cameraregisseur-dood-met-filmwapen.html Nu.nl - Alec Baldwin schiet tijdens opnamen cameraregisseur dood met filmwapen]</ref> ;18 oktober * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse militair en politicus [[Colin Powell]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan complicaties van kanker en COVID-19.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/18/politics/colin-powell-dies/index.html CNN.com - Colin Powell, first Black US secretary of state, dies of Covid-19 complications amid cancer battle]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje, veural in Nederlandj bekènde actries [[Sien Dils]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/18/rip-sien-diels/ VRT NWS - Actrice Sien Diels (74), bekend als Sien uit "Sesamstraat", is overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 oktober * ''Vereinig Keuninkriek'': 't [[Conservatieve Partij (Vereineg Keuninkriek)|Conservatief]] parlemèntslid [[David Amess]] weurt op campagne doedgesjtaoke.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-58930593 BBC News - Sir David Amess: Conservative MP stabbed to death]</ref> ;13 oktober * ''Kóns en cultuur'': [[Peter Verhelst]] krieg de [[Constantijn Huygenspries]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211014_96931108 De Standaard - Peter Verhelst wint Constantijn Huygens-prijs 2021]</ref> ;11 oktober * ''Economie'': De Nobelpries veur Economie weurt toegekèndj aan [[David Card]] "veur zien empirische biedrage aan arbeidseconomie" en aan [[Joshua D. Angrist]] en [[Guido W. Imbens]] "óm häör methodologische biedrage aan de analyse van causaal verbenj."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Indiasen acteur [[Nedumudi Venu]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/11/entertainment/nedumudi-venu-actor-dead-india-scli-intl/index.html CNN.com - Nedumudi Venu, acclaimed Indian film actor, dies aged 73]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse klimaatweitesjapper [[Geert Jan van Oldenborgh]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6162220/baanbrekende-klimaatonderzoeker-geert-jan-van-oldenborgh-59-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Baanbrekende klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh (59) overleden]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse boulevardjournalis [[Ruud ten Wolde]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/media/6161570/rtl-boulevard-verslaggever-ruud-ten-wolde-29-overleden.html Nu.nl - RTL Boulevard-verslaggever Ruud ten Wolde (29) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] wintj de twiede editie van de [[UEFA Nations League]] door mit 1-2 van [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;9 oktober * ''Oesteriek'': Bóndjskanseleer [[Sebastian Kurz]] treujt aaf nao e [[corruptie]]sjendal. ;8 oktober * ''Politiek'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Filipiense journaliste [[Maria Ressa]] en häöre Russische collega [[Dmitri Andrejevitsj Moeratov]] "óm häör insjpanninge óm de vrieheid van meiningsuting, 'n veurwaerde veur democratie en doerzame vrae, te waorborge."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;7 oktober * ''Belsj Limburg'', ''Natuur en milieu'': Bie 'n explosie in 't [[Thermo-Clean]]-febrik in [[Heuze-Zolder]] kump eine wirkman óm. Veer angere rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20211007_92664526 Het Belang van Limburg - Eén dode en vier gewonden na gasexplosie bij bedrijf in Heusden-Zolder]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[Abdulrazak Gurnah]] "óm zie compromisloes, mitliedsvol doordringe tot de effekte van 't kolonialisme en 't loot van de vlöchteling in de kloof tösje culture en continente."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Midde-Europa'': 't [[Pole|Pools]] Constitutioneel Haof bepaolt det de Poolse gróndjwèt veurgeit op de minsjerechteartikele van de EU. Dit maak de verhaudinge tösje Pole en de [[EU]] nog sjlechter es ze al waore. ;6 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan [[Benjamin List]] en [[W.C. MacMillan]] "óm hun óntwikkeling van asymmetrische [[organokatalyse]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Weitesjap'': De [[WHO]] käört veur 't iers e [[malaria]]vaccin good. ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde weurt toegekèndj aan [[Syukuro Manabe]] en [[Klaus Hasselmann]] "veur 't make van fysieke modelle van 't Aerds klimaat, womit de verangerlikheid en betroewbaarheid in 't veursjpelle van de klimaatopwerming weurt bepaold" en aan [[Giorgio Parisi]] "óm de óntdèkking van 't sjpel tösje versteuringe en fluctuaties in fysieke systeme van atomair bis op planetair niveau."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan de Amerikane [[David Julius]] en [[Ardem Patapoutian]] "veur hun óntdèkking van wermde- en aanrakingsreceptore."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;3 oktober * ''Frankriek'': De Franse zakeman, politicus en sjportbesjtuurder [[Bernard Tapie]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/10/03/mort-de-bernard-tapie-ancien-ministre-et-homme-d-affaires_6096929_3382.html Le Monde - Mort de Bernard Tapie, un homme aux mille vies]</ref> * ''Sjport'': De [[Klassieker]], de voetbalmatch tösje [[Feyenoord]] en [[AFC Ajax]], weurt veur 't iers door de vrouwe-ilftalle gesjpaeld. Feyenoord wintj mit 4-1. * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Sonny Colbrelli]] wintj de 118e oetveuring van [[Paries-Roubaix]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;2 oktober * ''Sjport'': De Britse [[Elizabeth Deignan]] wintj de alderierste editie van [[Paries-Roubaix]] veur vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje misdaodauteur [[Bob Mendes]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gva.be/cnt/dmf20211002_96936100 Gazet van Antwerpen - Antwerps auteur Bob Mendes overleden]</ref> ===september=== ;28 september * ''Sjport'': [[FC Sheriff Tiraspol]], de landjkampión van [[Moldavië]], zörg veur 'ne groete sjtunt door in de [[UEFA Champions League]] mit 1-2 van [[Real Madrid]] te winne. ;27 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Roger Hunt]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58721150 BBC Sport - Roger Hunt obituary: 'Gentleman, modest and one of Liverpool's greatest']</ref> ;26 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Alan Lancaster]] ([[Status Quo]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6159127/status-quo-bassist-alan-lancaster-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Status Quo-bassist Alan Lancaster op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Afrika'': De [[Rwanda|Rwandese]] militair en kreegsmisdaojiger [[Théoneste Bagosora]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210926_91936743 De Standaard - ’Brein achter Rwandese genocide’ overleden]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': Bie verkezinge veur de [[Bóndjsdag]] geit de [[CDU]]/[[CSU]] van [[Armin Laschet]] op 'n historisch verlees aaf. De [[SPD]] van [[Olaf Scholtz]] weurt de groetste partie. Mit de Daens-Friese [[SSW]] kump veur 't iers ouch 'n minderheidspartie in 't nationaal parlemint. * ''Sjport'': [[Lewis Hamilton]] wintj de Grand Prix van [[Sotsji]] en pak daomit zien hóngerdste GP-euverwinning. [[Max Verstappen]] weurt compleet ónverwach nog twiede.<ref>[[NPO]] 1 - Live-oetzenjng ''[[Langs de Lijn]]''</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': In [[Zjwitserlandj]] sjtump 'n mierderheid van de bevolking veur 't toelaote van 't [[homohoewelik]]. ;25 september * ''Nederlandj'': In Nederlandj weurt de [[coronapas]] verplich in opebaar gelaegehede. Wae eine kier binne maag, hoof zich dan neet mie aan biekómmende maatraegele wie móndjkepkes of aafsjtandj te hawwe. * ''Nederlandj'': Sjtaotssecretair [[Mona Keijzer]] van Ikkenomische Zake weurt oet 't [[kabinèt-Rutte III]] óntsjlaoge óm häör eupelike kritiek op 't COVID-beleid. ;23 september * ''Zuud-Europa'': [[Carles Puigdemont]], de vreugere premier van [[Catalonië]], weurt in [[Italië]] gearresteerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6158711/voormalig-catalaanse-leider-puigdemont-aangehouden-in-italie.html Nu.nl - Voormalig Catalaanse leider Puigdemont aangehouden in Italië]</ref> ;22 september * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Pieter Adriaan Cornelis Beelaerts van Blokland]] ([[CHU]], [[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6158985/voormalig-cda-minister-beelaerts-van-blokland-88-overleden.html - Voormalig CDA-minister Beelaerts van Blokland (88) overleden]</ref> ;19 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Jimmy Greaves]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6157879/tottenham-hotspur-icoon-jimmy-greaves-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Tottenham Hotspur-icoon Jimmy Greaves op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Zuud-Europa, Natuur en milieu''<!--Zuid-Europa jeh. De Canarische eilen hure fysiek bij Afrika, meh nuits oet Spaanje is nuits oet Zuid-Europa-->: De [[Cumbre Vieja]], 'n [[völkaan]] op [[La Palma]] ([[Canarische Eilenj]]) begintj 'n oetbersting die de evacuatie van doezende luuj tot gevolg haet. ;18 september * ''Sjport'': D'n Daensen ex-fietsrenner [[Chris Anker Sørensen]] kump op 37-jäörige laeftied óm bie e verkiersóngelök in [[Zeebrugge]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210918_97396598 De Standaard - Deense ex-wielrenner Chris Anker Sørensen overleden na ongeval in Zeebrugge]</ref> ;17 september * ''Afrika'': [[Abdelaziz Bouteflika]], de vreugere presidentj van [[Algerieë]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/04/02/les-mille-et-une-vies-politiques-d-abdelaziz-bouteflika_5444690_3212.html Le Monde - Les mille et une vies de l’ancien président algérien Abdelaziz Bouteflika, mort à 84 ans]</ref> ;16 september * ''Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] treujt aaf es minister van Boetelandjse Zake nao 'n motie van aafkäöring taege häör.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/politiek/6157497/kaag-stapt-op-als-minister-van-buitenlandse-zaken-na-evacuatiechaos-afghanistan.html]</ref> Einen daag later treujt ouch [[Ank Bijleveld]] aaf. ;15 september * ''Weitesjap'': In 't [[Kennedy Space Center]] weurt [[Inspiration4]] gelanceerd, de ierste toeristische ruumdevlöch. ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tv-prizzentator [[François Boulangé]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397665-mister-lingo-francois-boulange-overleden NOS.nl - 'Mister Lingo' François Boulangé overleden]</ref> ;12 september * ''Sjport'': De Rus [[Daniil Medvedev]] wintj de U.S. Open bie de mansluuj door in drie sets (6-4, 6-4, 6-4) van de Serf [[Novak Djokovic]] te winne. Veur Medvedev is 't zienen iersten Grand Slam-titel. ;11 september * ''Sjport'': De Britse [[Emma Raducanu]] wintj de [[U.S. Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van [[Leylah Fernandez]] te winne. Ze is de ierste óngeplaatsde die dat lök. 'n Anger bezóngerheid is dat allebei de finaliste tieners zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397469-nog-nooit-vertoond-raducanu-18-vanuit-kwalificatietoernooi-naar-winst-us-open NOS.nl - Nog nooit vertoond: Raducanu (18) vanuit kwalificatietoernooi naar winst US Open]</ref> ;9 september * ''Kóns en cultuur'': [[Alfred Schaffer]] krieg de [[P.C. Hooftprijs]] veur [[poëzie]] oetgereik.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6156247/alfred-schaffer-krijgt-pc-hooft-prijs-voor-poezie.html Nu.nl - Alfred Schaffer krijgt P.C. Hooft-prijs voor poëzie]</ref> ;6 september * ''Kóns en cultuur'': De Fransen acteur [[Jean-Paul Belmondo]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bfmtv.com/people/cinema/l-acteur-jean-paul-belmondo-est-mort-a-l-age-de-88-ans_AN-202109060296.html BFM TV - L'acteur Jean-Paul Belmondo est mort à l'âge de 88 ans]</ref> ;5 september * ''Afrika'': Inne [[Guinee]]se huidsjtad [[Conakry]] begeit 't laeger 'ne [[sjtaotsgreep]]. Presidèntj Alpha Condé weurt daobie gevangegenómme.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/militairen-plegen-staatsgreep-in-guinee-president-afgevoerd~b9359f53/ Trouw - Militairen plegen staatsgreep in Guinee, president afgevoerd]</ref> * ''Sjport'': Veur 't iers saer 1985 weurt in [[Zandvoort]] 'ne [[Grand Prix]] gehauwte. [[Max Verstappen]] wintj de race. ;2 september * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaedse pópgróp [[ABBA]] brèngk twie singles oet en kunjig e nuuj album en 'n serie virtueel kónzaers aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20210902185801/https://www.soundz.nl/abba-is-terug-een-gloednieuw-album-en-een-revolutionair-concert/ Soundz - ABBA IS TERUG! Een gloednieuw album én een revolutionair concert.]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Griekse componis [[Mikis Theodorakis]] sjtörf op 96-jäörige laeftied. ===augustus=== ;29 augustus * ''Belsj, Sjport'': De Belzje rugbyer, zeiler en sjportbesjtuurder [[Jacques Rogge]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210829_95806267 De Standaard - Voormalig IOC-voorzitter Jacques Rogge overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggae- en dubpioneer [[Lee 'Scratch' Perry]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210829181704/https://oor.nl/news/reggaelegende-lee-scratch-perry-85-overleden/ OOR.nl - Reggaelegende Lee 'Scratch' Perry (85) overleden]</ref> ;27 augustus * ''Nederlands Limburg'': 'ne Kraanwagel ramp 't spoorweegviaduk euver de Breuselseweeg in [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210827144944/https://www.1limburg.nl/kraanwagen-ramt-spoorbrug-rijksmonument-deels-ingestort?context=topstory 1Limburg - Kraanwagen ramt spoorbrug: rijksmonument deels ingestort]</ref> ;26 augustus * ''Zuud-Azië'': Bie 't vleegveld van [[Kaboel]] weurt 'ne zelfmaordaansjlaag geplaeg, wobie 170 luuj ómkómme, woerónger 13 Amerikaanse militaire. [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-27-21/index.html CNN.com - The latest on the Kabul airport attack]</ref> ;24 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britsen drummer [[Charlie Watts]], bekèndj van de [[Rolling Stones]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210824170126/https://oor.nl/news/rolling-stones-drummer-charlie-watts-80-overleden/ OOR - Rolling Stones-drummer Charlie Watts (80) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Wilfried Van Moer]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210824_95902948 De Standaard - Drievoudige Gouden Schoen Wilfried Van Moer overleden]</ref> ;21 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse muzikantj [[Don Everly]], bekèndj van de [[Everly Brothers]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-08-21/don-everly-brothers-dies Los Angeles Times - Don Everly, of harmonizing rock ‘n’ roll pioneers the Everly Brothers, dies at 84]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse chirurg [[Jan Nico Homan van der Heide]], oetvènjer van de [[pacemaker]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6153469/uitvinder-van-de-pacemaker-jan-nico-homan-van-der-heide-94-overleden.html Nu.nl - Uitvinder van de pacemaker Jan Nico Homan van der Heide (94) overleden]</ref> ;18 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse kemik [[Sean Lock]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58254859 BBC.com - Sean Lock: Comedian and 8 Out of 10 Cats captain dies aged 58]</ref>{{doedbekèndj}} ;15 augustus * ''Zuud-Azië'': De [[Taliban]] beginne aan 't innumme van [[Kaboel]]. * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Gerd Müller]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]]. ;14 augustus * ''Natuur en milieu'', ''Naord-Amerika'': [[Haïti]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,2 op de MM-sjaol.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6151426/vrees-voor-slachtoffers-na-zware-aardbeving-haiti.html Nu.nl - Vrees voor slachtoffers na zware aardbeving Haïti]</ref> ;12 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[K. Schippers]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6151189/dichter-k-schippers-84-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html Nu.nl - Dichter K. Schippers (84) overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;11 augustus * ''Natuur en milieu'': In [[Floridia]] op [[Sicilië]] weurt 'n temperatuur van 48,8 graod gemaete. Dit is 'n Europees wermderecord.<ref>[https://www.corriere.it/cronache/21_agosto_11/sicilia-floridia-48-gradi-7c7a0094-faaf-11eb-ba5f-da3c10b6af90.shtml Corriere della Sera - Caldo in Sicilia: a Floridia ci sono 48,8 gradi, la temperatura più alta mai registrata in Europa]</ref> ;10 augustus * ''Belsj Limburg'': De Belsj-Limbörgse influencer [[Lara Switten]] sjtörf op 35-jäörige laeftied aan [[baarmojerhauskanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210811_95355502 De Standaard - Terminaal zieke mamablogster overleden: ‘Lara zal altijd ons lichtpuntje zijn’]</ref> ;9 augustus * ''Natuur en milieu'': De [[IPCC]] publiceert 't ierste deil van zie zèsde rapport. Volgens hun kan de [[klimaatopwerming]] nog wel tot 5 graod oploupe es neet gaw hiel väöl mie weurt gedaon. ;8 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Zomerspeule 2021|Olympische Speule]] in [[Tokio]] loupe aaf. Zoewel Nederlandj (10 gouwe medajes, 12 zilvere en 14 brónze) es 't Belsj (3 gouwe, 1 zilvere ne 2 brónze) degen 't oetzunjerlik good. ;7 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse funkmuzikantj [[Dennis Thomas]], bekèndj van [[Kool & The Gang]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6150308/kool-the-gang-medeoprichter-dennis-thomas-70-overleden.html Nu.nl - Kool & The Gang-medeoprichter Dennis Thomas (70) overleden]</ref> ;5 augustus * ''Sjport'': [[Lionel Messi]] verlèngk zien aafloupendj contrak mit [[FC Barcelona]] neet.<ref>[https://www.fcbarcelona.es/es/futbol/primer-equipo/noticias/2207655/leo-messi-no-seguira-ligado-al-fc-barcelona FC Barcelona - Leo Messi no seguirá ligado al FC Barcelona]</ref> ;1 augustus * ''Sjport'': Oppe Olympische Sjpaele in Tokyo haolt gymnas [[Nina Derwael]] oet [[Sintruin]] de gouwe medaje oppe oongelieke brögk.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210801_94073657 De Standaard - Goud! Nina Derwael kroont zich tot olympisch kampioene op brug met ongelijke leggers]</ref><ref>[https://sporza.be/nl/matches/turnen/2021-07/goud-nina-derwael-zweeft-en-zwaait-naar-olympische-titel-aan-de-brug~1627771311757/ Sporza - Goud! Nina Derwael zweeft en zwaait naar olympische titel aan de brug]</ref> * ''Sjport/Oes-Europa'': De Wit-Russische loupster [[Krystsina Tsimanowskaja]] geit op de vlöch. Ze zal later asiel kriege in [[Pole]]. ===juli=== ;30 juli * ''Nederlands Limburg'': In [[Ni-jwieërt]] tröf de pelitie 't groetste [[crystal meth]]lab aan wat oets in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6148749/politie-vindt-in-nederweert-grootste-crystalmethlab-ooit-in-nederland.html Nu.nl - Politie vindt in Nederweert grootste crystalmethlab ooit in Nederland]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloupese muzikantj [[Jacob Desvarieux]], gróndlègker van de [[zouk]], sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2392152-reacties-op-overlijden-jacob-desvarieux-iconische-stem-van-antillen NOS.nl - Reacties op overlijden Jacob Desvarieux: iconische stem van Antillen]</ref> ;28 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Dusty Hill]], bekèndj van [[ZZ Top]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/31287/zz-top-bassist-dusty-hill-overleden NPO Radio 2 - ZZ Top-bassist Dusty Hill overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n [[Dominicaanse Rippubliek|Dominicaanse]] [[merengue]]- en [[salsa]]muzikantj [[Johnny Ventura]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/johnny-ventura-legendary-dominican-merengue-singer-dies-81-n1275345 NBC News - Johnny Ventura, legendary Dominican merengue singer, dies at 81]</ref> ;27 juli *''Duutsjlandj'': Bie 'n zjwaor explosie op 'n industrieterrein in [[Leverkusen]], kórtbie [[Kölle]], zeen twie persoene óm 't laeve gekómme. 31 luuj raakde gewóndj en vief luuj zeen nog vermis.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/een-dode-zestien-gewonden-en-vier-vermisten-na-explosie-chemiepark-leverkusen~a13c856d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F ''Twee doden, vijf vermisten en tientallen gewonden na explosie chemiepark Leverkusen''. Casper Naber - AD, 27 juli 2021]</ref> ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen acteur [[Michel Van Dousselaere]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan de gevolge van progressief [[afasie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210727_93708344 De Standaard - Acteur Michel Van Dousselaere overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Joey Jordison]], ex-drummer van [[Slipknot]], sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6148146/voormalige-slipknot-drummer-joey-jordison-46-overleden.html Nu.nl - Voormalige Slipknot-drummer Joey Jordison (46) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Hero Muller]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/838514/acteur-hero-muller-boven-wotter-is-overleden RTV Noord - Acteur Hero Muller (Boven Wotter) is overleden]</ref> ;24 juli *''Belsj'': Zjwaore raegeval zörg opnuuj veur euverlas in deile van [[Wallonië]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210724_96958967 ''Wéér chaos in België: modderstromen trekken door Dinant, auto’s drijven mee''. De Limburger, 24 julie 2021]</ref> ;23 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Politiek'': [[Zitterd-Gelaen]] dreug zoe'n 45.000 euro bij aon't ''[[Volwassenenfonds]]'', boe de gemeinte ziech vaanaof [[1 september]] bij aonsleet. 't Foonds vergeujd [[sport]]- en [[cultuur]]activiteite veur [[börger]]s mèt e lieg [[inkoume]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210723_94817691 De Limburger - Wie geen geld overhoudt voor de sportclub of fanfare, kan dit in Sittard-Geleen vergoed krijgen]</ref> ;19 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': In [[Èngelandj]] waere alle beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] opgeluf. Hie is groete kritiek op, ómdet 't aantal besjmettinge de lèsten tied henjig oplöp. ;18 juli * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de 108e [[Runj van Frankriek]]. 't Is nao veurig jaor d'n twiede kier det hae de euverwinning pak. ;16 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Natuur en milieu'': De [[Maas (revier)|Maas]] bie [[Èèsjde]] bereik e [[debiet]] van 3260 m³/s; 'n absoluut record.<ref>[https://twitter.com/RWS_ZN/status/1415952460343037956 Twitter - Rijkswaterstaat Zuidnederland]</ref> * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg'': D'n diek van 't [[Julianakenaal]] bie [['t Voelwames]], en dae van d'n [[Demer]] bie [[Herk]] braeke door.<ref>Extra journaol [[NOS]]</ref><ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20210716_94577237 Het Belang van Limburg - Dichten van bres in Demer gestart: “Gelukkig daalt het waterpeil lichtjes”]</ref> ;15 juli * ''Nederlandj'': Misdaodversjlaaggaever [[Peter R. de Vries]] sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de wónje die hae de waek deveur bie d'n aansjlaag op häöm opleep.<ref>[https://www.nu.nl/peter-r-de-vries/6143983/peter-r-de-vries-64-overleden-aan-verwondingen-na-moordaanslag-in-amsterdam.html Nu.nl - Peter R. de Vries (64) overleden aan verwondingen na moordaanslag in Amsterdam]</ref> * ''Economie'', ''Nederlands Limburg'': [[DSM]] kundeg aon per 2023 te goon verhuize vaan [[Heële|Heerle]] nao [[Mestreech]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6145707/dsm-verhuist-na-121-jaar-het-hoofdkantoor-binnen-limburg.html Nu.nl - DSM verhuist na 121 jaar het hoofdkantoor binnen Limburg]</ref> * ''Sjport'': De Britsen darter [[Andy Fordham]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/15603043/andy-fordham-dead/?utm_medium=Social&utm_campaign=sunsporttwitter&utm_source=Twitter#Echobox=1626364126 The Sun - DARTS SHOCK DEATH Andy Fordham dead at 59: Former world darts champion ‘Viking’ passes away as Adrian Lewis leads tributes]</ref> ;14 juli * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg, Belsj, Duutsjlandj'': Zjwaore raegeval veurt in 't sjtruimgebeed van de Maas en de Rien tot groete euversjtruiminge. Sjtraote en hoezer loupe ónger, [[Valkeberg]] raak van de boetewaereld aafgesjnoje en in 't Belsj en Duutsjlandj valle mie es hóngerd doeje.<ref>[https://web.archive.org/web/20210716075801/https://www.fr.de/panorama/tief-bernd-unwetter-ueber-deutschland-talsperre-bei-wuppertal-laeuft-ueber-rettungskraefte-sterben-90862156.html Frankfurter Rundschau - Unwetter über Deutschland: Mindestens 19 Tote in NRW und Rheinland-Pfalz - Zahlreiche Vermisste]</ref><ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210715_92632113 De Standaard - Liveblog regen | Tiental huizen ingestort in Luikse gemeente, man verdronken, meisje vermist]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210715085405/https://www.1limburg.nl/voedseltekort-dreigt-valkenburg-vanwege-hoogwater?context=topstory 1Limburg - Voedseltekort dreigt in Valkenburg vanwege hoogwater]</ref> ;11 juli * ''Sjport'': [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] weurt [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampión hierevoetbal]] door nao penanties [[Ingels hierevoetbalèlftal|Èngelandj]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de veerde kier de [[Giro Rosa]]. * ''Sjport'': [[Novak Djokovic]] wintj veur de zèsde kier [[Wimbledon]] door in veer sets (6-7 (4), 6-4, 6-4, 6-3) te winne van [[Matteo Berrettini]]. ;10 juli * ''Sjport'': De Australische [[Ashleigh Barty]] wintj Wimbledon door in drie sets (6-3, 6-7 (4), 6-3) de Tsjechische [[Karolína Plísková]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] wintj de [[Copa América]] daor mit 1-0 van [[Braziliaans hierevoetbalèlftal|Brazilië]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Ziggo Sport]]</ref> ;7 juli * ''Caribisch gebeed'': D'n [[Haïti]]aanse presidentj [[Jovenel Moïse]] weurt op 53-jäörige laeftied in zie hoes doedgesjaote.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57750358 BBC News - Haitian president killed in attack at home]</ref> ;6 juli * ''Nederlandj'': Misdaadversjlaggaever [[Peter R. de Vries]] weurt naergesjaote in [[Amsterdam]] en in kritieke toesjtandj nao 't krankehoes gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20210706193413/https://www.1limburg.nl/peter-r-de-vries-neergeschoten-amsterdam ''Peter R. de Vries neergeschoten in Amsterdam''. Frits van Otterdijk - 1limburg, 6 juli 2021]</ref> ;5 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Amerikaanse zenger [[Bill Ramsay]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210705163749/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/schlagersaenger-bill-ramsey-gestorben-17422998.html FAZ - Schlagersänger Bill Ramsey gestorben]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Italiaanse zengeres en actries [[Raffaella Carrà]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6143739/italiaanse-zangeres-en-actrice-raffaella-carra-op-78-jarige-leetijd-overleden.html Nu.nl - Italiaanse zangeres en actrice Raffaella Carrà op 78-jarige leetijd overleden]</ref> ;2 juli * ''Sjport'': De Belzje cyclocrosster [[Jolien Verschueren]] sjtörf op 31-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210702_92970564 De Standaard - Veldrijdster Jolien Verschueren op 31-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis [[Louis Andriessen]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/geen-componist-in-nederland-was-zo-invloedrijk-als-louis-andriessen-1939-2021~b9976a66/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free de Volkskrant - Geen componist in Nederland was zo invloedrijk als Louis Andriessen (1939-2021)]</ref> ===juni=== * ''Belsj'': In [[Vlaandere]] óntsjteit e sjendaal róndj de gróndjvervoeling mit [[PFOS]] ('n hiel lestig aafbraekbaar sjtóf) door 't [[3M]]-febrik in [[Zwijndrecht (Belsj)|Zwijndrecht]]. Ónger mie de euverheid weurt verwete dao lank neet op te höbbe gelèt. ;30 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Donald Rumsfeld]], ex-minister van Defensie, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/06/30/politics/donald-rumsfeld-dead/index.html CNN.com - Donald Rumsfeld, former secretary of defense, dies at 88]</ref> * ''Sjport'': De Zjweedse voetballer [[Inge Danielsson]], dae ónger mie bie [[AFC Ajax]] voetbalde, sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html Nu.nl - https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html]</ref> ;29 juni * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': Bove Zuid-Limbörg (en deile vaan 't Belsj) breke zwoer [[rege]]sjore oet, die lokaol groete watereuverlas geve. In Mestreech vèlt 87,2 mm rege binnen 't oor; heimèt weurt e lendelek record gebroke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6142587/onweersbuien-breken-stokoud-record-872-millimeter-neerslag-in-maastricht.html Nu.nl - Onweersbuien breken stokoud record: 87,2 millimeter neerslag in Maastricht]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taolweitesjapper [[Flor Aarts]], oteur vaan diverse beuk euver 't [[Mestreechs]], störf op 86-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/07/overleden-flor-aarts-1934-2021/#comment-27317 Neerlandistiek.nl - Overleden: Flor Aarts (1934-2021)]</ref> ;26 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en pianis [[Frederic Rzewski]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/classical%20music%20news/article/the-american-composer-and-pianist-frederic-rzewski-has-died Gramophone - The American composer and pianist Frederic Rzewski has died]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kameroenese zenger [[Wes Madiko]] sjtörf op 57-jäörige aan de gevolge van 'n infectie.<ref>[https://www.237online.com/cameroun-deces-ce-jour-de-lartiste-wes-madiko/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter 237 online - Cameroun : Décès ce jour de l’artiste WES MADIKO]</ref> ;25 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Derek Chauvin]], de blauwe dae verantjwaordelik is veur d'n doed van [[George Floyd]], weurt tot 22 1/2 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06 CNN.com - Derek Chauvin sentenced to 22.5 years for George Floyd's murder]</ref> ;23 juni * ''Economie'': D'n Amerikaansen informaticus [[John McAfee]], bekèndj van zienen antivirussofwaer, begeit in ziene cel in Sjpanje zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6141354/antiviruspionier-john-mcafee-dood-aangetroffen-in-spaanse-cel.html Nu.nl - Antiviruspionier John McAfee dood aangetroffen in Spaanse cel]</ref> ;20 juni * ''Belsj Limburg'': In 'ne bós kórtbie [[Mezeik]] weurt 't liek van [[Jürgen Conings]] gevónge.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210620_94135500 De Standaard - Parket bevestigt: gevonden lichaam is dat van Jürgen Conings]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Giampiero Boniperti]], tösje 1946 en 1961 sjtersjpaeler van [[Juventus]], sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/18-06-2021/morto-giampiero-boniperti-bandiera-presidente-onorario-juventus-4102077682371.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Boniperti, bandiera e presidente onorario della Juve]</ref> * ''Belsj'': In [[Antwerpe (sjtad)|Antwerpe]] vilt 'n sjaol in aanboew in. Hiebie valle vief doeje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210618_94712633 De Standaard - School in opbouw deels ingestort in Antwerpen: een dodelijk slachtoffer, negen in ziekenhuis]</ref> * ''Nederlandj'': 't Demissionair [[kabinèt-Rutte III]] kunjig per 26 juni 'n groete aafsjaoling van de [[Coronacrisis in Nederlandj|maotraegele taege COVID-19]] aan.<ref>Live-oetzenjing [[NPO]] 1</ref> ;17 juni * ''Afrika'': [[Kenneth Kaunda]], presidentj van [[Zambia]] van 1964 bis 1991, sjtörf op 97-jäörige laeftied. ;15 juni * ''Kóns en cultuur'': De Belzje jäögbokesjriever [[Dirk Bracke]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210615_96212181 De Standaard - Jeugdauteur Dirk Bracke op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste, Politiek'': In [[Israël]] kump nao diverse mislökde formaties en nuuj verkezinge 'n regering ónger [[Naftali Bennett]] tot sjtandj. De regering berós op 'n links-rechse mónstercoalitie die veural es doel haet de lankjäörige premier [[Benjamin Netanyahu]] en zien [[Likoed]]partie van de mach te hawwe. ;12 juni * ''Nederlandj, Politiek'': Nao diverse inhaudelike en persuunlike conflikte sjtap Kamerlid [[Pieter Omtzigt]] oet 't [[CDA]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6139104/pieter-omtzigt-zegt-cda-lidmaatschap-op-wil-op-termijn-terugkeren-als-zelfstandig-kamerlid.html Nu.nl - Pieter Omtzigt zegt CDA-lidmaatschap op, wil op termijn terugkeren als zelfstandig Kamerlid]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Ierse sjriefster [[Lucinda Riley]] sjtörf op 55-jäörige laeftied. * ''Sjport'': 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampioensjap hierevoetbal]] begintj nao e jaor oetsjtèl mit 'n 0-3 euverwinning van [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] op [[Turks hierevoetbal|Turkieë]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;8 juni * ''Zuudoes-Europa'': [[Ratko Mladić]] weurt ouch in hoeger beroop tot laeveslank veroerdeild.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6138229/slager-van-srebrenica-mladic-ook-in-hoger-beroep-veroordeeld-tot-levenslang.html Nu.nl - 'Slager van Srebrenica' Mladic ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslang]</ref> ;7 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[A.L. Snijders]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/a-l-snijders-uitvinder-van-het-zeer-korte-verhaal-op-83-jarige-leeftijd-overleden~b5fc6576/ De Volkskrant - A.L. Snijders, uitvinder van het Zeer Korte Verhaal, op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog [[Anne van der Meiden]], ónger mie bekèndj van zien [[Biebel]]vertalinge in 't [[Twents]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/geloof/1038117/theoloog-anne-van-der-meiden-91-overleden Nederlands Dagblad - Anne van der Meiden (1929-2021), theoloog in het Twents]</ref> ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': In [[Lin]] waere vieftig Roemeense wirkluuj óntdèk die ónger extreem sjlechte en gevierlike ómsjtenjighede laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6136888/gemeente-maasgouw-ontdekt-vijftig-arbeidsmigranten-in-erbarmelijke-situatie.html Nu.nl - Gemeente Maasgouw ontdekt vijftig arbeidsmigranten in erbarmelijke situatie]</ref> ===mei=== ;29 mei * ''Sjport'': [[Chelsea F.C.]] wintj veur d'n twiede kier de [[UEFA Champions League]] daor mit 1-0 te winne van [[Manchester City FC]].<ref>Live-oetzenjing [[SBS 6]]</ref> ;26 mei * ''Nederlandj'': D'n tribbenaal in [[D'n Haag]] verplich [[Shell]], in 'n zaak aangesjpanne daor [[Milieudefensie]], ziene CO₂-oetsjtoet taege 2030 mit 45% te vermènjere.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6135292/milieudefensie-wint-historische-klimaatzaak-shell-moet-co2-uitstoot-verlagen.html Nu.nl - Milieudefensie wint historische klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot verlagen]</ref> * ''Sjport'': [[Villarreal CF|Villarreal]] wintj de [[UEFA Europa League]] daor mit 1-1 (penanties 11-10) van [[Manchester United F.C.|Manchester United]] te winne. 't Aantal nujige penanties waor mit 22 oetzunjerlik groet.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6135775/villarreal-verrast-united-na-zinderende-penaltyreeks-en-wint-europa-league.html Nu.nl - Villarreal verrast United na zinderende penaltyreeks en wint Europa League]</ref> ;24 mei * ''Afrika'': [[Assimi Goïta]], kóllenel en vice-presidentj van [[Mali]], zèt in 'ne coup presidentj [[Bah Ndaw]] aaf. Ndaw waor in september 2020 zelf daor 'ne coup aan de mach gekómme. ;23 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Eric Carle]], bekindj van 't kingerbook "Rupsje Nooitgenoeg", sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.htmlhttps://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.html ''Schrijver Eric Carle (91) van kinderboek Rupsje Nooitgenoeg overleden''. Nu.nl - 27 mei 2021]</ref> * ''Oes-Europa'': 'ne Vlöch van [[Ryanair]] mit aan baord de Wit-Róssische oppositiefiguur [[Roman Protasevitsj]] weurt op las van de regering baove [[Wit-Róslandj]] oet de loch gehaold. Protasevitsj weurt nao lanjing astrein gearresteerd. * ''Zuud-Europa'': 'n Kabelbaon in 't Italiaans dörpke [[Stresa]] ([[Piemonte]]) sjtort door sjlech óngerhaud en sabotaasj denaer. Alle inzittende op eine nao kómme óm. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van [[Monaco]] en pak daomit veur d'n ierste kier de leiing in 't WK-klassemènt. ;22 mei * ''Afrika'': De [[völkaan]] [[Nyiragongo]] in 't oeste van [[Congo-Kinshasa]] bersj oet. 32 luuj kómme óm en in diverse dörper róndj [[Goma]] is groete materieel sjaoj. * ''Sjport'': Mit zienen 41e gool van 't sezón brik [[Robert Lewandowski]] 't aud record van [[Gerd Müller]], wat jaorelank veur ónversjlaonbaar woort gehauwe.<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/fc-bayern-fc-augsburg-5-2-robert-lewandowski-holt-sich-den-rekord-76484288.bild.html Bild - Das 41. Tor! Lewy-Rekord Sekunden vorm Abpfiff]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italië wintj de 65e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje "Zitti e buoni", oetgeveurd door [[Måneskin]]. ;20 mei * ''Midde-Oeste'': Op initiatief van [[Egypte]] sjlete [[Israël]] en [[Hamas]] 'ne waopesjtilsjtandj. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt daor e 3-3 gelieksjpael taege Anderlecht veur de 17e kier kampión voetbal van 't Belsj. ;18 mei * ''Belsj Limburg'': Kepraol en sjeetinsjtructeur Jürgen C. oet [[Lanker]] vertrèk zjwaorbewaopendj mit 't veurnumme zich mit geweld taege de euverheid te waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210518_95838020 De Standaard - Meest onrustwekkende wapens van militair teruggevonden, klopjacht gaat verder]</ref> ;10 mei * ''Frankriek'': De Franse [[seriemaordenaer]] [[Michel Fourniret]], biegenaamp 't 'mónster van de Ardenne', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210510_94290438 De Standaard - Seriemoordenaar Michel Fourniret overleden]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 35e kier landskampión daor mit 4-0 van [[FC Emmen]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Gebrook]] weurt 'ne man doedgesjote. De pelitie haet miejer verdachte in beeld.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6131101/dode-bij-schietincident-in-limburgs-hoensbroek-politie-zoekt-verdachten.html Nu.nl - Dode bij schietincident in Limburgs Hoensbroek, politie zoekt verdachten]</ref> ;1 mei * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen detectiveauteur [[Pieter Aspe]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210501_97142266 De Standaard - Succesauteur Pieter Aspe overleden]</ref> ===april=== ;30 april * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van Baalen]] ([[VVD]]) sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6130673/vvd-politicus-hans-van-baalen-60-overleden-na-kort-ziekbed.html Nu.nl - VVD-politicus Hans van Baalen (60) overleden na kort ziekbed]</ref> ;29 april * ''Kóns en cultuur'': De Marokkaans-Nederlandse sjriever [[Hafid Bouazza]] sjtörf op 51-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6130456/auteur-hafid-bouazza-51-overleden-na-ziekte.html Nu.nl - Auteur Hafid Bouazza (41) overleden na ziekte]</ref> ;28 april * ''Vereinigde Sjtaote'', ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Michael Collins]], bekindj vanne Apollo 11-missie in juli [[1969]], sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6130365/astronaut-eerste-maanlanding-michael-collins-90-overleden.html NU.nl - Astronaut eerste maanlanding Michael Collins (90) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De door de regering ingesjtèlde [[aovendjklok]] löp aaf. Ouch winkele en terrasse gaon weer aop. ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Franse modeóntwerper [[Alber Elbaz]] sjtörf op 59-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_93528339 De Standaard - Modeontwerper Alber Elbaz onverwacht overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Racing Gènk]] wintj de [[Croky Cup]] daor in de finaal mit 1-2 van [[Standard Luuk]] te winne.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_97454948 De Standaard - Racing Genk klopt Standard in spannende bekerfinale]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 93e [[Academy Awards]] weurt ''[[Nomadland]]'' bekroend tot bèste film, [[Anthony Hopkins]] tot bèsten acteur en [[Frances McDormand]] tot bèste actries. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Oesteriekse mezzosopraan [[Christa Ludwig]] sjtörf op 93-jäörige laeftied. ;21 april * ''Zuudoes-Azië'': D'n Indonesischen [[óngerzieboot]] ''KRI Nanggala (402)'' raak mit 53 opvarendje vermis in de [[Balizie]]. Later bliek det ze gezónken is en daobie in drie sjtökker is gebraoke. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de zevende kier de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj, 'n absoluut record. [[Julian Alaphilippe]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjinge NOS</ref> ;20 april * ''Vereinigde Sjtaote'': Derek Chauvin, de blauwe dae [[George Floyd]] bie 'n arrestatie haet verwörg, weurt sjöljig bevónge.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html CNN.com - Derek Chauvin guilty in death of George Floyd]</ref> * ''Afrika'': [[Idriss Déby Itno]], saer 1990 presidentj van [[Tsjaad]], sjtörf op 68-jäörige laetied, volgens officieel berichte aan oorlogswónje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210420_94557859 De Standaard - President van Tsjaad overleden door oorlogsverwondingen, één dag na herverkiezing]</ref> * ''Sjport'': Daor e verlees taege [[Arminia Bielefeld]] degradeert [[Schalke 04]] oet de [[Bundesliga (hierevoetbal)|Bundesliga]].<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/schalke-04-letzter-funke-hoffnung-weg-schalke-abgestiegen-76137172.bild.html Bild - Schalke abgestiegen!]</ref> ;19 april * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Willy van der Kuijlen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied aan complicaties van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/sport/mister-psv-willy-van-der-kuijlen-op-74-jarige-leeftijd-overleden~b2272455/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=twitter De Volkskrant - ‘Mister PSV’ Willy van der Kuijlen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Mars (planeet)|Mars]]helikopter Ingenuity, deil van de [[Perseverance]]-missie, vluug euver 't oppervlaak van Mars. 't Is d'n ierste kier det e minsjelik tuug 'n gecontroleerde vlöch door 'n boetenaerdse atmosfeer deit.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/jpl/ingenuity-s-first-black-and-white-image-from-the-air NASA - Ingenuity’s First Black-and-White Image From the Air]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Walter Mondale]], van 1977 bis 1981 vice-presindentj ónger [[Jimmy Carter]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210420060621/https://www.axios.com/walter-mondale-dies-vice-president-f8b5bfaf-bec1-44c5-8120-811c6f1a664b.html?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=editorial&utm_content=politics-breaking Axois - Former Vice President Walter Mondale dies at 93]</ref> ;18 april * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj de [[Amstel Gold Race 2021|Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Wout Van Aert]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak veur d'n twintigste kier de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker veur mansluuj]] daor in de finale mit 2-1 te winne van [[SBV Vitesse]]. * ''Sjport'': Twelf Europese voetbalclubs prizzentere e plan veur de [[Super League]], 'n gesjlaote competitie die de [[UEFA Champions League]] zouw mótte vervange.<ref>[https://thesuperleague.nl/#landing_slides Officieel Website]</ref> Direk denao kómme väöl luuj en organisaties mit koej reacties. ;16 april * ''Naord-Amerika'': [[Raúl Castro]] sjtop es leier van de Communistische Partie op [[Cuba]]. Iejer sjtopde hae al es presidentj van 't landj. ;10 april * ''Sjport'': De Ierse [[Rachael Blackmore]] wintj mit [[Minella Times]] de [[Grand National]]. Ze is de ierste vrouwelike ruter die dit evenemènt wintj. ;9 april * ''Nederlands Limburg'': Gouvernäör [[Theo Bovens]] en 't Colleesj van [[Gedeputeerde Sjtaote]] sjtappe op in de naosjleip van de Vrehen-affair.<ref>[https://web.archive.org/web/20210409183710/https://www.1limburg.nl/gouverneur-theo-bovens-stapt-op-ruimte-voor-nieuwe-start?context=default 1Limburg - Gouverneur Theo Bovens stapt op: 'Ruimte voor nieuwe start']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse [[prins-gemaal]] [[Philip van Griekelandj en Daenemarke|Philip]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rapper Earl Simmons, baeter bekèndj es [[DMX]], sjtörf op 50-jäörige laeftied aan de dènkelike gevolge van 'nen [[euverdosis]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6126157/rapper-dmx-50-overleden-na-mogelijke-overdosis-drugs.html Nu.nl - Rapper DMX (50) overleden na mogelijke overdosis drugs]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zjuris [[Ramsey Clark]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ramsey-clark-dead/2021/04/10/70314e68-9949-11eb-a6d0-13d207aadb78_story.html Washington Post - Ramsey Clark, attorney general who became a critic of U.S. policies, dies at 93]</ref> ;7 april * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taalweitesjapper [[Pieter Muysken]] sjtörf op 70- of 71-jäörige laeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/04/overleden-pieter-muysken-1950-2021/ Neerlandistiek.nl - Overleden: Pieter Muysken (1950 – 2021)]</ref>{{doedbekèndj}} ;4 april * ''Sjport'': D'n Daen [[Kasper Asgreen]] wintj de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj. [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;1 april * ''Nederlandj'': 'n [[Motie van wantroewe]] weurt ingedeendj taege [[Mark Rutte]] en gesjteund door de ganse oppositie, naodet dudelik weurt det Rutte euver details oet de formatie haet gelaoge. ===miert=== ;31 miert * ''Belsj'': 'ne Brusselse richter verordonneert det de Belzje sjtaot alle maotraegele taege [[COVID-19]] binne de dartig daag mót sjrappe, of in 'ne baetere wèttelike basis deveur mót veurzeen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210331_94032383 De Standaard - Rechter veroordeelt overheid tot opheffen alle coronamaatregelen]</ref> ;29 miert * ''Afrika'': De ''Ever Given'' weurt losgetrokke naodet ze 'n klein waek 't [[Suezkenaal]] haet geblokkeerd. * ''Sjport'': De Nederlandse gehandicapdesnowboardster [[Bibian Mentel]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6120666/bibian-mentel-48-overleden-aan-gevolgen-kanker.html Nu.nl - Bibian Mentel (48) overleden aan gevolgen kanker]</ref> ;28 miert * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': De CDA-[[Gedeputeerde Staote|gedeputeerde]] [[Ger Koopmans]] en [[Hubert Mackus]] sjtappe op nao e sjendal róndj hunne partiegenoet [[Herman Vrehen]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6124164/cda-gedeputeerden-in-limburg-treden-per-direct-af-om-subsidieaffaire.html Nu.nl - CDA-gedeputeerden in Limburg treden per direct af om subsidieaffaire]</ref> ;23 miert * ''Afrika'', ''Economie'': 't Containersjeep de ''[[Ever Given]]'' sjtrand in 't [[Suezkenaal]], wat hiedaor lankdoerig weurt geblokkeerd. ;22 miert * ''Sjport'': D'n Amerikaanse basketballer [[Elgin Baylor]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6123451/legendarische-basketballer-elgin-baylor-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Legendarische basketballer Elgin Baylor op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 miert * ''Belsj'': De [[SP.A]] verangert häöre naam officieel in [[Vooruit]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210321_93744731 De Standaard - SP.A is officieel Vooruit: ‘Definitief afstand van de stilstand’]</ref> ;20 miert * ''Sjport'': De Belsj [[Jasper Stuyven]] wintj [[Milaan-Sanremo]]. Hae blief daomit de favoriete veur.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_95657462 De Standaard - Jasper Stuyven wint Milaan-Sanremo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Astrid Roemer]] krieg es ierste Surinamer/se de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_94897039 De Standaard - Astrid H. Roemer krijgt als eerste Surinaamse de Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Egypte|Egyptische]] sjriefster [[Nawal El Saadawi]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6123190/egyptische-schrijfster-en-feminist-nawal-el-saadawi-89-overleden.html Nu.nl - Egyptische schrijfster en feminist Nawal El Saadawi (89) overleden]</ref> ;17 miert * ''Nederlandj'': In Nederlandj zeen verkezinge veur de [[Twiede Kamer]]. De [[VVD]] van premier [[Mark Rutte]] hilt zich, [[D66]] weurt de twiede groetste, dewiel de extreemrechse partieë zoe groet waere es alle linkse partieë same. In totaal haole neet minder es zevetien partieë de Kamer. * ''Afrika'': [[John Magufuli]], de zittende presidentj van [[Tanzania]], sjtörf op 61-jäörige laeftied; volgens officieel berichgaeving aan 'n hertkrenkde.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6122534/controversiele-president-van-tanzania-john-magufuli-61-overleden.html Nu.nl - Controversiële president van Tanzania John Magafuli (61) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Abelpries]] veur 2021 weurt toegekèndj aan [[László Lovász]] en [[Avi Wigderson]] óm häör biedrage aan [[complexiteitstheorie|complixiteits-]] en [[grafetheorie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210324131323/https://www.abelprize.no/c76389/seksjon/vis.html?tid=76390 Abel Prize - The Abel Prize Laureates 2021 International Page]</ref> ;10 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit 't economisch sjteunpakkèt van 1,9 biljón dollar, in de geamendeerde vörm wie door de Senaot aongenom.<ref>[https://web.archive.org/web/20210310213106/https://edition.cnn.com/politics/live-news/stimulus-house-vote-03-10-21 CNN.com - Congress passes Biden's Covid-19 stimulus bill]</ref> ;9 miert * ''Belsj'': Naodet 't de Belzje pelitie lök berichte versjleuteld mit [[SkyECC]] te krake, waere tientalle krimmenele opgepak en groete kwantiteite drugs en geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210309_95926061 De Standaard - Grote drugsoperatie in het hele land: 17 ton cocaïne en 1,2 miljoen euro in beslag genomen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen dirizjènt [[James Levine]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210317_95760252 De Standaard - Beroemde Amerikaanse dirigent James Levine op 77-jarige leeftijd overleden]</ref> ;6 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint d'n Italiaanse fietsrenklassieker [[Strade Bianche]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210306_95623542 De Standaard - Superieure Van der Poel wint Strade Bianche]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': Nao 't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump ouch de Senaat in mit 't ómvankriek COVID-sjteunplan van [[Joe Biden]], is 't dan ouch mit 'n paar aanpassinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/03/05/politics/senate-covid-relief-vote-a-rama/index.html CNN.com - Senate passes Biden's $1.9 trillion Covid relief plan after all-night votes]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandsen oetvinder [[Lou Ottens]], dae bie [[Philips]] ónger mie 't [[cassettebendje]] bedach, sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ed.nl/eindhoven/lou-ottens-philips-uitvinder-cassettebandje-overleden-we-waren-als-kleine-jongens-die-leuk-aan-het-spelen-waren~af8a81cd Eindhovens Dagblad - Lou Ottens, Philips-uitvinder cassettebandje, overleden: ‘We waren als kleine jongens die leuk aan het spelen waren’]</ref> ;3 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Jeroen van Merwijk]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://www.ad.nl/show/cabaretier-jeroen-van-merwijk-65-overleden~a448347e/ AD - Cabaretier Jeroen van Merwijk (65) overleden]</ref> ;1 miert * ''Frankriek'': [[Lies vaan staotshoofde vaan Fraankriek|Ex-presidentj]] [[Nicolas Sarkozy]] weurt óm [[corruptie]] tot drie jaor gevangenis veroerdeild, wovan twie veurwaerdelik.<ref>[https://www.lemonde.fr/politique/article/2021/03/01/nicolas-sarkozy-condamne-a-trois-ans-de-prison-dont-un-an-ferme-dans-l-affaire-des-ecoutes_6071580_823448.html Le Monde - Nicolas Sarkozy condamné à trois ans de prison dont un an ferme dans l’affaire des écoutes]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Sjport'': [[Davide Ballerini]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Anna van der Breggen]] bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210227_96661845 Het Nieuwsblad - Daar is de nieuwe Ballerini]</ref> ;26 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit e sjteunpakkèt aan 1,9 biljón [[Amerikaansen dollar|dollar]] veur door [[COVID-19]] en de daotaege getroffe maotregele geraakde sectore.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/02/26/politics/stimulus-package-covid-relief-house-vote/index.html CNN.com - House passes Biden's $1.9 trillion Covid relief package]</ref> ;21 fibberwarie * ''Sjport'': De Serf [[Novak Djokovic]] pak ziene negenden titel op de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor de Rus [[Dmitri Medvedev]] in drie sets (6-3, 6-4, 6-2) te versjlaon. ;20 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': E vleegtuig op weeg vaan [[Mestreech Aoke Airport]] nao [[New York]] struit kort nao zien opstijge motoroonderdeile, die op [[Meersje|Meerse]] terechkoume.<ref>[https://web.archive.org/web/20210511030436/https://www.1limburg.nl/vliegtuig-verliest-metaaldelen-boven-meerssen?context=default 1Limburg - Vliegtuig verliest metaaldelen boven Meerssen]</ref> * ''Sjport'': De Japanse [[Naomi Osaka]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van de Amerikaanse [[Jennifer Brady]] te winne. ;19 fibberwarie * ''Belsj'': De Belzje politicus [[Leopold Lippens]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210219_94461892 De Standaard - Burgemeester van Knokke-Heist Leopold Lippens overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse politicus [[Jan Mans]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/oud-politicus-jan-mans-pvda-overleden?context=topstory 1Limburg - Oud-politicus Jan Mans (PvdA) overleden]</ref> ;16 fibberwarie * ''Nederlandj'': De [[aovendklok|aovendjklok]], die de regering hauw ingesjtèld óm de verbreiing van [[COVID-19]] taege te gaon, weurt op las van de richter per direk opgeluf. Dezelfden daag weurt dit besjluut in hoeger beroop weer opgesjort.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6116806/geen-avondklok-meer-en-toen-toch-wel-weer-dit-gebeurde-er-dinsdag.html Nu.nl - Geen avondklok meer, en toen toch wel weer: dit gebeurde er dinsdag]</ref> ;15 fibberwarie * ''Economie'': De Nigeriaanse [[Ngozi Okonjo-Iweala]] weurt tot ierste vrouwelike en ierste Afrikaanse veurzitter van de [[WHO]] gekoze. * ''Kóns en cultuur'': D'n Dominicaanse muzikantj [[Johnny Pacheco]], pioneer van de [[salsa]], sjtörf op 85-jäörige laeftied aan complicaties van 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/feb/16/johnny-pacheco-co-founder-new-york-latin-label-fania-dies-aged-85 The Guardian - Johnny Pacheco, co-founder of New York's Latin label Fania, dies aged 85]</ref> ;14 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': D'n Argentiense politicus [[Carlos Menem]], dae van 1989 bis 1999 presidentj van 't landj waor, sjtörf op 90-jäörige laeftied. ;13 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] sjprik ex-presidentj [[Donald Trump]] vrie van opsjteuke tot 'ne coup. Veur 'n veroerdeiling wier 'n twiedriede miejerheid nujig gewaes. ;10 fibberwarie * ''Belsj'': De jezuïet en politicus [[Luc Verstreylen]], sjtichter van [[Groen|Agalev]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210210_97999786 De Standaard - Agalev-stichter Luc Versteylen (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen oetgaever [[Larry Flynt]], bekèndj van 't [[pornografie|pornoblaad]] ''[[Hustler]]'', sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2368182-amerikaanse-porno-uitgever-larry-flynt-78-overleden.html NOS.nl - Amerikaanse porno-uitgever Larry Flynt (78) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Chick Corea]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://glidemagazine.com/253567/jazz-keyboard-legend-chick-corea-dies-at-79/ Glide Magazine - Jazz Keyboard Legend Chick Corea Dies at 79]</ref> ;8 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse loupster [[Els Vader]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://archive.today/20210210010626/https://www.telegraaf.nl/sport/1202492278/voormalig-topatlete-els-vader-61-overleden De Telegraaf - Voormalig topatlete Els Vader (61) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Mary Wilson]], bekèndj van [[The Supremes]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.foxla.com/news/mary-wilson-of-the-iconic-music-group-the-supremes-dies-at-76 Fox11 - Mary Wilson of the iconic music group, The Supremes, dies at 76]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': De 55e editie van de [[Super Bowl]] weurt gewonne door de [[Tampa Bay Buccaneers]], die de [[Kansas City Chiefs]] mit 31-9 versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6115040/tampa-bay-buccaneers-wint-super-bowl-zevende-titel-voor-tom-brady-43.html Nu.nl - Tampa Bay Buccaneers wint Super Bowl, zevende titel voor Tom Brady (43)]</ref> ;5 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] sjtop per direk naodet bekèndj weurt det gitaris [[George Kooymans]] aan [[ALS]] liet en neet mie kan optrejje.<ref>[https://www.ad.nl/show/ziekte-george-kooymans-betekent-einde-van-golden-earring-dit-is-een-doodsklap~aab3d5b1/ AD.nl - Ziekte George Kooymans betekent einde van Golden Earring: ‘Dit is een doodsklap’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Christopher Plummer]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2021/film/news/christopher-plummer-dead-sound-of-music-1234901760/ Variety - Christopher Plummer, Legendary ‘Sound of Music’ Star, Dies at 91]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandsen [[hónkbal]]ler [[Hans Urbanus]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2367677-honkbalpionier-han-urbanus-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html NOS.nl - Honkbalpionier Han Urbanus op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger-sjriever [[Kris De Bruyne]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210204_93953579 De Standaard - Vlaamse muzieklegende Kris De Bruyne (70) overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse veteraan [[Tom Moore]] sjtörf op 100-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-55881753 BBC News - Captain Sir Tom Moore dies in hospital with coronavirus]</ref> ;1 fibberwarie * ''Zuudoes-Azië'': 't Laeger in [[Myanmar]] begeit 'ne sjtaotsgreep en arresteert [[Aung San Suu Kyi]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6113620/leger-myanmar-pleegt-staatsgreep-omstreden-aung-san-suu-kyi-opgepakt.html Nu.nl - Leger Myanmar pleegt staatsgreep, omstreden Aung San Suu Kyi opgepakt]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse elektronicamuzikant en producent [[SOPHIE]] kump op 34-jäörige laeftied óm.<ref>[https://mixmag.net/read/musician-sophie-died-news Mizmag - Musician SOPHIE has died]</ref> ;28 jannewarie * ''Weitesjap'': De Nederlandse sjemis [[Paul Crutzen]], dae in 1995 de [[Nobelpries]] in de Sjemie won óm zien óngerzeuk nao de [[ozonlaog]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2366382-nobelprijswinnaar-scheikunde-paul-crutzen-overleden.html NOS.nl - Nobelprijswinnaar scheikunde Paul Crutzen overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] zeet veur oonbepaolden tied te stoppe mèt fietsrenne.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6107452/ongelukkige-dumoulin-30-stopt-voor-onbepaalde-tijd-met-wielrennnen.html?redirect=1 Nu.nl - Ongelukkige Dumoulin (30) stopt voor onbepaalde tijd met wielrennnen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse talkshowprizzentator [[Larry King]], bekèndj van ónger mie [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/kingsthings/status/1352960673978880000 Twitter - @kingsthings - officieel berich]</ref> * ''Róslandj'': In diverse sjtei demonstrere luuj taege de arrestatie van oppositieleier [[Aleksander Navalni]]. D'n ómvank van de proteste is veur Róslandj van óngekènde gruutde. * ''Nederlandj'': Drek nao de inveuring van de aovendklok kump 't op [[Urk]] tot relle en versjendeleringe. De volgenden daag gief 't relle in gans 't landj. ;22 jannewarie * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hónkbal]]ler [[Hank Aaron]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6106202/amerikaanse-honkballegende-hank-aaron-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse honkballegende Hank Aaron op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 jannewarie * ''Nederlandj'': De [[Twiede Kamer]] sjtump in samesjpraok mit 't kabinèt veur 'n [[aovendklok]] tösje 21.00 en 4.30, die vanaaf 23 jannewarie mót ingaon. De maotraegel is gemeindj óm, in verbandj mit de COVID-19-pandemie, illegaal fieskes taege te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6103926/kamer-achter-avondklok-vanaf-zaterdag-binnenblijven-tussen-2100-en-430-uur.html Nu.nl - Kamer achter avondklok: vanaf zaterdag binnenblijven tussen 21.00 en 4.30 uur]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjtripteikenaer [[Jean Graton]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210121164655/https://www.michelvaillant.com/actualite.php?id=261 Michel Vaillant - Jean Graton nous a quittés]</ref> ;20 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] weurt beëidig es de 46e [[Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote|presidentj van de]] [[Vereinigde Sjtaote van Amerika]], en [[Kamala Harris]] es ziene vice-presidentj. Ze volge respectievelik [[Donald Trump]] en [[Mike Pence]] op.<ref>Live-oetzenjing [[CNN]]</ref> ;18 jannewarie * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] weurt veurgedrage es nuie fractieveurzitster van de [[PvdA]]. Ze zouw in die functie [[Lodewijk Asscher]] mote opvolge.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6102573/lilianne-ploumen-voorgedragen-als-nieuwe-lijsttrekker-van-pvda.html Nu.nl - Lilianne Ploumen voorgedragen als nieuwe lijsttrekker van PvdA]</ref> ;16 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De [[CDU]] keus zich [[Armin Laschet]] es nuje partieleier. Hae geit [[Angela Merkel]] in die functie opvolge.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/kommentar-mit-armin-laschet-geht-die-cdu-auf-nummer-sicher-17149342.html Frankfurter Allgemeine - Mit Laschet auf Nummer Sicher]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Phil Spector]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.tmz.com/2021/01/17/phil-spector-dead-dies-81/ TMZ - Phil Spector dead at 81]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte III]] treujt aaf óm de [[Toesjlage-affair]]. Ómdet de verkezinge al in 't versjeet ligke, is dit in de ierste plaatsj 'n symbolische daod.<ref>[https://nos.nl/collectie/13855/artikel/2364513-kabinet-rutte-iii-gevallen-om-vernietigend-rapport-toeslagaffaire NOS.nl - Kabinet-Rutte III gevallen om vernietigend rapport toeslagaffaire]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Op [[Celebes]] vèntj 'nen aerdsjóddel plaats mit 'n krach van 6,2. Tientalle luuj kómme óm, väöl hóngerde rake gewóndj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6102362/ruim-800-gewonden-door-aardbeving-op-sulawesi-nog-vier-mensen-overleden.html Nu.nl - Ruim 800 gewonden door aardbeving op Sulawesi, nog vier mensen overleden]</ref> * ''Sjport'': De Franse motorcoureur [[Pierre Cherpin]] sjtörf op 52-jäörige laeftied, naodet hae vief daag iejer in de [[Dakarrally]] waor veróngelök.<ref>[https://www.nu.nl/sport/6102102/franse-motorcoureur-cherpin-52-overlijdt-vijf-dagen-na-val-in-dakar-rally.html Nu.nl - Franse motorcoureur Cherpin (52) overlijdt vijf dagen na val in Dakar Rally]</ref> ;14 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsjen illusionis [[Siegfried Fischbacher]] (van 't duo [[Siegfried & Roy]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[sjlókdermkanker]].<ref>[https://www.focus.de/kultur/vermischtes/im-alter-von-81-jahren-nach-krebsdiagnose-star-magier-siegfried-fischbacher-ist-gestorben_id_12868600.html Focus.de - Nach Krebsdiagnose: Star-Magier Siegfried Fischbacher ist gestorben]</ref> ;13 jannewarie * ''Noord-Amerika'': [[Donald Trump]] weurt in 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] officieel aangeklaag óm de couppoging van 'n waek iejer. 't Is d'n twiede kier det 'n aafzèttingsproceduur taegen 'm in gank weurt gezat. ;9 jannewarie * ''Zuuoes-Azië'': Kort nao 't opsjtiege sjtort vlöch 182 van [[Sriwijaya Air]], van [[Jakarta]] nao [[Pontianak]], in zie mit 62 luuj aan baord. ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Sociaal medium [[Twitter]] blokkeert 't account van [[Donald Trump]] permanent. Es rae neump 't diverse geweldsverhierlikinge en greujende geweldsdreiging ónger zienen aanhank. Trump haet 't platform es presidentj geraegeld veur officieel bekèndjmakinge en communicatie gebroek.<ref>[https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2020/suspension.html Twitter Blog - Permanent suspension of @realDonaldTrump]</ref> ;6 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Dewiel e debat veur de formeel verkezing van [[Joe Biden]] es presidentj löp, dringe demonsjtrante, aangevuurd door d'n oettraejende presidentj [[Donald Trump]], mit geweld 't [[Capitool (Washington)|Capitool]] in.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/congress-electoral-college-vote-count-2021/h_827fbc8cf8d03aba895c3a2f858d12ec CNN - US Capitol on lockdown after escalating situation among demonstrators]</ref> * ''Nederlandj'': In Nederlandj begintj de vaccinatie taege [[COVID-19]]. Door diverse probleme is ze in dit landj rillatief laat op gank gekómme.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6100359/coronavaccinatie-van-start-eerste-zorgmedewerker-ingeent-in-veghel.html Nu.nl - Coronavaccinatie van start: eerste zorgmedewerker ingeënt in Veghel]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Britse voetballer [[Colin Bell]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.mancity.com/news/mens/colin-bell-khaldoon-al-mubarak-63745469 Manchester City - Colin Bell: 1946-2021]</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Lance O'Brien]] sjtörf op 65-jäörige laeftied nao complicaties van 'n blaasóntsjtaeking.<ref>[https://www.nu.nl/film/6100305/partner-van-bondgirl-tanya-roberts-bevestigt-haar-overlijden-na-misverstand.html Nu.nl - Partner van bondgirl Tanya Roberts bevestigt haar overlijden na misverstand]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse natuurkónjige [[Martinus Veltman]] ([[Nobelpries]] in de Natuurkónde 1999) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.uu.nl/nieuws/nobelprijswinnaar-martinus-veltman-overleden Nu.nl - Nobelprijswinnaar Martinus Veltman overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse beatzenger [[Gerry Marsden]], bekèndj van [[Gerry & The Pacemakers]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6099991/youll-never-walk-alone-zanger-gerry-marsden-78-overleden.html Nu.nl - You'll Never Walk Alone-zanger Gerry Marsden (78) overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Afrika'': In [[Niger]], kortbie de grens mit [[Mali]], weurt 'nen aansjlaag op börgers geplaeg, woebie tientalle doeje valle.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210102_97541107 De Standaard - Zware aanslag in grensgebied van Niger]</ref> ;1 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Portugese [[fado]]zenger [[Carlos do Carmo]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210101_97502793 De Standaard - Portugal kondigt nationale dag van rouw af om ‘de stem van Lissabon’ te herdenken]</ref> {{nuujsarchief}} [[Categorie:In 't nuujs|*]] [[pt:Jornalismo#Notícia]] 1tv449ujqmyvlp1gigxd4kzvsbyhcus 485451 485450 2026-03-30T20:13:35Z Stephan 0796 13118 485451 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center> '''Oetgebreider nuujsberichte kan me vènje op [[n:|Wikinuujs]]. Aw nuujsberichte waere nao e tiedsje gearchiveerd. Zuug veur de belankriekste berichte 't [[{{CURRENTYEAR}}|jaorartikel]].''' </center> ==2026== ===miert=== ;30 miert * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch [[parlement]] nump 'n wèt aan die de [[doedsjtraof]] meugelik maak veur luuj die veroerdeild zint veur moord met e [[terrorisme|terroristisch motief]].<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6390918/israel-neemt-nieuwe-wet-aan-palestijnen-kunnen-doodstraf-krijgen-voor-terrorisme.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Israël neemt nieuwe wet aan: Palestijnen kunnen doodstraf krijgen voor terrorisme]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Chan Santokhi]], van 2020 tot 2025 presidentj van 't landj, sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/91274 Starnieuws - Ex-president tevens VHP-voorzitter Santokhi overleden]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': Nao gelieke sjtandj bie de gemeinteraodsverkezinge van 18 miert weurt in [[Remunj]] geloot óm 'ne reszaetel tössen 't [[CDA]] en de [[PvdD]]. De litste partie wintj de loting en kump hie zo veur 't eers in de raod.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3132430/bizarre-ontknoping-partij-voor-de-dieren-wint-loting-en-krijgt-toch-zetel-in-raad-roermond L1 - Bizarre ontknoping: Partij voor de Dieren wint loting en krijgt toch zetel in raad Roermond]</ref> * ''Nederlandj'': De politieke partieje [[PvdA]] en [[GroenLinks]], die in e fusieperces zitte, make bekèndj det hunne nuje naam [[Progressief Nederland]] (PRO) weurt.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6390323/groenlinks-pvda-gaat-verder-als-progressief-nederland-pro.html Nu.nl - GroenLinks-PvdA gaat verder als Progressief Nederland (PRO)]</ref> ;25 miert * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': Oonder de [[Petrus-en-Pauluskèrk (Wolder)|Petrus-en-Pauluskèrk]] in [[Wolder]] weurt e gereemsel gevoonde wat mèt groete woersjijnelekheid aon de Franse musketier [[Charles de Batz de Castelmore d'Artagnan]] kin weure touwgesjreve.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3130751/spectaculaire-vondst-in-maastrichtse-kerk-alles-wijst-op-skelet-van-wereldberoemde-dartagnan L1 - Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan']</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': 't Lök weitesjappers van 't [[CERN]] veur 't iers óm [[antimaterie]] te verveure zónger 't zich te laote vernetige.<ref>[https://home.cern/news/press-release/experiments/base-experiment-cern-succeeds-transporting-antimatter CERN - BASE experiment at CERN succeeds in transporting antimatter]</ref> ;23 miert * ''Frankriek'': De Franse politicus [[Lionel Jospin]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/23/lionel-jospin-socialiste-au-destin-foudroye-est-mort_6673872_3382.html Le Monde - Lionel Jospin, socialiste au destin foudroyé, est mort]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': [[K-pop]]gróp [[BTS]] hilt e groet comebackkonzèr in [[Seoul]]. De gróp is veer jaor inactief gewaes ómdet de leje in deens móste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2607179-bekendste-k-popgroep-ter-wereld-bts-maakt-mega-comeback-na-afronden-dienstplicht NOS.nl - Bekendste K-popgroep ter wereld BTS maakt mega-comeback na afronden dienstplicht]</ref> ;20 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Chuck Norris]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6389900/acteur-en-actieheld-chuck-norris-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur en actieheld Chuck Norris op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De finale van de [[Africa Cup]] in jannewarie, in ierste insjtantie gewonne door [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]], weurt in 'n reglementair 3-0 euverwinning veur [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] ómgezat.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6389574/marokko-alsnog-uitgeroepen-tot-afrika-cup-winnaar-senegal-moet-titel-inleveren.html Nu.nl - Marokko alsnog uitgeroepen tot Afrika Cup-winnaar, Senegal moet titel inleveren]</ref> ;16 miert * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie 'ne [[Pakistan|Pakistaanse]] lóchaanval op e aafkickcentrum in de [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle zeker mie es 100 doeje. Volges 't Afghaans gezóndheidsministerie zint 't mie es 400.<ref>[https://nos.nl/artikel/2606635-mogelijk-honderden-doden-bij-pakistaanse-aanval-op-ziekenhuis-in-kabul NOS - Mogelijk honderden doden bij Pakistaanse aanval op ziekenhuis in Kabul]</ref> * ''Nederlandj'': op de [[Amsterdam]]se Zuidas vingk 'n explosie plaatsj in e pand woe e Amerikaans bedrief gevestig is. De aansjlaag waert opgeëis door 'n relatief nuuj [[sjiisme|sjiitische]] groepering die ierder dizze maond aansjlaeg haet gepleeg op joedse insjtellinge in de [[Randsjtad]] en op 't [[Belsj]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6389382/groep-achter-aanval-op-synagoge-en-joodse-school-eist-ook-explosie-zuidas-op.html Nu.nl - Groep achter aanval op synagoge en Joodse school eist ook explosie Zuidas op]</ref> ;15 miert * ''Kóns en cultuur'': De 98e [[Academy Awards]] waere gehauwe. ''[[One battle after another]]'' wintj de pries veur bèste film, [[Michael B. Jordan]] dae veur bèsten acteur en [[Jessie Buckley]] dae veur bèste actries. ;14 miert * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje filosoof [[Jürgen Habermas]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html Frankfurter Allgemeine - Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben]</ref> * ''Belsj Limburg'': Bie 'nen brandj in [[Neël-bie-As]] kómme twie kènjer van 6 en 8 óm.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6389276/twee-kinderen-van-6-en-8-omgekomen-bij-brand-in-chalet-in-belgisch-limburg.html Nu.nl - Twee kinderen van 6 en 8 omgekomen bij brand in chalet in Belgisch-Limburg]</ref> * ''Sjport'': Frankriek wintj 't [[Six Nations Championship]] door mit 48-46 van Èngelandj te winne. ;8 miert * ''Sjport'': India wintj 't kampiónsjap [[Twenty20]]-[[cricket]] bie de manluuj door Nuuj-Zielandj mit 96 runs te versjlaon. * ''Belsj'': de [[synagoog]] van [[Luuk]] is doelwit van 'n explosie. Bie de aansjlaag valle gein gewónje, meh waal geuf 't materieel sja. Meugelik geit 't óm 'ne [[antisemitisme|antisemititsche]] daad.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/09/explosie-aan-synagoge-in-luik-geen-gewonden/ VRT - Explosie aan synagoge in Luik is "duidelijk antisemitische aanslag", zegt minister Quintin]</ref> * ''Midde-Oeste'': Ayatolla [[Mojtaba Khamenei]], zoon van de geliquideerden Ali Khamenei, weurt tot opperste leisman van [[Iran]] oetgerope. ;6 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse prizzentator [[Jan Lenferink]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2605258-rur-presentator-jan-lenferink-overleden-founding-father-van-de-talkshow-op-tv NOS.nl - RUR-presentator Jan Lenferink overleden, 'founding father van de talkshow op tv']</ref> ;5 miert * ''Weitesjap'': Op 't [[Vogelkop]]-sjiereilandj van westelik [[Nui-Guinee|Nuuj-Guinea]] waere twie [[buuldere]] óntdèk die veurhaer [[lazarustaxon|elein es fossiele bekèndj waore]]: de [[possums|possum]] ''[[Dactylonax kambuayai]]'' en de [[buulmoes]] ''[[Tous ayamaruensis]]''.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/05/marsupials-discovered-new-guinea The Guardian - Marsupials previously thought extinct for millennia discovered in New Guinea]</ref> ===fibberwarie=== ;28 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] en de [[Vereinigde Sjtaote]] valle [[Iran]] aan. Ónger mie ayatollah [[Ali Khamenei]] weurt bie dees aanvel ómgebrach. * ''Sjport'': [[Omloop Het Nieuwsblad]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Mathieu van der Poel]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]].<ref>Livestream [[NOS]]</ref> ;27 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': [[Pakistan]] verklaort 't [[Taliban]]-rezjiem in [[Afghanistan]] de kreeg.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/czx4pq9xe6rt BBC.com - Pakistan strikes Afghanistan as PM says forces ready to 'crush' Taliban]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger en leedjessjriever [[Neil Sedaka]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2604306-zanger-en-songwriter-neil-sedaka-86-overleden NOS.nl - Zanger en songwriter Neil Sedaka (86) overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': In de Amerikaanse [[Congresbibliotheek]] weurt 'n rol van de [[verlore film]] ''[[Gugusse et l'automate]]'' trökgevónge. De Franse film van róndj 1897 gilt es d'n ierste [[sciencefiction]]film.<ref>[https://blogs.loc.gov/loc/2026/02/lost-19th-century-film-by-melies-discovered-at-the-library/ Lost 19th century film by Méliès discovered at the Library]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Nederlandj'' 't [[Kabinet-Jetten]] waert beëidig.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603685-kabinet-jetten-officieel-beedigd-en-kan-aan-de-slag NOS - Kabinet-Jetten officieel beëdigd en kan aan de slag]</ref> ;22 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpele 2026 in [[Turien]] waere aafgesjlaote. Noorwaege veurt mit 18 gouwe, 12 zilvere en 11 brónze medajes 't klassemènt aan. Nederlandj haolt mit 10 kier goud, 7 kier zilver en 3 kier bróns 'n historische driede plaats, 't Belsj pak gein medajes. * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': veur 't iers zin in de [[Basiliek (ièretitel)|basiliek]] in baevaartsplaats [[Assisi]] de knäök van de heilige [[Franciscus van Assisi|Franciscus]] te zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603535-beenderen-sint-franciscus-voor-het-eerst-te-zien-in-assisi NOS - Beenderen Sint-Franciscus voor het eerst te zien in Assisi]</ref> * ''Noord-Amerika'': Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, de leider van 't beröchte Jaliscokartel waert doedgemaak door 't [[Mexico|Mexicaanse]] leger en sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603611-leider-berucht-mexicaans-jaliscokartel-gedood-door-leger NOS - Leider berucht Mexicaans Jaliscokartel gedood door leger]</ref> ;21 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': [[archeologie|Archeologe]] óntdekke in de [[Pole|Poolse]] regio [[Woiwodsjap Wes-Pommere|Wes-Pommere]] de reste van 'n [[middeliewe|middeliewse]] sjtad. Ze woed waarsjienlik gesjtich in de 13e of 14e iew, meh sjnel daonao al óm ónbekinde reie verlaote.<ref>[https://www.polskieradio.pl/400/7764/Artykul/3649939,mittelalterliche-stadt-stolzenberg-entdeckt Polskieradio.pl - Mittelalterliche Stadt Stolzenberg entdeckt]</ref> * ''Economie, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] verhoeg de importhöffinge weltwied van 10 nao 15%. Dit besjloet kump eine daag naodat 't Hoeggerechshof oerdeilde dat ierdere heffinge ónwettig zeen.<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/2026/02/21/supreme-court-tariff-ruling/ Washington Post - Trump's tariff policy faces new era, new uncertainty for economy]</ref> * ''Sjport'': Op de Olympische Wintersjpele haolt de Noor [[Johannes Høsflot Klaebo]] de gouwe medaje in de 50 kilomaeter [[langlaufe]]. Hae weurt daomit d'n iersten Olympischen atleet dae zès kier goud op dezelfde Sjpele pak.<ref>[https://www.nu.nl/olympische-spelen/6386929/langlauffenomeen-klaebo-eerste-olympier-met-6-keer-goud-op-een-winterspelen.html Nu.nl - Langlauffenomeen Klaebo eerste olympiër met 6 keer goud op één Winterspelen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse prizzentator [[Koos Postema]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6387000/presentator-koos-postema-93-overleden.html Nu.nl - Presentator Koos Postema (93) overleden]</ref> ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De baovensten erm van 't kruus op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] weurt gemonteerd. Hiemit bereik de kirk nao 146 jaor boewe häör hoegste punt van 172,5 maeter.<ref>[https://sagradafamilia.org/-/una-creu-que-arriba-al-cel-de-barcelona?redirect=%2F Sagradafamilia.org - Una creu que arriba al cel de Barcelona]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': op 't [[Galapagoseilen|Galapagoseilandj]] Floreana waert 'n óngersaort van de lokale reuze[[sjildpad]] oetgezat in 't wild. De bieste woete róndj [[1840]] oetgeroeid en kenne dankzie e succesvol fokprogram mit 'n genetisch vergeliekbaar saort, wat in [[2017]] begós, waere truukgebrach nao hun habitat.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/20/floreana-giant-tortoise-reintroduced-to-galapagos-island-after-almost-200-years The Guardian - Floreana giant tortoise reintroduced to Galápagos island after almost 200 years]</ref> ;19 fibberwarie * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]ansen ex-presidentj [[Yoon Suk-Yeol]] weurt tot laeveslang gevangenissjtraof veroerdeild veur de poging tot sjtaotsgreep die 'r in 2024 deeg.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603087-levenslang-voor-zuid-koreaanse-ex-president-yoon-voor-poging-staatsgreep NOS.nl - Levenslang voor Zuid-Koreaanse ex-president Yoon voor poging staatsgreep]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Andrew Mountbatten-Windsor]], veurhaer bekèndj es 'prins Andrew', weurt gearresteerd in verbandj mit zien betrokkeheid bie [[Jeffrey Epstein]].<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c70kjr9wjw0t BBC News - Andrew arrested on suspicion of misconduct in public office as King says 'law must take its course']</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen operazenger [[José van Dam]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/belgische-operaster-jose-van-dam-is-overleden/134113027.html De Standaard - Belgische operaster José van Dam is overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse sjaker [[Jan Timman]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603096-nederlandse-schaakgrootmeester-jan-timman-74-overleden NOS.nl - Nederlandse schaakgrootmeester Jan Timman (74) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse geiselike en börgerrechteactivis [[Jesse Jackson]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6386382/bekende-dominee-en-burgerrechtenactivist-jesse-jackson-84-overleden.html Nu.nl - Bekende dominee en burgerrechtenactivist Jesse Jackson (84) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Robert Duvall]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6386324/the-godfather-acteur-robert-duvall-op-95-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Godfather-acteur Robert Duvall op 95-jarige leeftijd overleden]</ref> ;14 fibberwarie * ''Sjport, Zuud-Amerika'': De Braziliaanse skiër [[Lucas Pinheiro Braathen]] haolt de gouwe medaje in de reuzesjlalom. Hae is d'n iersten atleet dae veur e tropisch landj 'n medaje op de Wintersjpele pak. ;12 fibberwarie * ''Politiek, Belsj'': 't [[Brussels Hoofsjtaejelik Gewes|Brussels Gewes]] krieg nao 614 daag 'n regering, die geit besjtaon oet [[MR]],[[PS]], [[Les Engagés]], [[Groen]], [[Anders]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://www.standaard.be/politiek/brussel-heeft-na-614-dagen-een-regering-mr-leden-verzamelen-voor-toetredingscongres/35089272.html De Standaard - Brussel heeft na 614 dagen een regering, MR-leden verzamelen voor toetredingscongres]</ref> ;11 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse sjriever [[Cees Nooteboom]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6385720/schrijver-cees-nooteboom-92-overleden.html Nu.nl - Schrijver Cees Nooteboom (92) overleden]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[theologie|theoloog]] en kerkhistoricus [[Peter Nissen]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/peter-nissen-1957-2026-ging-zijn-eigen-weg-met-god-en-zijn-pen-als-trouwe-metgezellen/ KN - Peter Nissen (1957-2026) ging zijn eigen weg, met God en zijn pen als trouwe metgezellen]</ref> * ''Oes-Europa'': in de [[Róslandj|Róssische]] huidsjtad [[Moskou]] weurt Vladimir Alexeyev, 'ne hoege generaal, naergesjote. Hae raak daobie ernstig gewóndj.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2026/02/06/russian-general-hospitalized-after-attempted-assassination-in-moscow-a91877 The Moscow Times - Russian General Hospitalized After Attempted Assassination in Moscow]</ref> ;5 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaot [[Beloetsjistan]] zin regeringstroepe sjlaags geraak mit separatiste. Daobie valle zeker teentalle doeje, wiewaal precieze ciefers óntbraeke. De separatiste zien etnische [[Beloetsji]], veule zich neet verwant mit Pakistan en sjtraeve nao 'ne ónaafhankelike sjtaot.