Antimaterie

Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk Antimaterie 0 76083 485494 485408 2026-04-04T19:27:04Z Steinbach 16 485494 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Particles_and_antiparticles.svg|thumb|Drei deilkes mèt hun antideilkes: 't Elektron mèt 't positron, 't proton mèt 't antiproton en 't neutron mèt 't antineutron.]] '''Antimaterie''' is [[materie]] bestaond oet [[elementair deilkes|deilkes]] die dezelfde [[massa]] en [[spin (fysica)|spin]] höbbe es hun tegehengers in de gewoen materie, meh umgekierde [[laojing]] en [[magnetischen impuls]]. Veur zoewied me wèt kump antimaterie allein in spuurkes veur, wat 't lesteg maak veur 't empirisch te bestudere. In theorie zouw antimaterie op macroscopische (ziechbaor) sjaol evels dezelfde eigesjappe mote höbbe es gewoen materie. Wienie antimaterie evels in aonraking kump mèt gewoen materie, [[verneteging (deilkesfysica)|vernetege]] ze ziech allebei: zoewel de materie es de antimaterie weurt in [[energie]] umgezat, die de vörm vaan hoegintense [[gammastraoling]] aonnump. 't Bestoon vaan antimaterie woort in 1928 veurspeuld door [[Paul Dirac]]. Heer beriddeneerde tot de [[Schrödingerverglieking]] 't bestoon vaan anti-[[elektron]]e noedzakelek maakde. In 1932 voont [[Carl Anderson]] dit deilke inderdaod; heer neumden 't [[positron]]. In de jaore viefteg woorte ouch antiprotone en -neutrone oontdèk. Mèt de opstèlling vaan 't [[standaardmodel]] vaanaof de jaore zèsteg woort ouch stepke veur stepke beriddeneerd wie antimaterie inein zaot. In laboratoria lökden 't ouch ummer dèkser um antimaterie te make. 't Bouwe vaan ganse anti-atome is evels lesteg, en daobij oongeluifelek deur. [[Quark]]s, en de deilkes die dao-oet bestoon (wie protone en neutrone) höbbe hun antideilkes, zoe good 't [[elektron]], 't [[muon]] en 't [[tau (lepton)|tau-lepton]]. [[Neutrino]]'s (alle soorte), 't [[gluon]], 't [[foton]], 't [[Z-boson]] en 't [[Higgsboson]] höbbe gein laojing en zien daorum hun eige antideilkes. Ze kinne ziech daan ouch neet vernetege, en zörge ouch neet veur verneteging es ze mèt antimaterie in aonraking koume. 't [[W-boson]] kin zoewel positief es negatief gelaoje zien en is daorum ''soms'' zien eigen antideilke. 't Positron is 't mies frequinte vaan alle antideilkes. 't Weurt oonder mie gemaak in positief [[bètaverval]] vaan sommege radio-isotope (beveurbeeld [[kalium]]-40), en bij [[dondersjoor|donderdsjore]]. Veur antiprotone en -neutrone is mie energie nujeg; me vint die beveurbeeld in de [[Van Allen-gordele]], in [[kosmische straole]] en - in groete wieväölhede zelfs - roond [[zwart look|zwarte loker]] en [[neutronestaar|neutronestare]]. Op theoretische grun zouw me evels verwachte tot de hèlf vaan alle materie in 't hielal antimaterie is. Dat liekent neet zoe te zien; de vraog boeveur daan neet is ein vaan de oonopgelosde probleme in de natuurkunde. Antimaterie vint praktische touwpassing in medische PET-scans, boebij ziech vernetegende positrone oet radio-isotope gammaflitse ginnerere die de scan meugelek make. Me heet gespikkeleerd euver 't gebruuk vaan antimaterie in massavernetegingswaopes of in interstellair rakètte; zoe'n touwpassinge höbbe evels allewijl (2026) de status vaan sciencefiction. [[Categorie:Natuurkónde]] geju1ujll4qi78dus08y7cuddmc4oxa Ieredevisie 2025/26 (hierevoetbal) 0 76104 485498 485485 2026-04-04T21:00:48Z Steinbach 16 Matche vaan venaovend. Aon invölle vaan wat al hej mote ingevöld zien nog neet touwgekoume, wel deveur gezörg tot 't probleem neet wijer oetlöp. 485498 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} '''2025/26''' is 't 70e sezoen vaan de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie voetbal veur manslui]]. Um sponsorreies sprik me dit jaor vaan de ''Vriendenloterij Eredivisie''. D'n ierste match waor op 8 augustus 2025; de lèste weurt gespäölt op 17 mei 2026. Wie ummer numme 18 clubs deil. PSV is de verdeidegende kampioen. Nui in de Ieredevisie zien [[SBV Excelsior]], [[FC Volendam]] en [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]], wat zelfs veur 't iers sinds de jaore zeventeg weer mètspäölt. ==Clubs== ==Matche== {| class=wikitable |- ! !! AJA !! AZ !! EXC !! FEY !! FOR !! GAE !! GRO !! HEE !! HER !! NAC !! NEC !! PEC !! PSV !! SPA !! TEL !! TWE !! UTR !! VOL |- | [[AFC Ajax]] || bgcolor=silver | || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || bgcolor=ffcccc | 1-2 || utr || vol |- | [[AZ]] || aja || bgcolor=silver | || exc || fey || bgcolor=c0f0d0 | 2-0 || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[SBV Excelsior]] || aja || az || bgcolor=silver | || fey || for || gro || gae || hee || her || nac || bgcolor=ffcccc | 0-2 || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[Feyenoord]] || aja || az || exc || bgcolor=silver | || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[Fortuna Zitterd]] || aja || az || exc || fey || bgcolor=silver | || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[Go Ahead Eagles]] || aja || az || exc || fey || for || bgcolor=silver | || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[FC Groningen]] || aja || az || exc || fey || for || gae || bgcolor=silver | || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[sc Heerenveen]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || bgcolor=silver | || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[Heracles Almelo]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || bgcolor=silver | || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[NAC Breda]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || bgcolor=silver | || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[N.E.C.]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || bgcolor=silver | || pec || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[PEC Zwolle]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || bgcolor=silver | || psv || spa || tel || twe || utr || vol |- | [[PSV]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || bgcolor=silver | || spa || tel || twe || bgcolor=c0f0d0 | 4-3 || vol |- | [[Sparta Rotterdam]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || bgcolor=silver | || tel || twe || utr || vol |- | [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] || aja || az || exc || fey || for || gae || bgcolor=ffcccc | 0-2 || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || bgcolor=silver | || twe || utr || vol |- | [[FC Utrecht]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || bgcolor=silver | || vol |- | [[FC Volendam]] || aja || az || exc || fey || for || gae || gro || hee || her || nac || nec || pec || psv || spa || tel || twe || utr || bgcolor=silver | |} ==Stand== {| class=wikitable |- ! Pos. !! Club !! gesp. !! W. !! G. !! V. !! Pt. !! DS |- bgcolor=ace1af | 1. || [[PSV]] || 29 || 23 || 2 || 4 || '''71''' || +42 (82-40) |- bgcolor=ace1af | 2. || [[N.E.C.]] || 29 || 15 || 8 || 6 || '''53''' || +24 (71-47) |- bgcolor=c0f0d0 | 3. || [[Feyenoord]] || 28 || 16 || 5 || 7 || '''51''' || +21 (61-40) |- bgcolor=81b3f7 | 4. || [[FC Twente]] || 29 || 13 || 11 || 5 || '''50''' || +18 (49-31) |- bgcolor=b0e0e6 | 5. || [[AFC Ajax]] || 29 || 12 || 12 || 5 || '''48''' || +17 (54-37) |- bgcolor=b0e0e6 | 6. || [[AZ]] || 29 || 13 || 6 || 10 || '''45''' || +4 (49-45) |- bgcolor=b0e0e6 | 7. || [[FC Utrecht]] || 29 || 11 || 8 || 10 || '''41''' || +10 (45-35) |- bgcolor=b0e0e6 | 8. || [[sc Heerenveen]] || 28 || 11 || 8 || 9 || '''41''' || +3 (49-46) |- | 9. || [[Sparta Rotterdam]] || 28 || 12 || 5 || 11 || '''41''' || -12 (35-47) |- | 10. || [[FC Groningen]] || 29 || 12 || 5 || 12 || '''41''' || +5 (42-37) |- | 11. || [[Fortuna Zitterd]] || 29 || 10 || 5 || 14 || '''35''' || -11 (43-54) |- | 12. || [[PEC Zwolle]] || 28 || 8 || 9 || 11 || '''33''' || -15 (38-53) |- | 13. || [[Go Ahead Eagles]] || 28 || 7 || 11 || 10 || '''32''' || 0 (45-45) |- | 14. || [[FC Volendam]] || 28 || 7 || 6 || 15 || '''27''' || -18 (30-48) |- | 15. || [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] || 29 || 6 || 9 || 14 || '''27''' || -10 (38-48) |- bgcolor=ffcccc | 16. || [[SBV Excelsior]] || 29 || 7 || 6 || 16 || '''27''' || -20 (29-49) |- bgcolor=ff8888 | 17. || [[NAC Breda]] || 28 || 5 || 8 || 15 || '''23''' || -21 (29-50) |- bgcolor=ff8888 | 18. || [[Heracles Almelo]] || 28 || 5 || 4 || 19 || '''19''' || -37 (33-70) |} {| class="wikitable" !Kleur !Kwalificatie veur |- | style="background:#ACE1AF;"| | Grópsfaas [[UEFA