ວິກິພີເດຍ lowiki https://lo.wikipedia.org/wiki/%E0%BB%9C%E0%BB%89%E0%BA%B2%E0%BA%AB%E0%BA%BC%E0%BA%B1%E0%BA%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ສື່ ພິເສດ ສົນທະນາ ຜູ້ໃຊ້ ສົນທະນາຂອງຜູ້ໃຊ້ ວິກິພີເດຍ ສົນທະນາກ່ຽວກັບວິກິພີເດຍ ຮູບ ສົນທະນາກ່ຽວກັບຮູບ ມີເດຍວິກິ ສົນທະນາກ່ຽວກັບມີເດຍວິກິ ແມ່ແບບ ສົນທະນາກ່ຽວກັບແມ່ແບບ ຊ່ວຍເຫຼືອ ສົນທະນາກ່ຽວກັບຊ່ວຍເຫຼືອ ໝວດ ສົນທະນາກ່ຽວກັບໝວດ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 2212 127570 127363 2026-04-27T23:28:30Z MediaWiki message delivery 5637 /* Migration to Parsoid */ new section 127570 wikitext text/x-wiki <center><font size = "+2">'''ຍິນ​ດີ​ຕ້ອນ​ຮັບ​ສູ່ປະຕູສູ່ຊຸມຊົນ'''</font></center> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:44, 16 ມັງກອນ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ວິກິພີເດຍ:Community Portal]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[ຜູ້ໃຊ້:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ສົນທະນາຂອງຜູ້ໃຊ້:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:21, 18 ມັງກອນ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ວິກິພີເດຍ:Community Portal]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ສົນທະນາ]])</bdi> 11:15, 19 ມີນາ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ວິກິພີເດຍ:Community Portal]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ຜູ້ໃຊ້:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ສົນທະນາຂອງຜູ້ໃຊ້:MediaWiki message delivery|ສົນທະນາ]]) 17:11, 3 ເມສາ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ວິກິພີເດຍ:Community Portal]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:28, 27 ເມສາ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ວິກິພີເດຍ:Community Portal]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&oldid=30466145 --> 5oushy7m8shwrt0ihqjtkwcccbojsi9 0 5209 127572 127568 2026-04-28T10:16:37Z ~2026-25854-66 23199 127572 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် |common_name = ມຽນມາ |native_name = ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບມຽນມາ ([[ພາສາພະມ້າ|ພະມ້າ]]) |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |symbol_type = State seal |image_map = Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg |map_caption = Location of Burma <small>(green)</small> and within [[ASEAN]] <small>(dark grey)</small> |capital = [[ເນປິດໍ]] |national_motto = |national_anthem = ''[[ຄາບາ ມາ ຈີ]]'' <br>[[File:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]] |official_languages = [[ພາສາພະມ້າ]] |languages_type = [[Official script]]s |languages = [[Burmese script]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine language|Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese/Myanma |military_ capital = [[ເນປິດໍ]] |business capital_= [[ຢ່າງກຸ້ງ]] |largest_city = [[ຢ່າງກຸ້ງ]] (Rangoon) |latd=19 |latm=45 |latNS=N |longd=96 |longm=6 |longEW=E |government_type = [[ລະບອບປະທານປະເທດ]] |leader_title1 = [[ປະທານປະເທດ]] |leader_name1 = ທ່ານ [[ທີນຈໍ]] |leader_title2 = [[ຮອງປະທານປະເທດ]] |leader_name2 = [[ທ່ານ ຕຽນ ອອງ ມິນ]]<br>[[ຈາຍໝອກຄຳ]](ຄົນໄທໃຫຍ່) |leader_title3 = |leader_name3 = |sovereignty_type = ການລວມຕົວ |established_event1 = [[ຣາຊາອານາຈັກປະກັນ|ຣາຊະວົງປະກັນ]] |established_date1 = 23 ທັນວາ ຄ.ສ 849 |established_event2 = [[ຣາຊາອານາຈັກຕອງອູ|ຣາຊະວົງຕອງອູ]] |established_date2 = 16 ຕຸລາ ຄ.ສ 1510 |established_event3 = [[ຣາຊະວົງກອງບອງ]] |established_date3 = 21 ມີນາ ຄ.ສ 1752 |established_event4 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|ປະກາດເອກະລາດ]] |established_date4 = 4 ມັງກອນ ຄ.ສ 1948 (ຈາກ [[ອັງກິດ]]) |established_event5=[[1962 Burmese coup d'état|coup d'état]] |established_date5=2 ມີນາ ຄ.