<ref>[https://tribune.com.pk/story/2590898/security-forces-conclude-operations-after-terrorist-attacks-in-balochistan The Express Tribune - Security forces conclude operations after terrorist attacks in Balochistan]</ref> ;4 fibberwarie * ''Wes-Afrika'': gewaopende manne vermoorde zeker 160 luuj bie 'ne aanval op twie dörper in de [[Nigeria]]anse deilsjtaat Kwara. 't Zouw gaon óm 't werk van 'n jihadistische groepering die gelieerd is aan 'ne lokale tak van [[IS]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/04/gunmen-west-nigeria-attack-red-cross The Guardian - Gunmen kill more than 160 people in attacks on two west Nigeria villages]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Economie, Zuud-Amerika'': waarnömmend [[Venezuela]]ans prizzedent Delcy Rodríguez óngerteikent 'n [[wèt]] woemit de [[aerdaolje|aolie]]sector waert aopgesjteld veur privatisering. Dit besjloet kump nao de gevangenömming van Maduro door de [[VS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2600225-waarnemend-president-venezuela-tekent-wet-die-oliesector-openstelt-voor-privatisering NOS - Waarnemend president Venezuela tekent wet die oliesector openstelt voor privatisering]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De [[Canada|Canadese]] actrice Catherine O'Hara, bekindj veur häör rol es de moder van personage Kevin McCallister in de iersjte twie ''[[Home Alone]]''-films, sjörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6384402/actrice-en-home-alone-moeder-catherine-ohara-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Actrice en Home Alone-moeder Catherine O'Hara op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] geuf in de Rotterdamse konzèrzaol [[Ahoy']] zie lèste konzèr oets. De band waor door de krenkde en doed van gitaris [[George Kooyman]] gedwónge veur te sjtoppe.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6384114/golden-earring-neemt-met-brok-in-keel-afscheid-this-is-our-last-goodbye.html Nu.nl - Golden Earring neemt met brok in keel afscheid: 'This is our last goodbye']</ref> ;28 jannewarie * ''Economie, natuur & milieu, Midde-Afrika'': mie es 400 luuj kómme óm 't laeve bie de insjtorting van 'n [[mien]] in 't oeste van de [[Democratische Republiek Kongo]]. Inkel luuj rake gewóndj. De ramp is 't gevolg van 'n aerdversjuving. De mien is in henj van rebellebeweging M23. Lokaal luuj grave nao bezónger [[erts]]e wie [[coltan]], wat gebroek waert bie de [[produktie]] van bieveurbeeld [[hendie|smartphones]].<ref>[https://www.lavanguardia.com/internacional/20260203/11456519/suben-mas-400-muertos-derrumbe-mina-coltan-congo.html La Vanguardia - Suben a más de 400 los muertos por el derrumbe de una mina de coltán en el Congo]</ref> ;27 jannewarie * ''Politiek, Nederlandj'': de formerende partieje [[CDA]], [[D66]] en [[VVD]] zin 't eins euver e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/binnenland/d66-vvd-en-cda-zijn-het-eens-op-hoofdlijnen/127020425.html De Limburger - D66, VVD en CDA zijn het eens op hoofdlijnen]</ref> * ''Economie, Zuud- en Centraal-Azië, Europa algemein'': de [[EU]] en [[India]] sjlete e vriehandelsakkoord, woedoor e groet gedeilte van de [[heffing]]e op [[produkt]]e in dees vriehandelszone zal verdwiene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599846-vrijhandelsakkoord-tussen-eu-en-india-na-decennia-onderhandelen NOS - Vrijhandelsakkoord tussen EU en India na decennia onderhandelen]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Europa'': inne [[Italië|Italiaanse]] sjtad Niscemi op [[Sicilië]] waere óngeveer doezend luuj geëvacueerd vanwege 'n aerdversjuving.<ref>[https://nos.nl/video/2599849-huizen-in-de-diepte-gestort-na-aardverschuiving-op-sicilie NOS - Huizen in de diepte gestort na aardverschuiving op Sicilië]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederland(s Limburg), Kóns en cultuur'': [[Lex Uiting]] en [[Frans Pollux]] gaeve e konzaer in de [[Ziggo Dome]] in [[Amsterdam]]. 't Weurt 't groetste Limburgstalig konzaer oets boete Limburg gegaeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599625-duizenden-limburgers-in-amsterdam-voor-grootste-dialectpopconcert-ooit NOS.nl - Duizenden Limburgers in Amsterdam voor 'grootste dialectpopconcert ooit']</ref> ;23 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse videokónstenaer [[Micha Klein]] sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599559-micha-klein-61-pionier-van-de-computerkunst-overleden NOS.nl - Micha Klein (61), pionier van de computerkunst, overleden]</ref> ;20 jannewarie * ''Nederlandj'': Zeve leje van de [[PVV]]-Twiede Kamerfractie ónger aanveuring van [[Gidi Markuszower]] sjpliete zich aaf oet ónvrei euver de koers dae [[Geert Wilders]] veurt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598974-opstand-tegen-wilders-zeven-pvv-ers-beginnen-eigen-fractie NOS.nl - Opstand tegen Wilders: zeven PVV'ers beginnen eigen fractie]</ref> ;19 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': de [[Italië|Italiaanse]] mode-óntwerper [[Valentino Garavani|Valentino]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598879-italiaanse-keizer-van-de-mode-valentino-93-overleden Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden NOS - Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italiaanse arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n [[basiliek]] in [[Fano]] die aan [[Vitruvius]] kan waere toegesjreve.<ref>[https://www.reuters.com/science/italy-uncovers-basilica-designed-by-vitruvius-father-architecture-2026-01-19/ Reuters - Italy uncovers basilica designed by Vitruvius, the 'father of architecture']</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud-Europa'': bie e trein-óngelök in 't [[Sjpanje|Sjpaanse]] Adamuz, kórtbie [[Córdoba]], valle 41 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598935-dodental-treinramp-spanje-naar-41-zoeken-naar-slachtoffers-in-wagons-gaat-door NOS - Dodental treinramp Spanje naar 41, zoeken naar slachtoffers in wagons gaat door]</ref> * ''Sjport, Afrika algemein'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup (manslui)|Africa Cup]] door nao verlènging mit 1-0 van [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] te winne.<ref>Live-oetzenjing Ziggo Sport</ref> ;13 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': 'ne Man oet [[Herte]] kump veur de rechter veur 't misbroek van mie es 150 minderjaorige maedjes. Hae deeg dit via e zelfóntwikkeld sjpeel.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6382466/limburger-vast-voor-online-misbruik-van-150-minderjarigen-via-zelfgemaakt-spel.html Nu.nl - Limburger vast voor online misbruik van 150 minderjarigen via zelfgemaakt spel]</ref> ;12 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse prezentator, klimaatóntkènner en coronascepticus [[Robert Jensen]] sjtörf op 52-jäörige laeftied aan 'nen hertaanval.<ref>[https://www.nu.nl/media/6382706/presentator-robert-jensen-52-overleden.html Nu.nl - Presentator Robert Jensen (52) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Midde-Oeste, economie, politiek'': miensjerechteorganisatie HRANA meld dat bie groetsjalige proteste taege 't ayatollah-regime in [[Iran]] hónderde doeje zint gevalle en mie es 10.000 luuj zint gearresteerd. De direkte aanleiding veur de demonstraties, die eind december veurig jaor begóste, waore aanvankelik de hoege koste veur 't laevesóngerhaud, meh monde oet in proteste taege 't regime zelf, mit name vanwege 't gebrek aan vrouwerechte en politieke vrieheid.<ref>[https://nos.nl/artikel/2597802-mensenrechtenorganisatie-meer-dan-500-doden-bij-massale-demonstraties-iran NOS - Mensenrechtenorganisatie: meer dan 500 doden bij massale demonstraties Iran]</ref> ;10 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': Koerdische militante van de Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF) en 't [[Syrië|Syrische]] regeringsleger bereike e sjtaak-'t-vure nao gevechte in en óm de sjtad [[Aleppo]]. De SDF-militante trekke zich truuk oet de sjtad; börgers en militante waere geëvacueerd nao 't noorde en oeste van 't landj. 't Regeringsleger nump de sjtad in.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/01/11/na-een-week-vol-geweld-heeft-de-syrische-regering-aleppo-onder-controle-bewoners-zijn-er-niet-gerust-op-a4917383 NRC - Na een week vol geweld heeft de Syrische regering Aleppo onder controle. Bewoners zijn er niet gerust op]</ref> ;9 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Jeme]]nitisch regeringsleger nump de havesjtad [[Aden]] in van de Zudelike Euverganksraod, 'n separatistische beweging in 't zude van 't landj. Die höf zichzelf op in reaksie op de val van die sjtad.<ref>[https://www.arabnews.com/node/2628748/middle-east Arab News - STC announces dissolution]</ref> * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]], [[VVD]] en [[CDA]] gaon óngerhanjele euver e [[mènjerheidskabinèt]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6381619/live-formatie-d66-vvd-en-cda-gaan-minderheidskabinet-vormen.html Nu.nl - Live formatie | D66, VVD en CDA gaan minderheidskabinet vormen]</ref> ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] nump 'n wèt aan die de militair mach van de presidentj beperk. Hiemit weurt 't 'm lestiger gemaak óm beveurbeeld solistisch e landj binne te valle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/01/08/politics/war-powers-vote-trump-venezuela-senate CNN.com - Handful of Republicans join Democrats to force Senate check on Trump’s war powers in Venezuela ]</ref> ;7 jannewarie * ''Nederlandj, Sjport'': De Nederlandsen hónkballer [[Sydney de Jong]] sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6381932/honkbalicoon-en-voormalig-oranje-captain-sidney-de-jong-46-plots-overleden.html Nu.nl - Honkbalicoon en voormalig Oranje-captain Sidney de Jong (46) plots overleden]</ref> ;6 jannewarie * ''Oes- en Centraal-Europa, Kóns en cultuur'': De Hongaarse filmmaeker [[Béla Tarr]] sjtörf op 70-jäörige laeftied. ;5 jannewarie * ''Zuud-Amerika, politiek'': 't Rezjiem in [[Venezuela]] reup [[Delcy Rodríguez]] oet tot presidentj ad interim. ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Zuud-Amerika, politiek'': De [[Vereinigde Sjtaote]] veure op bevel van presidentj [[Donald Trump]] 'nen aanval op [[Venezuela]] oet; Trump zaet ouch presidentj [[Nicolas Maduro]] te höbbe gevangegenaome.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 CNN.com - Venezuela president Maduro captured and flown out of country after US strikes, says Trump ]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Europa'': [[Bulgarieë]] veurt es 21e landj d'n [[euro]] in. * ''Zjwitserlandj'': Bie 'ne brandj in 'nen aprèsskihut in [[Crans-Montana]] ([[Wallis (kanton)|Wallis]], [[Zjwitserlandj]]) kómme teentalle luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596650-tientallen-doden-bij-cafebrand-in-zwitsers-ski-oord-meer-dan-honderd-gewonden NOS.nl - Tientallen doden bij cafébrand in Zwitsers ski-oord, meer dan honderd gewonden]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De [[Vondelkèrk|Vondelkirk]] in 't [[Amsterdam]]s sjtadsdeil Aud-Zuud brentj oet. ==2025== ===december=== ;28 december * ''Kóns en cultuur'': De Franse actries [[Brigitte Bardot]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380890/franse-actrice-en-stijlicoon-brigitte-bardot-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Franse actrice en stijlicoon Brigitte Bardot op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 december * ''Kóns en cultuur'': De Belsj-Limbörgsen dichter [[Leonard Nolens]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/nieuws/dichter-leonard-nolens-overleden-op-78-jarige-leeftijd/120233453.html Het Nieuwsblad - Dichter Leonard Nolens overleden op 78-jarige leeftijd]</ref> * ''Afrika'': [[Israël]] erkèntj es ierste VN-lid [[Somaliland]]j es ónaafhenkelike sjtaot.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596095-afwijzende-reacties-op-erkenning-door-israel-van-somaliland NOS.nl - Afwijzende reacties op erkenning door Israël van Somaliland]</ref> ;25 december * ''Kóns en cultuur'': De Britse gitaris [[Perry Bamonte]] ([[The Cure]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thecure.com/news/2025/12/perry-archangelo-bamonte-1960-2025/ The Cure - PERRY ARCHANGELO BAMONTE 1960-2025]</ref> ;22 december * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': de [[Groet-Brittannië|Britse]] zanger en gitaris [[Chris Rea]], bekindj van 't kaersjleed ''Driving home for Christmas'', sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380416/driving-home-for-christmas-zanger-chris-rea-74-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Driving Home for Christmas-zanger Chris Rea (74) overleden]</ref> ;18 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj en componis [[Tonny Eyk]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2595115-componist-tonny-eyk-85-man-achter-iconische-tv-tunes-en-nummers-overleden NOS.nl - Componist Tonny Eyk (85), man achter iconische tv-tunes en nummers, overleden]</ref> ;17 december * ''Nederland, Kóns en cultuur'': De Nederlandse koreograaf [[Hans van Manen]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6379837/topchoreograaf-en-balleticoon-hans-van-manen-93-overleden.html Nu.nl - Topchoreograaf en balleticoon Hans van Manen (93) overleden]</ref> ;15 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de rechse politicus José Antonio Kast wèntj de [[Chili|Chileense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2594743-verkiezingswinst-van-uiterst-rechts-in-chili-is-teken-voor-heel-latijns-amerika NOS - Verkiezingswinst van uiterst rechts in Chili is teken voor heel Latijns-Amerika]</ref> ;14 december * ''Oceanië'': twie sjötters äöpene 't vuur op e joeds [[Chanoeka]]festival inne [[Australië|Australische]] sjtad [[Sydney]]. Daobie kómme zesteen luuj óm 't laeve, woe-ónger eine sjötter. Zeker eine van de sjötters haet boetedat 'ne link mit terreurbeweging [[IS]] en e verleie mit [[antisemitisme]].<ref>[https://www.abc.net.au/news/2025-12-16/video-shows-bondi-beach-shooting-gunman-preaching-islam-to-teens/106145626 ABC.net.au - Bondi Beach shooting gunman Naveed Akram was follower of pro-Islamic State preacher Wisam Haddad]</ref> ;10 december * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse sjriefster [[Sophie Kinsella]] sjtörf op 55-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2593985-britse-auteur-sophie-kinsella-55-bekend-van-shopaholic-reeks-overleden NOS.nl - Britse auteur Sophie Kinsella (55), bekend van Shopaholic-reeks, overleden]</ref> ;8 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje voetballer en traineur [[Glenn De Bock]] sjtörf op 54-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/sport/voormalig-rode-duivel-en-trainer-glen-de-boeck-54-overleden-na-hersenbloeding/110983288.html De Standaard - Voormalig Rode Duivel en trainer Glen De Boeck (54) overleden na hersenbloeding]</ref> ;7 december * ''Sjport, Belsj & Nederlands Limburg'': Nao 'n darde plaats in de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] weurt [[Lando Norris]] veur d'n ierste kier waereldkampión [[Formule 1]]. Hae blief [[Max Verstappen]] twie punte veur. ;5 december * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadees-Amerikaansen arsjitek [[Frank Gehry]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan 'n lóchwaegkrenkde.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/12/05/style/architect-frank-gehry-dies CNN - Frank Gehry, world renowned architect, dies at 96]</ref> ;4 december * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Marco Borsato]] weurt óm gebrek aan bewies vriegesjproke van óntuch mit e mènderjaorig maedje.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6378215/marco-borsato-vrijgesproken-van-ontucht-met-meisje-wegens-gebrek-aan-bewijs.html Nu.nl - Marco Borsato vrijgesproken van ontucht met meisje wegens gebrek aan bewijs]</ref> ;1 december * ''Nederlandj, politiek'': De Nederlandse politicus [[Michel van Hulten]] (o.m. [[PPR]]) sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592884-oud-staatssecretaris-michel-van-hulten-95-overleden NOS.nl - Oud-staatssecretaris Michel van Hulten (95) overleden]</ref> ===november=== ;25 november * ''Weitesjap'': Japanse óngerzeukers vènje sjterke energie-oetberstinge in 't centrum van de [[Milkwaeg]] die euvereinkómme mit zichzelf vernetigende [[duuster materie]]. 't Zouw d'n ierste kier zeen det me die zoe direk waornump.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2025/11/080 Journal of Cosmology and Astroparticle Physics - 20 GeV halo-like excess of the Galactic diffuse emission and implications for dark matter annihilation]</ref> ;26 november * ''Oes-Azië'': bie 'ne brandj in 'ne groep woentoeres in [[Hongkong]] valle zeker 146 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592642-nog-ruim-veertig-vermisten-na-brand-in-woontorens-hongkong-dodental-nu-op-146 NOS - Nog ruim veertig vermisten na brand in woontorens Hongkong, dodental nu op 146]</ref> ;24 november * ''Politiek, Belsj'': Nao 'n marathonzitting van 20 oer kump de [[regering-De Wever]] mit 'n begroeting. Hiemit is 'n dreigende regeringscrisis bezjwaore.<ref>[https://www.standaard.be/politiek/premier-de-wever-heeft-begrotingsakkoord-na-marathonvergadering-een-soort-tweede-regeerakkoord/107209395.html De Standaard - Premier De Wever heeft begrotingsakkoord na marathonvergadering: “Een soort tweede regeerakkoord”]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggaezenger [[Jimmy Cliff]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan de gevolge van 'nen [[epilepsie|epileptischen aanval]] en 'n lóngóntsjtaeking. ;23 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump Haitham Ali Tabatabai, e kopsjtök van [[Hezbollah]], óm 't laeve. In totaal valle bie dae aanval vief doeje en 28 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591673-israel-doodt-hezbollah-kopstuk-en-vier-anderen-bij-aanval-in- NOS - doodt Hezbollah-kopstuk en vier anderen bij aanval in Beiroet]</ref> ;22 november * ''Wes-Afrika'': in 'n katholieke sjoel 't noordweste van [[Nigeria]] waere mie es 227 kinger óntveurd door 'ne gewapende bende.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6376816/meer-dan-tweehonderd-scholieren-en-leerkrachten-ontvoerd-van-school-in-nigeria.html Nu.nl - Meer dan tweehonderd scholieren en leerkrachten ontvoerd van school in Nigeria]</ref> * ''Nederlandj'': baove de lóchhave van [[Indjhaove]] en 't militair vleegveld van [[Volkel]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6376938/drones-vlogen-gisteren-niet-alleen-boven-eindhoven-maar-ook-weer-boven-volkel.html Nu.nl - Drones vlogen gisteren niet alleen boven Eindhoven, maar ook weer boven Volkel]</ref> ;20 november * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': aktäör en regisseur [[Paul van Gorcum]], baeter bekindj es Gargamel in de teikefilmserie de [[Sjmurfe]] en baron Van Neemweggen in de kingerserie [[Bassie & Adriaan]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6376740/paul-van-gorcum-de-baron-uit-bassie-adriaan-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paul van Gorcum (de Baron uit Bassie & Adriaan) op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse bassis [[Gary Mounfield]] ([[The Stone Roses]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591284-stone-roses-bassist-gary-mani-mounfield-63-overleden NOS.nl - Stone Roses-bassist Gary 'Mani' Mounfield (63) overleden]</ref> ;18 november * ''Sjport, Midde-Amerika'': [[Curaçaos hierevoetbalèlftal|'t Voetbalilftal van Curaçao]] sjpeelt mit 0-0 geliek taege [[Jamaicaons hierevoetbalèlftal|Jamaica]] en plaats zich daomit veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]]. Curaçao is vaeroet 't kleinste landj wat dat oets presteert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591060-curacao-schrijft-historie-met-plaatsing-voor-wk-na-zenuwslopende-slotfase-tegen-jamaica NOS.nl - Curaçao schrijft historie met plaatsing voor WK na zenuwslopende slotfase tegen Jamaica]</ref> * ''Politiek, Belsj'': [[Vincent Van Quickenborne]] begintj aan 'ne [[filibuster]] dae tot de volgenden daag doert. Nao 23 oer weurt 'm oetènjelik 't woord aafgepak. Mit iejer marathonmonologe mitgetèlt waor hae zelfs mie es 40 oer aan 't woord gewaes.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/microfoon-van-van-quickenborne-uitgezet-nadat-hij-40-uur-lang-aan-het-woord-is-geweest-om-stemming-tegen-money-control-te-stoppen~b44c5335/ De Morgen - Microfoon van Van Quickenborne uitgezet nadat hij 40 uur lang aan het woord is geweest om stemming tegen ‘money control’ te stoppen]</ref> ;17 november * ''Nederlandj'': in [[Zjwolle]] begint de rechzaak tege twiè manne oet [[Valkeberg]] en [[Ulesjtraote]]. Hunne webshop weurt in verband gebrach mèt de verkoup van designer[[drugs]] en meugelik 49 doaje es gevolg van de consumptie dees middele.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/valkenburg-aan-de-geul/valkenburg/limburgers-stefan-en-jord-werden-schatrijk-met-webshop-in-designerdrugs-maar-hebben-mogelijk-tientallen-doden-op-hun-geweten-verdienmodel-is-menselijke-ellende/105613376.html De Limburger - Limburgers Stefan en Jord werden schatrijk met webshop in designerdrugs, maar hebben mogelijk tientallen doden op hun geweten: ‘Verdienmodel is menselijke ellende’]</ref> * ''Oes-Europa'': 'n explosie besjadig 'n [[sjpoorlien]] in 't oeste van [[Pole]], 'n wichtige aanveurroute veur hölp aan buurlandj [[Oekraïne]]. Premier Tusk sjprik van 'n sabotageactie. De lètste tied kómme vergeliekbaar incidente veur in groete deile van [[Europa]]. [[Róslandj]] waert döks es aansjtichter gezeen.<ref>[https://tvpworld.com/90064838/polish-ministers-rail-saboteurs-will-be-quickly-identified TVP - Poland has the evidence to identify suspected railway saboteurs, ministers say]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': aad[[premier]] Sheikh Hasina van [[Bangladesh]] waert bie versjtek veroerdeild tot de [[doedsjtraof]] veur de rol die ze sjpeelde bie proteste taege häör bewindj veurig jaar. Daobie koame meugelik 1400 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590796-oud-premier-bangladesh-veroordeeld-tot-doodstraf-voor-rol-bij-bloedige-protesten NOS - Oud-premier Bangladesh veroordeeld tot doodstraf voor rol bij bloedige protesten]</ref> * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': [[Meziekwetensjap]]per [[Peter Wollny]] identificeert twie örgelsjtökker es vreug werke van [[Johann Sebastian Bach]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2590863-onbekende-orgelwerken-bach-ontdekt-en-in-leipzig-gespeeld-door-ton-koopman NOS.nl - Onbekende orgelwerken Bach ontdekt en in Leipzig gespeeld door Ton Koopman]</ref> ;16 november * ''Nederlandj, sjport'': De Nederlandse sjaatsster [[Femke Kok]] verbaetert in [[Salt Lake City]] 't waereldrecord 500 maeter dames tot 36,09 s. 't Awd record hauw twelf jaor gesjtande en laog bekans drie tiende hoeger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590745-kok-verpulvert-wereldrecord-500-meter-in-salt-lake-tot-36-09-hoe-kan-dit NOS.nl - Kok verpulvert wereldrecord 500 meter in Salt Lake tot 36,09: 'Hoe kan dit?']</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Yvonne Keuls]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6376197/schrijfster-yvonne-keuls-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Yvonne Keuls op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': 't Groàt Bunger woordebook kump oet. 't Tèlt 320 pagina's, bevat doezende [[Bungersj]]e wäörd en e lieske mit specifieke klanke die in [[Bung]] gebroek were.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/bunde/groat-bunger-woordebook-legt-dialect-van-bunde-vast/90499616. De Limburger - Groàt Bunger Woordebook legt dialect van Bunde vast]</ref> ;14 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Mestreech]] weurt veur 't iers e kombord mèt 'nen oondertitel in 't [[Mestreechs]] oonthöld.<ref>[https://rtvmaastricht.nl/nieuws/artikel/eerste-kombord-met-ondertitel-in-mestreechter-taol-onthuld RTV Maastricht - Eerste kombord met ondertitel in Mestreechter Taol onthuld]</ref> ;10 november * ''Economie, politiek, Oes-Europa'': oet óngerzeuk van anticorruptiebureau NABU bliek dat 't [[Oekraïne|Oekraïens]] sjtaats[[energie]]bedrief Energoatom betrokke is gewaes bie e groet ómkoupsjandaal van óngeveer 100 miljoen [[dollar]] (ca. 86,5 miljoen [[euro]]). Ouch e contak van prizzedent Zelensky en 'ne veurmalige adviseur van de minister van Energie zouwe hie 'n rol in höbbe gesjpeeld.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589991-grootschalig-corruptieonderzoek-naar-energiesector-oekraine NOS - Grootschalig corruptieonderzoek naar energiesector Oekraïne ]</ref> ;7 november * ''Nederlands Limburg'': in g'n buuet va g'n [[NAVO]]-basis i [[Broensem]] were mieëder [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6375581/vrijdag-meerdere-drones-gespot-boven-zuid-limburg-politie-zette-helikopter-in.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Vrijdag meerdere drones gespot boven Zuid-Limburg, politie zette helikopter in]</ref> ;6 november * ''Noord-Amerika, weitesjap'': D'n Amerikaanse bioloog en Nobelprieswinner [[James Watson]], mit-óntdekker van de [[DNA]]-sjtructuur, sjtörf op 97-jäörige laeftied aan 'n infectie.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html The New York Times - James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse presentatries [[Viola Holt]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6375156/oud-presentatrice-viola-holt-76-overleden.html Nu.nl - Oud-presentatrice Viola Holt (76) overleden]</ref> ;5 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Ronald Venetiaan]], presidentj tösje 1991 en 1996 zoewie tösje 2000 en 2010, sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374938/surinaamse-oud-president-ronald-venetiaan-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Surinaamse oud-president Ronald Venetiaan op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur en prizzentator [[Joost Prinsen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied aan [[blaoskanker]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/11/03/hij-was-een-fenomenale-voordrachtskunstenaar-en-erik-engerd-a4911638 NRC.nl - Hij was een fenomenale voordrachtskunstenaar – en Erik Engerd]</ref> * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] sjtort 'n historische toere oet [[1238]] inein. Daobie valle inkel gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589045-gewonden-door-instorten-middeleeuwse-toren-in-rome NOS - Gewonden door instorten middeleeuwse toren in Rome]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Dick Cheney]], vice-prizzendentj tösje 2001 en 2009; sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de gevolge van lóngóntsjtaeking en hart- en vaatkrenkdes.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/11/04/politics/dick-cheney-death-obit CNN.com - Dick Cheney, influential Republican vice president to George W. Bush, dies]</ref> ;1 november * ''Belsj-Limburg'': kórtbie de militair lóchmachbasis in [[Kleine-Briegel]] bie [[Peer (Belsj)|Peer]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/peer/ook-zondagavond-drones-gespot-aan-basis-van-kleine-brogel-sprake-van-mogelijk-vier-verschillende-toestellen/101874641.html HBVL - Ook zondagavond drones gespot aan basis van Kleine-Brogel: “Sprake van mogelijk vier verschillende toestellen”]</ref> * ''Noord-Afrika, kóns en cultuur'': In de buurt van [[Gizeh]] ([[Egypte]]) geit 't [[Groet Egyptisch Museum]] aop. Dit weurt ein van de groetste musea op de waereld en 't groetste gewiejd aan ein cultuur.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/dubbel-zo-groot-als-het-louvre-100.000-objecten-7-miljoen-bezoekers-per-jaar-vandaag-opent-het-grand-egyptian-museum/101681050.html De Standaard - Dubbel zo groot als het Louvre, 100.000 objecten, 7 miljoen bezoekers per jaar: vandaag opent het Grand Egyptian Museum]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': 't Ierste deil van 't kruus weurt op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] gemonteerd. Hiemit is de kirk noe de hoegste van de waereld; 'n ier die saer de middeliewe aan de [[Dom (Ulm|Dom van Ulm]] hauw toebehuurd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374299/spaanse-sagrada-familia-stoot-duitse-kerk-van-de-troon-met-hoogste-kerktoren.html Nu.nl - Spaanse Sagrada Familia stoot Duitse kerk van de troon met hoogste kerktoren]</ref> * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': Nao aonleiing van diverse sjendale, wo-ónger meugelik misbroek van mènjerjaorige, weurt [[Andrew van Windsor]] door zie broor keuning [[Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek|Sjarel III]] d'n titel van prins en 't rech op keuninklik betaolde hoesvèsting aafgepak. Zien kènjer hauwe de keuninklike waerdighede wel.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0qp75z3dw4o BBC.com - Buckingham Palace statement on Andrew in full]</ref> ;29 oktober * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]] en [[PVV]] kriege allebei 26 zedele bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge. D66 wèntj vöäl zedele (+17), dewiel de PVV hendig verluus (-11). Ouch de [[VVD]] (22 zedele, -2) en [[GL]]-[[PvdA]] (20 zedele, -5) verleze sjtömme. 't [[CDA]] kump oet op 18 zedele (+13). [[NSC]] verluus al zien zedele (-20).<ref>[https://app.nos.nl/nieuws/tk2025/ NOS - Uitslagen Tweede Kamer 2025]</ref> ;28 oktober * ''Nederlands Limburg'': Bie 'ne sjtalbrandj in [[Detere]] kómme zevehóngerd verkes óm.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/echt-susteren/dieteren/zevenhonderd-varkens-dood-bij-brand-op-agrarisch-bedrijf-in-dieteren/100834144.html De Limburger - Zevenhonderd varkens dood bij brand op agrarisch bedrijf in Dieteren]</ref> * ''Zuud-Europ, kóns en cultuur'': 'ne geheime keizerlike [[tunnel]] in 't [[Colosseum]] in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] waert geäöpend veur 't publiek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2588213-geheime-keizerlijke-tunnel-in-colosseum-na-2000-jaar-open-voor-publiek NOS - Geheime keizerlijke tunnel in Colosseum na 2000 jaar open voor publiek]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'n groete pelissie-actie in de favela's van de [[Brazilië|Braziliaanse]] sjtad [[Rio de Janeiro]] valle zeker 130 doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/ruim-130-doden-bij-grote-politieactie-brazilie-tientallen-doden-op-straat-gelegd~a7904c7c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Ruim 130 doden bij grote politieactie Brazilië, tientallen doden op straat gelegd]</ref> * ''Midde-Amerika, Natuur en milieu'': Melissa, 'nen orkaan van de viefde categorie, kump in [[Jamaica]] aan landj en zörg dao veur enorm sjaoj.<ref>[https://edition.cnn.com/weather/live-news/hurricane-melissa-jamaica-landfall-tuesday-climate?post-id=cmhanappg000m3b6pn85pafw2 CNN.com - Hurricane Melissa]</ref> ;27 oktober * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': oet e rapport van miensjerechteorganisatie Survival International bliek dat 't mie [[etniciteit|volker]] geuf die gein contak höbbe mit de boetewelt es döks aangenaome waert. SI sjprik euver 196 volkere, vöäl mie es in ieder sjattinge (mie es 100). Ze laeve in teen lenj in [[Zuud-Amerika]], [[Afrika]] en [[Oceanië]]. Wiedoet de meiste daovan laeve in [[Brazilië]] en 't veurtbesjtaon van dees volker is ónzeker door versjillende factore.<ref>[https://www.cbsnews.com/news/uncontacted-indigenous-tribes-report-what-to-know/ CBS News - Half of uncontacted Indigenous tribes "could be wiped out" in 10 years, report says. Here's what to know.]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse actries [[Prunella Scales]] sjtörf op 93-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/film/6373968/fawlty-towers-actrice-prunella-scales-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Fawlty Towers-actrice Prunella Scales op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Noord-Afrika'': de paramilitair beweging [[RSF]] nump [[El Fasher]] in, de lètste groete sjtad in de [[Soedan]]ese regio Darfoer. De rebelle vermoorde hiebie zeker 2000 börgers, mit name zjwarte neet-[[Arabisch]]talige Soedaneze.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10586206/soedanese-rsf-executeert-duizenden-burgers-hulporganisaties-vrezen-massaslachting BNR - Soedanese RSF executeert duizenden burgers, hulporganisaties vrezen massaslachting]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzdrummer [[Jack DeJohnette]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2025/oct/27/jack-dejohnette-versatile-jazz-drummer-miles-davis-fusion-dies-aged-83 The Guardian - Jack DeJohnette, versatile jazz drummer known for Miles Davis fusion recordings, dies aged 83]</ref> ;25 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, politiek'': de partieloze kanidaat Catherine Connolly wèntj de [[Ierlandj|Ierse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c4gk2kml122o BBC - Connolly declared president of Ireland after landslide win]</ref> * ''Noord-Europa, Kóns en cultuur'': De Zjwaedsen acteur [[Björn Andrésen]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dn.se/kultur/skadespelaren-bjorn-andresen-ar-dod/ Dagens Nyheter - Skåadespelaren Björn Andrésen är död]</ref> ;23 oktober * ''Weitesjap'': oet 'n sjtudie van de Universiteit van [[Texas]] bliek dat dat mRNA-[[vaksinaasje|vaccin]]s die gebroek waere taege [[COVID-19|corona]] helpe bie immuuntherapie taege bepaalde vorme van [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2587519-studie-coronaprik-helpt-bij-immuuntherapie-tegen-bepaalde-soorten-kanker NOS - Studie: coronaprik helpt bij immuuntherapie tegen bepaalde soorten kanker]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Dave Ball]] ([[Soft Cell]]) sjtörf op 66-jäörige laeftied.<ref>[https://news.sky.com/story/dave-ball-one-half-of-tainted-love-hitmakers-soft-cell-dies-aged-66-13455838 Sky News - Dave Ball, one half of Tainted Love hitmakers Soft Cell, dies aged 66]</ref> ;22 oktober * ''Oes-Europa, economie'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] kónjig sancties taege de twie groetste [[Róslandj|Róssische]] [[aerdaolje|aoliebedriever]] Lukoil en Rosneft aan. 't Geit óm de iersjte sancties ónger 't prizzedentsjap van Trump es reactie op [[oorlog in de Oekraïne|de Róssische invasie in Oekraïne]].<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6373354/trump-zegt-gesprek-met-poetin-af-en-legt-rusland-sancties-op.html Nu.nl - Trump zegt gesprek met Poetin af en legt Rusland sancties op]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Fibrant]] kónjig aan zie febrik op [[Chemelot]] te gaon sjlete.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6373242/opnieuw-sluit-een-chemiebedrijf-fabrieken-in-nederland.html Nu.nl - Opnieuw sluit een chemiebedrijf fabrieken in Nederland]</ref> ;21 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': Sanae Takaichi van de conservatief-nationalistische partie LDP waert door 't [[Japan]]s [[parlement]] verkaoze tot de iersjte vrouwelike [[premier]] van 't landj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6373103/japan-schrijft-geschiedenis-parlement-verkiest-eerste-vrouwelijke-premier.html Nu.nl - Japan schrijft geschiedenis: parlement verkiest eerste vrouwelijke premier]</ref> ;20 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': de centrumrechse kandidaat Rodrigo Paz wèntj de [[Bolivia]]anse prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587114-eind-aan-links-tijdperk-in-bolivia-centrumrechtse-kandidaat-wordt-president NOS - Eind aan links tijdperk in Bolivia, centrumrechtse kandidaat wordt president]</ref> ;19 oktober * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': oet 't [[Louvre]] in [[Paries]] waere ach topsjtökker gesjtaole. 't Geit óm de [[zjuwiel|zjuwiele]] van keizerin Marie-Louise (1791-1847) en keizerin Eugénie (1826-1920) häör [[kroen]]. De kroen waert later truukgevónje, de serade aevel neet.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/france/article/2025/10/19/louvre-closed-for-the-day-after-a-robbery-according-to-culture-minister_6746572_7.html Le Monde - Louvre closes after thieves steal 'priceless' jewels in daytime heist]</ref> * ''Centraal- en Zuud-Azië'': [[Pakistan]] en 't door terreurbeweging [[Taliban]] geregeerde landj [[Afghanistan]] bereike e ónmiddelik sjtaak-'t-vure nao 'n waek van gevechte op de grens. Tösje de bei lenj besjtaon al jaorelang sjpanninge, mit gróndjgebeed en [[terrorisme]] es twie wichtige aspekte van 't conflik.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/10/19/what-we-know-about-pakistan-afghanistan-ceasefire-will-it-hold Al Jazeera - What we know about Pakistan-Afghanistan ceasefire, will it hold?]</ref> * ''Noord-Amerika, Sjport'': D'n Amerikaanse sjaker [[Daniel Naroditsky]] sjtörf op 29-jäörige laeftied door dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587416-schakers-hekelen-russische-oud-wereldkampioen-na-plotselinge-dood-amerikaan-29 NOS.nl - Schakers hekelen Russische oud-wereldkampioen na plotselinge dood Amerikaan (29)]</ref> ;18 oktober * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Sam Rivers]] ([[Limp Bizkit]]) sjtörf op 48-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372906/limp-bizkit-bassist-sam-rivers-48-overleden-we-zijn-in-shock.html Nu.nl - Limp Bizkit-bassist Sam Rivers (48) overleden: 'We zijn in shock']</ref> ;17 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': De Japanse politicus [[Tomiichi Murayama]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586771-oud-premier-murayama-overleden-bood-excuses-aan-voor-japanse-rol-in-wo-ii NOS.nl - Oud-premier Murayama overleden, bood excuses aan voor Japanse rol in WO II]</ref> * ''Afrika, politiek'': Kóllenel [[Michael Randrianirina]] weurt geïnsjtalleerd es presidentj van [[Madagaskar]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2586781-militaire-leider-in-madagaskar-beedigd-als-nieuwe-president NOS.nl - Militaire leider in Madagaskar beëdigd als nieuwe president]</ref> ;16 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse gitaris [[Ace Frehley]] ([[Kiss]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586739-sologitarist-ace-frehley-74-van-rockband-kiss-overleden NOS.nl - Sologitarist Ace Frehley (74) van rockband Kiss overleden]</ref> ;14 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse r&b-zenger [[D'Angelo]] sjtörf op 51-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.tmz.com/2025/10/14/dangelo-dead/ TMZ - D'Angelo Grammy-Winning Icon Dead at 51 Following Cancer Battle]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries veur de Economie]] weurt toegekèndj aan [[Joel Mokyr]] "veur 't aanwieze van de veurwaerdes veur lankdoerige greuj door technische veuroetgank" en aan [[Philippe Aghion]] en [[Peter Howitt]] "veur de theorie van lankdorige greuj door creatieve vernetiging."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Economie 2025 (paersberich)]</ref> * ''Afrika'': Nao waeke van protes vlöch de [[Madagaskar|Malegassische]] presidentj [[Andry Rajoelina]] nao Frankriek. ;11 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Diane Keaton]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118 People.com - Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse zenger en veroerdeilde kènjermisbroeker [[Ian Watkins]] ([[Lostprophets]]) weurt op 48-jäörige laeftied doedgesjtaoke in de gevangenis.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372114/voormalig-lostprophets-zanger-ian-watkins-48-doodgestoken-in-de-gevangenis.html Nu.nl - Voormalig Lostprophets-zanger Ian Watkins (48) doodgestoken in de gevangenis]</ref> ;10 oktober * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] weurt toegekèndj aan de [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleister [[Maria Corina Machado]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Vrei 2025 (paersberich)]</ref> ;9 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure, woemit de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog in de Gazasjtrook]] beëindig kent waere. Óngerdeil van dit plan is de oetwisseling van de euvergebleve laevende en later ouch gehiemelde Israelische giezelaers in de [[Gazasjtrook]] taege Palestiense gevangene en de gedeiltelike truuktrekking van 't Israelische leger oet de sjtrook.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/nieuws-politiek/10584625/israel-en-hamas-akkoord-over-eerste-fase-wapenstilstand BNR - Israël en Hamas akkoord over eerste fase wapenstilstand: gijzelaars komen vrij, leger trekt zich terug]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[László Krasznahorkai]] "veur zien ónweersjtaonbaar en visionair werk wat, temidde van apocalyptischen terreur, de mach van de kóns bevestig."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur 2025 (paersberich)]</ref> * ''Belsj, politiek'': 'nen Aansjlaag op premier [[Bart De Wever]] weurt veurkómme. D'n aansjlaag kaom oet jihadistischen hook.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/premier-de-wever-was-doelwit-van-verijdelde-aanslag-met-kamikazedrone-drie-verdachten-opgepakt/96350929.html De Standaard - Premier De Wever was doelwit van verijdelde aanslag met kamikazedrone, drie verdachten opgepakt]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] weurt toegekèndj aan [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] en [[Omar M. Yaghi]] "veur de óntwikkeling van metallo-organische raomwerke."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2025 (paersberich)]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] weurt toegekèndj aan [[John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] en [[John M. Martinis]] "veur de óntdèkking van groetsjaolige [[kwantumtunneling]] in 'n [[èllentrik circuit]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2025 (paersberich)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': De Nederlandse, in Limbörg woenende zenger [[Joost Nuissl]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/entertainment/3007630/joost-ik-ben-blij-dat-ik-je-niet-vergeten-ben-nuissl-overleden L1 Nieuws - Joost 'Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben' Nuissl overleden ]</ref> ;6 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] weurt toegekèndj aan [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] en [[Shimon Sakaguchi]] "veur hun óntdèkkinge ómtrèntj perifeer immuuntollerantie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2025 (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Politiek, Centraal-Europa'': ANO, de partie van miljardair en veurmalig [[premier]] Andrej Babiš, wèntj de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[parlement]]sverkezinge en kump oet op 35% van de sjtömme. Babiš haet ierder geregeerd in e centrumlinks [[kabinet]] tösje [[2017]] en [[2021]], meh sjteit inmiddels bekindj es populistisch en [[euroskepticisme|euroskeptisch]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2585160-populistische-oppositieleider-babis-wint-tsjechische-parlementsverkiezingen NOS - Populistische oppositieleider Babis wint Tsjechische parlementsverkiezingen]</ref> ;3 oktober * ''Belsj & Luxemburg'': baove 't militair terrein van 't Belsje [[Elsenborn]] in de [[Oeskantons]] waere viefteen drones gesjpot.<ref>[https://brf.be/regional/2012029/ BRF - Drohnen über Militärlager Elsenborn: Kommandant und Minister bestätigen Vorfall]</ref> * ''Politiek, Belsj & Luxemburg'': Guillaume van Luxemburg (43 jaor) waert beëidig es de nuje groethertog van [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]. Hae volg ziene 70-jäörige pap Henri van Luxemburg op, dae 25 jaor haet geregeerd.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html Rtl.lu - Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse actrice [[Patricia Routledge]], bekèndj óm häöre rol es Hyacinth Bucket oet de tv-serie ''[[Keeping up appearances]]'' (''Schone schijn''), sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standard.co.uk/showbiz/patricia-routledge-dead-keeping-up-appearances-actress-b1251054.html The Standard - Dame Patricia Routledge dead aged 96: Keeping Up Appearances star has passed away, agent announces]</ref> * ''Zuud-Amerika'': de [[VS]] valle 'ne boot aan veur de kös van [[Venezuela]], woebie veer doeje valle. 't Is de veerde aanval saer september op vergeliekbaar doele. Volges Amerika geit 't óm [[drugs]]sjeper. Wiejer wilt de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] de Venezolaanse prizzedent Maduro laote arrestere, ómdat hae zouw samewerke mit drugscriminele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585061-vs-voert-weer-dodelijke-aanval-uit-op-drugsschip-bij-venezuela NOS - VS voert weer dodelijke aanval uit op 'drugsschip' bij Venezuela]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': Sarah Mullally waert beneumd tot aartsbössjop van [[Canterbury]] en zal in [[2026]] de iersjte vrouw zeen die de [[Anglicaanse Kèrk]] zal leide.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c2lxyxqzxkdo BBC - Sarah Mullally named as new Archbishop of Canterbury]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Rapper Sean Combs, baeter bekèndj es [[P. Diddy]], weurt veroerdeild tot 'n gevangenissjtraof van veer jaor en twie maondj veur diverse vörm van misbroek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585072-sean-diddy-combs-krijgt-ruim-vier-jaar-cel-in-zedenzaak NOS.nl - Sean 'Diddy' Combs krijgt ruim vier jaar cel in zedenzaak]</ref> ;2 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoge]] in de [[Groet-Brittannië|Britse]] sjtad [[Manchester]] valle twie doeje en drie gewónje. Ein sjlachoffer waert per óngelök doedgesjote door de pelissie. De dader, 'ne 35-jäörige man van Syrische aafkóms, waert ouch doedgemaak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd63p1djgd7o BBC - What we know about Manchester synagogue attack]</ref> ;1 oktober * ''Weitesjap, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse etholoog [[Jane Goodall]], bekèndj óm häör óngerzeuk nao [[chimpansee]]s, sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6370959/wereldberoemde-chimpansee-onderzoekster-jane-goodall-91-overleden.html Nu.nl - Wereldberoemde chimpansee-onderzoekster Jane Goodall (91) overleden]</ref> ===september=== ;30 september * ''Nederlands Limburg'': beej 'n óngelök op de [[A73]] beej [[Belvend]] kómme twieë luuj öm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/venlo/belfeld/ongeluk-met-vrachtwagens-op-a73-bij-belfeld-eist-tweede-dodelijk-slachtoffer/94248016.html De Limburger - Ongeluk met vrachtwagens op A73 bij Belfeld eist tweede dodelijk slachtoffer]</ref> ;28 september *''Politiek, Oes-Europa'': de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de [[parlement]]sverkezinge in [[Moldavië]]. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/moldova-heads-to-the-polls-in-tense-vote-that-could-steer-country-closer-to-eu-or-russia The Guardian - Moldova’s ruling pro-European party pulls ahead in pivotal election]</ref> ;27 september * ''Economie, Europa algemein, Midde-Oeste'': de [[VN]] lègke opnuuj sancties op aan [[Iran]]. [[Duutsjlandj]], [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] höbbe de truukkier van de sancties geactiveerd, ómdat ze van meining zeen dat Iran 't akkoord van [[2015]] haet gesjonde. Dat mós de óntwikkeling van 'n [[atoombóm]] door 't ayatollahregime veurkómme.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/sweeping-un-sanctions-on-iran-come-into-effect-after-nuclear-talks-fail The Guardian - Iran angry as sweeping UN sanctions take effect after failure of nuclear talks]</ref> * ''Noord-Amerika'': De [[VS|Amerikaanse]] [[Kerk van Jezus Christus en de Heilige vanne lètste daag|mormone]]leider [[Russell Nelson]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://time.com/7321286/russell-m-nelson-dead/ Time Magazine - Russell M. Nelson, President of the Mormon Church, Dies at 101]</ref> ;26 september * ''Noord-Europa'': kórtbie 'n wichtige basis van de [[Daenemarke|Daense]] lóchmach in Karup in [[Jutlandj]] waert 'ne [[drone]] gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van [[Kopehage]]. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De [[Europese Commissie]] geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in [[Europa]] gesjpot.<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/indland/droner-set-over-koebenhavns-lufthavn DR - Overblik: en uge med mystiske droner over Danmark]</ref> ;24 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie werkzaamhede in [[Nijmege]] waert 'n begraafplaats oet de [[vreug middeliewe]] óntdèk mit versjillende gifte.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583849-begraafplaats-vol-schatten-gevonden-uit-vroege-middeleeuwen-in-nijmegen NOS - Begraafplaats vol schatten gevonden uit vroege middeleeuwen in Nijmegen]</ref> ;23 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'n archeologische opgraving in de [[Maas]] bie [[Kuuk]] waere reste van 'n [[Romeins Riek|Romeinse]] aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583705-live-meekijken-bij-romeinse-onderwateropgraving-in-de-maas-zoiets-komt-maar-weinig-voor NOS - Live meekijken bij Romeinse onderwateropgraving in de Maas: 'Zoiets komt maar weinig voor']</ref> ;22 september * ''Politiek, Frankriek, Midde-Oeste'': [[Frankriek]] erkènt de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;21 september *''Politiek, Noord-Amerika, Europa algemein, Oceanië, Midde-Oeste'': [[Canada]], 't [[Vereinig Keuninkriek]], [[Portugal]] en [[Australië]] erkènne de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6369801/verenigd-koninkrijk-canada-en-australie-erkennen-palestijnse-staat.html Nu.nl - Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië erkennen Palestijnse staat]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;19 september *''Noord-Europa'': 't [[Eslandj|Estische]] lóchruum waert gesjonde door drie [[Róslandj|Róssische]] MiG-31-[[sjtraoljaeger]]s.<ref>[https://www.euronews.com/2025/09/19/russian-fighter-jets-violated-estonias-airspace-authorities-say Euronews - NATO's article 4 triggered amid Russian airspace violation, 'it could be big trouble' Trump says]</ref> ;17 september * ''Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] en [[Saoedi-Arabië]] sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582963-saudi-arabie-en-pakistan-sluiten-militair-bondgenootschap NOS - Saudi-Arabië en Pakistan sluiten militair bondgenootschap]</ref> ;16 september * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] aktäör [[Robert Redford]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c07p8yle7pet BBC - One of the lions has passed': Hollywood remembers Robert Redford as he dies aged 89]</ref> ;14 september * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[CDU]] wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de [[Duutsjlandj|Duutjse]] deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]], gevolg door de [[SPD]] mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De [[AfD]] sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).<ref>[https://www1.wdr.de/nachrichten/wahlen/kommunalwahlen-2025/ticker-kommunalwahlen-aktuell-analysen-ergebnisse-100.html WDR - Liveblog zu Kommunalwahlen: CDU bleibt stärkste Kraft, AfD legt deutlich zu]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur [[Gerard Cox]] sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6368991/zanger-en-acteur-gerard-cox-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger en acteur Gerard Cox op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 september * ''Politiek, Zuud-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] [[premier]] Edi Rama nump 'ne [[Kónsmaesige intelligentie|AI]]-bot op in zien [[regering]]. Dizze nuje virtuele minister mót helpe bie 't taegegaon van [[corruptie]], wat al decennia e groet probleem is in dit landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582112-albanie-maakt-ai-minister-van-aanbestedingen-in-strijd-tegen-corruptie NOS - Albanië maakt AI minister van Aanbestedingen in strijd tegen corruptie ]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': de [[Nepal]]ese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-[[premier]], de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op [[sociaal media]], meh ouch [[corruptie]] sjpeelde mit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582158-president-nepal-stelt-interim-premier-aan-dodental-protesten-verder-opgelopen NOS - President Nepal stelt interim-premier aan, dodental protesten verder opgelopen ]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': veurmalig prizzedent [[Jair Bolsonaro]] waert veroerdeild tot 27 jaor cel veur 'n [[coup]]poging op 8 jannewarie [[2023]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6368592/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-krijgt-27-jaar-cel-voor-mislukte-staatsgreep.html Nu.nl - Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor mislukte staatsgreep]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't [[Pole|Poolse]] lóchruum waert gesjonde door Róssische [[drone]]s. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-[[straoljaeger]]s kómme daobie in actie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581926-nederlandse-f-35-s-in-polen-voor-de-tweede-keer-in-tien-dagen-in-actie-minutenwerk NOS - Nederlandse F-35's in Polen voor de tweede keer in tien dagen in actie: 'Minutenwerk']</ref> * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': ruumdesonde Perseverance van [[NASA]] vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op [[Marsj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2581959-nasa-vindt-sterkste-aanwijzingen-tot-nu-toe-voor-mogelijk-leven-op-mars NOS - NASA vindt sterkste aanwijzingen tot nu toe voor mogelijk leven op Mars]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika'': conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid [[:en:Charlie Kirk|Charlie Kirk]] waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in [[Orem]], [[Utah]]. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.<ref>[https://apnews.com/article/charlie-kirk-conservative-activist-shot-546165a8151104e0938a5e085be1e8bd AP News - Conservative activist Charlie Kirk dies after being shot at Utah college event]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]] valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de [[houthi's]].<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-09-10/ty-article/.premium/israel-strikes-houthi-targets-in-yemen-reportedly-attacking-defense-ministry/00000199-340c-d3db-a999-bf6c81c00000 Haaretz - Israel Strikes Houthi Targets in Yemen, Reportedly Killing at Least 35]</ref> ;9 september * ''Politiek, Nederlandj'': de [[Twiede Kamer]] sjtump in mit e verbod op ''[[homoseksualiteit|homo]]genezing''. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581803-kamer-stemt-voor-verbod-op-homogenezing-coc-spreekt-van-overwinning NOS - Kamer stemt voor verbod op 'homogenezing', COC spreekt van overwinning]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': de Franse prizzedent [[Emmanuel Macron]] sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje [[premier]] van [[Frankriek]]. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't [[parlement]] woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581830-macron-stelt-sebastien-lecornu-39-aan-als-nieuwe-premier-van-frankrijk NOS - Macron stelt Sébastien Lecornu (39) aan als nieuwe premier van Frankrijk]</ref> * ''Midde-Afrika'': 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan [[IS]] gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van [[Democratische Republiek Kongo|Congo]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/09/meer-dan-60-mensen-brutaal-vermoord-door-jihadistische-groeperin/ VRT - Meer dan 70 mensen brutaal vermoord door jihadistische groepering ADF in Congo]</ref> * ''Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika'': [[Ethiopië]] äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de [[Niel]]. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van [[elektriciteit]] veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de [[Oes-Afrika|regio]]. Lenj sjtroumaafwaarts, wie [[Egypte]] en [[Soedan]], make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.<ref>[https://theconversation.com/ethiopias-mega-dam-has-taken-14-years-to-build-what-it-means-for-the-niles-11-river-states-and-why-its-so-controversial-264665 The Conversation - Ethiopia’s mega dam has taken 14 years to build: what it means for the Nile’s 11 river states and why it’s so controversial]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt de [[Qatar]]ese huidsjtad [[Doha]] aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde [[Hamas]]leje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in [[Gaza]] te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/air-force-dropped-more-than-10-bombs-on-hamas-hq-in-qatar-during-long-range-mission/ Times of Israel - Air Force dropped more than 10 bombs on Hamas HQ in Qatar during long-range mission]</ref> ;6 of 7 september * ''Weitesjap'': De Mestreechse taolkundege [[Ben Salemans]] störf op 69-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2025/09/overleden-ben-salemans/ Neerlandistiek - Overleden: Ben Salemans (1955-2025)]</ref> ;4 september * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Giorgio Armani]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6367937/italiaanse-modeontwerper-giorgio-armani-91-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Giorgio Armani (91) overleden]</ref> ;3 september * ''Zuud-Europa'': bie e óngeluk mit de iconische kabel[[tram]] in de [[Portugal|Portugese]] huidsjtad [[Lissabon]] valle zèsteen doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/vijftien-doden-bij-ongeluk-met-iconische-kabeltram-in-lissabon-ook-veel-gewonden~aa830d4a/ AD - Vijftien doden bij ongeluk met iconische kabeltram in Lissabon, ook veel gewonden]</ref> ;2 september * ''Nederlands Limburg'': twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in [[Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/ook-moeder-51-overleden-na-brand-in-woning-aan-de-plutolaan-in-roermond/87702542.html De Limburger - Ook moeder (51) overleden na brand in woning aan de Plutolaan in Roermond]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': bie e zjwaor verkeersóngeval in [[Gelaen]] valle drie doaje.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/drie-doden-bij-ernstige-botsing-tussen-scooter-en-motor-in-geleen-slachtoffers-15-19-en-24-jaar-oud/87142404.html De Limburger - Drie doden bij ernstige botsing tussen scooter en motor in Geleen; slachtoffers 15, 19 en 24 jaar oud]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'nen [[aerdsjóddel]] mèt 'n krach van 6,0 op de [[sjaal van Richter]] in 't oeste van [[Afghanistan]] valle 3000 doeje en 4000 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580874-dodental-na-de-aardbeving-in-afghanistan-loopt-op-tot-meer-dan-1400 NOS - Dodental na de aardbeving in Afghanistan loopt op tot meer dan 1400]</ref> * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde [[Soedan]]ese regio Darfoer valle hónderde doeje'.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cdj2jygzzk9o BBC - Race to find survivors after Sudan landslide kills hundreds]</ref> * ''Weitesjap, Europa algemein'': de ruumdesonde Juice van [[ESA]] vluug langs [[Venus (planeet)|Venus]]. De [[zjwaortekrach]] van dees planeet mót häör de [[sjnelheid]] gaeve óm wiejer te vlege nao de [[maone van Jupiter]].<ref>[https://www.esa.int/Space_in_Member_States/The_Netherlands/Juice_omgeleid_naar_Venus_in_s_werelds_eerste_maan-aarde_flyby Esa.int - Juice omgeleid naar Venus in 's werelds eerste maan-aarde flyby]</ref> * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': 't Literatuurmuseum in [[Praag]] vènjt de origineel manuscripte truuk van [[Jaroslav Hašek]]s satirische anti-oorlogs[[roman]] ''De lotgevallen van de brave soldaat Švejk''. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[literatuur]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2580608-manuscripten-wereldberoemd-tsjechisch-wo-i-boek-na-eeuw-teruggevonden NOS - Manuscripten wereldberoemd Tsjechisch WO I-boek na eeuw teruggevonden]</ref> ;30 augustus * ''Nederlands Limburg'': aad-zjoernalis van 't ''[[Limburgs Dagblad]]'' en sjriever [[Jan van Lieshout]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/journalist-en-oorlogsboekenschrijver-jan-van-lieshout-overleden/87023281.html De Limburger - Journalist en oorlogsboekenschrijver Jan van Lieshout overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': archeologe óntdekke e [[Romeine|Romeins legerhoofkerteer]] (''principia'') bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje [[Katwijk]] en [[Leiden]]. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de [[Limes]], de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door [[Nederlandj]] leep.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580465-resten-romeinse-legerbasis-ontdekt-bij-aanleg-busbaan-zuid-holland NOS - Resten Romeinse legerbasis ontdekt bij aanleg busbaan Zuid-Holland]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': veurmalig veurzitter van 't [[Oekraïne|Oekraïens]] parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/oud-parlementsvoorzitter-oekraine-doodgeschoten-op-straat-in-lviv~a79567eb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Oud-parlementsvoorzitter Oekraïne doodgeschoten op straat in Lviv]</ref> * ''Politiek, economie, Zuudoes-Azië'': demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Makassar]]. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580449-doden-bij-brand-die-demonstranten-stichtten-in-indonesisch-parlementsgebouw NOS - Doden bij brand die demonstranten stichtten in Indonesisch parlementsgebouw]</ref> * ''Zudelik Afrika, Nederlands Limburg'': veilinghoes Hessink in [[Baek (plaats)|Baek]] verköp 'ne 240 kilo zjwaore [[meteoriet]] van 'n [[asteroïde]] die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de [[zón]] dreijde tösje de planete [[Marsj]] en [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. De sjtein sjtortde naer in de [[Kalahari-weuste]] in [[Namibië]] en woort in de [[Dütsj-Zuudwes-Afrika|koloniale tied]] nao [[Europa]] gehaold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt L1 - https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker [[Harrie Geelen]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581054-illustrator-en-kinderboekenschrijver-harrie-geelen-86-overleden NOS.nl - Illustrator en kinderboekenschrijver Harrie Geelen (86) overleden]</ref> ;28 augustus * ''Politiek, Midde-Oeste'' Ahmed al-Rahawi, de premier van de [[houthi's]], sjtörf bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]]. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/08/30/world/middleeast/houthi-prime-minister-killed-israel.html New York Times - Houthis Say Prime Minister Is Killed in Israeli Attack]</ref> * ''Oes-Europa'': zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne [[Róslandj|Róssische]] raket- en drone-aanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] huidsjtad [[Kyiv]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5525771/reddingswerkers-kyiv-ronden-berging-lichamen-af-25-doden-door RTL Nieuws - 25 doden in Kyiv na Russische raketaanval, bergingswerkzaamheden stoppen]</ref> ;26 augustus * ''Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa'': oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de [[Atlantische Oceaan]] [[twieëntwintegste iew|nao 2100]] sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van [[CO2|CO₂]] hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/28/collapse-critical-atlantic-current-amoc-no-longer-low-likelihood-study The Guardian - Collapse of critical Atlantic current is no longer low-likelihood, study finds]</ref> ;23 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': demissionair minister van Boetelandse Zake [[Caspar Veldkamp]] ([[NSC]]) sjtap oet 't [[kabinet-Schoof]], gevolg door alle anger bewindspersoene van NSC.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579552-na-veldkamp-stappen-ook-alle-andere-nsc-bewindslieden-uit-kabinet NOS - Na Veldkamp stappen ook alle andere NSC-bewindslieden uit kabinet]</ref> ;22 augustus * ''Wes-Afrika'': 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj [[Niger]] zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging [[Boko Haram]] en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj [[Nigeria]] in april [[2014]] en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/22/leger-niger-zegt-leider-boko-haram-te-hebben-gedood-a4903735 NRC - Leger Niger: leider Boko Haram gedood ]</ref> * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': De [[dennepercessiepiepel]] (''Thaumetopoea pityocampa''), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6366377/dennenprocessierups-voor-het-eerst-in-nederland-gaat-ook-voor-overlast-zorgen.html Nu.nl - Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland, gaat ook voor overlast zorgen]</ref> * ''Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur'': De reste van 't [[kestiel Wijdenes]] waere in 't [[Markermeer]] gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579486-duikers-vinden-in-markermeer-precieze-locatie-van-middeleeuws-kasteel NOS.nl - Duikers vinden in Markermeer precieze locatie van middeleeuws kasteel]</ref> ;21 augusrtus * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': op de [[Broensemerhei]] brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/brunssum/drone-was-goud-waard-bij-brand-brunssummerheide-en-blusrobot-staat-in-de-startblokken-hoe-techniek-brandweer-helpt-bij-natuurbranden/85277358.html De Limburger - Drone was goud waard bij brand Brunssummerheide en blusrobot staat in de startblokken: hoe techniek brandweer helpt bij natuurbranden ]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de [[Colombia]]anse sjtaej Amalfi en [[Cali]] valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van [[FARC]], 'n veurmalige [[communisme|communistische]] guerillabeweging.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/22/colombia-aanslagen/ VRT - Colombiaanse guerrilla schiet politiehelikopter neer met een drone, autobom ontploft in Cali]</ref> ;20 augustus * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie e bösóngelök in 't weste van [[Afghanistan]] kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj [[Iran]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c336jj5xkvko BBC - Dozens of Afghan deportees from Iran killed in bus crash]</ref> ;18 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie de [[Bolivia]]anse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.<ref>[https://theconversation.com/bolivia-election-voters-bring-two-decades-of-leftist-politics-to-an-end-263238 The Conversation - Bolivia election: voters bring two decades of leftist politics to an end]</ref> ;16 augustus * ''Zuud-Azië, natuur & milieu'': bie zjwaore raegeval in [[India]] en [[Pakistan]] valle hónderde doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365832/zware-regenval-en-modderstromen-in-pakistan-en-india-eisen-honderden-levens.html Nu.nl - Zware regenval en modderstromen in Pakistan en India eisen honderden levens]</ref> ;11 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de [[Colombia]]anse senator [[:en:Miguel Uribe Turbay|Miguel Uribe Turbay]] sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad [[Bogotá]]. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/11/colombiaanse-presidentskandidaat-uribe-twee-maanden-na-aanslag-overleden-a4902687 NRC - Colombiaanse presidentskandidaat Uribe twee maanden na aanslag overleden ]</ref> ;9 augustus * ''Economie, politiek, Midde-Oeste'': [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] vraej nao decennia conflik euver de regio [[Nagorno-Karabach]]. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365077/armenie-en-azerbeidzjan-beeindigen-in-witte-huis-conflict-van-bijna-40-jaar.html Nu.nl - Armenië en Azerbeidzjan beëindigen in Witte Huis conflict van bijna 40 jaar]</ref> ;7 augustus * ''Noord-Amerika, weitesjap'': de [[VS|Amerikaanse]] [[astronaut]] [[James Arthur Lovell|Jim Lovell]], ónger mie bekindj es commandant van de vlöch mit [[Apollo-program|Apollo 13]] in [[1970]], sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>https://nos.nl/artikel/2578019-jim-lovell-97-commandant-van-apollo-13-overleden NOS - Jim Lovell (97), commandant van Apollo 13, overleden]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Libanon|Libanees]] parlement sjtump in mit e Amerikaans plan veur de óntwapening van ónger mie [[Hezbollah]] en de volledige truuktrekking van [[Israel]] oet 't zudelik grensgebed.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6364997/libanese-regering-op-hoofdlijnen-akkoord-met-plan-voor-ontwapening-hezbollah.html Nu.nl - Libanese regering op hoofdlijnen akkoord met plan voor ontwapening Hezbollah]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Wes-Afrika'': In 't midde van [[Ghana]] crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie [[minister]]s, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/07/ghana-helikopter-crash/ VRT - Twee ministers en andere hooggeplaatste politici komen om bij helikoptercrash in Ghana]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': veur de kös van [[Jeme]] kapseis 'ne boot mit mie es 150 [[vlöchteling]]e. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/boot-met-meer-dan-150-vluchtelingen-kapseist-voor-kust-jemen-dodental-loopt-op/81593020.html Standaard - Boot met meer dan 150 vluchtelingen kapseist voor kust Jemen: dodental loopt op]</ref> ;1 augustus * ''Politiek, Midde-Amerika'': 't parlement van [[El Salvador]] sjtump in mit 'n [[gróndjwet]]swieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent [[Nayib Bukele Ortez|Bukele]], dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577161 NOS - Parlement El Salvador plaveit weg voor onbeperkte herverkiezing president]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': de Nederlandse zjoernalis [[Derk Sauer]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van óngelök op ziene zeilboet in juni 2025. Hae is eine van de oprichters van de ónaafhankelike Róssischtalige online-gezèt [[The Moscow Times]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/31/derk-sauer-ondernemend-strijdbaar-en-voor-de-duvel-niet-bang-a4901841 NRC - Derk Sauer: ondernemend, strijdbaar en voor de duvel niet bang ]</ref> * ''Noord-Europa, Midde-Oeste'': De Zjwaedse [[IS]]-terroris Osama Krayem waert veroerdeild tot laeveslang gevangenis óm zien betrokkeheid bie de maord op de [[Jordanië|Jordaanse]] piloot Muath al-Kasasbeh. Al-Kasasbeh woort in [[2014]] in [[Syrië]] gevangegenaome door IS, opgesjlaote in 'n kouw en laevend verbrandj. De beelde woorte door de terreurorganisatie gebroek veur propaganda.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577089 NOS - Zweedse IS-terrorist veroordeeld voor in brand steken Jordaanse piloot in 2014]</ref> ;29 juli * ''Politiek, Nederlandj, Midde-Oeste'': 't demissionair [[kabinet-Schoof]] sjtèlt e inreisverbod in taege de [[Israel]]ische ministers [[Bezalel Smotrich]] en [[Itamar Ben-Gvir]]. Bei ministers zint lid van rechsextremistische partieje en zouwe herhaaldelik geweld höbbe aangewakkerd taege [[Palestijnse Staot#Demografie|Palestiene]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6364011/kabinet-stelt-inreisverbod-in-voor-israelische-ministers-en-ontbiedt-ambassadeur.html Nu.nl - Kabinet stelt inreisverbod in voor Israëlische ministers en ontbiedt ambassadeur ]</ref> ;27 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': in [[Remunj]] waert e compleet archief van 30 maeter lank en mie es 94.000 scans volledig digitaal toegankelik. De sjtökker versjaffe inzich in de gesjiedenis van 't sjtadsbesjtuur van de gemeinte Remunj tösje [[1259]] en [[1796]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/roermonds-archief-na-twee-jaar-en-260.000-euro-gerestaureerd-en-digitaal-in-te-zien-van-rijk-gedecoreerde-adelsbrief-tot-kosten-copieus-banket-in-1601/79448227.html De Limburger - Roermonds archief na twee jaar en 260.000 euro gerestaureerd en digitaal in te zien: van rijk gedecoreerde adelsbrief tot kosten copieus banket in 1601]</ref> * ''Midde-Afrika'': bie 'ne aanjslaag op 'n katholieke kèrk in de [[Democratische Republiek Kongo|Kongolose]] regio Ituri valle 38 doeje en 15 gewónje. De aansjlaag is 't werk van terreurgroep ADF, dae benj haet mit [[IS]] en dökker christene in 't ónröstige oeste van Kongo aanvèlt.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/bij-terreuraanslag-in-oost-congo-komen-zeker-38-burgers-om/80157834.html De Standaard - Bij terreuraanslag in Oost-Congo komen zeker 38 burgers om]</ref> * ''Economie, Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[EU]] en de [[VS]] sjlete e handelsakkoord. 't Geit ónger mie óm 'n importheffing van 15% veur Europese goedere. De EU sjtelt gein extra heffinge op produkte oet de VS.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576621 NOS - Akkoord EU en VS: Amerikaanse importheffingen van 15 procent, geen tegenmaatregelen EU]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in 't zude vanne [[Duutsjlandj|Duutsje]] deilsjtaat [[Baden-Württemberg]] óntsjpaort 'ne trein. Hiebie valle drie doeje en ónbekindj aantal gewónje.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/zugunglueck-baden-wuerttemberg-100.html Tagesschau - Mindestens drei Tote bei Zugunglück in Baden-Württemberg]</ref> ;24 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië'': e [[:en:2025 Cambodia–Thailand border conflict|grensconflik]] tösje [[Thailandj]] en [[Cambodja]] escaleert. De besjetinge concentrere zich in e gebeed róndjóm de Preah Vihear-tempel, e [[hindoeïsme|hindoeïstisch]] [[tempel]]complex oet de [[Khmer-riek|Khmerperiode]] (802-1431 nao Chr.) en boetedet e [[UNESCO]]-welterfgood. Dit ligk precies op de grens waert door bei lenj geclaimp.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6363546/ruzie-tussen-thailand-en-cambodja-escaleert-burgers-gedood-en-grens-gesloten.html Nu.nl - Ruzie tussen Thailand en Cambodja escaleert: burgers gedood en grens gesloten]</ref> * ''Oes-Azië'': in 't oeste van [[Róslandj]] crasht e vleegmesjien. Alle 48 inzittende kómme óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/soviet-era-passenger-plane-crashes-russias-far-east-killing-all-48-board-2025-07-24/ Reuters - Russian plane crashes in Russia's far east, nearly 50 people on board feared dead]</ref> ;22 juli * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Ingelsje singer-songwriter [[Ozzy Osbourne]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576039 NOS - Metalicoon Ozzy Osbourne overleden op 76-jarige leeftijd]</ref> ;21 juli *''Zuud- en Centraal-Azië'': in [[Dhaka]], de huidsjtad van [[Bangladesh]], sjtort e vleegmesjien denaer van 't leger. Daobie kómme 31 luuj óm 't laeve en rake mie es 160 luuj gewóndj. De oerzaak van de crash es dinkelik e technisch mankement.<ref>[https://www.observerbd.com/news/535521 Daily Observer - - Death toll rises to 31, 165 Injured]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch leger trèk de sjtad [[Deir al-Balah]], die in 't midde vanne [[Gazasjtroek]] ligk, binne. 't Geit óm de iersjte aanval op dees sjtad saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|Gaza-oorlog in 2023]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/21/israelische-tanks-trekken-deir-al-balah-binnen-a4900857?t=1753192398 NRC - Israëlische tanks trekken Deir al-Balah binnen ]</ref> ;19 juli * ''Politiek, Midde-Afrika'': de [[Democratische Republiek Kongo]] en rebelle vanne M23-beweging sjlete 'n euvereinkóms mit 'n intentieverklaoring óm nao jaore van gevechte in 't oeste van 't landj vreie te sjlete.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/19/congo-en-rebellen-van-m23-tekenen-overeenkomst-in-qatar-a4900723 NRC - Congo en rebellen van M23 tekenen overeenkomst in Qatar ]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': inne [[Hạ Longbóch]] in 't naorde van [[Vietnam]] kump 'ne toeristeboot in de probleme door sjtormechtig waer, woenao 't zink. Hiebie kómme 34 luuj óm 't laeve, 8 luuj zin vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2575668 NOS - Toeristenboot gekapseisd in Vietnam, zeker 34 doden]</ref> ;16 juli * ''Midde-Oeste'': zeker 69 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne brandj in e winkelcentrum inne [[Irak]]ese sjtad [[Al-Koet]]. Elf luuj zin nog vermis.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/fire-iraq-mall-kills-69-prime-minister-orders-probe-2025-07-17/ Reuters - Fire at Iraq mall kills 69, prime minister orders probe]</ref> ;13 juli * ''Midde-Oeste'': in Suwayda, 'n sjtad in 't zude van [[Syrië]] vechte [[Druze|druzische]] milities mit [[soennisme|soennitische]] Bedoeïene. 't Regeringsleger en ouch 't [[Israel]]isch leger mènge zich in de sjtried en zouwe respectievelik de Bedoeïene en Druze óngersjteune. Tiedes de gevechte valle hónderde doeje en vinge ernstige oorlogsmisdade plaats.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250716-syria-druze-israel France24 - Syria withdraws army from Sweida after Israel bombs Damascus]</ref> ;10 juli * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk bliek dat 't [[Euversjtruiming in Miedde-Europa (2021)|hoegwater van juli 2021]] groete verangeringe haet aangebrach in de baojem van de [[Maas]]. Allein al tösje [[Maes]] en [[Berg aan de Maas]] woorte zèsteen gater óntdek, woevan sommige bis viefteen maeter deep zin.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/waterramp-2021-sloeg-gaten-tot-vijftien-meter-diepte-in-de-maasbodem/77017249.html De Limburger - Waterramp 2021 sloeg gaten tot vijftien meter diepte in de Maasbodem]</ref> ;9 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': 't [[Europees Hof van de Rechte van de Minsj]] hèlt [[Róslandj]] officieel verantwaordelik veur 't naersjete van Malaysia Airlines-vlöch 17 op [[17 juli]] [[2014]] baove [[Oekraïne]], baeter bekindj es MH17. Hiebie koame alle 298 inzittende óm 't laeve, woevan 196 Nederlanders en 4 Belzje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2574305-mensenrechtenhof-houdt-rusland-verantwoordelijk-voor-neerhalen-vlucht-mh17 NOS - Mensenrechtenhof houdt Rusland verantwoordelijk voor neerhalen vlucht MH17]</ref> ;5 juli * ''Frankriek, Sjport'': De 112e [[Runj van Frankriek]] begintj mit 'n vlake etap in en róndj [[Lille]]. ;4 juli * ''Noord-Amerika, natuur & milieu'': bie euversjtruiminge inne [[VS|Amerikaanse]] deilsjtaat [[Texas]] valle zeker 135 doeje. Zeker 100 luuj zint vermis.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2025/07/death-toll-in-texas-flood-disaster-rises-to-135-over-a-hundred-still-missing/ BBC - Death toll in Texas flood disaster rises to 135; over a hundred still missing]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse filmproducent [[Rob Houwer]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6361577/turks-fruit-producent-rob-houwer-overleden-op-87-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Turks Fruit-producent Rob Houwer overleden op 87-jarige leeftijd]</ref> ;3 juli * ''Oes-Europa'': Michaïl Goedkov, de twiede man van de [[Róslandj|Róssische]] marine, waert same mit teen anger luuj doedgemaak bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] lóchaanval op 'ne commandopos inne Róssische regio Koersk, kórtbie de Oekraïense grens. Goedkov is eine van de hoegste militaire dae doedgemaak woort door de Oekraïense sjtriedkrachte.<ref>[https://www.msn.com/nl-nl/nieuws/buitenland/oekra%C3%AFne-doodt-tweede-man-van-russische-marine/ar-AA1HTblr MSN - Oekraïne doodt tweede man van Russische marine]</ref> * ''Sjport, Zuud-Europa'': De Portugese voetballer [[Diogo Jota]] kump op 28-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6361162/liverpool-speler-diogo-jota-28-omgekomen-bij-verkeersongeluk-in-spanje.html Nu.nl - Liverpool-speler Diogo Jota (28) omgekomen bij verkeersongeluk in Spanje]</ref> ;2 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Iran|Iraanse]] prizzedent Masoud Pezeshkian beëindig de samewerking mit 't Internationaal Atoomenergieagentsjap (IAEA). De besjlissing kump nao sjerpe kritiek van 't IAEA op Iran en 'n escalatie van 't conflik mit [[Israel]] en de [[VS]], die ónger mie diverse nucleair sites höbbe aangevalle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2573321-iran-schort-samenwerking-met-atoomagentschap-op NOS - Iran schort samenwerking met atoomagentschap op]</ref> * ''Sjport, Europa algemein'': In [[Zjwitserlandj]] geit 't Europees Kampioensjap Damesvoetbal van sjtart. ;1 juli * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Israël]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6360922/feyenoord-icoon-rinus-israel-83-overleden.html Nu.nl - Feyenoord-icoon Rinus Israël (83) overleden]</ref> ===juni=== ;27 juni * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': bie wèrkzaamhede ane [[A2]] kórtbie [[Zöstere]] waere reste bloetgelag van 'n [[prehistorie|prehistorische]] boerderie van óngevier 5.500 jaor aad, dus oet de [[neolithicum|late sjteintied]] (tösje 3634 en 3509 veur Chr.).<ref>[https://www.vmlnieuws.nl/echt-susteren/unieke-prehistorische-boerderij-blootgelegd-bij-a2-werkzaamheden/ VML Nieuws - Unieke prehistorische boerderij blootgelegd bij A2-werkzaamheden]</ref> ;26 juni * ''Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': D'n Argentiense componis en dirizjènt [[Lalo Schifrin]], veural bekèndj van de meziek veur ''[[Mission impossible]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied aan 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572640-componist-van-iconische-mission-impossible-tune-overleden NOS.nl - Componist van iconische Mission: Impossible-tune overleden]</ref> ;24 juni * ''Europa algemein, Noord-Amerika, Nederlandj'': In [[Den Haag]] begintj 'nen top veur alle [[NAVO]]-lenj. ;23 juni * ''Zuud-Amerika, weitesjap'': in [[Chili]] waert 't Vera C. Rubin Observatory in gebroek genaome. De [[telescoop]] geit eins in de drie daag [[sjterresjtelsel]]s baove 't Zuud-Amerikaanse landj vaslègke. 't Óngerzeuk mót ónger mie inzich beie in duuster materie.<ref>[https://www.eoswetenschap.eu/ruimte/vera-rubin-observatory-van-start-eerste-beelden-nu-te-zien EOS wetenschap - Vera Rubin Observatory van start: eerste beelden nu te zien]</ref> ;22 juni * ''Midde-Oeste'': bie 'ne aansjlag op 'n [[Orthodox-Christelek|Grieks-orthodoxe]] kèrk inne [[Syrië|Syrische]] huidsjtad [[Damascus]] valle zeker 25 doeje en mie es 60 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572218-aanslag-op-syrische-kerk-zorgt-voor-knauw-in-vertrouwen-in-nieuwe-regering NOS - Aanslag op Syrische kerk zorgt voor knauw in vertrouwen in nieuwe regering]</ref> * ''Midde-Oeste'': de [[VS]] valle drie nucleair sites aan in [[Iran]] en mènge zich hiedoor in de oorlog tösje [[Israel]] en 't Ayatollah-regime.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump New York Times - Trump Claims Success After Bombing Key Iran Nuclear Sites]</ref> ;17 juni * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britsen dj [[John Reid (dj)|John Reid]], bekèndj van de [[house]]gróp [[Nightcrawlers]], sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2571537-john-reid-61-overleden-bekend-van-danceklassieker-push-the-feeling-on NOS.nl - John Reid (61) overleden, bekend van danceklassieker Push The Feeling On]</ref> * ''Noord-Europa, kóns en cultuur'': in 't noorde van [[Daenemarke]], kórtbie de sjtad [[Aarhus]], waere dertig grave gevónge mit kosbaar objekte oet de tied van de [[Vikinge]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jun/17/viking-age-burial-site-full-of-ancient-objects-found-in-denmark-say-experts The Guardian - Viking age burial site full of ancient objects found in Denmark, say experts]</ref> ;16 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, Kóns en cultuur'': D'n Oesteriekse pianis [[Alfred Brendel]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cjmmmrl4mz7o BBC.com - Pianist Alfred Brendel dies aged 94]</ref> ;14 juni * ''Politiek, Noord-Amerika'': in [[Brooklyn Park]] en [[Champlin (Minnesota)|Champlin]], twie veursjtaej van [[Minneapolis]] ([[Minnesota]]), waere parlementariërs Melissa Hortman en John Hoffman naergesjaote. Hiebie kump Hortman same mit häöre man óm 't laeve. Hoffman en zien vrouw rake gewóndj. Me geit oet van e politiek motief.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/14/us/minnesota-shootings/minnesota-shootings-politicians Mew York Times - Manhunt for Suspect in Political Assassination Rattles Minnesota]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste'': De [[Israël]]ische lochmach veurt bombardemènte oet op versjillende doele in [[Iran]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6359020/israel-voert-luchtaanvallen-uit-op-nucleaire-doelen-en-legertop-iran.html Nu.nl - Israël voert luchtaanvallen uit op nucleaire doelen en legertop Iran]</ref> Dit weurt later op d'n daag beantwaord mit Iraanse rakètte op Israël. ;12 juni * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[India]]se sjtad [[Ahmedabad]] sjtort e vleegmesjien denaer. 279 luuj kómme óm 't laeve, zoewaal passageers es luuj op de gróndj. Eine passageer euverlaef de crash.