Champions League 2026/27|Champions League]] |- | style="background:#C0F0D0;"| | Veurrunde Champions League |- | style="background:#EEE8AA;"| | Grópsfaas [[UEFA Europa League 2026/27|Europa League]] |- | style="background:#81BEF7;"| | Veurrunde [[UEFA Conference League 2026/27|Conference League]] |- | style="background:#B0E0E6;"| | Play-offs veur veurrunde Conference League |- | style="background:#FFCCCC;"| | Play-offs tege degradatie nao de [[Ierste Devisie 2024/25|Ierste Devisie]] |- | style="background:#FF8888;"| | Degradatie nao de Ierste Devisie |} {{wio}} [[Categorie:Sjport in 2025]] [[Categorie:Sjport in 2026]] [[Categorie:Voetbal in Nederlandj]] nz1xprxfguk9paml4b63ynhv1d0n43m Leukemie 0 76105 485499 485486 2026-04-04T21:14:48Z Steinbach 16 {disclaimer medisch lemma} 485499 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{disclaimer medisch lemma}} [[Plaetje:ALL-AML.jpg|thumb|Celle oet 't beinmerg vaan iemes mèt acute lymfatische leukemie (links) en acute myeloïde leukemie (rechs).]] '''Leukemie''' (vaan [[Aajdgrieks]] ''leukos'' 'wit' en ''haimè'' blood, umtot de krenkde zörg veur minder [[roej bloodcel]]le) is 'n klasse vaan [[kaanker]]s die 't [[blood]] rake. De kaanker begint gemeinelek in 't [[merg]], en zörg veur e groet aontal abnormaal [[bloodcel]]le. Specifiek zörg leukemie deveur tot [[veurluipercel]]le die nog neet in echte bloodcelle zien veraanderd en daorum hun werk neet kinne doen. 'n Ummer groeter aontal vaan die celle beteikent tot 't blood zien vitaol functie verluis en de lijer störf. Versjèl weurt gemaak tösse [[acute leukemie]] en [[chronische leukemie]]. Bij de ierste geit 't gemeinelek um e probleem mèt de roej bloodcelle, die snel sterve en dus snel obbenuits mote weure gemaak. Bij de twiede vörm geit 't miestens um [[witte bloodcel]]le, die jaore mètkinne; me zal dèks pas later merke tot me get mankeert. Wijer weurt versjèl gemaak tösse lymfatische en myeloïde leukemieë, nao gelaank boe de krenkde ziech ophèlt. [[Symptoom|Symptome]] vaan de krenkde zien [[kneuzing]]e, pien in de [[knook|kneuk]], [[vermeujdheid]], [[koorts]] en 'n groeter vatbaarheid veur aonstekeleke krenkdes. De oerzaak is nog neet gans dujelek; me meint tot erfelekheid en umgeving allebei 'n groete rol speule. Belaankrieke risicofactore zien factore die bij de mieste kaankers 'n rol speule: [[rouke]], [[ioniserende straoling]] en sjemische stoffe wie [[benzeen]] (meh ouch 'n iejer [[sjemokuur]]). Wie de mieste soorte kaanker kump leukemie in de ierste plaots bij awwer lui veur (veural zèstegers en zeventegers); veur 'ne kaanker kump 't evels ouch bezunder dèks veur bij kinder. Ouch raak de krenkde dèkser lui mèt 't [[syndroom vaan Down]]. 'n [[Diagnose]] weurt gestèld door 'ne [[bloodtes]] of 'n [[beinmergpunctie]]. De behandeling kin, neve sjemokuur, [[bestraoling (geneeskunde)|bestraoling]] en [[geriechde therapie]], ouch bestoon oet 'n [[beinmergtransplantatie]]; dees behandeling is uniek veur leukemie. De euverlevingskanse versjèlle vaan geval tot geval; in de oontwikkelde len kinne de mieste lijers de krenkde evels good euverleve. [[Categorie:Krenkdes]] 5lg3a5styi9oihgxpiqqtq87z85uvfr 485500 485499 2026-04-04T22:33:36Z Steinbach 16 485500 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{disclaimer medisch lemma}} [[Plaetje:ALL-AML.jpg|thumb|Celle oet 't beinmerg vaan iemes mèt acute lymfatische leukemie (links) en acute myeloïde leukemie (rechs).]] '''Leukemie''' (vaan [[Aajdgrieks]] ''leukos'' 'wit' en ''haimè'' blood, umtot de krenkde zörg veur minder [[roej bloodcel]]le) is 'n klasse vaan [[kaanker]]s die 't [[blood]] rake. De kaanker begint gemeinelek in 't [[merg]], en zörg veur e groet aontal abnormaal [[bloodcel]]le. Specifiek zörg leukemie deveur tot [[veurluipercel]]le, die nog neet in echte bloodcelle zien veraanderd, ouch veurluipercelle blieve en daorum hun werk neet kinne doen. 