ສ 1962 |legislature=[[Pyidaungsu Hluttaw]] |upper_house=[[Amyotha Hluttaw]] |lower_house=[[Pyithu Hluttaw]] |area_rank = 40 |area_magnitude = 1 E11 |area = 676.578 |areami² = 261.227 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 60,280,000 |population_estimate_year = 2010 |population_estimate_rank = 24 |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density = 73 |population_densitymi² = 191 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119 |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP = $76.473 ຕື້ |GDP_PPP_rank = 59 |GDP_PPP_per_capita = $1,250 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $42.953 billion |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = $702 |HDI_year = 2023 <!-- Please use the year that the data refers and not the publication year--> |HDI = 0.609 |HDI_rank = 150 |HDI_category =<span style="color:#e0584e;">ຕ່ຳ</span> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14 |FSI_category = <span style="colour:red;">Alert</span> |currency = [[ຈຽດມຽນມາ|ຈຽດ]] (K) |currency_code = MMK |Official exchange rate = 6 ຈຽດ |Exchange rate = 1350 ຈຽດ |time_zone = [[Myanmar Standard Time|MST]] |utc_offset = +6:30 |drives_on = ຂວາ |cctld = [[.mm]] |calling_code = [[Telephone numbers in Burma|95]] |footnote1 = Some governments recognise [[Yangon|Rangoon]] as the national capital. |HDI_ref=<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref>}} {{ມີອັກສອນພະມ້າ}} '''ມຽນມາ''' ຫຼື '''ພະມ້າ''' ({{lang-en|Myanmar}}, {{lang-my|မြန်မာ}} ''ເມຍໝ້າ'') ມີຊື່ທາງການວ່າ '''ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບມຽນມາ''' ຫຼື '''ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບພະມ້າ''' ({{lang-en|Republic of the Union of Myanmar}}; {{lang-my|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်}} [pjìdà̀uɴzṵ θà̀ɴməda̯ mjəmà nàiɴŋàɴdɔ̀] ''ປີ່ເດົ່າງ໌ຊຸ ຕຳມະດະ ມຍະໝ້າ ໄໜ້ຫງັ້ນດໍ່'') ແມ່ນລັດເອກະລາດໃນ[[ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້]]. ມີພົມແດນຕິດກັບ[[ປະເທດອິນເດຍ|ອິນເດຍ]] [[ປະເທດບັງກະລາເທດ|ບັງກະລາເທດ]] [[ປະເທດຈີນ|ຈີນ]] [[ປະເທດລາວ|ລາວ]] ແລະ[[ປະເທດໄທ|ໄທ]]. ໜຶ່ງໃນສາມຂອງພົມແດນພະມ້າທີ່ມີຄວາມຍາວ 1,930 ກິໂລແມັດເປັນແນວຊາຍຝັ່ງຕາມ[[ອ່າວເບງກອນ]]ແລະ[[ທະເລອັນດາມັນ]] ດ້ວຍພື້ນທີ່ 676,578 ຕາລາງກິໂລແມັດ. ປະເທດມຽນມາແມ່ນປະເທດທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 40 ຂອງໂລກ ແລະໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ມຽນມາຍັງເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 24 ຂອງໂລກ ໂດຍມີປະຊາກອນກວ່າ 60.28 ລ້ານຄົນ. ນັບແຕ່ໄດ້ຮັບ[[ເອກະລາດ]]ໃນ ຄ.ສ. 1948 ປະເທດມຽນມາຜະເຊີນກັບໜຶ່ງໃນສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ຍືດເຍື້ອທີ່ສຸດທ່າມກາງກຸ່ມຊາຕິພັນທີ່ມີຢູ່ຫຼາຍຫຼວງເຊິ່ງຍັງແກ້ບໍ່ຕົກ. ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1962 ຫາ 2011 ປະເທດມຽນມາຢູ່ພາຍໃຕ້[[ລະບອບຜະເດັດການທະຫານ]]. ຄະນະຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງຖືກຍຸບຢ່າງເປັນທາງການໃນ ຄ.ສ. 2011 ຫຼັງການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປໃນ ຄ.ສ. 2010 ແລະມີການຕັ້ງລັດຖະບານພົນລະເຮືອນໃນນາມແທນ ແຕ່ທະຫານຍັງມີອິດທິພົນຢູ່ຫຼາຍ. ອາລະຍະທຳຊ່ວງຕົ້ນຂອງປະເທດພະມ້າມີນະຄອນລັດ[[ປະຍູ]]ທີ່ເວົ້າພາສາ[[ຕະກູນພາສາຍ່ອຍທິເບດ-ພະມ້າ|ຕະກູນທິເບດ-ພະມ້າ]]ໃນພະມ້າຕອນເທິງ ແລະ[[ອານາຈັກມອນ|ລາຊະອານາຈັກມອນ]]ໃນພະມ້າຕອນລຸ່ມ ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 9 [[ຊາວພະມ້າ]]ໄດ້ເຂົ້າຄອບຄອງບໍລິເວນລຸ່ມ[[ແມ່ນ້ຳອິຣະວະດີ]]ຕອນເທິງ ແລະສະຖາປະນາ[[ອານາຈັກພຸກາມ|ລາຊະອານາຈັກພຸກາມ]]ໃນຊ່ວງຄິດທົດສະວັດທີ 1050 ພາສາແລະວັດທະນະທຳພະມ້າພ້ອມດ້ວຍສາສະໜາພຸດນິການເຖຣະວາດຄ່ອຍໆ ຄອບງຳໃນປະເທດ ອານາຈັກພຸກາມລົ່ມສະຫຼາຍເພາະການບຸກຄອງຂອງມອງໂກລແລະລັດຫຼາຍລັດເກີດຂຶ້ນ ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 16 [[ລາຊະວົງຕອງອູ]]ສ້າງເອກະພາບອີກຄັ້ງ ແລະຊ່ວງສັ້ນໆ ເປັນຈັກກະວັດໃຫຍ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້<ref>[[#Lieberman|Lieberman]], p. 152</ref> ຕົ້ນສະຕະວັດທີ 19 [[ລາຊະວົງຄອງບອງ]]ໄດ້ປົກຄອງພື້ນທີ່ປະເທດພະມ້າແລະຄວບຄຸມ[[ລັດມະນີປຸຣະ|ມະນີປຸຣະ]]ແລະ[[ລັດອັດສັມ|ອັດສັມ]]ໃນຊ່ວງສັ້ນໆ ດ້ວຍ ອັງກິດພິຊິດພະມ້າຫຼັງ[[ສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າ]]ທັງສາມຄັ້ງໃນຄິດສະຕະວັດທີ 19 ແລະປະເທດກາຍເປັນ[[ພະມ້າພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງເບຕາຍ|ອານານິຄົມບິຕິດ]] ປະເທດພະມ້າໄດ້ຮັບເອກະລາດໃນ ຄ.