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575987/enige-overlevende-begrijpt-niets-van-zijn-redding-zwarte-dozen-na-crash-india-nog-altijd-zoek BNR - Enige overlevende begrijpt niets van zijn redding, zwarte dozen na crash India nog altijd zoek]</ref> ;11 juni * ''Europa algemein'': D'r Duutsjer Ingo Gerhartz weëd d'r nuie commandant van 't [[NAVO]]-hoofkerteer i [[Broensem]]. Gerhartz krieg ónger mieë 't bevel uuever de troepe i de [[Baltische Sjtate]] en anger lenj in [[Oeës-Europa]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2927291/nieuwe-commandant-voor-navo-hoofdkwartier-in-brunssum L1 - Nieuwe commandant voor NAVO-hoofdkwartier in Brunssum]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj [[Brian Wilson]], veural bekèndj van [[The Beach Boys]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6358874/the-beach-boys-zanger-brian-wilson-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Beach Boys-zanger Brian Wilson op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;10 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjeetpartie op 'n sjoel in de [[Oesteriek]]se sjtad [[Graz]] valle 11 doeje en 11 gewónje.<ref>[https://orf.at/stories/3396480/ ORF - Nach Amoklauf in Graz: Tatrekonstruktion in Schule hat begonnen]</ref> ;4 juni * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': oet paleografisch en diplomatiek oonderzeuk nao drei Limbörgse oerkóndes, boe-oonder ein vaan keizer Hendrik IV oet [[1087]] boe-in 't Sintervaoskapittel rieksoonmiddelek gemaak weurt, dus oonaofhankelek van eine vors, bliek tot de handsjrifte ech zien en neet vervals, wat me ierder dach.<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/eeuwenoude-oorkonden-werpen-nieuw-licht-op-sint-servaaskapittel-ze-zijn-toch-echt/ KN - Eeuwenoude oorkonden werpen nieuw licht op Sint-Servaaskapittel: ‘Ze zijn tóch echt’]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabinèt-Schoof]] vilt naodet de [[PVV]] zich tröktrèk.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6357901/live-politiek-pvv-stapt-uit-coalitie-en-trekt-eigen-bewindslieden-terug-uit-kabinet.html Nu.nl - Live politiek | PVV stapt uit coalitie en trekt eigen bewindslieden terug uit kabinet]</ref> ;2 juni * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't subtropisch zjwumbad [[Mosaqua]] in [[Gulpe]] geet weer oape noadat 'ne nuje exploitant gevónge is, 't bedrief Optisport.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921696/mosaqua-heropent-de-deuren-eerste-zwemmers-kunnen-weer-baantjes-trekken L1 - Mosaqua heropent de deuren: eerste zwemmers kunnen weer baantjes trekken]</ref> * ''Economie, politiek, Nederlands Limburg'': teendoezende Limbörgers mit e lieg inkome kinne gratis reize mit bösse en treine van Arriva. De [[Gouvernemint (Nederlands Limburg)|provincie Limbörg]], de initiatiefnömmer, geit 't financiere. Limburg is hiemit de iersjte Nederlandse provincie woe minima op zo'n groete sjaal gratis kinne reize mit 't ov.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921817/tienduizenden-limburgers-kunnen-voortaan-gratis-met-arriva-mee L1 - Tienduizenden Limburgers kunnen voortaan gratis met Arriva mee ]</ref> ;1 juni * ''Oes-Europa'': bie 'nen Oekraïnsen drone-aanval op versjillende [[Róslandj|Róssische]] lóchmachbases opvallend wied van de frontlien waere mierder bómmewerpers geraak. De toesjtelle waere gebroek veur langenaafsjtandsrakètte aaf te vure op [[Oekraïne]]. Sommige toesjtelle zouwe ouch [[atoombóm]]me kènne aafvure.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575211/nucleaire-bommenwerpers-geraakt-oekraiense-drones-troffen-nog-niet-eerder-zo-ver-in-rusland-doel BNR - Nucleaire bommenwerpers geraakt, Oekraïense drones troffen nog niet eerder zo ver in Rusland doel]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de conservatieve kandidaat [[Karol Nawrocki]] wèntj de [[Pole|Poolse]] prizzedentsverkezinge mit 'n krappe mierderheid.<ref>[https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/7f2ee06f-ef9e-4e53-ba60-65edf33db0b9/polen-houdt-conservatieve-president-nawrocki-wint-verkiezingen NPO Radio 1 - Omslag na tweede exitpoll: conservatieve Nawrocki wint verkiezingen]</ref> * ''Weitesjap, natuur & milieu, Noord-Amerika'': [[paleontologie|paleontologe]] van de Universiteit van [[Alaska]] ([[VS]]) kómme tot de conclusie dat [[veugel]] al 73 miljoen jaor geleje aanwezig waore in 't [[Naordpool]]gebeed en geliektiedig same höbbe gelaef mit [[dinosaurusse]].<ref>[https://www.sci.news/paleontology/cretaceous-bird-nesting-polar-latitudes-13949.html Sci.news - 73-Million-Year-Old Fossils Provide Oldest Evidence of Birds Nesting at Polar Latitudes]</ref> ===mei=== ;31 mei * ''Oes-Europa'': inne regio [[Oblas Brjansk|Brjansk]], in 't weste van [[Róslandj]], valle 7 doeje en teentalle gewónje nao ineinsjtorting van twie brögke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2569526-minstens-7-doden-na-instorting-russische-bruggen-rusland-wijst-naar-oekraine NOS - Minstens 7 doden na instorting Russische bruggen, Rusland wijst naar Oekraïne]</ref> ;29 mei * ''Nederlands Limburg'': 'ne 39-jöärige maan oes [[Kirchroa]] kunt um 't leëve bie 'n sjeserei i [[Bóches]]. D'r maan is bekank bie de pliese.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/simpelveld/bocholtz/moord-in-bocholtz-vastgelegd-door-beveiligingscamera-s-slachtoffer-was-bekende-van-politie-en-justitie/69436273.html De Limburger - Logo dlMoord in Bocholtz vastgelegd door beveiligingscamera’s, slachtoffer was bekende van politie en justitie]</ref> ;28 mei * ''Kóns en cultuur, Oes-Afrika'': De [[Kenia]]anse sjriever [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro BBC - Giant of African literature Ngũgĩ wa Thiong'o dies aged 87]</ref> ;21 mei * ''Noord-Amerika'': in de [[VS|Amerikaanse]] huidsjtad [[Washington D.C.]] waere twie mètwerkers van de [[Israel]]ische ambassade doedgesjote. De sjeetpartie kump net nao 't nuuj offensief in de [[Gazasjtroek]], meh pas ouch in e patroen van sjterk toenömmend [[antisemitisme|antisemitisch geweld]] es gevolg van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|kreeg tösje Hamas en Israel]].<ref>[https://www.npr.org/2025/05/22/nx-s1-5407572/israeli-embassy-staffers-killed-washington-dc NPR - Here's what we know about the 2 Israeli embassy staffers killed in Washington, D.C.]</ref> ;19 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Sacrementsoctaaf]] van [[Meersje]] weurt opgenaome in de lies van immaterieel erfgood van [[UNESCO]]. 't Octaaf vingk jaorliks plaats op de twjède dónderdig nao [[Pinkstere]] en doert ein waek. De traditie haet zinne warsjpróng in de hwag en late [[middeljewe]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/meerssen/eeuwenoude-traditie-erkend-sacrementsoctaaf-meerssen-op-lijst-immaterieel-cultureel-erfgoed/67398403.html De Limbuurger - Logo dlEeuwenoude traditie erkend: Sacrementsoctaaf Meerssen op lijst immaterieel cultureel erfgoed]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans Wiegel]] ([[VVD]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2568031-oud-vvd-leider-hans-wiegel-83-overleden NOS.nl - Oud-VVD-leider Hans Wiegel (83) overleden]</ref> ;18 mei * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-[[EU|Europese]] politicus [[Nicusor Dan]] wèntj de [[Roemenië|Roemeense]] prizzedentsverkezinge mit 53,6% van de sjtömme. Zinne radicaalnationalistische rivaal [[George Simion]] krieg 46,6 procent van de sjtömme.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/gematigde-dan-nieuwe-president-roemenie-uiterst-rechtse-simion-geeft-toch-nederlaag-toe~bb927b99/ Volkskrant - Gematigde Dan nieuwe president Roemenië, uiterst rechtse Simion geeft toch nederlaag toe]</ref> ;17 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Oesteriek]] wèntj de 69e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]]. [[Israel]], [[Eslandj]], [[Zjwaede]] en [[Italië]] zitte weiejer in de top vief.<ref>[https://www.trouw.nl/cultuur-media/live-songfestival-2025-oostenrijk-wint-het-songfestival-nederland-teleurstellend-twaalfde~b60d23dc/ Trouw - Live Songfestival 2025: Oostenrijk wint het Songfestival, Nederland teleurstellend twaalfde]</ref> ;16 mei * ''Politiek, Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse politicus en kènjerbokesjriever [[Jan Terlouw]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6355931/voormalig-d66-leider-en-schrijver-jan-terlouw-93-overleden.html Nu.nl - Voormalig D66-leider en schrijver Jan Terlouw (93) overleden]</ref> ;14 mei * ''Politiek, Nederlandj'': sjtaatssikkertaris [[Gijs Tuinman]] ([[BBB]]) óngerteikent 'ne order veur 46 nuuj Leopard 2A8-[[tank]]s via 't Duutsje leger bie de firma [[Rheinmetall]]. Doamit krieg 't Nederlands leger weer tanks. De lètste woorte wegbezunig in [[2011]].<ref>[https://www.ewmagazine.nl/nederland/news/2025/05/leopard-tank-defensie-nederland-duitsland-navo-landmacht-1478770/?fbclid=IwY2xjawKRrgZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR63lqUxPbM0qP8z6Og6sOrmmBvrOzk6GaR-eh6K26IqR1L0iP7zpi6xiISAkA_aem_6DItvxINGQAKlRLF6LKfKA#de-feiten-nederland-koopt-46-leopard-tanks Elsevier Weekblad - Geven de nieuwe Leopard-tanks Defensie echt meer slagkracht?]</ref> ;13 mei * ''Politiek, Midde-Oeste'': politicus en [[Hamas]]-militant [[Mohammed Sinwar]], broor en opvolger van de in oktober [[2024]] doedgemaakde [[Yahya Sinwar]], waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op 'ne bunker ónger e krankehoes in [[Khan Yunis]] inne [[Gazasjtroek]]. Wiejer sjtörf dinkelik ouch 'ne hoeggeplaatsde Hamas-commandant bie d'n aanval.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-18/ty-article/body-of-gaza-hamas-leader-mohammed-sinwar-reported-found-in-khan-yunis-tunnel/00000196-e229-d6ef-a7f6-f2b9383b0000 Haaretz - Body of Gaza Hamas Leader Mohammed Sinwar Reportedly Found in Khan Yunis Tunnel]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Uruguay]]aanse aad-prizzedent [[Jóse Mujica]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/ N+ - Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay]</ref> ;9 mei * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de Joeds-[[Duutsjers|Duutsje]] [[Holocaus]]euverlaevende [[Margot Friedländer]] sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/margot-friedlaender-118.html Tagesschau - Margot Friedländer ist gestorben]</ref> ;8 mei * ''Politiek, Zuud-Europa'': D'n [[VS|Amerikaanse]] kardinaal Robert Prevost waert verkaoze tot nuje [[Paus]]. Zinne naam is [[Leo XIV]] en hae is de iersjte Paus dae oet de VS kump.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/08/pope-prevost-american-vatican/ Washington Post - American-born Cardinal Robert F. Prevost is elected pope]</ref> ;7 mei * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[India]] veurt lóchaanvalle oet op [[Pakistan]], woenao gevechte oetbreke in de grensregio. Door d'n terroristischen aansjlaag in de betwisde regio Kasjmir van 22 april zint de sjpanninge tösje de buurlenj opgeloupe.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/multiple-loud-explosions-heard-pakistani-kashmir-reuters-witness-2025-05-06/ Reuters - India says it attacked Pakistan, Pakistani Kashmir]</ref> ;6 mei * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]) waert noa 'n twiede sjtömming tot bóndjskanseleer van [[Duutsjlandj]] gekaoze. CDU/CSU en [[SPD]] vörme wiejer 'n nuuj [[regering]].<ref>[https://de.euronews.com/2025/05/06/regierungswechsel-live-merz-bundeskanzler-linnemann Euronews - Deutschland hat eine neue Regierung ]</ref> ;5 mei * ''Oes-Europa'': [[Litouwe]] investeert 1,1 miljard euro in de versjterking van zien grenze mit [[Róslandj]] en [[Belarus]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6354772/litouwen-investeert-miljard-om-grens-met-belarus-en-rusland-te-versterken.html Nu.nl - Litouwen investeert miljard om grens met Belarus en Rusland te versterken]</ref> * ''Midde-Oeste'': d'n [[Israel]]ische [[premier]] [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]] kónjig 'nen intensieveren aanval op de [[Gazasjtroek]] aan en wilt meugelik 't ganse gebeed bezette.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/israel-plant-nog-zwaarder-offensief-op-al-grotendeels-vernietigd-gaza~bf4a7c6b/ Trouw - Israël plant nog zwaarder offensief op al grotendeels vernietigd Gaza]</ref> * ''Sjport'': De Chinees [[Zhao Xintong]], tot veur kort nog amateur, wintj 't Waereldkampiónsjap [[snooker]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6354767/omstreden-chinese-snookeramateur-zhao-schrijft-geschiedenis-met-wereldtitel.html Nu.nl - Omstreden Chinese snookeramateur Zhao schrijft geschiedenis met wereldtitel]</ref> ;3 mei * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': De Franse, veural in Nederlandj wirkende opera-intendantj [[Pierre Audi]] sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6354636/oud-artistiek-directeur-van-de-nationale-opera-pierre-audi-67-overleden.html Nu.nl - Oud-artistiek directeur van De Nationale Opera Pierre Audi (67) overleden]</ref> ===april=== * ''Midde-Oeste'': sektarisch geweld tösje [[Druze]] en milities ónger leijing van de conservatief soennitische Syrische Heilsregering (HTS).<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-gewalt-tote-drusen-100.html?fbclid=IwY2xjawKAwMRleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR6_IhYRe1WBSDk80AyQAshHCoj_ndzwqQf7tKP3x5D2ukSgjnDJoI32rNYOIA_aem_DuDqEqQgdHoS6kljmRDEGg Tagesschau - Zahlreiche Tote bei Gewalt in Syrien]</ref> ;30 april * ''Economie, Oes-Europa, Noord-Amerika'': de [[VS]] en [[Oekraïne]] teikene 'ne deal euver de winning van zeldzaam [[metaal|metale]] (woe-ónger [[lithium]]), [[aerdaolie|aolie]] en [[aerdgaas|gaas]] op Oekraïens gróndjgebeed.<ref>[https://nos.nl/artikel/2565618-oekraine-en-vs-eens-over-veelbesproken-mineralendeal NOS - Oekraïne en VS eens over veelbesproken mineralendeal]</ref> ;29 april * ''Weitesjap, natuur & milieu, Zuud-Amerika'': [[ESA]] lanceert [[satelliet]] Biomass vanoet [[Frans Guyana]]. Dae zal gebroek waere veur e óngerzeuk nao ecosysteme op [[aerd]], in 't bezónger in 't Amazone-[[raengerwoud]]. Zoe kint hae óntbusjing en [[kooldioxied|CO₂]]-opsjlaag door buim baeter in kaart bringe.<ref>[https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/vega-c-rocket-launch-esa-biomass-forest-monitoring-satellite Space.com - Vega-C rocket launches European forest-monitoring 'Biomass' satellite to orbit (video)]</ref> ;27 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': bie de [[Canada|Canadese]] parlementsverkezinge winne de Liberale ten koste van de Conservatieve.<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal/2025-federal-election-live-blog/article_5ee4e098-c52e-476a-8a6f-6387146581c7.html Toronto Star - Election results live: Mark Carney and the Liberal party will form minority government]</ref> * ''Noord-Amerika'': In de [[Canada|Canadese]] sjtad [[Vancouver]] riejt 'nen auto in op bezeukers van e sjtraotfestival. Daobie valle 11 doeje en mierder gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c2d48erzg7lt BBC - Nine people killed after man drives car into Vancouver festival]</ref> ;26 april * ''Midde-Oeste'': in de [[Iran|Iraanse]] havesjtad [[Bandar Abbas]] valle 70 doeje en zikker 1000 gewónje bie 'n groete explosie. De explosie vóng dinkelik plaats in eine van de containers van de aoliehave. Meugelik bevatte die [[chemische sjtof]]fe veur de [[produktie]] van raket[[brandjsjtof]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cpdz300p0qlo BBC - Iran blames 'negligence' for port blast as death toll rises to 70]</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': sjterrechef Jonnie Boer, bekindj es eigenaer van driesjterrerestaurant De Librije in [[Zjwolle]], sjtörf op 60-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n longembolie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2564709-sterrenchef-jonnie-boer-op-60-jarige-leeftijd-overleden NOS - Sterrenchef Jonnie Boer op 60-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 april * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in Pahalgam, 'n toeristische plaats in de betwisde [[India]]se regio Kasjmir, valle 26 doeje bie 'nen terroristischen aansjlaag. Van aadsher is 't ónröstig in dae regio. Militante islamiste en separatiste wille zich aafsjeie van de res van India.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/22/zeker-20-mensen-omgekomen-bij-dodelijkste-aanval-in-jaren-in-kas/ VRT - Zeker 26 mensen gedood bij dodelijkste aanslag op toeristen in jaren in betwiste Indiase regio Kasjmir]</ref> ;21 april * ''Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n harre-imfark.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345979/paus-franciscus-op-88-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paus Franciscus op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Go Ahead Eagles]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AZ]] te wènne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS Langs de Lijn]]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Mischa Bredewold]] wintj de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Mattias Skjelmose]] bie de mansluuj. ;18 april * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Braobese Piel]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6353082/evenepoel-klopt-van-aert-in-brabantse-pijl-en-slaat-direct-toe-bij-terugkeer.html Nu.nl - Evenepoel klopt Van Aert in Brabantse Pijl en slaat direct toe bij terugkeer]</ref> ;16 april * ''Wetensjap'': E team van Britse en Amerikaanse wetensjappers kónjig de óntdèkking aan van [[dimethylsulfide]] en [[dimethyldisulfide]] in de atmosfeer van [[K2-18b]], 'n [[exoplaneet]] in de [[Liew (starebeeld)|Liew]] op 124 leechjaor aafsjtandj van de Aerd. Zoe'n gaze waere op Aerd allein door [[leve|biologische]] percesse gemaak; dit is dus 'n sjterke aanwiezing det 't op de planeet laeve gief.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563893-wetenschappers-vinden-sterkste-tekenen-tot-nu-toe-van-mogelijk-buitenaards-leven NOS.nl - Wetenschappers vinden 'sterkste tekenen tot nu toe' van mogelijk buitenaards leven]</ref> ;15 april * ''Kóns en cultuur, Belsj'': de [[Belsj]]e acteur [[Danny Verbiest]], bekindj van de sjtum achter de hóndj Samson in de kingerserie [[Samson en Gert]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/15/obit-danny-verbiest/ VRT - Geestelijke vader van Samson en 'Kameleon'-knutselaar Danny Verbiest (79) is overleden]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Roed Kruuts]] sjtaak alle hölp in [[vlöchteling]]ekamp Zamzam in de door oorlog versjeurde regio Darfoer, [[Soedan]], woe 700.000 luuj verblieve. Ónlangs woort 't kamp ingenaome door militante van RSF.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563661-rode-kruis-staakt-hulp-in-vluchtelingenkamp-sudan-levensgevaarlijk NOS - Rode Kruis staakt hulp in vluchtelingenkamp Sudan: 'Levensgevaarlijk']</ref> ;14 april * ''Natuur & milieu, Nederlands Limburg'': d'n [[otter]] weurt nao 40 jaor weer woergenome in Zuid-Limburg, kortbij [[Mestreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/limburg/de-otter-na-veertig-jaar-terug-in-zuid-limburg/56778236.html De Limburger - De otter na veertig jaar terug in Zuid-Limburg ]</ref> * ''Politiek, Centraal-Europa'': 't [[Hongarieje|Hongaarse]] [[parlement]] nump 'n wet aan die jaorlikse Pride-evenemente verbeujt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2560216-hongarije-neemt-wet-aan-die-pride-mars-verbiedt NOS - Hongarije neemt wet aan die Pride-mars verbiedt]</ref> ;13 april * ''Kóns en cultuur, Zuud-Amerika'': De Peruaanse sjriever [[Mario Vargas Llosa]] ([[Nobelpries]] veur de Literatuur 2010) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563543-peruaanse-schrijver-en-nobelprijswinnaar-vargas-llosa-overleden NOS.nl - Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Vargas Llosa overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj veur d'n driede kier achterein [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Geoffry Kamworor]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj (2:04:33), en [[Jackline Cherono]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563444-kamworor-en-cherono-winnen-marathon-van-rotterdam-tesfu-en-luijten-beste-nederlanders NOS.nl - Kamworor en Cherono winnen marathon van Rotterdam, Tesfu en Luijten beste Nederlanders]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische raketaanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Soemy]] valle 34 doeje en mie es hónderd gewónje.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/14/de-russische-aanval-op-burgers-in-soemy-toont-aan-dat-poetin-zich-gesterkt-voelt-door-trump-a4889862 NRC - De Russische aanval op burgers in Soemy toont aan dat Poetin zich gesterkt voelt door Trump ]</ref> ;12 april * ''Sjport'': [[Pauline Ferrand-Prévot]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563332-visma-renster-ferrand-prevot-wint-parijs-roubaix-met-indrukwekkende-solo NOS.nl - Visma-renster Ferrand-Prévot wint Parijs-Roubaix met indrukwekkende solo]</ref> ;10 april * ''Sjport'': De Nederlandsen traineur [[Leo Beenhakker]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6352215/legendarische-voetbaltrainer-leo-beenhakker-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische voetbaltrainer Leo Beenhakker (82) overleden]</ref> ;8 april * ''Midde-Amerika'': in [[Santo Domingo]], de huidsjtad vanne [[Dominicaanse Republiek]], sjtort 't daak van 'n nachclub in. Doabie kómme mie es 200 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563011-dodental-instorting-club-santo-domingo-boven-de-200 NOS - Dodental instorting club Santo Domingo boven de 200]</ref> ;4 april * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': kótbij abdij [[Rolduc]] i [[Kirchroa]] weëd 'n villa oes de [[Romeinse tied in de Limburge|Römisje tsied]] jevónge.<ref>[https://www.zo-nws.nl/romeinse-villa-bij-abdij-rolduc-kerkrade-gevonden?fbclid=IwY2xjawJfbRJleHRuA2FlbQIxMQABHoLFifT_LCz1oW9LRRlFKz7POYxbDLrA4Jj3AcDF57aGJkPzRf6Ojbk8cQXn_aem_qkqcMq8cCCiTG8AKeZFC5g Z NWS - Romeinse villa bij Abdij Rolduc in Kerkrade gevonden]</ref> ===miert=== * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': groetsjalige proteste in [[Törkieje]] taege zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]] nao de arrestatie van [[Ekrem Imamoğlu]], börgemeister van [[Istanbul]] en ziene groetste rivaal. Volges de demonstrante is de arrestatie politiek gemotiveerd.<ref>[https://news.sky.com/story/why-are-people-protesting-in-turkey-13334828 Sky news - Why are people protesting in Turkey?]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt de Róssische oblas [[Oblas Belgorod|Belgorod]] binne. De aanval is aevel neet zoe groet es in [[Oblas Koersk|Koersk]] veurig jaor augustus.<ref>[https://www.longwarjournal.org/archives/2025/03/ukraines-belgorod-incursion-makes-limited-gains.php FDD's Long War Journal - Ukraine’s Belgorod incursion makes limited gains]</ref> * ''Economie'': handelsoorloge tösje de [[VS]] einerzieds en [[Canada]], [[Mexico]], [[China]] en de [[EU]] angerzieds.<ref>[https://apnews.com/article/trump-tariffs-mexico-china-canada-trade-cfe1fa82a47f1bca21a82f4b504486c8 AP News - Trump has begun another trade war. Here’s a timeline of how we got here]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': De VS beëindige ein waek lank alle militair hölp aan [[Oekraïne]], woenao Róssische en Noord-Koreaanse troepe e taegeoffensief beginne in de door Oekraïne bezatte regio Koersk en dao kènne oprökke.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> * ''Midde-Oeste'': sektarisch en politiek geweld in 't weste van [[Syrië]] tösje de nuuj machhöbbers, Alawiete en loyaliste van 't veurmalig regime van Assad. Meugelik hónderde [[alawiete]] waere vermoord door militante van de nuuj conservatief soennitische regering in [[Damascus]]. Assad behuurde tot de alawietische minderheid en me is bang dat dees börgers 't sjlachoffer waere van mie wraakakties.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250308-more-than-300-alawite-civilians-killed-syria-security-forces-allies-since-thursday-monitor-says France 24 - More than 300 Alawite civilians killed by Syria security forces, allies since Thursday, monitor says]</ref> ;31 miert * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': D'n Democratische senateur [[Cory Booker]] ([[New Jersey|NJ]]) begintj aan 'ne recordtoesjpraok van 25 oer en 6 menute. Hie-in bekritiseert hae 't autoritair beleid van presidentj [[Donald Trump]].<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/apr/01/cory-booker-senate-speech-trump The Guardian - Cory Booker breaks record for longest Senate speech with Trump condemnation]</ref> ;28 miert * ''Zuudoes-Azië'': In [[Burma]], bie [[Mandalay]] in de buurt, vèntj 'n [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 7,7 op de [[Memènt-Magnitudesjaol]]. De sjóddel zörg tot in [[Bangkok]] veur sjaoj en sjlachoffers.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6350716/zware-aardbeving-treft-myanmar-wolkenkrabber-ingestort-in-bangkok.html Nu.nl - Zware aardbeving treft Myanmar, wolkenkrabber ingestort in Bangkok]</ref> ;27 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse presentatries en nuujslaezeres [[Loretta Schrijver]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2561287-nieuwslezer-en-presentator-loretta-schrijver-68-overleden NOS.nl - Nieuwslezer en presentator Loretta Schrijver (68) overleden]</ref> ;26 miert * ''Oes-Afrika'': De [[Soedan]]ese huidsjtad [[Khartoem]] is weer volledig in henj van 't regeringsleger naodat 't de lóchhave haet veroverd op de paramilitair militie RSF, woemit 't al twie jaor oorlog veurt.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf Al Jazeera - ‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured]</ref> * ''Midde-Oeste'': hónderde Palestiene inne [[Gazasjtrook]] protestere taege de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog mit Israel]] en [[Hamas]]. Proteste taege de terreurbeweging geuf 't neet dök inne Gazasjtrook.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ Reuters - Hundreds stage Gaza protest against Hamas after conflict resumes]</ref> ;21 miert * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] in [[Bor]] geit materiaal make veur defensie es óngerdeil van e plan woedoor [[Nederlandj]] en anger Europese lenj minder aafhankelik waere van producente boete [[Europa]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560604-autofabriek-van-nedcar-gaat-defensiematerieel-maken NOS - Autofabriek van Nedcar gaat defensiematerieel maken]</ref> ;19 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': de börgemeister van de [[Törkieje|Törkse]] sjtad [[Istanbul]], [[Ekrem Imamoğlu]], waert opgepak. Hae waert besjouwd es de groetste rivaal van zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560277-burgemeester-van-istanbul-imamoglu-rivaal-van-president-erdogan-opgepakt NOS - Burgemeester van Istanbul Imamoglu, rivaal van president Erdogan, opgepakt]</ref> ;18 miert * ''Politiek, economie, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[Duutsjland|Duutsje]] Bóndjsdaag sjtömp in mit 't deils loslaote van de rem op de sjölde. De ''Schuldenbremse'' is e [[Gróndjwet]]sartikel oet [[2009]] woe-in sjteit dat Duutsjlandj mer hiel beperk nuuj sjölde moog aangaon. Noe waert veur defensie en veiligheid 'n oetzöndering gemaak en hie-ónger vèlt de sjteun aan [[Oekraïne]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-finanzpaket-100.html Tagesschau - Bundestag beschließt Schuldenpaket]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie zjwaor [[Israel]]ische lóchaanvalle op de [[Gazasjtroek]] waere mie es 400 doeje gemeld. Daomit waert 'n periode van twie maonde relatieve rös beëindig.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-conducts-strikes-hamas-targets-gaza-army-says-2025-03-18/ Reuters - Israel warns more to come as airstrikes kill over 400 in Gaza after two months of truce]</ref> ;17 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Rob de Nijs]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[Krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6349510/zanger-rob-de-nijs-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger Rob de Nijs op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 miert * ''Zuudoes-Europa'': bie 'ne brandj in 'ne nachclub in de [[Noord-Macedonië|Noord-Macedonische]] sjtad [[Kočani]] valle 59 doeje en 150 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c70wdedp20wo BBC - Death toll from North Macedonia nightclub fire rises to 59]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De [[Wilhelminatore]] in [[Valkeberg]] vilt in.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2873772/valkenburgse-wilhelminatoren-ingestort-oorzaak-nog-onduidelijk L1 Nieuws - Valkenburgse Wilhelminatoren ingestort, oorzaak nog onduidelijk]</ref> ;15 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': in de [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 300.000 luuj biejein veur 'n demonstratie taege zittend prizzedent [[Aleksandar Vučić|Vučić]] en zien regering. Daomit geit 't óm de groetste demonstratie oets in dit landj. De demonstrante eise dat hae zien verantwoordelikheid nump veur de doed van 15 luuj veurig jaor november, wie e geboew insjtortde. Volges de demonstrante is dae ramp 't gevolg gewaes van corruptie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559771-vreedzaam-anticorruptieprotest-in-servie-trekt-zo-n-300-000-betogers NOS - Vreedzaam anticorruptieprotest in Servië trekt zo'n 300.000 betogers]</ref> ;13 miert * ''Kóns en cultuur, Oes-Europa'': De Róssische componis [[Sofia Goebajdoelina]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559461-baanbrekende-russische-componiste-sofia-goebajdoelina-93-overleden NOS.nl - Baanbrekende Russische componiste Sofia Goebajdoelina (93) overleden]</ref> ;12 miert * ''Politiek, Noord-Amerika'': de centrumrechse partie Demokraatit wèntj mit 30% van de sjtumme de [[Greunland]]se verkezinge. Centrumpartie Naleraq kump mit 24,5% op de twiede plaats. Bei partieje wille dat Greunland ónaafhankelik waert van [[Daenemarke]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6348855/oppositiepartij-groenland-wint-verkiezingen-regering-verliest-meerderheid.html Nu.nl - Oppositiepartij Groenland wint verkiezingen, regering verliest meerderheid]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe verovere 't sjtedje [[Soedzja]] in de regio [[Koersk (regio)|Koersk]].<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> ;11 miert * ''Zuud-Azië'': bie 'n treinkaping in 't zuudweste van [[Pakistan]] valle 64 doeje, woe-ónger 26 passageers. De aanval is 't werk van 'n militante beweging die zich 't bevriedingsleger van [[Beloetsjistan]] (BLA) nump. 't Wilt zich aafsjeie van de res van Pakistan.<ref>[https://www.dawn.com/news/1897846 Dawn - Will take on terrorists, enablers both inside and outside Pakistan: DG ISPR]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': de [[Filipiene|Filipiense]] aad-prizzedent [[Rodrigo Duterte]] waert opgepak en euvergebrach nao 't Internationaal Sjtraofhof (ICC) in [[Den Haag]]. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de moord op 43 persoene tösje [[2011]] en [[2019]] tiedes zien campagne taege drugs.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp9ykn85401o BBC - Philippines ex-leader Duterte on plane to The Hague after arrest]</ref> ;10 miert * ''Natuur en milieu, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': op de [[Noordzie]] kórtbie de [[Ingelandj|Ingelse]] havesjtad [[Hull]] boetse e Portugees vrachsjip en 'ne Amerikaanse tanker opein. Eine opvarende waert vermis en is waarsjienlik nimmie in laeve. De anger bemanningsleje waere gered. Es gevolg van de boetsing óntsjteit brandj en daobie kump [[kerosine]] vrie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c62z9ee68y6o BBC - North Sea tanker collision - what we know so far]</ref> * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Syrië|Syrische]] regering en de [[Koerde|Koerdische]] Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF), bereike e akkoord. De deal ómvat e sjtaak-'t-vure, integratie van de SDF in 't Syrisch leger en 'n hereiniging mit de res van 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559042-syrische-regering-breidt-macht-uit-dankzij-deal-met-koerden NOS - Syrische regering breidt macht uit dankzij deal met Koerden]</ref> * ''Natuur en milieu, wetensjap'': [[Ocean Census]], 't groetste ziebiologieperjek oets, maak de vónds bekèndj van mie es 800 nuuj saorte die in de luip van 'n klein twie jaor zeen óntdèk.<ref>[https://oceancensus.org/press-release-the-ocean-census-discovers-over-800-new-marine-species/ Ocean Census - PRESS RELEASE: The Ocean Census Discovers Over 800 New Marine Species]</ref> ;7 miert * ''Oes-Afrika'': op 'n veurmalige legerbasis van de [[Soedan]]ese rebellegroepering RSF ten noorde van [[Khartoem]] waere mie es 500 grave gevónje. Wiejer geuf 't sjterke aanwiezinge dat luuj hie systematisch gemarteld woorte.<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2025/mar/07/evidence-of-torture-found-as-detention-centre-and-mass-grave-discovered-outside-khartoum-sudan-rsf The Guardian - Evidence of torture found as detention centre and mass grave discovered outside Khartoum]</ref> ;6 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'ne groete brandj in 't centrum van [[Arnhem]] waere versjillende historische pande verwoes. Geine raak gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2558559-grote-brand-treft-arnhem-in-het-hart-we-zijn-zuinig-op-wat-we-nog-hebben NOS - Grote brand treft Arnhem in het hart: 'We zijn zuinig op wat we nog hebben']</ref> ;4 miert * ''Economie, Noord-Amerika, Oes-Azië'': in de [[VS]] gaon inveurhöffinge in op sjpulle oet [[Mexico]] en [[Canada]]. Bedriever die sjpulle oet dees lenj importere mótte 25% [[Belasting (fiscaal)|ómzetbelasting]] betale. Wiejer waere de höffinge veur sjpul oet [[Sjina]] nog eins verhoeg mit 10%, woemit 't percentage veur dees [[produk]]te oetkump op 20%.<ref>[https://www.reuters.com/world/trade-wars-erupt-trump-hits-canada-mexico-china-with-steep-tariffs-2025-03-04/ Reuters - Trump triggers trade war, price hikes with tariffs on Canada, China and Mexico]</ref> * ''Politiek, economie, Europa algemein'': veurzitter van de [[Europese Commissie]] [[Ursula von der Leyen]] prizzenteert e plan woemit [[Europa]] zich kent herbewapene. In totaal geit 't óm 800 miljoen euro. Hiemit kenne [[EU]]-lenj 1,5 procent van 't bbp mie oetgaeve aan defensie es dat ze noe doon (650 miljoen euro) en mit de res kenne lidsjtate zich door middel van lieninge wapes koupe.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ein-plan-zur-wiederbewaffnung-europas-110332973.html Frankfurter Allgemeine - Ein Plan zur Wiederbewaffnung Europas]</ref> ;3 miert * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': de [[VS]] pauzere alle militair hölp aan [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13985/artikel/2558105-verenigde-staten-pauzeren-alle-militaire-hulp-aan-oekraine NOS - pauzeren ]</ref> ;2 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse presentatries [[Dieuwertje Blok]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6347850/presentatrice-en-actrice-dieuwertje-blok-67-overleden.html Nu.nl - Presentatrice en actrice Dieuwertje Blok (67) overleden]</ref> ;1 miert * ''Midde-Oeste'': de [[PKK]] kónjig, nao decennia van gevechte mit 't [[Törkieje|Törkse]] leger, e sjtaak-'t vure aaf. De militante woorte ierder door häör leijer Öcalan opgeroepe óm de wapes naer te lègke en de PKK te óntbinje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557726-pkk-kondigt-staakt-het-vuren-aan-na-oproep-gevangen-leider-ocalan NOS - PKK kondigt staakt-het-vuren aan na oproep gevangen leider Öcalan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Angie Stone]] kump op 63-jäörige laeftied óm bie 'n auto-óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557845-soulzangeres-angie-stone-63-overleden-bij-auto-ongeluk-na-optreden NOS.nl - Soulzangeres Angie Stone (63) overleden bij auto-ongeluk na optreden]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Oesteriek]] sjlete de conservatieve [[Oesteriekse Volkspartie|ÖVP]], de sociaaldemocratische [[Sociaaldemocratische Partie van Oesteriek|SPÖ]] en 't liberaal [[NEOS]] e regeerakkoord. De rechsradicaal [[FPÖ]], die de groetste waor bie de verkezinge veurig jaor september, deit neet mit.<ref>[https://orf.at/stories/3386119/ ORF - ÖVP, SPÖ und NEOS: Koalition präsentiert Regierungsprogramm]</ref> * ''Sjport, Oes-Europa'': De Róssische sjaker [[Boris Spasski]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557562-russische-schaaklegende-boris-spasski-88-die-verloor-van-bobby-fischer-overleden NOS.nl - Russische schaaklegende Boris Spasski (88), die verloor van Bobby Fischer, overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Gene Hackman]] (95) en zien vrouw, pianis [[Betsy Arakawa]] (63), waere heim doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6347628/legendarische-hollywoodacteur-hackman-lag-mogelijk-al-week-dood-in-woning.html Nu.nl - Legendarische Hollywoodacteur Hackman lag mogelijk al week dood in woning]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Michelle Trachtenberg]] (39) weurt doed in häör hoes gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6347357/buffy-en-gossip-girl-actrice-michelle-trachtenberg-39-overleden.html Nu.nl - Buffy- en Gossip Girl-actrice Michelle Trachtenberg (39) overleden]</ref> ;25 fibberwarie * ''Economie, politiek, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Premier]] Starmer maak bekindj dat 't [[Vereinig Keuninkriek]] fors mie geit investere in defensie. Per [[2027]] zal 't 2,5 procent van 't bbp zeen (in plaats van 2,3 procent noe) en op langere termien 3 procent. Óm de verhoeging te betale waert bezunig op óntwikkelingshölp. De letste kier dat 't budget zoe hoeg loog, waor tiedes de [[Kajen Oorlog]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/02/25/uk/uk-defense-spending-increase-trump-intl/index.html CNN - Britain ramps up defense spending and cuts foreign aid, ahead of PM Starmer’s crucial meeting with Trump]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': In Duutsjlandj weurt gesjtump veur de Bóndjsdag. Winner waert de [[CDU]]/CSU, dewiel ouch de extreemrechse [[AfD]] en de socialistische [[Linke]] henjig winne. De [[SPD]], [[Grüne]] en [[FDP]], de partieje die in de veurige coalitie zote, verleze väöl sjtömme. De nuuj linksconservatieve partie [[BSW]] blief net ónger de keesdörpel van 5%.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/bundestagswahl-2025-prognose-hochrechnung-ergebnisse-liveticker-100.html ZDF - Bundestagswahl 2025: So fällt das vorläufige Ergebnis aus]</ref> * ''Politiek, Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van den Broek]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557084-oud-minister-en-cda-prominent-hans-van-den-broek-88-overleden NOS.nl - Oud-minister en CDA-prominent Hans van den Broek (88) overleden]</ref> ;19 fibberwarie * '' Wetensjap, kóns en cultuur, Noord-Afrika'': Egyptologe make de vónds bekèndj van 't graaf van farao [[Toetmoses II]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c5ym30v356po BBC News - First pharaoh's tomb found in Egypt since Tutankhamun's]</ref> * ''Kóns en cultuur, Wes-Afrika'': De Malinese fimmaeker [[Souleymane Cissé]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556665-bekroonde-malinese-filmmaker-souleymane-cisse-op-84-jarige-overleden NOS.nl - Bekroonde Malinese filmmaker Souleymane Cissé op 84-jarige overleden]</ref> * ''Nederlandj, Politiek'': De Nederlandse politicus [[Frits Korthals Altes]] ([[VVD]]) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556619-oud-vvd-minister-frits-korthals-altes-93-overleden NOS.nl - Oud-VVD-minister Frits Korthals Altes (93) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Nederlandj, politiek'': [[Frits Bolkestein]], aad-partieleijer en fractieleijer vanne [[VVD]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6346318/oud-vvd-leider-frits-bolkestein-91-overleden.html Nu.nl - Oud-VVD-leider Frits Bolkestein (91) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjtaekpartie in [[Villach]], [[Oesteriek]], kump eine persoen óm 't laeve. Vief anger luuj rake gewóndj. Me geit oet van e islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] misdrief.<ref>[https://kaernten.orf.at/stories/3293645/ Kaernten.orf.at - Nach dem Terroranschlag: Villach trauert]</ref> ;13 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[München]] riejt 'nen automobilis in op 'ne groep demonstrante. Daobie rake 25 luuj gewóndj en twie kómme óm 't laeve. E islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] motief waert neet oetgesjlote.<ref>[https://web.archive.org/web/20250214205728/https://www.tz.de/muenchen/stadt/auto-anschlag-von-muenchen-verwirrung-um-verdaechtigen-welche-fragen-sich-jetzt-stellen-93571528.html Tageszeitung - Auto-Anschlag in München: Tatverdächtiger in U-Haft – Scholz gedenkt Verletzten am Samstag vor Ort]</ref> ;11 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': de Italiaanse pelissie deit invalle inne [[Sicilië|Siciliaanse]] huidsjtad [[Palermo]], mit es doel de opboew van de [[maffia]] inne regio taege te gaon. Hiebie waere 181 luuj opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345577/italiaanse-politie-arresteert-181-mensen-op-sicilie-in-strijd-tegen-maffia.html Nu.nl - Italiaanse politie arresteert 181 mensen op Sicilië in strijd tegen maffia]</ref> ;10 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zenger en prizzentator [[Ron Brandsteder]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2555257-presentator-en-quizmaster-ron-brandsteder-74-overleden NOS.nl - Presentator en quizmaster Ron Brandsteder (74) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Oes-Europa, economie'': de [[Baltische sjtaote]] waere aangesjlote op 't Europees [[elektriciteit]]snet en losgekoppeld van Róssische sjtroum.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6345310/estland-letland-en-litouwen-succesvol-aangesloten-op-europees-stroomnet.html Nu.nl - Estland, Letland en Litouwen succesvol aangesloten op Europees stroomnet]</ref> ;7 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger claimp de verovering van de [[Oekraïne|Oeës-Oekraïense]] sjtad [[Toretsk]].<ref>[https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-7-2025 Institute for the Study of War - Russian Offensive Campaign Assessment, February 7, 2025]</ref> ;4 fibberwarie * ''Noord-Europa'': elf luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Zjwede|Zjwaedse]] sjtad [[Örebro]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c79d52gpd02o BBC - Police say around 10 people killed in Sweden school campus shooting]</ref> * ''Zuud-Europa'': Karim Al-Husseini, bekindj filantroop en sjpiritueel leider van de ismaïliete, 'n subsjtruiming van 't sjiisme, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spiegel.de/panorama/karim-aga-khan-iv-oberhaupt-der-ismaeliten-ist-tot-a-8c0df587-c0b5-4e81-b4b7-e328c7a57e11 Der Spiegel - Karim Aga Khan IV. ist tot ]</ref> ;2 fibberwarie * ''Noord-Amerika, Nederlandj, kóns en cultuur'': De Curaçaos-Nederlandsen arsjitek [[Carlos Weeber]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2554279-architect-carlos-carel-weeber-overleden NOS.nl - Architect Carlos 'Carel' Weeber overleden]</ref> ===jannewarie=== * ''Naord-Amerika, Natuur en milieu'': Groete natuurbrenj bereike de sjtad [[Los Angeles]]. Doezende luuj rake óntheimd, de materieel sjaoj is enorm. ;31 jannewarie * ''Belsj, politiek'': Nao 236 daag weurt 'n federaal regering gevörmp oet [[N-VA]], [[Vooruit]], [[CD&V]], [[Les Engagés]] en [[MR]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live regeringsvorming | De Wever presenteert regeerakkoord aan koning, vannacht nog bevoegdheidsverdeling]</ref> ;30 jannewarie * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': De Britse beatzengeres [[Marianne Faithfull]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp8k931j423o BBC News - Singer and actress Marianne Faithfull dies at 78]</ref> * ''Zuud-Europa/Midde-Oeste, kóns en cultuur'': de Törkse componis en pedagoog [[Ilhan Usmanbaş]] sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dailysabah.com/arts/turkish-composer-educator-ilhan-usmanbas-dies-at-104/news Daily Sabah - Turkish composer, educator Ilhan Usmanbaş dies at 104]</ref> ;29 jannewarie * ''Europa algemein, economie'': de [[Europese Commissie]] prizzenteert planne óm de [[Europa|Europese]] concurrentiekrach te verbaetere ten opzichte van [[Sjina]] en de [[VS]]. E wichtig óngerdeel van die planne is 't truukbringe van de bureaucratie door regelgaeving veur bedriever te harmonisere tösje lidsjtate en zoe te versimpele .<ref>[https://nos.nl/artikel/2553738-europese-commissie-komt-met-plannen-om-economie-uit-het-slop-te-trekken NOS - Europese Commissie komt met plannen om economie uit het slop te trekken]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': 'n mierderheid van d'n [[Duutsjlandj|Duutsjen]] [[Bondsdaag]] in [[Berlien]] sjtömp in mit 'n motie van kanseleerkandidaat [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]/CSU) veur e sjtrenger [[asielzeuker|asielbeleid]].<ref>[https://www.dw.com/de/mit-afd-unions-antrag-zu-asyl-im-bundestag-angenommen/a-71447482 Deutsche Welle - Mit AfD: Unions-Antrag zu Asyl im Bundestag angenommen]</ref> * ''Noord-Amerika'': bie 'n boetsing tösje e passageersvleegmesjien en 'ne helikopter baove de [[Potomac]] kórtbie [[Washington D.C.]] valle 67 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6344587/al-55-van-de-67-doden-geidentificeerd-na-crash-vliegtuig-en-helikopter-washington.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Al 55 van de 67 doden geïdentificeerd na crash vliegtuig en helikopter Washington]</ref> ;27 jannewarie * ''Midde-Afrika'': rebelle van de door [[Rwanda]] gesjteunde [[M23-beweging]] claime de verovering van de sjtad [[Goma]], in 't ónröstige oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Hiebie kómme ónger mie 17 [[VN]]-vreiestroepe óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/rebels-enter-centre-congos-goma-after-claiming-capture-city-2025-01-27/ Reuters - Rwandan-backed rebels enter Congo's Goma in major escalation]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': in 't Drents Museum in [[Assen]] vingk 'ne könsrouf plaats, woebie ónger mie 'ne [[:nl:Helm van Coțofenești|kosbare gouwen helm]] waert gesjtole. D'n gesjtoale sjtökker zin óngerdeil van 'n expositie euver de [[Daciërs]], e volk wat veur de koms van de [[Romeine]] in e gebeed woende wat noe [[Roemenië]] hèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2553183-archeologische-topstukken-buitgemaakt-bij-inbraak-drents-museum NOS - Archeologische topstukken buitgemaakt bij inbraak Drents Museum]</ref> ;23 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse dichteres [[Esther Jansma]] sjtörf op 66-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552949-dichter-esther-jansma-66-overleden NOS.nl - Dichter Esther Jansma (66) overleden]</ref> ;22 jannewarie * ''Midde-Oeste'': bie 'ne brandj in e hotel in 't [[Törkieje|Törkse]] [[ski]]-oord [[Kartalkaya]] valle 76 doeje en rake teentalle luuj gewóndj.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/21/minstens-tien-doden-bij-brand-in-hotel-in-turks-skigebied/ VRT - Minstens 76 doden bij hotelbrand in skigebied Kartalkaya in Turkije, 4 mensen zijn opgepakt]</ref> ;21 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': De [[Colombia]]anse prizzedent Gustavo Petro verklaort de oorlog aan de marxistische rebellegroepering [[ELN]]. Ónlangs zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en doezende luuj op de vlöch gesjlage bie gevechte in 't noordoeste van 't landj, taege de grens mit 't ónröstige [[Venezuela]]. De ELN en de aeveneins marxistische groepering [[FARC]] vechte hie óm controle euver d'n [[cocaïne]]handel.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/20/colombia-guerrilla-violence-deaths The Guardian - Colombia vows war against leftwing guerrillas amid more than 100 deaths]</ref> ;17 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de antieke sjtad [[Pompeï]] waert e good bewaard badhoes mit moersjilderinge bloetgelag wat in de [[Romeine|Romeinsen tied]] deil oetmaakde van 'n private residentie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c15zgvnvk4do BBC - 'Once-in-a-century' discovery reveals spectacular luxury of Pompeii]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres en actries [[Manuëla Kemp]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552099-zangeres-en-presentatrice-manuela-kemp-61-overleden NOS.nl - Zangeres en presentatrice Manuëla Kemp (61) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[David Lynch]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan [[lóngemfyseem]].<ref>[https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/ Variety - David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure in [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)|Gaza]].<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-ceasefire-appears-close-us-egyptian-leaders-put-focus-coming-hours-2025-01-14/ Reuters - Israel, Hamas reach deal meant to end Gaza war, an official said]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent [[:nl:Yoon Suk Yeol|Yoon Suk Yeol]] waert gearresteerd. Veurig jaor december reep hae de militaire noedtoesjtand oet en daobie zat hae 't parlement boete sjpel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2551831-geschorste-zuid-koreaanse-president-yoon-gearresteerd-na-uitroepen-staat-van-beleg NOS - Geschorste Zuid-Koreaanse president Yoon gearresteerd na uitroepen staat van beleg]</ref> ;11 jannewarie * ''Belsj Limburg, Noord-Amerika, weitesjap'': aafsjeidnömmend prizzedent [[Joe Biden]] maak bekindj dat [[wiskónde|topwiskóndige]] [[Ingrid Daubechies]] oet [[Hôtele-Helichtre]], [[Belsj-Limburg]], de National Medal of Science óntvingk, de hoegste [[VS|Amerikaanse]] weitesjappelike óngersjeijing.<ref>[https://www.tijd.be/ondernemen/wetenschap/wiskundige-ingrid-daubechies-ontvangt-hoogste-amerikaanse-wetenschapsprijs/10582107.html Tijd.be - Wiskundige Ingrid Daubechies ontvangt hoogste Amerikaanse wetenschapsprijs]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Soedan]]ees leger herovert de sjtad [[Wad Madani]] in de sjtaat [[Gezira]] op de paramilitair beweging RSF.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/11/sudan-army-recaptures-wad-madani-from-rebel-rapid-support-forces The Guardian - Sudan’s army recaptures Wad Madani from rebel Rapid Support Forces]</ref> ; 7 jannewarie * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': de regio Tingri in 't zuje van [[Tibet]], neet wied van de [[Mount Everest]], waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,1 op de sjaal van Richter. Daobie valle veur zoewied bekindj 126 doeje en 188 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550885-dodental-na-aardbeving-tibet-loopt-op-reddingsoperatie-moeilijk NOS - Dodental na aardbeving Tibet loopt op, reddingsoperatie moeilijk]</ref> * ''Zuudoes-Azië, economie'': [[Indonesië]] waert lid van 't economisch samewerkingsverbandj [[BRICS]].<ref>[https://fd.nl/politiek/1541984/indonesie-sluit-zich-als-tiende-lid-aan-bij-het-brics-blok FD - Indonesië sluit zich als tiende lid aan bij het BRICS-blok]</ref> * ''Frankriek, politiek'': politicus Jean-Marie Le Pen, oprichter van de extreemrechse partie [[Front National]] en bekindj óm zien controversieel oetsjpraoke, sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550851-jean-marie-le-pen-96-overleden-oprichter-van-extreemrechts-front-national NOS - Jean-Marie Le Pen (96) overleden, oprichter van extreemrechts Front National]</ref> ; 6 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': op de [[Napoleonswaeg]] kórtbie [[Gratem]] vleug 'ne sjoelbös in brandj. Geine raak gewóndj.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/leudal/grathem/scholieren-waarschuwden-chauffeur-van-brandende-bus-op-napoleonsweg-willem-heeft-de-nooddeur-ingetrapt/33118189.html?recommender=Proteus De Limburger - Scholieren waarschuwden chauffeur van brandende bus op Napoleonsweg: ‘Willem heeft de nooddeur ingetrapt’]</ref> * ''Zuud-Europa, politiek'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtèlt veur 't iesj 'n vrouw aan op 'n toppositie in 't [[Vaticaan]]. De 59-jäörige zöster Simona Brambilla sjteit aan 't huid van 'n aafdeiling van de Romeinse Curie die euver religieus gemeinsjappe geit.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiek/1252836/paus-benoemt-eerste-vrouwelijke-minister-in-vaticaan-en-trump#closemodal Nederlands Dagblad - Paus benoemt eerste ‘vrouwelijke minister’ in Vaticaan en Trump-kritische kardinaal in Washington]</ref> * ''Noord-Amerika, politiek'': [[Justin Trudeau]] treujt aaf es leijer van de Liberaal Partie van [[Canada]]. Hae blief nog [[premier]] bis 'ne angere kandidaat veur zien partie is gevónje.<ref>[https://apnews.com/live/justin-trudeau-canada-prime-minister AP News - As it happened: Canadian Prime Minister Trudeau resigns as Liberal Party leader]</ref> ;5 jannewarie * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense militaire]] beginne e nuuj offensief inne [[Róslandj|Róssische]] regio Koersk, woe ze in de zomer van [[2024]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] hadde veroverd op de Rósse, meh in 't naojaor dao gedeiltelik terrein móste opgaeve. 't Zjwaortepunt van 't offensief ligk noe get ten oeste van 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/oekraine-verrast-russen-met-offensief-in-koersk-zware-strijd-gaande~bc086773/ Volkskrant - Oekraïne verrast Russen met offensief in Koersk, zware strijd gaande]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': 't [[Gulpe]]r zjwumbaad [[Mosaqua]] geit nao 32 jaor toe.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2818891/afscheid-nemen-van-mosaqua-ik-kuste-hier-voor-het-eerst-een-meisje L1 - Afscheid nemen van Mosaqua: 'Ik kuste hier voor het eerst een meisje']</ref> ;3 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse radiodeejay [[Willem van Kooten]], baeter bekèndj es Joost den Draaijer van [[Radio Veronica]], sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spreekbuis.nl/willem-van-kooten-overleden/ Spreekbuis.nl - Willem van Kooten overleden]</ref> ;1 jannewarie * ''Europa algemein'': [[Roemenië]] en [[Bölgarieje]] traeje toe tot de [[Schengen-acquis|Schengenzone]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/01/01/europe/romania-bulgaria-schengen-zone-intl/index.html CNN - Romania and Bulgaria fully join Europe’s borderless travel zone ]</ref> * ''Zuud-Europa'': zikker teen luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]]. Veer luuj rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550323-zeker-tien-doden-bij-schietpartij-in-bar-montenegro-verdachte-voortvluchtig NOS - Zeker tien doden bij schietpartij in bar Montenegro, verdachte voortvluchtig]</ref> * ''Noord-Amerika'': in [[New Orleans]], deilsjtaat [[Louisiana]], riejt 'nen automobilis in op 'ne groete groep luuj. Volges de lokaal autoriteite valle daobie teen doeje en geuf 't zikker 30 gewónje. D'n automobilis waert doedgesjaote tiedes e vuurgevech. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.themirror.com/news/us-news/live-new-years-eve-terror-884866 The Mirror - New Orleans attack LIVE: FBI believes suspect didn't act alone after 10 killed, asks for public's help]</ref> ==2024== ===december=== * ''Midde-Oeste'': Nao jaore van sjtagnatie sjtort 't fróntj van de [[Syrische Börgeroorlog|Syrische Börgerkreeg]] in. Binne 'n waek weurt 't rezjiem van [[Bashar al-Assad]] versjlage, veural door 'n sjnel opmars van de islamistische [[Syrische Heilsregering]] (HTS) en massaal dissertering oet 't regeringslaeger. ;29 december * ''Politiek, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse presidentj [[Jimmy Carter]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550032-amerikaanse-oud-president-jimmy-carter-100-overleden NOS.nl - Amerikaanse oud-president Jimmy Carter (100) overleden]</ref> ;28 december * ''Oes-Azië'': 179 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne crash mit e passagiersvleegmesjien inne [[Zuud-Korea]]anse sjtad [[Muan]]. Allein twie bemanningsleje euverlaeve de ramp.<ref>[https://nos.nl/artikel/2549913-179-doden-bij-vliegtuigcrash-zuid-korea-twee-overlevenden NOS - 179 doden bij vliegtuigcrash Zuid-Korea, twee overlevenden]</ref> ;26 december * ''Politiek, Zuud-Azië'': d'n [[India]]sen aad-[[premier]] [[Manmohan Singh]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/dec/26/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-dies-aged-92 The Guardian - Former Indian prime minister Manmohan Singh dies aged 92]</ref> ;25 december * ''Oes-Europa/Centraal-Azië'': e [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] [[vleegmesjien]] op waeg nao [[Grozjny]] inne [[Róslandj|Róssische]] deilrippebliek [[Tsjetsjenië]] sjtort denaer inne buurt vanne [[Kazachstan|Kazachse]] sjtad [[Aktau]] aan de [[Kaspische Zieë]]. De Azerbeidzjaanse autoriteite gaon d'rvan oet dat 't toesjtel oete lóch is gesjote gewaore, vermoedelik door Róssische lóchaafweer. 38 vanne 67 passagiers kómme óm 't laeve en de res raak gewóndj.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5487009/azerbeidzjan-rusland-kazachstan-vliegtuig-vliegtuigcrash RTL Nieuws - Azerbeidzjan: vliegtuig is uit de lucht geschoten, vermoedelijk door Rusland]</ref> ;24 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] militair en politicus [[Desi Bouterse]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://dwtonline.com/breaking-ex-president-desi-bouterse-overleden/ De Ware Tijd - Ex-president Desi Bouterse overleden]</ref> ;20 december * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Magdeburg]], de huidsjtad van de [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaot [[Sakse-Anhalt]], riejt 'nen automobilis in op bezeukers van 'ne keersjmert. Volges de autoriteite valle daobie twie doeje en geuf 't zikker 60 gewónje. D'n automobilis, 'ne 50-jäörige man dae oersjprónkelik oet [[Saoedi-Arabië]] kump, is opgepak. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/magdeburg-weihnachtsmarkt-104.html Tagesschau - Weihnachtsmarkt in Magdeburg: Zwei Tote und viele Verletzte bei Anschlag]</ref> * ''Frankriek'': ach luuj kriege tösje de ein en zèsteen jaor cel veur betrokkeheid bie de terroristische maord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2549109-celstraffen-voor-acht-betrokkenen-bij-onthoofding-franse-leraar-samuel-paty NOS - Celstraffen voor acht betrokkenen bij onthoofding Franse leraar Samuel Paty]</ref> * ''Midde-Oeste, Vereinigde Sjtaote'': Abu Yusif, e kopsjtök van [[IS]], waert doedgemaak bie 'ne [[VS|Amerikaanse]] lóchaanval in 't oeste van [[Syrië]].<ref>[https://news.sky.com/story/us-says-it-has-killed-isis-leader-abu-yusif-in-syria-airstrike-13277161 Sky News - US says it has killed Islamic State leader Abu Yusif in Syria airstrike]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': i ge centrum va [[Heële]] weëd e graaf en 'ne [[bróns]]oave oet d'r [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2812460/romeinse-bronsoven-en-tweede-graf-ontdekt-onder-raadhuisplein-in-heerlen L1 - Romeinse bronsoven en tweede graf ontdekt onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> ;18 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje fietsrenner [[Rik Van Looy]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241218_93308076 De Standaard - Portret van wielericoon Rik Van Looy, de op een na beste Belgische renner ooit]</ref> ;17 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] topgeneraal Igor Kirillov en zinne assistent kómme óm 't laeve bie 'ne bómaansjlaag in [[Moskou]], meugelik door 't werk van de Oekraïense veiligheidsdeens SBU.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/hoge-russische-generaal-gedood-bij-bomaanslag-in-moskou~be14cfcc6/ Volkskrant - Hoge Russische generaal gedood bij bomaanslag in Moskou]</ref> ;16 december * ''Belsj Limburg'': in e [[kanaal]] in [[Hasselt]] waert e lichaam oet 't water gehaold.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241216_95779996 HBVL - Lichaam uit kanaal gehaald aan Scheepvaartkaai: politie onderzoekt zaak]</ref> ;15 december * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': 't [[Frankriek|Franse euverziese gebeedsdeil]] [[Mayotte]] inne [[Indische Oceaan]] waert hel getroffe door [[orkaan]] Chido.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548388-doden-door-orkaan-chido-op-comoren-eiland-mayotte-lijkt-verwoest NOS - Doden door orkaan Chido op Comoren: 'Eiland Mayotte lijkt verwoest']</ref> ;14 december * ''Sjport, Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse voetbaltraineur [[Frans Körver]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6339083/oud-trainer-frans-korver-87-die-met-recordaantal-clubs-promoveerde-overleden.html Nu.nl - Oud-trainer Frans Körver (87), die met recordaantal clubs promoveerde, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-yeol, dae ierder dizze maond de militaire noedtoesjtand haet oetgeroepe, waert aafgezat door 't [[parlement]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5485148/zuid-koreaanse-president-yoon-afgezet-door-parlement RTL Nieuws- Zuid-Koreaanse president Yoon afgezet door parlement]</ref> ;13 december * ''Politiek, Nederlands Limburg'': De Provinciaal Sjtaote van Limburg debattere veur 't iers in 't Limburgs.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6339000/limburgse-politiek-vergadert-voor-het-eerst-in-eigen-streektaal.html Nu.nl - Limburgse politiek vergadert voor het eerst in eigen streektaal]</ref> ;12 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] rakètgelierde Michail Sjatski waert doedgemaak bie 'n sjeetpartie kórtbie [[Moskou]], vermoedelik door de Oekraïense geheime deens SBU.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548078-russische-raketgeleerde-doodgeschoten-buiten-moskou NOS - 'Russische raketgeleerde doodgeschoten buiten Moskou']</ref> ;10 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Maarten 't Hart]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur verhaolendj proza.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6338624/meesterverteller-maarten-t-hart-krijgt-pc-hooft-prijs-laat-niemand-onberoerd.html Nu.nl - 'Meesterverteller' Maarten 't Hart krijgt P.C. Hooft-prijs: 'Laat niemand onberoerd']</ref> ;8 december * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt vanoet de [[Golanhuuegde]] [[Syrië]] binne. Wiejer bombardeert 't opsjlaagplaatse versjpreid euver 't landj en de Syrische [[vloot]] inne westelike kóssjtad [[Latakia]], óm 't veurkómme dat 't materiaal in henj kump van de rebelle.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/12/10/world/middleeast/israel-strikes-syria.html New York Times - Israel Strikes Military Assets Across Syria to Keep Them Out of Rebel Hands]</ref> * ''Midde-Oeste'': Vreug in de mörge vlöch de [[Syrië|Syrischen]] dictator [[Bashar al-Assad]] nao [[Róslandj]]. Hiemit kump nao 61 jaor 'n èndj aan 't rezjiem van de [[Ba'athpartie]]. ;7 december * ''Nederlandj'': zès luuj kómme óm 't laeve bie 'n explosie in e flatgeboew in [[Den Haag]]. De pelissie geit oet van e misdrief.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6338567/drie-mannen-opgepakt-voor-betrokkenheid-bij-verwoestende-explosie-den-haag.html Nu.nl - Drie mannen opgepakt voor betrokkenheid bij verwoestende explosie Den Haag]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': de [[Notre-Dame]] in [[Paries]] waert officieel heräöpend in 't biezeen van teentalle regeringsleijers en anger prominente, woe-onger premier Schoof. In april [[2019]] brande e deil van de [[kathedraal]] aaf en de restauratie doerde zikker vief jaor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547467-met-drie-kloppen-op-de-deur-is-de-notre-dame-in-parijs-officieel-heropend NOS - Met drie kloppen op de deur is de Notre-Dame in Parijs officieel heropend]</ref> ;5 december * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk van 't Belsj Agentsjap veur Bösj en Natuur bliek dat 't [[bösj]]oppervlak in [[Belsj Limburg]] de aafgeloupe vief jaor mit 196 [[hectaar|ha]] is toegenome, óngevier 290 vootbalvelde.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241204_96189822 HBVL - Geen bosverlies in Limburg, er kwamen de afgelopen vijf jaar zelfs 290 voetbalvelden bos bij]</ref> * ''Belsj, economie'': [[Wallonië|Waalse]] boere blokkere de grenseuvergank van de Nederlandse [[A2]] bie [[Moelinge]] en [[Èèsjde]] en de Belsje [[A3 (Belsj)|A3]] bie [[Wellekete]]. Ze protestere taege 't Mercosur-handelsverdraag mit lenj in [[Zuud-Amerika]]. De boere zint bang veur ónierlike concurrentie.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241205_93458232 HBVL - Boze Waalse boeren blokkeren snelwegen bij Eijsden en Welkenraedt: forse files op donderdagochtend]</ref> ;4 december * ''Frankriek, politiek'': De centrumrechse [[Frankriek|Franse]] regering vèlt nao 'n motie van wantroewe taege premier [[Michel Barnier]]. Barnier kreeg väöl kritiek van zoewaal 't mechtige extreemlinks es 't mechtige extreemrechs blok wie hae 't [[parlement]] wilde passere bie e begroetingsveursjtel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547086-frankrijk-dieper-in-politieke-crisis-parlement-stemt-kabinet-weg NOS - Frankrijk dieper in politieke crisis: parlement stemt kabinet weg]</ref> ;3 december * ''Oes-Azië, politiek'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-Yeol kónjig de sjtaot van belègk aaf. De machsgreep is volges um nuuedig veur de [[Gróndjwet]] te besjèrme en es besjèrming taege buurlandj [[Noord-Korea]], wat de lètsten tied sjteeds agressiever waert. Zoewaal de regerende conservatief partie es de oppositie zint kritisch euver de besjlissing. Later woort de noodtoesjtand weer ingetrokke.<ref>[https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1 AP News - South Korean parliament votes to defy president by lifting his declaration of martial law]</ref> ===november=== ;29 november * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, politiek'': 't [[Groet-Brittannië|Brits]] Liegerhoes sjtump in mit de legalisering van [[euthanasie]] in [[Ingelandj]] en [[Wales]].<ref>[https://www.theguardian.com/society/2024/nov/29/mps-vote-for-assisted-dying-in-england-and-wales The Guardian - MPs back landmark bill to legalise assisted dying in England and Wales]</ref> * ''Belsj Limburg'': teentalle personeelsleje van de gemeinte [[Heuze-Zolder]] waere tegeliek krank nao 'n biejeinkóms mit lunch.<ref>[https://www.heusden-zolder.eu/veel-gemeentepersoneelsleden-ziek-na-brainstorm.aspx Heusden-zolder.eu - Ruim 60 gemeentepersoneelsleden ziek na brainstorm]</ref> ;28 november * ''Oceanië, politiek'': [[Australië]] verbeujt es iersjte landj oppe welt 't gebroek van [[social media]] veur jongere.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6337065/australie-verbiedt-als-eerste-land-ter-wereld-sociale-media-voor-jongeren.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Australië verbiedt als eerste land ter wereld sociale media voor jongeren]</ref> * ''Midde-Oeste'': Syrische rebelle ónger leijing van de islamitische beweging [[:en:Hay'at Tahrir al-Sham|Hay'at Tahrir al-Sham]] beginne e [[:nl:https://nl.wikipedia.org/wiki/Offensief_in_het_noordwesten_van_Aleppo_(2024)|offensief]] in 't noorde van [[Syrië]] en verovere daobie ouch [[Aleppo]]. 't Geit óm de zjwaorste gevechte in jaore in 't door [[Syrische Börgeroorlog|börgeroorlog]] versjeurd landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2546266-geweld-laait-op-in-noord-syrie-zware-gevechten-tussen-rebellen-en-leger NOS - Geweld laait op in Noord-Syrië: zware gevechten tussen rebellen en leger]</ref> * ''Belsj, politiek'': D'n extreemrechse politieker [[Roeland Raes]] ([[Vlaams Belang]]), bekèndj óm zien negationistische ideeë, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live politiek | Roeland Raes (Vlaams Belang), ooit veroordeeld voor negationisme, overleden]</ref> ;27 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in 't centrum van [[Heële]] weëd e [[Romeinse tied in de Limburge|Romeins graaf]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2798968/tweeduizend-jaar-oud-graf-onder-raadhuisplein-in-heerlen?fbclid=IwY2xjawG1stNleHRuA2FlbQIxMQABHdNs-ofssm_X0YDGi2w8Is3w6TiX_Gym-47-TG1j9fkBv2hSxmWR2tPLoA_aem_-3v16oZoSiJDUwoBDROseg L1 - Tweeduizend jaar oud graf onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en [[Hezbollah]] sjlete 'ne waopesjtilsjtand. 't Libanees leger geit same mit de [[VN]] de rös handjhave in 't zude van [[Libanon]].<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10561745/wapenstilstand-israel-en-hezbollah-over-duur-nog-onduidelijkheid BNR - Wapenstilstand Israël en Hezbollah, ‘Over duur nog onduidelijkheid’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Donny M.]] weurt veroerdeild tot 25 jaor gevaangenis en [[tbs]] mèt dwaangverpleging veur de oontveuring, verkrachting en maord op 't negejaoreg keend Gino.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6336940/donny-m-krijgt-25-jaar-cel-en-tbs-voor-ontvoering-misbruik-en-vermoorden-gino-9.html Nu.nl - Donny M. krijgt 25 jaar cel en tbs voor ontvoering, misbruik en vermoorden Gino (9)]</ref> ;26 november * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': i g'n [[Voere (sjtrieëk)|Voersjtrieëk]] tösje [[S'n Maeëte]], [[Voere (plaats)|Voere]] en [[Norbik]] waët vör 't ieësjt 'n [[wil kat]] gesjpot.<ref>[https://www.hln.be/voeren/wilde-kat-voor-het-eerst-gespot-in-natuurgebied-altenbroek-in-voeren~ac2a5f00/?fbclid=IwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw%3Ffbclid%3DIwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw&referrer=https%3A%2F%2Fl.facebook.com%2F HLN - Wilde kat voor het eerst gespot in natuurgebied Altenbroek in Voeren]</ref> ;23 november * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wuuert viefdje inne Grand Prix van [[Las Vegas]]. Daomit kump t'r veur ziene kónkurent [[Lando Norris]] oet en wuuert t'r veure veerdje kieër werreldmeister vanne [[Formule 1]]. ;21 november * ''Midde-Oeste'': 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]] vaerdig arrestatiebevele oet taege d'n [[Israel]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]], veurmalig minister van Defensie [[Yoav Gallant]] en [[Hamas]]-leijer [[Mohammed Deif]]. De drie waere vervolg veur kreegsmisdade: Deif veur de terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober [[2023]] en de bei Israelische politici veur misdade in de [[Gazasjtroek]]. Óndutelik is aevel of Deif nog in laeve is. Meugelik is hae ierder dit jaor doedgemaak bie 'nen Israelischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6336247/arrestatiebevelen-strafhof-tegen-premier-netanyahu-oud-minister-gallant-en-hamas-leider.html Nu.nl - Arrestatiebevelen Strafhof tegen premier Netanyahu, oud-minister Gallant en Hamas-leider]</ref> ;20 november * ''Europa algemein, economie'': d'n Amerikaansen [[auto]]fabrikant [[Ford]] sjrap 4000 jobs in zien Europese fabrieke, ómdat de verkoup tröklöp. Veural in [[Duutsjlandj]] zölle väöl jobs verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6336139/ford-schrapt-nog-eens-duizenden-banen-in-europese-autofabrieken.html NU.nl - Ford schrapt nog eens duizenden banen in Europese autofabrieken]</ref> ;19 november * ''Nederlandj, economie'': De Volksbank, eigenaer van de merke SNS, ASN Bank, RegioBank en BLG Wonen, sjrap 750 jobs en is van plan óm de versjillende bankmerke same te veuge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2545045-volksbank-reorganiseert-en-schrapt-750-banen NOS - Volksbank reorganiseert en schrapt 750 banen]</ref> * ''Sjport'': Nederlandj wintj in de [[Davis Cup]] mit 2-1 van Sjpanje. Hiemit kump ouch 'n èndj aan de loupbaan van [[Rafael Nadal]], dae jaorelank aan de waereldtop sjtóng. * ''Oes-Azië, politiek'': in [[Hongkong]] waere 47 veuraansjtaonde [[democratie|democratischgezinde]] activiste veroerdeild tot jaorelang gevangenissjtraove. De activiste woorte in [[2021]] opgepak, ómdat ze betrokke zouwe zeen gewaes bie ónofficieel veurverkezinge veur de oppositie en daomit de controversieel Nationaal Veiligheidswet van de Communistische Partie van [[China]] zouwe höbbe euvertraeje.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/19/hong-kong-47-hk47-sentencing-national-security-trial The Guardian - HK47: dozens of pro-democracy activists jailed in Hong Kong’s largest national security trial]</ref> ;18 november * ''Noord-Europa, natuur & milieu, politiek'': [[Denemarke]] geit belasting höffe op [[CO2]]-oetsjtoot van [[vie]]. De maotregel is e óngerdeil van e akkoord wat is gesjlote tösje natuur- en [[landjboew]]organisaties. In dat akkoord sjteit wiejer dat 15% van de landjboewgróndj ómgezat waert in [[bösj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544968-landbouwakkoord-in-denemarken-15-procent-van-de-landbouwgrond-wordt-bos NOS - Landbouwakkoord in Denemarken: 15 procent van de landbouwgrond wordt bos]</ref> * ''Belsj, Nederlands Limburg'': de Belsje en Nederlandse pelitie hawwe 'n zeukactie in de [[Vesder]] in [[Verviers]] in verband met de Tefaf-zjuwielerouf in [[Mestreech]] op 28 juni [[2022]]. De zeukactie heet gein rizzeltate opgelieverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241118_93975527 De Limburger - Urenlange zoekactie Tefaf-juwelenroof in Belgische rivier levert geen resultaat op]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse componis van leechte meziek [[Charles Dumont]], ónger mie bekèndj es de vaste componis van [[Édith Piaf]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335840/charles-dumont-die-veel-liedjes-schreef-voor-edith-piaf-overleden.html Nu.nl - Charles Dumont, die veel liedjes schreef voor Édith Piaf, overleden]</ref> ;17 november * ''Midde-Oeste'': Mohammed Afif, 'nen bekinde woordveurder van terreurbeweging [[Hezbollah]], waert doedgemaak bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cx2ndzpwllxo BBC - Hezbollah media chief killed in Israeli strike in Beirut]</ref> * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[VS]] gaeve veur 't iers toesjtömming aan [[Oekraïne]] óm [[:en:ATACMS|ATACMS-rakette]] in te zètte in [[Róslandj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2024/11/17/us/politics/biden-ukraine-russia-atacms-missiles.html New York Times - Biden Allows Ukraine to Strike Russia With Long-Range U.S. Missiles]</ref> [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] volge mit toesjtömming veur 't gebroek van Frans-Britse [[:en:Storm Shadow|Storm Shadow/SCALP-rakette]] boete Oekraïne.<ref>[https://defence-industry.eu/france-and-britain-greenlight-use-of-storm-shadow-missiles-by-ukraine-against-russia/ Defence Industry.eu - France and Britain greenlight use of Storm Shadow missiles by Ukraine against Russia]</ref> ;15 november * ''Belsj Limburg'': In [[Peer (Belsj)|Peer]] begintj 'nen illegale [[rave]] op 't terrein van de failliete meubelhandel [[Heylen]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241116_92830148 De Standaard - Duizend feestvierders aanwezig op illegale rave in Peer, vijf mensen gearresteerd en twee naar het ziekenhuis gebracht]</ref> ;13 november * ''Nederlandj, economie'': winkelkete [[Blokker (winkelkete)|Blokker]] geit failliet. De 400 winkels blieve veurluipig nog waal aope óm e deil van de sjulde in te losse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2544319-blokker-failliet-verklaard-winkels-blijven-voorlopig-open NOS - Blokker failliet verklaard, winkels blijven voorlopig open]</ref> ;12 november * ''Nederlandj, economie, natuur & milieu'': 't Gerechshof in [[Den Haag]] oerdeilt dat olieconcern [[Shell]] zelf moog bepale wie 't ziene [[CO2]]-oetsjtoet geit vermènjere. Daomit waert e ierder vonnis oet [[2021]] vernetig, woe-in de rechter zjuus oerdeilde dat 't bedrief d'n oetsjtoet taege [[2030]] mit 45% mós vermènjere ten opzichte van 't niveau van [[2019]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544216-milieudefensie-aangeslagen-na-verlies-klimaatzaak-uitspraak-biedt-wel-aanknopingspunten NOS - Milieudefensie aangeslagen na verlies klimaatzaak, uitspraak biedt wel aanknopingspunten]</ref> * ''Weitesjap'': Mit hölp van satellietbeelder weurt de historische sjtad [[al-Qadissiyah]] in 't hujig [[Irak]] heróntdèk.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/locating-alqadisiyyah-mapping-iraqs-most-famous-early-islamic-conquest-site/21B9442A0AF8C5AF41F67D7F270B0E34 ''Anitquity'' - Locating al-Qadisiyyah: mapping Iraq's most famous early Islamic conquest site]</ref> ;11 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Britse sjilder [[Frank Auerbach]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6335184/brits-duitse-schilder-frank-auerbach-93-overleden.html Nu.nl - Brits-Duitse schilder Frank Auerbach (93) overleden]</ref> ;8 november * ''Nederlandj, economie'': E-bikefabrikant Stella geit [[faillissement|failliet]]. Winkels en servicepunte blieve gesjlote en alle 440 werknömmers zint op de huuegde gebrach van 't faillissement.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543723-e-bikefabrikant-stella-nu-officieel-failliet NOS - E-bikefabrikant Stella nu officieel failliet]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': in 't centrum van [[Amsterdam]] waere supporters van de Israelische vootbalclub Maccabi Tel Aviv aangevalle door pro-Palestiense betogers. Ierder dae aovend waor 't al ónröstig. In totaal waere 62 luuj tiedes de relle opgepak. Mierder Maccabi-fans rake gewóndj.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/femke-halsema-op-telegram-werd-opgeroepen-tot-jodenjacht-dat-is-een-schande~a404b6463/ AD - Femke Halsema: ‘Op Telegram werd opgeroepen tot Jodenjacht, dat is een schande’]</ref> ;6 november * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': de [[Freie Demokratische Partei|FDP]] trèk alle [[minister]]s truuk oet 't [[kabinet-Scholz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-ampel-krise-100.html Tagesschau - liveblog: Bruch der Ampelkoalition ++ FDP zieht alle Minister aus Regierung zurück ++]</ref> ;5 november * ''Naord-Amerika, politiek'': De rippeblikeinse kandidaat [[Donald Trump]] wintj de Amerikaanse presidentjsverkezinge van ziene democratische rivaal [[Kamala Harris]].<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/05/us/elections/results-president.html New York Times - Presidential Election Results]</ref> * ''Nederlandj, economie'': 't Brits [[Aerdaolje|olie]]concern BP maak bekindj dat 't al zien 335 tankstations in [[Nederlandj]] wilt verkoupe. De kuiper nump óngevier doezend werknömmers euver.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6334329/oliebedrijf-bp-verkoopt-alle-nederlandse-tankstations.html Nu.nl - Oliebedrijf BP verkoopt alle Nederlandse tankstations]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': De Israelische premier [[Benjamin Netanyahu]] vervingk minister [[Yoav Gallant]] van Defensie. [[Israël Katz]] van Boetelandse Zake waert beneump tot de nuje minister van Defensie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543388-netanyahu-ontslaat-minister-gallant-op-moment-dat-israel-op-meerdere-fronten-actief-is NOS - Netanyahu ontslaat minister Gallant op moment dat Israël op meerdere fronten actief is]</ref> ;4 november * ''Frankriek'': in [[Paries]] begintj 't proces taege ach luuj die verdach waere van betrokkeheid bie de moord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/04/proces-tegen-8-mensen-die-betrokken-waren-bij-haatcampagne-tegen/ VRT - Proces over moord op Franse leraar Samuel Paty van start: 8 verdachten staan terecht voor terrorisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': E [[pospunk]]nómmer wat saer jaore bekèndjsjtóng es "'t mies mysterieus leedsje op 't Internèt" weurt geïdentificeerd as "[[Subways of your mind]]" van d'n Duutsje band [[FEX]]; 'n identificatie die de bandleje einen daag later bevestige.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/most-mysterious-song-internet-identified-subways-of-your-mind-1235153685/ Rolling Stone - One of the Internet’s Biggest Musical Mysteries Has Likely Been Solved]</ref> ;3 november * ''Oes-Europa, politiek'': zittend prizzedent Maia Sandu wèntj mit 54% van de sjtömme ouch de twiede rónde van de [[Moldavië|Moldavische]] prizzedentsverkezinge. Zie versjleit daomit häöre pro-Róssischen taegesjtander Stoianoglo (46%).<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6334116/zittend-president-sandu-wint-verkiezingen-in-moldavie-na-nek-aan-nekrace.html Nu.nl - Zittend president Sandu wint verkiezingen in Moldavië na nek-aan-nekrace]</ref> * ''Nederlands Limburg'': bie e óngeluk mèt mjèrder auto's op de [[A2]] ter hwagde van [[Meersje]] kump eine perswan um 't laeve, ach anger luuj rake gewónd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241103_92200325 De Limburger - Dode en acht gewonden bij ongeluk met meerdere auto’s op A2 bij Meerssen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj en producentj [[Quincy Jones]] sjtörf op 91-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543184-muzikant-en-producent-quincy-jones-91-overleden NOS.nl - Muzikant en producent Quincy Jones (91) overleden]</ref><ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335350/muzikant-en-producer-quincy-jones-overleed-aan-alvleesklierkanker.html Nu.nl - Muzikant en producer Quincy Jones overleed aan alvleesklierkanker]</ref> ;2 november * ''Zuud-Amerika, economie, natuur & milieu'': op 'ne [[VN]]-top in [[Calí]], [[Colombia]], waert besjlote dat inheimse volkere ouch 'n permanente vertaegewoordiging kriege. Wiejer waere aafsjpraoke gemaak euver 't gebroek van [[DNA]] van [[plante]]. Mit e fonds veur bedrieve waere de opbringste van genetische data oet de [[natuur]] ierliker herverdeild, ónger mie ónger de inheimse volker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542918-inheemse-volkeren-krijgen-permanente-vertegenwoordiging-bij-vn-voor-natuurbeleid NOS - Inheemse volkeren krijgen permanente vertegenwoordiging bij VN voor natuurbeleid]</ref> * ''Zuud-Amerika, politiek'': 'ne Gewapende groep giezelt 200 militaire inne [[Bolivia]]anse regio [[Cochabamba]] en haje drie poste bezat. De giezeling is hoegswaarsjienlik 't gevolg van e politiek conflik binne de regerende socialistische MAS-partie tösje de hujige prizzedent [[:nl:Luis Arce|Luis Arce]] en de veurmalige prizzedent [[:nl:Evo Morales|Evo Morales]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2543027-regering-bolivia-gewapende-groep-gijzelt-meer-dan-200-militairen NOS - Regering Bolivia: gewapende groep gijzelt meer dan 200 militairen]</ref> * ''Midde-Oeste'': de Israelische marine óntveurt e hoeggeplaats lid van terreurbeweging [[hezbollah]] in de noordelike [[Libanon|Libanese]] kössjtad [[Batroun]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/02/israeli-military-abducts-alleged-hezbollah-official-in-sea-raid The Guardian - Israel abducts alleged Hezbollah official in unprecedented sea raid]</ref> ;1 november * ''Zuudoes-Europa'': inne [[Servië|Servische]] sjtad [[Novi Sad]] sjtort e deil van 't daak van 'n treinsjtasie in. Hiebie valle 14 doeje en dertig gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542860-veertien-doden-na-instorten-dak-treinstation-servie NOS - Veertien doden na instorten dak treinstation Servië]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zudelik Afrika, politiek'': Nao verkezinge in [[Botswana]] kump veur 't iers in de historie van 't landj 'n anger partie es de BDP aan de mach. De oppositiebóndj UDC haoltj 'n groete miejerheid in 't parlemènt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542819-voor-het-eerst-in-58-jaar-nieuwe-partij-aan-de-macht-in-botswana NOS.nl - Voor het eerst in 58 jaar nieuwe partij aan de macht in Botswana]</ref> * ''Midde-Oeste, Weitesjap, kóns en cultuur'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n veerdoezendj jaor aw sjtad in de [[Khaybar]]-oase in [[Saoedi-Arabië]]. De sjtad had 'n walmoer van 14,5 kilomaeter mit neet mènjer es 180 bastions.<ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0309963 Plos One - A Bronze Age town in the Khaybar walled oasis: Debating early urbanization in Northwestern Arabia]</ref> ;29 oktober * ''Zuud-Europa, natuur & milieu'': zeker 202 luuj kómme óm 't laeve bie euversjtruiminge in 't zuudoeste van [[Sjpanje]].<ref>[https://elpais.com/espana/2024-10-29/la-dana-en-espana-en-directo-ultimas-noticias-del-temporal-y-las-inundaciones.html El Pais - Última hora de la dana, en directo | Al menos 95 muertos y decenas de desaparecidos en la peor gota fría del siglo en España]</ref> * ''Midde-Amerika, Weitesjap, kóns en cultuur'': De vónds van 'n [[Maya]]-rewienesjtad in [[Campeche]] weurt bekèndj gemaak.<ref>[https://news.tulane.edu/pr/have-we-found-all-major-maya-cities-not-even-close-new-research-suggests Tulane University - Have we found all the major Maya cities? Not even close, new research suggests]</ref> De sjtad krieg de naam ''[[Valeriana (vindplaots)|Valeriana]]''. ;28 oktober * ''Midde-Amerika, Kóns en cultuur'': De Cubaansen trompettis [[Manuel Maribal]], bekèndj van de [[Buena Vista Social Club]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6333437/buena-vista-social-club-trompettist-manuel-mirabal-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Buena Vista Social Club-trompettist Manuel Mirabal op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Wes-Azië/Oes-Europa, politiek'': in [[Georgië]] waere parlementsverkezinge gehoute. Regeringspartie Georgische Druim wèntj volges officieel peilinge mit 54 % van de sjtömme. De partie sjtelt zich de lètsten tied sjteeds autoritairder op en beweeg zich richting buurlandj [[Róslandj]]. De prizzedent van 't landj, Salome Zoerabisjvili, erkint d'n oetsjlaag neet. Volges de oppositie en de OVSE woorte kezers geïntimideerd en ónger drök gezat.