'n Ummer groeter aontal vaan die celle beteikent tot 't blood zien vitaol functie verluis en de lijer störf. Versjèl weurt gemaak tösse [[acute leukemie]] en [[chronische leukemie]]. Bij de ierste geit 't gemeinelek um e probleem mèt de roej bloodcelle, die snel sterve en dus snel obbenuits mote weure gemaak. Bij de twiede vörm geit 't miestens um [[witte bloodcel]]le, die jaore mètkinne; me zal dèks pas later merke tot me get mankeert. Wijer weurt versjèl gemaak tösse lymfatische en myeloïde leukemieë, nao gelaank boe de krenkde ziech ophèlt. [[Symptoom|Symptome]] vaan de krenkde zien [[kneuzing]]e, pien in de [[knook|kneuk]], [[vermeujdheid]], [[koorts]] en 'n groeter vatbaarheid veur aonstekeleke krenkdes. De oerzaak is nog neet gans dujelek; me meint tot erfelekheid en umgeving allebei 'n groete rol speule. Belaankrieke risicofactore zien factore die bij de mieste kaankers 'n rol speule: [[rouke]], [[ioniserende straoling]] en sjemische stoffe wie [[benzeen]] (meh ouch 'n iejer [[sjemokuur]]). Wie de mieste soorte kaanker kump leukemie in de ierste plaots bij awwer lui veur (veural zèstegers en zeventegers); veur 'ne kaanker kump 't evels ouch bezunder dèks veur bij kinder. Ouch raak de krenkde dèkser lui mèt 't [[syndroom vaan Down]]. 'n [[Diagnose]] weurt gestèld door 'ne [[bloodtes]] of 'n [[beinmergpunctie]]. De behandeling kin, neve sjemokuur, [[bestraoling (geneeskunde)|bestraoling]] en [[geriechde therapie]], ouch bestoon oet 'n [[beinmergtransplantatie]]; dees behandeling is uniek veur leukemie. De euverlevingskanse versjèlle vaan geval tot geval; in de oontwikkelde len kinne de mieste lijers de krenkde evels good euverleve. [[Categorie:Krenkdes]] ql5p49gvcuft558p5phh4htfq62nk3x Hiphop 0 76106 485491 2026-04-04T19:17:32Z Steinbach 16 Woort dit tied? Jehjao.. 485491 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Grandmaster_Flash_and_The_Furious_Five_(1982_Sugar_Hill_Press_Photo).jpg|thumb|[[Keef Cowboy]] (rechsbove) mèt [[Grandmaster Flash]] en de Furious Five, anno 1982.]] '''Hiphop''' is 'n struiming in de [[popmeziek]]. Veurnaomste kinmerk is tot drin weurt [[rap|gerap]] (dat wèlt zègke tot de teks ritmisch weurt gedeclameerd) in plaots vaan gezoonge. Vaanajds gebeurt dat bove [[funk]]echtege meziek die is samegestèld oet [[sample]]s (stökskes meziekbegeleiing die vaan aander meziek zien gepak, dèks in oonherkinbaar korte fragminte); dèks weurt die begeleiing aongevöld door 'n [[basgitaar]] en/of 'ne [[drumcomputer]]. Neve de meziek zien ouch [[breakdance]] en [[straotkuns]]/[[graffiti]] sterk mèt de hiphopcultuur verboonde; allewijl is 't genre evels artistiek breier en zien die associaties neet mie zoe sterk. De wortele vaan hiphop ligke in d'n duuster; veurluipers weure in 't gemein vaanaof de late jaore zèsteg gezoch. Hiphop wie de wereld dat kint heet zienen oersprunk in [[The Bronx]], 'ne wiek vaan [[New York]] dee in de jaore zeventeg ummer mie tot 'nen achterstandswiek verveel. Hiphop kump ind [[1979]] bovegroonds es de [[Sugar Hill Gang]] zienen hit "[[Rappers' Delight]]" oetbringk. Nao dezen hit verspreit de meziek ziech snel euver zwarte Amerikaonse bevolking, veural in achterstandswieke. In de jaore tachteg weurt de meziek populairder, zeker es [[Run DMC]] 'n samewèrking aongeit mèt hardrockgróp [[Aerosmith]] ("[[Walk this way]]"). Tegeliek, en deils es reactie, oontsteit ouch d'n activistischen hiphop vaan [[N.W.A.]] en [[Public Enimy]]", boe-in geprottesteerd weurt tege racisme en misdaod. Bij de [[gangsterrap]], die ind jaore tachteg opkump, weurt 't leve vaan misdaodegers zjus geromantiseerd. Pioneer heivaan is [[Ice Cube]]. Es in 1992 Ice Cube zien naovolger [[2Pac]] en [[Notorious B.I.G.]] weure vermaord, krijg de gansterrap 'ne geveulege klap. In de res vaan de [[jaore 1990]] kump de hiphop veural in 't vaarwaoter vaan de [[urban]]cultuur, boemèt 'n krusing mèt de väöl softere [[modernen r&b]] tot stand kump. Hei-in weurt veural de cursus vaan liefelekheid benaodrök. Naome wie [[R. Kelly]] en [[P. Diddy]] en [[Snoop Dogg]] zalle jaorelaank riek demèt weure. Tegeliek kump ouch de radiovrunteleke pop-rap op; roond 1990 al mèt [[MC Hammer]] en [[Vanilla Ice]]; midde jaore negenteg ouch mèt [[Coolio]]. Roond 't jaor 2000 is de bekindste en succesvolste rapper evels [[Eminem]], dee 'nen emotionele stijl aon d'n daag lègk en daobij aonsleting zeuk bij [[rock]]genres wie [[emo]] en [[nu metal]]. In de jaore '00 blijf hiphop oonverminderd populair; op ech groete naome is 't evels wachte tot 't ind vaan 't decennium. Daan breke oonder mie [[Drake]], [[Lil' Wayne]], [[Kanye West]] en [[Kendrick Lamar]] door. Kanye West zal de jaore daonao 't ein nao 't aander succes hole, en Lamar zien album ''DAMN.'' haolt zelfs es ierste hiphopplaat de [[Pulitzer Prize]]. Hiphop weurt al sinds jaor en daag ouch boete de Vereinegde Staote gemaak, dèks in de eige taol (en dus neet in 't Ingels). In [[Nederland]] waor [[Osdorp Posse]] dao ind jaore tachteg pioneer mèt. Heer kraog in de jaore negenteg concurrentie vaan [[Extince]]. Nao 2000 explodeerde de zoegeneumde [[Nederhop]]; intösse gief 't te väöl naome um op te neume. In [[Vlaondere]] voont de meziek pas later ingaank, zoeget in de jaore '00; hiphop is hei dèks in 't dialek. 'ne Belaankrieke gróp in [[Duitsland]] is [[Die Fantastischen Vier]]. [[Categorie:Popmeziek]] lp3bri1iko2au18sraxvs2jpyk3k1s8 485495 485491 2026-04-04T20:28:17Z Steinbach 16 Maag neet oontbreke. 485495 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Grandmaster_Flash_and_The_Furious_Five_(1982_Sugar_Hill_Press_Photo).jpg|thumb|[[Keef Cowboy]] (rechsbove) mèt [[Grandmaster Flash]] en de Furious Five, anno 1982.]] '''Hiphop''' is 'n struiming in de [[popmeziek]]. Veurnaomste kinmerk is tot drin weurt [[rap|gerap]] (dat wèlt zègke tot de teks ritmisch weurt gedeclameerd) in plaots vaan gezoonge. Vaanajds gebeurt dat bove [[funk]]echtege meziek die is samegestèld oet [[sample]]s (stökskes meziekbegeleiing die vaan aander meziek zien gepak, dèks in oonherkinbaar korte fragminte); dèks weurt die begeleiing aongevöld door 'n [[basgitaar]] en/of 'ne [[drumcomputer]]. Neve de meziek zien ouch [[breakdance]] en [[straotkuns]]/[[graffiti]] sterk mèt de hiphopcultuur verboonde; allewijl is 't genre evels artistiek breier en zien die associaties neet mie zoe sterk. De wortele vaan hiphop ligke in d'n duuster; veurluipers weure in 't gemein vaanaof de late jaore zèsteg gezoch. Hiphop wie de wereld dat kint heet zienen oersprunk in [[The Bronx]], 'ne wiek vaan [[New York]] dee in de jaore zeventeg ummer mie tot 'nen achterstandswiek verveel. Hiphop kump ind [[1979]] bovegroonds es de [[Sugar Hill Gang]] zienen hit "[[Rappers' Delight]]" oetbringk. Nao dezen hit verspreit de meziek ziech snel euver zwarte Amerikaonse bevolking, veural in achterstandswieke. In de jaore tachteg weurt de meziek populairder, zeker es [[Run DMC]] 'n samewèrking aongeit mèt hardrockgróp [[Aerosmith]] ("[[Walk this way]]"). Tegeliek, en deils es reactie, oontsteit ouch d'n activistischen hiphop vaan [[N.W.A.]] en [[Public Enimy]]", boe-in geprottesteerd weurt tege racisme en misdaod. Bij de [[gangsterrap]], die ind jaore tachteg opkump, weurt 't leve vaan misdaodegers zjus geromantiseerd. Pioneer heivaan is [[Ice Cube]]. Es in 1992 Ice Cube zien naovolger [[2Pac]] en [[Notorious B.I.G.]] weure vermaord, krijg de gansterrap 'ne geveulege klap. In de res vaan de [[jaore 1990]] kump de hiphop veural in 't vaarwaoter vaan de [[urban]]cultuur, boemèt 'n krusing mèt de väöl softere [[modernen r&b]] tot stand kump. Hei-in weurt veural de cursus vaan liefelekheid benaodrök. Naome wie [[R. Kelly]] en [[P. Diddy]] en [[Snoop Dogg]] zalle jaorelaank riek demèt weure. Tegeliek kump ouch de radiovrunteleke pop-rap op; roond 1990 al mèt [[MC Hammer]] en [[Vanilla Ice]]; midde jaore negenteg ouch mèt [[Coolio]]. Roond 't jaor 2000 is de bekindste en succesvolste rapper evels [[Eminem]], dee 'nen emotionele stijl aon d'n daag lègk en daobij aonsleting zeuk bij [[rock]]genres wie [[emo]] en [[nu metal]]. In de jaore '00 blijf hiphop oonverminderd populair; op ech groete naome is 't evels wachte tot 't ind vaan 't decennium. Daan breke oonder mie [[Drake]], [[Lil' Wayne]], [[Kanye West]] en [[Kendrick Lamar]] door. Kanye West zal de jaore daonao 't ein nao 't aander succes hole, en Lamar zien album ''DAMN.'' haolt zelfs es ierste hiphopplaat de [[Pulitzer Prize]]. Hiphop weurt al sinds jaor en daag ouch boete de Vereinegde Staote gemaak, dèks in de eige taol (en dus neet in 't Ingels). In [[Nederland]] waor [[Osdorp Posse]] dao ind jaore tachteg pioneer mèt. Heer kraog in de jaore negenteg concurrentie vaan [[Extince]]. Nao 2000 explodeerde de zoegeneumde [[Nederhop]]; intösse gief 't te väöl naome um op te neume. In [[Vlaondere]] voont de meziek pas later ingaank, zoeget in de jaore '00; hiphop is hei dèks in 't dialek. 