ສ. 1948 ຊ່ວງປົກຄອງແບບຊາດປະຊາທິປະໄຕ ແລະຫຼັງ[[ລັດຖະປະຫານໃນປະເທດພະມ້າ ຄ.ສ. 1962|ລັດຖະປະຫານໃນ ຄ.ສ. 1962]] ເປັນການປົກຄອງແບບຜະເດັດການທະຫານ ແມ້ນຜະເດັດການທະຫານສິ້ນສຸດລົງຢ່າງເປັນທາງການໃນ ຄ.ສ. 2011 ແຕ່ຜູ້ນຳພັກການເມືອງສ່ວນໃຫຍ່ຍັງເປັນອະດີດນາຍທະຫານ ປະເທດພະມ້າຢູ່ພາຍໃຕ້ການຕໍ່ສູ້ຊາດພັນທີ່ຮຸນແຮງ ກຸ່ມຊາດພັນມາກມາຍຂອງພະມ້າກ່ຽວກັບສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ດຳເນິນຍາວທີ່ສຸດສົງຄາມໜຶ່ງຂອງໂລກ ລະຫວ່າງຊ່ວງນີ້ [[ສະຫະປະຊາຊາດ]]ແລະອີກຫຼາຍອົງການລາຍງານລະເມີດ[[ສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນ]]ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງພາຍໃນປະເທດ<ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/burma |title=Burma |publisher=Human Rights Watch |accessdate=6 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/asia-and-the-pacific/myanmar |title=Myanmar Human Rights |publisher=Amnesty International USA |accessdate=6 July 2013}}</ref><ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |title=World Report 2012: Burma |publisher=Human Rights Watch |accessdate=6 July 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630121229/http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |archivedate=30 ມິຖຸນາ 2013 |url-status=live }}</ref> ໃນ ຄ.ສ. 2011 ມີການຍຸບ[[ສະພາສັນຕິພາບແລະການພັດທະນາແຫ່ງລັດ|ຄະນະທະຫານຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງ]]ຢ່າງເປັນທາງການຫຼັງ[[ການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປໃນປະເທດພະມ້າ ຄ.ສ. 2010|ການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ ຄ.ສ. 2010]] ແລະມີການຕັ້ງລັດຖະບານໃນນາມພົນລະເຮືອນ ແຕ່ອະດີດຜູ້ນຳທະຫານຍັງມີອຳນາດພາຍໃນປະເທດ ກອງທັບພະມ້າດຳເນິນການສະລະການຄວບຄຸມລັດຖະບານ ລວມເຖິງການປ່ອຍຕົວ[[ອອງ ຊານ ຊູຈີ]]ແລະນັກໂທດທາງການເມືອງ ມີການປັບປຸງສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແລະຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງປະເທດ ຈົນນຳໄປສູ່ການຜ່ອນປົນການລົງໂທດທາງການຄ້າແລະເສດຖະກິດອື່ນໆ<ref>{{cite news |author=Madhani, Aamer |title=Obama administration eases Burma sanctions before visit |url=http://www.usatoday.com/story/theoval/2012/11/16/obama-lifts-sanctions-burma-visit/1710253/ |newspaper=USA Today |date=16 November 2012}}</ref><ref>{{cite news |author1=Fuller, Thomas |author2=Geitner, Paul |title=European Union Suspends Most Myanmar Sanctions |url=http://www.nytimes.com/2012/04/24/world/asia/eu-suspends-sanctions-on-myanmar.html |newspaper=The New York Times |date=23 April 2012}}</ref> ແຕ່ຍັງມີການວິຈານການປະຕິບັດຕໍ່ຊຸມຊົນກຸ່ມນ້ອຍ[[ໂຣຮິງຍາ]]ຂອງລັດຖະບານແລະການສະໜອງຕໍ່ການປະທະກັນທາງສາສະໜາ<ref>{{cite web|author=Greenwood, Faine |url=http://www.undispatch.com/the-8-stages-of-genocide-against-burmas-rohingya |title=The 8 Stages of Genocide Against Burma's Rohingya &#124; UN DispatchUN Dispatch |publisher=Undispatch.com |date=27 May 2013 |accessdate=13 April 2014}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/2012/06/11/us-myanmar-violence-idUSBRE85A01C20120611 | title=EU welcomes "measured" Myanmar response to rioting | publisher=Retuer | date=11 June 2012}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18395788 | title=Q&A: Communal violence in Burma | publisher=BBC | accessdate=14 October 2013}}</ref> ປະເທດພະມ້າອຸດົມດ້ວຍ[[ຫຍົກ]] [[ອັນຍະມະນີ]] ນ້ຳມັນ ແກ໊ສທຳມະຊາດແລະຊັບພະຍາກອນແຣ່ອື່ນໆ ໃນ ຄ.ສ. 2013 ຈີດີພີ (ລາຄາຕະຫຼາດ) ຢູ່ທີ່ 56,700 ລ້ານດອລລາຣ໌ສະຫະລັດ ແລະຈີດີພີ (ອຳນາດຊື້) ຢູ່ທີ່ 221,500 ລ້ານດອລລາຣ໌ສະຫະລັດ.