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542330-president-georgie-erkent-verkiezingsuitslag-niet-en-roept-op-tot-demonstraties NOS - President Georgië erkent verkiezingsuitslag niet en roept op tot demonstraties]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt militair doele aan in [[Iran]], woe-ónger in de huidsjtad [[Teheran]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2542134-israel-claimt-succes-bij-luchtaanval-militaire-doelen-iran-iran-relativeert-impact NOS - Israël claimt 'succes' bij luchtaanval militaire doelen Iran, Iran relativeert impact]</ref> ;24 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijers María Corina Machado en Edmundo González Urrutia óntvange de [[Sacharovpries]], de hoegste EU-óngersjeijing op 't gebeed van minsjerechte. Machado woort taegegewerk door 't regime van zittend prizzedent Nicolás Maduro. González woort vervolg en vlöchde via de Nederlandse ambassade nao [[Sjpanje]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/10/24/venezolaanse-oppositieleden-winnen-sacharovprijs-a4870579 NRC Handelsblad - Venezolaanse oppositieleden winnen Sacharovprijs]</ref> * ''Midde-Afrika'': de aanklagers van 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[Den Haag]] lancere e nuuj óngerzeuk nao oorlogsmisdade in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Dao vinge saer inkel jaore gevechte plaats tösje 't regeringsleger en de [[:nl:M23-beweging|M23-beweging]], 'n rebellegroepering wat óngersjteund waert door buurlandj [[Rwanda]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241024_97092831 De Limburger - Nieuw onderzoek misdaden tegen de menselijkheid in Oost-Congo: ‘Wat we tot nu toe hebben gedaan, was onvoldoende’]</ref> ;23 oktober * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': in de [[Zuud-Willemsvaart]] bie [[Maasmechele]] waert gezoch nao de reste van Angelique Hendrix oet [[Sjtein]]. Ze woort in [[1990]] es vermis opgegaeve. E jaor later woort 'ne sjeiel gevónje en ónlangs is oet 'ne [[DNA]]-match gebleke dat dae inderdaad van häör is.<ref>[https://www.hln.be/maasmechelen/politie-in-maasmechelen-op-zoek-naar-resten-van-nederlandse-vrouw-die-in-1990-verdween~a8a61e29/ HLN - Politie in Maasmechelen op zoek naar resten van Nederlandse vrouw die in 1990 verdween]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Duutsjlandj]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] teikene e nuuj militair pak. Aafgesjpraoke waert dat bei lenj mie metein gaon samewerke op 't gebeed van defensie en same wapes zulle óntwikkele.<ref>[https://www.welt.de/politik/ausland/article254143676/Epochal-Deutschland-und-Grossbritannien-unterzeichnen-Verteidigungsvereinbarung.html Die Welt - Deutsche Jets in Großbritannien – Berlin und London unterzeichnen Verteidigungsabkommen]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'n sjeetpartie bie TUSAS, e groet lóch- en ruundevaartbedrijf inne Törkse huidsjtad [[Ankara]], valle vief doeje en 22 gewónje. Törkieje hèlt de [[PKK]] verantwoordelik veur d'n aansjlaag en vèlt doele van die beweging aan in 't noorde van [[Irak]] en [[Syrië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332794/turkije-verdenkt-pkk-van-dodelijke-aanslag-in-ankara-en-voert-luchtaanvallen-uit.html Nu.nl - Turkije verdenkt PKK van dodelijke aanslag in Ankara en voert luchtaanvallen uit]</ref> * ''Centraal-Azië, Weitesjap'': 'n gróp arsjeologe maak de vónds bekèndj van [[Tugunbulak]], 'n groete rewienesjtad in [[Oezbekistan]] aan de [[Zieroute]], die op mie es 2000 maeter huugde ligk.<ref>[https://archive.ph/TWZdv#selection-1191.48-1191.122 Nature - Surprisingly high-altitude Silk Road city mapped from the sky]</ref> ;22 oktober * ''Belsj Limburg'': bie hoeszeukinge in [[Hasselt]] waere drie persoene gearresteerd. 't Geit óm twintigers die verdach waere van deilname aan 'n [[terrorisme|terroristische groepering]] en 't versjpreie van terroristische [[propaganda]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241024_95710310 Het Belang van Limburg - Drie personen uit Hasselt gearresteerd in terreuronderzoek]</ref> ;20 oktober * ''Politiek, Zuud-Europa'': De Turkse geiselike en politicus [[Fethullah Gülen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541568-turkse-geestelijke-gulen-83-aartsvijand-van-erdogan-overleden NOS.nl - Turkse geestelijke Gülen (83), aartsvijand van Erdogan, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': in [[Moldavië]] waere prizzedentsverkezinge en e [[referendum]] euver de toetraejing tot de [[EU]] gehoute. Zittend prizzedent Maia Sandu haet mit 42% de meiste sjtömme binnegehaold, meh neet de absolute mierderheid. Alexandr Stoianoglo, häöre pro-Róssischen taegehanger, waert twiede mit 26% van de sjtömme. 'n Klein mierderheid van 50,42% sjtömp veur toetraejing, óndanks meugelike Róssische inmening.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332505/moldavie-verkiest-met-piepklein-verschil-toenadering-eu-boven-rusland.html Nu.nl - Moldavië verkiest met piepklein verschil toenadering EU boven Rusland]</ref> ;19 oktober * ''Economie, Midde-Amerika'': in groete deile van [[Cuba]] vèlt de [[elektricitèèt|sjtroum]] oet. 't Landj haet te make mit tekórt aan [[brandjsjtof]] en sjlech óngerhaud in de energiesector.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c8elzx8dg7zo BBC - Much of Cuba remains without power - 24 hours after main power plant fails]</ref> * ''Weitesjap, Midde-Oeste, Europa algemein'': D'n [[Israel]]ischen historicus [[Yehuda Bauer]] sjtörf op 98-jäörige laeftied. Hae is bekindj gewaore mit zien óngerzeuk nao d'n [[Holocaus]] en 't [[antisemitisme]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2541397-vernieuwend-holocaustonderzoeker-yehuda-bauer-98-overleden NOS - Vernieuwend Holocaustonderzoeker Yehuda Bauer (98) overleden]</ref> * ''Belsj en Luxembörg, politiek'': 't extreem-rechs [[Vlaams Belang]] geit mitbesjture in [[Ranst]], inne [[Antwerpe (provincie)|provincie Antwerpe]]. Daomit waert 't [[cordon sanitaire]] gebraoke.<ref>[https://www.hln.be/binnenland/cordon-sanitaire-doorbroken-in-ranst-politicoloog-carl-devos-dit-kan-een-precedent-scheppen~a0877573/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Hln.be - Cordon sanitaire doorbroken in Ranst. Politicoloog Carl Devos: “Dit kan een precedent scheppen”]</ref> ;16 oktober * ''Midde-Oeste'': De Palestiensen terroris [[Yahya Sinwar]], leisman van [[Hamas]] en brein achter d'n aanval van 7 oktober 2023, weurt in 'nen Israëlischen aanval ómgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541233-ook-hamas-bevestigt-nu-dood-van-leider-sinwar NOS.nl - Ook Hamas bevestigt nu dood van leider Sinwar]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse zenger [[Liam Payne]], bekèndj van [[One Direction]], sjprink op 31-jäörige laeftied zienen doed tegemoot.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6331973/voormalig-one-direction-lid-liam-payne-31-overleden-na-val-van-balkon.html Nu.nl - Voormalig One Direction-lid Liam Payne (31) overleden na val van balkon]</ref> ;14 oktober * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse psycholoog [[Philip Zimbardo]], bekèndj van 't beröchte Stanford-gevangenisexperiment in [[1971]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6332310/bedenker-van-berucht-stanford-gevangenisexperiment-overleden.html Nu.nl - Bedenker van berucht Stanford-gevangenisexperiment overleden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In Mestreech begint de inhajdeleke behandeling vaan de zaak tege [[Donny M.]], dee verdach weurt vaan verkrachting en kindermaord.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6331639/donny-m-over-seksueel-misbruik-gino-toen-ik-hem-zag-ging-er-een-knop-om.html Nu.nl - Donny M. over seksueel misbruik Gino: 'Toen ik hem zag, ging er een knop om']</ref> * ''Economie'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries in de Economie]] geit nao [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] en [[James A. Robinson]] "veur studies nao wie institute weure gevörmp en invlood op de welvaort höbbe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;13 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Venlo]] wuuert 'n namemonument ónthöld veur slachoffers van de bombardemente in 't naojaor van [[1944]], tiedes de [[Twieëde Waereldoorlog]].<ref>[https://omroepvenlo.nl/nieuws/artikel/namenmonument-onthuld-tijdens-ceremonie-op-arsenaalplein Omroep Venlo - Namenmonument onthuld tijdens ceremonie op Arsenaalplein]</ref> * ''Politiek, Belsj en Luxembörg'': Op 't Belsj vènje gemeinte- en provincieverkezinge plaats. De centrumpartieë hauwe zich in 't gemein good, mae in [[Ninove]] haolt 't Vlaams Belang de absolute miejerheid. ;12 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': twelf nuuj luuj traeje toe tot de [[Ridderlike Orde van het Heilig Graaf van Jeruzalem]] in 'n zeldzaam plechtigheid inne [[Sint-Christoffelkathedraal]] in [[Remunj]].<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/een-machtig-welkomstgevoel-voor-nieuwe-ridders-en-edelvrouwen-van-het-heilig-graf/ Katholiek Nieuwsblad - Een ‘machtig welkomstgevoel’ voor nieuwe ridders en edelvrouwen van het Heilig Graf]</ref> ;11 oktober * ''Politiek'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] geit nao [[Nihon Hidankyo]] "um zien inspanninge veur 'ne wereld vrij vaan kernwaopes door mèt getuigeversleeg te tuine tot kernwaopes noets mie gebruuk mage weure."<ref>[https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> * ''Nederlands Limburg'': e vrachsjeep veurt tege 'n stuw in de [[Maos]] bij [[Mestreech]]. De bemanning is in veiligheid gebrach en geine is gewoond geraak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241012_92610505 De Limburger - Video: Vrachtschip vaart tegen stuw en dreigt te zinken in Maastricht: bemanning in veiligheid]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao [[Han Kang]] "veur häör intens poëtische proza wat historische trauma's aongrip en de breekbaarheid vaan 't minselek leve bloetlègk."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;9 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] geit nao [[David Baker]] "veur eiwit-oontwerp mèt de computer" en nao [[Demis Hassabis]] en [[John M. Jumper]] "veur de veurspeuling vaan eiwitstructure".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] geit nao [[John J. Hopfield]] en [[Geoffrey E. Hinton]] "veur hun groondlègkende oontdèkkinge en oetvindinge die [[mesjieneliere]] mèt [[neuraal nètwerk]]e meugelik make."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/press-release/ Nobelprize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': [[Niek Murray]] zaet te sjtoppe es festivaldirecteur van [[Pinkpop]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241008_96959972 De Limburger - Niek Murray, de opvolger van Jan Smeets, stopt als festivalmanager Pinkpop]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] geit nao [[Victor Ambros]] en [[Gary Ruvkun]] "óm de óntdèkking van 't [[microRNA]] en zien rol in pos-transcriptioneel generegulatie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Genaeskónde 2024 (Paersberich)]</ref> ;6 oktober * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de mansluuj. * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Johan Neeskens]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6330846/voetbalicoon-johan-neeskens-73-plotseling-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon Johan Neeskens (73) plotseling overleden]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap, Zuud-Europa'': D'n Italiaanse moleculair bioloog [[Sammy Basso]] sjtörf op 28-jäörige laeftied ane gevolge van [[progeria]], 'n zeldzaam krenkde woebie 't lief van de patiënt zier sjnel verajerd. Basso waor veur zoewied bekindj d'n aadste patiënt mit dees krenkde en deeg dao óngerzeuk nao.<ref>[https://www.rainews.it/articoli/2024/10/e-morto-sammy-basso-il-malato-di-progeria-il-piu-longevo-al-mondo-messaggi-commossi-33151f0d-e0cf-41d5-866a-183797a73de1.html Rainews.it - È morto Sammy Basso, il malato di progeria il più longevo al mondo]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de vrouwluuj. ;3 oktober * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Genneps]] waordebook waert geprizzenteerd in 't historisch sjtadhoes van [[Gennep]].<ref>[https://www.veldeke.net/lb/het-genneps-dialectwoordenboek-is-veerdeg/ Veldeke - Het Genneps Dialectwoordenboek is veerdeg]</ref> * ''Politiek, Afrika/Azië, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Groet-Brittannië]] geuf alle eilendjes vanne [[Chagosarchipel]] midden inne [[Indische Oceaan]] aan [[Mauritius]]. De militair basis blief in Britse henj.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c98ynejg4l5o BBC - UK will give sovereignty of Chagos Islands to Mauritius]</ref> * ''Midde-Afrika'': op 't [[Kivumeer]] in 't uterste oeste vanne [[Democratische Rippebliek Congo]] zink e euvervol passagierssjip. Daobie kómme zeker 126 luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/03/beelden-tonen-hoe-schip-kapseist-op-kivumeer-vrees-voor-honderd/ VRT - Beelden tonen hoe schip kapseist op Kivumeer in Congo: vrees voor honderden doden]</ref> * ''Midde-Oeste'': inne [[Gazasjtrook]] bevrieje Israelische militaire 'n [[Jezidi's|jezidische]] vrouw die in [[2014]], tiedes de [[genocide]] op dizze religieuze groep door [[IS]], woort óntveurd en doorverkoch aan 'ne man oet Gaza.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539499-israel-redt-jezidische-vrouw-uit-gaza-10-jaar-na-ontvoering-door-is NOS - Israël redt jezidische vrouw uit Gaza, 10 jaar na ontvoering door IS]</ref> ;2 oktober * ''Nederlandj'': 65.000 [[pelissie]]-agente waere getroffe door 'ne [[hack]]-aanval. Veural zakelike gegaeves woorte gesjtole. Inlichtinge- en veiligheidsdeenste dinke dat e anger landj achter d'n aanval zit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539509-wat-kan-het-land-achter-de-politiehack-met-de-gestolen-gegevens NOS - Wat kan het land achter de politiehack met de gestolen gegevens?]</ref> ;1 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] vèlt Israel aan mit 180 ballistische rakètte.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-01/ty-article-live/nsc-spox-u-s-supports-limited-israeli-operations-in-lebanon-to-protect-citizens/00000192-45ff-da69-a797-5fff1f610000 Haaretz - Attack: 180 Missiles Fired From Iran, IDF Says No Additional Threats Detected]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] begintj mit e gróndjoffensief taege [[Hezbollah]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 Associated Press - Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon]</ref> * ''Politiek'': [[Mark Rutte]] weurt geïnstalleerd es secretair-ginneraal van de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/video/2539172-rutte-geinstalleerd-als-nieuwe-secretaris-generaal-van-de-navo NOS - Rutte geïnstalleerd als nieuwe secretaris-generaal van de NAVO]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe neme de Oes-Oekraïense sjtad [[Voehledar]] in.<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6330284/oekraiens-leger-trekt-zich-terug-uit-door-russen-ingenomen-plaats-vuhledar.html Nu.nl - Oekraïens leger trekt zich terug uit door Russen ingenomen plaats Vuhledar]</ref> ===september=== * ''Natuur & milieu, Centraal- en Oes-Europa'': watereuverlas in [[Roemenië]], [[Pole]], [[Tsjechië]] en [[Oosteriek]]. * ''Natuur & milieu, Zuudoes-Azië'': mie es 800 luuj sjtörve es gevolg van [[tyfoon]] Yagi. Hel getroffe is veural [[Vietnam]]. ;30 september * ''Politiek, Belsj'': In [[Vlaandere]] weurt de regering-Diependaele gevörmp. Ze berös op 'n coalitie van [[N-VA]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://web.archive.org/web/20241002082334/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/30/liveblog-verkiezingen-30-september/ VRT - Liveblog - Onderwijsvakbond bezorgd over besparingen in secundair onderwijs, ook Katholiek Onderwijs wil snel overleg met minister Demir (N-VA)]</ref> ;29 september * ''Politiek, Oesteriek'': De rechspopulistische [[FPÖ]] waert mit 29,2 % van de sjtömme de groetste partie bie parlementsverkezinge in [[Oesteriek]].<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/oesterreich-wahl-analyse-100.html Tagesschau - Schwierige Regierungsbildung nach FPÖ-Sieg]</ref> ;28 september * ''Kóns en cultuur, Vereinigde Sjtate'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[Kris Kristofferson]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/kris-kristofferson-dead-country-music-legend-actor-1236159472/ Variety.com - Kris Kristofferson, Country Music Legend and ‘A Star Is Born’ Leading Man, Dies at 88]</ref> ;27 september * ''Midde-Oeste'': [[Hassan Nasrallah]], de langjäörige leisman van [[Hezbollah]], kump op 64-jäörige laeftied óm bie 'nen Israëlischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6329810/hezbollah-bevestigt-dood-van-leider-nasrallah-bij-israelische-aanval.html Nu.nl - Hezbollah bevestigt dood van leider Nasrallah bij Israëlische aanval]</ref> * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': De Britse actries [[Maggie Smith]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6329745/harry-potter-en-downton-abbey-actrice-maggie-smith-89-overleden.html Nu.nl - Harry Potter- en Downton Abbey-actrice Maggie Smith (89) overleden]</ref> ;23 september * ''Midde-oeste'': Bie Israëlische rakètaanvalle op Zuud-Libanon valle hóngerde doeje en gewonde.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6329276/bijna-500-doden-en-duizenden-gewonden-gemeld-in-libanon-na-israelische-aanvallen.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Bijna 500 doden en duizenden gewonden gemeld in Libanon na Israëlische aanvallen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Belsj'': De Belzjen acteur [[Aron Wade]] sjtörf op 57-jäörige laeftied nao euthanasie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240923_95357825 De Standaard - Acteur Aron Wade neemt afscheid van het leven door euthanasie wegens psychisch lijden]</ref> ;22 september * ''Politiek, Duutsjlandj'': de [[SPD]] blief mit 30,9% van de sjtömme de groetste partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Brandenburg]] (+4,7%). De [[AfD]] kump op de twiede plaats (29,2%, +5,7%). De [[CDU]], Die Linke en de Greune verleze. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.rbb24.de/politik/wahl/Landtagswahl/2024/brandenburg-wahl-2024-hochrechnungen-ergebnisse.html RBB24 - Vorläufiges Endergebnis: SPD vor AfD, BSW vor CDU - Grüne, Linke und Freie Wähler raus]</ref> ;21 september * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': de Rieksdeens vuur Cultureel Erfgood bevestig de vónds van 3600 munte oet de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]]. De vindplaats waert neet bekindgemaak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240921_94616964 De Limburger - Grootste vondst ooit in Limburg: duizenden Romeinse munten van ‘onschatbare historische waarde’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Benny Golson]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/09/23/arts/music/benny-golson-dead.html New York Times - Benny Golson, Saxophonist and Composer of Jazz Standards, Dies at 95]</ref> ;20 september * ''Midde-Oeste'': veerteen militante en hoeggeplaatsde commandante van terreurbeweging [[Hezbollah]] kómme óm 't laeve bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op [[Beiroet]], de huidsjtad van [[Libanon]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2537950-hezbollah-bevestigt-dood-commandanten-na-aanval-israel NOS - Hezbollah bevestigt dood commandanten na aanval Israël]</ref> * ''Nederlandj'': bie e sjtaekincident oppe [[Erasmusbrök]] in [[Rotterdam]] kump eine persoen óm 't laeve. 'ne Man oet [[Zjwitserlandj]] raak zjwaorgewóndj. De verdachte is 'ne 22-jäörige man oet [[Amersfoort]]. Hae zoel bekindj zie bie de [[pelissie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2537846-verdachte-van-steekpartij-erasmusbrug-is-amersfoorter-bekende-van-politie NOS - Verdachte van steekpartij Erasmusbrug is Amersfoorter, bekende van politie]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië, Nederlandj'': [[Nederlandj]] geuf 288 sjtökke oet de Riekscollectie truuk aan [[Indonesië]]. 't Geit óm beelde, wapes, munte, serade en textiel die in de ierste helf van de [[19e iew]] en in [[1906]] zint mitgenaome oet respectievelik [[Java]] en Zuud-[[Bali]], wie de bei eilenj nog Nederlandse [[kolonie|koloniën]] waore.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537819-nederland-geeft-indonesie-honderden-museumstukken-terug NOS - Nederland geeft Indonesië honderden museumstukken terug]</ref> ;19 september * ''Weitesjap, Kuns en cultuur, Duutsjlandj'': De bibliotheek van [[Leipzig]] maak de vónds van e jäögwerk van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] bekèndj. 't Geit óm 'n [[Serenaad in C, KV deest|serenaad veur twie viole en cello]].<ref>[https://stadtbibliothek.leipzig.de/detailansicht-news/news/ganz-kleine-nachtmusik-unbekanntes-mozart-stueck-in-leipzig-entdeckt Stadtbibliothek Leipzig - „Ganz kleine Nachtmusik“: Unbekanntes Mozart-Stück in Leipzig entdeckt]</ref> ;17 september * ''Economie, politiek, Nederlandj'': op [[Prinskesdaag]] waert bekindjgemaak dat de totaal oetgave inne begroeting van 't [[Kabbinèt-Schoof|nuuj kabinet]] volgend jaor 457 miljard euro bedrage, 'n toenaam van 23 miljard euro. De groetste oetgaveposte zin sociaal zekerheid en de zörg mit 115 miljard euro. Wiejer waert mie oetgegaeve aan [[justitie]], e sjtrenger [[migratie]]beleid en [[defensie]]. 't [[Óngerwies]] krieg minder geld. Hoeshajes gaon 0,7% in [[koupkraf|koupkrach]] op veuroet.<ref>[https://nos.nl/collectie/13979/artikel/2537546-dit-zijn-de-plannen-en-voornemens-van-het-kabinet-schoof NOS - Dit zijn de plannen en voornemens van het kabinet-Schoof]</ref> * ''Midde-Oeste'': in [[Libanon]] en [[Syrië]] explodeert e groet aantal semafoons in kórten tied. De apparate waere door väöl [[Hezbollah]]-leje op 't lichaam gedrage en gebroek veur mitein te communicere. Bie de óntploffinge valle zikker zesteen doeje en 2750 gewónje. Hezbollah besjöldig [[Israel]] van de óntploffinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537529-doden-en-duizenden-gewonden-door-exploderende-hezbollah-piepers-in-libanon-en-syrie NOS - Doden en duizenden gewonden door exploderende Hezbollah-piepers in Libanon en Syrië]</ref> ;15 september * ''Vereinig Keuninkriek, Frankriek'': ach migrante kómme óm 't laeve in 't [[Kanaal]] tósje [[Frankriek]] en [[Ingelandj]].<ref>https://nos.nl/artikel/2537203-acht-migranten-omgekomen-in-het-kanaal-bij-frankrijk NOS - Acht migranten omgekomen in het Kanaal bij Frankrijk]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Peru]]aanse politicus [[Alberto Fujimori]], presidentj tösje 1990 en 2000, sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/11/americas/peru-former-president-alberto-fujimori-dead-intl-latam/index.html CNN.com - Peru’s ex-leader Alberto Fujimori dies at 86]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjilder [[Peter Klashorst]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan [[AIDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2536814-kunstenaar-peter-klashorst-67-overleden NOS.nl - Kunstenaar Peter Klashorst (67) overleden]</ref> ;8 september * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek'': D'n [[Groeët-Brittannië|Britsen]] basgitaris [[Herbie Flowers]], bekindj van de baslien in "Walk on the Wild Side" van [[Lou Reed]] (1972), sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/uk-news/article/2024/sep/08/herbie-flowers-bassist-lou-reed-walk-on-the-wild-side-dies-aged-86 The Guardian - Herbie Flowers, bassist on Lou Reed’s Walk on the Wild Side, dies aged 86]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'n explosie van 'ne tankwage gevöld mit brandjsjtof in 't noorde van [[Nigeria]] valle 48 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536426-brandstoftruck-ontploft-in-nigeria-zeker-48-doden NOS - Brandstoftruck ontploft in Nigeria, zeker 48 doden]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika, Europa algemein'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijer [[:en:Edmundo González|Edmundo González]] krieg politiek asiel in [[Sjpanje]]. Nao de controversieel herverkezing van Maduro woort hae nimmie in 't aopebaar gezeen. Hae kreeg óngerdaak in de Nederlandse ambassade in [[Caracas]], de huidsjtad van Venezuela.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536405-venezolaanse-oppositieleider-in-spanje-geland-krijgt-politiek-asiel NOS - Venezolaanse oppositieleider in Spanje geland, krijgt politiek asiel]</ref> ;7 september * ''Politiek, Noord-Afrika'': zittend prizzedent Abdelmadjid Tebboune wintj volges officieel ciefers mit 95% van de sjtömme de [[Algerieje|Algeriense]] verkezinge. De oetsjlaag waert in twiefel getrokke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536448-zittend-president-algerije-wint-zoals-verwacht-verkiezingen-veel-vragen-over-uitslag NOS - Zittend president Algerije wint zoals verwacht verkiezingen, veel vragen over uitslag]</ref> ;5 september * ''Politiek, Frankriek'': [[:fr:Michel Barnier|Michel Barnier]] waert aangesjteld es de nuje [[premier]] van [[Frankriek]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2535948-macron-benoemt-brexit-onderhandelaar-barnier-tot-premier-van-frankrijk NOS - Macron benoemt Brexit-onderhandelaar Barnier tot premier van Frankrijk]</ref> ;3 september * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger vèlt de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Poltava]] aan mit ballistische rakette. Daobie valle 51 doeje en mie es 200 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1m0ylnkylko BBC - Ukraine says soldiers among 51 killed in Poltava missile attack]</ref> ;1 september * ''Politiek, Duutsjland'': de [[AfD]] waert mit 32,8% (+9,4%) van de sjtömme de groetse partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Thüringen]]. De [[CDU]] kump op de twiede plaats mit 23,6% (+1,6%). In [[Sachsen]] zint de christendemocrate de groetste gebleve (31,9% in totaal, -0,2%), mit de de AfD (30,6%, +3,1%) es twiede partie. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/landtagswahl-sachsen-landtagswahl-thueringen-liveticker-100.html ZDF - Sachsen und Thüringen: Ergebnisse und Reaktionen zu den Wahlen]</ref> ===augustus=== ;26 augustus * ''Oes-Afrika'': in 't noordoeste van [[Soedan]] brik 'ne dam van e sjtuwmeer door. Daobie waere twintig dörper verwoes en rake 50.000 luuj daakloos. Teentalle luuj euverlaeve 't neet.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534709-dambreuk-in-sudan-lijkt-uit-te-lopen-op-grote-humanitaire-ramp NOS - Dambreuk Sudan: twintig dorpen verwoest, 50.000 mensen dakloos]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie versjillende aansjlaeg inne [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaat [[Baloetsjistan]] valle mie es 50 doeje. De Baloch Liberation Army (BLA), 'n separatistische beweging inne regio, haet de aansjlaeg opgeëis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534625-meer-dan-50-doden-in-pakistan-bij-aanslagen-door-separatisten NOS - hMeer dan 50 doden in Pakistan bij aanslagen door separatisten]</ref> ;25 augustus * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] sjöt 320 rakette en drones aaf op versjillende doele in [[Israel]], meugelik in reactie op de doed vanne hoeggeplaatsde commandant Fuad Shukr aafgeloupe 30 juli. Wiedoet de meiste waere óngersjöp. Israel reageert mit lóchaanvalle op doele van Hezbollah. In Israel valle kump eine persoen óm 't laeve en in [[Libanon]] valle drie doeje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cq6rzvyz9p6o BBC - Israel and Hezbollah exchange heavy fire in major escalation]</ref> ;24 augustus * ''Nederlands Limburg'': [[Ron van den Hout]] waert geïnstalleerd es de nuje [[bisjop]] van 't [[bisdóm Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240823_97194158 De Limburger - Nieuwe bisschop van Roermond wordt geïnstalleerd]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'ne groetsjalige aansjlaag in Barsalogho, [[Burkina Faso]], kómme mie es 200 luuj óm 't laeve en mie es 300 rake gewóndj. Jama’at Nasr al-Islam wal Muslimin (JNIM), 'ne tereurgroep dae gelink is aan [[Al-Qaeda]] en in dae regio aktief is, waert verantwoordelik gehaje veur 't geweld.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240825-burkina-faso-l-h%C3%B4pital-de-kaya-confront%C3%A9-%C3%A0-l-urgence-apr%C3%A8s-le-massacre-de-samedi Rfi.fr - Burkina Faso: l'hôpital de Kaya confronté à l'urgence après le massacre de samedi]</ref> ;23 augustus * ''Duutsjland'': bie 'ne metsaanval op e fies ter iere van 't 650-jäörig besjtaon van [[Solich]] valle drie doeje en mierder gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/solingen/solingen-mindestens-drei-tote-bei-attacke-auf-solinger-stadtfest_aid-118174681 Rheinische Post - Mindestens drei Tote bei Attacke auf Solinger Stadtfest]</ref> [[IS]] eis d'n aansjlaag op. De verdachte is 'ne 26-jäörige man oet [[Syrië]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/solingen-anschlag-is-100.html Tagesschau - Messerangriff in Solingen - ein Anschlag im Namen des IS?]</ref> ;22 augustus * ''Europa algemein'': óp g'n [[NAVO]]-basis in [[Jellekerke]], kótbie [[Broensem]], wurd de dreiging verhuueg noa waarsjuwinge durch deenste oet 't boetelandj. Personeel, wat doa neet noeëdzakelik mót zieë, wurd oet vuurzörg noa hoes gesjik. De oerzaak van de dreiging is nog ónbekindj.<ref>[https://www.aachener-zeitung.de/lokales/region-heinsberg/geilenkirchen/bedrohung-an-nato-flugplatz-was-wir-wissen-und-was-nicht./18316370.html Aachener Zeitung - Bedrohung an Nato-Flugplatz? Was wir wissen und was nicht.]</ref> * ''Nederlands Limburg'': in [[Sjpawbik]] kump 'ne 67-jäörige wandelaer um 't laeve bie 'ne aanval van 'n kudde [[kooj|keuj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240822_95822482 De Limburger - Man overleden door aanval kudde koeien, natuurgebied in Spaubeek op slot]</ref> ;17 augustus * ''Zuudoes-Azië'': [[Nusantara]] weurt ingewiejd es nuuj huidsjtad van [[Indonesië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6324903/indonesie-viert-onafhankelijkheid-in-geplande-nieuwe-hoofdstad-nusantara.html Nu.nl - Indonesië viert onafhankelijkheid in geplande nieuwe hoofdstad Nusantara]</ref> ;15 augustus * ''Oes-Europa'': De Oekraïense sjtriedkrachte bezètte inne regio [[Koersk]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] (ca. 1000 km²) en richte e militair kentoer op in 't sjtedje Soedzja, de groetste plaats die ze dao höbbe ingenome.<ref>[https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3274674/kursk-incursion-ukraine-sets-military-office-russian-town-sudzha South China Morning Post - Kursk incursion: Ukraine sets up military office in Russian town of Sudzha]</ref> ;14 augustus * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': 't [[Thailandj|Thaise]] Hoeggerechshof zet [[premier]] [[:nl:Srettha Thavasin|Srettha Thavasin]] oet zien amb. Hae zoel de [[Gróndjwet]] höbbe euvertraeje, umdat hae 'ne aad-gevangene haet aangesjteld es [[minister]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2533241-thaise-premier-srettha-uit-ambt-gezet NOS - Thaise premier Srettha uit ambt gezet ]</ref> ;12 augustus * ''Weitesjap'': op [[Mars (planeet)|Mars]] waert vleujbaar water óntdèk.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko BBC - Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': Tösje [[Berg aan de Maas]] en [[Bor]] weurt begós aan 'n groete óngerhaudsoperatie in 't [[Julianakenaal]]. Hieveur zal ónger mie 't kenaal euver veer kilomaeter waere droeggelag.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532956-megaproject-van-start-julianakanaal-drooggelegd-voor-werkzaamheden NOS.nl - Megaproject van start: Julianakanaal drooggelegd voor werkzaamheden]</ref> ;11 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Sjpele]] in Paries loupe aaf. Veur Nederlandj, wat mit 15 gouwe, 7 zilvere en 12 brónze medajes op de zèsde plaats kump, zien dit de succesvolste Sjpele oets; ouch 't Belsj deit 't mit 'n 25e plaats (3 goud, 1 zilver, 6 bróns) baovegemiddeld good. ;10 augustus * ''Economie'': De Amerikaanse tech-óngernumster [[Susan Wojcicki]] sjtörf op 56-jäörige laeftied aan de lóngkanker.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6324084/voormalige-youtube-topvrouw-susan-wojcicki-56-overleden.html Nu.nl - Voormalige YouTube-topvrouw Susan Wojcicki (56) overleden]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Amerika'': e vleegmesjien sjtort denaer kortbie Vinhedo, get ten noordweste van [[São Paulo]] in [[Brazilië]]. Alle 61 inzittende kómme daobie óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532608-passagiersvliegtuig-met-61-mensen-aan-boord-neergestort-bij-sao-paulo NOS - Passagiersvliegtuig met 61 mensen aan boord neergestort bij São Paulo]</ref> * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe valle Róssische troepe aan op 't [[Kinboern-sjiereilandj]], wat saer 't begin van de [[Rósso-Oekraïenisje kreeg|invasie in 2022]] bezat waert.<ref>[https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-kinburn-spit-raid/33073107.html Rferl.org - Ukraine Raids Russian Forces On Occupied Sliver Of Land In Black Sea]</ref> ;7 augustus * ''Duutsjlandj'': in [[Kröv]], inne Duutsje deilsjtaat [[Rienland-Palts]], sjtort e hotel in. Daobie valle twie doeje en zeve gewönje.<ref>[https://www.swr.de/swraktuell/rheinland-pfalz/trier/hotel-in-kroev-an-der-mosel-eingestuerzt-zwei-tote-100.html SWR - Letzte Überlebende aus eingestürztem Hotel in Kröv gerettet]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Zuud-Azië'': in [[Bangladesh]] waert eine daag nao 't aaftraeje van premier Sheikh Hasina en 'n periode van gewelddadige demonstraties 't [[parlement]] óntbónje. Bankier en nobelprieswinnaer Muhammad Yunus geit 'n interim-regering leije.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532063-nobelprijswinnaar-yunus-gaat-interim-regering-bangladesh-leiden NOS - Nobelprijswinnaar Yunus gaat interim-regering Bangladesh leiden]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense]] troepe valle de [[Róslandj|Róssische]] regio [[Koersk]] aan mit gróndtroepe en gepantserde veurtuger. Ze numme versjillende dörpkes in en bezette ouch 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2532295-rusland-roept-noodtoestand-uit-in-grensregio-koersk-na-oekraiense-aanvallen NOS - Rusland roept noodtoestand uit in grensregio Koersk na Oekraïense aanvallen]</ref> ;4 augustus * ''Sjport'': [[Feyenoord]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door mit 4-4 en 4-2 in penanties te winne van [[PSV]].<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6323344/live-johan-cruijff-schaal-psv-komt-na-rust-op-gelijke-hoogte-tegen-feyenoord.html Nu.nl - Live Johan Cruijffschaal]</ref> ;3 augustus * ''Natuur & milieu, Belsj Limburg'': in [[Belsj Limburg]] waere 29.000 [[Kwakkers en króddele|boumkwakkers]] geteld. De populatie haet zich saer de millenniumwisseling hersjteld door de aanlèk en 't hersjtel van gesjikde laefgebede. 't Bieske waert daomit nimmie mit oetsjterve bedreig.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/08/03/recordjaar-voor-de-boomkikker-29-000-exemplaren-geteld-in-limbu/ VRT - Boomkikker niet langer met uitsterven bedreigd: 29.000 exemplaren geteld in Limburg]</ref> * ''Oes-Afrika'': bie versjillende aansjlaeg op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] valle zikker 37 doeje en versjillende gewónje. De aansjlaeg waere opgeëis door [[Al-Shabaab]].<ref>[https://www.france24.com/en/africa/20240803-somalia-beach-attack-dozens-killed-al-shabaab-terrorism France24 - More than 30 killed in Somalia beach attack claimed by Al-Shabaab]</ref> ;1 augustus * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': oppe lóchhave van [[Ankara]] vingk de groetste gevangeneruul plaats saer 't einde van de [[Kaje Krieg]]. [[Róslandj]] en [[Wit-Róslandj]] laote zèsteen gevangene vrie, dewiel de [[VS]], [[Duutsjlandj]], [[Pole]], [[Sjlovenië]] en [[Noorwege]] ach gevangene en twie minderjäörige vrielaote.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/01/evan-gershkovich-other-foreign-citizens-freed-russia-prisoner-swap The Guardian - Russia frees Evan Gershkovich and others in biggest prisoner swap since cold war]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Iran]]ese huidsjtad [[Teheran]] kump [[:nl:Ismail Haniya|Ismail Haniyeh]], de hoegste leijer van [[Hamas]], óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2531018-hamasleider-haniyeh-gedood-in-iraanse-hoofdstad-teheran NOS - Hamasleider Haniyeh gedood in Iraanse hoofdstad Teheran]</ref> ;30 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump [[:en:Fuad Shukr|Fuad Shukr]], 'ne hoeggeplaatsde [[Hezbollah]]commandant, óm 't laeve. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de raketaanval op kinger in Majdal Sjams, oppe Golanhuuegde.<ref>[https://www.spiegel.de/ausland/beirut-hisbollah-bestaetigt-tod-von-kommandant-fuad-shukr-a-b1d60b88-1e61-44dd-9dbe-35c968552ee1 Der Spiegel - Hisbollah bestätigt Tod von Kommandant Fuad Shukr ]</ref> ;29 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': inne [[Ingeland|Ingelse]] sjtad Southport, get ten noorde van [[Liverpool]], zint drie kinjer euverleje bie e sjtaekincident. Ach anger kinjer zint gewóndj geraak. De 17-jäörige verdachte is opgepak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_94835380 De Limburger - Twee kinderen gedood en negen gewond bij mesaanval door 17-jarige verdachte op Britse kinderclub in Southport]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie verkezinge in [[Venezuela]] geuf 't óndutelikheid euver de oetsjlaag. Zoewaal zittend prizzedent [[Nicolás Maduro]] es oppositiekandidaat Edmundo González claime de euverwinning. De autocratische Maduro waert aevel door de keescommsissie oetgeroepe tot winnaar mit 51 procent van de sjtömme. 't Geuf sjterke twiefels euver de geldigheid van de oetsjlaag.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_96154586 De Limburger - Nicolás Maduro roept zich uit tot winnaar in Venezuela, maar stuit op ongeloof]</ref> ;27 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne raketaanval op 't Druzische dörp Majdal Sjams op de door [[Israel]] gecontroleerde Golanhuuegde valle 12 doeje. Israel helt [[Hezbollah]] verantwoordelik veur de aanval.<ref>[https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ Times of Israel - 12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De [[Via Appia]] waert door [[UNESCO]] op de welterfgoodlies gezat.<ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2024/07/27/news/via_appia_patrimonio_unesco_60esimo_sito_italiano_cosa_vedere-423417103/ La Repubblica - La via Appia diventa patrimonio Unesco, è il 60esimo sito italiano]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje componis [[Wolfgang Rihm]] sjtörf op 72-jäörige laeftied. ;26 juli * ''Frankriek'': in aanloup nao de [[Olympische Sjpeule]] in [[Paries]] is 't sjpoor op veer plekke in [[Frankriek]] doelwit van 'ne gecoördineerde sabotagepoging. Vöäl treine valle oet. De verdachte kump oet e extreemlinks milieu.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6322143/grote-aanval-door-brandstichters-legt-vlak-voor-spelen-frans-treinverkeer-plat.html Nu.nl - 'Grote aanval' door brandstichters legt vlak voor Spelen Frans treinverkeer plat]</ref> * ''Noord- en Midde-Amerika'': De Amerikaanse pelissie in [[El Paso]], [[Texas]] pak twie leijers van 't beröchte Sinaloa-drugskartel op. 't Geit óm [[:en:Ismael "El Mayo" Zambada|Ismael "El Mayo" Zambada]] en de zoon van ziene veurganger [[:nL:Joaquín Guzmán Loera|Joaquín Guzmán]], baeter bekindj es El Chapo. Ze waere verdach van groetsjalige [[drugs]]sjmókkel nao de [[VS]]<ref>[https://theconversation.com/mexico-leading-members-of-the-sinaloa-cartel-arrested-in-huge-symbolic-win-for-the-us-235626 The Conversation - Mexico: leading members of the Sinaloa cartel arrested in huge symbolic win for the US]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': In [[Paries]] beginne de [[Olympische Sjpele]]. ;21 juli * ''Sjport, Frankriek'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Tour de France]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13975/artikel/2529801-pogacar-ook-snelste-in-slottijdrit-en-wint-voor-derde-keer-tour-de-france NOS - Pogacar ook snelste in slottijdrit en wint voor derde keer Tour de France]</ref> * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] trèk zich trök es kandidaat veur de prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1e5xpdzkd8o BBC - Joe Biden withdraws from US presidential election race]</ref> ;20 juli * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] veurt 'ne lóchaanval oet oppe have vanne [[Jeme|Jemenitische]] sjtad [[Hodeida]], wat in henj van de Houthi's is. Daobie valle drie doeje en 90 gewónje. 't Geit óm 'n wraakactie op de drone-aanval op Tel Aviv.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6321527/israel-valt-haven-jemen-aan-na-aanval-op-tel-aviv-waarbij-dode-viel.html Nu.nl - Israël valt haven Jemen aan na aanval op Tel Aviv waarbij dode viel]</ref> ;19 juli * ''Midde-Oeste'': de [[houthi's]] claime 'ne drone-aanval [[Tel Aviv]] in [[Israel]], woebie eine man óm 't laeve kump en teen luuj gewóndj rake. 't Is de ierste succesvolle aanval van de [[Jeme|Jemenitische]] terreurgroop op de sjtaat Israel.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/07/19/middleeast/israel-tel-aviv-explosion-us-embassy-intl-hnk/index.html CNN - Israel investigates security failures around deadly Tel Aviv drone strike ]</ref> ;18 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': 'n Mierderheid van de Knesset, 't [[parlement]] van [[Israel]], sjtump taege de vestiging van 'ne [[Palestiense Sjtaat]] ten weste van de [[Jordaan]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/18/israelisch-parlement-stemt-tegen-vestiging-palestijnse-staat-a4860113 NRC - Israëlisch parlement stemt tegen vestiging Palestijnse staat ]</ref> ;14 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2024]] door in de finaal mit 2-1 taege [[Ingels hierevoetbalèlftal|Ingelandj]] te sjpele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528910-volksfeest-in-spanje-losgebarsten-na-winst-ek-voetbal-huldiging-rond-20-00-uur NOS - Volksfeest in Spanje losgebarsten na winst EK voetbal, huldiging rond 20.00 uur]</ref> ;13 juli * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': tiedes 'n campagnebiejeinkóms in [[Pennsylvania]] raak prizzedentskandidaat [[Donald Trump]] gewóndj aan zien rechteroer wie 'ne 20-jäörige man 't vuur op 'm äöpent. De sjötter waert gedoed en in 't publiek kump eine persoen óm 't laeve, twie rake gewóndj.<ref>[https://www.reuters.com/world/us/trump-shooting-raises-questions-about-security-lapses-2024-07-14/ Reuters - Trump survives assassination attempt at campaign rally after major security lapse]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne Israelische lóchaanval [[Gaza]]-sjtad valle volges 't Gazaans gezóndheidsministerie, wat ónger leijing van [[Hamas]] sjteit, 91 doeje en 300 gewónje. Doelwit is Hamas-leijer [[Mohammed Deif]], dae verantwoordelik waert gehaje veur de [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)#Aanval op Israel|terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober 2023]]. Óndutelik is of hae bie de lóchaanval óm 't laeve is gekómme of gewóndj is geraak.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-palestinians-killed-or-wounded-israeli-attack-khan-younis-hamas-says-2024-07-13/ Reuters - Gaza officials say 90 Palestinians killed as Israel targets Hamas military chief]</ref> ;12 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': jeugbeuksjriefster [[Tonke Dragt]], bekindj van ónger mie de kingerroman ''[[De brief voor de koning]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528688-jeugdboekenschrijfster-tonke-dragt-93-overleden NOS - Jeugdboekenschrijfster Tonke Dragt (93) overleden]</ref> ;9 juli * ''Europa algemein, Weitesjap'': de [[:en:Ariane 6|Ariane 6]] waert succesvol gelanceerd. Daomit kump 't Europees [[ruumdevaart]]sprogram weer op gank.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6320105/nieuwe-europese-draagraket-ariane-6-maakt-eerste-succesvolle-vlucht.html Nu.nl - Nieuwe Europese draagraket Ariane 6 maakt eerste succesvolle vlucht]</ref> ;8 juli * ''Oes-Europa'': bie Róssische raketaanvalle op versjillende [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtaej valle 36 doeje en 140 gewónje. Ónger mie e kingerkrankehoes woort geraak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cl4y1pjk2dzo BBC - Children's hospital hit as Russian strikes kill dozens in Ukraine]</ref> ;7 juli * ''Politiek, Frankriek'': 't Links blok Nouveau Front Populaire wintj de twiede rónde van de vervreugde parlementsverkezinge (180 bis 215 zedele). [[Emmanuel Macron|Macrons]] [[liberalisme|liberaal]] alliantie [[Ensemble]] kump op de twiede plaats (150 bis 180 zedele) en 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] op de derde (120 bis 150 zedele).<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/07/het-republikeins-front-werkt-nog-links-blok-nfp-wint-franse-parlementsverkiezingen-a4859006?t=1720391391 NRC - Links blok NFP wint verrassend Franse parlementsverkiezingen]</ref> ;4 juli * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek'': Bie verkezinge veur 't [[Liegerhoes (Vereinig Keuninkriek)|Liegerhoes]] book de [[Arbeierspartie (Vereinig Keuninkriek)|Arbeierspartie]] 'n mónstereuverwinning. De regerende [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] behaolt waorsjienelik häör sjlechste rizzeltaat oets.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full The Guardian - UK general election results in full: Labour wins in landslide]</ref> ;3 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Mark Cavendish]] pak zien 35e euverwinning in 'n etap in de [[Runj van Frankriek]]. Hae brik daomit 't record van [[Eddy Merckx]].<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;2 juli * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabbinèt-Schoof]] weurt beëidig. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en lètterkónjige [[Wim Hazeu]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3760254/baarnse-schrijver-wim-hazeu-overleden RTV Utrecht - Baarnse schrijver Wim Hazeu overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] sjriever [[:nl:Ismail Kadare|Ismail Kadare]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2526890-ismail-kadare-grootmeester-van-de-albanese-literatuur-overleden NOS - Ismail Kadare, grootmeester van de Albanese literatuur, overleden]</ref> ===juni=== * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': bie de [[hadj]] in [[Mekka]] ([[Saoedi-Arabië]]) sjtörve 1300 luuj ane gevolge vanne hitte inne regio.<ref>[https://nos.nl/artikel/2525866-dodental-hadj-opgelopen-tot-1300-maakt-saudi-arabie-bekend NOS - Dodental hadj opgelopen tot 1300, maakt Saudi-Arabië bekend]</ref> ;30 juni * ''Nederlands Limburg/Belsj/Duutsjlandj'': D'n ierste [[Drielenjertrein]] veurt van [[Aoke]] euver [[Mestreech]] nao [[Luuk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2526703-eerste-drielandentrein-na-jaren-oponthoud-eindelijk-vertrokken NOS.nl - Eerste Drielandentrein na jaren oponthoud eindelijk vertrokken]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': 't Extreemrechs [[Rassemblement National]] wintj de vervreugde parlemèntsverkezinge. ;26 juni * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]], d'n demissionaire premier van Nederlandj, weurt formeel beneump tot de nuje secretair-generaal van de [[NAVO]]. Hae geit die functie per 1 oktober bekleie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6302504/rutte-na-maandenlang-gesteggel-officieel-benoemd-tot-navo-chef.html Nu.nl - Rutte na maandenlang gesteggel officieel benoemd tot NAVO-chef]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': in [[Bolivia]] kump e gedeilte van 't leger ónger leijing van ginneraal [[:en:Juan José Zúñiga|Juan José Zúñiga]] in opsjtand en probeert daobie zittend prizzedent [[:en:Luis Arce|Luis Arce]] aaf te zette, wat aevel neet lök. Zúñiga woort daonao gearresteerd.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko BBC - Bolivian police arrest leader of apparent coup attempt]</ref> ;25 juni * ''Sjport, Nederlandj'': De [[KNVB]] pak [[SBV Vitesse]] häör proflicentie aaf. Hiedoor maag de voetbalclub kómmend sezoen neet in de Ierste Devisie sjpele.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6316831/noodlijdend-vitesse-mag-geen-profvoetbal-meer-spelen-club-gaat-in-beroep.html Nu.nl - Noodlijdend Vitesse mag geen profvoetbal meer spelen, club gaat in beroep]</ref> * ''Wetensjap'': 't Chinees ruumdetuug [[Chang'e-6]] kump op Aerd trök mit e bojemmónster van d'n achterkantj van de maon.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6318182/chinees-ruimtevaartuig-terug-op-aarde-met-gruis-van-achterkant-van-de-maan.html Nu.nl - Chinees ruimtevaartuig terug op aarde met gruis van 'achterkant' van de maan]</ref> ;23 juni * ''Oes-Europa'': bie [[Aasjleëg in Dagestan van juni 2024|versjillende aansjlaeg]] op 'n [[synagoog]], e pelissiebureau en twie [[kerk]]e inne sjtaej [[Derbent]] en [[Machatsjkala]] inne zujelike [[Róslandj|Róssische]] regio [[Dagestan]] valle twintig doeje, woe-ónger vieftien pelissie-agente, eine preester en veer börgers.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2024/06/24/what-we-know-about-church-and-synagogue-attacks-in-dagestan-a85498 The Moscow Times - What We Know About the Church and Synagogue Attacks in Dagestan]</ref> ;22 juni * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': archeologe vinje inne [[Middellandse Zie]] veure kös van [[Israel]] e 3.300 jaor aad sjip mit [[aerdwerk|aerdewerke]] kroeke, woevan de meiste nog intak zin. Veur zoewied bekind is dit 't aadste sjeepswrak oets.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6317842/oudste-scheepswrak-ooit-gevonden-voor-israelische-kust-sensationele-vondst.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Oudste scheepswrak ooit gevonden voor Israëlische kust: 'Sensationele vondst']</ref> ;20 juni * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Donald Sutherland]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6317730/van-psychopaat-tot-rouwende-vader-acteur-donald-sutherland-kon-alles.html Nu.nl - Van psychopaat tot rouwende vader: acteur Donald Sutherland kon alles]</ref> ;19 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jan Cremer]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6317448/schrijver-en-kunstenaar-jan-cremer-84-overleden.html Nu.nl - Schrijver en kunstenaar Jan Cremer (84) overleden]</ref> ;14 juni * ''Afrika'': Nao 't sjlete van 'n coalitie mit ónger mie de [[Democratische Alliantie (Zuid-Afrika)|Democratische Alliantie]] weurt [[Cyril Ramaphosa]] herkoze es presidentj van [[Zuud-Afrika]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2524628-cyril-ramaphosa-herkozen-als-president-zuid-afrika NOS.nl - Cyril Ramaphosa herkozen als president Zuid-Afrika]</ref> ;12 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': In [[Haarlem]] begintj 't perces taege rapper [[Ali B]]. Hae weurt verdach van verkrachting en aanrenjing.<ref>[https://www.nu.nl/media/6315476/ali-b-25-jaar-na-beruchte-boos-uitzending-voor-de-rechter-dit-weten-we.html Nu.nl - Ali B 2,5 jaar na beruchte BOOS-uitzending voor de rechter: dit weten we]</ref> * ''Nederlandj'': De rechter deit oetsjpraok in 't perces róndj de maord op [[Peter R. de Vries]]. Twie verdachte kriege 28 jaor gevangenis, van de angere waeren 'rs drie vriegesjpraoke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2524212-tot-28-jaar-voor-moord-op-peter-r-de-vries-drie-keer-vrijspraak NOS.nl - Tot 28 jaar voor moord op Peter R. de Vries, drie keer vrijspraak]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Franse zengeres [[Françoise Hardy]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de kaelkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6316501/franse-zangeres-francoise-hardy-80-na-ziekbed-overleden.html Nu.nl - Franse zangeres Françoise Hardy (80) na ziekbed overleden]</ref> ;10 juni * ''Midde-Afrika'': bie versjillende aanvalle op dörpkes in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]] vermoorde leje vanne jihadistische terreurbeweging [[Allied Democratic Forces|ADF]] mie es 80 luuj. De ADF is gelieerd aan [[IS]] en väöl militante kómme oet buurlandj [[Oeganda]].<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/meer-dan-tachtig-doden-in-een-week-bij-aanvallen-in-congo-bewoners-voelen-zich-door-overheid-in-de-steek-gelaten~ac955bfe/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Algemeen Dagblad - Meer dan tachtig doden in een week bij aanvallen in Congo, ‘bewoners voelen zich door overheid in de steek gelaten’]</ref> ;9 juni * ''Politiek, Europa algemein'': Bie de [[Europese verkezinge]] blief de centrumrechse [[Europese Voukspartie]] de groetste fractie. De liberaal fractie [[Renew Europe]] en de [[Europese Greune Partie]] verleze väöl zedele. De nationalistisch-rechse fractie [[Identiteit en Democratie]] wintj in groete deile van [[Europa]], ónger anger door de wins van 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] in [[Frankriek]] en de [[Alternative für Deutschland]]. In [[Nederlandj]] waert [[GroenLinks]]-[[PvdA]] mit 8 zedele de groetste fractie, gevolg door de [[PVV]] mit 6 zedele.<ref>[https://www.nu.nl/europese-verkiezingen/6316153/teruglezen-europese-verkiezingen-volt-haalt-tweede-zetel-in-parlement.html Nu.nl - Teruglezen Europese verkiezingen | Volt haalt tweede zetel in Parlement]</ref> * ''Belsj'': Bie algemein verkezinge blief in [[Vlaandere]] de [[N-VA]] de groetste partie, dewiel in [[Wallonië]] de centrumrechse partieë [[MR]] en [[Les Engagés]] sjterk winne. * ''Sjport'': [[Carlos Alcaraz]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door de finaal in vief sets (3-6, 6-5, 7-6, 1-6, 2-6) te winne van [[Alexander Zverev]]. ;8 juni * ''Midde-Oeste'': Inne [[Gazasjtroek]] waere veer Israelische giezelaers bevried door 't Israelisch leger.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd11z2j34k4o BBC - Four Israeli hostages freed in raid in central Gaza]</ref> Daobei sjtörve minder es 100 bis mie es 200 luuj.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-under-100-palestinian-casualties-including-terrorists-in-rescue-op-hamas-claims-210-martyrs/ Times of Israel - IDF says under 100 Palestinian casualties, including terrorists, in rescue op; Hamas claims 210 ‘martyrs’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maos (revier)|Maas]] beej [[Lóm]] wuurt 'n lichaam gevónde. 't Betröf 't liek van 'ne 21-jäörige Pruus oet [[Nettetal]], dae same mit 'ne 22-jäörige plaatsgenoot veurige waek zóndaag vanaaf de Maaskade in [[Venlo]] in 't water spróng um 'ne [[mobiel telefoans|mobiel]] te redde dae in 't water waas gevalle.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240609_95034070 De Limburger - Gevonden lichaam in Maas bij Lomm is van vermiste Duitse man (21)]</ref> 't Lichaam van de 22-jäörige man woort d'n daag d'rveur gevónde in de Maas ter huuegte van [[Grevors]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/geldern/sprung-in-die-maas-toter-ist-vermisster-aus-nettetal_aid-114116949 Rheinische Post - Sprung in die Maas: Leiche identifiziert – Toter ist Vermisster aus Nettetal]</ref> * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2-, 6-1) te winne van [[Jasmine Paolini]]. ;7 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[William Anders]], dae in 1968 mitdeeg aan de [[Apollo 8]]-missie, kump op 90-jäörige laeftied óm in e vleegtuugóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6316032/astronaut-die-wereldberoemde-foto-van-aarde-maakte-overleden-bij-vliegtuigcrash.html Nu.nl - Astronaut die wereldberoemde foto van aarde maakte overleden bij vliegtuigcrash]</ref> ;5 juni * ''Oes-Afrika'': ca. 100 luuj in 't dörpke [[:en:Wad An Nora|Wad an Nora]] inne [[Soedan]]ese regio Al-Jazirah waere vermoord door de paramilitair organisatie RSF.<ref>[https://sudantribune.com/article286609/ Sudan Tribune - RSF commits massacre in Al-Jazirah village, leaving nearly 100 dead]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Midde-Amerika'': [[:en:Claudia Sheinbaum|Claudia Sheinbaum]] wintj mit 55 bis 60 procent van de sjtömme de [[Mexico|Mexicaanse]] prizzedentsverkezinge. Ze is doamit de ierste vrouwelike prizzedent van 't landj.<ref>[https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president France 24 - Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president]</ref> ;1 juni * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj veur de vieftiende kier de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 2-0 van [[Borussia Dortmund]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/champions-league/6315201/real-wint-weer-champions-league-na-zege-op-dortmund-van-maatsen-en-malen.html Nu.nl - Real wint wéér Champions League na zege op Dortmund van Maatsen en Malen]</ref> ===mei=== * ''Natuur & milieu, Wes-Europa,'' 16 mei-17 mei: zjwaore raegeval en watereuverlas in de Duutsje deilsjtaat [[Saarland]], 't noordoeste van [[Frankriek]], [[Luxembörg (land)|Luxemburg]], inne [[Ardenne]] en inne [[Voere (sjtreek)|Voersjtreek]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240518_92193616 HBVL - LIVE. Zware overstromingen in Voeren en in Luik: “De situatie is zeer moeilijk”]</ref> In 't zude van [[Nederlands Limburg]] goof 't ouch euverlas, meh bleef de sja beperk.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240517_92672338 De Limburger - Vier campings in Limburg voor de zekerheid ontruimd: ‘Iedereen is heel ontspannen’]</ref> * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': zjwaore raegeval en euversjtruiminge in [[Kenia]] mit 169 doeje en 91 vermisde es gevolg. ;30 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': 'ne Jury verklaort [[Donald Trump]] sjöljig aan 't betaole van zwieggeld aan pornoactries [[Stormy Daniels]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6314854/donald-trump-als-eerste-oud-president-ooit-schuldig-bevonden-in-strafzaak.html Nu.nl - Donald Trump als eerste oud-president ooit schuldig bevonden in strafzaak]</ref> ;29 mei * ''Sjport'': De Nederlands-Limbörgse ruter [[Arjen Theeuwissen]] (zilver op de [[Olympische Sjpaele]] van 2000) sjtörf op 53-jäörige laeftied.<ref>[https://www.knhs.nl/nieuws/arjen-teeuwissen-plotseling-overleden KNHS - Arjen Teeuwissen plotseling overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Olympiakos Piraeus]] wintj de [[Europa Conference League]] door mit 1-0 te winne van [[Fiorentina]].<ref>Live-oetzenjing Veronica/Disney</ref> ;28 mei * ''Europa algemein, Midde-Oeste'': [[Sjpanje]], [[Noorwege]] en [[Ierlandj]] erkenne [[Palestijnse Staot|Palestina]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland-en-buitenland/6314613/spanje-ierland-en-noorwegen-erkennen-officieel-palestijnse-staat.html Nu.nl - Spanje, Ierland en Noorwegen erkennen officieel Palestijnse staat]</ref> ;25 mei * ''Kóns en cultuur'': Cabaretier [[Youp van 't Hek]] sjpeelt zien lèste veursjtèlling oets in 't Amsterdams [[Theater Carré]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6314325/minutenlang-applaus-voor-youp-van-t-hek-na-allerlaatste-show-in-carre.html Nu.nl - Minutenlang applaus voor Youp van 't Hek na allerlaatste show in Carré]</ref> ;24 mei * ''Natuur & milieu, Oceanië'': Bie 'n aerdversjuving in [[Papoea-Nuuj-Guinea]] kómme zeker 2.000 luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2522052-papoea-nieuw-guinea-schat-dodenaantal-aardverschuiving-op-2000 NOS.nl - Papoea-Nieuw-Guinea schat dodenaantal aardverschuiving op 2000]</ref> ;22 mei * ''Sjport'': [[Atalanta Bergamo]] wintj de [[UEFA Europa League]] door mit 3-0 te winne van [[Bayer Leverkusen]]. ;19 mei * ''Sjport'': In [[Riyaad]] ([[Saoedi-Arabië]]) bókse [[Oleksandr Oesyk]] en [[Tyson Fury]] taegenein in wat 't "gevech van de iew" weurt geneump. Oesyk wintj 't gevech op punte.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6313475/usyk-wint-historische-boksstrijd-van-fury-en-grijpt-alle-wereldtitels-in-zwaargewicht.html Nu.nl - Usyk wint historische boksstrijd van Fury en grijpt alle wereldtitels in zwaargewicht]</ref> * ''Midde-Oeste'': D'n Iraanse presidentj [[Ebrahim Raisi]] (63) en ziene minister van boetelandjse zakes [[Hossein Amir-Abdollahian]] (60) kómme óm in 'nen helikoptercrash kortbie de grens mit [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313549/iraanse-president-ebrahim-raisi-omgekomen-bij-helikopterongeluk.html Nu.nl - Iraanse president Ebrahim Raisi omgekomen bij helikopterongeluk]</ref> ;16 mei * ''Sjport, Belsj'': Voetbalclub [[KV Oostenende]] vreug e faillissemènt aan.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240516_95913203 De Standaard - Voetbalclub KV Oostende vraagt faillissement aan na mislukte overname: “Zeer betreurenswaardig”]</ref> * ''Duutsjlandj'': bie 'n explosie in 'n kiosk in [[Düsseldörp]] valle drie doeje en 16 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/duesseldorf/blaulicht/kiosk-explosion-in-duesseldorf-flingern-identitaet-eines-brandtoten-geklaert_aid-112786459 Rheinische Post - Explosion in Düsseldorfer Kiosk: Identität eines Brandtoten geklärt – Zerstörung erschwert Ermittlungen]</ref> ;15 mei * ''Politiek, Nederlandj'': De óngerhanjelaere van [[PVV]], [[BBB]], [[VVD]] en [[NSC]] kómme mit e regeerakkaord. * ''Politiek, Midde-Europa'': De Sjlowaakse premier [[Robert Fico]] weurt denaergesjaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313000/slowaakse-premier-fico-neergeschoten-en-gewond-naar-ziekenhuis-afgevoerd.html Nu.nl - Slowaakse premier Fico neergeschoten en gewond naar ziekenhuis afgevoerd]</ref> ;14 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse cabaretier [[George Groot]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520533-cabaretier-george-groot-don-quishocking-overleden NOS.nl - Cabaretier George Groot (Don Quishocking) overleden]</ref> ;13 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadese sjriefster [[Alice Munroe]] ([[Nobelpries]] in de Literatuur 2013) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520506-nobelprijswinnende-schrijver-alice-munro-92-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende schrijver Alice Munro (92) overleden]</ref> ;12 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse saxofonis [[David Sanborn]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520379-jazzsaxofonist-david-sanborn-78-overleden NOS.nl - Jazzsaxofonist David Sanborn (78) overleden]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Nemo (arties)|Nemo]] wintj veur [[Zjwitserlandj]] 't [[Eurovisie Songfestival]] in [[Malmö]] mit 't leedje ''The code''. De editie waor óntseerd door versjillende incidente, wo-ónger de oetzunjerlike oetsjleting van de Nederlandse inzenjing [[Joost Klein]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13971/artikel/2520133-zwitserland-wint-zwaarbeladen-songfestival-nemo-eerste-non-binaire-winnaar-ooit NOS.nl - Zwitserland wint zwaarbeladen Songfestival, Nemo eerste non-binaire winnaar ooit]</ref> * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|kampioen voetbal bie de vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2520083-driemaal-is-scheepsrecht-vrouwen-fc-twente-kampioen-van-nederland - Driemaal is scheepsrecht: vrouwen FC Twente kampioen van Nederland]</ref> ;10 mei * ''Oes-Europa'': Róssische troepe valle opnuuj de regio [[Charkiv]] aan vanoet 't noorde.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/10/russians-attack-north-of-kharkiv-ukraine The Guardian - Russians try to break through Ukrainian defence lines north of Kharkiv]</ref> ;9 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[Roger Corman]], veural bekèndj óm zien b-films, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6312553/filmpionier-en-oscarwinnaar-roger-corman-op-98-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Filmpionier en Oscarwinnaar Roger Corman op 98-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': De rechbank in [[Remunj]] verbeujt 't gebroek van landjboewgif bie de teelt van lelies in de buurt van 'n woenwiek in [[Zaerem]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240508_94111342 De Limburger - Rechter verbiedt gebruik landbouwgif bij lelieteelt in Sevenum: kans dat omwonenden ziek worden]</ref> ;7 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Steve Albini]], pioneer van 't [[grunge]]-geluid, sjtörf op 61-jäörige laedftied.<ref>[https://pitchfork.com/news/steve-albini-storied-producer-and-icon-of-the-rock-underground-dies-at-61/ Pitchfork - Steve Albini, Storied Producer and Icon of the Rock Underground, Dies at 61]</ref> ;6 mei * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de sjtad [[Rafah]] binne inne zujelike [[Gazasjtrook]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-humanitarian-aid-8659eae6e0a7362504f0aa4aa4be53e0 AP News - Hamas accepts Gaza cease-fire; Israel says it will continue talks but presses on with Rafah attacks]</ref> ;4 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Madonna]] gief op 't sjtrandj van [[Copacabana]] ([[Rio de Janeiro]]) e konzaer veur 1,6 miljón luuj. Dit maak 't eint van de groetste konzaers oets gegaeve.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6311677/madonna-geeft-een-van-best-bezochte-concerten-ooit-16-miljoen-op-copacabana.html Nu.nl - Madonna geeft een van best bezochte concerten ooit: 1,6 miljoen op Copacabana]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjèlder [[Frank Stella]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan lymfeklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240505_93704289 De Standaard - Frank Stella, de schilder die het aanzicht van abstracte kunst drastisch veranderde]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': De Nederlandse kunssjaatsster [[Sjoukje Dijkstra]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/schaatsen/6311388/legendarische-oud-kunstschaatsster-sjoukje-dijkstra-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische oud-kunstschaatsster Sjoukje Dijkstra (82) overleden]</ref> ===april=== * ''Natuur & milieu, Zuud-Azië'': zjwaore raegeval in [[Pakistan]] mit 143 doeje es gevolg. * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': zeldzaam zjwaore raegeval en euversjtruiminge inne regio róndj de [[Perzische Golf]]. 33 luuj kómme hiebie óm 't laeve. Veural [[Oman]] waert hel getroffe. * ''Natuur & milieu, Oes-Europa, Centraal-Azië'': zjwaor euversjtruiminge inne regio róndj [[Orsk]] ([[Róslandj]]) en 't noordweste van [[Kazachstan]]. 8 luuj kómme hiebie óm 't laeve. ;30 april * ''Politiek, Midde-Amerika'': de presidentiële euverganksraod van [[Haïti]] wies veurmalig sjportminister Fritz Belizaire es nuje [[premier]] aan. Hae krieg de taak óm de orde en veiligheid in 't door bendegeweld geteisterde landj te hersjtelle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2518791-haiti-wijst-nieuwe-premier-aan-die-orde-moet-herstellen NOS - Haïti wijst nieuwe premier aan die orde moet herstellen]</ref> ;29 april * ''Oes-Europa'': bie opgravinge in 't hoes van [[nazi]]-kopsjtök [[Hermann Göring]] in de [[Wolfsschanze]] bie [[Kętrzyn]] (veurmalig Oes-Pruse) waere vief [[skelet]]te óntdek.<ref>[https://www.spiegel.de/wissenschaft/wolfsschanze-forscher-finden-skelette-in-haus-von-hermann-goering-a-ddcc89d5-fa3b-456d-9b65-63b06907442d Der Spiegel - Forscher finden Skelette in Görings Haus ]</ref> ;27 april * ''Centraal-Europa'': In [[Murnau]] (inne [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaat [[Beiere]]) waere twie Oekraïners doedgesjtoke. De verdachte, 'ne 57-jäörige Rós, waert opgepak. Volges de Oekraïense autoriteite zint de sjlachoffersj revaliderende militaire.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/panorama/kriminalitaet/bayern-murnau-ukrainer-getoetet-russe-tatverdaechtig-100.html ZDF - Tote Ukrainer: Generalstaatsanwalt ermittelt ]</ref> ;21 april * ''Sjport'': [[Grace Brown]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door in de finaal mit 1-0 van [[NEC]] te winne. ;20 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': 't [[VS|Amerikaans]] Hoes van Aafgevaerdigde geit akkoord mit e sjteunpakket van 61 miljard [[dollar]] (ca. 57 miljard [[euro]]) veur de [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13965/artikel/2517523-vs-na-maanden-akkoord-met-steunpakket-voor-oekraine-van-61-miljard-dollar NOS - VS na maanden akkoord met steunpakket voor Oekraïne van 61 miljard dollar]</ref> ;19 april * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse filosoof [[Daniel Dennett]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan longprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2517489-amerikaanse-filosoof-en-uitgesproken-atheist-daniel-dennett-82-overleden NOS.nl - Amerikaanse filosoof en uitgesproken atheïst Daniel Dennett (82) overleden]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Stephen Williams]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Katarzyna Niewiadoma]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': 'n Róssische militair basis bie Dzjankoj oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert aangevalle mit [[:nl:ATACMS|ATACMS]]-rakette. [[Oekraïne]] haet d'n aanval opgeëis. Bie d'n aanval woorte volges de Oekraïense sjtriedkrachte ónger mie veer [[:nl:S-400|S-400-lóchaafweerinstallaties]] vernetig.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/four-russian-missile-launchers-critically-damaged-crimea-ukraine-says-2024-04-18/ Reuters - Four Russian missile launchers 'critically damaged' in Crimea, Ukraine says]</ref> ;16 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': 't Børsen-geboew inne [[Daenemarke|Daense]] huidsjtad [[Kopenhage]] sjteit in brandj. E aantal kónswerke waert gered en nemes raak gewóndj. E groet gedeilte van 't iconische geboew geit aevel verlore.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/16/beursgebouw-in-brand-kopenhagen/ VRT - Brand in historisch Beursgebouw in Kopenhagen: "Helft gebouw afgebrand, waaronder iconische drakentoren en Grote Hal"]</ref> ;14 april * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] lanceert diverse lóchaanvalle op [[Israël]] mit rakètte en drones es vergelding veur 'ne lóchaanval oppe Iraanse ambassade in [[Damascus]] op 1 april. Volges de Israelische sjtriedkrachte woorte wiedoet de meiste drones en rakètte oete lóch gehaold. 'n lóchmachbasis is leech besjadig geraak. 32 persoene rake gewóndj, woevan eine ernstig. 't Is de ierste kier det Iran 'ne direkte aanval oetveurt op Israelisch gróndjgebeed.<ref>[https://apnews.com/article/strait-of-hormuz-vessel-33fcffde2d867380e98c89403776a8ac AP News - Israel says Iran launched more than 300 drones and missiles, 99% of which were intercepted]</ref> * ''Sjport'': De Nederlenjer [[Abdi Nageeye]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] in 2:04:43, e nuuj Nederlands record.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6309017/abdi-nageeye-wint-marathon-van-rotterdam-in-nieuw-nederlands-record.html Nu.nl - Abdi Nageeye wint marathon van Rotterdam in nieuw Nederlands record]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzending [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[Bayer 04 Leverkusen]] weurt veur 't iers kampión voetbal van Duutsjlandj. Hiemit kump ouch 'n èndj aan 'n serie van ilf opeinvolgende kampiónsjappe veur [[FC Bayern München]]. ;12 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Roberto Cavalli]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6308895/italiaanse-modeontwerper-roberto-cavalli-83-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Roberto Cavalli (83) overleden]</ref> ;10 april * ''Sjport'': D'n Amerikaansen American footballer en acteur [[O.J. Simpson]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6308719/omstreden-americanfootballspeler-en-acteur-oj-simpson-76-overleden.html Nu.nl - Omstreden Americanfootballspeler en acteur O.J. Simpson (76) overleden]</ref> ;9 april * ''Europa algemein'': 't Europees Hof veur de Rechte van de Mins in [[Sjtraasburg]] kump tot de conclusie det de [[Zjwitserlandj|Zjwitserse sjtaat]] inkel minserechte haet gesjonde, ómdet e neet genoog deit taege [[klimaatopwerming|klimaatverangering]]. 't Is de iersjte zaak woe-in dees vraog behandeld waert. De oetsjpraok van 't hof haet meugelik groete gevolge; ze kènt e precedent sjeppe veur vergeliekbaar rechszake en wiejer is ze bindend.<ref>[https://www.srf.ch/news/international/sieg-fuer-klimaseniorinnen-egmr-schweiz-verletzt-menschenrechte-bei-klimafragen SRF - EGMR: Schweiz verletzt Menschenrechte bei Klimafragen]</ref> * ''Weitesjap, Nederlands Limburg'': Wetensjappers vaan de [[Universiteit vaan Mestreech]] oontdèkke wie 'nen [[eineiëgen twieling]] oontsteit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2516187-maastrichtse-onderzoekers-ontdekken-hoe-een-eeneiige-tweeling-ontstaat NOS.nl - Maastrichtse onderzoekers ontdekken hoe een eeneiïge tweeling ontstaat]</ref> ;8 april * ''Nederlandj'': In [[Arnhem]] begintj de zaak taege zeve verdachte die betrokke zouwe zin gewaes bie 't versjtrekke van Middel X, 'n poejer woemit me [[zelfmoord]] kènt plege. Twie verdachte zint aad-besjtuursleje vanne Coöperatie Laatste Wil.<ref>[https://nos.nl/nieuwsuur/video/2515927-rechtszaak-van-start-tegen-verdachten-verstrekken-middel-x NOS - Rechtszaak van start tegen verdachten verstrekken 'Middel X']</ref> * ''Ikkenomie, Belsj'': Bösboewer [[Van Hool]] oet [[Koningshooikt]] (sjtad [[Lier (Belsj)|Lier]]) weurt failliet verklaord. [[VDL]] nump e deil van 't bedrief euver, mae ouch daobie is mer 'n fractie van de jobs gerèd.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240311_92250232 De Standaard - Liveblog Van Hool]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2515984-vdl-neemt-deel-van-failliet-belgische-busbedrijf-van-hool-over NOS.nl - VDL neemt deel van failliet Belgische busbedrijf Van Hool over]</ref> * ''Weitesjap'': De Britse natuurkóndige [[Peter Higgs]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6308451/peter-higgs-voorspeller-van-het-goddeeltje-op-94-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Peter Higgs, voorspeller van het 'goddeeltje', op 94-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 april * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. ;6 april * ''Sjport'': [[Lotte Kopecky]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj. ;5 april * ''Oes-Europa'': bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] drone-aanval op e militair vleegveld in Morozovsk inne [[Róslandj|Róssische]] regio Rostov waere zes gevechtsvleegtuger vernetig. Twintig luuj waere daobie doedgemaak of rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515662-russische-gevechtsvliegtuigen-vernietigd-na-droneaanval-oekraine NOS - 'Russische gevechtsvliegtuigen vernietigd na droneaanval Oekraïne']</ref> ;3 april * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': inne oestelike [[Taiwan]]ese sjtad Hualien vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,4 op de MM-sjaal plaats. Daobie valle 13 doeje en 1145 gewónje.<ref>[https://news.southcn.com/node_179d29f1ce/cfdc380820.shtml Southern News Network - 台湾花莲地震已造成13人死亡1145人受伤]</ref> ;2 april * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloups-Franse sjriefster [[Maryse Condé]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515175-franse-schrijfster-maryse-conde-90-overleden NOS.nl - Franse schrijfster Maryse Condé (90) overleden]</ref> ;1 april * ''Mide Oeste'': Bie 'ne [[Israel]]ische 'ne lóchaanval oppe [[Iran|Iraanse]] ambassade in [[Damascus]] kómme 16 luuj óm 't laeve, woe-ónger 'ne hoeggeplaatsde militair vanne Quds-bridgade (sjpeciaal einheid).<ref>[https://www.syriahr.com/en/330101/ SOHR - Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy]</ref> ===miert=== * ''Noord-Amerika, Europa algemein'': groetsjalige [[NAVO]]-oefening in [[Europa]]. 90.000 militaire oet 32 lenj doon mèt.<ref>[https://www.nato.int/cps/en/natohq/222847.htm Navo - Steadfast Defender 24]</ref> * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> ;31 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj, en [[Elisa Longo Borghini]] wintj bie de vrouwluuj. ;27 miert * ''Sjport'': [[Matteo Jorgenson]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6306772/live-wielrennen-dwars-door-vlaanderen-vrouwen-nadert-finale-met-vos-in-kopgroep.html Nu.nl - liveblog]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Joe Lieberman]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306897/bekende-amerikaanse-politicus-joe-lieberman-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse politicus Joe Lieberman op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse psycholoog en ikkenoom [[Daniel Kahneman]] ([[Nobelpries]] 2002) sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514521-nobelprijswinnende-psycholoog-daniel-kahneman-90-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende psycholoog Daniel Kahneman (90) overleden]</ref> ;26 miert * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtad [[Baltimore]] ([[Maryland]]) is 'n brök ingesjtort nao 'n aanvaring mit e groet vrachsjip. Twie luuj kóste waere gered, zès vermisde zint dinkelik óm 't laeve gekómme.<ref>[https://www.baltimoresun.com/2024/03/26/key-bridge-collapses-into-patapsco/ The Baltimore Sun - 6 workers presumed dead; Baltimore’s Key Bridge collapses after container ship hits support column ]</ref> ;25 miert * ''Politiek, Wes-Afrika'': Oppositiekandidaat Bassirou Diomaye Faye wintj de [[Senegal]]ese prizzedentsverkezinge mit 53,7% van de sjtömme en versjleit zinne taegesjtander Amadou Ba (36,2%), dae [[premier]] waor inne regering van aaftraejend prizzedent Macky Sall.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/senegal-oppositions-faye-leads-early-presidential-election-results-2024-03-25/ Reuters - Senegal's president-elect Faye vows to govern with humility]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Hongaarsen dirizjent en componis [[Péter Eötvös]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5d4d4c12-331f-4ff4-ab50-f6f706a122f4/peter-eotvos-toonbeeld-voor-de-jonge-generatie-overleden NPO Klassiek - Peter Eötvös, toonbeeld voor de jonge generatie, overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rapper [[Def Rhymz]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan hertprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514099-rapper-def-rhymz-53-overleden-na-hartfalen NOS - Rapper Def Rhymz (53) overleden na hartfalen]</ref> * ''Sjport'': [[Mads Pedersen]] wintj [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2514043-pedersen-verslaat-van-der-poel-in-wielerklassieker-gent-wevelgem-na-sprint-a-deux NOS.nl - Pedersen verslaat Van der Poel in wielerklassieker Gent-Wevelgem na sprint-à-deux]</ref> ;23 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse pianis [[Maurizio Pollini]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/musici/bd210e4e-0d3f-4b38-85e9-a304d9ec2b80/maurizio-pollini NPO Radio Klassiek - Pianist Maurizio Pollini overleden (82)]</ref> ;22 miert * ''Oes-Europa'': In [[Krasnogorsk]], 'n veursjtad van [[Moskou]], weurt 'nen aansjlaag geplaeg op 'n konzaerzaal, woebie zeker 115 luuj óm 't laeve kómme en 145 luuj gewóndj rake. D'n [[Afghanistan|Afghaansen]] tak van [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306293/live-moskou-zoektocht-naar-daders-gaande-dit-weekend-geen-grote-evenementen-in-heel-rusland.html Nu.nl - Liveblog]</ref> * ''Sjport'': 't Vrouwluujèlftal van [[Fortuna Zitterd]] versjleit [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] mit 8-0. [[Tessa Wullaert]] sjcoort zeve kier en zèt daomit e record denaer.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6306299/fortuna-aanvaller-tessa-wullaert-vestigt-nieuw-record-in-eredivisie-duel.html Nu.nl - Fortuna-aanvaller Tessa Wullaert vestigt nieuw record in Eredivisie-duel]</ref> ;20 miert * ''Zuudoes-Azië'': [[Vo Van Thuong]], de presidentj van [[Vietnam]], weurt óm e corruptiesjendal tot aaftraeje gedwónge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305912/president-vietnam-treedt-af-mogelijk-reden-afblazen-staatsbezoek-koningspaar.html Nu.nl - President Vietnam treedt af, mogelijk reden afblazen staatsbezoek koningspaar]</ref> ;17 miert * ''Politiek, Oes-Europa'': [[Vladimir Poetin]] wintj volges de Róssische keesraod mit zeker 87 procent van de sjtömme de [[Róslandj|Róssische]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305520/poetin-wint-zoals-verwacht-russische-verkiezingen-en-krijgt-vijfde-termijn.html Nu.nl - Poetin wint zoals verwacht Russische verkiezingen en krijgt vijfde termijn]</ref> ;16 miert * ''Sjport'': [[Jasper Philipsen]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6305485/philipsen-sprint-naar-zege-milaan-san-remo-na-kopwerk-luxeknecht-van-der-poel.html Nu.nl - Philipsen sprint naar zege Milaan-San Remo na kopwerk luxeknecht Van der Poel]</ref> ;14 miert * ''Belsj'': e peleton van 't veerde Belsje zjeniebataljon van [[Amay]] ([[Provincie Luuk]]) waert opgeheve naodat ónger mie ernstig wangedraag aan 't leech is gekómme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240314_93146425 De Standaard - Machtsmisbruik, vernederingen en slagen: Defensie schaft volledig peloton af]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse primatoloog [[Frans de Waal]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan maagkanker.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/16/de-man-die-mens-en-aap-dichter-bij-elkaar-bracht-a4193299 NRC.nl - De man die mens en aap dichter bij elkaar bracht]</ref> ;13 miert * ''Nederlandj'': [[Geert Wilders]] geuf zien ambitie veur premier van Nederlandj te waere op. Es leier van de groetste partie ([[PVV]]) waor hae de logische kandidaat.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5440101/geert-wilders-formatie-kabinet-torentje RTL Nieuws - Geen premier Wilders, maar wie komt er dan wel in het Torentje?]</ref> ;12 miert * ''Oes-Europa'': Róssische milities sjtaeke vanoet de [[Oekraïne]] de grens euver en rake in gevech mit 't Róssisch leger. De militante höbbe nao eige zègke e dörpke inne regio Koersk ingenome. <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-based-russian-armed-groups-say-they-have-launched-incursion-into-russia-2024-03-12/ Reuters - Anti-Kremlin fighters launch cross-border attacks into Russia from Ukraine]</ref> * ''Belsj'': D'n extreemrechsen activis [[Dries Van Langenhove]] weurt tot ei jaor celsjtraof veroerdeild óm racisme en negationisme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240312_92493736 De Standaard - Proces-Schild & Vrienden | Dries Van Langenhove “werkte fysiek en psychisch geweld in de hand”]</ref> ;11 miert * ''Kóns en cultuur'': [[Tom Lanoye]] krieg de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2512359-taalvirtuoos-tom-lanoye-krijgt-prijs-der-nederlandse-letteren NOS.nl - 'Taalvirtuoos' Tom Lanoye krijgt Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> ;10 miert * ''Politiek, Zuud-Europa'': de centrumrechtse Democratische Alliantie wintj mit 29,49 procent van de sjtömme de [[Portugal|Portugese]] parlementsverkezinge. De Socialistische Partie waert twiede en kump oet op 28,66 procent. De rechs-populistische partie Chega eindig op 18 procent en waert derde.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/portugal-schuift-op-naar-rechts-na-ruim-acht-jaar-socialisme~a2ab7e88/ AD - Portugal schuift op naar rechts na ruim acht jaar socialisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Op de 96e oetreiking van de [[Academy Awards]] wintj ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' de pries veur bèste film. [[Cillian Murphy]] en [[Emma Stone]] waere bèste acteur en actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6304273/dit-zijn-de-oscarwinnaars-van-2024.html Nu.nl - Dit zijn de Oscarwinnaars van 2024]</ref> * ''Sjport'': De [[Tirreno-Adriatico]] weurt gewonne door d'n Daen [[Jonas Vingegaard]]. * ''Sjport'': [[Paries-Nice]] weurt gewonne door d'n Amerikaan [[Matteo Jorgenson]]. ;9 miert * ''Politiek, Wes-Europa'': 'n Mierderheid van de [[Iere]] sjtömp in e [[referendum]] taege de aanpassing van de [[Ierlandj|Ierse]] [[Gróndjwet]]. De Ierse premier Varadkar wilde twie amandemente doorveure, woe-in ónger anger sjteit dat ouch anger relaties es 't huwelik de basis veur 't gezin zouwe kinne zie.