'ne Belaankrieke gróp in [[Duitsland]] is [[Die Fantastischen Vier]]. Hiphop in 't [[Limbörgs]] is oonder mie gemaak door de [[Pikkatrillaz]] en [[Rebzjie]] (allebei oet [[Mestreech]]); in Belsj Limburg heet [[Don Luca]] de [[Citétaal|Citétaol]] gebruuk veur d'n hiphop. [[Categorie:Popmeziek]] fchkfypwd55yb6w1kzk7xxhe8qqd1y3 485497 485495 2026-04-04T20:35:55Z Steinbach 16 485497 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Grandmaster_Flash_and_The_Furious_Five_(1982_Sugar_Hill_Press_Photo).jpg|thumb|[[Keef Cowboy]] (rechsbove) mèt [[Grandmaster Flash]] en de Furious Five, anno 1982.]] '''Hiphop''' is 'n struiming in de [[popmeziek]]. Veurnaomste kinmerk is tot drin weurt [[rap|gerap]] (dat wèlt zègke tot de teks ritmisch weurt gedeclameerd) in plaots vaan gezoonge. Vaanajds gebeurt dat bove [[funk]]echtege meziek die is samegestèld oet [[sample]]s (stökskes meziekbegeleiing die vaan aander meziek zien gepak, dèks in oonherkinbaar korte fragminte); dèks weurt die begeleiing aongevöld door 'n [[basgitaar]] en/of 'ne [[drumcomputer]]. Neve de meziek zien ouch [[breakdance]] en [[straotkuns]]/[[graffiti]] sterk mèt de hiphopcultuur verboonde; allewijl is 't genre evels artistiek breier en zien die associaties neet mie zoe sterk. De wortele vaan hiphop ligke in d'n duuster; veurluipers weure in 't gemein vaanaof de late jaore zèsteg gezoch. Hiphop wie de wereld dat kint heet zienen oersprunk in [[The Bronx]], 'ne wiek vaan [[New York]] dee in de jaore zeventeg ummer mie tot 'nen achterstandswiek verveel. Hiphop kump ind [[1979]] bovegroonds es de [[Sugar Hill Gang]] zienen hit "[[Rappers' Delight]]" oetbringk. Nao dezen hit verspreit de meziek ziech snel euver zwarte Amerikaonse bevolking, veural in achterstandswieke. In de jaore tachteg weurt de meziek populairder, zeker es [[Run DMC]] 'n samewèrking aongeit mèt hardrockgróp [[Aerosmith]] ("[[Walk this way]]"). Tegeliek, en deils es reactie, oontsteit ouch d'n activistischen hiphop vaan [[N.W.A.]] en [[Public Enimy]], boe-in geprottesteerd weurt tege racisme en misdaod. Bij de [[gangsterrap]], die ind jaore tachteg opkump, weurt 't leve vaan misdaodegers zjus geromantiseerd. Pioneer heivaan is [[Ice Cube]]. Es in 1992 Ice Cube zien naovolger [[2Pac]] en [[Notorious B.I.G.]] weure vermaord, krijg de gansterrap 'ne geveulege klap. In de res vaan de [[jaore 1990]] kump de hiphop veural in 't vaarwaoter vaan de [[urban]]cultuur, boemèt 'n krusing mèt de väöl softere [[modernen r&b]] tot stand kump. Hei-in weurt veural de cursus vaan liefelekheid benaodrök. Naome wie [[R. Kelly]] en [[P. Diddy]] en [[Snoop Dogg]] zalle jaorelaank riek demèt weure. Tegeliek kump ouch de radiovrunteleke pop-rap op; roond 1990 al mèt [[MC Hammer]] en [[Vanilla Ice]]; midde jaore negenteg ouch mèt [[Coolio]]. Roond 't jaor 2000 is de bekindste en succesvolste rapper evels [[Eminem]], dee 'nen emotionele stijl aon d'n daag lègk en daobij aonsleting zeuk bij [[rock]]genres wie [[emo]] en [[nu metal]]. In de jaore '00 blijf hiphop oonverminderd populair; op ech groete naome is 't evels wachte tot 't ind vaan 't decennium. Daan breke oonder mie [[Drake]], [[Lil' Wayne]], [[Kanye West]] en [[Kendrick Lamar]] door. Kanye West zal de jaore daonao 't ein nao 't aander succes hole, en Lamar zien album ''DAMN.'' haolt zelfs es ierste hiphopplaat de [[Pulitzer Prize]]. Hiphop weurt al sinds jaor en daag ouch boete de Vereinegde Staote gemaak, dèks in de eige taol (en dus neet in 't Ingels). In [[Nederland]] waor [[Osdorp Posse]] dao ind jaore tachteg pioneer mèt. Heer kraog in de jaore negenteg concurrentie vaan [[Extince]]. Nao 2000 explodeerde de zoegeneumde [[Nederhop]]; intösse gief 't te väöl naome um op te neume. In [[Vlaondere]] voont de meziek pas later ingaank, zoeget in de jaore '00; hiphop is hei dèks in 't dialek. 