<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=64&pr1.y=6&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Burma (Myanmar) |work=World Economic Outlook Database |publisher=International Monetary Fund}}</ref> ຊ່ອງວ່າງຮາຍໄດ້ຂອງປະເທດພະມ້າກວ້າງທີ່ສຸດປະເທດໜຶ່ງໃນໂລກ ເພາະເສດຖະກິດສັດສ່ວນໃຫຍ່ຖືກຜູ້ສະໜັບສະໜຸນອະດີດລັດຖະບານທະຫານຄວບຄຸມ<ref>{{cite news | url=http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html | title=Income Gap 'world's widest' | work=The Nation | accessdate=15 September 2014 | author=Eleven Media | date=4 September 2013 | archive-date=15 ກັນຍາ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140915230853/http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.dvb.no/analysis/income-inequality-in-burma/33726 | title=Income inequality in Burma | publisher=Democratic Voice of Burma | accessdate=15 September 2014 | author=McCornac, Dennis | date=22 October 2013}}</ref> ໃນ ຄ.ສ. 2014 ຈາກ[[ດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດ]] (HDI) ປະເທດພະມ້າມີລະດັບການພັດທະນາມະນຸດຕ່ຳ ໂດຍຈັດອັນດັບຢູ່ທີ່ 148 ຈາກ 188 ປະເທດ<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report Summary |year=2015 |accessdate=9 November 2016 |publisher=United Nations Development Programme | page=210}}</ref> == ປະຫວັດສາດ == ປະຫວັດສາດຂອງພະມ້ານັ້ນມີຄວາມຍາວນານແລະຊັບຊ້ອນ ມີປະຊາຊົນຫຼາຍເຜົ່າພັນເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນແຫ່ງນີ້ ເຜົ່າພັນເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ປາກົດໄດ້ແກ່[[ຊາວມອນ]] ຕໍ່ມາຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 13 ຊາວພະມ້າໄດ້ອົບພະຍົບລົງມາຈາກບໍລິເວນພົມແດນລະຫວ່າງ[[ຈີນ]]ແລະ[[ທິເບດ]] ເຂົ້າສູ່ທີ່ຣາບລຸ່ມ[[ແມ່ນ້ຳອິຣະວະດີ]] ແລະໄດ້ກາຍເປັນຊົນເຜົ່າເປັນຊົນເຜົ່າສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ປົກຄອງປະເທດໃນເວລາຕໍ່ມາ ຄວາມຊັບຊ້ອນຂອງ[[ປະຫວັດສາດພະມ້າ]]ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຈາກກຸ່ມຊົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນພະມ້າເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເກີດຈາກຄວາມສັມພັນກັບເພື່ອນບ້ານໄດ້ແກ່ [[ຈີນ]] [[ປະເທດອິນເດຍ|ອິນເດຍ]] [[ບັງກະລາເທດ]] [[ປະເທດລາວ|ລາວ]] ແລະ[[ໄທ]] === ມອນ === {{see also|ອານາຈັກມອນ}} ມະນຸດໄດ້ເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນຂອງປະເທດພະມ້າເມື່ອຮາວ 11,000 ປີມາແລ້ວ ແຕ່ມະນຸດທີ່ສາມາດສ້າງອາລະຍະທຳຂຶ້ນເປັນເອກະລັກຂອຝຕົນໄດກໍຄື[[ຊາວມອນ]] ຊາວມອນໄດ້ອົບພະຍົບເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນແຫ່ງນີ້ເມື່ອຮາວ 2,400 ປີກ່ອນພຸດທະການ ແລະສະຖາປະນາ[[ອານາຈັກສຸທຳວະດີ]] ອັນເປັນອານາຈັກແຫ່ງທຳອິດຂຶ້ນໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 2 ນະ ບໍລິເວນໄກ້ເມືອງທ່າຕອນ (Thaton) ຊາວມອນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຂອງ[[ສາສະໜາພຸດ]]ຜ່ານທາງອິນເດຍໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 2 ເຊິ່ງເຊື່ອວ່າມາຈາກການເຜີຍແຜ່ພະພຸດທະສາສະໜາໃນລັດຊະສະໄໝຂອງ[[ພະເຈົ້າອະໂສກມະຫາລາດ]] ບັນທຶກຂອງຊາວມອນສ່ວນໃຫຍ່ຖືກທຳລາຍໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ [[ວັດທະນະທຳ]]ຂອງຊາວມອນເກີດຂຶ້ນຈາກການຜະສົມເອົາວັດທະນະທຳຈາກອິນເດຍເຂົ້າກັບວັດທະນະທຳອັນເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງຈົນກາຍເປັນວັດທະນະທຳລັກສະນະລູກຜະສົມ === ປະຍູ === [[ປະຍູ|ຊາວປະຍູ]]ເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນປະເທດພະມ້າຕັ້ງແຕ່ຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 4 ແລະໄດ້ສະຖາປະນາ[[ນະຄອນລັດ]]ຂຶ້ນຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນທີ່ [[ພິນນາຄາ]] (Binnaka) [[ມອງກະໂມ້]] (Mongamo) [[ອານາຈັກສີກະເສດ]] (Sri Ksetra) [[ເປຍທະໂນມະໂຍ]] (Peikthanomyo) ແລະ[[ຮະລີນຈີ]] (Halingyi) ໃນຊ່ວງເວລາດັງກ່າວ ດິນແດນພະມ້າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສັ້ນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຈີນກັບອິນເດຍ ຈາກເອກະສານຂອງຈີນພົບວ່າ ມີເມືອງຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດປົກຄອງຂອງຊາວປະຍູ 18 ເມືອງ ແລະຊາວປະຍູເປັນຊົນເຜົ່າທີ່ຮັກສະຫງົບ ບໍ່ປາກົດວ່າມີສົງຄາມເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າປະຍູ ຂໍ້ຂັດແຍ້ງມັກຍຸດຕິດ້ວຍການຄັດເລືອກຕົວແທນໃຫ້ເຂົ້າປະລອງຄວາມສາມາດກັນ ຊາວປະຍູສວມໃສ່ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍທີ່ເຮັດຈາກຝ້າຍ ອາດຊະຍາກອນມັກຖືກລົງໂທດດ້ວຍການໂບຍຫຼືຈຳຂັງ ເວັ້ນແຕ່ໄດ້ກະທຳຄວາມຜິດອັນຮ້າຍແຮງຈຶ່ງຕ້ອງໂທດປະຫານຊີວິດ ຊາວປະຍູນັບຖືພະພຸດທະສາສະໜາ[[ນິກາຍເຖຣະວາດ]] ເດັກໆ ໄດ້ຮັບການສຶກສາທີ່ວັດຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 7 ຂວບຈົນເຖິງ 20 ປີ === ອານາຈັກພຸກາມ === {{ບົດຄວາມຫຼັກ|ອານາຈັກພຸກາມ}} [[ຮູບ:Asia 1200ad.jpg|thumb|310px|ແຜນທີ່[[ທະວີບອາຊີ]]ໃນ [[ຄ.