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68484651 BBC - Irish referendums: Voters reject changes to family and care definition]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popzenger [[Eric Carmen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6304853/all-by-myself-zanger-eric-carmen-op-74-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - All By Myself-zanger Eric Carmen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 miert * ''Politiek, Naord-Europa'': [[Zjwede]] kump officieel bie de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511843-zweden-officieel-toegetreden-tot-de-navo NOS - Zweden officieel toegetreden tot de NAVO]</ref> ;6 miert * ''Midde-Oeste'': bie ne raketaanval van Houthi-rebelle op e sjip veure kós van [[Jeme]] kómme drie luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6304193/zeker-twee-doden-bij-eerste-fatale-aanval-van-houthi-rebellen-op-schip-bij-jemen.html Nu.nl - Zeker twee doden bij eerste fatale aanval van Houthi-rebellen op schip bij Jemen]</ref> ;5 miert * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones bie de sjtraot van Kertsj ane oeskant vanne [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch patrouillesjip Sergej Kotov tot zinke gebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511528-opnieuw-russisch-schip-tot-zinken-gebracht-op-zwarte-zee NOS - Opnieuw Russisch schip tot zinken gebracht op Zwarte Zee]</ref> * ''Midde-Amerika'': gewapende bendes besjtorme de lóchhave vanne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511514-gewapende-bendes-proberen-vliegveld-van-haiti-over-te-nemen NOS - Gewapende bendes proberen vliegveld van Haïti over te nemen]</ref> * ''Centraal-Europa'': Bie de Teslafabriek kórtbie [[Berlien]] vèlt de sjtroum oet es gevolg van brandjsjtichting. De extreemlinkse Vulkangruppe haet d'n aansjlaag opgeëis.<ref>[https://www.morgenpost.de/vermischtes/article241817658/tesla-brandanschlag-stromausfall-berlin-brandenburg.html Berliner Morgenpost - Elon Musk reagiert – Unternehmen beziffert den Schaden]</ref> ;4 miert * ''Centraal-Europa'': 'n Bewaffnete vrauw versjanst zisj in e sjpitaal in [[Oche]]. Ze wead dursj de pliese mit sjusse jesjtopt.<ref>[https://rp-online.de/nrw/panorama/aachen-nach-grosseinsatz-in-klinik-ermittlungen-gegen-65-jaehrige_aid-108302731 Rheinische Post - Nach Großeinsatz im Aachener Luisenhospital – Ermittlungen gegen 65-Jährige ]</ref> * ''Centraal-Europa'': bie 'ne brandj in e bejaardetehoes in 't Duutsje [[Bedburg-Hau]], neet wied van [[Gennep]] en [[Nijmege]], kómme veer luuj óm 't laeve. Ouch valle 24 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/kleve/bedburg-hau-4-tote-bei-brand-in-altenheim-in-qualburg-ursache-unklar_aid-108209205 Rheinische Post - Ermittlungen gegen Bewohner nach Brandtragödie in Altenheim]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer en traineur [[Kees Rijvers]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6303915/voetbalicoon-en-oud-bondscoach-kees-rijvers-op-97-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon en oud-bondscoach Kees Rijvers op 97-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 miert * ''Wes-Afrika'': in 't noorde van [[Burkina Faso]] waere drie dörper aangevalle door ónbekinde sjötters. Daobie waere meugelik 170 luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511283-schutters-executeren-170-mensen-in-burkina-faso-zegt-aanklager NOS - Schutters executeren 170 mensen in Burkina Faso, zegt aanklager]</ref> * ''Midde-Amerika'': Inne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]] valle gewapende bendes de groete gevangenis van 't landj aan. Väöl gedetineerde óntsjnappe, woe-ónger wichtige bendeleje. Ouch waere luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511346-grootste-gevangenis-haiti-bestormd-zeker-honderden-gevangenen-bevrijd NOS - Grootste gevangenis Haïti bestormd, 'zeker honderden gevangenen bevrijd']</ref> ;2 miert * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': In 't kader van 't projek "Heel [[Heerlen]] graaft" woeëde seër d'r september veurig joar mieë es 8500 artefakte oet vuurnamelig de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse Tied]] gevónge.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2574018/heel-heerlen-graaft-8500-romeinse-vondsten 1limburg - Heel Heerlen Graaft: 8500 Romeinse vondsten ]</ref> * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511136-heroische-zege-pogacar-in-strade-bianche-aangekondigde-solo-van-81-kilometer-slaagt NOS.nl - Heroïsche zege Pogacar in Strade Bianche: aangekondigde solo van 81 kilometer slaagt]</ref> [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.touretappe.nl/strade-bianche-donne-2024/ Touretappe.nl - Strade Bianche Donne 2024]</ref> ;1 miert * ''Politiek, Centraal- en Oes-Europa'': [[Róslandj]] publiceert e aafgeloesterd gesjprek vanne Duutsje lóchmach. 't Gesjprek ging euver de lievering van Taurus-kruutsrakette veur 't Oekraïens leger.<ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article250369030/Bundeswehr-Spionage-Ernste-Angelegenheit-Scholz-verspricht-Aufklaerung-zu-Luftwaffen-Mitschnitt.html Welt - Verteidigungsministerium bestätigt Spionagefall – Scholz verspricht Aufklärung]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse mode-óntwerpster [[Iris Apfel]] sjtörf op 102-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6303621/amerikaanse-mode-icoon-met-grote-bril-iris-apfel-op-102-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse mode-icoon met grote bril Iris Apfel op 102-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japanse [[manga|sjtripteikenaer]] [[Akira Toriyama]] (veural bekèndj van de serie ''[[Dragon Ball]]'') sjtörf op 68-jäörige laeftied aan 'n acute harrebleujing.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6304387/dragon-ball-maker-akira-toriyama-op-68-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Dragon Ball-maker Akira Toriyama op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ===fibberwarie=== * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, politiek, sjport'': In de raod van [[Vols]] weurt e veursjtèl besjpraoke óm amateurkoerse in de gemeinte te verbeje of te bepèrke.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240219_97544920 De Limburger - Grote wielertoertochten blijven toch welkom in Vaals: opluchting bij organisatoren]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': bie bósbrenj inne [[Chili|Chileense]] regio Valparaíso valle zeker 131 doeje.<ref>[https://www.jpost.com/international/article-785347 The Jerusalem Post - Forest fires kill 131 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake]</ref> * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankriek]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> ;27 fibberwarie * ''Nederlandj'': Crimmeneel [[Ridouan Taghi]] krieg in 't [[Marengoperces]] 'n laeveslang gevangenissjtraof opgelag veur de opdrach tot zès liquidaties.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6302680/levenslang-voor-ridouan-taghi-en-2-anderen-voor-reeks-moorden-in-monsterproces-marengo.html Nu.nl - Levenslang voor Ridouan Taghi en 2 anderen voor reeks moorden in monsterproces Marengo]</ref> * ''Centraal-Europa'': [[Rote Armee Fraktion|RAF-terroriste]] Daniela Klette waert opgepak inne Duutsje huidsjtad [[Berlien]]. Ze waert ónger mie verdach van zes roufeuvervalle. Ouch 'ne twiede verdachte waert gearresteerd.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/raf-klette-festnahme-102.html Tagesschau - Ex-RAF-Terroristin Klette in Untersuchungshaft]</ref> ;26 fibberwarie * ''Politiek, Centraal-Europa, Noord-Europa'': 't [[Hongarije|Hongaars]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]]. Daomit kènt 't Scandinavische landj toetraeje tot 't bondgenootsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2510482-parlement-hongarije-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Parlement Hongarije stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': ane zuudkantj van 't veurmalige [[Noord-Holland]]se eilandj [[Marke (eilandj)|Marke]] waere reste van 'ne [[terp]] gevónje. De terp woort inne 18e iew verzjwolge door de [[Zujerzie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2510508-archeologische-vondst-bij-dijkversterking-marken-blijkt-van-verdronken-werf NOS - Archeologische vondst bij dijkversterking Marken blijkt van 'verdronken werf']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse bankier [[Jacob Rothschild]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/lord-jacob-rothschild-dead-dies-b2502502.html Independent.co.uk - Lord Jacob Rothschild: Financier dies aged 87]</ref> ;25 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse gangsterrapper [[Bigidagoe]] (Denzel Silos) weurt op 26-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.parool.nl/nieuws/danzel-silos-rapper-bigidagoe-26-van-rapformatie-zone-6-doodgeschoten-bij-station-sloterdijk~b35c154e/ Het Parool - Danzel Silos, rapper Bigidagoe (26) van rapformatie Zone 6, doodgeschoten bij station Sloterdijk]</ref> * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Kuurne-Brussel-Kuurne]]. ;24 fibberwarie * ''Sjport'': [[Jan Tratnik]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Kenneth Mitchell]] sjtörf op 49-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6302932/star-trek-acteur-kenneth-mitchell-49-overleden.html Nu.nl - Star Trek-acteur Kenneth Mitchell (49) overleden]</ref> ;23 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Kim Moelands]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan [[tejsjliemkrenkde]].<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6302902/auteur-kim-moelands-op-48-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Auteur Kim Moelands op 48-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 fibberwarie * ''Centraal-Europa, politiek'': [[Duutsjlandj]] legaliseert recreatief gebroek van [[cannabis]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-cannabis-teillegalisierung-100.html Tagesschau.de - Teil-Legalisierung von Cannabis beschlossen]</ref> * ''Centraal-Europa'': De [[Oesteriek]]se aad-bondskanseleer [[Sebastian Kurz]] waert veroerdeild tot 'n veurwaerdelike celsjtraof van 8 maonde waeges meineid.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/sebastian-kurz-verurteilung-100.html Tagesschau.de - Schuldspruch für Österreichs Ex-Kanzler Kurz]</ref> * ''Zuud-Europa'': bie 'ne flatbrandj inne Oes-[[Sjpaanje|Sjpaanse]] sjtad [[Valencia]] valle zeker 10 doeje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/ VRT - https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/]</ref> - ;20 fibberwarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Andreas Brehme]] sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen hertsjtilsjtandj.<ref>[https://www.bz-berlin.de/sport/fussball/wm-held-andreas-brehme-ist-tot BZ Berlin - WM-Held Andreas Brehme ist tot!]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Oekraïense raketaanval op e militair oefeterrein in bezet gebeed inne oblas [[Dontesk (oblas)|Donetsk]] waere 65 Róssische militaire doedgemaak.<ref>[https://www.hln.be/buitenland/65-russische-militairen-in-een-klap-gedood-door-himars-aanval-ze-stonden-opgelijnd-te-wachten-op-hun-commandant~a35e62cc/ HLN - 65 Russische militairen in één klap gedood door Himars-aanval: “Ze stonden opgelijnd te wachten op hun commandant”]</ref> ;17 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens leger trek zich truuk oet [[Avdiivka]]. Róssische troepe neme de sjtad in.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 BBC News - Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Den Haag]] löp 'n confrontatie tösje veur- en taegesjtenjers van 't [[Eritrea|Eritrees]] rezjiem compleet oet de handj. 't Geweld en de materieel sjaoj zeen óngezeen.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6301958/me-grijpt-in-met-traangas-bij-rellen-groepen-eritreeers-in-den-haag.html Nu.nl - ME grijpt in met traangas bij rellen groepen Eritreeërs in Den Haag]</ref> ;16 fibberwarie * ''Oes-Europa'': De Róssische politicus [[Aleksej Navalni]] kump óm in e sjtraofkamp.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/russische-ambassade-na-dood-navalny-nederlandse-beschuldigingen-absoluut-onwaar~aaf7849c/ AD - Russische ambassade na dood Navalny: 'Nederlandse beschuldigingen absoluut onwaar’]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[NedCar]] sjtop mit de productie van auto's. Officieel geit 't febrik neet toe.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2564901/l1mburg-centraal-nedcar-einde-van-een-tijdperk 1Limburg - L1mburg Centraal: Nedcar: einde van een tijdperk]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': [[Griekelandj]] legaliseert 't [[homohuwelik]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2509039-griekenland-legaliseert-homohuwelijk-ondanks-weerstand-orthodoxe-kerk NOS - Griekenland legaliseert homohuwelijk, ondanks weerstand orthodoxe kerk]</ref> ;14 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones inne [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch landingssjip ''Caesar Kunikov'' tot zinke gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20240215221653/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5434862/zwarte-zee-vloot-caesar-kunikob RTL - Opnieuw groot Russisch oorlogsschip tot zinken gebracht bij de Krim]</ref> ;13 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': In [[Venlo]] wuuert de [[boerebroelof]] georganiseerd door de Molukse gemeinschap.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240213_96706256 De Limburger - Venlose Boerebroélof is ook in Molukse handen zo traditioneel als wat: ‘Zo hoort het ook, want we zijn gewoon Venlonaren’]</ref> ;12 fibberwarie * ''Belsj Limburg'': bie e verkiersóngelök in [[Audsberge]] kump 'ne 20-jäörige man óm 't laeve. Drie luuj rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240212_94345621 HBVVL - 20-jarige jongeman verongelukt in Oudsbergen, mama (38) en twee kinderen (5 en 9) gewond]</ref> * ''Politiek, Noord-Europa'': De centrum-rechse kandidaat Alexander Stubb wint de [[Finland|Finse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/24888-stubb-beats-haavisto-in-finland-s-closest-ever-presidential-election.html Helsinki Times - Stubb beats Haavisto in Finland’s closest-ever presidential election]</ref> ;11 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ivoriaons hierevoetbalèlftal|Ivoorkös]] wintj 't [[Afrikaans kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 2-1 van [[Nigeriaons hierevoetbalèlftal|Nigeria]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6301150/live-afrika-cup-dolle-vreugde-in-abidjan-na-eindzege-ivoorkust-winnende-goal-haller.html Nu.nl - Live Afrika Cup | Dolle vreugde in Abidjan na eindzege Ivoorkust, winnende goal Haller]</ref> * ''Sjport'': De Keniaansen atleet [[Kelvin Kiptum]], waereldrecordhauwer op de [[marathon (loupe)|marathon]], kump op 24-jäörige laeftied óm bie 'n aanvaring.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508501-wereldrecordhouder-op-de-marathon-kelvin-kiptum-24-overleden-bij-ongeluk NOS.nl - Wereldrecordhouder op de marathon Kelvin Kiptum (24) overleden bij ongeluk]</ref> * ''Sjport'': De [[Kansas City Chiefs]] winne de 58e editie van de [[Super Bowl]] door [[San Francisco 49ers]] mit 25-22 te versjlaon.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508507-kansas-city-chiefs-na-spannend-gevecht-opnieuw-winnaar-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs na spannend gevecht opnieuw winnaar Super Bowl]</ref> ;10 fibberwarie * ''Sjport'': [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]] wintj 't [[Aziatisch kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 3-1 van [[Jordaans hierevoetbalèlftal|Jordanië]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508316-qatar-prolongeert-aziatisch-kampioenschap-dankzij-goochelende-penaltynemer NOS.nl - Qatar prolongeert Aziatisch kampioenschap dankzij goochelende penaltynemer]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse popzenger [[Damo Suzuki]], veural bekèndj van de Duutsje band [[Can (band)|Can]], sjtörf op 74-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://oor.nl/news/can-legende-damo-suzuki-is-op-74-jarige-leeftijd-overleden/ OOR.nl - Can-zanger Damo Suzuki op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie twie explosies inne [[Pakistan|Pakistaanse]] provincie Beloetsjistan valle zeker 26 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6300689/zeker-26-doden-bij-aanslagen-in-pakistan-op-dag-voor-verkiezingen.html Nu.nl - Zeker 26 doden bij aanslagen in Pakistan op dag voor verkiezingen]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlandj'': 't [[NSC]] sjtap oet de óngerhanjelinge euver e rechs kabbinèt mit [[PVV]], [[VVD]] en [[BBB]]; veurman [[Pieter Omtzigt]] zaet det de partie neet in zoe'n regering geit.<ref>[https://nos.nl/collectie/13962/artikel/2507827-voor-nsc-is-deze-formatieronde-ten-einde-houdt-mogelijkheden-open NOS.nl - Voor NSC is deze formatieronde ten einde, houdt mogelijkheden open]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japansen dirizjent [[Seiji Ozawa]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de krenkde van Alzheimer.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/9d882ebd-fc7c-4be7-b915-5036ff84e4a2/dirigent-seiji-ozawa-88-overleden NPO Klassiek - Dirigent Seiji Ozawa (88) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[country]]zenger [[Toby Keith]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507814-country-ster-toby-keith-62-overleden NOS.nl - Country-ster Toby Keith (62) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De [[Chili|Chileense]] politicus [[Sebastián Piñera]] kump op 74-jäörige laeftied óm in 'nen helikoptercrash.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507841-chileense-oud-president-pinera-omgekomen-bij-helikoptercrash NOS.nl - Chileense oud-president Piñera omgekomen bij helikoptercrash]</ref> ;5 fibberwarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Dries van Agt]] ([[KVP]], [[CDA]]), [[Lies vaan premiers vaan de Nederlen|premier]] vam 1977 tot 1982, sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6286503/oud-premier-dries-van-agt-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-premier Dries van Agt op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;4 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse radio-deejay [[Jan van Veen]], veural bekèndj van 't program ''[[Candlelight]]'', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6300302/radio-dj-en-candlelight-presentator-jan-van-veen-79-overleden.html Nu.nl - Radio-dj en Candlelight-presentator Jan van Veen (79) overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'ne raketaanval op de door [[Róslandj]] bezatte Oekraïense sjtad [[Lysytsjansk]] kómme zeker drie hoeëggeplaatsde separatiste vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] óm 't laeve.<ref>[https://eng.obozrevatel.com/section-war/news-ukrainian-armed-forces-strike-on-lysychansk-eliminated-minister-of-emergency-situations-and-two-lpr-deputies-details-emerged-05-02-2024.html Oboz.ua - Ukrainian armed forces strike on Lysychansk eliminated "Minister of Emergency Situations" and two "LPR deputies": details emerged]</ref> * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': [[Sinn Féin]]-politicus Michelle O'Neill waert beneump tot premier van [[Noord-Ierlandj]]. Daomit kump veur 't iers 'n rippeblikeinse aan de mach in 't landj.<ref>[https://www.breakingnews.ie/ireland/live-powersharing-returns-in-northern-ireland-1584037.html Breakingnews.ie - Live: Powersharing returns in Northern Ireland as Michelle O'Neil becomes First Minister]</ref> * ''Zuud-Europa'': [[Vittorio Emanuele (kroenprins)|Vittorio Emanuele]], de lèste kroenprins van [[Italië]], sjtörf op 86-jäörige laeftied in ballingsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507419-laatste-kroonprins-van-italie-overleden NOS.nl - Laatste kroonprins van Italië overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': bie [[VS|Amerikaanse]] lóchaanvalle op versjillende militair doele in [[Irak]] en [[Syrië]] waere teentalle pro-Iraanse militante en meugelik ouch börgers doedgemaak. Teentalle luuj rake gewóndj en väöl militair doele waere vernetig. De aanvalle zint 'n vergelding veur de drone-aanval op Amerikaanse soldaote in Jordanië van veurige waek.<ref>[https://www.zeit.de/politik/ausland/2024-02/usa-syrien-irak-angriffe-schaeden Die Zeit - US-Angriffe in Syrien und dem Irak töten offenbar 45 Menschen]</ref> ;1 fibberwarie * ''Politiek, Wes-Azië'': [[Armenië]] sjlut zich aan bie 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]]. Daomit verplich 't zich óm de Róssische prizzedentj [[Vladimir Poetin]] te arrestere. Dees gebeurtenis is teikenend veur de versjlechterde diplomatieke relatie tösje bei lenj. Wiejer probeert Armenië zich hiemit te besjerme taege nuuj militair ambities van [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2492752-armenie-sluit-zich-aan-bij-internationaal-strafhof-tot-irritatie-van-rusland NOS - Armenië sluit zich aan bij Internationaal Strafhof, tot irritatie van Rusland]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] bie [[Kessel]] wuuert 'n lichaam gevónge.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240202_95810939 De Limburger - Stoffelijk overschot aangetroffen in de Maas bij camping in Kessel]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankrijk]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> * ''Natuur & milieu, Wes-Europa'', eind december-medio jannewarie: aanhajende raegeval in groete deile van [[Wes-Europa]] en [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. ;31 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] beej [[Velde]] wuuert 'n lichaam gevónde.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2548556/lichaam-vermiste-man-uit-velden-aangetroffen-in-maas 1limburg - Lichaam vermiste man uit Velden aangetroffen in Maas]</ref> ;30 jannewarie * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': De [[Pakistan|Pakistaanse]] aad-premier Imran Khan waert veroerdeild tot teen jaor cel vanwaege 't lekke van sjtaatsgeheime.<ref>[https://nos.nl/artikel/2506845-pakistaanse-oud-premier-khan-moet-tien-jaar-cel-in-voor-lekken-staatsgeheimen NOS - Pakistaanse oud-premier Khan moet tien jaar cel in voor lekken staatsgeheimen]</ref> ;29 jannewarie * ''Nederlandj'': bie 'n explosie in [[Rotterdam]] rake twie luuj gewóndj en kómme zeker drie persoene óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6300006/alles-wijst-erop-dat-ook-derde-vermiste-onder-puin-rotterdams-pand-is-gevonden.html Nu.nl - Alles wijst erop dat ook derde vermiste onder puin Rotterdams pand is gevonden]</ref> ;28 jannewarie * ''Belsj'': bie e óngelök mit e vleegmesjien ter huuegde van [[Spa]] in de [[Luuk (provincie)|provincie Luuk]] kómme twie inzittende óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240128_95072409 De Limburger - Twee doden bij crash met klein vliegtuig in Spa]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne drone-aanval op 'n militair basis in [[Jordanië]] waere drie Amerikaanse soldaote doedgemaak, 47 luuj rake gewóndj. Aanvalle op Amerikaanse militaire in 't Midde-Oeste kómme dökker veur saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2024)|oorlog in Gaza en Israel]], meh dit is de ierste kier dat ouch soldaote zint ómgekómme. Achter de aanvalle zit de pro-Iraanse terreurorganisatie Islamitisch Verzet.<ref>[https://www.reuters.com/world/biden-says-three-us-service-members-killed-drone-attack-us-forces-jordan-2024-01-28/ Reuters- Three US troops killed, up to 34 injured in Jordan drone strike linked to Iran]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': milieuactiviste bekogele de ''[[Mona Lisa]]'' in 't Louvre in [[Paries]] mit [[sóp]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2506583-milieuactivisten-gooien-soep-naar-mona-lisa NOS - Milieuactivisten gooien soep naar Mona Lisa]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Jannik Sinner]] wintj d'n Australian Open door in vief sets (3-6 3-6 6-4 6-4 6-4) te winne van de Rus [[Dimitri Medvedev]].<ref>[https://www.gazzetta.it/Tennis/atp/slam/australian-open/28-01-2024/sinner-batte-medvedev-e-vince-l-australian-open-3-6-3-6-6-4-6-4-6-3.shtml La Gazzetta dello Sport - Sinner nella storia! Rimonta e vince l’Australian Open al 5° set]</ref> ;27 jannewarie * ''Sjport'': [[Aryna Sabalenka]] wintj [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-3, 6-2) te winne van [[Zheng Qinwen]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6299293/live-australian-open-reacties-na-tweede-australian-open-titel-op-rij-voor-sabalenka.html Nu.nl - Live Australian Open | Reacties na tweede Australian Open-titel op rij voor Sabalenka]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': versjillende leng sjtoppe tiedelik mit 't sjteune van de UNRWA, de [[VN]]-organisatie veur hölp aan Palestiene, vanwaege meugelike betrokkeheid bie de terroristische aansjlaeg in [[Israel]] op 7 oktober 2023.<ref>[https://www.reuters.com/world/britain-italy-finland-pause-funding-un-refugee-agency-gaza-2024-01-27/ Reuters - More countries pause funds for UN Palestinian agency]</ref> * ''Midde-Oeste'': In 'n door [[Zuud-Afrika]] aangesjpanne zaak reup 't internationaal Gerechshof in [[Den Haag]] [[Israel]] op óm 'n [[genocide]] op Palestiene inne [[Gazasjtrook]] te veurkómme. [[Hamas]] mót alle giezelaers vrielaote.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2506337-tussenvonnis-internationaal-gerechtshof-israel-moet-genocide-in-gaza-voorkomen NOS - Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof: Israël moet genocide in Gaza voorkomen]</ref> ;25 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtaat [[Alabama]] waert Kenneth Eugene Smith, veroerdeild veur de moord op Elizabeth Sennett in [[1989]], [[doeadstraof|geëxecuteerd]] door middel van [[sjtiksjtof]]. 't Is de ierste kier dat dees methode inne VS waert toegepas.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68089279 BBC - Kenneth Eugene Smith: US inmate faces first nitrogen execution after losing last-minute appeals]</ref> ;23 jannewarie * ''Politiek, Wes-Azië, Noord-Europa'': 't [[Törkieje|Törks]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505991-turks-parlement-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Turks parlement stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje producentj [[Frank Farian]], veural bekèndj es de man achter [[Boney M.]], sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;22 jannewarie * ''Nederlands & Belsj Limburg, Kóns en Cultuur'': "Limburgse [[vla]]" krieg 'ne besjermde sjtatus en waert door de [[EU]] officieel erkind es sjtreekproduk. Allein vla dae in [[Belsj Limburg|Belsj]] of [[Nederlands Limburg]] gebakke is moog dae naam drage. Wiejer waere ónger mie eise gesjteld aan de receptuur. * ''Midde-Oeste'': in 't midde vanne [[Gazasjtrook]] kómme 21 Israelische soldaote óm 't laeve bie e incident woebie twie geboewe insjtorte es gevolg 'n explosie.<ref>[https://www.timesofisrael.com/in-deadliest-incident-of-gaza-combat-21-soldiers-killed-as-buildings-collapse-in-blast/ Times of Israel - In deadliest incident of Gaza combat, 21 soldiers killed as buildings collapse in blast]</ref> * ''Zuud-Azië'': Premier [[Narendra Modi]] deit d'n [[Ayodhya Ram Modhir|Tempel van Ram]] in [[Ayodhya]] aop. De boew waor henjig ómsjtraeje, ónger mie ómdet 'r op de plaats van 'n aafgebrende moskee sjteit.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68003095 BBC News - Ayodhya Ram Mandir: India PM Modi inaugurates Hindu temple on razed Babri mosque site]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Gigi Riva]], nog ummer topsjcoorder van 't [[Italiaons hierevoetbalèlftal|nationaal ilftal]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/22-01-2024/morto-gigi-riva-aveva-79-anni.shtml La Gazzetta dello Sport - Calcio in lutto: è morto Gigi Riva. Aveva 79 anni, è stato un mito del Cagliari e della Nazionale]</ref> ;21 jannewarie * ''Politiek, Noord-Amerika'': [[Ron DeSantis]] sjtap oet de prizzedentsrace. Hae sjteunt [[Donald Trump]] in zien kandidatuur, dae väöl populairder is binne de [[Rippeblikeinse Partie]].<ref>[https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/ron-desantis-planning-drop-presidential-bid-sunday-rcna134953 NBC News - Ron DeSantis suspends his presidential bid and endorses Trump]</ref> * ''Sjport'': De Brit [[Stephen Williams]] wintj de [[Tour Down Under]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505664-williams-wint-slotetappe-en-klassement-tour-down-under-lemmen-mee-met-de-sterksten NOS.nl - Williams wint slotetappe en klassement Tour Down Under, Lemmen mee met de sterksten]</ref> ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse regisseur [[Norman Jewison]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6298775/veel-bekroonde-filmregisseur-norman-jewison-97-overleden.html Nu.nl - Veel bekroonde filmregisseur Norman Jewison (97) overleden]</ref> ;19 jannewarie * ''Weitesjap'': de lander [[:en:Smart Lander for Investigating Moon|SLIM]] van 't Japanse [[ruumdevaart]]agentsjap JAXA maak 'n succesvol landing oppe [[maon]]. [[Japan]] is daomit 't viefde landj wat e ruumdevaartuug nao de maon bringk.<ref>[https://web.archive.org/web/20240120142455/https://gotimesnews.com/japans-slim-mission-moon-sniper-landing-mission/ Go Times News - Japan’s lunar lander reaches the moon but is rapidly losing power, space agency says]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[golf (sport)|golver]] [[Jack Burke]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298461/amerikaanse-golfgrootheid-jack-burke-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse golfgrootheid Jack Burke (100) overleden]</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] vèlt Beloetsjische separatisten aan in 't zuudoeste van [[Irak]]. Nege luuj kómme óm 't laeve. De aanval is 'n reaksie op de Iraanse aanval op Pakistaanse terroriste.<ref>[https://apnews.com/article/pakistan-iran-air-force-strikes-638f2ee4ccfb1a56d26e8f28f7e91699 AP News - Pakistani retaliatory strikes in Iran kill at least 9, raising tensions along border]</ref> * ''Sjport'': De Canadesen atleet [[Shawn Barber]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan 'n ónbekènde krenkde.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298340/voormalig-wereldkampioen-polsstokhoogspringen-shawn-barber-29-overleden.html Nu.nl - Voormalig wereldkampioen polsstokhoogspringen Shawn Barber (29) overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Economie, Belsj Limburg'': 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] geit toe. 6000 luuj verlere hiemit hunne job.<ref>[https://web.archive.org/web/20240119210846/https://drukwerkindemarge.org/nieuws/papierfabriek-sappi-lanaken-definitief-gesloten/ Drukwerk in de marge - Papierfabriek Sappi Lanaken definitief gesloten]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Bennie Muller]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2505280-voormalig-ajax-en-oranje-voetballer-bennie-muller-85-overleden NOS - Voormalig Ajax- en Oranje-voetballer Bennie Muller (85) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Weitesjap'': Sjinese weitesjappers klone mit sukses 'ne [[resusaap]], 'n soort wat väöl liekent op de minsj en inne medische weitesjap dök es proofdeer waert gebroek. Door de nuuj methode zint inne toekóms meugelik minder bieste nuuedig veur betroewbaar tesrizzeltate te kriege.<ref>[https://www.bbc.com/news/science-environment-67987633 BBC - Cloned rhesus monkey created to speed medical research]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Iran]] veurt lóchaanvalle oet op de soennitische militie Jaish al-Adl in [[Pakistan]]. Daobie valle twie doeje en drie gewónje.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240116_96742885 HBVL - Iran voert raket- en droneaanvallen uit in Pakistan]</ref> ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] veurt raketaanvalle oet op "terroristische doele" kórtbie de [[Irak|Iraakse]] sjtad [[Erbil]] en in [[Syrië]] taege [[IS]].<ref>[https://web.archive.org/web/20240116225803/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5429654/iran-valt-terroristische-doelen-aan-irak-en-syrie-2-doden RTL - Iran valt 'terroristische doelen' aan in Irak en Syrië, doden en gewonden]</ref> ;14 jannewarie * ''Naord-Europa'': [[Margarete II vaan Denemarke|Margarete II]] treujt nao 52 jaor aaf es keuningin van Daenemarke. Häöre zoon volg 'r op es [[Frederik X vaan Denemarke|Frederik X]]. * ''Naord-Europa'': De sjpleeteruptie bie 't Ieslands [[Grindavík]] bereik de beboewing van 't dörp. De hoezer waore al geëvacueerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6297791/lava-bereikt-vissersdorp-in-ijsland-meerdere-huizen-vlam-gevat.html Nu.nl - Lava bereikt vissersdorp in IJsland, meerdere huizen vlam gevat]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Róssischen dichter en dissidentj [[Lev Rubinstein]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n aanvaring.<ref>[https://www.kyivpost.com/post/26708 Kyiv Post - Russian Dissident Poet Rubinstein Dead at 76]</ref> ;13 jannewarie * ''Oes-Azië'': de regerende Sjina-kritische partie DDP wint de [[Taiwan]]ese verkezinge. [[:en:Lai Ching-te|Lai Ching-te]] waert de nuje prizzedentj. ;12 jannewarie * ''Midde-Oeste'': De Britse en Amerikaanse lóchmach en Amerikaanse kreegssjepe veure aanvalle oet op zeker 60 militair doele van de Houthi-rebelle in [[Jeme]], woe-ónger opsjlaagplaatse en lanceersysteme.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2504571-amerikanen-en-britten-vallen-houthi-doelen-in-jemen-aan-nederland-ondersteunt NOS - Amerikanen en Britten vallen Houthi-doelen in Jemen aan, Nederland ondersteunt]</ref> ;11 jannewarie * ''Weitesjap, Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': in 't oeste van [[Ecuador]], deep in 't Amazonewoud, óntdekke arsjeologe e groet netwerk van sjtaej woe zó'n 2000 jaore truuk mie es 10.000 en meugelik 30.000 luuj höbbe gewoend. Qua groetde en periode is dat vergeliekbaar mit [[Lónje]] in de [[Romeins Riek|Romeinse Tied]].<ref>[https://scientias.nl/duizenden-jaren-oude-stad-ontdekt-in-amazonegebied-samenleving-groter-dan-die-van-de-mayas/ Scientias - Duizenden jaren oude stad ontdekt in Amazonegebied: samenleving groter dan die van de Maya’s]</ref> * ''Economie'': De Nederlandsen óngernummer [[Arie van der Valk]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6297585/medegrondlegger-van-der-valkconcern-arie-van-der-valk-overleden.html Nu.nl - Medegrondlegger Van der Valkconcern Arie van der Valk overleden]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': In [[Ecuador]] óntsjnap drugsbaron [[José Adolfo Macías]] oet de gevangenis. Presidentj [[Daniel Noboa]] reup de noedtoesjtandj oet, wonao 't geweld sjnel escaleert. ;7 jannewarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Franz Beckenbauer]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/franz-beckenbauer-ist-tot-weltmeister-von-1990-und-1974-stirbt-im-alter-von-78-jahren-19434495.html FAZ.net - Franz Beckenbauer im Alter von 78 Jahren gestorben]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer en coach [[Mário Zagallo]] (betrokke bie de [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|Waereldbaekereuverwinninge]] van 1958, 1962, 1970 en 1994) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6296901/braziliaanse-voetballegende-en-viervoudig-wk-winnaar-mario-zagallo-overleden.html Nu.nl - Braziliaanse voetballegende en viervoudig WK-winnaar Mário Zagallo overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Midde-Oeste'': In de Zuudoes-Iraanse sjtad [[Kerman]] kómme zeker 91 luuj óm 't laeve bie 'n döbbele explosie. 284 luuj rake gewóndj. De óntploffinge waore inne buurt van 'n herdenkingsbiejeinkóms veur de Iraanse ginneraal Qasem Soleimani, dae precies veer jaore truuk woort doedgemaak bie 'ne Amerikaanse drone-aanval. D'n aansjlaag waert opgeëis door terreurbeweging [[IS]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/03/iran-us-soleimani-explosion-kerman/c7b0f51a-aa32-11ee-bc8c-7319480da4f9_story.html The Washington Post - Iran says at least 84 were killed in blasts at a ceremony honoring slain general]</ref> * ''Nederlandj'': [[Twiede Wereldoorlog]]veteraan André Hissink sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503652-wo-ii-vlieger-andre-hissink-104-overleden-ik-heb-gezwijnd NOS - WO II-vlieger André Hissink (104) overleden: 'Ik heb gezwijnd']</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Mestreech]], aon de [[Boschpoort]], brik 'nen diek door. Oerzaak is d'n aonhawwende regeval en 't droet veurtkoumend hoegwater.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6296595/dijk-in-maastricht-deels-weggespoeld-woonboten-ontruimd.html Nu.nl - Dijk in Maastricht deels weggespoeld, woonboten ontruimd]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Gelderland|Gelders]] [[Puiflijk]] kómme 50.000 hoonder óm bie 'ne sjtalbrandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503574-grote-stalbrand-in-puiflijk-50-000-kippen-dood NOS - Grote stalbrand in Puiflijk, 50.000 kippen dood]</ref> * ''Sjport'': De Fransen autocoureur [[René Metge]], drievaudig winner van [[Paries-Dakar]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240103_96833386 De Standaard - Drievoudig Dakarwinnaar René Metge overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Kóns en cultuur, Belsj Limburg'': [[Veldeke (vereiniging)|Veldeke]] in [[Belsj Limburg]] geuf 'ne speciale dialekkalender oet mit oetsjpraoke, weiteswaerdighede, gedichskes en wietse oet alle Belsj-Limburgse dialekte.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240102_95078928 HBVL - Nieuw jaar, nieuwe almanak met Limburgs dialect: “Taalrijkdom die niet verloren mag gaan”]</ref> * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne Israelische aanval op e [[Hamas]]-kentoer inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kómme 7 luuj óm 't laeve, woe-ónger Saleh al-Arouri, e kopsjtök vanne terreurbeweging.<ref>[https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-leader-saleh-al-arouri-killed-in-alleged-israeli-strike-in-beirut-suburb/?utm_source=article_hpsidebar&utm_medium=desktop_site&utm_campaign=liveblog-january-03-2024 Times of Israel - Hamas deputy leader Saleh al-Arouri killed in alleged Israeli strike in Beirut]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/1/3/who-was-saleh-al-arouri-the-hamas-leader-killed-in-beirut Al Jazeera - Who was Saleh al-Arouri, the Hamas leader killed in Beirut?]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger trek zich gedeiltelik truuk oet 't noorde vanne [[Gazasjtroek]]. De ierste bewoeners kere truuk.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2503534-eerste-palestijnen-terug-naar-verwoest-noord-gaza-nu-israel-zich-daar-terugtrekt NOS - Eerste Palestijnen terug naar verwoest Noord-Gaza nu Israël zich daar terugtrekt]</ref> * ''Wes-Azië/Midde-Oeste'': De Törkse pelissie pak 33 luuj op. Ze waere verdach van spionage veur [[Israel]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240102_93987246 De Limburger - Turkse politie pakt verdachten van spionage voor Israël op]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse oppositieleijer [[:en:Lee Jae-myung|Lee Jae-myung]] waert tiedes e werkbezeuk in [[Busan]] naergesjtoke en raak doabie gewóndj. De aanvaller, 'ne 67-jäörige man, is opgepak.<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20240102003451315 Yonhap News Agency - Opposition leader Lee Jae-myung attacked during visit to Busan]</ref> * ''Oes-Azië'': op 'n lóchhave kórtbie [[Tokio]] kump e passageersvleegmesjien in boetsing mit e vleegmesjien vanne Japanse köswach. Vief inzittende vanne köswach kómme daobie óm 't laeve, eine raak gewóndj. In 't passageertoesjtel rake 14 luuj gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503496-honderden-tijdig-geevacueerd-bij-vliegtuigongeluk-tokio-vijf-doden-bij-kustwacht NOS - Honderden tijdig geëvacueerd bij vliegtuigongeluk Tokio, vijf doden bij kustwacht]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Afrika, Midde-Oeste'': [[Egypte]], [[Ethiopië]], [[Iran]], [[Saudi-Arabië]] en de [[Vereinigde Arabische Emirate]] sjlete zich aan bie [[BRICS]]. * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't Israelisch hoeggerechshof verwerp de ómsjtreje hervormingswet van premier Netanyahu. De wet waor gemeind um de mach vanne [[regering]] en 't [[parlement]] te vergroete ten koste vanne mach van 't hof.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503458-hooggerechtshof-israel-haalt-streep-door-staatsrechthervorming-netanyahu NOS - Hooggerechtshof Israël haalt streep door staatsrechthervorming Netanyahu]</ref> * ''Politiek, Wes-Azië'': De internationaal neet-erkinde rippebliek [[Hoeg-Karabach]] waert formeel opgeheve. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': [[Japan]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,6 op de Memènt-Magnitudesjaol. Daobie valle zeker 202 doeje, 665 gewónje en rake 102 luuj vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503407-zware-aardbeving-voor-de-kust-van-japan-tsunamiwaarschuwing-afgegeven NOS.nl - Zware aardbeving voor de kust van Japan, tsunamiwaarschuwing afgegeven]</ref> ==2023== ===december=== * ''Natuur & milieu, Duutsjland'': [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in groete deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Zuud-Amerika'': diplomatieke crisis tösje de buurlenj [[Venezuela]] en [[Guyana]] noa e ómsjtreje [[referendum]] euver de annexatie vanne westelike Guyanese regio's. * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] door pro-Iraanse milities en Amerikaanse vergeldingsacties. * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Natuur & milieu'', 30 november-12 december: 198 leng neme deil aan de klimaatconferentie in [[Dubai]], [[Vereinigde Arabische Emirate]]. Ze waere 't eins euver de aafbouw van fossiel [[brandjsjtof]]fe. ;31 december * ''Duutsjland'': De Duutsje pelissie arresteert 3 luuj op verdenking van veurbereijing van 'nen aansjlaag op de [[Dóm van Kölle]]. Op keersjaovend woort 'ne 30-jäörige Tadzjiek aangehaote. Dae waert gezeen es 'ne sjpil in e terroristisch netwerk in 't weste van de deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/koeln/drei-weitere-verdaechtige-in-gewahrsam-nach-koelner-terroralarm_aid-104278149 Rheinische Post - Drei weitere Verdächtige in Gewahrsam nach Kölner Terroralarm]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse popjournalis en radio-dj [[Hubert van Hoof]] störf op 72-jaorege leeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2249240/radio-icoon-hubert-van-hoof-72-overleden 1Limburg - Radio-icoon Hubert van Hoof (72) overleden]</ref> * ''Economie'': De Belzje zakeman [[Paul Buysse]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231231_94023609 De Standaard - Paul Buysse, the Belgian who sold the Rolls]</ref> * ''Weitesjap'': [[NASA]] lanceert vanaaf [[Antarctica]] 'ne nuje ruumde[[telescoop]] genaamp [[:en:GUSTO (telescope)|GUSTO]]. Dae geit óngerzeuk doon nao [[sjterresjtof]]. ;30 december * ''Nederlands Limburg'': 'ne 36-jäörige man oet [[Itter]] kump óm 't laeve nao e óngelök mit [[vuurwerk]].<ref>[https://www.1limburg.nl/112/2358624/dode-vuurwerkongeval-is-36-jarige-man-ook-een-gewonde 1limburg - Dode vuurwerkongeval is 36-jarige man, ook één gewonde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Tom Wilkinson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6296164/britse-acteur-tom-wilkinson-plotseling-op-75-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Britse acteur Tom Wilkinson plotseling op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval oppe Zuud-Róssische regio [[Belgorod]] valle 24 doeje en 108 gewónje. ;29 december * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische aanval op versjeie Oekraïense sjtaej kómme 41 luuj óm 't laeve en mie es 160 luuj rake gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Les McCann]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240101_97034427 De Standaard - Vaak gesamplede jazzgigant Les McCann overleden]</ref> ;27 december * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaansen acteur [[Lee Sun-kyun]] begeit op 48-jäörige laeftied zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502883-parasite-acteur-lee-sun-kyun-dood-gevonden-in-auto NOS.nl - Parasite-acteur Lee Sun-kyun dood gevonden in auto]</ref> * ''Frankriek/Europa'': De Franse politicus [[Jacques Delors]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6295793/franse-politicus-en-europese-unie-architect-jacques-delors-98-overleden.html Nu.nl - Franse politicus en Europese Unie-architect Jacques Delors (98) overleden]</ref> ;26 december * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Wolfgang Schäuble]] (CDU) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/wolfgang-schaeuble-ist-tot-ehemaliger-cdu-politiker-wurde-81-jahre-alt-19409165.html FAZ.net - Wolfgang Schäuble ist tot]</ref> ;24 december * ''Wes-Afrika'': bie aanvalle op versjeie dörpkes in Centraal-[[Nigeria]] kómme 200 luuj óm 't laeve. Zó'n 500 luuj rake gewóndj. De sjlachoffers zint hoofzakelik christene. Me hèlt islamitische Fulani-militante verantwoordelik veur de aanvalle. ;23 december * ''Nederlands Limburg'': bie 'n sjeetpartie in [[Gelaen]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231223_96348064 De Limburger - Slachtoffer schietpartij centrum Geleen overleden, dader voortvluchtig]</ref> ;21 december * ''Midde-Europa'': Aan de universiteit van [[Praag]] vèntj 'n sjeetpartie plaats wobie 14 doeje valle, ónger wae de sjötter zelf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502418-bloedbad-op-universiteit-praag-oud-student-doodt-14-mensen NOS.nl - Bloedbad op universiteit Praag: oud-student doodt 14 mensen]</ref> * ''Sjport'': De Utrechtse amateurvoetbalclub [[USV Hercules]], die in de [[Daarde Devisie|Driede Devisie]] sjpeelt, zörg veur 'n sensatie door in de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] mit 3-2 van [[AFC Ajax]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502455-blamage-voor-ajax-nederlaag-tegen-amateurs-hercules-in-bekertoernooi NOS.nl - Blamage voor Ajax: nederlaag tegen amateurs Hercules in bekertoernooi]</ref> ;20 december * ''Zuud-Amerika'': Aad-prizzedent [[Desi Bouterse]] waert veroerdeild tot 20 jaor cel veur zinne rol bie de Decembermoorde in [[1982]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294863/desi-bouterse-krijgt-ook-in-hoger-beroep-twintig-jaar-cel-voor-decembermoorden.html Nu.nl - Desi Bouterse krijgt ook in hoger beroep twintig jaar cel voor Decembermoorden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Harrie Smeets]], bisjop van Remunj tösje 2018 en 2023, sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/harrie-smeets-1960-2023-toch-een-bisschop-tot-het-eind/ Katholiek Nieuwsblad - Harrie Smeets (1960-2023): Toch een bisschop tot het eind]</ref> * ''Politiek, Europa algemein'': 't [[Europees Parlement]] en de [[EU]] waere 't eins euver e pakket aan regels euver [[asiel]] en [[migratie]]. Wichtige óngerdeile van dit pakket zint versjnelde screening van migrante ane boetegrenze vanne EU en de meugelikheid veur migrante sjneller truuk te sjikke es ze oet veilige lenj kómme. ;19 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't ''[[Sprookjesbos]]'' in [[Valkeberg]] geit failliet.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231219_96267312 De Limburger - Sprookjesbos failliet: Valkenburg verliest na Valkenier opnieuw toeristische trekpleister]</ref> ;18 december * ''Natuur & milieu, Noord-Europa'': in 't zuudweste van [[Iesland]] op 't sjiereilandj Reykjanes bars 'ne [[völkaan]] oet. Veur zoewied bekindj zint gein sjlachoffers gevalle.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294675/na-weken-van-maatregelen-barst-vulkaan-op-ijsland-eindelijk-uit.html Nu.nl -Na weken van maatregelen barst vulkaan op IJsland eindelijk uit]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': zittend prizzedent Vučić wint de [[Servië|Servische]] parlementsverkezinge. Zien partie, de Servische Progressieve Partie, kump oet op zó'n 47 procent. ;16 december * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgsen historicus [[Mathieu Segers]] störf op 47-jaorege leeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6294471/hoogleraar-en-europadeskundige-mathieu-segers-47-overleden.html Nu.nl - Hoogleraar en Europadeskundige Mathieu Segers (47) overleden]</ref> * ''Economie, Midde-Oeste'': Alle groete containerverveurders sjtoppe veurluipig mit vare euver de [[Roej Zie]] nao aanvalle van Houthi-rebelle op vrachsjepe inne watere róndj [[Jemen]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2501801-alle-grote-rederijen-mijden-rode-zee-na-aanvallen-het-loopt-uit-de-hand NOS - Alle grote rederijen mijden Rode Zee na aanvallen: 'Het loopt uit de hand']</ref> * ''Midde-Oeste'': Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah, de emir van [[Koeweit]], sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;14 december * ''Politiek, Oes-Europa'': de [[EU]] sjtart de toetraejingsóngerhandelinge mit [[Oekraïne]] en [[Moldavië]]. [[Georgië]] krieg de sjtatus kandidaat-lidsjtaat. ;13 december * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Valkeberg]] deit de veiligheid róndum de keersjmerte in de Gemeinte- en de Fluweelegrot aansjerpe. Ouch op de keersjmert op de [[Vriethof (Mestreech)|Vriethof]] in [[Mesjtreech]] were maotregele genómme. Rae daoveur ies 't verhoagd dreiginigsniveau door de oorlog in Gaza en koranverbrandinge in Zjwede.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2347925/extra-veiligheidsmaatregelen-bij-kerstmarkten-valkenburg 1limburg - Extra veiligheidsmaatregelen bij kerstmarkten Valkenburg]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de liberale politicus [[Donald Tusk]] waert gekoze es nuje premier van [[Pole]]. ;1 december * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt 't zuje vanne Gazasjtroek binne. D'r waere gevechte gemeld inne sjtad Khan Yunis. ===november=== * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Belsj, Belsj-Limburg'': jaorlikse militair oefening ''Celtic Tiger'' inne Belsje Kempe, mit 900 militaire en 150 veurtuger.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/13/celtic-uprise/ VRT - Meer dan 700 militairen oefenen op straat in Limburg en Antwerpen: "Er wordt geschoten, maar met oefenmunitie"]</ref> * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. ;30 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britse folkzenger [[Shane MacGowan]] ([[The Pogues]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2499805-shane-macgowan-65-van-the-pogues-overleden NOS.nl - Shane MacGowan (65) van The Pogues overleden]</ref> ;29 november * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Duutsj-Amerikaanse politicus en diplomaat [[Henry Kissinger]] ([[Nobelpries]] veur de Vrei 1973) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6291935/amerikaanse-diplomaat-en-nobelprijswinnaar-henry-kissinger-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse diplomaat en Nobelprijswinnaar Henry Kissinger (100) overleden]</ref> ;26 november * ''Sjport'': 't [[Formule 1]]-kampioensjap ènjig mit de Grand Prix van [[Abu Dhabi (stad)|Abu Dhabi]]. [[Max Verstappen]] wintj e record van 19 op 22 races; daobie haet 'r mie es doezend rundjes geleid (ouch e record), es ènsigste alle races oetgevare en haet 'r mie es twie kier zoeväöl punte es nómmer twie [[Sergio Pérez]] (575 óm 285).<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> ;22 november * ''Politiek, Nederlandj'': Bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge kump de [[PVV]] van [[Geert Wilders]] oet op 37 zedele, woemit ze wiedoet de groetste partie is gewaore. Achter de PVV sjtaon 't links blok [[GroenLinks]]-[[PvdA]] van [[Frans Timmermans (politicus)|Frans Timmermans]] mit 25 zedele, de [[VVD]] van [[Dilan Yeşilgöz-Zegerius|Dilan Yeşilgöz]] mit 24 zedele en de nuuj partie [[Nieuw Sociaal Contract|NSC]] van [[Pieter Omtzigt]] mit 20 zedele.<ref>[https://nos.nl/collectie/13958/artikel/2498877-exitpoll-ipsos-pvv-met-afstand-grootste-partij-gevolgd-door-gl-pvda-vvd-en-nsc NOS - Exitpoll Ipsos: PVV met afstand grootste partij, gevolgd door GL-PvdA, VVD en NSC]</ref> ;20 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': Javier Milei, van de rechs-populistische partie Avanza Libertad, wint de [[Argentinië|Argentiense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498505-uiterst-rechtse-milei-wint-presidentsverkiezingen-in-argentinie]</ref> ;19 november * ''Economie'': De Nederlandse zakeman [[Wim van de Leegte]], vreugere topman van [[VDL]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6290394/wim-van-der-leegte-oud-topman-vdl-op-76-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Wim van der Leegte, oud-topman VDL, op 76-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Kaapverdië|Kaapverdiaans]]-[[Portugal|Portugese]] zengeres [[Sara Tavares]] sjtörf op 45-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231120_96633993 De Standaard - Sara Tavares maakte Portugees-Kaapverdische pop voor de hele wereld]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse pianiste [[Colette Maze]] sjtörf op 109-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/7ea9f5ed-a3e1-41e7-8f77-06af5ab8b52b/franse-pianist-colette-maze-108-brengt-album-uit NPO Klassiek - Pianist Colette Maze (109) overleden: eeuw achter de piano]</ref> ;18 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Ruud Geels]] (20 kier international) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498324-oud-topspits-ruud-geels-op-75-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Oud-topspits Ruud Geels op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[David Del Tredici]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/11/18/arts/music/david-del-tredici-dead.html New York Times - David Del Tredici, Who Set ‘Alice’ to Music, Dies at 86]</ref> * ''Sjport'': In 'n kwalificatiematch veur 't [[Europees Kampioensjap hierevoetbal 2024]] wintj [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] mit 14-0 van [[Gibraltarees hierevoetbalèlftal|Gibraltar]]. Dit is e record veur Europese voetbalmatche. ;16 november * ''Kóns en cultuur, Belsj-Limburg'': de film ''Zondebokken'' van documentaire- en filmmaeker Rocky Grispen oet [[Mezeik]] geit in première. De film geit euver de [[bokkeriejersj]] en de akteurs kómme allemaol oet Belsj- en Nederlands-Limburg.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/16/de-bokkenrijders-komen-opnieuw-tot-leven-in-film-zondebokken/ VRT - De Bokkenrijders komen opnieuw tot leven in film "Zondebokken" van Maaseikse regisseur Rocky Grispen]</ref> ;14 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse journalis en prizzentator [[Karel van de Graaf]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6289806/journalist-en-wie-is-de-mol-presentator-karel-van-de-graaf-72-overleden.html Nu.nl - Journalist en Wie is de Mol?-presentator Karel van de Graaf (72) overleden]</ref> ;13 november * ''Weitesjap, natuur & milieu'': oet berekeninge van 'n internationaal óngerzeuksgroep bliek det mit bósjhersjtel en aanplant van nuje [[bósj]] 829 miljard ton [[CO2]] oete [[atmosfeer]] kèn waere gehaold.<ref>[https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2497723-herstel-bossen-kan-flink-bijdragen-aan-klimaatverbetering-maar-geduld-vereist NOS - Herstel bossen kan flink bijdragen aan klimaatverbetering, maar geduld vereist]</ref> ;10 november * ''Belsj-Limburg'': In [[Diepenbik]] waere twie extreemrechse activiste gearresteerd die benj höbbe mit [[The Base]], 'n terroristische, op geweld gerichte sjplintergróp.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231111_96260214?&articlehash=ryflAtQG4IxhxVMKnxiX%2FVGrY%2FTBt5Bw7N3ptmy4y3YuLm1nuTZ94W8V2csVn0u8G%2FeFLHMx9gavE3u6ZPrX5mbkcEZP2IYBYw5AMnD1J7pGQOkVqyRafq%2BdfymBfASq%2FaSbrpWdFL2IOEGys1A%2F2wIbHYCY2JUMKPD6VoiNoQgnOvyVICk%2BxG89tcgQMR9NHF78T6N8vgXd3zVxxxCEtS%2FJF%2FexIRrA%2BNUnDdK3X0Dc%2BSno9jzLAkbRPoabu00g5sQdqCllLvZKk3Cu1Bvl%2B%2BBFWQJhATKW0ZTuUCk9AIav1%2FOaq%2BxaVHgMpqkIOVOS6vSBee9s%2BKHYOm%2BnVMu9jg%3D%3D De Standaard - Na de arrestaties in Diepenbeek: The Base predikt geweld met als doel een witte etnostaat]</ref> ;9 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne nuje Amerikaanse lóchaanval op pro-[[Iran|Iraanse]] militante inne [[Syrië|Syrische]] regio Deiz-ez-Zor valle 9 doeje en 7 gewónje.<ref>[https://www.syriahr.com/en/315250/ SOHR - Amid confirmed reports of fatalities | US airstrikes on military positions in Deir Ezzor leave seven Iranian-backed militiamen injured]</ref> ;2 november * ''Kóns en cultuur'': "Now and then", 'n ónaafgemaak leedje van [[The Beatles]], kump 53 jaor nao 't oetereingaon esnog aafgemaak oet. * ''Zuud-Azië'': rebelle in 't noorde van [[Myanmar]] verovere de sjtrategische grensplaats Chinshwehaw, 'ne wichtige sjakel veur de handel mit [[Sjina]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/11/2/myanmar-rebels-seize-vital-border-town-as-china-calls-for-ceasefire Al Jazeera - Myanmar rebels seize vital border town as China calls for ceasefire]</ref> ;1 november * ''Wes-Afrika'': Bie 'nen aanval inne [[Nigeria]]anse regio Yobe waere zeker 40 luuj gedoed. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': Inne [[Groete Oceaan]] bie 't [[Japan]]se eilandj Iwo Jima is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese völkaan.<ref>[https://apnews.com/article/japan-iwo-jima-volcano-eruption-new-island-94916ed3b033b6626610da16f9942452 AP - A volcanic eruption has created a new island off Japan, but it may not last]</ref> ===oktober=== * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. ;31 oktober * ''Wetensjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Thomas Mattingly]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-administrator-remembers-apollo-astronaut-thomas-k-mattingly-ii/ NASA.gov - NASA Administrator Remembers Apollo Astronaut Thomas K. Mattingly II]</ref> ;28 oktober * ''Centraal-Azië'': Bie e óngelök in 'n koel in [[Karaganda]], [[Kazachstan]] valle 46 doeje. * ''Kóns en cultuur'': De Canadees-Amerikaansen acteur [[Matthew Perry]] sjtörf op 54-jäörige laeftied nao 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6287354/friends-acteur-matthew-perry-op-54-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Friends-acteur Matthew Perry op 54-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 oktober * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de [[Gazasjtroek]] binne. * ''Midde-Oeste'': De [[VS]] valle munitiedepots aan van pro-Iraanse militante in [[Syrië]] en [[Irak]]. 't Geit óm 'ne vergeldingsaanval nao versjeie drone- en raketaanvalle op Amerikaanse bases inne regio.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67236438 BBC - US strikes Syria bases used by Iran-linked groups]</ref> ;26 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[Hans Tentije]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231030_97385327 De Standaard - Dichter Hans Tentije overleden: de Edward Hopper van de Nederlandstalige poëzie]</ref> ;25 oktober * ''Noord-Amerika'': bie 'n sjeetpartie in Lewiston, [[Maine]], valle 18 doeje en 13 gewónje. De sjötter waert twie daag later doed gevónje. ;24 oktober * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': get ten weste van [[Linnich]] (óng. 20 km ten oeste van [[Broensem]]) vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 2,4 oppe [[sjaol van Richter]]. ;21 oktober * ''Sjport'': De Britse voetballer Sir [[Bobby Charlton]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2494850-engelse-voetballegende-sir-bobby-charlton-86-overleden NOS.nl - Engelse voetballegende Sir Bobby Charlton (86) overleden]</ref> ;18 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Wessel te Gussinklo]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231020_94942129 De Standaard - Schrijver Wessel te Gussinklo overleden: ‘Alles staat in mijn boeken, ik ben er zelf niet meer’]</ref> ;17 oktober * ''Midde-Oeste'': bie 'n explosie in e krankehoes inne [[Gazasjtrook]] valle zeker teentalle doeje en gewónje. Volgens 't Palestiens ministerie van Volksgezóndheid geit 't óm 'ne Israelische aanval. Volges [[Israel]] is 't 'ne mislökde aanval van terreurorganisatie Islamitische Jihad, die ouch betrokke is bie de kreeg in Israel enne [[Palestijnse Staot|Palestiense gebede]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse jazzpianis en -componis [[Carla Bley]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan [[harrekanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231018_93860891 De Standaard - Carla Bley: van sigarettenmeisje tot wereldvermaarde componiste]</ref> ;16 oktober * ''Naord-Europa'': De Finse politicus en diplomaat [[Martti Ahtisaari]] (Nobelpries veur de Vrei 2008) sjtörf op 86-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2494270-finse-oud-president-en-vredesmakelaar-martti-ahtisaari-86-overleden NOS.nl - Finse oud-president en 'vredesmakelaar' Martti Ahtisaari (86) overleden]</ref> * ''Belsj'': bie 'ne aansjlaag in 't centrum vanne [[Belsj]]e hoofsjtad [[Brössel]] zint twie [[Zjwede (volk)|Zjwede]] doedgesjote, eine is gewóndj geraak. De sjötter zaet geïnsjpireerd te zie door terreurorganisatie [[IS]]. Hae is nao 'n klopjach neergesjote en euverleje. ;15 oktober * ''Oes-Europa, politiek'': De conservatief en [[euroscepticisme|eurosceptische]] partie PiS van zittende premier [[Mateusz Morawiecki]] blief de groetste in de [[Pole|Poolse]] verkezinge, meh verluus geveulig. De liberaal en pro-Europese burgercoalitie van [[Donald Tusk]] kump op de twiede plaats. ;14 oktober * ''Oceanië, politiek'': De liberaal-conservatief National Party wint de [[Nuuj-Zieland]]se verkezinge. * ''Kóns en cultuur'': D'n Iraanse rezjisseur [[Dariush Merjui]] weurt, mit zien vrouw, op 83-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6285408/bekende-iraanse-regisseur-dariush-mehrjui-doodgestoken-in-zijn-eigen-huis.html Nu.nl - Bekende Iraanse regisseur Dariush Mehrjui doodgestoken in zijn eigen huis]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[NASA]] lanceert 't ruumdetuug [[Psyche (ruimtesonde)|Psyche]], wat [[Psyche (planetoïde)|de gelieknamige planetoïde]] geit óngerzeuke en dao in 2029 mót aankómme.<ref>[https://www.nasa.gov/missions/psyche-mission/6-things-to-know-about-nasas-asteroid-exploring-psyche-mission/ NASA.gov - 6 Things to Know About NASA’s Asteroid-Exploring Psyche Mission]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse póppesjpeler [[Jozef van den Berg]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gelderlander.nl/west-betuwe/we-kijken-verkeerd-zei-jozef-van-den-berg-1949-2023-we-kregen-het-paradijs-maar-zijn-het-verloren~a782b265b/ De Gelderlander - We kijken verkeerd, zei Jozef van den Berg (1949-2023): ‘We kregen het paradijs, maar zijn het verloren’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse dichteres [[Louise Glück]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] 2020) sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231013_97299223 De Standaard - Louise Glück, dichter van het verlangen]</ref> * ''Frankriek'': Inne Noord-[[Frankriek|Franse]] sjtad [[Arras]] waert 'ne lieraar doedgesjtoke door 'ne geradicaliseerde man van Tsjetsjeense aafkóms. 't Dreigingsniveau is verhoeg nao 't allerhoegste niveau en 7000 militaire waere ingezet veur [[terrorisme]] te besjtrieje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/10/13/frankrijk-verhoogt-veiligheidsniveau/ VRT - Frankrijk kondigt hoogste dreigingsniveau af nadat leraar in Arras werd doodgestoken: "Link met situatie in Midden-Oosten"]</ref> ;10 oktober * ''Belsj Limburg, Economie'': De directie maak bekèndj det 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] begin 2024 toe geit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231010_93774302 De Standaard - 600 banen op de tocht door sluiting papierfabriek Sappi in Lanaken]</ref> ;9 oktober * ''Economie'': De [[Nobelpries]] in de Economie weurt toegekèndj aan [[Claudia Goldin]] "ómdet ze ós bezei van vrouwluuj op d'n arbeidsmerret veuroet haet geholpe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Economie (paersberich)]</ref> ;8 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] mingk zich in 't conflik mit [[Israël]] door ouch rakètte aaf te vure. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Tjerk Westerterp]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6284510/voormalig-cda-minister-tjerk-westerterp-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig CDA-minister Tjerk Westerterp op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 oktober * ''Natuur & milieu, Centraal-Azië'': [[Afghanistan]] waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 6,3 op de [[sjaol van Richter]]. Zeker 1000 luuj kómme daobie óm 't laeve en zó'n 9000 rake gewóndj. * ''Midde-Oeste'': Vanoet de [[Gazasjtroek]] weure hóngerde rakètte op [[Israël]] aafgesjote. Ouch sjtaeke infiltrante de grens euver tösje de Gazasjtroek en Israel. Veural in 't zude van Israel guf 't vuurgevechte. [[Hamas]] eis d'n aanval op.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6284286/massale-verrassingsaanval-door-hamas-op-israel-meerdere-doden-en-gewonden.html Nu.nl - Massale verrassingsaanval door Hamas op Israël, meerdere doden en gewonden]</ref> * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] weurt twiede in de [[sprintrace]] in [[Qatar]] en sjtèlt zoedaonde zienen driede waereldtitel [[Formule 1]] veilig.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]].</ref> ;6 oktober * ''Midde-Oeste'': De [[Nobelpries]] veur de Vrei weurt oetgereik aan [[Narges Mohammadi]] "óm häör gevech taege de óngerdrökking van vrouwluuj in [[Iran]] en häör gevech veur minsjerechte en vrieheid veur edereine."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/ NobelPrize.com - Nobelpries veur de Vrae (paersberich)]</ref> ;5 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Nobelpries]] [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|in de Literatuur]] weurt oetgereik aan [[Jon Fosse]] "óm zien innovatief buun- en prozawerk wo-in hae 'n sjtum gief aan 't ónzegkbaart."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/bio-bibliography/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt oetgereik aan [[Moungi G. Bawendi]], [[Louis E. Brus]] en [[Aleksej E. Jemkimov]] "veur de óntdèkking en synthese van [[kwantumsjtip]]pe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2023 (paersberich)]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Fysica weurt oetgereik aan [[Pierre Agostini]], [[Ferencz Krausz]] en [[Anne L'Huillier]] "veur ['t óntwikkele van] experimenteel menere die [[attosecondefysica|attosecondepulse]] ginnerere veur de studie van [[elektronedyniamiek]] in materie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2023 (paersberich)]</ref> ;2 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Genaeskónde weurt oetgereik aan [[Katalin Karikó]] en [[Drew Weissman]] "veur häör óntdèkkinge ómtrèntj [[nucleoside]]-gebaseerde modificaties die de óntwikkeling van effective mRNA-vaccins taege [[COVID-19]] meugelik höbbe gemaak."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2023 (paersberich)]</ref> ;1 oktober * ''Economie, Nederlandj'': de [[aerdgaas|gaaskraan]] in [[Groninge (provincie)|Groninge]] geit toe. * ''Politiek, Oes-Europa'': De populistische partie Smer-SD van Robert Fico wènt de [[Slowakije|Sjlowaakse]] verkezinge. De liberaal partie PS kump op de twiede plaats. * ''Midde-Oeste'': bie 'ne zelfmoordaansjlaag kórtbie 't [[Turkieje|Törks]] parlement in [[Ankara]] rake twie agente gewóndj. 'ne Twiede persoen waert door de pelissie doedgesjote. De Koerdische aafsjeidingsbeweging [[PKK]] eis d'n aansjlaag op. * ''Frankriek'': In 't [[Normandië|Normandische]] dörp La Meauffe explodeert munitie oet de [[Twiede Weltkreeg]]. Eine man kump óm 't laeve, twie anger rake gewóndj. ===september=== * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': in 't oeste van [[Libië]] valle bie zjwaor euversjtruiminge es gevolg van sjtorm Daniël zeker 11.000 doeje, woevan de meiste inne sjtad Derna. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. * ''Midde-Oeste'', 19-20 september: 't [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] leger vèlt de enclave Hoeg-Karabach, die bewoend waert door Armene, aan. D'r valle teentalle doeje en gewónje en einen daag later capitulere Armeense militante. Inne internationaal gemeinsjap waert d'n aanval veroerdeild. ;29 september * ''Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Mastung valle 55 doeje en zeker 50 gewónje. ;28 september * ''Nederlandj'': In [[Rotterdam]], in e hoes in [[Delfshaven]] en in 't [[Erasmus MC]], weurt gesjote en brandj gestich. Hiebie valle drie doeje. 'ne Verdachte weurt flót opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6283006/politie-houdt-verdachte-aan-na-schietpartijen-in-erasmus-mc-en-rotterdamse-woning.html Nu.nl - Politie houdt verdachte aan na schietpartijen in Erasmus MC en Rotterdamse woning]</ref> ;27 september * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britsen acteur [[Michael Gambon]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;26 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj op e broelof inne Noord-[[Irak|Iraakse]] sjtad [[Qaraqosh]] valle 114 doeje en rake zeker 150 luuj gewóndj. ;25 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in e brandjsjtofdepot in [[Stepanakert]] (Chankendi), de groetse plaats in [[Hoeg-Karabach]], zien 68 luuj óm 't laeve gekómme en 300 luuj gewóndj geraak. Wiejer geuf 't 105 vermisde. De meiste sjlachoffers waore oppe vlöch nao [[Armenië]] es gevolg van 't Azerbeidzjaans offensief van afgeloupe waek. ;24 september * ''Weitensjap'': 't Ruumdetuug [[OSIRIS-REx]] kump trök op Eerd mit e mónster van asteroïde [[Bennu]].<ref>[https://blogs.nasa.gov/osiris-rex/2023/09/24/capsule-containing-asteroid-bennu-sample-has-landed/ NASA - Capsule Containing Asteroid Bennu Sample Has Landed]</ref> * ''Wes-Afrika'': [[Frankriek]] trèk zienen ambassadeur en zien militaire truuk oet [[Niger]].<ref>[https://www.leparisien.fr/international/coup-detat-au-niger-emmanuel-macron-annonce-le-retrait-des-forces-francaises-et-le-retour-de-lambassadeur-24-09-2023-PQIX2ANPUVHAZBOBK3GTANVTQ4.php Le Parisien - Niger : pourquoi Emmanuel Macron a annoncé le retrait de l’armée française]</ref> * ''Zuudoes-Europa'': In 't noorde van [[Kosovo]] vèlt 'n groep van 30 gewapende manne e dörpke binne. Dao sjete ze 'ne pelissie-agent doed en verwónje ze 3 anger agente, woenao ze zich versjanse in e [[kloester]]. Bie vuurgevechte woorte 3 aanvallers doedgemaak, 2 raakde gewóndj en veer woorte gearresteerd.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/one-police-officer-killed-another-injured-kosovo-gunfire-pm-kurti-2023-09-24/ Reuters - Serb gunmen battle police in Kosovo monastery siege; four dead]</ref> * ''Sjport'': De Ethiopische [[Tigist Assefa]] zèt e nuuj record op de [[marathon (loupe)|marathon]] veur vrouwluuj naer. Häören tied van 2:11:53 is 'n verbaetering van mie es twie menute. ;23 september * ''Nederlands Limburg, economie'': In 'ne exploratieput bie 't gehuch [[Californië (Haors aan de Maas)|Californië]] in de gemeinte [[Haors aan de Maas]] waert [[lithium]] aangetroffe, e [[metaal]] wat ónger anger gebroek waert in [[Hendie|mobiel tillefoons]].<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230922_93338810 De Limburger - Lithium gevonden in Limburg: zitten we op een pot met wit goud? ‘Ik zie de potentie, maar ook veel haken en ogen’]</ref> ;22 september * ''Natuur & milieu'': In [[Afrika]] is 't aantal [[naashaore]]s saer veurig jaor toegenome. Zoewaal 't aantal zjwarte es witte naashaores nump toe.<ref>[https://www.nu.nl/goed-nieuws/6281989/voor-het-eerst-sinds-2012-meer-witte-neushoorns-in-afrika-ook-meer-zwarte.html Nu.nl - Voor het eerst sinds 2012 meer witte neushoorns in Afrika, ook meer zwarte]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt 'n Róssische marinebasis aan oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. Volges de Oekraïense inlichtingedeenst valle daobie teentalle doeje en gewónje, woe-ónger inkel hoeggeplaatsde marinecommandante.<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230923_92683711 De Limburger - LIVE | Kiev: ’Hoge marinecommandanten getroffen bij aanval op Zwarte Zeevloot, tientallen doden’]</ref> * ''Zuud-Europa'': D'n Italiaansen aad-prizzedent [[Giorgio Napolitano]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2491460-italiaanse-oud-president-napolitano-98-overleden NOS.nl - Italiaanse oud-president Napolitano (98) overleden]</ref> ;20 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse fotograaf [[Erwin Olaf]] sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6281764/fotograaf-erwin-olaf-overleden-op-64-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Fotograaf Erwin Olaf overleden op 64-jarige leeftijd]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Bezel]] geit alle komborde vervange door niej borde mit de dialekname van de dörper binne de gemeinte (Bezel, [[De Ruiver]] en [[Óffebek]]).<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230920_93730595 De Limburger - Beesel vervangt alle komborden in gemeente: plaatsnamen in het dialect en leesbaar door rijhulpsystemen auto’s]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't Oekraïense leger herovert veer boorplatforms oppe [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. ;9 september * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[Mangasuthu Buthulezi]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2489824-omstreden-zuid-afrikaanse-oud-politicus-buthelezi-95-overleden NOS.nl - Omstreden Zuid-Afrikaanse oud-politicus Buthelezi (95) overleden]</ref> ;8 september * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': [[Marokko]] waert getroffe door 'ne zjwaoren [[aerdsjóddel]] woebie zeker 2900 luuj ómkómme. ;3 september * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] pak de Groete Pries van [[Monza]]. Haer weurt daomit d'n allerierste [[Formule 1]]-coureur dae tien races op rie wintj.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6279318/reacties-na-historische-zege-verstappen-in-monza.html Nu.nl - Liveblog Reacties na historische zege Verstappen in Monza]</ref> ===augustus=== * ''Oceanië, natuur & milieu'': bie bósbrenj op 't [[Hawai]]aanse eilandj Maui valle mie es 100 doeje. Zó'n 1100 luuj waere vermis. * ''Noord-Europa, natuur & milieu'': sjtorm Hans veroerzaak sja en euverlas in 't zude van [[Scandinavië]]. Eine kump óm 't laeve. * ''Centraal-Europa, natuur & milieu'': zjwaore raegeval, euversjtruiminge en aerdversjuvinge in [[Sjlovenië]]. Zès luuj kómme óm 't laeve, woe-ónger twie Nederlandse toeriste. * ''Oes-Europa'': Róssische sjepe inne [[Zjwarte Zie]] waere aangevalle mit maritiem drones en Oekraïense ziehaves waere besjtook mit rakette. * ''Sjport'', 20 juli-20 augustus: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;24 augustus * ''Oes-Europa'': kórtbie de Róssische huidsjtad [[Moskou]] crasht e vleegmesjien van [[Wagner]]-leider [[Jevgenij Prigozjin]]. Alle teen inzittende zint daobie óm 't laeve gekómme. Meugelik zoot ouch Prigozjin in dat toesjtel en is hae ómgekómme. ;23 augustus * ''Weitesjap, Zuud-Azië'': Vikram, de maonlanjer van de Indiase missie [[Chandrayaan-3]], lantj op de Zuudpool van de [[Maon]]. [[India]] weurt hiemit 't vierde landj wat mit succes op de Maon lantj.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6277673/india-levert-historische-prestatie-door-als-vierde-land-op-de-maan-te-landen.html Nu.nl - India levert historische prestatie door als vierde land op de maan te landen]</ref> ;21 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De sociaaldemocraat Bernardo Arévalo, ouch waal bekindj es de anti-corruptiekandidaat, wintj de twiede roonde van de prizzedentsverkezinge in [[Guatemala]]. ;19 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': [[Pieter Omtzigt]] rich 'n nuuj politieke partie op ([[Nieuw Sociaal Contract]]) en deit mit aan de [[Twiede Kamer]]verkezinge van [[2023]]. ;14 augustus * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waere opnuuj massagraver óntdèk mit dao-in zeker óngevier 1000 lichame. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-mass-graves-found-in-west-darfur-rsf-accused-of-demolishing-camps Dabanga Sudan - More mass graves found in West Darfur, RSF accused of demolishing camps]</ref> ;3 augustus * ''Oes-Europa'': oppositieleijer [[Aleksej Navalny]] waert tot 19 jaore cel veroerdeild.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2023/08/04/russia-sentences-navalny-to-19-years-behind-bars-in-extremism-trial-a82056 Moscow Times - Russia Sentences Navalny to 19 Years Behind Bars in 'Extremism' Trial]</ref> * ''Zuud-Amerika'': tiedelik sjtaak-'t-vure tösje [[Colombia]] en de [[marxisme|marxistische]] rebellebeweging [[ELN]].<ref>[https://apnews.com/article/colombia-eln-guerrilla-peace-agreement-cease-fire-0a35f7f2e0e9b0818c8a2cd4b02ee3ff AP - Colombia begins a six-month cease-fire with its last remaining rebel group in hopes of forging peace]</ref> ;2 augustus * ''Noord-Amerika'': 'ne man dae in [[2018]] 11 luuj doedsjoot in 'n [[synagoge]] inne Amerikaanse sjtad [[Pittsburgh]] waert [[doedsjtraof|ter doed veroerdeild]].<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-66388484 BBC - Pittsburgh synagogue gunman gets death penalty]</ref> ;1 augustus * ''Noord-Amerika'': aanklach taege veurmalig prizzedent [[Donald Trump]] i.v.m. beïnvleujing vanne prizzedentsverkezinge in [[2020]] en de [[Capitool]]besjtorming in jannewarie [[2021]].<ref>[https://apnews.com/article/trump-indicted-jan-6-investigation-special-counsel-debb59bb7a4d9f93f7e2dace01feccdc AP - Trump indicted for efforts to overturn 2020 election and block transfer of power]</ref> ===juli=== * ''Wes-Afrika'', 26-28 juli: [[coup]] in [[Niger]]. * ''Sjport'', 20 juli-huuj: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': [[tyfoon]] Doksuri kump aan landj inne [[Filipiene]], [[Taiwan]] en 't oeste van [[China]]. 78 luuj luuj kómme óm 't laeve, mie es 200 luuj rake gewóndj. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;30 juli * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bómaansjlaag tiedes 'n politieke beijeinkóms van 'n islamistische partie inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Khar. Hiebie valle 63 doeje en rake mie es 200 luuj gewóndj. [[IS]] haet d'n aansjlaag opgeëis. ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': zengeres [[Sinéad O'Connor]] sjtörf op 56-jäörige laeftied. ;24 juli * ''Nederlandj, politiek'': [[Sylvana Simons]] sjtop es Kamerlid veur [[Bij1]]. * ''Nederlandj, politiek'': [[Farid Azarkan]] sjtop es fractieveurzitter van [[DENK]]. ;23 juli * ''Belsj'': De [[Belsj]]e nuujslaezeres en zjoernaliste [[Martine Tanghe]] sjtörf op 67-jäörige laeftied ane gevolge van [[kanker]]. * ''Sjport'': [[Jordi Meeus]] oet [[Lommel]] wint de sjlotetappe vanne [[Runj van Frankriek]] op de [[Champs-Elysées]]. ;13 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] sjtop es liestrekker van [[D66]]. * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waert e massagraaf óntdèk mit dao-in zeker 87 lichame. Volges de [[VN]] behure de meiste sjlachoffers tot de Masalit-sjtam, 'n etnische minderheid inne regio. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/07/13/ontdekking-massagraf-soedan/ VRT - Massagraf ontdekt in Soedan, buurlanden komen samen om conflict te bespreken]</ref> ;11 juli * ''Kóns en cultuur'': De Tsjechisch-Franse sjriever [[Milan Kundera]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;10 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]] sjtop es liestrekker vanne [[VVD]]. ; 9 juli ''Politiek, Nederlandj'': [[Wopke Hoekstra]] sjtop es liestrekker van 't [[CDA]]. ;7 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Kabinet-Rutte IV]] vèlt. ;2 juli * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Theo Pahlplatz]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6270574/fc-twente-icoon-en-dertienvoudig-international-theo-pahlplatz-76-overleden.html Nu.nl - FC Twente-icoon en dertienvoudig international Theo Pahlplatz (76) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse motorcoureur [[Joey den Besten]] kump op 30-jäörige laeftied óm in e motoróngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2481215-motorcoureur-den-besten-30-overleden-na-crash-in-finland NOS.nl - Motorcoureur Den Besten (30) overleden na crash in Finland]</ref> ===juni=== * ''Oes-Europa'', 23-24 juni: de [[Wagnergroep]] kump in opsjtand en bezet versjeie militair bases en Róssische sjtaej, woe-ónger de grenssjtad [[Rostov]]. * ''Atlantische Oceaan'': Óngerzieboot Titan implodeert inne buurt van 't wrak vanne [[Titanic]]. De opvarende höbbe 't óngelök neet euverleef.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/06/22/us/submersible-titanic-oceangate-search-thursday/index.html CNN - Titanic-bound submersible suffered ‘catastrophic implosion,’ killing all 5 on board, US Coast Guard says]</ref> * ''Oes-Europa'', 22-23 mei & 1-15 juni: Gevechte inne Róssische grensregio Belgorod tösje 't leger en pro-Oekraïense paramilitaire. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Amerika, natuur en milieu'', 2-3 juni: zjwaor euversjtruiminge in [[Haïti]]. Teentalle luuj kómme daobie óm 't laeve. * ''Noord-Amerika, natuur en milieu'': bósbrenj in [[Canada]] en roukeuverlas in groete deile van Noord-Amerika ;30 juni * ''Zuud-Amerika'': De Braziliaansen ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] weurt veroerdeild veur machsmisbroek. Hiedoor maag hae ach jaor neet mie aan de verkezinge mitdoon.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6270368/bolsonaro-acht-jaar-onverkiesbaar-na-veroordeling-voor-machtsmisbruik.html Nu.nl - Bolsonaro acht jaar onverkiesbaar na veroordeling voor machtsmisbruik]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis van lichte meziek [[Ruud Bos]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5061a0fc-ac7e-4cb8-95ab-7f6455d7d547/componist-ruud-bos-overleden-bekend-van-efteling-en-tv NPO Klassiek - Componist Ruud Bos overleden, bekend van Efteling én tv]</ref> ;25 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse sjemis [[John Goodenough]] ([[Nobelpries]] in de Sjemie 2019) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2480418-oudste-nobelprijswinnaar-accupionier-john-goodenough-100-overleden NOS.nl - Oudste Nobelprijswinnaar, accupionier John Goodenough (100) overleden]</ref> ;22 juni * ''Nederlands Limburg, Kóns en cultuur'': Kleinkunsteneer [[Maurice Hermans]], veural bekind es de zoon vaan [[Toon Hermans]], störf op 74-jaorege leeftied aon 'n bacterieel infectie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479902-maurice-hermans-74-zoon-van-toon-overleden NOS.nl - Maurice Hermans (74), zoon van Toon, overleden]</ref> * ''Sjport'': 't [[IOC]] trèk de erkènning van de internationaal [[bókse|bóksbóndj]] [[IBA]] in. 't Is veur iers det 't comité zoe'ne sjtap zèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479887-ioc-neemt-historisch-besluit-en-zet-internationale-boksbond-iba-buitenspel NOS.nl - IOC neemt historisch besluit en zet internationale boksbond IBA buitenspel]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Stéphane Demol]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230622_97332067 Het Nieuwsblad - Ex-Rode Duivel Stéphane Demol op 57-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;21 juni * ''Weitesjap, Nederland'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van e veerdoezendj jaor aud heiligdóm bie [[Tiel]] mit 'nen opboew dae aan [[Stonehenge]] rappeleert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479742-zonnekalender-langs-de-waal-archeologen-ontdekken-stonehenge-van-nederland-bij-tiel NOS.nl - Zonnekalender langs de Waal: archeologen ontdekken 'Stonehenge van Nederland' bij Tiel]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van Canada en kump mit dees 41e euverwinning geliek te sjtaon mit [[Ayrton Senna]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479446-verstappen-wint-ook-in-canada-en-komt-met-41ste-zege-naast-legende-senna NOS.nl - Verstappen wint ook in Canada en komt met 41ste zege naast legende Senna]</ref> * ''Sjport'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj de [[UEFA Nations League]] nao wins in [[penantie]]s taege [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]]. ;16 juni *''Afrika'': De jihadistische militie ADF pleeg 'nen aansjlaag op 'n sjoel in Mpondwe in 't zuudweste van [[Oeganda]]. 42 luuj, ónger waem 38 kinger, kómme daobie óm 't laeve. * ''Sjport'': De Zjwitserse fietsrenner [[Gino Mäder]] sjtörf op 26-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val in de [[Runj van Zjwitserlandj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479149-wielrenner-gino-mader-26-overleden-dag-na-val-in-ronde-van-zwitserland NOS.nl - Wielrenner Gino Mäder (26) overleden dag na val in Ronde van Zwitserland]</ref> ;15 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaan [[Donald Triplett]], d'n ierste persoen oets dae de diagnose [[otisme|autisme]] kreeg, sjtörf op 89-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://apnews.com/article/donald-triplett-first-autism-diagnosis-e5d2867f2a922c1aca6446b8bd89a3b7 AP News - Donald Triplett, the 1st person diagnosed with autism, dies at 89]</ref> ;14 juni * ''Zuud-Europa'': Veur de kös van [[Griekelandj]] geuf 't 'n sjipbreuk. Hiebie zint zeker 78, mer meugelik hónderde migrante gehiemeld.