'ne Belaankrieke gróp in [[Duitsland]] is [[Die Fantastischen Vier]]. Hiphop in 't [[Limbörgs]] is oonder mie gemaak door de [[Pikkatrillaz]] en [[Rebzjie]] (allebei oet [[Mestreech]]); in Belsj Limburg heet [[Don Luca]] de [[Citétaal|Citétaol]] gebruuk veur d'n hiphop. [[Categorie:Popmeziek]] avle2t1l8tyculepgu5lagpiyw73bwe Rap 0 76107 485492 2026-04-04T19:18:12Z Steinbach 16 veurluipeg good zoe 485492 wikitext text/x-wiki #redirect [[hiphop]] 0eipsqczmye80dhamnzxbc4od9i1mbg Hip-hop 0 76108 485493 2026-04-04T19:22:30Z Steinbach 16 Redirect nao [[Hiphop]] 485493 wikitext text/x-wiki #redirect [[hiphop]] 0eipsqczmye80dhamnzxbc4od9i1mbg Citétaal 0 76109 485496 2026-04-04T20:29:20Z Steinbach 16 Redirect nao [[Nieuw-Genks]] 485496 wikitext text/x-wiki #redirect [[Nieuw-Genks]] n9gead8vmsx77mabhxxuckdcj6rvzeb Paul van Vliet 0 76110 485501 2026-04-05T09:52:00Z Steinbach 16 Zoemer 'ne roeje link oet 't Nuits, al drei jaor laank... 485501 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Paul_van_Vliet_foto_door_Roy_Beusker.jpg|thumb|Paul van Vliet in 2013.]] '''Pieter Paulus (Paul) van Vliet''' ([[D'n Haag]], [[10 september]] [[1935]] - ouch dao, [[25 aprèl]] [[2023]]) waor 'ne Nederlandse [[cabarèt|cabaretier]] en zenger. ==Leve== ===Jäög=== Van Vliet woort in 1935 gebore in 't centrum vaan D'n Haag, in 't hoes vaan zien grammeer. Heer greujde op in de volksere wiek [[Bezuidenhout]]. Ziene pa waor wever vaan wandkleier, poppespeuler en teikelierer. Zien moojer deeg datzelfde beroop. De femilie waor vaan hoes oet orthodox-prottestans; ziene grampeer [[Pieter van Vliet]] zaot jaorelaank veur de [[ARP]] in de [[Twiede Kamer]]. In d'n Hollandsen [[Hoongerwinter]] góng heer wie mie kinder nao 't platteland, en wel nao [[Garijp]] in [[Friesland]]. Wie heer in juni 1945 trökkaom waor de femilie verhuis nao [[Benoordenhout]], umtot 't hoes in Bezuidenhout bij e bombardemint waor verweus. Nao de lieger sjaol góng heer nao 't christelek gymnasium Sorghvliet, boe heer in 1954 exame deeg. Nao zien exame leep 'r 'n haafjaor stage bij de Nieuwe Haagse Courant, 'n orthodox-prottestantse gezèt. Daonao góng 'r in deens. Zoewel op sjaol es in deens wèrkde heer al mèt in cabarètveurstèllinge en [[revue]]s; op sjaol oonder mie mèt [[Dolf de Vries]]. ===Vreug carrièr=== In 1956 góng Van Vliet nao [[Leiden]] veur te studere; iers [[historie]], e jaor later [[rechte]]. Dao-in studeerden 'r in 1963 aof. Oonder ziene studententied woort heer veur 't iers bekind mèt cabarèt; heer riechde mèt [[Floor Kist]] 't Leidsch Studenten Cabaret op. Dit gezelschap zouw oetindelek vaan 1957 tot 1969 bestoon, dus laank nao Van Vliet zienen eige studententied. De gróp deeg hoonderde veurstèllinge en traoj ouch in 't boeteland op. Direk nao zien aofstudere begós Van Vliet same mèt [[Fred Hugas]] aon e nui gezelsjap. Heer deeg daoveur ouch zien eige theater ope, [[PePijn]], in e leegstoond pakhoes in 't centrum. In 't theater kóste mer hoonderd lui, meh 't waor dèks oetverkoch. 't Cabarèt PePijn leep tot 1971; 't theater besteit nog ummer en stoont tot 1971 oonder behier vaan Paul van Vliet. ===Solo=== Vaanaof 1970 góng Van Vliet solo in 't theater stoon. Mèt ziene show ''Een avond aan zee'' woort heer direk lendelek bekind. Oet deze show kaom oonder mie 't type "Bram van de commune" ('nen [[hippies|hippie]]) en 't leedsje "Meisjes van dertien". De aofwisseling tösse sketsjes mèt typekes en geveulege, good gesjreve leedsjes zouw typisch veur ziene stijl weure. De ganse jaore zeventeg waor heer populair, en wie tegen 't ind vaan dat decennium 't Nederlands cabarèt achteroet leep waor heer mesjiens wel de populairste vaan allemaol. In de jaore tachteg en negenteg leep zien cabarètcarrièr get trök, umtot 'n nui ginneratie mèt 'nen hellere stijl waor opgestande. Wel waor heer vaanaof 1994 succesvol es professor Higgins in de musical ''[[Mie fien mamzèlke|My fair lady]]'', 'n veurstèlling die ummer woort bijgebook. Ouch zaog me häöm sinds 1992 dèks es ambassadeur veur [[UNICEF]]. In 2007 stapde heer euver nao 't 'serjeus' theater in de veurstèlling ''Liefdesbrieven'', die 'r mèt [[Anne-Wil Blankers]] späölde. Ouch 't opleie en oontdèkke vaan nui talent bleef häöm bezeghawwe: heer startde in 2011 de Paul van Vliet Academie, boe 'r ouch zelf lesgaof. Tot op hoege leeftied bleef heer shows geve. Wie heer in 2012 trök verhuisde nao D'n Haag späölde heer nog vief jaor laank programma's op zondag. ===Doed=== Paul van Vliet storf op 25 aprèl 2023 nao e kort kraankebèd. Heer woort begrave op [[Oud Eik en Duinen]] in zien woenplaots. In 2025 woort in D'n Haag e standbeeld vaan 'm oonthöld, gemaak door Loek Bos. {{DEFAULTSORT:Van Vliet, Paul}} [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]] [[Categorie:Cabaretiers]] it02r5z444qhxnoda368kupl2zeeife 485502 485501 2026-04-05T09:52:47Z Steinbach 16 Ojoj iech bin toch geine Belsj? 