ສ. 1200]] ສະແດງເຖິງຂອບເຂດອານາຈັກຕ່າງໆ (ພຸກາມຢູ່ໄກ້ກັບເລກທີ່ 34 ທາງຂວາ)]] == ອ້າງອີງ == {{ລາຍການອ້າງອີງ}} {{ອາຊຽນ}} [[ໝວດ:ປະເທດມຽນມາ]] [[ໝວດ:ປະເທດໃນອາຊີ|ມ]] l5avg2b9rz359zs8u08jcibvoofmygf 127573 127572 2026-04-28T10:18:12Z ~2026-25854-66 23199 127573 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name = ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບມຽນມາ |common_name = ມຽນມາ |native_name = ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ([[ພາສາພະມ້າ|ພະມ້າ]]) |image_flag = Flag of Myanmar.svg |image_coat = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg |symbol_type = State seal |image_map = Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg |map_caption = Location of Burma <small>(green)</small> and within [[ASEAN]] <small>(dark grey)</small> |capital = [[ເນປິດໍ]] |national_motto = |national_anthem = ''[[ຄາບາ ມາ ຈີ]]'' <br>[[File:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]] |official_languages = [[ພາສາພະມ້າ]] |languages_type = [[Official script]]s |languages = [[Burmese script]] |regional_languages = [[Jingpho language|Jingpho]], [[Kayah language|Kayah]], [[Karen language|Karen]], [[Chin languages|Chin]], [[Mon language|Mon]], [[Rakhine language|Rakhine]], [[Shan language|Shan]] |demonym = Burmese/Myanma |military_ capital = [[ເນປິດໍ]] |business capital_= [[ຢ່າງກຸ້ງ]] |largest_city = [[ຢ່າງກຸ້ງ]] (Rangoon) |latd=19 |latm=45 |latNS=N |longd=96 |longm=6 |longEW=E |government_type = [[ລະບອບປະທານປະເທດ]] |leader_title1 = [[ປະທານປະເທດ]] |leader_name1 = ທ່ານ [[ທີນຈໍ]] |leader_title2 = [[ຮອງປະທານປະເທດ]] |leader_name2 = [[ທ່ານ ຕຽນ ອອງ ມິນ]]<br>[[ຈາຍໝອກຄຳ]](ຄົນໄທໃຫຍ່) |leader_title3 = |leader_name3 = |sovereignty_type = ການລວມຕົວ |established_event1 = [[ຣາຊາອານາຈັກປະກັນ|ຣາຊະວົງປະກັນ]] |established_date1 = 23 ທັນວາ ຄ.ສ 849 |established_event2 = [[ຣາຊາອານາຈັກຕອງອູ|ຣາຊະວົງຕອງອູ]] |established_date2 = 16 ຕຸລາ ຄ.ສ 1510 |established_event3 = [[ຣາຊະວົງກອງບອງ]] |established_date3 = 21 ມີນາ ຄ.ສ 1752 |established_event4 = [[Post-independence Burma, 1948–1962|ປະກາດເອກະລາດ]] |established_date4 = 4 ມັງກອນ ຄ.ສ 1948 (ຈາກ [[ອັງກິດ]]) |established_event5=[[1962 Burmese coup d'état|coup d'état]] |established_date5=2 ມີນາ ຄ.ສ 1962 |legislature=[[Pyidaungsu Hluttaw]] |upper_house=[[Amyotha Hluttaw]] |lower_house=[[Pyithu Hluttaw]] |area_rank = 40 |area_magnitude = 1 E11 |area = 676.578 |areami² = 261.227 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = 3.06 |population_estimate = 60,280,000 |population_estimate_year = 2010 |population_estimate_rank = 24 |population_census = 33,234,000 |population_census_year = 1983 |population_density = 73 |population_densitymi² = 191 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 119 |GDP_PPP_year = 2010 |GDP_PPP = $76.473 ຕື້ |GDP_PPP_rank = 59 |GDP_PPP_per_capita = $1,250 |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $42.953 billion |GDP_nominal_year = 2010 |GDP_nominal_per_capita = $702 |HDI_year = 2023 <!-- Please use the year that the data refers and not the publication year--> |HDI = 0.609 |HDI_rank = 150 |HDI_category =<span style="color:#e0584e;">ຕ່ຳ</span> |FSI = 97.0 {{increase}} 0.5 |FSI_year = 2007 |FSI_rank = 14 |FSI_category = <span style="colour:red;">Alert</span> |currency = [[ຈຽດມຽນມາ|ຈຽດ]] (K) |currency_code = MMK |Official exchange rate = 6 ຈຽດ |Exchange rate = 1350 ຈຽດ |time_zone = [[Myanmar Standard Time|MST]] |utc_offset = +6:30 |drives_on = ຂວາ |cctld = [[.mm]] |calling_code = [[Telephone numbers in Burma|95]] |footnote1 = Some governments recognise [[Yangon|Rangoon]] as the national capital. |HDI_ref=<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref>}} {{ມີອັກສອນພະມ້າ}} '''ມຽນມາ''' ຫຼື '''ພະມ້າ''' ({{lang-en|Myanmar}}, {{lang-my|မြန်မာ}} ''ເມຍໝ້າ'') ມີຊື່ທາງການວ່າ '''ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບມຽນມາ''' ຫຼື '''ສາທາລະນະລັດແຫ່ງສະຫະພາບພະມ້າ''' ({{lang-en|Republic of the Union of Myanmar}}; {{lang-my|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်}} [pjìdà̀uɴzṵ θà̀ɴməda̯ mjəmà nàiɴŋàɴdɔ̀] ''ປີ່ເດົ່າງ໌ຊຸ ຕຳມະດະ ມຍະໝ້າ ໄໜ້ຫງັ້ນດໍ່'') ແມ່ນລັດເອກະລາດໃນ[[ອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້]]. ມີພົມແດນຕິດກັບ[[ປະເທດອິນເດຍ|ອິນເດຍ]] [[ປະເທດບັງກະລາເທດ|ບັງກະລາເທດ]] [[ປະເທດຈີນ|ຈີນ]] [[ປະເທດລາວ|ລາວ]] ແລະ[[ປະເທດໄທ|ໄທ]]. ໜຶ່ງໃນສາມຂອງພົມແດນພະມ້າທີ່ມີຄວາມຍາວ 1,930 ກິໂລແມັດເປັນແນວຊາຍຝັ່ງຕາມ[[ອ່າວເບງກອນ]]ແລະ[[ທະເລອັນດາມັນ]] ດ້ວຍພື້ນທີ່ 676,578 ຕາລາງກິໂລແມັດ. ປະເທດມຽນມາແມ່ນປະເທດທີ່ໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 40 ຂອງໂລກ ແລະໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ 2 ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້. ມຽນມາຍັງເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ 24 ຂອງໂລກ ໂດຍມີປະຊາກອນກວ່າ 60.28 ລ້ານຄົນ. ນັບແຕ່ໄດ້ຮັບ[[ເອກະລາດ]]ໃນ ຄ.ສ. 1948 ປະເທດມຽນມາຜະເຊີນກັບໜຶ່ງໃນສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ຍືດເຍື້ອທີ່ສຸດທ່າມກາງກຸ່ມຊາຕິພັນທີ່ມີຢູ່ຫຼາຍຫຼວງເຊິ່ງຍັງແກ້ບໍ່ຕົກ. ຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1962 ຫາ 2011 ປະເທດມຽນມາຢູ່ພາຍໃຕ້[[ລະບອບຜະເດັດການທະຫານ]]. ຄະນະຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງຖືກຍຸບຢ່າງເປັນທາງການໃນ ຄ.ສ. 2011 ຫຼັງການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປໃນ ຄ.ສ. 2010 ແລະມີການຕັ້ງລັດຖະບານພົນລະເຮືອນໃນນາມແທນ ແຕ່ທະຫານຍັງມີອິດທິພົນຢູ່ຫຼາຍ. ອາລະຍະທຳຊ່ວງຕົ້ນຂອງປະເທດພະມ້າມີນະຄອນລັດ[[ປະຍູ]]ທີ່ເວົ້າພາສາ[[ຕະກູນພາສາຍ່ອຍທິເບດ-ພະມ້າ|ຕະກູນທິເບດ-ພະມ້າ]]ໃນພະມ້າຕອນເທິງ ແລະ[[ອານາຈັກມອນ|ລາຊະອານາຈັກມອນ]]ໃນພະມ້າຕອນລຸ່ມ ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 9 [[ຊາວພະມ້າ]]ໄດ້ເຂົ້າຄອບຄອງບໍລິເວນລຸ່ມ[[ແມ່ນ້ຳອິຣະວະດີ]]ຕອນເທິງ ແລະສະຖາປະນາ[[ອານາຈັກພຸກາມ|ລາຊະອານາຈັກພຸກາມ]]ໃນຊ່ວງຄິດທົດສະວັດທີ 1050 ພາສາແລະວັດທະນະທຳພະມ້າພ້ອມດ້ວຍສາສະໜາພຸດນິການເຖຣະວາດຄ່ອຍໆ ຄອບງຳໃນປະເທດ ອານາຈັກພຸກາມລົ່ມສະຫຼາຍເພາະການບຸກຄອງຂອງມອງໂກລແລະລັດຫຼາຍລັດເກີດຂຶ້ນ ໃນຄິດສະຕະວັດທີ 16 [[ລາຊະວົງຕອງອູ]]ສ້າງເອກະພາບອີກຄັ້ງ ແລະຊ່ວງສັ້ນໆ ເປັນຈັກກະວັດໃຫຍ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້<ref>[[#Lieberman|Lieberman]], p. 152</ref> ຕົ້ນສະຕະວັດທີ 19 [[ລາຊະວົງຄອງບອງ]]ໄດ້ປົກຄອງພື້ນທີ່ປະເທດພະມ້າແລະຄວບຄຸມ[[ລັດມະນີປຸຣະ|ມະນີປຸຣະ]]ແລະ[[ລັດອັດສັມ|ອັດສັມ]]ໃນຊ່ວງສັ້ນໆ ດ້ວຍ ອັງກິດພິຊິດພະມ້າຫຼັງ[[ສົງຄາມອັງກິດ-ພະມ້າ]]ທັງສາມຄັ້ງໃນຄິດສະຕະວັດທີ 19 ແລະປະເທດກາຍເປັນ[[ພະມ້າພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງເບຕາຍ|ອານານິຄົມບິຕິດ]] ປະເທດພະມ້າໄດ້ຮັບເອກະລາດໃນ ຄ.ສ. 1948 ຊ່ວງປົກຄອງແບບຊາດປະຊາທິປະໄຕ ແລະຫຼັງ[[ລັດຖະປະຫານໃນປະເທດພະມ້າ ຄ.ສ. 1962|ລັດຖະປະຫານໃນ ຄ.ສ. 1962]] ເປັນການປົກຄອງແບບຜະເດັດການທະຫານ ແມ້ນຜະເດັດການທະຫານສິ້ນສຸດລົງຢ່າງເປັນທາງການໃນ ຄ.ສ. 2011 ແຕ່ຜູ້ນຳພັກການເມືອງສ່ວນໃຫຍ່ຍັງເປັນອະດີດນາຍທະຫານ ປະເທດພະມ້າຢູ່ພາຍໃຕ້ການຕໍ່ສູ້ຊາດພັນທີ່ຮຸນແຮງ ກຸ່ມຊາດພັນມາກມາຍຂອງພະມ້າກ່ຽວກັບສົງຄາມກາງເມືອງທີ່ດຳເນິນຍາວທີ່ສຸດສົງຄາມໜຶ່ງຂອງໂລກ ລະຫວ່າງຊ່ວງນີ້ [[ສະຫະປະຊາຊາດ]]ແລະອີກຫຼາຍອົງການລາຍງານລະເມີດ[[ສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນ]]ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງພາຍໃນປະເທດ<ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/burma |title=Burma |publisher=Human Rights Watch |accessdate=6 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/asia-and-the-pacific/myanmar |title=Myanmar Human Rights |publisher=Amnesty International USA |accessdate=6 July 2013}}</ref><ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |title=World Report 2012: Burma |publisher=Human Rights Watch |accessdate=6 July 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630121229/http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma |archivedate=30 ມິຖຸນາ 2013 |url-status=live }}</ref> ໃນ ຄ.