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors The Guardian - Greece shipwreck: up to 100 children were below deck, survivors say]</ref> ;13 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjriever [[Cormac McCarthy]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6267885/amerikaanse-schrijver-cormac-mccarthy-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 juni * ''Zuud-Europa'': De Itteljaanse aad-premier [[Silvio Berlusconi]] sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;11 juni * ''Sjport'': [[Novak Đoković]] wintj [[Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (7-6 (1), 6-3, 7-5) [[Casper Ruud]] te versjlaon. Đoković is noe mit 23 grand slam-winste recordhawwer in 't mannetennis en haet es ènsegste eder van de veer groete toernoje minstens drie kier gewonne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]] ([[NPO Radio 1]]</ref> ;10 juni * ''Sjport'': De Poolse [[Iga Swiatek]] wintj veur de driede kier [[Roland Garros]] bie de vrouwluuj door in drie sets (6-2, 5-7, 6-4) van de Tsjechische [[Karolína Muchová]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6267475/swiatek-klopt-muchova-in-spannend-duel-en-wint-voor-derde-keer-roland-garros.html Nu.nl - Swiatek klopt Muchová in spannend duel en wint voor derde keer Roland Garros]</ref> * ''Sjport'': [[Manchester City FC]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 1-0 te winne van [[Inter Milan]].<ref>Live-oetzenjing [[RTL 7]]</ref> ;9 juni * ''Nederlands Limburg, politiek'': Limbörg krieg e nuuj provinciaal besjtuur mit [[BBB]], [[VVD]], [[CDA]], [[PvdA]] en [[SP]]. Daomit is Limbörg de ierste Nederlandse provincie mit e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230607_95785089 De Limburger - Limburg krijgt nieuw provinciebestuur met BBB, VVD, CDA, PvdA en SP]</ref> ;7 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Renato Longo]], viefvoudig waereldkampión [[cyclocross]], sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6267185/vijfvoudig-wereldkampioen-veldrijden-renato-longo-85-overleden.html Nu.nl - Vijfvoudig wereldkampioen veldrijden Renato Longo (85) overleden]</ref> ;6 juni * ''Oes-Europa'': De sjtuwdam bie Nova Kachovka (kórtbie [[Cherson]]) is ingesjtort. De sjaoj is enorm; de toedrach blief d'n iersten tied ónzeker. ;5 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen hoboïs [[Werner Herbers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2023/06/05/hoboist-en-dirigent-werner-herbers-is-overleden-hij-zocht-altijd-naar-iets-wonderbaarlijks-a4166407?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=twitter&utm_term=20230605 NRC.nl - Hoboïst en dirigent Werner Herbers is overleden. Hij zocht altijd naar iets wonderbaarlijks]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse zengeres [[Astrud Gilberto]], veural bekèndj van 't leedsje ''The girl from Ipanema'', sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477926-braziliaanse-zangeres-astrud-gilberto-the-girl-from-ipanema-overleden NOS.nl - Braziliaanse zangeres Astrud Gilberto (The Girl From Ipanema) overleden]</ref> ;4 juni * ''Sjport'': [[Royal Antwerp FC]] weurt veur 't iers in 66 jaor kampión voetbal van 't Belsj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230604_96761306 De Standaard - Alderweireld trapt Antwerp de voetbalhemel in]</ref> ;3 juni * ''Sjport'': [[FC Barcelona]] wintj de [[UEFA Champions League (vrouwluuj)|UEFA Champions League veur vrouwluuj]] door mit 3-2 van [[VfL Wolfsburg]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477590-barcelona-klopt-nederlands-getint-wolfsburg-na-remontada-in-champions-league-finale NOS.nl - Barcelona klopt Nederlands getint Wolfsburg na 'remontada' in Champions League-finale]</ref> ;2 juni * ''Zuud-Azië'': Bie e treinóngelök in de buurt van [[Balasore]], [[Odisha]], Oes-[[India]], kómme 300 luuj óm en valle nog ens zeker 900 gewónje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6266360/dodental-treinramp-india-nadert-de-300-zeker-900-gewonden.html Nu.nl - Dodental treinramp India nadert de 300, zeker 900 gewonden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Finse componiste [[Kaija Saariaho]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/contemporary-composer-kaija-saariaho?utm_medium=Social&utm_campaign=Echobox&utm_source=Twitter#Echobox=1685724053-1 Gramophone - Contemporary composer: Kaija Saariaho]</ref> ===mei=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;31 mei * ''Sjport'': [[Sevilla FC]] wintj de [[UEFA Europa League]] door [[A.S. Roma]] nao penanties te versjlaon. ;28 mei * ''Weitesjap'': D'n Duutsje biomedicus [[Harald zur Hausen]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230529_96445417 De Standaard - Nobelprijswinnaar Harald zur Hausen overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj de [[Runj van Italië]]. De koers waor óntseerd door 't massaal oetvalle van väöl favoriete mit COVID-19. ;24 mei * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popzengeres [[Tina Turner]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6265042/muzieklegende-tina-turner-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Muzieklegende Tina Turner op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 mei * ''Oes-Europa'': 'n Róssische verzatsgróp zaet 't dörpke [[Kozinka (Belgorod)|Kozinka]] aan de grens mit de Oekraïne te höbbe ingenome.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476095-onrust-door-aanvallen-oekraiense-saboteurs-in-russische-regio-belgorod NOS.nl - Onrust door aanvallen 'Oekraïense' saboteurs in Russische regio Belgorod]</ref> ;20 mei * ''Oes-Europa'': Nao maondelang gevechte vilt de sjtad [[Bachmoet]] gans in Róssische henj. ;19 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriever [[Martin Amis]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/05/20/books/martin-amis-dead.html?smid=tw-nytimes&smtyp=cur The New York Times - Martin Amis, Acclaimed Author of Bleakly Comic Novels, Dies at 73]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Andrew Rourke]] ([[The Smiths]]) sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230519_95291471 De Standaard - Andy Rourke, de Motown-motor van The Smiths]</ref> ;18 mei * ''Sjport'': D'n [[American football]]er [[Jim Brown]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6264418/americanfootballlegende-jim-brown-op-87-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Americanfootballlegende Jim Brown op 87-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 mei * ''Europa algemein'': De [[Raod van Europa]] belègk 'nen twiedaagsen top in [[Reykjavík]]. 't Is pas de veerde kier in zie besjtaon det de regeringsleiers van de ganse Raod biejeinkómme. ;14 mei * ''Zuudoes-Europa'': De presidentsverkezinge in [[Turkieë]] enjige ónbesjlis; 'n twiede runj volg. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] weurt kampioen van Nederlandj nao 'n 3-0 wins op [[Go Ahead Eagles]]. ;13 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Loreen]] wintj veur [[Zjwaede]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Tattoo''.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6263549/loreen-wint-voor-de-tweede-keer-eurovisie-songfestival-namens-zweden.html Nu.nl - Loreen wint voor de tweede keer Eurovisie Songfestival namens Zweden]</ref> ;9 mei * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[DSM]] kunjig 'n fusie aan mit de Zjwitserse concurrent [[Firmenich]]. De nuje naam weurt gewoen [[DSM Firmenich]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262821/koninklijke-dsm-is-niet-meer-chemiebedrijf-fuseert-met-zwitsers-concern.html Nu.nl - Koninklijke DSM is niet meer: chemiebedrijf fuseert met Zwitsers concern]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': [[Mestreech Aoke Airport]] geit veur ach weke touw veur 'n ripperatie aon de landingsbaon.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262641/acht-weken-geen-vliegverkeer-op-maastricht-aachen-airport-vanwege-renovatie.html Nu.nl - Acht weken geen vliegverkeer op Maastricht Aachen Airport vanwege renovatie]</ref> ;7 mei * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de vrouwluuj. Ze versjleit [[Demi Vollering]] mit e versjil van mer 9 seconde. * ''Sjport'': [[AFC Ajax|Ajax]] weurt Nederlands landskampión voetbal bie de vrouwluuj. ;5 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne Servische sjtad Mladenovac, get t'n zuje vanne huidsjtad Beograd, kómme ach luuj óm 't laeve en zint 14 luuj gewóndj geraak. ;3 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie op 'n basissjoel inne [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 8 kinger en 'ne bewaker óm 't laeve. Zès kinger en eine lieraar rake gewóndj. ;1 mei * ''Sjport'': De Maasmechelaer [[Luca Brecel]] weurt waereldkampión [[snooker]] door in de finaal mit 18-14 te winne van de Brit [[Mark Selby]].<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230501_92924334 Het Nieuwsblad - LIVE WK SNOOKER. Hij doet het! Luca Brecel kroont zich tot wereldkampioen en schrijft snookergeschiedenis]</ref> ===april=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. ;30 april * ''Sjport'': [[PSV]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AFC Ajax|Ajax]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[wiedsjpringe]]r [[Ralph Bosten]], waereldrecordhawwer tösje 1960 en 1968, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2473531-voormalig-verspringer-en-wereldrecordhouder-ralph-boston-83-overleden NOS.nl - Voormalig verspringer en wereldrecordhouder Ralph Boston (83) overleden]</ref> ;29 april * ''Nederlands Limburg'': In de [[ENCI-kojl]] brik 'n massaol vechpartij oet, boebij versjèllende lui 't mets trèkke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6261567/politie-rukt-massaal-uit-voor-steekpartij-met-meerdere-gewonden-in-maastricht.html Nu.nl - Politie rukt massaal uit voor steekpartij met meerdere gewonden in Maastricht]</ref> ;28 april * ''Belsj Limburg, Kóns en cultuur'': In [[Brustem]] bie [[Sintruin]] begintj 'nen illegale [[rave]] dae tot zóndigaovendj (30 april) laat doorgeit. Op 't huugepuntj doon 10.000 luuj draon mit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230430_92418979 De Standaard - ‘Deelnemers illegale rave vertrekken druppelsgewijs’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadese rockgitaris [[Tim Bachman]] ([[Bachman-Turner Overdrive]]) sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/music/bachman-turner-overdrives-tim-bachman-dead-at-age-71/?utm_campaign=peoplemagazine&utm_content=new&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_term=644ec6eb5926cc000177195b People.com - Tim Bachman, Bachman-Turner Overdrive Member, Dead at 71]</ref> ;27 april * ''Media'': D'n Amerikaansen tv-prizzentator [[Jerry Springer]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.tmz.com/2023/04/27/jerry-springer-dead-dies/?adid=social-twa TMZ - Jerry Springer Dead at 79]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaans-Amerikaanse zenger en acteur [[Harry Belafonte]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/04/25/arts/music/harry-belafonte-dead.html New York Times - Harry Belafonte, 96, Dies; Barrier-Breaking Singer, Actor and Activist]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Paul van Vliet]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6261071/cabaretier-paul-van-vliet-87-overleden.html Nu.nl - Cabaretier Paul van Vliet (87) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje Limbörger [[Luca Brecel]] versjleit in de kwartfinaal van 't WK [[snooker]] de zevevaudig waereldkampioen [[Ronnie O'Sullivan]]. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaans-Nederlandse popzangeres [[Lilian Day Jackson]] (bekèndj van [[Spargo]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6260953/spargo-zangeres-lilian-day-jackson-overleden-op-63-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Spargo-zangeres Lilian Day Jackson overleden op 63-jarige leeftijd]</ref> ;23 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj; [[Remco Evenepoel]] wintj bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Sifan Hassan]] löp in Lonje häören ierste [[marathon (loupe)|marathon]] oets en wintj 'm direk, in 2:18:33.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472518-fenomenale-hassan-wint-bij-marathondebuut-in-londen-en-verpulvert-nederlands-record NOS.nl - Fenomenale Hassan wint bij marathondebuut in Londen en verpulvert Nederlands record]</ref> ;21 april * ''Nederlandj'': Avvekaot [[Inez Weski]] weurt gearresteerd op verdènking van 't doorsjpaele van infermatie in häör rol es raodsvrouw van [[Ridouan Taghi]]. ;19 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaanse popsjtaar [[Moonbin]] sjtörf op 25-jäörige laeftied aan 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472138-k-popster-moonbin-25-overleden NOS.nl - K-popster Moonbin (25) overleden]</ref> ;16 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Bashir Abdi]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]]. Bèste Nederlanjer is [[Abdi Nageeye]] op de driede plaatsj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471602-belg-abdi-voor-de-tweede-keer-winnaar-rotterdam-marathon-nageeye-derde NOS.nl - Belg Abdi voor de tweede keer winnaar Rotterdam Marathon, Nageeye derde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': ''[[The phantom of the opera]]'', de langsloupende [[musical]] op [[Broadway]] oets, sjtop nao 35 jaor en 13.981 veursjtèllinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471730-na-13-981-voorstellingen-spookt-het-niet-meer-op-broadway-doek-valt-voor-phantom NOS.nl - Na 13.981 voorstellingen spookt het niet meer op Broadway: doek valt voor 'Phantom']</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Ahmad Jamal]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471746-jazzpianist-ahmad-jamal-92-inspiratiebron-van-een-generatie-overleden NOS.nl - Jazzpianist Ahmad Jamal (92), inspiratiebron van een generatie, overleden]</ref> ;15 april * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': De lèste drie [[kerncentraal|kerncentrale]] in Duutsjlandj gaon toe. * ''Afrika'': In [[Soedan]] vèntj 'n couppoging plaatsj, wobie 't tot geweld kump tösje de (militair) regering en de paramilitair bewaeging RSF.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6259642/klm-vliegt-niet-meer-over-soedan-tientallen-doden-daar-door-oplaaiend-geweld.html Nu.nl - KLM vliegt niet meer over Soedan, tientallen doden daar door oplaaiend geweld]</ref> De daag dao-op greujt dit geweld oet tot e nationaal conflik. * ''Sjport'': [[Derek Fox]] en [[Corach Rambler]] winne de [[Grand National]]. Róndj 't evenemènt weurt hel gepróttesteerd door dererechteactiviste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471538-grand-national-onder-druk-118-arrestaties-drie-sterfgevallen-en-schotse-winnaar NOS.nl - Grand National onder druk: 118 arrestaties, drie sterfgevallen en Schotse winnaar]</ref> ;14 april * ''Nederlandj'': [[Euthanasie]] veur kènjer ónger de twelf weurt meugelik gemaak.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6259478/ongeneeslijk-zieke-kinderen-tot-12-jaar-krijgen-mogelijkheid-tot-levensbeeindiging.html Nu.nl - Ongeneeslijk zieke kinderen tot 12 jaar krijgen mogelijkheid tot levensbeëindiging]</ref> * ''Weitesjap'': 't Europees ruumdetuug [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE) weurt gelanceerd. 't Mót in 2034 bie Jupiter aankómme. ;13 april * ''Kóns en cultuur'': De Britse modeóntwerpster [[Mary Quant]], bedènkster van de [[minirok]] en de [[hotpants]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471283-modeontwerper-mary-quant-93-vrouw-achter-de-minirok-en-hotpants-overleden NOS.nl - Modeontwerper Mary Quant (93), vrouw achter de minirok en hotpants, overleden]</ref> ;12 april * ''Nederlandj'': De [[Nederlandse Tuinboewraod]] sjaf de [[Floriade]] aaf. Direkte aanleiing is 't miljoeneverlees op de Floriade van 2022 in [[Almere]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6259180/nooit-meer-floriade-tuinbouwtentoonstelling-niet-meer-van-deze-tijd.html Nu.nl - Nooit meer Floriade: 'Tuinbouwtentoonstelling niet meer van deze tijd']</ref> ;9 april * ''Sjport'': De Nederlanjer [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog en dichter [[Huub Oosterhuis]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6258876/theoloog-en-dichter-huub-oosterhuis-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Theoloog en dichter Huub Oosterhuis op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 april * ''Sjport'': De Canadese [[Alison Jackson]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;4 april * ''Naord-Europa'': [[Finland]]j kump nao [[finlandisering|'n jaorelang politiek van neutraliteit]] bie de [[NAVO]]. * ''Nederlandj'': Bie [[Voorschoten]] ([[Zuud-Hollandj]]) óntsjpore 'n geujertrein en 'n passageerstrein nao 'n bóksing mit 'n sjtèlling wo op gewirk weurt. Daobie valle 30 gewónje. Eine wirkman kump óm 't laeve, 'ne 65-jäörige treinmachinis oet [[Beringe]].<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2164650/slachtoffer-voorschoten-is-limburgse-kraanmachinist?fbclid=IwAR22AybZ3iPYcKRYf3JktLJEVc8iXsugQfieEGGgpTk-Epx3F5NgNVE4dn8 1limburg - Slachtoffer Voorschoten is Limburgse kraanmachinist]</ref> ;2 april * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj; [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': De nationalistische blogger [[Vladlen Tatarski]] kump óm bie 'nen aansjlaag op 'ne kaffee in Sint-Petersburg.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6257902/bekende-russische-militaire-blogger-komt-om-bij-explosie-in-sint-petersburg.html Nu.nl - Bekende Russische militaire blogger komt om bij explosie in Sint-Petersburg]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Leo Hendrikx]], Nederlandse kreegveteraan oet d'n Twiede Waereldoorlog en de lèsten Èngelandjvaarder, sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6258067/laatste-engelandvaarder-en-spitfire-piloot-in-woii-leo-hendrikx-99-overleden.html Nu.nl - Laatste Engelandvaarder en Spitfire-piloot in WOII Leo Hendrikx (99) overleden]</ref> ;1 april * ''Nederlandj, Economie'': Zès van de èlf [[eerdgaas|gaas]]pötte in [[Groninge (provincie)|Groninge]] gaon definitief toe. De anger vief blieve op de 'waakvlamsjtandj' en waere allein in geval van noed weer actief.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6257653/meer-dan-de-helft-van-de-groningse-gasputten-gaat-definitief-dicht-op-1-april.html Nu.nl - Meer dan de helft van de Groningse gasputten gaat definitief dicht op 1 april]</ref> ===miert=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'nen dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 miert * ''Vereinigde Sjtaote, Natuur en milieu'': E 'monstersjtörmsysteem' raak de Vereinigde Sjtaote. Teentalle tornado's en zjwaor sjtörme rake 't landj van 't zuje tot in 't noorde en zörge veur diverse doeje en hiel väöl materieel sjaaj. ;30 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 'n Zjurie in [[New York (staot)|New York]] besjluut [[Donald Trump]] te vervolge veur 't betale van zwieggeld aan [[Stormy Daniels]]. 't Is veur 't iers det 'nen Amerikaansen ex-presidentj vervolg weurt.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2023/03/30/nyregion/trump-indictment-news New York Times - NY Grand Jury votes to indict Donald Trump]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': [[Christophe Laporte]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Demi Vollering]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2469352-laporte-wint-ook-dwars-door-vlaanderen-nu-geheel-op-eigen-kracht NOS.nl - Laporte wint ook Dwars door Vlaanderen, nu geheel op eigen kracht]</ref><ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6257343/vollering-soleert-naar-schitterende-zege-in-dwars-door-vlaanderen-vos-derde.html Nu.nl - Vollering soleert naar schitterende zege in Dwars door Vlaanderen, Vos derde]</ref> ;28 miert * ''Kóns en cultuur'': De Japansen tósjenis en filmcomponis [[Ryuichi Sakamoto]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6257877/japanse-componist-ryuichi-sakamoto-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Japanse componist Ryuichi Sakamoto op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': Komiker en tv-maeker [[Wim de Bie]], dae jaorelank mit [[Kees van Kooten]] 't duo [[Van Kooten en De Bie]] vörmde, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6256995/komiek-wim-de-bie-83-van-iconisch-duo-van-kooten-en-de-bie-overleden.html Nu.nl - Komiek Wim de Bie (83) van iconisch duo Van Kooten en De Bie overleden]</ref> * ''Midde-Oeste'': Nao zjwaor proteste besjlut d'n [[Israël]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]] hervörminge die häöm groete mach zouwe gaeve oet te sjtèlle. ;26 miert * ''Sjport'': De Fransoos [[Christophe Laporte]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj. De Zjwitserse [[Marlen Reusser]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen óngernummer en inzjenjeur [[Gordon Moore]], veural bekèndj van de [[wèt van Moore]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6256810/intel-oprichter-gordon-moore-94-die-wet-van-moore-bedacht-overleden.html Nu.nl - Intel-oprichter Gordon Moore (94) die 'wet van Moore' bedacht overleden]</ref> ;23 miert * ''Nederlands Limburg'': [[Wim Hillenaar]] weurt veurgedrage es de nuie börgemeister vaan [[Mestreech]]. Heer geit op 1 juli [[Annemarie Penn-te Strake]] opvolge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2468629-wim-hillenaar-voorgedragen-als-nieuwe-burgemeester-van-maastricht NOS.nl - Wim Hillenaar voorgedragen als nieuwe burgemeester van Maastricht]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Fred Florusse]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6256344/don-quishocking-cabaretier-en-regisseur-fred-florusse-85-overleden.html Nu.nl - Don Quishocking-cabaretier en regisseur Fred Florusse (85) overleden]</ref> ;19 miert * ''Economie'': De Zjwisterse investeringsbank [[UBS]] nump häöre concurrent [[Credit Suisse]], dae mit failissemint woort bedreig, euver. Hiemit weurt 'ne groete bankecrisis veurkómme. ;18 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Milaan-Sanremo]], es ierste Nederlanjer saer [[Hennie Kuiper]] in 1985.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6255909/ontketende-van-der-poel-wint-milaan-san-remo-als-eerste-nederlander-in-38-jaar.html Nu.nl - Ontketende Van der Poel wint Milaan-San Remo als eerste Nederlander in 38 jaar]</ref> ;17 miert * ''Ruslandj/Internationaal'': 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[D'n Haag]] vaerdig 'n arrestatiebevel oet taege [[Vladimir Poetin]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and ICC-CPI - Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Adri Duivesteijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6255828/haags-pvda-kopstuk-adri-duivesteijn-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Haags PvdA-kopstuk Adri Duivesteijn op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kroatisch-Nederlandse sjriefster [[Dubravka Ugrešić]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6255822/schrijfster-dubravka-ugresic-bekend-van-de-vos-op-73-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Dubravka Ugrešić, bekend van De Vos, op 73-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 miert * ''Nederlandj'': Bie verkezinge veur de [[provincie|Provinciaal Sjtaote]] en de [[watersjap]]pe wintj veural de rechs-populistische [[BBB]] henjig. ;13 miert * ''Nederlands Limburg'': In de Hèrkebósjer zedezaak kriege Nancy D. en Peter S. 12 jaor gevangenis opgelag óm 't misbroek van zeve jóng oppaskinger.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2151580/lange-celstraffen-voor-duo-in-grote-kindermisbruikzaak 1Limburg - Lange celstraffen voor duo in grote kindermisbruikzaak]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hoegsjpringe]]r [[Dick Fosbury]], bekèndj van de [[fosburyflop]] womit 'r in 1968 e waereldrecord haolde, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6255154/hoogspringlegende-dick-fosbury-76-van-revolutionaire-fosburyflop-overleden.html Nu.nl - Hoogspringlegende Dick Fosbury (76) van revolutionaire fosburyflop overleden]</ref> ;12 miert * ''Kóns en cultuur'': Op de 95e [[Academy Awards]] wintj ''[[Everything everywhere all at once]]'' zeve prieze, wo-ónger dae van beste film en bèste actries ([[Michelle Yeoh]]). [[Brendan Fraser]] weurt tot bèsten acteur beneump.<ref>[https://nos.nl/artikel/2467279-everything-everywhere-all-at-once-maakt-belofte-waar-met-historische-oscarsoverwinning NOS.nl - Everything Everywhere All at Once maakt belofte waar met historische Oscarsoverwinning]</ref> ;10 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse regering luf de lèste beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] op.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6252775/kabinet-schrapt-per-direct-de-laatste-coronaregels.html Nu.nl - Kabinet schrapt per direct de laatste coronaregels]</ref> * ''Belsj'': De Vlaomse regering kump esnog mit e sjtiksjtofakkaord wo de ganse coalitie achter sjteit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230310_97523714 De Standaard - Wat staat er in dit stikstofakkoord?]</ref> ;9 miert * ''Duutsjlandj'': Bie 'n sjeetpartie in 'ne Keuninkriekszaal vanne [[Jehovagetuge]] in [[Hamburg]] valle zeker ach doeje (incl. de sjötter) en mierder gewónje.<ref>[https://www.berliner-zeitung.de/news/mehrere-tote-bei-schuessen-in-hamburg-li.326047 Berliner Zeitung - Hamburg: Schüsse bei Zeugen Jehovas – Tote und Verletzte]</ref> ;6 miert * ''Belsj, politiek'': De Vlaamse regering kump mit e concepakkoord euver de sjtiksjtofregulering. Dit akkoord weurt neet gesjteund door 't [[CD&V]], wat hiemit de facto boete de regering weurt gezat.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230306_94232478 De Standaard -Vlaamse regering heeft stikstofakkoord, zonder CD&V]</ref> * ''Duutsjlandj, Noord-Amerika'': [[Traute Lafrenz]], de lètste euverlaevende vanne anti[[nazi]]stische verzetsgroop Weiße Rose Hamburg, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.abendblatt.de/hamburg/article237852209/Letzte-Ueberlebende-der-Weissen-Rose-ist-tot.html Hamburger Abendblatt - Letzte Überlebende der Weißen Rose ist tot]</ref> ;4 miert * ''Sjport'': In de Klassieker taege [[Feyenoord]] sjpaelt 't vrouweteam van [[AFC Ajax]] veur 't iers in de [[Johan Cruijff Arena]]. De match trèk zoeget 34.000 bezeukers, wat veur de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|vrouwluuj-Ieredevisie]] óngekèndj is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2466183-geen-winnaar-wel-34-000-toeschouwers-bij-eerste-vrouwen-klassieker-in-arena NOS.nl - Geen winnaar, wel 34.000 toeschouwers bij eerste vrouwen-Klassieker in Arena]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] wintj bie de mansluuj. ;3 miert * ''Belsj'': In [[Brussel]] demonstrere doezende boere taege 'n versjtrenging van 't sjtiksjtofbeleid veur de landjboew. ;2 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Wayne Shorter]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6253654/saxofonist-en-componist-wayne-shorter-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Saxofonist en componist Wayne Shorter op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 miert * ''Zuud-Europa'': Bie e treinóngelök in 't noorde van [[Griekelandj]] valle 57 doeje. ===fibberwarie=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'n dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;28 fibberwarie * ''Sjport'': In de kwartfinaal van de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] wintj amateurclub [[SV Spakenburg]] mit 1-4 van [[FC Utrecht]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2465644-megastunt-spakenburg-amateurclub-halvefinalist-knvb-beker-na-winst-bij-utrecht NOS - Megastunt Spakenburg: amateurclub halvefinalist KNVB-beker na winst bij Utrecht]</ref> ;26 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': Bie e bootóngelök in Zuud-[[Italië]] kómme zeker 67 migrante óm 't laeve. ;25 fibberwarie * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj. [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzending [[NOS]]</ref> ;22 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't [[Noord-Ierlandj|Noord-Ierse]] [[Omagh]] waert 'ne pelissie-agent besjaote. Hae raak ernstig gewóndj. D'n aansjlaag is meugelik 't wirk vanne rippeblikeinse terreurbeweging [[New IRA]]. ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse sjtripteikenaer en animator [[Leiji Matsumoto]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2464595-invloedrijke-japanse-anime-en-mangatekenaar-leiji-matsumoto-overleden NOS.nl - Invloedrijke Japanse anime- en mangatekenaar Leiji Matsumoto overleden]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Femke Bol]] löp de 400 meter indoor in 49,29 seconde; e nuuj waereldrecord. Ze is de ierste in 41 jaor die 't waereldrecord verbaetert. ;17 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Demonstrante in [[Paramaribo]] besjtörme 't [[Suriname|Surinaams]] parlemèntsgeboew. ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Raquel Welch]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;14 fibberwarie * ''Oceanië, natuur en milieu'': [[Nuuj-Zielandj]] reup de [[noedtoesjtand]] oet óm de sjaaj die orkaan [[Gabrielle (orkaan)|Gabrielle]] deit. 't Is pas de driede kier in de historie van 't landj det de regering det deit.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6251167/nieuw-zeeland-neemt-zeldzame-stap-en-roept-noodtoestand-uit-vanwege-cycloon.html Nu.nl - Nieuw-Zeeland neemt zeldzame stap en roept noodtoestand uit vanwege cycloon]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Kras]], de jóngste sjpeler oets in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6251400/jongste-eredivisie-debutant-ooit-en-volendam-icoon-wim-kras-79-overleden.html Nu.nl - Jongste Eredivisie-debutant ooit en Volendam-icoon Wim Kras (79) overleden]</ref> ;12 fibberwarie * ''Duutsjlandj, politiek'': 't [[CDU]] wèntj de lokaal verkezinge in [[Berlien]] en is dao veur 't iers in jaore de groetste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/berlin-wahl-171.html Tagesschau - CDU siegt deutlich - SPD historisch schlecht]</ref> * ''Sjport'': In de [[Super Bowl]] LVII winne de [[Kansas City Chiefs]] mit 38-35 van de [[Philadelphia Eagles]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2463624-kansas-city-chiefs-wint-spectaculaire-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs wint spectaculaire Super Bowl]</ref> ;11 fibberwarie * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Hans Modrow]], de lèste communistische premier van de [[DDR]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/frueherer-ddr-regierungschef-hans-modrow-gestorben-18671231.html FAZ.net - Zum Tod von Hans Modrow: Der letzte Ministerpräsident der SED]</ref> ;10 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[Nederlands Limburg|Limburg]] sjaf es lèste provincie in Nederlandj de bae veur 't debat aaf.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2133071/provinciale-staten-schaft-openingsgebed-af 1Limburg - Provinciale Staten schaft openingsgebed af]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis van popleedjes [[Burt Bacharach]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2023/02/09/burt-bacharach-songwriter-dies/ The Washington Post - Burt Bacharach, prolific composer of pop hits, dies at 94]</ref> ;6 fibberwarie * ''Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': Kortbie [[Gaziantep]] in [[Turkije|Turkieë]] vèntj 'ne zjwaoren aerdsjóddel plaatsj mit 'n krach van 7,8 op de [[memènt-magnitudesjaol]]. In Turkië en [[Syrië]] valle teendoezende doeje. ;5 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': De vreugere [[Pakistan|Pakistaanse]] presidentj [[Pervez Musharraf]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2462575-pakistaanse-oud-president-musharraf-79-overleden NOS.nl - Pakistaanse oud-president Musharraf (79) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Delf]] vèntj 'n sjtaekpartie plaatsj. Daobie vèlt einen doeje en einen gewónje. ;4 fibberwarie * ''Vereinegde Sjtaote'': De Amerikaanse lochmach haolt 'n Chinese ballon denaer, die volgens häör veur sjpionagedoele waor opgelaote.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/suspected-chinese-balloon-over-us-02-04-23/index.html CNN.com - US shoots down Chinese spy balloon off East Coast]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * [[India]] haolt [[China]] in es landj mit de groetste bevolking. ;31 jannewarie * ''Nederlandj'': Bie 'ne brandj in [[Arnhem]] valle twie doeje. Mierder luuj rake hön hoes kwiet.<ref>[https://www.gelderlander.nl/arnhem/twee-doden-verwoeste-huizen-en-veel-boosheid-dit-is-wat-we-tot-nu-toe-weten-over-de-megabrand-in-arnhem~a3be4b26/ De Gelderlander - Twee doden, verwoeste huizen en veel boosheid: dit is wat we tot nu toe weten over de megabrand in Arnhem]</ref> ;30 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag op 'n [[moskee]] inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Pesjawar valle zeker 59 doeje en 170 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461885-pakistan-ontzet-over-zware-aanslag-op-moskee-in-zwaarbeveiligde-zone NOS- Pakistan ontzet over zware aanslag op moskee in zwaarbeveiligde zone]</ref> * ''Belsj'': In 'n [[metro]]sjtasie in [[Brössel]] waere reizigers aangevalle door 'ne man mit e mets. Drie luuj rake gewóndj, woevan eine ernstig. De verdachte is opgepak.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/30/incident-schuman-brussel/ VRT - Brussels metrostation Schuman afgesloten na mesaanval: drie gewonden, verdachte opgepakt]</ref> ;28 jannewarie * ''Zuud-Europa'': De Sjpaanse pelissie pak 'ne 28-jäörige Sjpaans-Marokkaanse man op dae meugelik 'ne aansjlaag wool plege op 't sjtrand van [[Benidorm]]. ;27 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoog]] in Oes-[[Jeruzalem]] valle zeve doeje en drie gewónje. De sjötter, 'ne 21-jäörige Palestien, waert doedgesjote in e vuurgevech mit de pelisse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461514-zeker-zeven-doden-bij-aanslag-synagoge-in-jeruzalem NOS - Zeker zeven doden bij aanslag synagoge in Jeruzalem]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte tösje 't [[Israel]]ische leger en Palestiense militante in Jenin oppe [[Westelike Jordaanoever]] valle 9 doeje. Ónger de doeje zint zeve militante en 'n vrouw.<ref>[https://apnews.com/article/politics-palestinian-territories-government-israel-middle-east-c8e644c39b066d78b8e2accde0a11e23 AP News- Israel, Gaza fighters trade fire after deadly West Bank raid]</ref> ;25 jannewarie * ''Zuud-Europa'': In 'n kèrk en 'n kapel inne Zuud-Sjpaanse sjtad [[Algericas]] ([[Andalusië]]) waere luuj aangevalle door 'ne man mit 'ne machete. Daobie valle einen doeje en veer gewónje. De man is opgepak en de pelissie geit oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230125_97305970 De Limbörger - Een dode en vier gewonden door man met zwaard in Zuid-Spaanse kerken]</ref> * ''Duutsjlandj'': Bie e sjtaekincident in e treintoesjtel hauverwaeges [[Kiel]] en [[Hamburg]] zint twie doeje en zeve gewónje gevalle. Me geit neet oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/messerattacke-regionalzug-101.html Tagesschau - Zwei Tote bei Messerattacke in Zug]</ref> * ''Noord-Amerika, Oes-Europa'': De [[VS]] gaon 31 zjwaor gevechstanks van 't type M1 Abrams levere aan [[Oekraïne]]. * ''Oceanië, politiek'': Chris Hipkins volg Jacinda Ardern op es [[premier]] van [[Nuuj-Zielandj]]. ;24 jannewarie * ''Duutsjlandj, Oes-Europa'': [[Duutsjlandj]] geit veerteen Leopard 2-[[tank]]s levere aan [[Oekraïne]]. Ouch anger lenj, woe-ónger [[Pole]], kriege toesjtömming óm dit type tank ane Oekraïense sjtriedkrachte te gaeve.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/eilmeldung-ukraine-leopard-panzer-101.html Tagesschau - Deutschland liefert 14 "Leopard"-Panzer an Ukraine]</ref> ;23 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie twie sjeetpartieje inne sjtad Half Moon Bay, kórtbie [[San Francisco]] ([[Californië]]), valle zeve doeje. De sjötter woort opgepak. ;22 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie tiedes de vering van 't Sjinees Nuujjaor in Monterey Park, kórtbie [[Los Angeles]] ([[Californië]]), valle teen doeje en teen gewónje. De sjötter haet zichzelf doedgemaak. ;21 jannerwarie * ''Nederlandj'': 'ne Sjötter äöpent 't vuur op 66-jäörige vrouw en häör 38-jäörige dochter in e winkelcentrum in [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]]. De 66-jäörige vrouw kump óm 't laeve, häör dochter ligk zjwaorgewóndj in 't krankehoes.<ref>[https://web.archive.org/web/20230125110328/https://www.politie.nl/nieuws/2023/januari/21/vrouw-overlijdt-na-schietpartij-bij-winkelcentrum-zwijndrecht.html Politie - Politie Zwijndrecht zoekt voortvluchtige Minh Nghia Vuong]</ref> ;20 jannewarie * ''Weitesjap'': De Amerikaanse meziekpsychologe [[Sandra Trehub]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/02/16/science/sandra-trehub-dead.html New York Times - Sandra Trehub, Pioneer in the Psychology of Music, Dies at 84]</ref> ;19 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[David Crosby]] ([[The Byrds]], [[Crosby, Stills, Nash & Young]]) sjtörf op 81-jäörige laetied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6247736/singer-songwriter-david-crosby-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Singer-songwriter David Crosby op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Nederlands Limbörg'': In [[Den Bosch]] begintj de zaak taege Peter S. oet [[Bieëgdje]] en Nancy D. oet [[Hèrkebósj]], die verdach waere van sadistisch kènjermisbroek.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2091866/hoe-kon-oppasstel-twee-jaar-lang-kinderen-misbruiken 1Limburg - Hoe kon oppasstel twee jaar lang kinderen misbruiken?]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Arkel]], kórtbie [[Gorinchem]], waert 'ne 37-jäörige man opgepak. Hae zouw tösje [[2015]] en [[2018]] 'n leidinggaevende rol höbbe gesjpeeld bie terreurbeweging [[IS]] in [[Syrië]].<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5359788/islamitische-staat RTL Nieuws - Vermoedelijke IS-veiligheidschef opgepakt in Arkel, verdacht van oorlogsmisdaden]</ref> * ''Frankriek'': De Franse [[zöster André]], de auwdste minsj op de waereld, sjtörf op 118-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6247405/franse-zuster-andre-sterft-op-118-jarige-leeftijd-als-oudste-persoon-ter-wereld.html Nu.nl - Franse zuster André sterft op 118-jarige leeftijd als oudste persoon ter wereld]</ref> ;16 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Maffia]]kopsjtök [[Matteo Messina Denaro]] weurt in [[Palermo]] gearresteerd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2460047-siciliaanse-maffiabaas-matteo-messina-denaro-na-30-jaar-opgepakt NOS.nl - Siciliaanse maffiabaas Matteo Messina Denaro na 30 jaar opgepakt]</ref> * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur'': De Italiaanse actries [[Gina Lollobrigida]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230116_94318822 De Standaard - Filmicoon en sekssymbool Gina Lollobrigida (95) overleden]</ref> ;15 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie e óngelök mit e [[vleegmesjieng]] in [[Nepal]] kómme alle 72 inzittende óm 't laeve. * ''Afrika'': Bie 'ne aansjlaag mit e geïmproviseerd explosief in 'n kerk in [[Congo]] valle 10 doeje en 39 gewónje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/15/tien-doden-en-39-gewonden-bij-bomaanslag-op-kerk-in-congo0/ Vrt.be - Minstens 10 doden en 39 gewonden bij bomaanslag op kerk in Congo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Jan Krol]], bekèndj van ''[[Bartje (tv-serie)|Bartje]]'', sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/15277391/bartje-acteur-jan-krol-60-overleden RTV Drenthe - Bartje-acteur Jan Krol (60) overleden]</ref> ;14 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op [[Dnipro]] in de [[Oekraïne]] valle 40 doeje en 75 gewónje. Teentalle luuj waere nog vermis.<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/01/16/7384991/ Ukrainska Pravda - Attack on Dnipro: death toll rises to 40 people]</ref> * ''Midde-Oeste'': De Brits-Iraanse politicus [[Alireza Akbari]] weurt geëxecuteerd op aanklach van sjpionaasj.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64273520 BBC News - Alireza Akbari: Iran executes British-Iranian dual national]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Lieuwe Westra]] sjtörf op 40-jäörige laeftied, dènkelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6247053/oud-profwielrenner-lieuwe-westra-op-veertigjarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-profwielrenner Lieuwe Westra op veertigjarige leeftijd overleden]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2459894-oud-wielrenner-westra-40-overleden NOS.nl - Oud-wielrenner Westra (40) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De pelitie begintj mit de óntruming van [[Lutseroa]]. 't Dörp, wat gesjloop mót waere veur de [[broenkole|broenkool]]winning, weurt door activiste bezat gehauwe.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246496/ontruiming-duits-bruinkooldorp-mondt-uit-in-gevechten-tussen-politie-en-activisten.html Nu.nl - Ontruiming Duits 'bruinkooldorp' mondt uit in gevechten tussen politie en activisten]</ref> ;10 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Constantijn II vaan Griekeland|Constantien II]], de lèste keuning van [[Griekeland]]j, sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246456/laatste-griekse-koning-constantijn-ii-overleden-op-82-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Laatste Griekse koning Constantijn II overleden op 82-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockgitaris [[Jeff Beck]], bekèndj van [[The Yardbirds]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/muziek/6246612/rockgitarist-jeff-beck-78-overleden.html]</ref> * ''Australië'': D'n [[Australië|Australische]] [[kardinaal]] George Pell sjtörf op 81-jäörige laeftied. Hae woort veroerdeild veur kingermisbroek en later weer vriegesjpraoke.<ref>[https://www.acistampa.com/story/e-morto-a-81-anni-il-cardinale-george-pell-21541 Acistampa - E' morto a 81 anni il Cardinale George Pell]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': Aanhengers van ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] besjtörme 't parlemèntsgebouw in [[Brasília]]. De besjtörming is dujelik geïnspireerd door de besjtörming van 't Amerikaans Capitool in 2021.<ref>[https://nos.nl/artikel/2459162-aanhangers-bolsonaro-bestormen-parlement-in-brasilia NOS.nl - Aanhangers Bolsonaro bestormen parlement in Brasilia]</ref> ;6 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse voetballer [[Gianluca Vialli]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458851-italiaanse-voetballegende-vialli-58-overleden-ciao-luca NOS.nl - Italiaanse voetballegende Vialli (58) overleden: 'Ciao Luca']</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Fay Weldon]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458711-britse-feministische-schrijfster-fay-weldon-91-overleden NOS.nl - Britse feministische schrijfster Fay Weldon (91) overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Politiek'': Veur 't iers in hóngerd jaor sjtake de sjtumme bie de verkezing veur de sjpraeker van 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]]. Door de verdeildheid binne de [[Rippeblikeinse Partie (Vereinigde Sjtaote)|Rippeblikeinse Partie]], die 'n minimaal miejerheid haet, is dit noe ins gein formaliteit. Oetènjelik weurt [[Kevin McCarthy]] op 6 jannewarie nao vieftien sjtumrunje gekoze.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/new-congress-sworn-in-2023/index.html CNN.com - The latest on the new Congress and House speaker vote]</ref> ;2 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïensen aanval op 'n tiedelike Róssische basis in Makiivka inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]] zint zeker 63, mer dinkelik hónderde militaire óm 't laeve gekómme.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/01/02/europe/ukraine-makiivka-strike-intl/index.html CNN - Ukraine claims hundreds of Russian troops killed in strike; Moscow says 63 died]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Zuudoes-Europa'': [[Kroatië]] treujt toe tot de [[eurozone]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Fred White]] ([[Earth, Wind & Fire]]) sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458503-drummer-fred-white-67-van-earth-wind-and-fire-overleden NOS.nl - Drummer Fred White (67) van Earth, Wind & Fire overleden]</ref> ==2022== ===december=== * ''Natuur & milieu, Noord-Amerika'', 21-26 december 2022: 'n frontaal depressie veroerzaak sjniesjtorme en extreem lieg temperature (bis -45°C) euver e groet deil van [[Canada]] en de [[VS]]. * ''Zuud-Amerika'', 7 december-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Azië'', 26 november- 5 december: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 december * ''Zuud-Europa'': Paus emeritus [[Benedictus XVI]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6245103/paus-emeritus-benedictus-xvi-overleden-op-95-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Paus emeritus Benedictus XVI overleden op 95-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Anita Pointer]] (van de [[Pointer Sisters]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458345-zangeres-anita-van-de-pointer-sisters-overleden NOS.nl - Zangeres Anita van de Pointer Sisters overleden]</ref> ;30 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie e verkiersóngelök in [[Bree (Nederlands Limburg)|Bree]] bie Venlo rake mierder luuj gewóndj.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1966702/meerdere-gewonden-bij-ongeval-maasbree 1limburg - Meerdere gewonden bij ongeval Maasbree]</ref> ;29 december * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer [[Pelé]], algemein gezeen es eine van de bèste voetballers oets, sjtörf op 82-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://ge.globo.com/pele/noticia/2022/12/29/morre-o-rei-pele-aos-82-anos.ghtml O Globo - Morre o Rei Pelé aos 82 anos]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse mode-óntwerpster [[Vivienne Westwood]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-44683514.amp BBC News - Dame Vivienne Westwood - the godmother of punk]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres [[Margriet Eshuis]], veural bekèndj van de band [[Lucifer (band)|Lucifer]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6244995/house-for-sale-zangeres-margriet-eshuijs-70-overleden.html Nu.nl - House For Sale-zangeres Margriet Eshuijs (70) overleden]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne groete brandj in e hotel inne [[Cambodja]]anse sjtad Poipot valle zeker 25 doeje. ;28 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n treinóngelök in [[Tiender]] in de gemeinte Haors is 'ne man van 57 um 't laeve gekómme. 't Slachoffer kump oet [[Luuene]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221229_93784356 De Limburger - Slachtoffer spoorongeluk Tienray is man (57) uit Leunen, berging trein duurt nog de hele dag]</ref> ;24 december * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Vittorio Adorni]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6244108/voormalig-giro-ditalia-winnaar-adorni-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Giro d'Italia-winnaar Adorni op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;23 december * ''Kóns en cultuur'': [[Maxi Jazz]], zenger van de Britse [[house]]gróp [[Faithless]], sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6244121/zanger-maxi-jazz-65-van-dancegroep-faithless-overleden.html Nu.nl - Zanger Maxi Jazz (65) van dancegroep Faithless overleden]</ref> ;20 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjeetpartie in e hoes in [[Broensem]] valle twieë doeje en twieë gewónje. De sjlachoffesj zint e maedje van 14 en 'ne maan van 39.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1924285/schietpartij-brunssum-meisje-14-en-man-39-komen-om?fbclid=IwAR1kw1FvOIa0a-1bX1AIUomxm4fpnoOdbhP3ZO6cgF8owO9eR6AWmQW3MG4 1limburg.nl - Schietpartij Brunssum: meisje (14) en man (39) komen om]</ref> * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Geverik]] kórtbie [[Baek (plaats)|Baek]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1924152/man-overleden-bij-steekincident-verdachte-opgepakt 1limburg.nl - Man overleden bij steekincident: verdachte opgepakt ]</ref> ;19 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetbaltrainer [[Kurt Linder]], veural bekèndj van zie werk bie [[AFC Ajax|Ajax]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-trainer-kurt-linder-89-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-trainer Kurt Linder (89) overleden]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': D'n Brits-Pakistaanse chef-kok [[Ali Ahmed Aslam]], oetvinder van 't gerech ''chicken tikka masala'', sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/food/2022/dec/21/ali-ahmed-aslam-inventor-chicken-tikka-masala-dies-77 Guardian - Ali Ahmed Aslam, inventor of chicken tikka masala, dies at 77]</ref> ;18 december * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] weurt veur de driede kier [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|waereldkampión hierevoetbal]] door in de finaal van 't WK nao penanties van [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] te winne.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Wim Henderickx]] sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221218_97662905 De Standaard - Bevlogen componist die muziek ademde]</ref> ;17 december * ''Kóns en cultuur'': In [[De Standaard]] versjient veur de lèste kier 'ne sjtriep van [[Suske en Wiske]]. Veur dees gezèt is de sjtrip in 1945 oersjprunkelik bedach.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221216_95986592 De Standaard - Einde zonder knipoog]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockbandj [[De Dijk]] gief zie lèste konzaer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456812-de-dijk-speelt-laatste-concert-in-uitverkocht-paradiso NOS.nl - De Dijk speelt laatste concert in uitverkocht Paradiso]</ref> ;16 december * ''Frankriek'': Bie 'ne brandj in e flatgeboew in 'n veursjtad van [[Lyon]] valle teen doeje, ónger waem vief kinger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456574-brand-in-voorstad-lyon-tien-doden-onder-wie-vijf-kinderen NOS - Brand in voorstad Lyon: tien doden, onder wie vijf kinderen]</ref> * ''Nederlands Limbörg, economie, politiek'': 't provinciebesjtuur van Limbörg sjtömp veur 't aophaje van [[Maastricht Aachen Airport|vleegveld Aoke-Mesjtreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221216_97376655 De Limbörger - Ruim baan voor MAA na besluit Staten, maar discussie blijft]</ref> ;14 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': De supermerretkaete [[Jan Linders]] maak bekèndj es [[franchise]]bedrief veur [[Albert Heijn]] te gaon wirke. De Jan Linders-winkelformuul zal hiedoor taege èndj 2023 verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6242088/albert-heijn-slaat-slag-bij-limburgse-supermarktketen-jan-linders.html Nu.nl - Albert Heijn slaat slag bij Limburgse supermarktketen Jan Linders]</ref> * ''Nederlandj'': [[Jacob Luitjens]], kreegsmisdaodiger en veur zoewied bekèndj de lèste nog laevende [[NSB]]'er, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6242512/laatst-bekende-oud-nsber-jacob-luitjens-op-103-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Laatst bekende oud-NSB'er Jacob Luitjens op 103-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 december * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': De Duutsje pelissie deit invalle bie de radikaal klimaatbewaeging Letzte Generation. Elf luuj waere opgepak en bie de hoeszeukinge waere posters, computers en tillefoons in besjlaag genómme.<ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/Razzien-gegen-Letzte-Generation-Aktivisten-auch-in-MV-,razzia1894.html NDR - Razzien gegen "Letzte Generation"-Aktivisten - auch in MV]</ref> * ''Natuur en milieu, Afrika'': Bie euversjtruiminge inne Congolees huidsjtad Kinshasa valle teentalle doeje en gewónje. * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse [[componis]] Angelo Badalamenti sjtörf op 85-jäörige laeftied. * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': [[Bosnië-Herzegovina]] waert kandidaat-lid vanne [[EU]]. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tillevisiemaeker [[Han Peekel]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6241974/televisiemaker-han-peekel-75-overleden-tijdens-vakantie-op-bali.html Nu.nl - Televisiemaker Han Peekel (75) overleden tijdens vakantie op Bali]</ref> ;7 december * ''Zuud-Amerika'': In [[Peru]] weurt presidentj Castillo aafgezat. * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': Duutsje autoriteite pakke 25 luuj op die ónger mie van plaan waore d'n Duutsje Rieksdaag te besjtörme. De luuj zint sympathisante vanne Reichsbürgerbewaeging.<ref>[https://www.derstandard.de/story/2000141600433/reichsbuerger-planten-putsch-in-deutschland Der Standard - Reichsbürger planten Putsch in Deutschland]</ref> ;6 december * ''Sjport'': [[Salinero]], 't [[dressuur]]paerd wo de Nederlandse [[Anky van Grunsven]] twie kier Olympisch goud mit haolde, sjtörf op 28-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bokt.nl/forums/viewtopic.php?f=11&t=2071525&view=unread#unread Bokt - Anky meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> ;5 december * ''Oes-Europa'': op twie militair vleegvelder kórtbie de Róssische sjtad Rjazan en inne regio Saratov vènje explosies plaats. Bie de explosies vele drie doeje en mierder gewónje. Volges ónaafhankelike Róssische media woorte daobie ouch inkel bómmewerpers besjadig.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10496563/rusland-onderzoekt-explosies-op-luchtmachtbases BNR - Explosies op luchtmachtbases diep in Rusland]</ref> ===november=== * ''Oes-Azië'', 26 november-huuj: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Weitesjap'': 't Maote- en gewichte-instituut [[BIPM]] nump veer nuuj [[SI]]-veurveugsele aan: ronna- (R, 10²⁷), ronto- (r, 10⁻²⁷), quetta- (Q, 10³⁰) en quecto- (q, 10⁻³⁰).<ref>[https://www.bipm.org/en/cgpm-2022/resolution-3 BIPM - Resolution 3 of the 27th CGPM (2022) ]</ref> ;30 november * ''China'': [[Jiang Zemin]], de vreugere presidentj van [[China]], sjtörf op 96-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6239326/oud-president-jiang-zemin-96-die-van-china-wereldmacht-maakte-overleden.html Nu.nl - Oud-president Jiang Zemin (96) die van China wereldmacht maakte overleden]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaansen ex-fietsrenner [[Davide Rebellin]] kump op 51-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.gazzetta.it/Ciclismo/30-11-2022/ciclismo-morto-rebellin-investito-un-camion-vicentino-4501341537128.shtml La Gazzetta dello Sport - Tragedia nel ciclismo: è morto Davide Rebellin, investito da un camion]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popmuzikantj [[Christine McVie]] ([[Fleetwood Mac]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/christine-mcvie-fleetwood-mac-dead-obtuary-1234638903/ Rolling Stone - Christine McVie, Keyboardist and Singer for Fleetwood Mac, Dead at 79]</ref> ;27 november * ''Belsj'': Nao de voetbalmatch tösse 't [[Belsj hierevoetbalèlftal|Belsj]] en [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] (0-2 wins veur Marokko) braeke in [[Brussel]] groetsjalige relle oet. Ouch in diverse Nederlandse sjtaej is 't ónrastig. ;23 november * ''Belsj, Politiek'': De Belzje politica en [[minister van sjtaot]] [[Paula D'Hondt]] ([[CVP]]) sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221123_93690247 De Standaard - Minister van staat en voormalig migrantencommissaris Paula D’Hondt overleden]</ref> ;21 november * ''Zuudoes-Azië, klimaat en milieu'': 't Weste van 't eilandj [[Java]] ([[Indonesië]]) waert getróffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 5,6 oppe [[sjaol van Richter]]. Daobie valle mie es 300 doeje en 7.700 gewónje. ;20 november * ''Vereinigde Sjtaote'': In 'n homoclub in [[Colorado Springs]] ([[Colorado|CO]]) waere 5 luuj doedgesjote.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html CNN.com - Gunman kills 5 at LGBTQ nightclub in Colorado Springs before patrons confront and stop him, police say]</ref> * ''Sjport'': In [[Qatar]] begint 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK voetbal]] mit 'ne match tösje [[Qatarees hierevoetbalèlftal|'t gaslandj]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]] (0-2).<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[Ned Rorem]] sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/11/18/ned-rorem-dead-composer-diarist/ Washington Post - Ned Rorem, Pulitzer-winning composer and noted diarist, dies at 99]</ref> ;17 november * ''Nederlandj/Oes-Europa'': In [[D'n Haag]] weurt 't vonnis oetgesproke in de zaak roond vlöch [[MH 17]]. Drie verdachte waere [[bie versjtaek]] tot laeveslank veroerdeild óm 't oet de loch sjete van de vleegmesjien in 2014; 'ne veerde verdachte weurt vriegesjpraoke. ;16 november * ''Weitesjap'': Vanaaf 't [[Kennedy Space Center]] weurt de [[Orion (rakèt)|Orion]]-rakèt gelanceerd. 't Geit óm 'n tesvlöch veur 'n bemande missie nao de [[maon]], deil van 't [[Artemis (ruimtevaartprogram)|Artemis]]program.<ref>[https://www.nasa.gov/press-release/liftoff-nasa-s-artemis-i-mega-rocket-launches-orion-to-moon NASA.gov - Liftoff! NASA’s Artemis I Mega Rocket Launches Orion to Moon]</ref> ;15 november * ''Midde- en Oes-Europa'': Róslandj veurt 'n groetsjaolige serie rakètaanvel op de Oekraïne oet. Twie Oekraïense aafwaerrakètte kómme in [[Pole]] terech, op 't dörpke [[Przewodów]] (regio [[Lublin (woiwodsjap)|Lublin]]). Hiebie kómme twie luuj óm.<ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelenskyy-kherson-9202c032cf3a5c22761ee71b52ff9d52?utm_source=homepage&utm_medium=TopNews&utm_campaign=position_01 AP News - Strikes put Ukraine in darkness; missiles cross into Poland]</ref> ;13 november * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'ne bomaansjlaag in [[Istanbul]] kómme zès luuj óm; 81 rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2452243-aanslag-in-centrum-van-istanbul-zes-doden-en-ruim-tachtig-gewonden NOS.nl - Aanslag in centrum van Istanbul, zes doden en ruim tachtig gewonden]</ref> ;12 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Cor van der Gijp]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6235718/legendarische-feyenoord-aanvaller-cor-van-der-gijp-91-overleden.html Nu.nl - Legendarische Feyenoord-aanvaller Cor van der Gijp (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse punkmuzikantj [[Keith Levene]] ([[The Clash]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6235813/gitarist-keith-levene-65-oprichter-van-the-clash-overleden.html Nu.nl - Gitarist Keith Levene (65), oprichter van The Clash, overleden]</ref> ;11 november * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Cherson]] trök, die saer 2 miert in Róssische henj waor en de aafgeloupe daag door de Rósse is óntruump. ;9 november * ''Belsj'': Op 't [[Belsj]] weurt lenjelik gesjtaak. ;8 november * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': Verkezinge veur 't [[Congres (Vereinegde Staote)|Congres]]. * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': Arsjeologe vènje in auw [[wermwaterbrón]]ne inne [[Toscane]] mie es twintig zier good bewaarde [[bróns|brónze]] biljer oete [[Romeins Riek|Romeins-Etruskischen tied]].<ref>[https://www.nu.nl/296518/video/deze-eeuwenoude-beelden-vonden-italiaanse-archeologen-in-toscane.html Nu.nl - Deze eeuwenoude beelden vonden Italiaanse archeologen in Toscane]</ref> * ''Belsj, kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Will Ferdy]] sjtörf op 95-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221108_94690153 De Standaard - postuum Will Ferdy (1927-2022). Op ‘Christine’ was ‘eerste Vlaamse homo’ nooit verliefd]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikant [[Dan McCafferty]] ([[Nazareth (band)|Nazareth]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan [[COPD]].<ref>[https://planetradio.co.uk/planet-rock/news/rock-news/nazareth-dan-mccafferty-dead/ Planet Rock - Nazareth's Dan McCafferty dies aged 76]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse laevesleed- en vastelaoveszenger, componis en producentj [[Pierre Kartner]] (Vader Abraham) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bndestem.nl/breda/pierre-kartner-87-bekend-als-vader-abraham-uit-breda-overleden~a8aa0a7c/ BN De Stem - Pierre Kartner (87) bekend als Vader Abraham uit Breda overleden]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote, kóns en cultuur'': De Amerikaanse indiemuzikantj [[Mimi Parker]] ([[Low (band)|Low]]) sjtörf op 54-jäörige laeftied aan eiersjtekkanker.<ref>[https://oor.nl/news/mimi-parker-van-low-overleden/ OOR.nl - Mimi Parker van Low overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur, weitesjap'': Oet óngerzeuk is gebleke det de olievèrfsjets ''Kruutsoprichting'' in 't Museum Bredius in [[Den Haag]] e wèrk van [[Rembrandt]] is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450876-olieverfschets-in-haags-museum-blijkt-rembrandt-te-zijn NOS - Olieverfschets in Haags museum blijkt Rembrandt te zijn]</ref> ;2 november [[File:Administrative map of Tigray.jpg|thumb|Kaat va Tigray]] * ''Oes-Afrika'': De regering van [[Ethiopië]] en rebelle oet Tigray sjlete ónger leijing vanne [[Afrikaanse Unie]] e akkoord euver e sjtaak-'t-vure inne noordelike regio Tigray. Daomèt kump meugelik e indj aan twie jaor krieg.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/11/02/ethiopia-tigray-war-truce/ The Washington Post - Ethiopian government, Tigrayan forces agree to truce after two years of war]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Pole]] geit e hèk boewe ane grens mitte Róssische enclave [[Kaliningrad]]. De Poolse regering zaet det ze zich zörg maak euvere veiligheid in 't grensgebeed en is bang det Róslandj 'n [[Asiel in de Europese Unie|migrantecrisis]] geit creëre veure [[EU]] te destabilisere. * ''Noord-Europa, politiek'': 't Centrumlinks blok ónger leijing van premier Mette Frederiksen wèntj de [[Daenemarke|Daense]] parlementsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6233539/deense-premier-wint-met-haar-partij-de-verkiezingen-maar-treedt-toch-af.html Nu.nl - Deense premier wint met haar partij de verkiezingen, maar treedt toch af]</ref> ;1 november * ''Midde-Oeste, politiek'': 't Rechs blok ónger leijing van [[Benjamin Netanyahu]] vanne Likoed-partie wèntj de [[Israel]]ische parlementsverkezinge. * ''Kóns en cultuur'': Rapper [[Takeoff (rapper)|Takeoff]], lid van de formatie [[Migos]], weurt op 28-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.tmz.com/2022/11/01/migos-takeoff-dead-dies-shot-houston-quavo-migos/?adid=social-twa TMZ - Takeoff Dead at 28 ... Shot in Houston ]</ref> ===oktober=== * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde- en Zuud-Amerika, natuur en milieu'', 7-10 oktober: [[orkaan]] Julia kump aan landj bie [[Venezuela]] en [[Nicaragua]]. Dao gif 't väöl sja en valle teentalle sjlachoffers, ó.m. bie 'n aerdversjuving. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Midde-Oeste'': In [[Saoedi-Arabië]] weurt begós mit de boew van de futuristische sjtad [[The Line]]. ;30 oktober * ''Zuud-Amerika'': [[Luiz Inácio Lula da Silva]] wintj mit 't miniem veursjprunk de [[Brazilië|Braziliaanse]] presidentsverkezinge van de zittende presidentj [[Jair Bolsonaro]].<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2022/apuracao/presidente.ghtml Globo.com - Eleição para Presidente]</ref> * ''Zuudoes-Azië, natuur en milieu, weitesjap'': Oppe Wakatobi-eilenj, kórtbie 't [[Indonesië|Indonesische]] eilandj [[Celebes]], waere nuuj vogelsoorte óntdèk.<ref>[https://phys.org/news/2022-10-beautiful-bird-species-remote-indonesian.html Phys.org - Several beautiful new bird species found on remote Indonesian islands]</ref> * ''Zuud-Azië'': Inne Wes-[[India]]se deilsjtaat Goejarat sjtort 'n hangbrök in. Hónderde luuj valle in 't reveerwater. Zeker 141 luuj euverlaeve det neet en mie es 100 persoene zint gewóndj geraak. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van Mexico. 't Is zien 14e euverwinning dit seizón, hiemit brik 'r 't record van [[Michael Schumacher]] oet 2004.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450445-verstappen-breekt-formule-1-record-in-mexico-met-veertiende-zege-dit-jaar NOS.nl - Verstappen breekt Formule 1-record in Mexico met veertiende zege dit jaar]</ref> ;29 oktober * ''Oes-Azië'': In [[Seoul]] óntsjteit bie 'n [[Halloween]]vering e gedrank wobie zeker 153 luuj waere doedgeduujd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450239-dodental-door-verdrukking-bij-halloweenviering-seoul-loopt-op-naar-146 NOS.nl - Dodental door verdrukking bij halloweenviering Seoul loopt op naar 146]</ref> * ''Oes-Afrika'': Inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] kómme zeker 100 luuj óm 't laeve bie twie explosies. Wiejer rake mie es 300 luuj gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje journalis en sjriever [[Hugo Camps]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.hln.be/nieuws/het-laatste-nieuws-columnist-en-journalistiek-icoon-hugo-camps-79-overleden~a1263749/ Het Laatste Nieuws - Het Laatste Nieuws-columnist en journalistiek icoon Hugo Camps (79) overleden]</ref> ;28 oktober * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[rock 'n roll]]zenger [[Jerry Lee Lewis]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6232816/great-balls-of-fire-zanger-jerry-lee-lewis-87-overleden.html Nu.nl - Great Balls of Fire-zanger Jerry Lee Lewis (87) overleden]</ref> ;27 oktober * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp, nao lang óngerhanjelinge, [[Twitter]] definitief op. Hae begintj direk mit d'n doorveur van ingriepende verangeringe. ;26 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n sjeetpartie in 'n [[moskee]] inne Iraanse sjtad [[Shiraz]] kómme zeker 13 luuj óm 't laeve. ;24 oktober * ''Nederlandj'': Inne [[Lek]] kórtbie 't [[Zuud-Holland]]s [[Streefkerk]] waere veer doej luuj gevónje. 't Geit óm e gezin oet [[Gouda]]. * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne lochaanval op e concert inne noordelike [[Myanmar]]ese regio Kachin zint zeker 80 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Rishi Sunak]] volg Liz Truss op es leier van de Conservatief Partie en premier van 't Vereinig Keuninkriek. * ''Economie, Nederlandj'': [[Philips]] sjrap weltwied 4000 bane vanwaege sjlechte rizzeltate. In Nederlandj verdwiene 800 jobs, woevan 400 door gedwónge óntsjlaag. ;20 oktober * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] nump al nao 45 daag óntsjlaag es ierste minister van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;17 oktober * ''Nederlands Limburg'': Börgemeister [[Rianne Donders]] van [[Remunj]] sjtap op.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1864649/burgemeester-donders-van-roermond-treedt-af 1Limburg - Burgemeester Donders van Roermond treedt af]</ref> * ''Oes-Europa'': Inne Róssische sjtad [[Jejsk]] sjtort 'ne [[sjtraoljaeger]] denaer op e flatgeboew. Daobie valle 15 doeje en 26 gewónje. ;16 oktober * ''Midde-Amerika'': Twie verdachte van de maord op veer Nederlandse journaliste in [[El Salvador]] in 1982 waere opgepak. 't Geit óm 'nen ex-minister en 'nen ex-kóllenel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2448574-verdachten-moord-ikon-journalisten-el-salvador-na-40-jaar-opgepakt NOS.nl - Verdachten moord IKON-journalisten El Salvador na 40 jaar opgepakt]</ref> * ''Oes-Azië'': In [[China]] begintj 't twintigste congres van de [[Communistische Partij (China)|Communistische Partie]]. * ''Weitesjap'': De Nederlands-Amerikaansen astronaut en kristallograaf [[Lodewijk van den Berg]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/nederlands-eerste-ruimtevaarder-lodewijk-van-den-berg-90-overleden-zeeuw-viel-in-slaap-vlak-voor-de-landing~ab2c545b/ PZC - Nederlands eerste ruimtevaarder Lodewijk van den Berg (90) overleden: Zeeuw viel in slaap vlak voor de landing]</ref> ;15 oktober * ''Oes-Europa'': In 't Róssisch [[Belgorod]], zjus euver de Oekraïense grens, kómme bie 'n sjeetpartie in e trainingscentrum ilf luuj óm. De toedrach is óndujelik, volgens ein väölgehuurde versie zouwe de daojers huurlinge oet Tadzjikistan zeen. * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj inne beröchte Evin-gevangenis kórtbie de Iraanse huidsjtad [[Teheran]] valle 4 doeje en 61 gewónje. ;14 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in 'n kaole[[mienbouw|mien]] inne Törkse sjtad Amasra zint 41 mienwèrkers óm 't laeve gekómme. Èlf luuj zint gewóndj geraak, 58 waere gered. * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': Activiste vanne radicaal milieubewaeging Just Stop Oil sjmiete in e museum in [[Lónje]] bleker tomatesóp euver 't sjilderie ''Zónneblome'' van [[Vincent van Gogh]]. Daonao liemde ze zich vas aan 'n moer.,<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2022/oct/14/just-stop-oil-activists-throw-soup-at-van-goghs-sunflowers The Guardian - Just Stop Oil activists throw soup at Van Gogh’s Sunflowers]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'', ''Economie'': De Britse minister van Financië [[Kwasi Kwarteng]] weurt nao 'ne goje maondj óntsjlaoge. Zien orthodox-liberaal belastingplan haet in korten tied groeten ikkenomische sjaoj gedaon.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63221738 BBC News - Kwasi Kwarteng sacked as UK Chancellor]</ref> [[Jeremy Hunt]] volg häöm op. * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Robbie Coltrane]], bekèndj es Hagrid oet de ''[[Harry Potter]]''-films, sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6230033/robbie-coltrane-die-hagrid-speelde-in-harry-potter-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Robbie Coltrane die Hagrid speelde in Harry Potter op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 oktober * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj, kóns en cultuur'': Actrice [[Angela Lansbury]], bekindj van de sjtöm van Mrs. Potts in ''Beauty and the beast'', sjtörf op 96-jäörige laeftied. ;10 oktober * ''Oes-Europa'': Versjillende Oekraïense sjtaej waere besjtook mit rakette. De aanvalle veroerzake ónger mie groetsjalige sjtroumoetval.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10490732/liveblog-oekraine-rusland-donbas-vs-eu-kremlin-kiev-zelenski-poetin-kernwapens-oorlog-wapenleveranties-sancties-zaporizja-krim-krimbrug-sabotage-cherson-kernramp BNR - Liveblog | Rusland bestookt Oekraïense steden met raketten]</ref> * ''Zuud-Amerika, natuur en milieu'': In [[Venezuela]] zint 43 luuj óm 't laeve gekómme nao aerdversjuvinge. Wiejer waere nog teentalle luuj vermis. * ''Economie'': De Nobelpries in de Economie geit nao [[Ben Bernanke]], [[Douglas W. Diamond]] en [[Philip H. Dybvig]] "óm hun ongerzeuk nao banke en financieel crises."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;9 oktober * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de [[Grand Prix]] van Japan en weurt daomit veur d'n twiede kier waereldkampión [[Formule 1]].<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6228782/superieure-verstappen-weer-wereldkampioen-na-verwarring-over-puntentelling.html Nu.nl - Superieure Verstappen weer wereldkampioen na verwarring over puntentelling]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse filosoof en antropoloog [[Bruno Latour]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2447692-franse-filosoof-en-baanbrekend-antropoloog-bruno-latour-75-overleden NOS.nl - Franse filosoof en baanbrekend antropoloog Bruno Latour (75) overleden]</ref> ;8 oktober * ''Oes-Europa'': Oppe [[Krimbrögk]], die de [[Krim]] verbindj mit 't [[Rósland|Róssische]] vastelandj, brik 'ne brandj oet nao 'n explosie.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/explosie-op-krimbrug-is-een-logistiek-probleem-maar-vooral-een-klap-in-het-gezicht-van-poetin~bfeaf5aad/ Trouw - Explosie op Krimbrug is een logistiek probleem, maar vooral een klap in het gezicht van Poetin ]</ref> ;7 oktober * ''Politiek, Oes-Europa'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Wit-Róssischen dissidentj [[Ales Bjaljatski]], de Róssische minsjerechteorganisatie [[Memorial (organisatie)|Memorial]] en 't Oekraïens [[Centrum veur Börgerlike Vriehede]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/press-release/ NobelPrize.org - The Nobel Peace Prize 2022]</ref> * ''Oes-Europa'': Kórtbie de sjtad [[Liman]] in Oes-Oekraïne waere twie massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 200 lichame.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-63181475 BBC - Ukraine says mass burial sites found in retaken town of Lyman]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't noorde van [[Ierlandj]] zint teen luuj óm 't laeve gekómme door 'n explosie in e tankstation. ;6 oktober * ''Zuudoes-Azië'': Op e kènjerdaagverblief inne Noord-[[Thailand|Thaise]] provincie Nong Bua Lamphu vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle zeker 37 doeje en teen gewónje. * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao de Franse [[Annie Ernaux]] "óm de mood en klinische sjerpde womit ze de wortele, vervraemdinge en collectieve remminge van 't persoenlik gehäöge ónthölt."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/ NobelPrize.org - The Nobel Prize in Literature 2022]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie geit nao [[Carolyn R. Bertozzi]], [[Morten Meldal]] en [[K. Barry Sharpless]] "veur de óntjdèkking van [[kliksjemie]] en [[bio-orthogonaal sjemie]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Chemistry 2022]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao [[Alain Aspect]], [[John F. Clauser]] en [[Anton Zeilinger]] "veur hun experimènte mit [[kwantumversjtringeling|versjtringelde]] [[foton]]e, womit ze de sjenninge van de [[Bell-óngeliekheid]] aantuinde en pioneerswerk dege veur de [[kwantuminformatica]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/summary/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2022]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde geit nao de Zweed [[Svante Pääbo]] "óm zien óntdekkinge ómtrèntj de genome van oetgesjtorve minsjesaorte en de minsjelike evolutie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022]</ref> ;2 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': In [[Brazilië]] zeen presidentsverkezinge. De centrumlinkse kandidaat [[Luíz Ignacio Lula da Silva]] versjleit de zittenden extreemrechse presidentj [[Jair Bolsonaro]]. Op 30 oktober zal 'n twiede runj waere gehauwe.<ref>[https://oglobo.globo.com/politica/eleicoes-2022/noticia/2022/10/placar-de-lula-e-bolsonaro-e-o-mais-apertado-para-1o-turno-desde-a-redemocratizacao.ghtml O Globo - Placar Lula e Bolsonaro é o mais apertado para 1º turno desde a redemocratização]</ref> * ''Zuudoes-Europa, politiek'': De centrum-rechtse partie GERB wèntj de [[Bulgarije|Bölgaarse]] parlementsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446838-oud-premier-borisov-wint-bulgaarse-verkiezingen-maar-formatie-wordt-moeilijk NOS.nl - Oud-premier Borisov wint Bulgaarse verkiezingen, maar formatie wordt moeilijk]</ref> ;1 oktober * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Lyman]] trök. Zoewel sjtrategisch es symbolisch is dit 'ne zjwaore sjlaag veur Róslandj.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/10/01/europe/ukraine-russia-lyman-donetsk-intl/index.html CNN.com - Russian forces retreat from strategic Donetsk city a day after Moscow’s annexation of the region]</ref> * ''Zuudoes-Azië, Sjport'': Bie relle tösje hooligans van Arema FC en Persebaya Surabaya in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Malang]] valle zeker 174 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446735-ten-minste-174-doden-bij-rellen-na-voetbalwedstrijd-in-indonesie NOS.nl - Ten minste 174 doden bij rellen na voetbalwedstrijd in Indonesië]</ref> ===september=== * ''Oes-Europa'', 23-27 september: [[Róslandj]] hèlt [[referendum|referenda]] inne bezatde Oekraïense regio's [[Oblas Loehansk|Loehansk]], [[Oblas Donetsk|Donetsk]], [[Oblas Zaporizja|Zaporizja]] en [[Oblas Cherson|Cherson]]. Dees referenda zint illegaal en verloupe neet democratisch. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Centraal-Azië'', 14-20 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Kirgizië]] en [[Tadzjikistan]] valle mie es 90 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/ Reuters - Kyrgyz-Tajik border conflict death toll nearly 100]</ref> * ''Midde-Oeste'', 12-14 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] valle mie es 200 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/armenia-says-135-soldiers-killed-clashes-with-azerbaijan-this-week-2022-09-16/ Reuters - More than 200 killed in Armenia-Azerbaijan border clashes - officials]</ref> * ''Oes-Europa'', 6-12 september: Bie e groetsjalig taegenoffensief inne regio [[Charkov]] boke de Oekraïense sjtriedkrachte in e paar daag tied flinke terreinwins oppe Róssische armee.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220913_91702542 De Limbörger - LIVE | ‘Hevige gevechten in Charkov-regio, Oekraïne rukt verder op’]</ref> * ''Midde- en Noord-Amerika, natuur en milieu'', 27 september-2 oktoeber: [[orkaan]] Ian kump bie [[Cuba]] en [[Florida]] aan landj. Op Cuba zit praktisch de ganse bevolking zónger [[sjtroum]]. Ouch in 't zuudoeste vanne [[VS]] rich 't noedwaer boetegewoen väöl sja aan. Dao valle teentalle doeje en gewónje.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/27/us/hurricane-ian-cuba.html The New York Times - Cuba's power grid fails in wake of Hurricane Ian, leaving island without electricity]</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 NBC News - Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87]</ref> ;30 september * ''Oes-Europa'': Róslandj annexeert, bie mónj van Poetin, officieel de Oekraïense oblaste Loehansk, Donetsk, Zoprizja en Cherson. Dees annexaties waere door zoe good wie gein ènkel landj erkèndj. * ''Economie, Nederlandj'': Volges 't CBS is de [[inflatie]] gesjtege nao 'n recordhuuegde van 17,1%. Det kump ónger mie door de hoeg enerzjieprieze. * ''Oes-Europa'': Bie 'ne raketaanval op e humanitair konvooi inne regio Zaporizjia valle 30 doeje. Wiejer rake 88 luuj gewóndj. * ''Centraal-Azië'': Bie 'nen terroristischen aansjlaag op 'n sjoel inne [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle teentalle doeje en gewónje. * ''Afrika'': Presidentj [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] van [[Burkina Faso]] weurt door 't laeger aafgezat. ;28 september * ''Kóns en cultuur'': Rapper Coolio, bekindj van d'n hit ''Gangsta's Paradise'', sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/28/arts/music/coolio-rapper-dead.html The New York Times - Coolio, 'Gangsta's Paradise' Rapper, Dies at 59]</ref> ;26 september * ''Weitesjap'' [Waereldtied; 27 september Midde-Europesen Tied] De [[NASA]] deit e ruumdetuug, [[Double Asteroid Retraction Test|DART]], mit succes insjlaon op asteroïde [[Dimorphos]]. Dit is 'nen test óm te toekóms potentieel insjlaaggevierlike asteroïde te kinne vernetige of ómleie.<ref>[https://twitter.com/NASA/status/1574539270987173903 NASA op Twitter]</ref> * ''Midde-Amerika'': Op [[Cuba]] waert 't [[homohuwelik]] gelegaliseerd. * ''Oceanië, natuur en milieu'': Inne [[Groete Oceaan]] bie [[Tonga]] is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese [[völkaan]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/nation/2022/09/26/new-island-tonga-volcano-2022/ Washington Post - New island forms in Tonga after Home Reef volcano eruption]</ref> * ''Oes-Europa'': Op 'n sjoel in 't Róssische [[Izjevsk]] vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle 18 doeje en 24 gewónje. * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Brand (beer)|Brand]] kunjig aan det 't de productie van [[pils]] oet [[Wielder]] eweg geit haole. De broewerie zouw allein nog mótte waere gebroek veur speciaalbeer.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6226202/brand-stopt-met-het-grootschalig-brouwen-van-pils-in-limburgs-dorp-wijlre.html?redirect=1 Nu.nl - Brand stopt met het grootschalig brouwen van pils in Limburgs dorp Wijlre]</ref> ;25 september * ''Zuud-Europa, politiek'': De parlemèntsverkezinge in [[Italië]] waere gewonne door [[Fratelli d'Italia]], 'n extreemrechse partie mit wortele in 't [[fascisme]]. * ''Sjport'': De Keniaan [[Eliud Kipchoge]] löp op de [[marathon (loupe)|marathon]] van [[Berlien]] 'nen tied van 2:01:09 en verbaetert daomit zien eige waereldrecord.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6226043/kipchoge-verbetert-eigen-wereldrecord-op-marathon-in-berlijn.html Nu.nl - Kipchoge verbetert eigen wereldrecord op marathon in Berlijn]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj 't WK fietsrenne op de waeg bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445915-evenepoel-pakt-met-overmacht-wk-titel-geen-succes-oranje-na-van-der-poel-ophef NOS.nl - Evenepoel pakt met overmacht WK-titel, geen succes Oranje na Van der Poel-ophef]</ref> ;24 september * ''Nederlandj/Belsj'': In [[D'n Haag]] en [[Leidschendam]] waere drie mansluuj gearresteerd. 't Zeen krimmenele oet 't drugsmilieu die e plan hauwe veur de Belzje minister [[Vincent van Quickenborne]] te óntveure.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220924_93285624 De Standaard - Drugscriminelen wilden Van Quickenborne ontvoeren, drie Nederlanders gearresteerd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Pharoah Sanders]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://louderthanwar.com/pharaoh-sanders-rip/ Louder than War - Pharaoh Sanders RIP]</ref> * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] weurt waereldkampión fietsrenne in de waegren, óndanks 'ne breuk in häören èllebaog.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445791-stunt-van-vleuten-ondanks-elleboogbreuk-solo-naar-wereldtitel-in-wollongong NOS.nl - Stunt Van Vleuten: ondanks elleboogbreuk solo naar wereldtitel in Wollongong]</ref> ;23 september * ''Sjport'': [[Roger Federer]] nump op 40-jäörige laeftied aafsjeid es [[tennis|proftennisser]]. In 'nen débbelmatch mit [[Rafel Nadal]], deil van de [[Laver Cup]], verluus hae van de Amerikane [[Frances Tiafoe]] en [[Jack Sock]] (6-4, 6-7 (2), 9-11). * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Louise Fletcher]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445794-actrice-louise-fletcher-88-bekend-als-nurse-ratched-overleden NOS.nl - Actrice Louise Fletcher (88), bekend als Nurse Ratched, overleden]</ref> ;22 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Hilary Mantel]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/4thEstateBooks/status/1573254617990938626 Oetgeverij 4th Estate Books op Twitter]</ref> ;21 september * ''Oes-Europa'': De Róssischen dictator [[Vladimir Poetin]] reup veur 't iers saer 't begin van d'n [[kreeg i g'n Oekraïne|oerlog taege de Oekraïne]] rizzerviste op. ;19 september * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': Op 't sjtrandj kórtbie de [[Israel]]ische sjtad [[Tel Aviv]] weurt 'n graafgrót óntdèk oeten tied vanne Egyptische [[farao]] Ramses II. Arsjeologe sjpraeke van 'n extreem zeldzaam óntdekking.<ref>[https://www.jpost.com/archaeology/article-717442 Jerusalem Post - Israeli archeologists discover 'once-in-a-lifetime find' of ancient pottery under beach]</ref> ;18 september * ''Sjport'': De Noor [[Tobias Foss]] weurt in [[Wollongong]] ([[Australië]]) waereldkampión tiedrieje bie de mansluuj. De Nederlandse [[Ellen van Dijk]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445022-foss-verrast-topfavorieten-op-wk-tijdrijden-voelt-alsof-ik-droom NOS.nl - Foss verrast topfavorieten op WK tijdrijden: 'Voelt alsof ik droom']</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2444996-van-dijk-snelt-in-australie-superieur-naar-derde-wereldtitel-tijdrijden NOS.nl - Van Dijk snelt in Australië superieur naar derde wereldtitel tijdrijden]</ref> ;17 september * ''Zuud-Azië'': In Acham, 't weste van [[Nepal]], valle zeker 17 doeje door aerdversjuvinge. ;16 september * ''Oes-Europa'': In 'ne bósj kórtbie de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Izjoem]], die veurige waek zaoterdig woort heroverd door Oekraïense sjtriedkrachte, waere hónderde graver en inkel massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 450 lichame.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/massagraf-izjoem/ VRT - Honderden graven ontdekt in bos in bevrijde Oekraïense stad Izjoem: massa-executie of omgekomen tijdens bombardementen?]</ref> * ''Belsj Limburg, politiek'': [[Veerle Heeren]] nump óntsjlaag es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220916_96222012 De Standaard - Burgemeester Veerle Heeren van Sint-Truiden neemt ontslag]</ref> * ''Zuud-Europa'': Door euversjtruiminge inne [[Marche (Italië)|Marke]] (Midde-[[Italië]]) zint 9 luuj óm 't laeve gekómme. ;14 september * ''Noord-Europa, politiek'': Rechse partieje winne de [[Zjwaede|Zwjaedse]] parlementsverkezinge. De sociaaldemocratische premier Andersson treujt aaf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2444621-rechts-blok-wint-parlementsverkiezingen-zweden-premier-treedt-af NOS - Rechts blok wint parlementsverkiezingen Zweden, premier treedt af]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Donny M. bekèntj de óntveuring, 't misbroek en de maord op de neugejäörige jóng Gino begin juli.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6223971/donny-m-bekent-ontvoeren-misbruiken-en-doden-van-negenjarige-gino.html Nu.nl - Donny M. bekent ontvoeren, misbruiken en doden van negenjarige Gino]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Franse rezjisseur [[Jean-Luc Godard]] sjtörf op 91-jäörige laeftied door euthanasie. ;11 september * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de mansluuj, en de Nederlandse [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': De Sjpanjool [[Carlos Alcaraz]] winth de US Open bie de mansluuj door in veer sets (6-4, 2-6, 7-6 (7-1) en 6-3) te winne van de Noor [[Casper Ruud]]. Alcaraz weurt mit dees euverwinning d'n iersten tiener oets dae de Waereldranglies aanveurt. ;10 september * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj de [[US Open (tennis)|US Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2, 7-6 (7-5)) te winne van [[Ons Jabeur]]. ;8 september * ''Vereinig Keuninkriek'': Keuningin [[Elizabeth II]] sjtörf op 96-jäörige laeftied en weurt opgevolg door häöre zoon [[Sjarel III]]. * ''Sjport'': De Nederlandse keeper [[Piet Schrijvers]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-doelman-piet-schrijvers-75-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-doelman Piet Schrijvers (75) overleden]</ref> ;6 september * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] volg [[Boris Johnson]] op es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;5 september * ''Centraal- en Oes-Azië'': In [[Sjina]] en [[Afghanistan]] vènje [[aerdsjóddel]]e plaats. Daobie zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en gewóndj geraak. * ''Noord-Amerika'': bie mierder sjtaekpartieje inne [[Canada|Canadese]] sjtaat [[Saskatchewan]] kómme 12 luuj óm 't laeve en rake 18 luuj gewóndj. ;2 september * ''Nederlandj'': Bie e verkiersóngelök in 't [[Noord-Braobant|Braobantse]] Oud-Gastel (gemeinte [[Halderberge]]) kómme veer luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4143033/twee-jonge-kinderen-en-twee-vrouwen-omgekomen-bij-ongeluk-in-oud-gastel Omroep Brabant - Twee jonge kinderen en twee vrouwen omgekomen bij ongeluk in Oud Gastel]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': In de [[Pieël|Piel]] bie [[Griendsveen]] weujt 'ne groete natuurbrandj, zoeget op dezelfde plaatsj wo twie jaor haer ouch al 'ne brandj waor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442691-grote-natuurbrand-in-de-peel-tot-nu-toe-twee-hectare-in-brand NOS.nl - Grote natuurbrand in De Peel, tot nu toe twee hectare in brand]</ref> ;30 augustus * ''Oes-Europa'': De [[Sovjet-Unie|Sovjet-Róssische]] sjtaotsman [[Michail Gorbatsjov]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442662-russische-staatsmedia-gorbatsjov-laatste-president-sovjet-unie-overleden NOS.nl - Russische staatsmedia: Gorbatsjov, laatste president Sovjet-Unie, overleden]</ref> ;29 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse actries en model [[Charlbi Dean]] sjtörf op 32-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220830_97111232 De Standaard - Actrice Charlbi Dean (32), hoofdrolspeelster in Gouden Palm-winnaar, plots overleden]</ref> ;27 augustus * ''Zuudoes-Europa'': [[Servië]] en [[Kosovo]] sjlete 'n akkaord euver grensverkier en 'n kènteikekwestie ómtrint Servische Kosovare.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6220280/kosovo-en-servie-bereiken-akkoord-in-gevoelige-kentekenkwestie.html Nu.nl - Kosovo en Servië bereiken akkoord in gevoelige kentekenkwestie]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Zuud-Hollandj|Zuud-Hollandse]] [[Nieuw-Beijerland]] (gemeinte [[Hoeksche Waard]]) kómme zès luuj óm 't laeve en rake mierder luuj gewóndj wie 'n vrachwage van 'nen diek veurt.<ref>[https://web.archive.org/web/20220827213812/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5329449/vrachtwagen-rijdt-van-dijk-nieuw-beijerland-meerdere-gewonden RTL Nieuws - Vrachtauto rijdt van dijk bij Nieuw-Beijerland, zeker drie doden]</ref> * ''Zuud-Azië'': In [[Pakistan]] valle 1300 doeje door zjwaore raegeval en euversjtruiminge. Wiejer zint 170.000 hoezer besjadig. In totaal zint 33 miljoen luuj getroffe door 't noedwaer. ;26 augustus * ''Midde-Oeste'': Nao 't gereidkómme van 'ne nuje waeg tösje [[Armenië]] en [[Nagorno-Karabach]] kump de [[Laçin-corridor]], inclusief 't gelieknamige sjtrategische sjtedje en twie ómligekende dörper, in [[Azerbeidzjaan]]se henj.<ref>[https://www.rferl.org/a/azerbaijan-lacin-nagorno-karabakh-control-/32006090.html Radio Free Europe - Azerbaijani Forces Take Over Strategic Town Linking Armenia With Nagorno-Karabakh]</ref> ;25 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Herman Vanspringel]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220825_93752461 De Standaard - Voormalig wielerkampioen Herman Vanspringel overleden]</ref> ;24 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op 'n treinsjtasie inne regio [[Dnipro (oblas)|Dnipro]] zint 25 luuj óm 't laeve gekómme en teentalle luuj gewóndj geraak. ;20 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie e verkiersóngelök in 't zuudoeste van [[Törkieje]] zint 16 luuj óm 't laeve gekómme en 21 luuj gewóndj geraak. * ''Economie, Zuud-Europa'': [[Grekelandj]] sjteit neet mie ónger versjerp toezich vanne [[eurozone]]. Dat sjtóng 't es gevolg vanne [[kredietcrisis]] in [[2010]]. * ''Oes-Afrika'': Bie 'nen bómaansjlaag op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] hoofsjtad [[Mogadishu]] zint 20 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bram Peper]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2441448-bram-peper-82-overleden-er-zal-altijd-een-rotterdam-voor-en-na-zijn-tijd-zijn NOS.nl - Bram Peper (82) overleden, 'Er zal altijd een Rotterdam voor en na zijn tijd zijn']</ref> ;16 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': [[Staatsbosbeheer]] maak bekèndj det in de [[Pieël|Piel]] veur 't iers e [[kroenekraan|kroenekranejónk]] is gezeen. Veurhaer vloog 't bies in Limbörg allein euver.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1805664/eerste-kraanvogeljong-ooit-in-de-peel-dit-is-uniek?swipePagination=cc4d4e0e-ebf1-534b-baa4-e41fa18f3eab 1Limburg - Eerste kraanvogeljong ooit in de Peel: 'Dit is uniek']</ref> * ''Belsj'': De stad [[Ieper]] verbeujt 't festival [[Frontnacht]], boe op 27 augustus (roond de [[IJzerwake]]) diverse extreemrechse bands zouwe speule.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220816_93201616 De Standaard - Extreemrechts festival Frontnacht mag toch niet doorgaan]</ref> ;15 augustus * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] sjeit direk oet mèt [[fietsrenne]]. Ieder had 'r al gezag tot 'r nao dit sezoen zouw oetsjeie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440730-tom-dumoulin-stopt-per-direct-geen-wk-wielrennen-in-australie-meer NOS.nl - Tom Dumoulin stopt per direct, geen WK wielrennen in Australië meer]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Wielder]] kump eine direk óm; 'nen angere sjtörf d'n daag drop. D'n daojer is 'ne Sjpanjool, de slachoffers zeen 'nen angere Sjpanjool en 'ne Portugees.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440849-steekpartij-wijlre-eist-tweede-leven NOS.nl - Steekpartij Wijlre eist tweede leven]</ref> ;14 augustus * ''Afrika'': In 'n kirk in [[Gizeh]] brik 'ne brandj oet, wo zeker 41 luuj bie ómkómme. De mieste doeje zeen kènjer in 'n aanligkendj kènjerdaagverblief.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/lest-35-killed-egyptian-church-fire-security-sources-say-2022-08-14/ Reuters - Egyptian church fire kills at least 41, most of them children- sources]</ref> * ''Zuud-Azië, Economie'': D'n Indiase zakeman [[Rakesh Jhunjhunwala]] sjtörf op 62-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6217577/indiase-warren-buffett-op-62-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - 'Indiase Warren Buffett' op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 augustus * ''Vereinigde Sjtaote'': In [[Chautauqua]] ([[New York (staot)|NY]]) weurt de Brits-Indiase sjriever [[Salman Rushdie]] denaergesjtaoke. Rushdie is al saer 1989 doel van dreiging oet islamistischen hook. * ''Zuud-Europa'': Inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]] zint bie 'n sjeetpartie zeker 12 luuj, ónger waem de sjötter, óm 't laeve gekómme. * ''Natuur en milieu, Oes-Europa'': Inne [[Oder]] oppe grens tösje [[Duutslandj]] en [[Pole]] waere teendoezende doej vèsje gevónje. Bei lenj zègke det 't water dinkelik vergiftig is door sjemisch aafval.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6217396/duitsland-en-polen-onderzoeken-massale-vissterfte-in-rivier-de-oder.html Nu.nl - Duitsland en Polen onderzoeken massale vissterfte in rivier de Oder]</ref> ;11 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Anne Heche]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan de gevolge van e verkiersóngelök. ;9 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïense raketaanval oppe [[Krim]] waere zeker 8 Róssische vleegtuger vernetig. * ''Kóns en cultuur'': De Britse journalis en sjriever [[Nicholas Evans]], veural bekèndj van ''The horse whisperer'', sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thebookseller.com/news/nicholas-evans-author-of-the-horse-whisperer-dies-aged-72 The Book Seller - Nicholas Evans, author of The Horse Whisperer, dies aged 72]</ref> ;8 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse zengeres en actries [[Olivia Newton-John]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/08/08/arts/olivia-newton-john-dead.html?smtyp=cur&smid=tw-nytimes New York Times - Olivia Newton-John, Pop Singer and ‘Grease’ Star, Dies at 73]</ref> ; 7 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie raketbesjetinge in [[Gazasjtrook|Gaza]] en [[Israel]] valle teentalle doeje en gewónje. Alle doeje en wiedoet de meiste gewónje valle ane Palestiense kantj. Ouch woorte bie de besjetinge twie hoeggeplaatsde commendante vanne tereurbeweging Islamitische Jihad doedgemaak. ; 6 augustus * ''Zuud-Europa'': Bie e bösóngelök in [[Kroatië]] kómme 12 Poolse pelgrims óm 't laeve. 32 anger passagiers rake gewóndj, van waem sommige ernstig. De pelgrims waore óngerwaeg nao Medjugorje, e baevaartsoord in [[Bosnië-Herzegovina]]. ;5 augustus * ''Belsj, Weitesjap'': De Belzje geneticus [[Jean-Jacques Cassiman]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220806093058/https://nieuws.kuleuven.be/nl/2022/overlijden-emeritus-professor-jean-jacques-cassiman KU Leuven - Overlijden emeritus professor Jean-Jacques Cassiman]</ref> ;4 augustus * ''Oes-Azië'': [[Sjina]] hèlt militair oefeninge inne watere róndj [[Taiwan]]. De oefeninge zint 'n reaksie op 't sjtaatsbezeuk van Nancy Pelosi.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/08/04/asia/china-taiwan-military-exercises-intl-hnk-ml/index.html CNN - China fires missiles near Taiwan in live-fire drills as PLA encircles island]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte inne regio [[Hoeg-Karabach]] zint drie militaire óm 't laeve gekómme. De gevechte vónje plaats in en róndjóm de [[Laçin-corridor]], 'n sjtrook landj die de regio verbindj mit [[Armenië]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/soldiers-killed-nagorno-karabakh-fighting-azerbaijan-armenia Al Jazeera - Three soldiers killed in renewed Nagorno-Karabakh fighting]</ref> ;2 augustus * ''Nederlandj'': [[Mark Rutte]] weurt de langszittende [[premier]] van [[Nederland]]j. Hae is noe 4.311 daag premier, einen daag langer es [[Ruud Lubbers]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2439140-rutte-nu-echt-de-langstzittende-premier-van-nederland NOS.nl - Rutte nu echt de langstzittende premier van Nederland]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote / Oes-Azië'': [[Nancy Pelosi]], veurzitster van 't Amerikaans Hoes van Aafgevaerdigde, bezeuk [[Taiwan]]. ===juli=== ;31 juli * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de ierste editie van de [[Runj van Frankriek veur Vrouwluuj]]. Mit [[Demi Vollerging]] (bergklassemènt), [[Marianne Vos]] (sjprintklassemènt) en [[Shirin van Anrooij]] (jóngereklassemènt) zörg ze veur 'ne Nederlandse veersjlaag. * ''Sjport'': [[Ingels damesvoetbalèlftal|Èngelandj]] wintj 't [[Europees kampioensjap damesvoetbal 2022|EK damesvoetbal 2022]] door nao verlènging mit 2-1 van [[Duits damesvoetbalèlftal|Duutsjlandj]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse baskètter [[Bill Russell]] sjtörf op 88-jäörige laeftied. * ''Oes-Azië'': De [[Filipijne|Filipiense]] politicus [[Fidel Ramos]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438960-oud-president-ramos-van-filipijnen-overleden-94-streed-tegen-armoede NOS.nl - Oud-president Ramos van Filipijnen overleden (94), streed tegen armoede]</ref> ;30 juli * ''Zuud-Azië'': D'n Egyptischen terroris [[Ayman al-Zawahiri]] (71), leier van [[al-Qaedah]] en 't brein achter de aansjlaeg van 11 september 2001, kump óm bie 'nen Amerikaansen droneaanval.<ref>[https://web.archive.org/web/20220802092204/https://edition.cnn.com/2022/08/01/politics/joe-biden-counter-terrorism/index.html CNN - US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door [[AFC Ajax|Ajax]] mit 3-5 te versjlaon. ;29 juli * ''Kóns en cultuur'': In Australië kump de lèste aaflievering van de [[soap]]serie ''[[Neighbours]]'' op de tv. * ''Noord-Amerika'': De Canadese jihadis Mohammed Khalifa, dae ónger anger verantwoordelik is veur de produksie van executie- en rekruteringsvideo's, weurt door 'n Amerikaanse rechbank veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof. * ''Noord-Amerika'', ''Natuur en milieu'': Bie zjwaor euversjtruiminge inne Amerikaanse sjtaat [[Kentucky]] valle zeker 37 doeje en 30 gewónje. ;28 juli * ''Oes-Europa'': In Olenivka, inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]], kómme 53 Oekraïense kreegsgevangene óm 't laeve bie 'ne raketaanval. Róslandj en de Oekraïne besjöldige zich óngerein, wiewaal 't sjterke aanwiezinge gief det 't Róssische laeger verantwoordelik is veur d'n aanval. ;27 juli * ''Noord-Afrika'': In [[Tunesië]] weurt, mit 'n zier lieg opkóms, 'n nuuj gróndjwèt aangenome die de regering dictatoriaal mach gief. Feitelik kump hiemit 'n ind aan de democratie die nao 't [[Arabisch Vreugjaor]] in 't landj waor ingeveurd. ;25 juli * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': De Noord-Ierse politicus [[David Trimble]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438333-noord-ierse-oud-politicus-en-nobelprijswinnaar-david-trimble-77-overleden NOS.nl - Noord-Ierse oud-politicus en Nobelprijswinnaar David Trimble (77) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Paul Sorvino]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6214305/goodfellas-acteur-paul-sorvino-83-overleden.html Nu.nl - Goodfellas-acteur Paul Sorvino (83) overleden]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': D'n Daen [[Jonas Vingegaard]] wintj veur d'n ierste kier de [[Runj van Frankriek]].<ref>Live-oetzenjing [[NPO 1]]</ref> ;21 juli * ''Economie'': De [[Europese Centraal Bank]] verhoeg de [[rente]] mit 0,5 percèntpuntj tot 0% percies. Veur 't iers in ach jaor hilt de bank gein negatieve rente mie aan.<ref>[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2022/html/ecb.mp220721~53e5bdd317.en.html ECB - Monetary policy decisions]</ref> ;18 juli * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaeds-Amerikaanse kónstenaer [[Claes Oldenburg]], pioneer van de [[pop art]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/07/18/artist-claes-oldenburg-dead/?itid=hp-top-table-main-t-6 Washington Post - Claes Oldenburg, a whimsical father of pop art, dies at 93]</ref> ;11 juli * ''Wetesjap'': D'n ierste foto van de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webb-ruumdetelescoop]] weurt geprizzenteerd.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet NASA.gov - NASA’s Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet]</ref> ;10 juli * ''Sjport'': De Serviër [[Novak Djokovic]] wintj veur de zevende kier Wimbledon bie de mansluuj door in veer sets (4-6, 6-3, 6-4, 7-6 (7-3)) te winne van d'n Australiër [[Nick Kyrgios]]. Veur Kyrgios waor 't zien ierste grandslamfinaal. ;9 juli * ''Sjport'': Sjötterie Sint-Martinus oet [[Bor]] wintj 't [[OLS|Aud Limbörgs Sjöttersfies]] in [[Mael (dörp)|Mael]].<ref>[https://www.1limburg.nl/entertainment/1784267/sint-martinus-uit-born-wint-ols-2022 1Limburg - Sint Martinus uit Born wint OLS 2022 ]</ref> * ''Sjport'': De Kazachse [[Elena Rybakina]] wintj Wimbledon bie de vrouwluuj door in drie sets (3-6, 6-2, 6-2) te winne van de Tunesische [[Ons Jabeur]]. Veur allebei waor 't e debuut in 'n grandslamfinaal. ;8 juli * ''Oes-Azië'': De [[Japan]]sen ex-premier [[Shinzo Abe]] weurt op 67-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6211029/neergeschoten-japanse-oud-premier-abe-67-overleden-aan-zijn-verwondingen.html Nu.nl - Neergeschoten Japanse oud-premier Abe (67) overleden aan zijn verwondingen]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] zuut aaf van de koup van [[Twitter]]. ;7 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Boris Johnson]] sjtap op es premier en leisman van de [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] nao immensen drök van zien partiegenote en e groet aantal ministers wat opsjtap. Oerzaak waore diverse sjendale. ;4 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en dichter [[Remco Campert]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6210233/schrijver-remco-campert-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijver Remco Campert op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie inne Amerikaanse sjtad [[Chicago]] valle 6 doeje en 36 gewónje ;3 juli * ''Oes-Europa'': Róssische troepe en milities vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] verovere [[Lisitsjank]]. Hiemit is de gansen oblas [[Oblas Loehansk|Loehansk]] in henj vanne separatiste en 't Róssische leger. * ''Oes-Europa'': Bie 'nen aanval op de Róssische sjtad [[Belgorod]], kórtbie de grens mit de Oekraïne, valle 3 doeje. Ouch raakde zeker 50 gebouwe besjadig. * ''Noord-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne [[Denemarke|Deense]] huidsjtad [[Kopenhage]] valle 3 doeje en 31 gewónje. De sjötter is 'nen 22-jäörige man mit psychische probleme. ;1 juli * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse [[lies vaan musicologe|musicoloog]] [[Richard Taruskin]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/07/01/arts/music/richard-taruskin-dead.html New York Times - Richard Taruskin, Vigorously Polemical Musicologist, Dies at 77]</ref> ===juni=== ;30 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse YouTuber [[Technoblade]] sjtörf op 23-jäörige laeftied aan de [[kanker]]. {{doedbekèndj}} * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe herovere [[Sjlangeneilandj]], e sjtrategisch eilendje inne [[Zjwarte Zee]] wat saer 24 fibberwaar, d'n iersten daag vanne [[Krieg in de Oekraïne|Róssische invasie]], in henj waor gekómme vanne Rósse. ;29 juni * ''Nederlandj'': Extremistische boere doon 'n poging óm vasgezatte collega's mit geweld te bevrieje oet pelitiecelle in [[Apeldoorn]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[r&b (urbanmeziekstijl)|r&b]]-zenger [[R. Kelly]] weurt óm ómvangriek en jaore doerendj misbroek van dèks minderjaorige maedjes tot 30 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://nos.nl/artikel/2434615-30-jaar-cel-voor-r-kelly-26-jaar-na-eerste-misbruikaantijging NOS.nl - 30 jaar cel voor R. Kelly, 26 jaar na eerste misbruikaantijging]</ref> ;28 juni * ''Nederlandj'': E boereprotes van activistische boere bie 't hoes van minister [[Christine van der Wal]] löp henjig oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6209175/rellende-boeren-breken-door-afzetting-politie-bij-huis-minister-van-der-wal.html Nu.nl - Rellende boeren breken door afzetting politie bij huis minister Van der Wal]</ref> ;27 juni * ''Noord-Amerika'': In 'ne vrachwage in [[San Antonio]], [[Texas]], weure 53 euverleje migrante aangetroffe. ;26 juni * ''Zudelik Afrika'': In 'ne illegale kafee inne [[Zuud-Afrika]]anse sjtad [[Oos-Londen]] weure 21 doeje gevónje. 't Geit óm jóng luuj, mer woeraan ze zint gesjtorve is nog neet dutelik. ;25 juni * ''Oes-Europa'': [[Severodonjetsk]] kump in Róssische henj. * ''Noord-Europa'': Bie 'nen aansjlaag op 'nen homobar inne [[Noorwege|Noorse]] huidsjtad [[Oslo]] valle twie doeje. De pelissie geit oet van [[terrorisme]]. ;24 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Ameirkaansen Hoeggerichshof drejt 't lenjelik rech op [[abortus]] trök.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/06/24/politics/dobbs-mississippi-supreme-court-abortion-roe-wade/index.html CNN.com - Supreme Court overturns Roe v. Wade]</ref> ;23 juni * ''Europa'': De [[Oekraïne]] en [[Moldavië]] waere es kandidaat-lid van de [[EU]] toegelaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6208305/alle-eu-leiders-omarmen-kandidaat-lidmaatschap-oekraine-en-moldavie.html Nu.nl - Alle EU-leiders omarmen kandidaat-lidmaatschap Oekraïne en Moldavië]</ref> ;22 juni * ''Nederlandj'': In [[Stroe (Gelderland)|Stroe]] (gemeinte [[Barneveld]], [[Gelderland]]) vèntj e lenjelik boereprotes plaats. De boere demonstrere taege vaergaonde maotraegele óm de sjtiksjtofoetsjtoet in de te damme. ;21 juni * ''Zuud-Azië'': [[Afghanistan]] weurt getroffe door 'nen aerdsjóddel van 6,2 op de Memènt-Magnitudesjaol. ;18 juni * ''Kóns en cultuur'': [[Jan Smeets]] nump aafsjeid es baas van [[Pinkpop]]. ;17 juni * ''Sjport'': 't Ingels [[cricket|hierecricketèlftal]] zèt taege Nederlandj 'n ODI-record vamn 498 runs denaer.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6207117/engelse-cricketers-breken-wereldrecord-runs-in-interland-tegen-nederland.html - Nu.nl - Engelse cricketers breken wereldrecord runs in interland tegen Nederland]</ref> ;12 juni * ''Frankriek'': Verkezinge veur 't parlemènt. * ''Sjport'': De Nederlandsen tennisser [[Tim van Rijthoven]] (ATP205) wintj 't toernooj van [[Rosmalen]] door in twie sèts (6-4, 6-1) waereldtopper [[Daniil Medvedev]] te versjlaon. * ''Sjport'': De Zweedse [[golf (sport)|golf]]ster [[Linn Grant]] wintj es ierste vrouw oets e toernooj wo-op ouch mansluuj waere toegelaote. ;5 juni * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (6-3, 6-3, 6-0) van [[Casper Ruud]] te winne. Veur Nadel is 't al zien veerteende euverwinning op Roland Garros en zien 22e Grand Slam-euverwinning. ;4 juni * ''Sjport'': [[Iga Swiatek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-1, 6-3) [[Coco Gauff]] te versjlaon. ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': De 9-jäörige jóng [[Gino van der Heijden]] verdwient in [[Kirchroa]]. Drie daag later weurt hae doed trökgevónge in [[Gelaen]]; 'ne man van 22 weurt hieveur gearresteerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20220604164751/https://www.1limburg.nl/zoektocht-gino-lichaam-gevonden-geleen 1Limburg - Zoektocht Gino: lichaam gevonden in Geleen]</ref> ===mei=== * Oetbraak vaan [[apepokke]] in [[Europa]]. 't Ierste geval weurt in 't [[Vereinig Keuninkriek]] vasgesjtèld. ;29 mei * ''Sjport'': D'n Australiër [[Jai Hindley]] wintj de [[Runj van Italië]]. ;28 mei * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 0-1 van [[Liverpool F.C.]] te winne.<ref>Live-oetzenjing RTL7</ref> ;27 mei * ''Nederlands Limburg'': In 't [[Sprookjesbos]] in [[Valkeberg]] sjtort e kaerke van 'n attractie naer. Drie luuj rake daobie gewónd.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6203261/zes-gewonden-in-sprookjesbos-valkenburg-door-vallende-attractiekarretjes.html Nu.nl - Zes gewonden in Sprookjesbos Valkenburg door vallende attractiekarretjes]</ref> ;26 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Gijs de Lange]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[longfibrose]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2430294-gijs-de-lange-onder-meer-bekend-van-het-klokhuis-op-65-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Gijs de Lange, onder meer bekend van Het Klokhuis, op 65-jarige leeftijd overleden]</ref> * De Nederlandse prizzentator [[Willibrord Frequin]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6203063/willibrord-frequin-80-overleden-aan-gevolgen-van-parkinson.html Nu.nl - Willibrord Frequin (80) overleden aan gevolgen van parkinson]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Andy Fletcher]], tósjenis van [[Depeche Mode]], sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/depechemode/status/1529901182562340864 Twitter - doedsberich door de band]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Alan White]], drummer van [[Yes]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://consequence.net/2022/05/alan-white-yes-john-lennon-drummer-dies/ Consequence - R.I.P. Alan White, Drummer for Yes and John Lennon Dead at 72]</ref> ;25 mei * ''Sjport'': [[AS Roma]] wintj de ierste editie van de [[UEFA Conference League]] door in de finaal mit 1-0 van [[Feyenoord]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Veronica]]</ref> ;24 mei * ''Noord-Amerika'': Op 'n lieger sjaol in [[Uvalde]] ([[Texas|TX]]) sjut 'nen achteenjäörige man 19 kènjer en twie volwassene doed.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/texas-elementary-school-shooting-05-25-22/index.html CNN.com - Deadly shooting at Texas elementary school]</ref> ;23 mei * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': De Vlaamse regering zuut definitief aaf van 't plan veur 'ne sjneltram tösje [[Hasselt]] en [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220524075504/https://www.1limburg.nl/plan-tram-maastricht-hasselt-na-18-jaar-prullenbak?context=topstory 1Limburg - Plan tram Maastricht-Hasselt na 18 jaar in prullenbak]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse documentairemaekster [[Heddy Honigmann]] sjtörf op 70-jäörige laeftied aan de gevolge van [[multiple sclerose]] en [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2429761-gelauwerd-filmmaker-heddy-honigmann-70-overleden NOS.nl - Gelauwerd filmmaker Heddy Honigmann (70) overleden]</ref> ;20 mei * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|landskampión voetbal bie de vrouwluuj]] nao 'n 2-3 wins bie [[AFC Ajax]]. ;18 mei * ''Noord-Europa'': [[Zjwaede]] en [[Finlandj]] dene 'n aanvraog in veur lid te waere van de [[NAVO]]. * ''Sjport'': [[Eintracht Frankfurt]] wintj de [[Europa League]] door nao penanties van [[Glasgow Rangers]] te winne. ;17 mei * ''Kóns en cultuur'': De Griekse popmuzikantj en filmcomponis [[Vangelis]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.amna.gr/home/article/647982/Pethane-o-Baggelis-Papathanasiou APE - Πέθανε ο σπουδαίος συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου]</ref> * ''Nederlandj'': De Marokkaans-Nederlandsen activis en politicus [[Mohammed Rabbae]] ([[GroenLinks]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6201355/oud-groenlinks-lijsttrekker-mohamed-rabbae-81-overleden.html Nu.nl - Oud-GroenLinks-lijsttrekker Mohamed Rabbae (81) overleden]</ref> ;16 mei * ''Oes-Europa'': 't Batteljón van 't [[Azovrezjiment]] in 't [[Azovstal]]-febrik in [[Marioepol]] geuf zich euver. Hiemit kump nao maonde van zjwaor bómbardemènte de sjtad in Róssische han. ;15 mei * ''Nederlandj/Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] verklaort de Nederlandse pater [[Titus Brandsma]] heilig. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt veur d'n 18e kier landskampión van 't Belsj. ;14 mei * ''Naord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie in [[Buffalo]] ([[New York (staot)|NY]]), hoegswaorsjienelik mit e racistisch motief, kómme teen luuj óm.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/14/us/buffalo-ny-supermarket-multiple-shooting/index.html CNN.com - 10 people killed in a racially motivated mass shooting at a Buffalo supermarket, police say. The 18-year-old suspect is in custody]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Kalush Orchestra]] wintj veur de [[Oekraïne]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Stefania''. ;13 mei * ''Midde-Oeste'': Sjeik [[Chalifa bin-Zajed an-Nahjan]], emir van [[Abu Dhabi (emiraat)|Abu Dhabi]] en presidentj van de [[Vereinigde Arabische Emirate]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6200575/sjeik-verenigde-arabische-emiraten-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Sjeik Verenigde Arabische Emiraten Khalifa Bin Zayed Al Nahyan (73) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Sjpaanse operazangeres [[Teresa Berganza]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428711-spaanse-operazangeres-teresa-berganza-89-overleden NOS - Spaanse operazangeres Teresa Berganza (89) overleden]</ref> ;12 mei * ''Belsj'': [[Wouter Beke]] sjtop es veurzitter van de [[CD&V]]. De partie is ónger zie veurzittersjap ummer wiejer in de peilinge weggezak. * ''Weitesjap'': De [[NASA]] publiceert de ierste foto van [[Sagittarius A*]], 't [[zjwart laok]] in 't centrum van de [[Milkwaeg]].<ref>[https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/images/sagittarius-a-nasa-telescopes-support-event-horizon-telescope-in-studying-milky-ways.html NASA - Sagittarius A*: NASA Telescopes Support Event Horizon Telescope in Studying Milky Way's Black Hole]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jeroen Brouwers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.atlascontact.nl/2022/05/11/jeroen-brouwers-is-overleden/ Uitgeverij Atlas Contact - Jeroen Brouwers overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Henk Groot]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428333-oud-international-henk-groot-84-overleden-kopsterke-spits-van-ajax-en-feyenoord NOS.nl - Oud-international Henk Groot (84) overleden, kopsterke spits van Ajax én Feyenoord]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 36e kier kampión voetbal van Nederlandj door mit 5-0 van [[sc Heerenveen]] te winne. ;9 mei * ''Sjport'': De Congolees-Nederlandse voetballer [[Jody Lukoki]] sjtörf op 29-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6199668/voormalig-eredivisie-speler-jody-lukoki-op-29-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Eredivisie-speler Jody Lukoki op 29-jarige leeftijd overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;6 mei * ''Belsj Limburg'': In [[Tóngere]] begintj 't percès róndj de maord op maffiabaos [[Silvio Aquino]]. Vief verdachte sjtaon terech, eine veur d'n opdrach tot, veer veur 't oetveure van de maord.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20220427_95241465 Het Belang van Limburg - LIVE. Volg hier het assisenproces over de moord op Silvio Aquino]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': Lokaal verkezinge in gans 't landj en regioparlemèntsverkezinge in [[Naord-Ierlandj]]. De [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] van premier [[Boris Johnson]] verluus sjterk, dewiel in Naord-Ierlandj de Iers-nationalistische partie [[Sinn Féin]] de groetste weurt. ;5 mei * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Harm Ottenbros]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2427598-oud-wereldkampioen-wielrennen-harm-ottenbros-78-overleden NOS.nl - Oud-wereldkampioen wielrennen Harm Ottenbros (78) overleden]</ref> ;4 mei * ''Weitesjap'': Op [[Mars (planeet)|Mars]] weurt 'ne [[eerdsjok|Marssjóddel]] van 5 op de MM-sjaol gemaete. Dit is óngevaer de zjwaorste sjok dae op de planeet meugelik is.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-insight-records-monster-quake-on-mars NASA - NASA’s InSight Records Monster Quake on Mars]</ref> ===april=== * ''Afrika'': In de [[Zuud-Afrika]]anse provincie [[KwaZoeloe-Natal]] vènje zjwaor euversjtruiminge plaats, die aan hóngerde luuj 't laeve koste. ;30 april * ''Economie'', ''Sjport'': De bekèndje voetbalzaakwaornummer [[Mino Raiola]] sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/30-04-2022/mino-raiola-morto-procuratore-440223652586.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Mino Raiola, aveva 54 anni: l'annuncio sui social da parte della famiglia]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse countryzengeres [[Naomi Judd]] sjtörf op 76-jäörige laeftied, waorsjienelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6198193/bekende-amerikaanse-countryzangeres-naomi-judd-76-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse countryzangeres Naomi Judd (76) overleden]</ref> ;27 april * ''Oes-Europa'': [[Róslandj]] sjtop mit de lievering van [[aerdgaas]] aan [[Pole]] en [[Bulgarieë]]. ;26 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje synthesizersjpaeler [[Klaus Schulze]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/in-memoriam-elektronica-pionier-klaus-schulze-1947-2022/ OOR.nl - De vliegende klank­tapijten van Klaus Schulze]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis en zenger [[Henny Vrienten]], veural bekèndj van [[Doe Maar]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6197166/doe-maar-zanger-en-componist-henny-vrienten-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Doe Maar-zanger en componist Henny Vrienten (73) overleden]</ref> * ''Oes-Azië'': De Japanse [[Kane Tanaka]], d'n audste minsj van de waereld en d'n op ein nao audste minsj dae oets haet gelaef, sjörf op 119-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6197105/een-na-oudste-mens-ooit-op-119-jarige-leeftijd-overleden-in-japan.html Nu.nl - Een-na-oudste mens ooit op 119-jarige leeftijd overleden in Japan]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp [[Twitter]] veur 44 miljón dollar.<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61222470 BBC News - Elon Musk strikes deal to buy Twitter for $44bn]</ref> ;24 april * ''Frankriek'': Bie de twiede runj van de presidentsverkezinge wintj de rechs-liberalen [[Émanuel Macron]] mit 58,55% óm 41,45% van zien extreemrechse oetdaagster [[Marine Le Pen]]. * ''Zuudoes-Europa'': Bie verkezinge in [[Sjlovenië]] weurt de nuuj linkse partie [[Svoboda (partie)|Svoboda]] de groetste en versjleit daomit de regerende rechs-populistische [[SDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2426409-nieuwe-groene-partij-lijkt-de-grootste-bij-sloveense-verkiezingen NOS.nl - Nieuwe groene partij lijkt de grootste bij Sloveense verkiezingen]</ref> * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de mansluuj; [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Arno Hintjes]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220423_95435808 De Standaard - Arno Hintjens overleden na lange strijd tegen kanker]</ref> ;22 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popmuzikantj [[Jan Rot]], veural bekèndj óm zien Nederlandstalige hertalinge van angerstalige leedjes, sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://twitter.com/janrot/status/1517481968555986944 Twitter - Doedsberich op 't account van Jan Rot]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Dylan Teuns]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. ;18 april * ''Oes-Europa'': In 't oeste van de [[Oekraïne]] begintj e nuuj Róssisch offensief. Me nump aan det de Rósse zich noe op det deil van 't landj gaon concentrere. * ''Kóns en cultuur'': De Britse componis [[Harrison Birtwistle]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425625-eigenzinnige-componist-van-moderne-muziek-harrison-birtwistle-overleden NOS.nl - Eigenzinnige componist van moderne muziek Harrison Birtwistle overleden]</ref> * ''Sjport'': [[AA Gent]] pak de [[Croky Cup|baeker van 't Belsj]] door [[RSC Anderlecht]] nao penanties te kloppe.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220418_95713516 De Standaard - AA Gent wint Beker van België na penalty’s]</ref> * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak de [[KNVB-beker (vrouwlui)|KNVB-baeker bie de vrouwluuj]] door mit 2-1 van [[PSV]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425606-ajax-vrouwen-pakken-knvb-beker-wel-door-psv-te-verslaan NOS.nl - Ajax-vrouwen pakken KNVB-beker wél door PSV te verslaan]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door mit 2-1 van [[AFC Ajax]] te winne. ;16 april * ''Sjport'': D'n Oes-Duutsje voetballer [[Joachim Streich]] sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6195622/gerd-muller-van-het-oosten-joachim-streich-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - 'Gerd Müller van het Oosten' Joachim Streich op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Elisa Longo Borghini]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj. ;14 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch kreegssjeep de Moskva vergeit door 'ne brandj, dae door de Oekraïne es aanval weurt opgeëis. * ''Nederlandj'': De Nederlandse zjuris [[Alex Brenninkmeijer]], nationalen ombudsman van 2005 bis 2014, sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6195298/oud-ombudsman-alex-brenninkmeijer-overleden-op-zeventigjarige-leeftijd.html Nu.nl - Oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer overleden op zeventigjarige leeftijd]</ref> ;13 april * ''Sjport'': [[Magnus Sheffield]] wintj de [[Braobentse Piel]] bie de mansluuj, en [[Demi Vollering]] bie de vrouwluuj. ;12 april * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] treujt trök es fractieveurzitter vaan de [[PvdA]]. ;10 april * ''Nederlands Limbörg'': 'n Zeukaksie nao de vermisde [[Marjo Winkens]] in 'ne bösj in [[Ulesjtraote]] haet nieks opgeleverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220410_94829466 De Limburger - Nieuwe zoekactie naar Marjo Winkens in bos bij Ulestraten levert weer niets op]</ref> * ''Sjport'': [[Michał Kwiatkowski]] wintj d'n [[Amstel Gold Race]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': [[Abdi Nageeye]] wintj es ierste Nederlanjer de [[marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj in e Nederlands record van 2:04:55.<ref>[https://nos.nl/artikel/2424593-abdi-nageeye-wint-als-eerste-nederlandse-man-de-marathon-van-rotterdam NOS.nl - Abdi Nageeye wint als eerste Nederlandse man de marathon van Rotterdam]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Philippe Boesmans]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220411_94941352 De Standaard - Componist Philippe Boesmans overleden]</ref> ;8 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger vilt de sjtatie van [[Kramatorsk]] aan, wo zoeget veerdoezendj börgersj sjtaon te wachte op evacuatie. ;7 april * ''Oes-Europa, Waereldwied'': [[Róslandj]] weurt nao 'n sjtumming van de plenair vergaojering oet de [[VN-minsjerechteraod]] gezat. Rae daoveur is 't groetsjaolig geweld taege börgers in de Oekraïne.<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN.org - UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Council]</ref> ;6 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje actries [[Reinhilde Decleir]] sjtörf op 73 door [[euthanasie]] nao kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220406_97175761 De Standaard - Actrice Reinhilde Decleir (73) overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': De Róssischen ultranationalistische politicus [[Vladimir Zjirinovski]] sjtörf op 75-jäörige laeftied, dènkelik aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2424127-ultra-nationalistische-russische-clown-en-nar-vladimir-zjrinovski-overleden NOS.nl - Ultra-nationalistische Russische 'clown en nar' Vladimir Zjrinovski overleden]</ref> ;3 april * ''Oes-Europa'': In [[Boetsja]], 'n veursjtad van [[Kiev]], waere teentalle tot hónderde lieke aangetroffe. Volges de börgemeister van die sjtad en de Oekraïense regering geit 't óm de lichame van börgers en woorte ze vermoord door Róssische troepe of Tsjetsjeense huurlinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/04/03/europe/bucha-ukraine-civilian-deaths-intl/index.html CNN - Bodies of 'executed people' strewn across street in Bucha as Ukraine accuses Russia of war crimes]</ref><ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/wereld-reageert-geschokt-op-burgerdoden-in-boetsja~bd177de5/?fbclid=IwAR3eN3skc7LEJT-X20P2ZZp4OoSBxockg8OtsQa7Qy3C7-eGgjv8Mb1kU_0 Trouw - Wereld reageert geschokt op burgerdoden in Boetsja]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj de [[Runj van Vlaondere]] bie de mansluuj, en [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;1 april * ''Sjport'': In [[Doha]] weurt geloot veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK hierevoetbal]] van later dit jaor. [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederlandj]] kump in poule A mit [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]], [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]]; [[Belsj hierevoetbalèlftal|'t Belsj]] is mit [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]], [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] en [[Canadees hierevoetbalèlftal|Canada]] in poule F ingedeild.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6192806/oranje-treft-gastland-qatar-senegal-en-ecuador-in-groepsfase-wk.html Nu.nl - Oranje treft gastland Qatar, Senegal en Ecuador in groepsfase WK]</ref> * ''Nederlandj, Natuur en milieu'': In [[Mestreech]] weurt 't neet wermer es 1,8°C. Heimèt weurt e nationaol kawrecord veur dezen daag gebroke - allewijl 'n zeldzaomheid.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192844/laagste-maximumtemperatuur-op-1-april-in-nederland-ooit-gemeten-in-maastricht.html Nu.nl - Laagste maximumtemperatuur op 1 april in Nederland ooit gemeten in Maastricht]</ref> ===miert=== ;31 miert * ''Nederlands Limburg'': Bie [[Hèrkebósj]] weurt 't groetste illegaal segrèttefebrik oets gevónge. In 't febrik waor zoeget 150 ton toebak, allezelaeve besjtump veur de Britse merret.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192575/grootste-illegale-sigarettenfabriek-ooit-bij-toeval-opgerold-in-limburg.html Nu.nl - Grootste illegale sigarettenfabriek ooit bij toeval opgerold in Limburg]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Miguel Van Damme]] sjtörf op 28-jäörige laeftied aan de [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220329_92447525 De Standaard - Voetballer Miguel Van Damme verliest jarenlange strijd tegen leukemie]</ref> ;28 miert * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak [[Irpin]], 'n veursjtad van [[Kiev]], van de Rósse trök. ;27 miert * ''Sjport'': D'n Eritreeër [[Biniam Girmay]] wintj es iersten Afrikaan oets [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220327_95386918 De Standaard - Eritreeër Girmay sprint naar historische zege in Gent-Wevelgem]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 94e [[Academy Awards]] wintj ''[[CODA]]'' de pries veur de bèste film, dewiel ''[[Dune (film, 2021)|Dune]]'' mit de mieste prieze (zès) geit loupe. [[Will Smith]] en [[Jessica Chastain]] winne d'n Oscar veur respectievelik bèsten acteur en bèste actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6191804/coda-wint-oscar-voor-beste-film-dune-grote-winnaar-met-zes-prijzen.html Nu.nl - CODA wint Oscar voor beste film, Dune grote winnaar met zes prijzen]</ref> ;25 miert * ''Midde-Oeste'': In [[Djedda]] ([[Saoedi-Arabië]]), kortbie de plaats wo twie daag later 'ne [[Formule 1]]-race mót kómme, weurt 'nen aanslaag geplaeg op 'n oliedepot. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Taylor Hawkins]] ([[Foo Fighters]]) sjtörf op 50-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-50-overleden/ OOR - Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins (50) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse wiskónjige [[Dennis Sullivan]] krieg d'n [[Abelpries]] toegekèndj óm zie werk in de [[topologie]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soapactries [[Katryn Hays]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://tvline.com/2022/04/08/kathryn-hays-as-the-world-turns-kim-obituary-dead-age-87/ TV Line - ATWT Vet Kathryn Hays Dead at 87]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis [[Bert Ruiter]] ([[Focus (band)|Focus]], [[Earth & Fire]]) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6191310/bassist-bert-ruiter-75-van-earth-fire-en-focus-overleden.html Nu.nl - Bassist Bert Ruiter (75) van Earth & Fire en Focus overleden]</ref> ;23 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': De Amerikaanse politica [[Madeleine Albright]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/23/politics/madeleine-albright-obituary/index.html CNN - Madeleine Albright, first female US secretary of state, dies]</ref> ;21 miert * ''Oes-Azië'': Bie [[Wuzhou]] (provincie [[Guangxi]], [[China]]) sjtort e vleegtuug denaer. Waorsjienelik zeen alle 132 inzittende ómgekómme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6190515/passagiersvliegtuig-met-132-inzittenden-neergestort-in-zuiden-van-china.html Nu.nl - Passagiersvliegtuig met 132 inzittenden neergestort in zuiden van China]</ref> * ''Weitesjap'': 't Aantal óntdèkde [[exoplaneet|exoplanete]] geit officieel de viefdoezendj veurbie.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/cosmic-milestone-nasa-confirms-5000-exoplanets NASA - Cosmic Milestone: NASA Confirms 5,000 Exoplanets]</ref> ;20 miert * ''Belsj'': In [[Strépy-Bracquegnies]], 'n deilgemeinte van [[La Louvière]], veurt 'nen automobilis in op 'n gróp carnavaliste. Zès luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.lesoir.be/431126/article/2022-03-20/wallonie-une-voiture-fonce-dans-une-foule-reunie-pour-le-carnaval-et-fait Le Soir - Wallonie: une voiture fonce dans une foule réunie pour le carnaval et fait plusieurs morts]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse meteoroloog en prizzentator [[Piet Paulusma]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6190450/weerman-piet-paulusma-op-65-jarige-leeftijd-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html?redirect=1 Nu.nl - Weerman Piet Paulusma op 65-jarige leeftijd overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;19 miert * ''Sjport'': De Sjloveen [[Matej Mohorič]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220319_95684311 De Standard - Mohoric is favorieten te snel af in Milaan-Sanremo]</ref> * ''Sjport, Belsj Limburg'': 'ne [[kickbokse|Kickboksmatch]] tösje de Nederlanjer [[Badr Hari]] en de Pool [[Arek Wrzosek]] weurt aafgebraoke es in 't pebliek 'n vechpartie oetbrik.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6190327/kickboksgevecht-tussen-hari-en-wrzosek-gestaakt-na-vechtpartijen-op-tribune.html Nu.nl - Kickboksgevecht tussen Hari en Wrzosek gestaakt na vechtpartijen op tribune]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De Nederlandse sjaatser [[Kjeld Nuis]] haolt 'n sjnelheid van 103 km/o. Hae is daomit d'n ierste minsj oets dae sjneller as 100 km/o sjaats.<ref>[https://nos.nl/artikel/2421556-nuis-doorbreekt-magische-grens-en-schaatst-met-103-km-u-een-wereldrecord NOS.nl - Nuis doorbreekt magische grens en schaatst met 103 km/u een wereldrecord]</ref> * ''Nederland(s Limburg)'': [[Thijs H.]], de maordenaer van drie luuj in [[D'n Haag]] en op de [[Broensemerhei]], weurt in hoeger beróp veroerdeild tot de hoeger sjtraof van 22 jaor mit [[tbs]]. Hae geit direk in [[cassatie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220317211353/https://www.1limburg.nl/thijs-h-gaat-cassatie-tegen-22-jaar-celstraf?context=topstory 1Limburg - Thijs H. gaat in cassatie tegen 22 jaar celstraf]</ref> ;16 miert * ''Nederlandj'': Bie de verkezinge veur de gemeinteraod, mit 'n historisch lieg opkóms, winne de lokaal partieje hènjig. De mieste lenjelike partieje verleze; de [[PvdA]] is de oetzunjering. * ''Nederlandj'': Politicus [[Piet Bukman]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6189673/voormalig-tweede-kamervoorzitter-en-cda-coryfee-piet-bukman-88-overleden.html Nu.nl - Voormalig Tweede Kamervoorzitter en CDA-coryfee Piet Bukman (88) overleden]</ref> ;15 miert * ''(Oes-)Europa'': Róslandj sjtap formeel oet de [[Raod van Europa]]. Hiemit treujt 't [[Europees Verdraag van de Rechte van de Minsj]] in 't landj boete wirking. ;13 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj bombardeert 'ne laegerbasis kortbie [[Lviv]], in 't weste van de Oekraïne. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[William Hurt]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de prostaatkanker.<ref>[https://www.nu.nl/film/6189176/oscarwinnende-acteur-william-hurt-71-overleden.html Nu.nl - Oscarwinnende acteur William Hurt (71) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj [[Paries-Nice]]. ;12 miert * ''Nederlandj/Oes-Europa'': De Russisch-orthodoxe kónkergatie van [[Amsterdam]] verklaort zich ónaafhenkelik van 't [[patriarchaat van Moskou]], veural óm de radicaal pro-kreegspraeke van patriarch [[Kirill van Moskou|Kirill]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2420909-russisch-orthodoxe-geestelijken-in-amsterdam-verlaten-kerk-van-moskou NOS.nl - Russisch-orthodoxe geestelijken in Amsterdam verlaten kerk van Moskou]</ref> ;9 miert * ''Oes-Europa'': In [[Marioepol]] weurt bie e bómbardemènt 'n kènjerkliniek verweus. ;5 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj en de Oekraïne kómme 'ne waopesjtilsjtandj euverein veur 't belaegerd [[Marioepol]], meh dae weurt gesjónne door de Rósse. * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj [[Stade Bianche]] bie de mansluuj, en de Belzjin [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;4 miert * ''Oes-Europa'': Bie Róssische besjetinge vluug de [[kerncentraal]] van [[Zaporizjzja]] in brandj. * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne zelfmaordaansjlaag in 'ne sjiïtische moskee in [[Pesjawar]] ([[Pakistan]]) kómme zeker 50 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6187573/tientallen-doden-na-zelfmoordaanslag-in-pakistaanse-moskee.html Nu.nl - Tientallen doden na zelfmoordaanslag in Pakistaanse moskee]</ref> * ''Oes-Europa'': 't Róssisch parlemènt nump 'n wèt aan die alle journalistiek die neet zaet wat de sjtaotspaersj veursjrief sjtraofbaar maak; de sjtraofe kanne tot 15 jaor oploupe. De lèste ónafhankelike media waere aafgesjlaote en westerse journaliste verplaatse zich massaal nao 't boetelandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2419855-internationale-journalisten-staken-activiteiten-in-rusland NOS.nl - Internationale journalisten staken activiteiten in Rusland]</ref> ;2 miert * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger pak de zujelike sjtad [[Cherson]], dewiel de bombardemènte op anger sjtei ummer haeviger waere. ===fibberwarie=== * ''Oes-Europa'': [[Kreeg i g'n Oekraïne|Crisis en kreeg]] tösje [[Róslandj]] en de [[Oekraïne]]. ;28 fibberwarie * ''Oes-Europa'' ** Aan de grens tösje de Oekraïne en [[Wit-Róslandj]] vènje óngerhanjelinge plaats. ** De Róssische lochmach veurt bómbardeminte oet op [[Kiëv]], [[Charkov]] en diverse anger sjtei. Hiebie waere ouch [[clusterbom|cluster]]- en [[vacuümbom]]me gebroek, die door 't [[verdraag van Genève]] zeen verboje. * ''Sjport'': De [[UEFA]] en [[FIFA]] sjorse 't [[Russisch hierevoetbalèlftal|Róssisch]] en [[Wit-Russisch hierevoetbalèlftal|Wit-Róssisch]] voetbalilftal zowie alle Europees nog actieve clubs oet die lenj. Barragematche veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK in Qatar]], die de Róssische hiere nog te sjpaele hauwe, waere gesjrap. Versjillende anger sjportorganisaties lagte al soortgelieke boycots op of zalle nog volge. * ''Nederlands Limburg'': Beej 'n carnavalsvering in [[Haors]] wirt 'r iemand doeëdgestaoke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6186857/dode-bij-steekpartij-in-limburgs-horst-carnavalsactiviteiten-stilgelegd.html Nu.nl - Dode bij steekpartij in Limburgs Horst, carnavalsactiviteiten stilgelegd]</ref> ;27 fibberwarie * ''Oes-Europa'': ** 'n Oestelik Róssisch offensief bereik [[Charkov]]. ** Poetin zèt nucleair einhede op sjerp. * ''Sjport'': [[Fabio Jakobsen]] pak [[Kuurne-Brussel-Kuurne]].<ref>Live-oetzenjing vtm</ref> ;26 fibberwarie * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj [[Ómloup Het Nieuwsblad]] bie de vrouwluuj, en [[Wout van Aert]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;25 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger bereik [[Kiev]], meh in de loup van d'n daag sjtok zienen opmarsj. ;24 fibberwarie * ''Oes-Europa'': Róslandj vilt de Oekraïne van alle kantj binne. ;22 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen dichter [[Stijn De Paepe]] sjtörf op 43-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/stijn-de-paepe-de-mensendichter-die-al-lachend-de-waarheid-zei-is-overleden~b4a3394e/ De Morgen - Stijn De Paepe, de mensendichter die al lachend de waarheid zei, is overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockmuzikantj [[Mark Lanegan]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/marklanegan/status/1496208436874428424 Aankunjiging op persoenelik Twitter-account]</ref> ;21 fibberwarie * ''Oes-Europa'': [[Rósland]]j erkintj, bie mónj van presidentj [[Vladimir Poetin]], de aafgesjeie rippeblieke [[Vouksrippebliek Donjetsk|Donjetsk]] en [[Vouksrippebliek Loehansk|Loehansk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2418344-poetin-gaat-volksrepublieken-donetsk-en-loehansk-erkennen NOS.nl - Poetin gaat 'Volksrepublieken' Donetsk en Loehansk erkennen]</ref> Nog dezelfden aovendj sjik 't landj tróppe nao dit gebeed. * ''Nederlands Limburg'': De [[Limburgse Academie]] bringk e nuuj Limburgs waordebook oet in vief dialekte: 't Mestreechs, 't Remunjs, 't Valkebergs, 't Venloos en 't Zittesj.<ref>[https://web.archive.org/web/20220221203728/https://www.1limburg.nl/nieuw-digitaal-limburgs-woordenboek-op-verzoek-van-amerikaan?context=topstory 1Limburg.nl - Nieuw digitaal Limburgs woordenboek op verzoek van Amerikaan]</ref> ;20 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpaele in Peking loupe aaf. Nederlandj ènjig es zèsde mit ach kier goud, vief kier zilver en eine kier bróns, 't Belsj is mit ein gouwe en ein brónze medalje 21e.<ref>[https://web.archive.org/web/20220220100339/https://www.nu.nl/olympische-spelen/6181305/bekijk-de-olympische-medaillespiegel-met-nederland-op-plek-zes.html Nu.nl - Bekijk de olympische medaillespiegel met Nederland op plek zes]</ref> * ''Afrika'': De [[Groete Renaissancedam]] (''Tālāqu Hidāsē Gidib'') in [[Ethiopië]] weurt in gebroek gesjtèld. Nao wiejeren oetboew mót dit de sjterkste [[waterkrach]]centraal van Afrika waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220221_96759589 De Standaard - Grootste stuwdam van Afrika wekt eerste elektriciteit op]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Belsj [[Bart Swings]] pak de gouwe medaje in de [[massastart (sjaatse)|massasjtart]] bie 't sjaatse. Hae pak daomit 't ierste goud veur Belsj op de Wintersjpaele saer 1948.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220219_92587336 De Standaard - Eén tegen allen, maar Swings pakt goud]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockzenger [[Gary Brooker]] ([[Procol Harum]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6185678/procol-harum-zanger-gary-brooker-76-overleden.html Nu.nl - Procol Harum-zanger Gary Brooker (76) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Bie euversjtruiminge en pratsjlawines in [[Petrópolis]] ([[Rio de Janeiro (staot)|RJ]], [[Brazilië]]) koume 152 luuj óm. ;12 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Kimberley Bos]] weurt derde bie 't [[skeleton]]. Ze is de ierste Nederlandse mit 'n Olympische medaje in dae sjport en de twiede mit 'n Olympische medaje boeten 't sjaatse. ;11 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Suzanne Schulting]] haolt de gouwe medaje op de 1000 meter [[shorttrack]]. De Belzjin [[Hanne Desmet]] weurt derde en pak daomit de ierste Belzje medaje in dae sjport. ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Ian McDonald]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ;8 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De pelitie óntruump de [[Sjtarrebósj]] bie [[Bor]], wo miljeuactiviste zich aan de buim hawue geketteld. De bósj weurt gekap veur oetbreiing van 't [[NedCar]]-febrik.<ref>[https://web.archive.org/web/20220211142657/https://nos.nl/index.php/artikel/2416378-sterrebos-volledig-ontruimd-acht-actievoerders-aangehouden NOS.nl - Sterrebos volledig ontruimd, acht actievoerders aangehouden]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse viroloog [[Luc Montagnier]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220210_96387566 De Standaard - Ontdekker van aidsvirus Luc Montagnier overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ireen Wüst]] prolongeert häören Olympischen titel op de 1.500 maeter sjaatse en weurt daomit de ierste sjaatsster die op vief achtereinkómmende Sjpaele 'n medaje haolt. ;6 fibberwarie * ''Sjport'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup]] door in de finaal nao penanties (4-2) te winne van [[Egyptisch hierevoetbalèlftal|Egypte]].<ref>Live-oetzenjing [[ESPN]]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[George Crumb]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/mensen/george-crumb-1929-2022-componist-van-grote-muziek-voor-kleine-bezetting~be466b6d/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free De Volkskrant - George Crumb (1929-2022), componist van grote muziek voor kleine bezetting]</ref> ;4 fibberwarie * ''Sjport'': In [[Peking]] beginne de [[Olympische Speule|Olympische Wintjersjpaele]]. Peking weurt de ierste sjtad die zoewaal de Zomer- es de Wintjersjpaele hilt. ===jannewarie=== * ''Centraal-Azië'': In [[Kazachstan]] vènje massaproteste plaats nao de verhoeging van de [[lpg]]-pries. Presidentj [[Kassim-Zjomart Tokajev]] óntsjleit zien regering, meh duujt de proteste mit geweld de kop in. ;30 jannewarie * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor mit vief sets (2-6, 6-7 (5), 6-4, 6-4, 7-5) te winne van [[Daniil Medvedev]]. 't Is Nadal zienen 21e Grand Slam-titel; hae is daomit noe allein recordhawwer. ;29 jannewarie * ''Sjport'': [[Ashleigh Barty]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] door in twie sets (6-3, 7-6 (2)) van [[Danielle Collins]]. ;28 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': Jos B. weurt in hoeger beroop tot 15 jaor gevangenis veroerdeild veur de maord op [[Nicky Verstappen]]. Zienen avvekaat deit weite in [[cassatie]] te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6180765/jos-b-krijgt-16-jaar-cel-voor-doden-misbruiken-en-ontvoeren-van-nicky-verstappen.html Nu.nl - Jos B. krijgt 16 jaar cel voor doden, misbruiken en ontvoeren van Nicky Verstappen]</ref> ;27 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlands-Limbörgsen avvekaot [[Max Moszkowicz sr.]] störf op 95-jaorege leeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220127180124/https://www.telegraaf.nl/nieuws/960668367/max-moszkowicz-95-overleden De Telegraaf - Max Moszkowicz (95) overleden]</ref> ;25 jannewarie * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Jansen]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de gevolge van dementie.<ref>[https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/wim-jansen-overleden-250122 Feyenoord.nl - Clubicoon Wim Jansen (75) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Gert Schutte]] ([[GPV]]) sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6180237/oud-leider-van-christelijke-partij-gpv-gert-schutte-82-overleden.html Nu.nl - Oud-leider van christelijke partij GPV Gert Schutte (82) overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Belsj'': 'n Groete demonstratie taegen 't COVID-beleid van de Belzje regering löp oet op 'n gewelddaojige confrontatie mit de pelitie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220123_94918368 De Standaard - Uit de hand gelopen coronabetoging: relschoppers gooien hekken op politie, 70-tal mensen opgepakt]</ref> ;22 jannewarie * ''Oes-Azië'': De [[Vietnam]]ese geiselike [[Thích Nhất Hạnh]], bekèndj as de 'vajer van de [[mindfulness]], sjtörf op 95-jäörige laeftied. ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[samba]]zengeres [[Elsa Soares]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/koningin-van-de-samba-elza-soares-91-overleden/ OOR.nl - 'Koningin van de samba' Elza Soares (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockzenger [[Meat Loaf]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://deadline.com/2022/01/meat-loaf-dead-bat-out-of-hell-rocky-horror-picture-show-1234917056/ Deadline - Meat Loaf Dies: ‘Bat Out Of Hell’ Singer & ‘Rocky Horror Picture Show’ Actor Was 74]</ref> ;16 jannewarie * ''Afrika'': De [[Mali]]nese politicus [[Ibrahim Boubacar Keita]], presidentj van 2013 bis 2020, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/1/16/ousted-mali-president-ibrahim-boubacar-keita-dies Al Jazeera - Former Mali President Ibrahim Boubacar Keita dies aged 76]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In diverse Zuid- en Midde-Limbörgse gemeintes goon horeca en cultuur tege de COVID-veursjrifte in ope, zoonder tot hei-op weurt gecontroleerd. ;14 jannewarie * ''Natuur en milieu, Oceanië'': De vulkaan [[Hunga Tonga]] in [[Tonga]] bersj oet. Veural de drop volgenden [[tsunami]] maak väöl sjaoj; 't sjókfróntj weurt euver de ganse waereld gemaete.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220116_93782468 De Standaard - Aanzienlijke schade in Tonga na onderzeese vulkaanuitbarsting, luchtdrukschommeling tot in België merkbaar]</ref><ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6178496/gevolgen-enorme-vulkaanuitbarsting-tonga-ook-in-nederland-waarneembaar.html Nu.nl - Gevolgen enorme vulkaanuitbarsting Tonga ook in Nederland waarneembaar]</ref> ;12 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse zengeres [[Ronnie Spector]] (bekèndj van [[The Ronettes]]) sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://apnews.com/article/entertainment-music-arts-and-entertainment-phil-spector-ronnie-spector-84c905db02a01ffa43a6052c3ce66920?utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow&utm_source=Twitter AP News - Ronnie Spector, ’60s icon who sang ‘Be My Baby,’ dies at 78]</ref> ;10 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte IV]] weurt beëidig. ;7 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De [[Bahama's|Bahamaansen]] acteur [[Sidney Poitier]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;1 jannewarie * ''Economie'': D'n Italiaansen óngernummer [[Carlisto Tanzi]], bekèndj óm 't [[Parmalat]]-sjendal, sjtörf op 83-jäörige laeftied. ==2021== ===december=== ;31 december * ''Belsj'': Bie 'n explosie in [[Turnhout]] vilt e geboew in. Veer luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_92956434 De Standaard - Laatste vermiste bewoner geborgen na gasexplosie]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Betty White]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. ;30 december * ''Belsj Limburg'': [[Veerle Heeren]] weurt veur zès maondj gesjors es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211230_93615594 De Standaard - Bart Somers schorst Veerle Heeren als burgemeester]</ref> ;29 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever en dichter [[Bart Plouvier]] störf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_93458203 De Standaard - Schrijver en dichter Bart Plouvier overleden]</ref> ;26 december * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse bisjop [[Desmond Tutu]], bekèndj óm ziene sjtried taege de Apartheid, sjtörf op 90-jäörige laeftied. * ''Zuud-Europa'': De Griekse politicus [[Karolos Papoulias]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. ;25 december * ''Weitesjap'': Nao jaore van oetsjtèl weurt de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webbtillescoop]] gelanceerd. * ''Natuur en milieu, Afrika/Zuud-Europa'': De oetbersting van de [[Cumbre Vieja]] op [[La Palma]] weurt veur beènjig verklaord. ;23 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever [[Bernald Dewulf]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan [[neurogeen claudicatio]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211223_95588261 De Standaard - Dichter en columnist Bernard Dewulf is overleden]</ref> ;22 december * ''Belsj'': [[Steve Bakelmans]] weurt veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof veur de verkrachting en maord op Julie Van Espen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211222_93566858 De Standaard - Steve Bakelmans krijgt levenslang: ‘Hij is een psychopaat’]</ref> ;20 december * ''Sjport'': De Nederlandse marathonsjaatser [[Reinier Paping]], winner van bezunger zjwaoren [[Èlfsteidetoch]] van 1963, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2410310-schaatslegende-paping-90-overleden-winnaar-zwaarste-tocht-der-tochten NOS - Schaatslegende Paping (90) overleden, winnaar zwaarste tocht der tochten]</ref> ;19 december * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Ed van Thijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6174063/voormalig-burgemeester-van-amsterdam-en-pvda-coryfee-ed-van-thijn-87-overleden.html Nu.nl - Voormalig burgemeester van Amsterdam en PvdA-coryfee Ed van Thijn (87) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De presidentsverkezinge in [[Chili]] waere gewonne door [[Gabriel Boric]], de kandidaat van 't links blok. Hae versjleit mit 55,87% van de sjtumme ziene rechspopulistischen taegekandidaat [[José Antonio Kast]]. ;18 december * ''Nederlandj'': Veuroetloupendj op de versjpreiing van de zoegenaamden [[omikronvariantj]] lègk de Nederlandse regering obbenuujs 'nen helle lockdown op. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse filmmaeker [[Henk van der Linden]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://web.archive.org/web/20211219160920/https://www.1limburg.nl/kinderfilmmaker-henk-van-der-linden-96-overleden?context=topstory 1Limburg - Kinderfilmmaker Henk van der Linden (96) overleden]</ref> ;17 december * ''Politiek, Duutsjlandj'': De leje van de [[CDU]] keze [[Friedrich Merz]] tot opvolger van d'n opgesjtapden Armin Latschet.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/merz-wird-cdu-vorsitzender-comeback-im-dritten-anlauf-17690089.html Frankfurter Allgemeine - Merz wird CDU-Vorsitzender: Comeback im dritten Anlauf]</ref> ;15 december * ''Weitesjap, Kóns en cultuur'': De Amerikaanse sjriefster en theoretica [[bell hooks]] (pseudoniem van Gloria Watkins) sjtörf op 69-jäörige laeftied. ;13 december * ''Kóns en cultuur'': [[Arnon Grunberg]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur proza toegekèndj.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6173026/pc-hooft-prijs-voor-proza-gaat-naar-arnon-grunberg.html Nu.nl - P.C. Hooft-prijs voor proza gaat naar Arnon Grunberg]</ref> * ''Nederlandj'': 'n Coalitie van [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[ChristenUnie]] kump nao neuge maondj mit e regeerakkoord. Dit zouw de waeg mótte vriemake veur e veerde kabinèt-Rutte. ;12 december * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] en weurt daomit es ierste Nederlenjer waereldkampión [[Formule 1]]. ;10 december * ''Natuur en milieu'': [[Tornado]]'s zörge in 't oeste van de Vereinigde Sjtaote veur tientalle (meugelik zelfs mie es hóngerd) doeje en enorm materieel sjaoj. ;8 december * ''Duutsjlandj'': [[Olaf Scholz]] weurt verkoze tot [[Lies van kanselere van Duutsland|bóndjskanseleer]] van [[Duutsjlandj]]. Hiemit kump nao zèsteen jaor 'n èndj aan 't kanseleersjap van [[Angela Merkel]]. ;5 december * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Bob Dole]], dae in 1996 de verlezende presidentskandidaat waor, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/12/05/politics/bob-dole-dies/index.html CNN.com - Bob Dole, giant of the Senate and 1996 Republican presidential nominee, dies]</ref> ;3 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Horst Eckel]], de lèste laevende sjpaeler van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|kampiónsilftal]] van [[1954]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/horst-eckel-mit-89-jahren-gestorben-letzter-wm-held-von-1954-17665325.html Frankfurter Allgemeine - Der letzte Weltmeister von 1954 ist tot]</ref> ;1 december * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen avant-gardecomponis [[Alvin Lucier]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2021/12/01/alvin-lucier-composer-dead/ Washington Post - Alvin Lucier, seminal avant-garde composer, dies at 90]</ref> ===november=== ;30 november * ''Naord-Amerika'': [[Barbados]], tot noe toe e keuninkriek in 't [[Gemeinebès van Naties]], weurt 'n rippubliek. ;29 november * ''Economie'': [[Jack Dorsey]], bedènker en oprichter van [[Twitter]], sjtop es baas van 't bedrief. Hae weurt opgevolg door [[Parag Agrawal]]. ;28 november * ''Sjport'': De Britse coureur en Formule 1-baas [[Frank Williams]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6170219/formule-1-icoon-en-oud-teambaas-frank-williams-79-overleden.html Nu.nl - Formule 1-icoon en oud-teambaas Frank Williams (79) overleden]</ref> ;26 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en tekssjriever [[Stephen Sondheim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/1b67836f-f870-451d-9bde-c7ef4eba5afa/musicalcomponist-stephen-sondheim-91-overleden NPO Radio 4 - Musicalcomponist Stephen Sondheim (91) overleden]</ref> ;23 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetbaltrainer [[Simon Kistemaker]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6168493/excentrieke-oud-voetbaltrainer-simon-kistemaker-81-overleden.html Nu.nl - Excentrieke oud-voetbaltrainer Simon Kistemaker (81) overleden]</ref> ;19 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] geit es ierste Europees landj [[vaccinatie]] taege [[COVID-19]] verplichte. Ouch weurt de 'lockdown' veur alle börgers van krach. * ''Nederlandj'': 'n Neet-aangemelde demonstratie taege 't COVID-beleid van de regering in [[Rotterdam]] löp compleet oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6168803/agenten-schoten-mogelijk-uit-noodweer-bij-rellen-in-rotterdam.html Nu.nl - Agenten schoten mogelijk uit noodweer bij rellen in Rotterdam]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse jazztrompettis [[Ack van Rooyen]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6168603/wereldwijd-geroemde-haagse-trompettist-ack-van-rooyen-91-overleden.html NU.nl - Wereldwijd geroemde Haagse trompettist Ack van Rooyen (91) overleden]</ref> ;15 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] lègk neet-gevaccineerde börgers quarantainemaotraegele op, die (veuriers) neet veur gevaccineerde gelde. ;13 november * ''Natuur en milieu'': De [[VN]]-klimaattop in [[Glasgow]] kump tot 'n èndj. Wat weurt aafgesjpraoke is neet genóg óm 't doel van maximaal 1,5 graod opwerming te haole; wel waere aafsjprake gemaak óm 't gebroek van fossiel brensjtoffe aaf te boewe. ;12 november * ''Kóns en cultuur, Nederlands-Limburg'': D'r Nederlandsj-Limburgsje zenger, cultuuróngernummer en nachbörgemeester va Heële [[Lex Nelissen]] sjtörf op 72-jöarige leëftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20211114074126/https://www.1limburg.nl/lex-nelissen-op-72-jarige-leeftijd-overleden?context=topstory 1Limburg - Lex Nelissen op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 november * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[F.W. de Klerk]], [[Nobelpries]]winner en tösje 1989 en 1994 presidentj van 't landj, sjtörf op 85-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6167185/laatste-president-van-zuid-afrika-onder-apartheid-de-klerk-85-overleden.html Nu.nl - Laatste president van Zuid-Afrika onder apartheid De Klerk (85) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Bennaars]] sjtörf op 90-jäörige laeftied aan COVID-19.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6167272/oud-international-en-feyenoord-aanvaller-bennaars-90-overleden.html Nu.nl - Oud-international en Feyenoord-aanvaller Bennaars (90) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Graeme Edge]], bekèndj van [[Moody Blues]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/nov/11/moody-blues-drummer-graeme-edge-dies-aged-80 The Guardian - Moody Blues drummer Graeme Edge dies aged 80]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bas van der Vlies]] ([[SGP]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2404830-oud-sgp-leider-bas-van-der-vlies-79-overleden NOS.nl - Oud-SGP-leider Bas van der Vlies (79) overleden]</ref> ;6 november * ''Kóns en cultuur'': Terence Wilson, baeter bekèndj es Astro, ex-bandjlid van [[UB40]], sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/UB40/status/1457085875209359368 UB40 op Twitter]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote'': Bie e konzaer van rapper [[Travis Scott]] in [[Houston]] kómme zaeker ach luuj óm in e gedrangs.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/11/06/us/houston-astroworld-festival/index.html CNN.com - At least 8 dead and many injured after crowd surge at Travis Scott's Astroworld Festival in Houston, officials say]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[sertanejo]]-zengeres [[Marilia Mendoça]] kump op 26-jäörige laeftied óm bie 'ne vleegtuugcrash.<ref>[https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2021/11/05/marilia-mendonca-morre-em-acidente-aereo-em-minas-gerais-o-que-se-sabe-ate-agora.ghtml Globo.com - Marília Mendonça morre em acidente aéreo em Minas Gerais: o que se sabe até agora]</ref> * ''Afrika'': Bie 'n óntploffing in [[Freetown]] ([[Sierra Leone]]) kómme minstes 91 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6166329/zeker-91-doden-in-sierra-leone-door-ontploffing-tankwagen.html Nu.nl - Zeker 91 doden in Sierra Leone door ontploffing tankwagen]</ref> ===oktober=== ;31 oktober * ''Natuur en milieu'': In [[Glasgow]] begintj 'ne waereldwieje klimaattop. * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse pianis [[Nelson Freire]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/b6a7bb9e-15db-4bbd-84ae-feb571a9ca6a/pianist-nelson-freire-overleden NPO Radio 4 - Pianist Nelson Freire overleden]</ref> ;29 oktober * ''Sjport'', ''Nederlands Limburg'': D'n [[derby (sport)|derby]] tösse [[MVV]] en [[Roda JC]] in de [[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]] weurt stèlgelag naotot op de tribunes mèt vuurwerk weurt gesmete.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6165033/derby-mvv-roda-jc-definitief-gestaakt-wegens-ongeregeldheden-op-tribunes.html Nu.nl - Derby MVV-Roda JC definitief gestaakt wegens ongeregeldheden op tribunes]</ref> ;25 oktober * ''Afrika'': In [[Soedan]] begeit 't leger 'ne coup. Premier [[Abdalla Hamdok]] en diverse ministers waere gearresteerd.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/sudans-abdalla-hamdok-under-arrest-report Al Jazeera - Sudan security forces arrest PM Abdalla Hamdok, ministers]</ref> ;21 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dirizjent [[Bernard Haitink]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': Acteur [[Alec Baldwin]] sjut bie óngelök bie filmopnaome 'n rezjisseus doed.<ref>[https://www.nu.nl/film/6163597/alec-baldwin-schiet-tijdens-opnamen-cameraregisseur-dood-met-filmwapen.html Nu.nl - Alec Baldwin schiet tijdens opnamen cameraregisseur dood met filmwapen]</ref> ;18 oktober * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse militair en politicus [[Colin Powell]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan complicaties van kanker en COVID-19.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/18/politics/colin-powell-dies/index.html CNN.com - Colin Powell, first Black US secretary of state, dies of Covid-19 complications amid cancer battle]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje, veural in Nederlandj bekènde actries [[Sien Dils]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/18/rip-sien-diels/ VRT NWS - Actrice Sien Diels (74), bekend als Sien uit "Sesamstraat", is overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 oktober * ''Vereinig Keuninkriek'': 't [[Conservatieve Partij (Vereineg Keuninkriek)|Conservatief]] parlemèntslid [[David Amess]] weurt op campagne doedgesjtaoke.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-58930593 BBC News - Sir David Amess: Conservative MP stabbed to death]</ref> ;13 oktober * ''Kóns en cultuur'': [[Peter Verhelst]] krieg de [[Constantijn Huygenspries]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211014_96931108 De Standaard - Peter Verhelst wint Constantijn Huygens-prijs 2021]</ref> ;11 oktober * ''Economie'': De Nobelpries veur Economie weurt toegekèndj aan [[David Card]] "veur zien empirische biedrage aan arbeidseconomie" en aan [[Joshua D. Angrist]] en [[Guido W. Imbens]] "óm häör methodologische biedrage aan de analyse van causaal verbenj."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Indiasen acteur [[Nedumudi Venu]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/11/entertainment/nedumudi-venu-actor-dead-india-scli-intl/index.html CNN.com - Nedumudi Venu, acclaimed Indian film actor, dies aged 73]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse klimaatweitesjapper [[Geert Jan van Oldenborgh]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6162220/baanbrekende-klimaatonderzoeker-geert-jan-van-oldenborgh-59-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Baanbrekende klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh (59) overleden]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse boulevardjournalis [[Ruud ten Wolde]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/media/6161570/rtl-boulevard-verslaggever-ruud-ten-wolde-29-overleden.html Nu.nl - RTL Boulevard-verslaggever Ruud ten Wolde (29) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] wintj de twiede editie van de [[UEFA Nations League]] door mit 1-2 van [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;9 oktober * ''Oesteriek'': Bóndjskanseleer [[Sebastian Kurz]] treujt aaf nao e [[corruptie]]sjendal. ;8 oktober * ''Politiek'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Filipiense journaliste [[Maria Ressa]] en häöre Russische collega [[Dmitri Andrejevitsj Moeratov]] "óm häör insjpanninge óm de vrieheid van meiningsuting, 'n veurwaerde veur democratie en doerzame vrae, te waorborge."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;7 oktober * ''Belsj Limburg'', ''Natuur en milieu'': Bie 'n explosie in 't [[Thermo-Clean]]-febrik in [[Heuze-Zolder]] kump eine wirkman óm. Veer angere rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20211007_92664526 Het Belang van Limburg - Eén dode en vier gewonden na gasexplosie bij bedrijf in Heusden-Zolder]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[Abdulrazak Gurnah]] "óm zie compromisloes, mitliedsvol doordringe tot de effekte van 't kolonialisme en 't loot van de vlöchteling in de kloof tösje culture en continente."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Midde-Europa'': 't [[Pole|Pools]] Constitutioneel Haof bepaolt det de Poolse gróndjwèt veurgeit op de minsjerechteartikele van de EU. Dit maak de verhaudinge tösje Pole en de [[EU]] nog sjlechter es ze al waore. ;6 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan [[Benjamin List]] en [[W.C. MacMillan]] "óm hun óntwikkeling van asymmetrische [[organokatalyse]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Weitesjap'': De [[WHO]] käört veur 't iers e [[malaria]]vaccin good. ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde weurt toegekèndj aan [[Syukuro Manabe]] en [[Klaus Hasselmann]] "veur 't make van fysieke modelle van 't Aerds klimaat, womit de verangerlikheid en betroewbaarheid in 't veursjpelle van de klimaatopwerming weurt bepaold" en aan [[Giorgio Parisi]] "óm de óntdèkking van 't sjpel tösje versteuringe en fluctuaties in fysieke systeme van atomair bis op planetair niveau."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan de Amerikane [[David Julius]] en [[Ardem Patapoutian]] "veur hun óntdèkking van wermde- en aanrakingsreceptore."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;3 oktober * ''Frankriek'': De Franse zakeman, politicus en sjportbesjtuurder [[Bernard Tapie]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/10/03/mort-de-bernard-tapie-ancien-ministre-et-homme-d-affaires_6096929_3382.html Le Monde - Mort de Bernard Tapie, un homme aux mille vies]</ref> * ''Sjport'': De [[Klassieker]], de voetbalmatch tösje [[Feyenoord]] en [[AFC Ajax]], weurt veur 't iers door de vrouwe-ilftalle gesjpaeld. Feyenoord wintj mit 4-1. * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Sonny Colbrelli]] wintj de 118e oetveuring van [[Paries-Roubaix]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;2 oktober * ''Sjport'': De Britse [[Elizabeth Deignan]] wintj de alderierste editie van [[Paries-Roubaix]] veur vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje misdaodauteur [[Bob Mendes]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gva.be/cnt/dmf20211002_96936100 Gazet van Antwerpen - Antwerps auteur Bob Mendes overleden]</ref> ===september=== ;28 september * ''Sjport'': [[FC Sheriff Tiraspol]], de landjkampión van [[Moldavië]], zörg veur 'ne groete sjtunt door in de [[UEFA Champions League]] mit 1-2 van [[Real Madrid]] te winne. ;27 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Roger Hunt]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58721150 BBC Sport - Roger Hunt obituary: 'Gentleman, modest and one of Liverpool's greatest']</ref> ;26 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Alan Lancaster]] ([[Status Quo]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6159127/status-quo-bassist-alan-lancaster-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Status Quo-bassist Alan Lancaster op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Afrika'': De [[Rwanda|Rwandese]] militair en kreegsmisdaojiger [[Théoneste Bagosora]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210926_91936743 De Standaard - ’Brein achter Rwandese genocide’ overleden]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': Bie verkezinge veur de [[Bóndjsdag]] geit de [[CDU]]/[[CSU]] van [[Armin Laschet]] op 'n historisch verlees aaf. De [[SPD]] van [[Olaf Scholtz]] weurt de groetste partie. Mit de Daens-Friese [[SSW]] kump veur 't iers ouch 'n minderheidspartie in 't nationaal parlemint. * ''Sjport'': [[Lewis Hamilton]] wintj de Grand Prix van [[Sotsji]] en pak daomit zien hóngerdste GP-euverwinning. [[Max Verstappen]] weurt compleet ónverwach nog twiede.<ref>[[NPO]] 1 - Live-oetzenjng ''[[Langs de Lijn]]''</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': In [[Zjwitserlandj]] sjtump 'n mierderheid van de bevolking veur 't toelaote van 't [[homohoewelik]]. ;25 september * ''Nederlandj'': In Nederlandj weurt de [[coronapas]] verplich in opebaar gelaegehede. Wae eine kier binne maag, hoof zich dan neet mie aan biekómmende maatraegele wie móndjkepkes of aafsjtandj te hawwe. * ''Nederlandj'': Sjtaotssecretair [[Mona Keijzer]] van Ikkenomische Zake weurt oet 't [[kabinèt-Rutte III]] óntsjlaoge óm häör eupelike kritiek op 't COVID-beleid. ;23 september * ''Zuud-Europa'': [[Carles Puigdemont]], de vreugere premier van [[Catalonië]], weurt in [[Italië]] gearresteerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6158711/voormalig-catalaanse-leider-puigdemont-aangehouden-in-italie.html Nu.nl - Voormalig Catalaanse leider Puigdemont aangehouden in Italië]</ref> ;22 september * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Pieter Adriaan Cornelis Beelaerts van Blokland]] ([[CHU]], [[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6158985/voormalig-cda-minister-beelaerts-van-blokland-88-overleden.html - Voormalig CDA-minister Beelaerts van Blokland (88) overleden]</ref> ;19 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Jimmy Greaves]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6157879/tottenham-hotspur-icoon-jimmy-greaves-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Tottenham Hotspur-icoon Jimmy Greaves op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Zuud-Europa, Natuur en milieu''<!--Zuid-Europa jeh. De Canarische eilen hure fysiek bij Afrika, meh nuits oet Spaanje is nuits oet Zuid-Europa-->: De [[Cumbre Vieja]], 'n [[völkaan]] op [[La Palma]] ([[Canarische Eilenj]]) begintj 'n oetbersting die de evacuatie van doezende luuj tot gevolg haet. ;18 september * ''Sjport'': D'n Daensen ex-fietsrenner [[Chris Anker Sørensen]] kump op 37-jäörige laeftied óm bie e verkiersóngelök in [[Zeebrugge]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210918_97396598 De Standaard - Deense ex-wielrenner Chris Anker Sørensen overleden na ongeval in Zeebrugge]</ref> ;17 september * ''Afrika'': [[Abdelaziz Bouteflika]], de vreugere presidentj van [[Algerieë]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/04/02/les-mille-et-une-vies-politiques-d-abdelaziz-bouteflika_5444690_3212.html Le Monde - Les mille et une vies de l’ancien président algérien Abdelaziz Bouteflika, mort à 84 ans]</ref> ;16 september * ''Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] treujt aaf es minister van Boetelandjse Zake nao 'n motie van aafkäöring taege häör.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/politiek/6157497/kaag-stapt-op-als-minister-van-buitenlandse-zaken-na-evacuatiechaos-afghanistan.html]</ref> Einen daag later treujt ouch [[Ank Bijleveld]] aaf. ;15 september * ''Weitesjap'': In 't [[Kennedy Space Center]] weurt [[Inspiration4]] gelanceerd, de ierste toeristische ruumdevlöch. ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tv-prizzentator [[François Boulangé]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397665-mister-lingo-francois-boulange-overleden NOS.nl - 'Mister Lingo' François Boulangé overleden]</ref> ;12 september * ''Sjport'': De Rus [[Daniil Medvedev]] wintj de U.S. Open bie de mansluuj door in drie sets (6-4, 6-4, 6-4) van de Serf [[Novak Djokovic]] te winne. Veur Medvedev is 't zienen iersten Grand Slam-titel. ;11 september * ''Sjport'': De Britse [[Emma Raducanu]] wintj de [[U.S. Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van [[Leylah Fernandez]] te winne. Ze is de ierste óngeplaatsde die dat lök. 'n Anger bezóngerheid is dat allebei de finaliste tieners zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397469-nog-nooit-vertoond-raducanu-18-vanuit-kwalificatietoernooi-naar-winst-us-open NOS.nl - Nog nooit vertoond: Raducanu (18) vanuit kwalificatietoernooi naar winst US Open]</ref> ;9 september * ''Kóns en cultuur'': [[Alfred Schaffer]] krieg de [[P.C. Hooftprijs]] veur [[poëzie]] oetgereik.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6156247/alfred-schaffer-krijgt-pc-hooft-prijs-voor-poezie.html Nu.nl - Alfred Schaffer krijgt P.C. Hooft-prijs voor poëzie]</ref> ;6 september * ''Kóns en cultuur'': De Fransen acteur [[Jean-Paul Belmondo]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bfmtv.com/people/cinema/l-acteur-jean-paul-belmondo-est-mort-a-l-age-de-88-ans_AN-202109060296.html BFM TV - L'acteur Jean-Paul Belmondo est mort à l'âge de 88 ans]</ref> ;5 september * ''Afrika'': Inne [[Guinee]]se huidsjtad [[Conakry]] begeit 't laeger 'ne [[sjtaotsgreep]]. Presidèntj Alpha Condé weurt daobie gevangegenómme.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/militairen-plegen-staatsgreep-in-guinee-president-afgevoerd~b9359f53/ Trouw - Militairen plegen staatsgreep in Guinee, president afgevoerd]</ref> * ''Sjport'': Veur 't iers saer 1985 weurt in [[Zandvoort]] 'ne [[Grand Prix]] gehauwte. [[Max Verstappen]] wintj de race. ;2 september * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaedse pópgróp [[ABBA]] brèngk twie singles oet en kunjig e nuuj album en 'n serie virtueel kónzaers aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20210902185801/https://www.soundz.nl/abba-is-terug-een-gloednieuw-album-en-een-revolutionair-concert/ Soundz - ABBA IS TERUG! Een gloednieuw album én een revolutionair concert.]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Griekse componis [[Mikis Theodorakis]] sjtörf op 96-jäörige laeftied. ===augustus=== ;29 augustus * ''Belsj, Sjport'': De Belzje rugbyer, zeiler en sjportbesjtuurder [[Jacques Rogge]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210829_95806267 De Standaard - Voormalig IOC-voorzitter Jacques Rogge overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggae- en dubpioneer [[Lee 'Scratch' Perry]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210829181704/https://oor.nl/news/reggaelegende-lee-scratch-perry-85-overleden/ OOR.nl - Reggaelegende Lee 'Scratch' Perry (85) overleden]</ref> ;27 augustus * ''Nederlands Limburg'': 'ne Kraanwagel ramp 't spoorweegviaduk euver de Breuselseweeg in [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210827144944/https://www.1limburg.nl/kraanwagen-ramt-spoorbrug-rijksmonument-deels-ingestort?context=topstory 1Limburg - Kraanwagen ramt spoorbrug: rijksmonument deels ingestort]</ref> ;26 augustus * ''Zuud-Azië'': Bie 't vleegveld van [[Kaboel]] weurt 'ne zelfmaordaansjlaag geplaeg, wobie 170 luuj ómkómme, woerónger 13 Amerikaanse militaire. [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-27-21/index.html CNN.com - The latest on the Kabul airport attack]</ref> ;24 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britsen drummer [[Charlie Watts]], bekèndj van de [[Rolling Stones]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210824170126/https://oor.nl/news/rolling-stones-drummer-charlie-watts-80-overleden/ OOR - Rolling Stones-drummer Charlie Watts (80) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Wilfried Van Moer]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210824_95902948 De Standaard - Drievoudige Gouden Schoen Wilfried Van Moer overleden]</ref> ;21 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse muzikantj [[Don Everly]], bekèndj van de [[Everly Brothers]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-08-21/don-everly-brothers-dies Los Angeles Times - Don Everly, of harmonizing rock ‘n’ roll pioneers the Everly Brothers, dies at 84]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse chirurg [[Jan Nico Homan van der Heide]], oetvènjer van de [[pacemaker]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6153469/uitvinder-van-de-pacemaker-jan-nico-homan-van-der-heide-94-overleden.html Nu.nl - Uitvinder van de pacemaker Jan Nico Homan van der Heide (94) overleden]</ref> ;18 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse kemik [[Sean Lock]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58254859 BBC.com - Sean Lock: Comedian and 8 Out of 10 Cats captain dies aged 58]</ref>{{doedbekèndj}} ;15 augustus * ''Zuud-Azië'': De [[Taliban]] beginne aan 't innumme van [[Kaboel]]. * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Gerd Müller]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]]. ;14 augustus * ''Natuur en milieu'', ''Naord-Amerika'': [[Haïti]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,2 op de MM-sjaol.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6151426/vrees-voor-slachtoffers-na-zware-aardbeving-haiti.html Nu.nl - Vrees voor slachtoffers na zware aardbeving Haïti]</ref> ;12 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[K. Schippers]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6151189/dichter-k-schippers-84-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html Nu.nl - Dichter K. Schippers (84) overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;11 augustus * ''Natuur en milieu'': In [[Floridia]] op [[Sicilië]] weurt 'n temperatuur van 48,8 graod gemaete. Dit is 'n Europees wermderecord.<ref>[https://www.corriere.it/cronache/21_agosto_11/sicilia-floridia-48-gradi-7c7a0094-faaf-11eb-ba5f-da3c10b6af90.shtml Corriere della Sera - Caldo in Sicilia: a Floridia ci sono 48,8 gradi, la temperatura più alta mai registrata in Europa]</ref> ;10 augustus * ''Belsj Limburg'': De Belsj-Limbörgse influencer [[Lara Switten]] sjtörf op 35-jäörige laeftied aan [[baarmojerhauskanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210811_95355502 De Standaard - Terminaal zieke mamablogster overleden: ‘Lara zal altijd ons lichtpuntje zijn’]</ref> ;9 augustus * ''Natuur en milieu'': De [[IPCC]] publiceert 't ierste deil van zie zèsde rapport. Volgens hun kan de [[klimaatopwerming]] nog wel tot 5 graod oploupe es neet gaw hiel väöl mie weurt gedaon. ;8 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Zomerspeule 2021|Olympische Speule]] in [[Tokio]] loupe aaf. Zoewel Nederlandj (10 gouwe medajes, 12 zilvere en 14 brónze) es 't Belsj (3 gouwe, 1 zilvere ne 2 brónze) degen 't oetzunjerlik good. ;7 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse funkmuzikantj [[Dennis Thomas]], bekèndj van [[Kool & The Gang]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6150308/kool-the-gang-medeoprichter-dennis-thomas-70-overleden.html Nu.nl - Kool & The Gang-medeoprichter Dennis Thomas (70) overleden]</ref> ;5 augustus * ''Sjport'': [[Lionel Messi]] verlèngk zien aafloupendj contrak mit [[FC Barcelona]] neet.<ref>[https://www.fcbarcelona.es/es/futbol/primer-equipo/noticias/2207655/leo-messi-no-seguira-ligado-al-fc-barcelona FC Barcelona - Leo Messi no seguirá ligado al FC Barcelona]</ref> ;1 augustus * ''Sjport'': Oppe Olympische Sjpaele in Tokyo haolt gymnas [[Nina Derwael]] oet [[Sintruin]] de gouwe medaje oppe oongelieke brögk.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210801_94073657 De Standaard - Goud! Nina Derwael kroont zich tot olympisch kampioene op brug met ongelijke leggers]</ref><ref>[https://sporza.be/nl/matches/turnen/2021-07/goud-nina-derwael-zweeft-en-zwaait-naar-olympische-titel-aan-de-brug~1627771311757/ Sporza - Goud! Nina Derwael zweeft en zwaait naar olympische titel aan de brug]</ref> * ''Sjport/Oes-Europa'': De Wit-Russische loupster [[Krystsina Tsimanowskaja]] geit op de vlöch. Ze zal later asiel kriege in [[Pole]]. ===juli=== ;30 juli * ''Nederlands Limburg'': In [[Ni-jwieërt]] tröf de pelitie 't groetste [[crystal meth]]lab aan wat oets in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6148749/politie-vindt-in-nederweert-grootste-crystalmethlab-ooit-in-nederland.html Nu.nl - Politie vindt in Nederweert grootste crystalmethlab ooit in Nederland]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloupese muzikantj [[Jacob Desvarieux]], gróndlègker van de [[zouk]], sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2392152-reacties-op-overlijden-jacob-desvarieux-iconische-stem-van-antillen NOS.nl - Reacties op overlijden Jacob Desvarieux: iconische stem van Antillen]</ref> ;28 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Dusty Hill]], bekèndj van [[ZZ Top]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/31287/zz-top-bassist-dusty-hill-overleden NPO Radio 2 - ZZ Top-bassist Dusty Hill overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n [[Dominicaanse Rippubliek|Dominicaanse]] [[merengue]]- en [[salsa]]muzikantj [[Johnny Ventura]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/johnny-ventura-legendary-dominican-merengue-singer-dies-81-n1275345 NBC News - Johnny Ventura, legendary Dominican merengue singer, dies at 81]</ref> ;27 juli *''Duutsjlandj'': Bie 'n zjwaor explosie op 'n industrieterrein in [[Leverkusen]], kórtbie [[Kölle]], zeen twie persoene óm 't laeve gekómme. 31 luuj raakde gewóndj en vief luuj zeen nog vermis.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/een-dode-zestien-gewonden-en-vier-vermisten-na-explosie-chemiepark-leverkusen~a13c856d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F ''Twee doden, vijf vermisten en tientallen gewonden na explosie chemiepark Leverkusen''. Casper Naber - AD, 27 juli 2021]</ref> ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen acteur [[Michel Van Dousselaere]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan de gevolge van progressief [[afasie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210727_93708344 De Standaard - Acteur Michel Van Dousselaere overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Joey Jordison]], ex-drummer van [[Slipknot]], sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6148146/voormalige-slipknot-drummer-joey-jordison-46-overleden.html Nu.nl - Voormalige Slipknot-drummer Joey Jordison (46) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Hero Muller]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/838514/acteur-hero-muller-boven-wotter-is-overleden RTV Noord - Acteur Hero Muller (Boven Wotter) is overleden]</ref> ;24 juli *''Belsj'': Zjwaore raegeval zörg opnuuj veur euverlas in deile van [[Wallonië]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210724_96958967 ''Wéér chaos in België: modderstromen trekken door Dinant, auto’s drijven mee''. De Limburger, 24 julie 2021]</ref> ;23 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Politiek'': [[Zitterd-Gelaen]] dreug zoe'n 45.000 euro bij aon't ''[[Volwassenenfonds]]'', boe de gemeinte ziech vaanaof [[1 september]] bij aonsleet. 't Foonds vergeujd [[sport]]- en [[cultuur]]activiteite veur [[börger]]s mèt e lieg [[inkoume]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210723_94817691 De Limburger - Wie geen geld overhoudt voor de sportclub of fanfare, kan dit in Sittard-Geleen vergoed krijgen]</ref> ;19 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': In [[Èngelandj]] waere alle beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] opgeluf. Hie is groete kritiek op, ómdet 't aantal besjmettinge de lèsten tied henjig oplöp. ;18 juli * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de 108e [[Runj van Frankriek]]. 't Is nao veurig jaor d'n twiede kier det hae de euverwinning pak. ;16 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Natuur en milieu'': De [[Maas (revier)|Maas]] bie [[Èèsjde]] bereik e [[debiet]] van 3260 m³/s; 'n absoluut record.<ref>[https://twitter.com/RWS_ZN/status/1415952460343037956 Twitter - Rijkswaterstaat Zuidnederland]</ref> * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg'': D'n diek van 't [[Julianakenaal]] bie [['t Voelwames]], en dae van d'n [[Demer]] bie [[Herk]] braeke door.<ref>Extra journaol [[NOS]]</ref><ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20210716_94577237 Het Belang van Limburg - Dichten van bres in Demer gestart: “Gelukkig daalt het waterpeil lichtjes”]</ref> ;15 juli * ''Nederlandj'': Misdaodversjlaaggaever [[Peter R. de Vries]] sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de wónje die hae de waek deveur bie d'n aansjlaag op häöm opleep.<ref>[https://www.nu.nl/peter-r-de-vries/6143983/peter-r-de-vries-64-overleden-aan-verwondingen-na-moordaanslag-in-amsterdam.html Nu.nl - Peter R. de Vries (64) overleden aan verwondingen na moordaanslag in Amsterdam]</ref> * ''Economie'', ''Nederlands Limburg'': [[DSM]] kundeg aon per 2023 te goon verhuize vaan [[Heële|Heerle]] nao [[Mestreech]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6145707/dsm-verhuist-na-121-jaar-het-hoofdkantoor-binnen-limburg.html Nu.nl - DSM verhuist na 121 jaar het hoofdkantoor binnen Limburg]</ref> * ''Sjport'': De Britsen darter [[Andy Fordham]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/15603043/andy-fordham-dead/?utm_medium=Social&utm_campaign=sunsporttwitter&utm_source=Twitter#Echobox=1626364126 The Sun - DARTS SHOCK DEATH Andy Fordham dead at 59: Former world darts champion ‘Viking’ passes away as Adrian Lewis leads tributes]</ref> ;14 juli * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg, Belsj, Duutsjlandj'': Zjwaore raegeval veurt in 't sjtruimgebeed van de Maas en de Rien tot groete euversjtruiminge. Sjtraote en hoezer loupe ónger, [[Valkeberg]] raak van de boetewaereld aafgesjnoje en in 't Belsj en Duutsjlandj valle mie es hóngerd doeje.<ref>[https://web.archive.org/web/20210716075801/https://www.fr.de/panorama/tief-bernd-unwetter-ueber-deutschland-talsperre-bei-wuppertal-laeuft-ueber-rettungskraefte-sterben-90862156.html Frankfurter Rundschau - Unwetter über Deutschland: Mindestens 19 Tote in NRW und Rheinland-Pfalz - Zahlreiche Vermisste]</ref><ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210715_92632113 De Standaard - Liveblog regen | Tiental huizen ingestort in Luikse gemeente, man verdronken, meisje vermist]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210715085405/https://www.1limburg.nl/voedseltekort-dreigt-valkenburg-vanwege-hoogwater?context=topstory 1Limburg - Voedseltekort dreigt in Valkenburg vanwege hoogwater]</ref> ;11 juli * ''Sjport'': [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] weurt [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampión hierevoetbal]] door nao penanties [[Ingels hierevoetbalèlftal|Èngelandj]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de veerde kier de [[Giro Rosa]]. * ''Sjport'': [[Novak Djokovic]] wintj veur de zèsde kier [[Wimbledon]] door in veer sets (6-7 (4), 6-4, 6-4, 6-3) te winne van [[Matteo Berrettini]]. ;10 juli * ''Sjport'': De Australische [[Ashleigh Barty]] wintj Wimbledon door in drie sets (6-3, 6-7 (4), 6-3) de Tsjechische [[Karolína Plísková]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] wintj de [[Copa América]] daor mit 1-0 van [[Braziliaans hierevoetbalèlftal|Brazilië]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Ziggo Sport]]</ref> ;7 juli * ''Caribisch gebeed'': D'n [[Haïti]]aanse presidentj [[Jovenel Moïse]] weurt op 53-jäörige laeftied in zie hoes doedgesjaote.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57750358 BBC News - Haitian president killed in attack at home]</ref> ;6 juli * ''Nederlandj'': Misdaadversjlaggaever [[Peter R. de Vries]] weurt naergesjaote in [[Amsterdam]] en in kritieke toesjtandj nao 't krankehoes gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20210706193413/https://www.1limburg.nl/peter-r-de-vries-neergeschoten-amsterdam ''Peter R. de Vries neergeschoten in Amsterdam''. Frits van Otterdijk - 1limburg, 6 juli 2021]</ref> ;5 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Amerikaanse zenger [[Bill Ramsay]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210705163749/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/schlagersaenger-bill-ramsey-gestorben-17422998.html FAZ - Schlagersänger Bill Ramsey gestorben]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Italiaanse zengeres en actries [[Raffaella Carrà]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6143739/italiaanse-zangeres-en-actrice-raffaella-carra-op-78-jarige-leetijd-overleden.html Nu.nl - Italiaanse zangeres en actrice Raffaella Carrà op 78-jarige leetijd overleden]</ref> ;2 juli * ''Sjport'': De Belzje cyclocrosster [[Jolien Verschueren]] sjtörf op 31-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210702_92970564 De Standaard - Veldrijdster Jolien Verschueren op 31-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis [[Louis Andriessen]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/geen-componist-in-nederland-was-zo-invloedrijk-als-louis-andriessen-1939-2021~b9976a66/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free de Volkskrant - Geen componist in Nederland was zo invloedrijk als Louis Andriessen (1939-2021)]</ref> ===juni=== * ''Belsj'': In [[Vlaandere]] óntsjteit e sjendaal róndj de gróndjvervoeling mit [[PFOS]] ('n hiel lestig aafbraekbaar sjtóf) door 't [[3M]]-febrik in [[Zwijndrecht (Belsj)|Zwijndrecht]]. Ónger mie de euverheid weurt verwete dao lank neet op te höbbe gelèt. ;30 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Donald Rumsfeld]], ex-minister van Defensie, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/06/30/politics/donald-rumsfeld-dead/index.html CNN.com - Donald Rumsfeld, former secretary of defense, dies at 88]</ref> * ''Sjport'': De Zjweedse voetballer [[Inge Danielsson]], dae ónger mie bie [[AFC Ajax]] voetbalde, sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html Nu.nl - https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html]</ref> ;29 juni * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': Bove Zuid-Limbörg (en deile vaan 't Belsj) breke zwoer [[rege]]sjore oet, die lokaol groete watereuverlas geve. In Mestreech vèlt 87,2 mm rege binnen 't oor; heimèt weurt e lendelek record gebroke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6142587/onweersbuien-breken-stokoud-record-872-millimeter-neerslag-in-maastricht.html Nu.nl - Onweersbuien breken stokoud record: 87,2 millimeter neerslag in Maastricht]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taolweitesjapper [[Flor Aarts]], oteur vaan diverse beuk euver 't [[Mestreechs]], störf op 86-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/07/overleden-flor-aarts-1934-2021/#comment-27317 Neerlandistiek.nl - Overleden: Flor Aarts (1934-2021)]</ref> ;26 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en pianis [[Frederic Rzewski]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/classical%20music%20news/article/the-american-composer-and-pianist-frederic-rzewski-has-died Gramophone - The American composer and pianist Frederic Rzewski has died]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kameroenese zenger [[Wes Madiko]] sjtörf op 57-jäörige aan de gevolge van 'n infectie.<ref>[https://www.237online.com/cameroun-deces-ce-jour-de-lartiste-wes-madiko/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter 237 online - Cameroun : Décès ce jour de l’artiste WES MADIKO]</ref> ;25 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Derek Chauvin]], de blauwe dae verantjwaordelik is veur d'n doed van [[George Floyd]], weurt tot 22 1/2 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06 CNN.com - Derek Chauvin sentenced to 22.5 years for George Floyd's murder]</ref> ;23 juni * ''Economie'': D'n Amerikaansen informaticus [[John McAfee]], bekèndj van zienen antivirussofwaer, begeit in ziene cel in Sjpanje zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6141354/antiviruspionier-john-mcafee-dood-aangetroffen-in-spaanse-cel.html Nu.nl - Antiviruspionier John McAfee dood aangetroffen in Spaanse cel]</ref> ;20 juni * ''Belsj Limburg'': In 'ne bós kórtbie [[Mezeik]] weurt 't liek van [[Jürgen Conings]] gevónge.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210620_94135500 De Standaard - Parket bevestigt: gevonden lichaam is dat van Jürgen Conings]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Giampiero Boniperti]], tösje 1946 en 1961 sjtersjpaeler van [[Juventus]], sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/18-06-2021/morto-giampiero-boniperti-bandiera-presidente-onorario-juventus-4102077682371.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Boniperti, bandiera e presidente onorario della Juve]</ref> * ''Belsj'': In [[Antwerpe (sjtad)|Antwerpe]] vilt 'n sjaol in aanboew in. Hiebie valle vief doeje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210618_94712633 De Standaard - School in opbouw deels ingestort in Antwerpen: een dodelijk slachtoffer, negen in ziekenhuis]</ref> * ''Nederlandj'': 't Demissionair [[kabinèt-Rutte III]] kunjig per 26 juni 'n groete aafsjaoling van de [[Coronacrisis in Nederlandj|maotraegele taege COVID-19]] aan.<ref>Live-oetzenjing [[NPO]] 1</ref> ;17 juni * ''Afrika'': [[Kenneth Kaunda]], presidentj van [[Zambia]] van 1964 bis 1991, sjtörf op 97-jäörige laeftied. ;15 juni * ''Kóns en cultuur'': De Belzje jäögbokesjriever [[Dirk Bracke]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210615_96212181 De Standaard - Jeugdauteur Dirk Bracke op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste, Politiek'': In [[Israël]] kump nao diverse mislökde formaties en nuuj verkezinge 'n regering ónger [[Naftali Bennett]] tot sjtandj. De regering berós op 'n links-rechse mónstercoalitie die veural es doel haet de lankjäörige premier [[Benjamin Netanyahu]] en zien [[Likoed]]partie van de mach te hawwe. ;12 juni * ''Nederlandj, Politiek'': Nao diverse inhaudelike en persuunlike conflikte sjtap Kamerlid [[Pieter Omtzigt]] oet 't [[CDA]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6139104/pieter-omtzigt-zegt-cda-lidmaatschap-op-wil-op-termijn-terugkeren-als-zelfstandig-kamerlid.html Nu.nl - Pieter Omtzigt zegt CDA-lidmaatschap op, wil op termijn terugkeren als zelfstandig Kamerlid]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Ierse sjriefster [[Lucinda Riley]] sjtörf op 55-jäörige laeftied. * ''Sjport'': 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampioensjap hierevoetbal]] begintj nao e jaor oetsjtèl mit 'n 0-3 euverwinning van [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] op [[Turks hierevoetbal|Turkieë]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;8 juni * ''Zuudoes-Europa'': [[Ratko Mladić]] weurt ouch in hoeger beroop tot laeveslank veroerdeild.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6138229/slager-van-srebrenica-mladic-ook-in-hoger-beroep-veroordeeld-tot-levenslang.html Nu.nl - 'Slager van Srebrenica' Mladic ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslang]</ref> ;7 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[A.L. Snijders]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/a-l-snijders-uitvinder-van-het-zeer-korte-verhaal-op-83-jarige-leeftijd-overleden~b5fc6576/ De Volkskrant - A.L. Snijders, uitvinder van het Zeer Korte Verhaal, op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog [[Anne van der Meiden]], ónger mie bekèndj van zien [[Biebel]]vertalinge in 't [[Twents]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/geloof/1038117/theoloog-anne-van-der-meiden-91-overleden Nederlands Dagblad - Anne van der Meiden (1929-2021), theoloog in het Twents]</ref> ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': In [[Lin]] waere vieftig Roemeense wirkluuj óntdèk die ónger extreem sjlechte en gevierlike ómsjtenjighede laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6136888/gemeente-maasgouw-ontdekt-vijftig-arbeidsmigranten-in-erbarmelijke-situatie.html Nu.nl - Gemeente Maasgouw ontdekt vijftig arbeidsmigranten in erbarmelijke situatie]</ref> ===mei=== ;29 mei * ''Sjport'': [[Chelsea F.C.]] wintj veur d'n twiede kier de [[UEFA Champions League]] daor mit 1-0 te winne van [[Manchester City FC]].<ref>Live-oetzenjing [[SBS 6]]</ref> ;26 mei * ''Nederlandj'': D'n tribbenaal in [[D'n Haag]] verplich [[Shell]], in 'n zaak aangesjpanne daor [[Milieudefensie]], ziene CO₂-oetsjtoet taege 2030 mit 45% te vermènjere.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6135292/milieudefensie-wint-historische-klimaatzaak-shell-moet-co2-uitstoot-verlagen.html Nu.nl - Milieudefensie wint historische klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot verlagen]</ref> * ''Sjport'': [[Villarreal CF|Villarreal]] wintj de [[UEFA Europa League]] daor mit 1-1 (penanties 11-10) van [[Manchester United F.C.|Manchester United]] te winne. 't Aantal nujige penanties waor mit 22 oetzunjerlik groet.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6135775/villarreal-verrast-united-na-zinderende-penaltyreeks-en-wint-europa-league.html Nu.nl - Villarreal verrast United na zinderende penaltyreeks en wint Europa League]</ref> ;24 mei * ''Afrika'': [[Assimi Goïta]], kóllenel en vice-presidentj van [[Mali]], zèt in 'ne coup presidentj [[Bah Ndaw]] aaf. Ndaw waor in september 2020 zelf daor 'ne coup aan de mach gekómme. ;23 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Eric Carle]], bekindj van 't kingerbook "Rupsje Nooitgenoeg", sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.htmlhttps://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.html ''Schrijver Eric Carle (91) van kinderboek Rupsje Nooitgenoeg overleden''. Nu.nl - 27 mei 2021]</ref> * ''Oes-Europa'': 'ne Vlöch van [[Ryanair]] mit aan baord de Wit-Róssische oppositiefiguur [[Roman Protasevitsj]] weurt op las van de regering baove [[Wit-Róslandj]] oet de loch gehaold. Protasevitsj weurt nao lanjing astrein gearresteerd. * ''Zuud-Europa'': 'n Kabelbaon in 't Italiaans dörpke [[Stresa]] ([[Piemonte]]) sjtort door sjlech óngerhaud en sabotaasj denaer. Alle inzittende op eine nao kómme óm. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van [[Monaco]] en pak daomit veur d'n ierste kier de leiing in 't WK-klassemènt. ;22 mei * ''Afrika'': De [[völkaan]] [[Nyiragongo]] in 't oeste van [[Congo-Kinshasa]] bersj oet. 32 luuj kómme óm en in diverse dörper róndj [[Goma]] is groete materieel sjaoj. * ''Sjport'': Mit zienen 41e gool van 't sezón brik [[Robert Lewandowski]] 't aud record van [[Gerd Müller]], wat jaorelank veur ónversjlaonbaar woort gehauwe.<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/fc-bayern-fc-augsburg-5-2-robert-lewandowski-holt-sich-den-rekord-76484288.bild.html Bild - Das 41. Tor! Lewy-Rekord Sekunden vorm Abpfiff]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italië wintj de 65e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje "Zitti e buoni", oetgeveurd door [[Måneskin]]. ;20 mei * ''Midde-Oeste'': Op initiatief van [[Egypte]] sjlete [[Israël]] en [[Hamas]] 'ne waopesjtilsjtandj. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt daor e 3-3 gelieksjpael taege Anderlecht veur de 17e kier kampión voetbal van 't Belsj. ;18 mei * ''Belsj Limburg'': Kepraol en sjeetinsjtructeur Jürgen C. oet [[Lanker]] vertrèk zjwaorbewaopendj mit 't veurnumme zich mit geweld taege de euverheid te waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210518_95838020 De Standaard - Meest onrustwekkende wapens van militair teruggevonden, klopjacht gaat verder]</ref> ;10 mei * ''Frankriek'': De Franse [[seriemaordenaer]] [[Michel Fourniret]], biegenaamp 't 'mónster van de Ardenne', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210510_94290438 De Standaard - Seriemoordenaar Michel Fourniret overleden]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 35e kier landskampión daor mit 4-0 van [[FC Emmen]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Gebrook]] weurt 'ne man doedgesjote. De pelitie haet miejer verdachte in beeld.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6131101/dode-bij-schietincident-in-limburgs-hoensbroek-politie-zoekt-verdachten.html Nu.nl - Dode bij schietincident in Limburgs Hoensbroek, politie zoekt verdachten]</ref> ;1 mei * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen detectiveauteur [[Pieter Aspe]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210501_97142266 De Standaard - Succesauteur Pieter Aspe overleden]</ref> ===april=== ;30 april * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van Baalen]] ([[VVD]]) sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6130673/vvd-politicus-hans-van-baalen-60-overleden-na-kort-ziekbed.html Nu.nl - VVD-politicus Hans van Baalen (60) overleden na kort ziekbed]</ref> ;29 april * ''Kóns en cultuur'': De Marokkaans-Nederlandse sjriever [[Hafid Bouazza]] sjtörf op 51-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6130456/auteur-hafid-bouazza-51-overleden-na-ziekte.html Nu.nl - Auteur Hafid Bouazza (41) overleden na ziekte]</ref> ;28 april * ''Vereinigde Sjtaote'', ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Michael Collins]], bekindj vanne Apollo 11-missie in juli [[1969]], sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6130365/astronaut-eerste-maanlanding-michael-collins-90-overleden.html NU.nl - Astronaut eerste maanlanding Michael Collins (90) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De door de regering ingesjtèlde [[aovendjklok]] löp aaf. Ouch winkele en terrasse gaon weer aop. ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Franse modeóntwerper [[Alber Elbaz]] sjtörf op 59-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_93528339 De Standaard - Modeontwerper Alber Elbaz onverwacht overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Racing Gènk]] wintj de [[Croky Cup]] daor in de finaal mit 1-2 van [[Standard Luuk]] te winne.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_97454948 De Standaard - Racing Genk klopt Standard in spannende bekerfinale]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 93e [[Academy Awards]] weurt ''[[Nomadland]]'' bekroend tot bèste film, [[Anthony Hopkins]] tot bèsten acteur en [[Frances McDormand]] tot bèste actries. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Oesteriekse mezzosopraan [[Christa Ludwig]] sjtörf op 93-jäörige laeftied. ;21 april * ''Zuudoes-Azië'': D'n Indonesischen [[óngerzieboot]] ''KRI Nanggala (402)'' raak mit 53 opvarendje vermis in de [[Balizie]]. Later bliek det ze gezónken is en daobie in drie sjtökker is gebraoke. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de zevende kier de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj, 'n absoluut record. [[Julian Alaphilippe]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjinge NOS</ref> ;20 april * ''Vereinigde Sjtaote'': Derek Chauvin, de blauwe dae [[George Floyd]] bie 'n arrestatie haet verwörg, weurt sjöljig bevónge.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html CNN.com - Derek Chauvin guilty in death of George Floyd]</ref> * ''Afrika'': [[Idriss Déby Itno]], saer 1990 presidentj van [[Tsjaad]], sjtörf op 68-jäörige laetied, volgens officieel berichte aan oorlogswónje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210420_94557859 De Standaard - President van Tsjaad overleden door oorlogsverwondingen, één dag na herverkiezing]</ref> * ''Sjport'': Daor e verlees taege [[Arminia Bielefeld]] degradeert [[Schalke 04]] oet de [[Bundesliga (hierevoetbal)|Bundesliga]].<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/schalke-04-letzter-funke-hoffnung-weg-schalke-abgestiegen-76137172.bild.html Bild - Schalke abgestiegen!]</ref> ;19 april * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Willy van der Kuijlen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied aan complicaties van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/sport/mister-psv-willy-van-der-kuijlen-op-74-jarige-leeftijd-overleden~b2272455/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=twitter De Volkskrant - ‘Mister PSV’ Willy van der Kuijlen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Mars (planeet)|Mars]]helikopter Ingenuity, deil van de [[Perseverance]]-missie, vluug euver 't oppervlaak van Mars. 't Is d'n ierste kier det e minsjelik tuug 'n gecontroleerde vlöch door 'n boetenaerdse atmosfeer deit.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/jpl/ingenuity-s-first-black-and-white-image-from-the-air NASA - Ingenuity’s First Black-and-White Image From the Air]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Walter Mondale]], van 1977 bis 1981 vice-presindentj ónger [[Jimmy Carter]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210420060621/https://www.axios.com/walter-mondale-dies-vice-president-f8b5bfaf-bec1-44c5-8120-811c6f1a664b.html?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=editorial&utm_content=politics-breaking Axois - Former Vice President Walter Mondale dies at 93]</ref> ;18 april * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj de [[Amstel Gold Race 2021|Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Wout Van Aert]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak veur d'n twintigste kier de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker veur mansluuj]] daor in de finale mit 2-1 te winne van [[SBV Vitesse]]. * ''Sjport'': Twelf Europese voetbalclubs prizzentere e plan veur de [[Super League]], 'n gesjlaote competitie die de [[UEFA Champions League]] zouw mótte vervange.<ref>[https://thesuperleague.nl/#landing_slides Officieel Website]</ref> Direk denao kómme väöl luuj en organisaties mit koej reacties. ;16 april * ''Naord-Amerika'': [[Raúl Castro]] sjtop es leier van de Communistische Partie op [[Cuba]]. Iejer sjtopde hae al es presidentj van 't landj. ;10 april * ''Sjport'': De Ierse [[Rachael Blackmore]] wintj mit [[Minella Times]] de [[Grand National]]. Ze is de ierste vrouwelike ruter die dit evenemènt wintj. ;9 april * ''Nederlands Limburg'': Gouvernäör [[Theo Bovens]] en 't Colleesj van [[Gedeputeerde Sjtaote]] sjtappe op in de naosjleip van de Vrehen-affair.<ref>[https://web.archive.org/web/20210409183710/https://www.1limburg.nl/gouverneur-theo-bovens-stapt-op-ruimte-voor-nieuwe-start?context=default 1Limburg - Gouverneur Theo Bovens stapt op: 'Ruimte voor nieuwe start']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse [[prins-gemaal]] [[Philip van Griekelandj en Daenemarke|Philip]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rapper Earl Simmons, baeter bekèndj es [[DMX]], sjtörf op 50-jäörige laeftied aan de dènkelike gevolge van 'nen [[euverdosis]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6126157/rapper-dmx-50-overleden-na-mogelijke-overdosis-drugs.html Nu.nl - Rapper DMX (50) overleden na mogelijke overdosis drugs]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zjuris [[Ramsey Clark]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ramsey-clark-dead/2021/04/10/70314e68-9949-11eb-a6d0-13d207aadb78_story.html Washington Post - Ramsey Clark, attorney general who became a critic of U.S. policies, dies at 93]</ref> ;7 april * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taalweitesjapper [[Pieter Muysken]] sjtörf op 70- of 71-jäörige laeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/04/overleden-pieter-muysken-1950-2021/ Neerlandistiek.nl - Overleden: Pieter Muysken (1950 – 2021)]</ref>{{doedbekèndj}} ;4 april * ''Sjport'': D'n Daen [[Kasper Asgreen]] wintj de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj. [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;1 april * ''Nederlandj'': 'n [[Motie van wantroewe]] weurt ingedeendj taege [[Mark Rutte]] en gesjteund door de ganse oppositie, naodet dudelik weurt det Rutte euver details oet de formatie haet gelaoge. ===miert=== ;31 miert * ''Belsj'': 'ne Brusselse richter verordonneert det de Belzje sjtaot alle maotraegele taege [[COVID-19]] binne de dartig daag mót sjrappe, of in 'ne baetere wèttelike basis deveur mót veurzeen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210331_94032383 De Standaard - Rechter veroordeelt overheid tot opheffen alle coronamaatregelen]</ref> ;29 miert * ''Afrika'': De ''Ever Given'' weurt losgetrokke naodet ze 'n klein waek 't [[Suezkenaal]] haet geblokkeerd. * ''Sjport'': De Nederlandse gehandicapdesnowboardster [[Bibian Mentel]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6120666/bibian-mentel-48-overleden-aan-gevolgen-kanker.html Nu.nl - Bibian Mentel (48) overleden aan gevolgen kanker]</ref> ;28 miert * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': De CDA-[[Gedeputeerde Staote|gedeputeerde]] [[Ger Koopmans]] en [[Hubert Mackus]] sjtappe op nao e sjendal róndj hunne partiegenoet [[Herman Vrehen]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6124164/cda-gedeputeerden-in-limburg-treden-per-direct-af-om-subsidieaffaire.html Nu.nl - CDA-gedeputeerden in Limburg treden per direct af om subsidieaffaire]</ref> ;23 miert * ''Afrika'', ''Economie'': 't Containersjeep de ''[[Ever Given]]'' sjtrand in 't [[Suezkenaal]], wat hiedaor lankdoerig weurt geblokkeerd. ;22 miert * ''Sjport'': D'n Amerikaanse basketballer [[Elgin Baylor]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6123451/legendarische-basketballer-elgin-baylor-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Legendarische basketballer Elgin Baylor op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 miert * ''Belsj'': De [[SP.A]] verangert häöre naam officieel in [[Vooruit]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210321_93744731 De Standaard - SP.A is officieel Vooruit: ‘Definitief afstand van de stilstand’]</ref> ;20 miert * ''Sjport'': De Belsj [[Jasper Stuyven]] wintj [[Milaan-Sanremo]]. Hae blief daomit de favoriete veur.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_95657462 De Standaard - Jasper Stuyven wint Milaan-Sanremo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Astrid Roemer]] krieg es ierste Surinamer/se de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_94897039 De Standaard - Astrid H. Roemer krijgt als eerste Surinaamse de Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Egypte|Egyptische]] sjriefster [[Nawal El Saadawi]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6123190/egyptische-schrijfster-en-feminist-nawal-el-saadawi-89-overleden.html Nu.nl - Egyptische schrijfster en feminist Nawal El Saadawi (89) overleden]</ref> ;17 miert * ''Nederlandj'': In Nederlandj zeen verkezinge veur de [[Twiede Kamer]]. De [[VVD]] van premier [[Mark Rutte]] hilt zich, [[D66]] weurt de twiede groetste, dewiel de extreemrechse partieë zoe groet waere es alle linkse partieë same. In totaal haole neet minder es zevetien partieë de Kamer. * ''Afrika'': [[John Magufuli]], de zittende presidentj van [[Tanzania]], sjtörf op 61-jäörige laeftied; volgens officieel berichgaeving aan 'n hertkrenkde.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6122534/controversiele-president-van-tanzania-john-magufuli-61-overleden.html Nu.nl - Controversiële president van Tanzania John Magafuli (61) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Abelpries]] veur 2021 weurt toegekèndj aan [[László Lovász]] en [[Avi Wigderson]] óm häör biedrage aan [[complexiteitstheorie|complixiteits-]] en [[grafetheorie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210324131323/https://www.abelprize.no/c76389/seksjon/vis.html?tid=76390 Abel Prize - The Abel Prize Laureates 2021 International Page]</ref> ;10 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit 't economisch sjteunpakkèt van 1,9 biljón dollar, in de geamendeerde vörm wie door de Senaot aongenom.<ref>[https://web.archive.org/web/20210310213106/https://edition.cnn.com/politics/live-news/stimulus-house-vote-03-10-21 CNN.com - Congress passes Biden's Covid-19 stimulus bill]</ref> ;9 miert * ''Belsj'': Naodet 't de Belzje pelitie lök berichte versjleuteld mit [[SkyECC]] te krake, waere tientalle krimmenele opgepak en groete kwantiteite drugs en geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210309_95926061 De Standaard - Grote drugsoperatie in het hele land: 17 ton cocaïne en 1,2 miljoen euro in beslag genomen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen dirizjènt [[James Levine]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210317_95760252 De Standaard - Beroemde Amerikaanse dirigent James Levine op 77-jarige leeftijd overleden]</ref> ;6 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint d'n Italiaanse fietsrenklassieker [[Strade Bianche]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210306_95623542 De Standaard - Superieure Van der Poel wint Strade Bianche]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': Nao 't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump ouch de Senaat in mit 't ómvankriek COVID-sjteunplan van [[Joe Biden]], is 't dan ouch mit 'n paar aanpassinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/03/05/politics/senate-covid-relief-vote-a-rama/index.html CNN.com - Senate passes Biden's $1.9 trillion Covid relief plan after all-night votes]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandsen oetvinder [[Lou Ottens]], dae bie [[Philips]] ónger mie 't [[cassettebendje]] bedach, sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ed.nl/eindhoven/lou-ottens-philips-uitvinder-cassettebandje-overleden-we-waren-als-kleine-jongens-die-leuk-aan-het-spelen-waren~af8a81cd Eindhovens Dagblad - Lou Ottens, Philips-uitvinder cassettebandje, overleden: ‘We waren als kleine jongens die leuk aan het spelen waren’]</ref> ;3 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Jeroen van Merwijk]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://www.ad.nl/show/cabaretier-jeroen-van-merwijk-65-overleden~a448347e/ AD - Cabaretier Jeroen van Merwijk (65) overleden]</ref> ;1 miert * ''Frankriek'': [[Lies vaan staotshoofde vaan Fraankriek|Ex-presidentj]] [[Nicolas Sarkozy]] weurt óm [[corruptie]] tot drie jaor gevangenis veroerdeild, wovan twie veurwaerdelik.<ref>[https://www.lemonde.fr/politique/article/2021/03/01/nicolas-sarkozy-condamne-a-trois-ans-de-prison-dont-un-an-ferme-dans-l-affaire-des-ecoutes_6071580_823448.html Le Monde - Nicolas Sarkozy condamné à trois ans de prison dont un an ferme dans l’affaire des écoutes]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Sjport'': [[Davide Ballerini]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Anna van der Breggen]] bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210227_96661845 Het Nieuwsblad - Daar is de nieuwe Ballerini]</ref> ;26 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit e sjteunpakkèt aan 1,9 biljón [[Amerikaansen dollar|dollar]] veur door [[COVID-19]] en de daotaege getroffe maotregele geraakde sectore.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/02/26/politics/stimulus-package-covid-relief-house-vote/index.html CNN.com - House passes Biden's $1.9 trillion Covid relief package]</ref> ;21 fibberwarie * ''Sjport'': De Serf [[Novak Djokovic]] pak ziene negenden titel op de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor de Rus [[Dmitri Medvedev]] in drie sets (6-3, 6-4, 6-2) te versjlaon. ;20 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': E vleegtuig op weeg vaan [[Mestreech Aoke Airport]] nao [[New York]] struit kort nao zien opstijge motoroonderdeile, die op [[Meersje|Meerse]] terechkoume.<ref>[https://web.archive.org/web/20210511030436/https://www.1limburg.nl/vliegtuig-verliest-metaaldelen-boven-meerssen?context=default 1Limburg - Vliegtuig verliest metaaldelen boven Meerssen]</ref> * ''Sjport'': De Japanse [[Naomi Osaka]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van de Amerikaanse [[Jennifer Brady]] te winne. ;19 fibberwarie * ''Belsj'': De Belzje politicus [[Leopold Lippens]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210219_94461892 De Standaard - Burgemeester van Knokke-Heist Leopold Lippens overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse politicus [[Jan Mans]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/oud-politicus-jan-mans-pvda-overleden?context=topstory 1Limburg - Oud-politicus Jan Mans (PvdA) overleden]</ref> ;16 fibberwarie * ''Nederlandj'': De [[aovendklok|aovendjklok]], die de regering hauw ingesjtèld óm de verbreiing van [[COVID-19]] taege te gaon, weurt op las van de richter per direk opgeluf. Dezelfden daag weurt dit besjluut in hoeger beroop weer opgesjort.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6116806/geen-avondklok-meer-en-toen-toch-wel-weer-dit-gebeurde-er-dinsdag.html Nu.nl - Geen avondklok meer, en toen toch wel weer: dit gebeurde er dinsdag]</ref> ;15 fibberwarie * ''Economie'': De Nigeriaanse [[Ngozi Okonjo-Iweala]] weurt tot ierste vrouwelike en ierste Afrikaanse veurzitter van de [[WHO]] gekoze. * ''Kóns en cultuur'': D'n Dominicaanse muzikantj [[Johnny Pacheco]], pioneer van de [[salsa]], sjtörf op 85-jäörige laeftied aan complicaties van 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/feb/16/johnny-pacheco-co-founder-new-york-latin-label-fania-dies-aged-85 The Guardian - Johnny Pacheco, co-founder of New York's Latin label Fania, dies aged 85]</ref> ;14 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': D'n Argentiense politicus [[Carlos Menem]], dae van 1989 bis 1999 presidentj van 't landj waor, sjtörf op 90-jäörige laeftied. ;13 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] sjprik ex-presidentj [[Donald Trump]] vrie van opsjteuke tot 'ne coup. Veur 'n veroerdeiling wier 'n twiedriede miejerheid nujig gewaes. ;10 fibberwarie * ''Belsj'': De jezuïet en politicus [[Luc Verstreylen]], sjtichter van [[Groen|Agalev]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210210_97999786 De Standaard - Agalev-stichter Luc Versteylen (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen oetgaever [[Larry Flynt]], bekèndj van 't [[pornografie|pornoblaad]] ''[[Hustler]]'', sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2368182-amerikaanse-porno-uitgever-larry-flynt-78-overleden.html NOS.nl - Amerikaanse porno-uitgever Larry Flynt (78) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Chick Corea]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://glidemagazine.com/253567/jazz-keyboard-legend-chick-corea-dies-at-79/ Glide Magazine - Jazz Keyboard Legend Chick Corea Dies at 79]</ref> ;8 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse loupster [[Els Vader]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://archive.today/20210210010626/https://www.telegraaf.nl/sport/1202492278/voormalig-topatlete-els-vader-61-overleden De Telegraaf - Voormalig topatlete Els Vader (61) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Mary Wilson]], bekèndj van [[The Supremes]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.foxla.com/news/mary-wilson-of-the-iconic-music-group-the-supremes-dies-at-76 Fox11 - Mary Wilson of the iconic music group, The Supremes, dies at 76]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': De 55e editie van de [[Super Bowl]] weurt gewonne door de [[Tampa Bay Buccaneers]], die de [[Kansas City Chiefs]] mit 31-9 versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6115040/tampa-bay-buccaneers-wint-super-bowl-zevende-titel-voor-tom-brady-43.html Nu.nl - Tampa Bay Buccaneers wint Super Bowl, zevende titel voor Tom Brady (43)]</ref> ;5 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] sjtop per direk naodet bekèndj weurt det gitaris [[George Kooymans]] aan [[ALS]] liet en neet mie kan optrejje.<ref>[https://www.ad.nl/show/ziekte-george-kooymans-betekent-einde-van-golden-earring-dit-is-een-doodsklap~aab3d5b1/ AD.nl - Ziekte George Kooymans betekent einde van Golden Earring: ‘Dit is een doodsklap’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Christopher Plummer]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2021/film/news/christopher-plummer-dead-sound-of-music-1234901760/ Variety - Christopher Plummer, Legendary ‘Sound of Music’ Star, Dies at 91]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandsen [[hónkbal]]ler [[Hans Urbanus]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2367677-honkbalpionier-han-urbanus-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html NOS.nl - Honkbalpionier Han Urbanus op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger-sjriever [[Kris De Bruyne]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210204_93953579 De Standaard - Vlaamse muzieklegende Kris De Bruyne (70) overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse veteraan [[Tom Moore]] sjtörf op 100-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-55881753 BBC News - Captain Sir Tom Moore dies in hospital with coronavirus]</ref> ;1 fibberwarie * ''Zuudoes-Azië'': 't Laeger in [[Myanmar]] begeit 'ne sjtaotsgreep en arresteert [[Aung San Suu Kyi]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6113620/leger-myanmar-pleegt-staatsgreep-omstreden-aung-san-suu-kyi-opgepakt.html Nu.nl - Leger Myanmar pleegt staatsgreep, omstreden Aung San Suu Kyi opgepakt]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse elektronicamuzikant en producent [[SOPHIE]] kump op 34-jäörige laeftied óm.<ref>[https://mixmag.net/read/musician-sophie-died-news Mizmag - Musician SOPHIE has died]</ref> ;28 jannewarie * ''Weitesjap'': De Nederlandse sjemis [[Paul Crutzen]], dae in 1995 de [[Nobelpries]] in de Sjemie won óm zien óngerzeuk nao de [[ozonlaog]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2366382-nobelprijswinnaar-scheikunde-paul-crutzen-overleden.html NOS.nl - Nobelprijswinnaar scheikunde Paul Crutzen overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] zeet veur oonbepaolden tied te stoppe mèt fietsrenne.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6107452/ongelukkige-dumoulin-30-stopt-voor-onbepaalde-tijd-met-wielrennnen.html?redirect=1 Nu.nl - Ongelukkige Dumoulin (30) stopt voor onbepaalde tijd met wielrennnen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse talkshowprizzentator [[Larry King]], bekèndj van ónger mie [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/kingsthings/status/1352960673978880000 Twitter - @kingsthings - officieel berich]</ref> * ''Róslandj'': In diverse sjtei demonstrere luuj taege de arrestatie van oppositieleier [[Aleksander Navalni]]. D'n ómvank van de proteste is veur Róslandj van óngekènde gruutde. * ''Nederlandj'': Drek nao de inveuring van de aovendklok kump 't op [[Urk]] tot relle en versjendeleringe. De volgenden daag gief 't relle in gans 't landj. ;22 jannewarie * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hónkbal]]ler [[Hank Aaron]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6106202/amerikaanse-honkballegende-hank-aaron-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse honkballegende Hank Aaron op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 jannewarie * ''Nederlandj'': De [[Twiede Kamer]] sjtump in samesjpraok mit 't kabinèt veur 'n [[aovendklok]] tösje 21.00 en 4.30, die vanaaf 23 jannewarie mót ingaon. De maotraegel is gemeindj óm, in verbandj mit de COVID-19-pandemie, illegaal fieskes taege te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6103926/kamer-achter-avondklok-vanaf-zaterdag-binnenblijven-tussen-2100-en-430-uur.html Nu.nl - Kamer achter avondklok: vanaf zaterdag binnenblijven tussen 21.00 en 4.30 uur]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjtripteikenaer [[Jean Graton]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210121164655/https://www.michelvaillant.com/actualite.php?id=261 Michel Vaillant - Jean Graton nous a quittés]</ref> ;20 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] weurt beëidig es de 46e [[Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote|presidentj van de]] [[Vereinigde Sjtaote van Amerika]], en [[Kamala Harris]] es ziene vice-presidentj. Ze volge respectievelik [[Donald Trump]] en [[Mike Pence]] op.<ref>Live-oetzenjing [[CNN]]</ref> ;18 jannewarie * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] weurt veurgedrage es nuie fractieveurzitster van de [[PvdA]]. Ze zouw in die functie [[Lodewijk Asscher]] mote opvolge.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6102573/lilianne-ploumen-voorgedragen-als-nieuwe-lijsttrekker-van-pvda.html Nu.nl - Lilianne Ploumen voorgedragen als nieuwe lijsttrekker van PvdA]</ref> ;16 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De [[CDU]] keus zich [[Armin Laschet]] es nuje partieleier. Hae geit [[Angela Merkel]] in die functie opvolge.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/kommentar-mit-armin-laschet-geht-die-cdu-auf-nummer-sicher-17149342.html Frankfurter Allgemeine - Mit Laschet auf Nummer Sicher]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Phil Spector]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.tmz.com/2021/01/17/phil-spector-dead-dies-81/ TMZ - Phil Spector dead at 81]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte III]] treujt aaf óm de [[Toesjlage-affair]]. Ómdet de verkezinge al in 't versjeet ligke, is dit in de ierste plaatsj 'n symbolische daod.<ref>[https://nos.nl/collectie/13855/artikel/2364513-kabinet-rutte-iii-gevallen-om-vernietigend-rapport-toeslagaffaire NOS.nl - Kabinet-Rutte III gevallen om vernietigend rapport toeslagaffaire]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Op [[Celebes]] vèntj 'nen aerdsjóddel plaats mit 'n krach van 6,2. Tientalle luuj kómme óm, väöl hóngerde rake gewóndj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6102362/ruim-800-gewonden-door-aardbeving-op-sulawesi-nog-vier-mensen-overleden.html Nu.nl - Ruim 800 gewonden door aardbeving op Sulawesi, nog vier mensen overleden]</ref> * ''Sjport'': De Franse motorcoureur [[Pierre Cherpin]] sjtörf op 52-jäörige laeftied, naodet hae vief daag iejer in de [[Dakarrally]] waor veróngelök.<ref>[https://www.nu.nl/sport/6102102/franse-motorcoureur-cherpin-52-overlijdt-vijf-dagen-na-val-in-dakar-rally.html Nu.nl - Franse motorcoureur Cherpin (52) overlijdt vijf dagen na val in Dakar Rally]</ref> ;14 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsjen illusionis [[Siegfried Fischbacher]] (van 't duo [[Siegfried & Roy]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[sjlókdermkanker]].<ref>[https://www.focus.de/kultur/vermischtes/im-alter-von-81-jahren-nach-krebsdiagnose-star-magier-siegfried-fischbacher-ist-gestorben_id_12868600.html Focus.de - Nach Krebsdiagnose: Star-Magier Siegfried Fischbacher ist gestorben]</ref> ;13 jannewarie * ''Noord-Amerika'': [[Donald Trump]] weurt in 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] officieel aangeklaag óm de couppoging van 'n waek iejer. 't Is d'n twiede kier det 'n aafzèttingsproceduur taegen 'm in gank weurt gezat. ;9 jannewarie * ''Zuuoes-Azië'': Kort nao 't opsjtiege sjtort vlöch 182 van [[Sriwijaya Air]], van [[Jakarta]] nao [[Pontianak]], in zie mit 62 luuj aan baord. ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Sociaal medium [[Twitter]] blokkeert 't account van [[Donald Trump]] permanent. Es rae neump 't diverse geweldsverhierlikinge en greujende geweldsdreiging ónger zienen aanhank. Trump haet 't platform es presidentj geraegeld veur officieel bekèndjmakinge en communicatie gebroek.<ref>[https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2020/suspension.html Twitter Blog - Permanent suspension of @realDonaldTrump]</ref> ;6 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Dewiel e debat veur de formeel verkezing van [[Joe Biden]] es presidentj löp, dringe demonsjtrante, aangevuurd door d'n oettraejende presidentj [[Donald Trump]], mit geweld 't [[Capitool (Washington)|Capitool]] in.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/congress-electoral-college-vote-count-2021/h_827fbc8cf8d03aba895c3a2f858d12ec CNN - US Capitol on lockdown after escalating situation among demonstrators]</ref> * ''Nederlandj'': In Nederlandj begintj de vaccinatie taege [[COVID-19]]. Door diverse probleme is ze in dit landj rillatief laat op gank gekómme.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6100359/coronavaccinatie-van-start-eerste-zorgmedewerker-ingeent-in-veghel.html Nu.nl - Coronavaccinatie van start: eerste zorgmedewerker ingeënt in Veghel]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Britse voetballer [[Colin Bell]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.mancity.com/news/mens/colin-bell-khaldoon-al-mubarak-63745469 Manchester City - Colin Bell: 1946-2021]</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Lance O'Brien]] sjtörf op 65-jäörige laeftied nao complicaties van 'n blaasóntsjtaeking.<ref>[https://www.nu.nl/film/6100305/partner-van-bondgirl-tanya-roberts-bevestigt-haar-overlijden-na-misverstand.html Nu.nl - Partner van bondgirl Tanya Roberts bevestigt haar overlijden na misverstand]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse natuurkónjige [[Martinus Veltman]] ([[Nobelpries]] in de Natuurkónde 1999) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.uu.nl/nieuws/nobelprijswinnaar-martinus-veltman-overleden Nu.nl - Nobelprijswinnaar Martinus Veltman overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse beatzenger [[Gerry Marsden]], bekèndj van [[Gerry & The Pacemakers]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6099991/youll-never-walk-alone-zanger-gerry-marsden-78-overleden.html Nu.nl - You'll Never Walk Alone-zanger Gerry Marsden (78) overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Afrika'': In [[Niger]], kortbie de grens mit [[Mali]], weurt 'nen aansjlaag op börgers geplaeg, woebie tientalle doeje valle.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210102_97541107 De Standaard - Zware aanslag in grensgebied van Niger]</ref> ;1 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Portugese [[fado]]zenger [[Carlos do Carmo]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210101_97502793 De Standaard - Portugal kondigt nationale dag van rouw af om ‘de stem van Lissabon’ te herdenken]</ref> {{nuujsarchief}} [[Categorie:In 't nuujs|*]] [[pt:Jornalismo#Notícia]] oplvprzypqafcy0ezm2ecv0ihxln3bv 0 18272 485460 478594 2026-03-31T08:32:39Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 485460 wikitext text/x-wiki {{dialek|Norbiks}} [[Image:Taxus baccata MHNT.jpg|thumb|250px|Zieër giftige vruch (m.n. d'r kaeën of pit) van d'r taxus]] [[File:Taxus baccata MHNT seed.jpg|thumb]] D'r '''taxus''' (''Taxus baccata'') is 'ne [[conifere|conifeer]] oet de [[taxusfamilie]] (''Taxaceae''). De plaant keumt van nature vör in d'r [[Benelux]]. D'r taxus is 'ne langzaam greujende boom en kan 12-20 m hoeëg waeëre. E is [[twieëhoezig]] (dus manneleke en vrówweleke plaante). D'r boom kan hieël aod waeëre; in Ingelaand zeunt beum belaand van vör ós jaortèlling. D'r taxus is ernorm giftig; 't aeëte van èng bes, en da mèt name d'r kaeën of pit zów e paeërd noodlottig zieë. Ooch bie 't zaege en verwèrke van 't hoot mót me raeëkening haowe mèt giftige besjtaanddele wie [[taxine]]. 't Zów e besjtandeel zieë van gifpiele en veroorzaakt hartritmesjtoornisse en - sjtilsjtaand, laever- en neerbesjadiginge. D'r taxusboom wert gebroekd in hage; e lèt zich gemekkelek sjnoeje en löpt gemekkelek wer oet. 't Hoot van d'r taxus is hieël buigzaam en sjtaerk en d'r waoërte en werre dan ooch bäög van gemakd. ==Ow taxusse in Nederland en Belsj== *In [[Arboretum Trompenburg]] Rotterdam sjteet 'ne taxus oet 1870. *D'r [[Caesarsboom]] in [[Lo (Lo-Reninge)|Lo]]. ==Extern leenke== *[https://web.archive.org/web/20100205215041/http://rampantscotland.com/visit/blvisitfortingall.htm Boom in Fortingall (Schotland), oudste boom van Europa?] *[https://web.archive.org/web/20070311053357/http://www.altebaeume.de/Flintbek.html "1000-Jährige Eibe" in Flintbeck bij Kiel (Duitsland)] {{commons|Taxus baccata}} [[Categorie:buim]] [[categorie:houtsaorte]] kk580vo1v9n7ee5gagz3elx4yl8gr72 0 23855 485459 473704 2026-03-31T05:18:28Z CommonsDelinker 324 "SargeBoydBandshellInOwenPark.JPG" is vervange door "SargeBoydBandshellInOwenPark,_Eau_Claire.jpg". 485459 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:SargeBoydBandshellInOwenPark, Eau Claire.jpg|right|thumb|300px|Sarge Boyd Bandshell - Owen Park]] '''Eau Claire''' is 'n stad in [[Eau Claire County]] in de [[VS|Amerikaanse]] staot [[Wisconsin]] en tèlt 61704 inwoeners. Eau Claire is de [[hoofplaots]] vaan [[Eau Claire County]]. {{sjtumpke}} [[Categorie:Sjtaej in Vereinigde Sjtaote]] [[Categorie:Wisconsin]] b2qkmrtegtmhbesnhoq5rr5omr5rit7 0 73177 485457 476201 2026-03-31T03:42:37Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 485457 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} De '''[[Limbörgs]]e taol''' weurt in 't '''[[oonderwies]]''' miestens neet gebruuk. De cultuurtaole in 't Limbörgs taolgebeed zien [[Nederlands]] en [[Duits|Hoegduits]]. Veural in Nederland evels, boe e belaankriek deil vaan de kinder en joongere nog Limbörgs praot, heet de taol 'n besjeie rol in versjèllende vörm vaan oonderwies. De lèste jaore weurt die rol groeter; me deit meujte um 't Limbörgs in 't oonderwies nog mie ruimte te geve. Umtot me hei in Nederland väöl mie aon deit es op 't Belsj of in Duitsland, zal dit artikel veural euver de situatie in Nederlands-Limbörg goon. ==Peuteropvaank== Op de [[peuterspäölzaol]] en op 't [[kinderdaagverblief]] is vaanajds Nederlands de ierste taol. Limbörgs weurt wel gebruuk tösse Limbörgs sprekende begeleiers en kinder, meh de ganse gróp weurt in 't Nederlands touwgesproke.<ref name=bakkes>[[Pierre Bakkes]], ''Taal in stad en land: Venloos, Roermonds en Sittards.'' Sdu uitgevers, D'n Haag, 2002: p. 22</ref> In 'n twietaolege umgeving, wie Limbörg dat allewijl is, beteikent dit tot kinder dèks hei al oetsjeie mèt Limbörgs te praote, umtot de sociaolen umgaank mèt aander kinder in 't Nederlands weurt aongelierd. Vaanoet de provincie en diverse organisaties weurt daorum drop aongedroonge tot peuterspäölzaole 't gebruuk vaan 't Limbörgs bemeujege.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/editienl/artikel/4296796/limburgse-peuters-moeten-dialect-leren-op-de-creche-zo-houd-je-het RTL Nieuws - Limburgse peuters moeten dialect leren op de crèche: 'Zo houd je het Limburgs levend']</ref> Hei en dao gebäört dat intösse al.<ref>[https://nos.nl/artikel/2434465-kinderen-in-limburgse-opvang-kunnen-voortaan-plat-kalle NOS.nl - Kinderen in Limburgse opvang kunnen voortaan 'plat kalle']</ref> ==Basisoonderwies== Twietaoleg oonderwies wie in [[Friesland]] mèt 't [[Westerlauwers Fries|Fries]] gief 't in Limbörg neet. Vaanajds had 't Limbörgs op de [[basisoonderwies|basissjaol]] allein tege en mèt de [[vastelaovend]] 'n rol.<ref name=bakkes/>. In 't begin vaan d'n einentwintigsten iew woort evels de liergaank ''[[Dien eige taal]]'' oontwikkeld, boevaan 't versies veur versjèllende deile vaan de provincie gief. Dit book riech ziech veural op attitudevörming en minder op 't liere vaan de taol zelf. Veurstanders vaan oonderwies in 't Limbörgs wieze drop tot dit kinder neet allein beter Limbörgs deit liere, meh tot 't ouch hun Nederlands beter maak: door dujelek te make wat Limbörgs is en wat Nederlands zal hun Nederlands ouch minder Limbörgse interferentie höbbe.<ref>Ben Salemans en Flor Aarts, ''Taal in stad en land: Maastrichts''. Sdu uitgevers, D'n Haag, 2002: pp. 91-2</ref> ==Middelbaar oonderwies== Op [[middelbaar oonderwies|middelbaar sjaole]] weurt neet väöl aon of in 't Limbörgs gedoon. Väöl hingk aof vaan eige initiatief. 'ne Sjoleer oet [[Broensem]] had in 2023 de primeur mèt e profielwerkstök in 't plat.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5385321/limburg-dialect-taal-brunssum RTL Nieuws - Een 10 voor werkstuk in plat Limburgs, Finn vecht voor zijn dialect]</ref> ==Hoeger oonderwies== Nederlands Limbörg heet ein [[universiteit]], de [[Universiteit Mestreech]]. Colleesj weurt gegeve in 't Nederlands, of ummer dèkser 't [[Ingels]], en väöl studente koume neet oet Limbörg. 'n Studie Limbörgs is (nog) neet besjikbaar; anno 2023 beujt de studie Nederlands ouch gein cursusse aon die dao-euver goon.<ref>[https://web.archive.org/web/20230520121059/https://curriculum.maastrichtuniversity.nl/nl/onderwijs/overige-cursussen Maastricht University - Overige cursussen]</ref> In 't jaor 2003/04 woort op de Hogesjool Zitterd 'ne [[Liergank Limburgs]] aongeboje. ==Volksoonderwies== Cursusse wie de ''Liergank Limburgs'' ligke in 't verlèngde vaan aovendcursusse die al jaore in Limbörg weure aongeboje, veural in de stei. Die zien zoewel gemeind veur nuikoumers vaan boete es veur inheimse lui die opgegreujd zien mèt 't Nederlands of meine tot ze 'n te vernederlandsde vörm vaan 't plat praote. [[They Bovens]] begós dao beveurbeeld in 1986 in [[Mestreech]] al mèt.<ref>Salemans en Aarts (2002): p. 93</ref> In 2023 begós de cursus ''Leef Limburgs'', gebaseerd op de dialekte vaan Midde-Limbörg.<ref>[https://web.archive.org/web/20240313092600/https://bibliorura.nl/leeflimburgs Bibliorura - Leef Limburgs]</ref> Deze cursus haolde de provinciaol media, zeker wie gouverneur [[Emile Roemer]] ('ne gebore Braobander) de cursus góng volge.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240306_93877361?utm_campaign=Taalpost_2387&utm_content=2387&utm_source=Nieuwsbrief&utm_medium=email De Limburger - Gouverneur Emile Roemer leert Limburgs]</ref> ==Bronne== <references/> {{Limburgs}} [[Categorie:Limburgs]] [[Categorie:Óngerwies in Nederlands Limburg]] 3dv7341q5lt1y30vcfhzq2xadjqj1a1 0 76098 485446 2026-03-30T12:51:14Z Steinbach 16 Nuuj pazjena: {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:CERN-aerial_1.jpg|thumb|Lochfoto vaan 't CERN.]] [[Plaetje:CERN_member_states.svg|thumb|Len die bij 't CERN zien aongeslote.]] 't '''CERN''' ([[Frans]]: ''Organisation européenne pour la recherche nucléaire'', zuug oonder) is 'n [[Europa|Europese]] organisatie veur [[experimenteel natuurkunde|experimenteel]] oonderzeuk nao [[kernfysica|kern]]- en [[deilkesfysica]]. 't Hoofkerteer, mèt 't groetste natuurkundeg [[laboratorium]] op de wereld, in… 485446 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:CERN-aerial_1.jpg|thumb|Lochfoto vaan 't CERN.]] [[Plaetje:CERN_member_states.svg|thumb|Len die bij 't CERN zien aongeslote.]] 't '''CERN''' ([[Frans]]: ''Organisation européenne pour la recherche nucléaire'', zuug oonder) is 'n [[Europa|Europese]] organisatie veur [[experimenteel natuurkunde|experimenteel]] oonderzeuk nao [[kernfysica|kern]]- en [[deilkesfysica]]. 't Hoofkerteer, mèt 't groetste natuurkundeg [[laboratorium]] op de wereld, in gevesteg in [[Meyrin]] bij [[Genève]], [[Zwitserland]], kortbij de Franse grens. De organisatie umvat 24 len. Bij 't CERN zien door de jaore heer versjèllende groete oontdèkkinge gedoon; en passant is hei ouch baonbrekende computertechnolozjie oontwikkeld. ==Historie== De aofkorting CERN stoont oersprunkelek veur ''Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire'', 'ne raod vaan twelf Europese len die in 1952 beslote veur same kernoonderzeuk te doen. In 1954 woort dee raod umgezat in 'n blievende organisatie. Umtot de aofkorting ''OERN'' ziech neet zoe gemekelek es [[acroniem]] leet oetspreke, besloot op initiatief vaan oonder mie [[Werner Heisenberg]] de naom CERN te hawwe. Opriechtende len waore op [[29 september]] [[1954]] 't [[Belsj]], [[Denemarke]], [[Wes-Duitsland]], [[Fraankriek]], [[Griekeland]], [[Italië]], [[Joegoslavië]], [[Nederland]], [[Noorwege]], 't [[Vereineg Keuninkriek]], [[Zwede]] en [[Zwitserland]]. Later slote ziech nog aon: [[Oosteriek]] (1959), [[Spaanje]] (1961-69 en sinds 1983 weer), [[Portugal]] (1986), [[Finland]] (1991), [[Pole]] (1991), [[Hongarije]] (1992), [[Tsjechië]] (1993), [[Slowakije]] (1993), [[Bulgarije]] (1999), [[Israël]] (2014), [[Roemenië]] (2016), [[Servië]] (2019), [[Esland]] (2014) en [[Slovenië]] (2025). [[Cyprus]] wach nog op touwtrejjing; wijer geassocieerde len zien (in volgorde vaan associatiejaor) [[Turkije]], [[Pakistan]], [[Oekraïne]], [[India]], [[Litouwe]], [[Kroatië]], [[Letland]], [[Brazilië]] en [[Ierland]]. ===Oontdèkkinge en oetvindinge=== Veural vaanaof de jaore '70 zien bij 't CERN diverse belaankrieke oontdèkkinge gedoon, die de theorie vaan 't [[standaardmodel]] bevestegde, en e paar praktische probleme veur 't iers opgelos. Oonder de belaankriekste zien: * 1973: de oontdèkking vaan [[neutraole stroum]] in 't ''Gargamelle''-[[bellevaat]] * 1983: de oontdèkking vaan [[W-boson|W-]] en [[Z-boson]]e bij de UA1- en UA2-experiminte * 1989: bepaoling vaan 't aontal [[neutrino]]femilies * 1995: de ierste synthees vaan [[antimaterie|antiwaterstof]] bij 't PS210-experimint * 1995-2005: bepaole vaan de lijne vaan de Z-resonantie * 2000: oontdèkking vaan 't [[quark-gluonplasma]], 'ne vörm vaan [[oontaarde materie]] * 2010: de isolatie vaan 38 antiwaterstofatome * 2011: 't 15 minute in stand hawwe vaan antiwaterstof * 2012: de oontdèkking vaan 't veurspäöld [[Higgsboson]] * 2026: 't verveur vaan antiwaterstof euver de weeg Es bijvangs heet 't CERN ouch 'n groete rol gespäöld in de oontwikkeling vaan de computertechniek. 't Geit daan veural um [[software]] veur zien eigen [[intranèt]], dee later mèt succes op 't [[internèt]] woort gebruuk. In 1984 pioneerde ze mèt touwpassing vaan [[TCP/IP]]-netwèrke; in 1989 voont [[Tim Berners-Lee]] 't gebrukersvruntelek protocol [[HTTP]] oet, wat 't jaor dao-op zouw leie tot de bouw vaan 't [[WorldWideWeb]]. ==Deile vaan 't complex== 't Complex umvat diverse bouwwerke, deils tot euver de grens in Fraankriek. Veur de experiminte mèt deilkes weure allewijl (jaore 2020) de volgende deilkesversnellers en -vertragers gebruuk: * de [[Large Hadron Collider]] (LHC), boe de mieste aonsprekende oontdèkkinge vaan dees iew mèt zien gedoon; * de [[LINAC 3]] * de [[Low Energy Iron Ring]] (LEIR) * de [[Linac4]] * de [[Proton Synchrotron Booster]] * de [[Proton Synchrotron]] (PS) * de [[Super Proton Synchrotron]] (SPS) * d'n [[On-Line Isotope Mass Separator]] (ISOLDE) * d'n [[Antiproton Decelerator]] (AD) * d'n [[Extra Low Energy Antiproton ring]] (ELENA) * 't [[AWAKE]]-experimint * de [[CERN Linear Electron Accelerator for Research]] (CLEAR) Väöl apparaote dene es oondersteuning vaan 'n aandert. Dat is nujeg veur de extreem umstendeghede op gaank te bringe boe-oonder me de deilkes moot woernumme. [[Categorie:Natuurkónde]] [[Categorie:Zjwitserlandj]] 2rx5utubplix07djmbh61zhsh4qox9f 485447 485446 2026-03-30T12:57:01Z Steinbach 16 485447 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:CERN-aerial_1.jpg|thumb|Lochfoto vaan 't CERN.]] [[Plaetje:CERN_member_states.svg|thumb|Len die bij 't CERN zien aongeslote.]] 't '''CERN''' ([[Frans]]: ''Organisation européenne pour la recherche nucléaire'', zuug oonder) is 'n [[Europa|Europese]] organisatie veur [[experimenteel natuurkunde|experimenteel]] oonderzeuk nao [[kernfysica|kern]]- en [[deilkesfysica]]. 't Hoofkerteer, mèt 't groetste natuurkundeg [[laboratorium]] op de wereld, in gevesteg in [[Meyrin]] bij [[Genève]], [[Zwitserland]], kortbij de Franse grens. De organisatie umvat 24 len. Bij 't CERN zien door de jaore heer versjèllende groete oontdèkkinge gedoon; en passant is hei ouch baonbrekende computertechnolozjie oontwikkeld. ==Historie== De aofkorting CERN stoont oersprunkelek veur ''Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire'', 'ne raod vaan twelf Europese len die in 1952 beslote veur same kernoonderzeuk te doen. In 1954 woort dee raod umgezat in 'n blievende organisatie. Umtot de aofkorting ''OERN'' ziech neet zoe gemekelek es [[acroniem]] leet oetspreke, besloot op initiatief vaan oonder mie [[Werner Heisenberg]] de naom CERN te hawwe. Opriechtende len waore op [[29 september]] [[1954]] 't [[Belsj]], [[Denemarke]], [[Wes-Duitsland]], [[Fraankriek]], [[Griekeland]], [[Italië]], [[Joegoslavië]], [[Nederland]], [[Noorwege]], 't [[Vereineg Keuninkriek]], [[Zwede]] en [[Zwitserland]]. Later slote ziech nog aon: [[Oosteriek]] (1959), [[Spaanje]] (1961-69 en sinds 1983 weer), [[Portugal]] (1986), [[Finland]] (1991), [[Pole]] (1991), [[Hongarije]] (1992), [[Tsjechië]] (1993), [[Slowakije]] (1993), [[Bulgarije]] (1999), [[Israël]] (2014), [[Roemenië]] (2016), [[Servië]] (2019), [[Esland]] (2014) en [[Slovenië]] (2025). [[Cyprus]] wach nog op touwtrejjing; wijer geassocieerde len zien (in volgorde vaan associatiejaor) [[Turkije]], [[Pakistan]], [[Oekraïne]], [[India]], [[Litouwe]], [[Kroatië]], [[Letland]], [[Brazilië]] en [[Ierland]]. ===Oontdèkkinge en oetvindinge=== Veural vaanaof de jaore '70 zien bij 't CERN diverse belaankrieke oontdèkkinge gedoon, die de theorie vaan 't [[standaardmodel]] bevestegde, en e paar praktische probleme veur 't iers opgelos. Oonder de belaankriekste zien: * 1973: de oontdèkking vaan [[neutraole stroum]] in 't ''Gargamelle''-[[bellevaat]] * 1983: de oontdèkking vaan [[W-boson|W-]] en [[Z-boson]]e bij de UA1- en UA2-experiminte * 1989: bepaoling vaan 't aontal [[neutrino]]femilies * 1995: de ierste synthees vaan [[antimaterie|antiwaterstof]] bij 't PS210-experimint * 1995-2005: bepaole vaan de lijne vaan de Z-resonantie * 2000: oontdèkking vaan 't [[quark-gluonplasma]], 'ne vörm vaan [[oontaarde materie]] * 2010: de isolatie vaan 38 antiwaterstofatome * 2011: 't 15 minute in stand hawwe vaan antiwaterstof * 2012: de oontdèkking vaan 't veurspäöld [[Higgsboson]] * 2026: 't verveur vaan antiwaterstof euver de weeg Es bijvangs heet 't CERN ouch 'n groete rol gespäöld in de oontwikkeling vaan de computertechniek. 't Geit daan veural um [[software]] veur zien eigen [[intranèt]], dee later mèt succes op 't [[internèt]] woort gebruuk. In 1984 pioneerde ze mèt touwpassing vaan [[TCP/IP]]-netwèrke; in 1989 voont [[Tim Berners-Lee]] 't gebrukersvruntelek protocol [[HTTP]] oet, wat 't jaor dao-op zouw leie tot de bouw vaan 't [[WorldWideWeb]]. ==Deile vaan 't complex== 't Complex umvat diverse bouwwerke, deils tot euver de grens in Fraankriek. Veur de experiminte mèt deilkes weure allewijl (jaore 2020) de volgende deilkesversnellers en -vertragers gebruuk: * de [[Large Hadron Collider]] (LHC), boe de mieste aonsprekende oontdèkkinge vaan dees iew mèt zien gedoon; * de [[LINAC 3]] * de [[Low Energy Iron Ring]] (LEIR) * de [[Linac4]] * de [[Proton Synchrotron Booster]] * de [[Proton Synchrotron]] (PS) * de [[Super Proton Synchrotron]] (SPS) * d'n [[On-Line Isotope Mass Separator]] (ISOLDE) * d'n [[Antiproton Decelerator]] (AD) * d'n [[Extra Low Energy Antiproton ring]] (ELENA) * 't [[AWAKE]]-experimint * de [[CERN Linear Electron Accelerator for Research]] (CLEAR) Väöl apparaote dene es oondersteuning vaan 'n aandert. Dat is nujeg veur de extreem umstendeghede op gaank te bringe boe-oonder me de deilkes moot woernumme. ==Extern links== * [https://home.cern/ Website vaan 't CERN] [[Categorie:Natuurkónde]] [[Categorie:Zjwitserlandj]] nciodj0ta1ubqzkjka0vgfywiexv79x 0 76099 485448 2026-03-30T15:10:44Z Steinbach 16 Nuuj pazjena: {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Paul Crutzen.jpg|thumb|Paul Crutzen.]] '''Paul Josef Crutzen''' ([[Amsterdam]], [[3 december]] [[1933]] - [[Mainz]], [[28 jannewarie]] [[2021]]) waor 'ne Nederlandse [[sjemie|sjemis]] en [[mateorologie|meteoroloog]]. Heer woort veural bekind um zien oonderzeuk nao de [[ozonlaog]], boe heer in 1995 de [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries]] veur kraog. ==Leve== Paul Crutzen woort in 1933 gebore es zoon vaan Jozef Crutzen en Anna Gurk… 485448 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Paul Crutzen.jpg|thumb|Paul Crutzen.]] '''Paul Josef Crutzen''' ([[Amsterdam]], [[3 december]] [[1933]] - [[Mainz]], [[28 jannewarie]] [[2021]]) waor 'ne Nederlandse [[sjemie|sjemis]] en [[mateorologie|meteoroloog]]. Heer woort veural bekind um zien oonderzeuk nao de [[ozonlaog]], boe heer in 1995 de [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries]] veur kraog. ==Leve== Paul Crutzen woort in 1933 gebore es zoon vaan Jozef Crutzen en Anna Gurk. Zien awwers wèrkde in de horeca: ziene pa waor kelner, zien mojer kokkin. In 1951 deeg 'r indexame [[HBS]], meh umtot zien ciefers neet hoeg genóg waore, kós 't neet nao de [[universiteit]] en mós 'r de [[MTS]] goon doen. Vaan 1954 tot 1958 wèrkden 'r es brögkebouwer bij de gemeinte [[Amsterdam]] en vervölden 'r zien deenspliech. In Zwitserland kaom 'r de Finse Terttu Soininen tege, mèt wee 'r in 1958 trouwde. Ze gónge in [[Zwede]] wone, boe Crutzen aon de [[universiteit vaan Stockholm]] góng wèrke es computerprogrammeur bij de vakgróp meteorologie. Heer waor tot 1966 betrokke bij versjèllende projekte roond veurspeulingsmodelle, en góng dao ouch zelf studere. In 1963 deeg heer zie doctoraolexame; in 1973 promoveerde heer tot doctor. Tot 1974 zouw Crutzen es oonderzeuker bij de Stockholmse universiteit betrokke blieve; tösse 1968 en 1970 doceerde heer daobij ouch in [[Oxford]]. In 1974 verhuisden 'r gezin nao Amerika, en wel nao [[Boulder]] ([[Colorado|CO]]) boe heer aon 't National Center for Atmospheric Research góng wèrke. Vaanaof 1980 waor 'r directeur vaan 't [[Max Planck Instituut]] in [[Mainz]], boe heer tot zien emeritaot in 1998 wèrkde. Tot zienen doed bleef 'r in Mainz woene. ==Werk== Crutzen deeg in de jaore zèsteg en zeventeg oonderzeuk nao de [[ozonlaog]]. Heer meinde tot de daan gebrukeleke theorie euver de opbouw vaan [[ozon]] de woernumminge neet gans kós verklaore. 't Mós get geve wat ozon in de atmosfeer aofbraok, en Crutzen dach aon [[stikstof]]verbindinge vaan biologischen oersprunk. Heer tuinde aon tot [[stikstofmonoxide]] (NO), wat door fotolyse weurt gevörmp oet 't natuurlek geproduceerd [[lachgaas]] (N₂O), oonbeperk ozon tot gewoene zuurstof kin aofbreke (NO + O₃ → NO₂ + O₂; NO₂ → NO + vrije zuurstof (door fotolyse); boenao 't nui NO-molecuul de reactie weer herhaolt). 't Belaank vaan dit oonderzeuk woort aongetuind in 1974, wie [[Mario J. Molina]] en [[Frank Sherwood Rowland]] aontuinde tot zoeget inderdaod in de atmosfeer gebeurt mèt [[CFK's]], 'n klasse vaan kunsmaotege gaze die toen väöl es koelmiddel en [[driefgaas]] woorte gebruuk. Midde jaore tachteg woort dit nog pienelek dujelek wie me boven [[Antarctica]] e [[look in de ozonlaog]] voont. Dit leide tot e wereldwij beperking in de productie vaan CFK's, boenao de aofbraok vaan de ozonlaog begós te stoppe. Veur dit oonderzeuk kraoge Crutzen, Molina en Sherwood Rowland in 1995 same de Nobelpries veur de sjeikunde. ==Bron== Dit artikel is gebaseerd op, en los-eweg vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Crutzen&oldid=61572505 dees versie]. {{DEFAULTSORT:Crutzen, Paul}} [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]] [[Categorie:Sjeikundige]] lwxdf8ci2w1rm9zkmnltex74wnklnfp 485455 485448 2026-03-30T22:12:11Z Steinbach 16 /* Werk */ 485455 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Paul Crutzen.jpg|thumb|Paul Crutzen.]] '''Paul Josef Crutzen''' ([[Amsterdam]], [[3 december]] [[1933]] - [[Mainz]], [[28 jannewarie]] [[2021]]) waor 'ne Nederlandse [[sjemie|sjemis]] en [[mateorologie|meteoroloog]]. Heer woort veural bekind um zien oonderzeuk nao de [[ozonlaog]], boe heer in 1995 de [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries]] veur kraog. ==Leve== Paul Crutzen woort in 1933 gebore es zoon vaan Jozef Crutzen en Anna Gurk. Zien awwers wèrkde in de horeca: ziene pa waor kelner, zien mojer kokkin. In 1951 deeg 'r indexame [[HBS]], meh umtot zien ciefers neet hoeg genóg waore, kós 't neet nao de [[universiteit]] en mós 'r de [[MTS]] goon doen. Vaan 1954 tot 1958 wèrkden 'r es brögkebouwer bij de gemeinte [[Amsterdam]] en vervölden 'r zien deenspliech. In Zwitserland kaom 'r de Finse Terttu Soininen tege, mèt wee 'r in 1958 trouwde. Ze gónge in [[Zwede]] wone, boe Crutzen aon de [[universiteit vaan Stockholm]] góng wèrke es computerprogrammeur bij de vakgróp meteorologie. Heer waor tot 1966 betrokke bij versjèllende projekte roond veurspeulingsmodelle, en góng dao ouch zelf studere. In 1963 deeg heer zie doctoraolexame; in 1973 promoveerde heer tot doctor. Tot 1974 zouw Crutzen es oonderzeuker bij de Stockholmse universiteit betrokke blieve; tösse 1968 en 1970 doceerde heer daobij ouch in [[Oxford]]. In 1974 verhuisden 'r gezin nao Amerika, en wel nao [[Boulder]] ([[Colorado|CO]]) boe heer aon 't National Center for Atmospheric Research góng wèrke. Vaanaof 1980 waor 'r directeur vaan 't [[Max Planck Instituut]] in [[Mainz]], boe heer tot zien emeritaot in 1998 wèrkde. Tot zienen doed bleef 'r in Mainz woene. ==Werk== Crutzen deeg in de jaore zèsteg en zeventeg oonderzeuk nao de [[ozonlaog]]. Heer meinde tot de daan gebrukeleke theorie euver de opbouw vaan [[ozon]] de woernumminge neet gans kós verklaore. 't Mós get geve wat ozon in de atmosfeer aofbraok, en Crutzen dach aon [[stikstof]]verbindinge vaan biologischen oersprunk. Heer tuinde aon tot [[stikstofmonoxide]] (NO), wat door fotolyse weurt gevörmp oet 't natuurlek geproduceerd [[lachgaas]] (N₂O), oonbeperk ozon tot gewoene zuurstof kin aofbreke (NO + O₃ → NO₂ + O₂; NO₂ → NO + vrije zuurstof (door fotolyse); boenao 't nui NO-molecuul de reactie weer herhaolt). 't Belaank vaan dit oonderzeuk woort aongetuind in 1974, wie [[Mario J. Molina]] en [[Frank Sherwood Rowland]] aontuinde tot zoeget inderdaod in de atmosfeer gebeurt mèt [[CFK's]], 'n klasse vaan kunsmaotege gaze die toen väöl es keulmiddel en [[driefgaas]] woorte gebruuk. Midde jaore tachteg woort dit nog pienelek dujelek wie me boven [[Antarctica]] e [[look in de ozonlaog]] voont. Dit leide tot e wereldwij beperking in de productie vaan CFK's, boenao de aofbraok vaan de ozonlaog begós te stoppe. Veur dit oonderzeuk kraoge Crutzen, Molina en Sherwood Rowland in 1995 same de Nobelpries veur de sjeikunde. ==Bron== Dit artikel is gebaseerd op, en los-eweg vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paul_Crutzen&oldid=61572505 dees versie]. {{DEFAULTSORT:Crutzen, Paul}} [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]] [[Categorie:Sjeikundige]] 6e8wfbvl3wjvjyzpms8ey3sscoegyek 0 76100 485452 2026-03-30T20:18:24Z Stephan 0796 13118 Nuuj pazjena: {{Dialek|Heëlesj}} [[Plaetje:Mainzer_Dom_Blaue_Stunde_(37539430014).jpg|thumb|Zich óp Mainz]] '''Mainz''' ([[Nederlands]], verouderd: ''Ments''; [[Franzuuesisj]]: ''Mayence'') is de hoofsjtad en groeëtste sjtad van d'r [[Duutsjland|Duutsje]] deelsjtaat [[Rienland-Palts]]. De sjtad telt óngeveer 224.000 iwuuenesj. {{Wio}} [[Categorie:Rienland-Palts]] 485452 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Heëlesj}} [[Plaetje:Mainzer_Dom_Blaue_Stunde_(37539430014).jpg|thumb|Zich óp Mainz]] '''Mainz''' ([[Nederlands]], verouderd: ''Ments''; [[Franzuuesisj]]: ''Mayence'') is de hoofsjtad en groeëtste sjtad van d'r [[Duutsjland|Duutsje]] deelsjtaat [[Rienland-Palts]]. De sjtad telt óngeveer 224.000 iwuuenesj. {{Wio}} [[Categorie:Rienland-Palts]] al3ae0k9c4d79ixxvid7cr0wzro75rl 485453 485452 2026-03-30T21:59:11Z Stephan 0796 13118 485453 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Heëlesj}} [[Plaetje:Mainzer_Dom_Blaue_Stunde_(37539430014).jpg|thumb|Zich óp Mainz]] '''Mainz''' ([[Nederlands]], veraoderd: ''Ments''; [[Franzuuesisj]]: ''Mayence''; [[Latien]]: ''Mogontiacum'') is de hoofsjtad en groeëtste sjtad van d'r [[Duutsjland|Duutsje]] deelsjtaat [[Rienland-Palts]]. De sjtad telt óngeveer 224.000 iwuuenesj, is [[Krinkvriej sjtei|krinkvrei]] en ligk aa g'ne wesoever van d'r [[Rien]]. Ze is de groeëtste sjtad i g'n historische sjtreek [[Rheinhessen]], e huuevelechtig gebeed mit [[wien]]gaarde. Sjuuns aa g'ne uueverkank va g'ne Rien ligk [[Wiesbaden]], de hoofsjtad va noabersjtaat [[Hesse]]. De sjtad Mainz is óntsjtange óp de plaatsj van 'n [[Kelte|Keltische nederzetting]]. Hei sjtichde d'r [[Romeinse tied|Romeinse]] generaal Drusus in 13 v. Chr. le legerkamp wat Mogontiacum genumd woeëd. Mit name de bruk uuever g'ne Rien woar va strategisch belang. Ze woar seër 90 n. Chr. de hoofsjtad va g'n provins [[Germania Superior]], die vanaaf 300 n. Chr. [[Germania Prima]] ging heesje. {{Wio}} [[Categorie:Rienland-Palts]] 9bb346j5rjfr7c0v2cytrwzp4eus1vw 485454 485453 2026-03-30T21:59:36Z Stephan 0796 13118 485454 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Heëlesj}} [[Plaetje:Mainzer_Dom_Blaue_Stunde_(37539430014).jpg|thumb|Zich óp Mainz]] '''Mainz''' ([[Nederlands]], veraoderd: ''Ments''; [[Franzuuesisj]]: ''Mayence''; [[Latien]]: ''Mogontiacum'') is de hoofsjtad en groeëtste sjtad van d'r [[Duutsjland|Duutsje]] deelsjtaat [[Rienland-Palts]]. De sjtad telt óngeveer 224.000 iwuuenesj, is [[Krinkvriej sjtei|krinkvrei]] en ligk aa g'ne wesoever van d'r [[Rien]]. Ze is de groeëtste sjtad i g'n historische sjtreek [[Rheinhessen]], e huuevelechtig gebeed mit [[wien]]gaarde. Sjuuns aa g'ne uueverkank va g'ne Rien ligk [[Wiesbaden]], de hoofsjtad va noabersjtaat [[Hesse]]. De sjtad Mainz is óntsjtange óp de plaatsj van 'n [[Kelte|Keltische nederzetting]]. Hei sjtichde d'r [[Romeinse tied|Romeinse]] generaal Drusus in 13 v. Chr. le legerkamp wat Mogontiacum genumd woeëd. Mit name de bruk uuever g'ne Rien woar va strategisch belang. Mogontiacum woar seër 90 n. Chr. de hoofsjtad va g'n provins [[Germania Superior]], die vanaaf 300 n. Chr. [[Germania Prima]] ging heesje. {{Wio}} [[Categorie:Rienland-Palts]] 2ww9bgrkn26i1gzyjpxul4951eb6pgh