485502 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Paul_van_Vliet_foto_door_Roy_Beusker.jpg|thumb|Paul van Vliet in 2013.]] '''Pieter Paulus (Paul) van Vliet''' ([[D'n Haag]], [[10 september]] [[1935]] - ouch dao, [[25 aprèl]] [[2023]]) waor 'ne Nederlandse [[cabarèt|cabaretier]] en zenger. ==Leve== ===Jäög=== Van Vliet woort in 1935 gebore in 't centrum vaan D'n Haag, in 't hoes vaan zien grammeer. Heer greujde op in de volksere wiek [[Bezuidenhout]]. Ziene pa waor wever vaan wandkleier, poppespeuler en teikelierer. Zien moojer deeg datzelfde beroop. De femilie waor vaan hoes oet orthodox-prottestans; ziene grampeer [[Pieter van Vliet]] zaot jaorelaank veur de [[ARP]] in de [[Twiede Kamer]]. In d'n Hollandsen [[Hoongerwinter]] góng heer wie mie kinder nao 't platteland, en wel nao [[Garijp]] in [[Friesland]]. Wie heer in juni 1945 trökkaom waor de femilie verhuis nao [[Benoordenhout]], umtot 't hoes in Bezuidenhout bij e bombardemint waor verweus. Nao de lieger sjaol góng heer nao 't christelek gymnasium Sorghvliet, boe heer in 1954 exame deeg. Nao zien exame leep 'r 'n haafjaor stage bij de Nieuwe Haagse Courant, 'n orthodox-prottestantse gezèt. Daonao góng 'r in deens. Zoewel op sjaol es in deens wèrkde heer al mèt in cabarètveurstèllinge en [[revue]]s; op sjaol oonder mie mèt [[Dolf de Vries]]. ===Vreug carrièr=== In 1956 góng Van Vliet nao [[Leiden]] veur te studere; iers [[historie]], e jaor later [[rechte]]. Dao-in studeerden 'r in 1963 aof. Oonder ziene studententied woort heer veur 't iers bekind mèt cabarèt; heer riechde mèt [[Floor Kist]] 't Leidsch Studenten Cabaret op. Dit gezelschap zouw oetindelek vaan 1957 tot 1969 bestoon, dus laank nao Van Vliet zienen eige studententied. De gróp deeg hoonderde veurstèllinge en traoj ouch in 't boeteland op. Direk nao zien aofstudere begós Van Vliet same mèt [[Fred Hugas]] aon e nui gezelsjap. Heer deeg daoveur ouch zien eige theater ope, [[PePijn]], in e leegstoond pakhoes in 't centrum. In 't theater kóste mer hoonderd lui, meh 't waor dèks oetverkoch. 't Cabarèt PePijn leep tot 1971; 't theater besteit nog ummer en stoont tot 1971 oonder behier vaan Paul van Vliet. ===Solo=== Vaanaof 1970 góng Van Vliet solo in 't theater stoon. Mèt ziene show ''Een avond aan zee'' woort heer direk lendelek bekind. Oet deze show kaom oonder mie 't type "Bram van de commune" ('nen [[hippies|hippie]]) en 't leedsje "Meisjes van dertien". De aofwisseling tösse sketsjes mèt typekes en geveulege, good gesjreve leedsjes zouw typisch veur ziene stijl weure. De ganse jaore zeventeg waor heer populair, en wie tegen 't ind vaan dat decennium 't Nederlands cabarèt achteroet leep waor heer mesjiens wel de populairste vaan allemaol. In de jaore tachteg en negenteg leep zien cabarètcarrièr get trök, umtot 'n nui ginneratie mèt 'nen hellere stijl waor opgestande. Wel waor heer vaanaof 1994 succesvol es professor Higgins in de musical ''[[Mie fien mamzèlke|My fair lady]]'', 'n veurstèlling die ummer woort bijgebook. Ouch zaog me häöm sinds 1992 dèks es ambassadeur veur [[UNICEF]]. In 2007 stapde heer euver nao 't 'serjeus' theater in de veurstèlling ''Liefdesbrieven'', die 'r mèt [[Anne-Wil Blankers]] späölde. Ouch 't opleie en oontdèkke vaan nui talent bleef häöm bezeghawwe: heer startde in 2011 de Paul van Vliet Academie, boe 'r ouch zelf lesgaof. Tot op hoege leeftied bleef heer shows geve. Wie heer in 2012 trök verhuisde nao D'n Haag späölde heer nog vief jaor laank programma's op zondag. ===Doed=== Paul van Vliet storf op 25 aprèl 2023 nao e kort kraankebèd. Heer woort begrave op [[Oud Eik en Duinen]] in zien woenplaots. In 2025 woort in D'n Haag e standbeeld vaan 'm oonthöld, gemaak door Loek Bos. {{DEFAULTSORT:Vliet, Paul van}} [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]] [[Categorie:Cabaretiers]] r4vxjhou4q3leokv6tvgw6yekg2453m