ສ. 2011 ມີການຍຸບ[[ສະພາສັນຕິພາບແລະການພັດທະນາແຫ່ງລັດ|ຄະນະທະຫານຜູ້ຍຶດອຳນາດການປົກຄອງ]]ຢ່າງເປັນທາງການຫຼັງ[[ການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປໃນປະເທດພະມ້າ ຄ.ສ. 2010|ການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ ຄ.ສ. 2010]] ແລະມີການຕັ້ງລັດຖະບານໃນນາມພົນລະເຮືອນ ແຕ່ອະດີດຜູ້ນຳທະຫານຍັງມີອຳນາດພາຍໃນປະເທດ ກອງທັບພະມ້າດຳເນິນການສະລະການຄວບຄຸມລັດຖະບານ ລວມເຖິງການປ່ອຍຕົວ[[ອອງ ຊານ ຊູຈີ]]ແລະນັກໂທດທາງການເມືອງ ມີການປັບປຸງສິດທິມະນຸດສະຍະຊົນແລະຄວາມສັມພັນລະຫວ່າງປະເທດ ຈົນນຳໄປສູ່ການຜ່ອນປົນການລົງໂທດທາງການຄ້າແລະເສດຖະກິດອື່ນໆ<ref>{{cite news |author=Madhani, Aamer |title=Obama administration eases Burma sanctions before visit |url=http://www.usatoday.com/story/theoval/2012/11/16/obama-lifts-sanctions-burma-visit/1710253/ |newspaper=USA Today |date=16 November 2012}}</ref><ref>{{cite news |author1=Fuller, Thomas |author2=Geitner, Paul |title=European Union Suspends Most Myanmar Sanctions |url=http://www.nytimes.com/2012/04/24/world/asia/eu-suspends-sanctions-on-myanmar.html |newspaper=The New York Times |date=23 April 2012}}</ref> ແຕ່ຍັງມີການວິຈານການປະຕິບັດຕໍ່ຊຸມຊົນກຸ່ມນ້ອຍ[[ໂຣຮິງຍາ]]ຂອງລັດຖະບານແລະການສະໜອງຕໍ່ການປະທະກັນທາງສາສະໜາ<ref>{{cite web|author=Greenwood, Faine |url=http://www.undispatch.com/the-8-stages-of-genocide-against-burmas-rohingya |title=The 8 Stages of Genocide Against Burma's Rohingya &#124; UN DispatchUN Dispatch |publisher=Undispatch.com |date=27 May 2013 |accessdate=13 April 2014}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/2012/06/11/us-myanmar-violence-idUSBRE85A01C20120611 | title=EU welcomes "measured" Myanmar response to rioting | publisher=Retuer | date=11 June 2012}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18395788 | title=Q&A: Communal violence in Burma | publisher=BBC | accessdate=14 October 2013}}</ref> ປະເທດພະມ້າອຸດົມດ້ວຍ[[ຫຍົກ]] [[ອັນຍະມະນີ]] ນ້ຳມັນ ແກ໊ສທຳມະຊາດແລະຊັບພະຍາກອນແຣ່ອື່ນໆ ໃນ ຄ.ສ. 2013 ຈີດີພີ (ລາຄາຕະຫຼາດ) ຢູ່ທີ່ 56,700 ລ້ານດອລລາຣ໌ສະຫະລັດ ແລະຈີດີພີ (ອຳນາດຊື້) ຢູ່ທີ່ 221,500 ລ້ານດອລລາຣ໌ສະຫະລັດ.<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=64&pr1.y=6&c=518&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Burma (Myanmar) |work=World Economic Outlook Database |publisher=International Monetary Fund}}</ref> ຊ່ອງວ່າງຮາຍໄດ້ຂອງປະເທດພະມ້າກວ້າງທີ່ສຸດປະເທດໜຶ່ງໃນໂລກ ເພາະເສດຖະກິດສັດສ່ວນໃຫຍ່ຖືກຜູ້ສະໜັບສະໜຸນອະດີດລັດຖະບານທະຫານຄວບຄຸມ<ref>{{cite news | url=http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html | title=Income Gap 'world's widest' | work=The Nation | accessdate=15 September 2014 | author=Eleven Media | date=4 September 2013 | archive-date=15 ກັນຍາ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140915230853/http://www.nationmultimedia.com/aec/Income-gap-worlds-widest-30214106.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.dvb.no/analysis/income-inequality-in-burma/33726 | title=Income inequality in Burma | publisher=Democratic Voice of Burma | accessdate=15 September 2014 | author=McCornac, Dennis | date=22 October 2013}}</ref> ໃນ ຄ.ສ. 2014 ຈາກ[[ດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດ]] (HDI) ປະເທດພະມ້າມີລະດັບການພັດທະນາມະນຸດຕ່ຳ ໂດຍຈັດອັນດັບຢູ່ທີ່ 148 ຈາກ 188 ປະເທດ<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report Summary |year=2015 |accessdate=9 November 2016 |publisher=United Nations Development Programme | page=210}}</ref> == ປະຫວັດສາດ == ປະຫວັດສາດຂອງພະມ້ານັ້ນມີຄວາມຍາວນານແລະຊັບຊ້ອນ ມີປະຊາຊົນຫຼາຍເຜົ່າພັນເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນແຫ່ງນີ້ ເຜົ່າພັນເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດທີ່ປາກົດໄດ້ແກ່[[ຊາວມອນ]] ຕໍ່ມາຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 13 ຊາວພະມ້າໄດ້ອົບພະຍົບລົງມາຈາກບໍລິເວນພົມແດນລະຫວ່າງ[[ຈີນ]]ແລະ[[ທິເບດ]] ເຂົ້າສູ່ທີ່ຣາບລຸ່ມ[[ແມ່ນ້ຳອິຣະວະດີ]] ແລະໄດ້ກາຍເປັນຊົນເຜົ່າເປັນຊົນເຜົ່າສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ປົກຄອງປະເທດໃນເວລາຕໍ່ມາ ຄວາມຊັບຊ້ອນຂອງ[[ປະຫວັດສາດພະມ້າ]]ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຈາກກຸ່ມຊົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນພະມ້າເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ເກີດຈາກຄວາມສັມພັນກັບເພື່ອນບ້ານໄດ້ແກ່ [[ຈີນ]] [[ປະເທດອິນເດຍ|ອິນເດຍ]] [[ບັງກະລາເທດ]] [[ປະເທດລາວ|ລາວ]] ແລະ[[ໄທ]] === ມອນ === {{see also|ອານາຈັກມອນ}} ມະນຸດໄດ້ເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນຂອງປະເທດພະມ້າເມື່ອຮາວ 11,000 ປີມາແລ້ວ ແຕ່ມະນຸດທີ່ສາມາດສ້າງອາລະຍະທຳຂຶ້ນເປັນເອກະລັກຂອຝຕົນໄດກໍຄື[[ຊາວມອນ]] ຊາວມອນໄດ້ອົບພະຍົບເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນແຫ່ງນີ້ເມື່ອຮາວ 2,400 ປີກ່ອນພຸດທະການ ແລະສະຖາປະນາ[[ອານາຈັກສຸທຳວະດີ]] ອັນເປັນອານາຈັກແຫ່ງທຳອິດຂຶ້ນໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 2 ນະ ບໍລິເວນໄກ້ເມືອງທ່າຕອນ (Thaton) ຊາວມອນໄດ້ຮັບອິດທິພົນຂອງ[[ສາສະໜາພຸດ]]ຜ່ານທາງອິນເດຍໃນຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 2 ເຊິ່ງເຊື່ອວ່າມາຈາກການເຜີຍແຜ່ພະພຸດທະສາສະໜາໃນລັດຊະສະໄໝຂອງ[[ພະເຈົ້າອະໂສກມະຫາລາດ]] ບັນທຶກຂອງຊາວມອນສ່ວນໃຫຍ່ຖືກທຳລາຍໃນລະຫວ່າງສົງຄາມ [[ວັດທະນະທຳ]]ຂອງຊາວມອນເກີດຂຶ້ນຈາກການຜະສົມເອົາວັດທະນະທຳຈາກອິນເດຍເຂົ້າກັບວັດທະນະທຳອັນເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງຈົນກາຍເປັນວັດທະນະທຳລັກສະນະລູກຜະສົມ === ປະຍູ === [[ປະຍູ|ຊາວປະຍູ]]ເຂົ້າມາອາໄສຢູ່ໃນດິນແດນປະເທດພະມ້າຕັ້ງແຕ່ຮາວພຸດສະຕະວັດທີ 4 ແລະໄດ້ສະຖາປະນາ[[ນະຄອນລັດ]]ຂຶ້ນຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນທີ່ [[ພິນນາຄາ]] (Binnaka) [[ມອງກະໂມ້]] (Mongamo) [[ອານາຈັກສີກະເສດ]] (Sri Ksetra) [[ເປຍທະໂນມະໂຍ]] (Peikthanomyo) ແລະ[[ຮະລີນຈີ]] (Halingyi) ໃນຊ່ວງເວລາດັງກ່າວ ດິນແດນພະມ້າເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເສັ້ນທາງການຄ້າລະຫວ່າງຈີນກັບອິນເດຍ ຈາກເອກະສານຂອງຈີນພົບວ່າ ມີເມືອງຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດປົກຄອງຂອງຊາວປະຍູ 18 ເມືອງ ແລະຊາວປະຍູເປັນຊົນເຜົ່າທີ່ຮັກສະຫງົບ ບໍ່ປາກົດວ່າມີສົງຄາມເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າປະຍູ ຂໍ້ຂັດແຍ້ງມັກຍຸດຕິດ້ວຍການຄັດເລືອກຕົວແທນໃຫ້ເຂົ້າປະລອງຄວາມສາມາດກັນ ຊາວປະຍູສວມໃສ່ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍທີ່ເຮັດຈາກຝ້າຍ ອາດຊະຍາກອນມັກຖືກລົງໂທດດ້ວຍການໂບຍຫຼືຈຳຂັງ ເວັ້ນແຕ່ໄດ້ກະທຳຄວາມຜິດອັນຮ້າຍແຮງຈຶ່ງຕ້ອງໂທດປະຫານຊີວິດ ຊາວປະຍູນັບຖືພະພຸດທະສາສະໜາ[[ນິກາຍເຖຣະວາດ]] ເດັກໆ ໄດ້ຮັບການສຶກສາທີ່ວັດຕັ້ງແຕ່ອາຍຸ 7 ຂວບຈົນເຖິງ 20 ປີ === ອານາຈັກພຸກາມ === {{ບົດຄວາມຫຼັກ|ອານາຈັກພຸກາມ}} [[ຮູບ:Asia 1200ad.jpg|thumb|310px|ແຜນທີ່[[ທະວີບອາຊີ]]ໃນ [[ຄ.ສ. 1200]] ສະແດງເຖິງຂອບເຂດອານາຈັກຕ່າງໆ (ພຸກາມຢູ່ໄກ້ກັບເລກທີ່ 34 ທາງຂວາ)]] == ອ້າງອີງ == {{ລາຍການອ້າງອີງ}} {{ອາຊຽນ}} [[ໝວດ:ປະເທດມຽນມາ]] [[ໝວດ:ປະເທດໃນອາຊີ|ມ]] 5kaz0vhk0nbnxrp1mvu7t0s0n2eqftm 0 9465 127571 126637 2026-04-28T08:25:28Z Tiamichaelnuksu1994 11235 127571 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Laos.svg|ທຸຸງປະເທດລາວ|thumbnail]] '''ປະເທດລາວ''' ([[English language|en]]: [[wikt:Pathet Lao |Pathet lao ]], "ຊາດລາວ"<ref>{{cite web |url= http://countrystudies.us/laos/18.htm |title= The Pathet Lao |year= 1994 |accessdate= 8ສິງຫາ, 2011 |author= Andrea Matles Savada, ed. |work= Laos: A Country Study |publisher= GPO for the Library of Congress |quote= .... The basic stance of this front's propaganda was the united struggle against the French without reference to political parties or ideology. Illustrative of this stance was the use henceforth of the name Pathet Lao (Lao Nation). }}</ref>) ແມ່ນ [[ຄອມມິວນິດ]] [[ການເຄື່ອນໄຫວດ້ານການເມືອງ]] ແລະ [[ການຈັດຕັ້ງດ້ານການເມືອງ|ການຈັດຕັ້ງ]] ໃນ [[ປະເທດລາວ|ລາວ]], ສ້າງຕັ້ງໃນກາງສັດຕະວັດທີຊາວ. ກຸ່ມປະເທດລາວທ້າຍສຸດໄດ້ຮັບໝາກຜົນສຳເລັດໃນການຂື້ນມາມີອຳນາດ ດ້ານການເມືອງຫລັກຈາກ [[ສົງຄາມກາງເມືອງ]]. ກຸ່ມປະເທດລາວມີຄວາມສຳພັນອັນແໜ້ນແຟັນກັບຄອມມິວນິດຫວຽດນາມ [[ ຫວຽດນາມ ]]. ໃນໄລຍະສົງຄາມກາງເມືອງ, ໄດ້ຖືກຈັດຕັ້ງ,ກຽມພ້ອມທາງອຸປະກອນ,ນຳຢ່າງມີປະສິດທິພາບໂດຍ , [[ທະຫານຫວຽດ]]. ພວກເຂົາຕ້ານກັບ ພວກຕ້ານຄອມມິວນິດ ໃນ [[ສົງຄາມຫວຽດນາມ]]. == ອ້າງອີງ == <references/> {{ປະຫວັດສາດລາວ}} {{LaoText}} dlke515tpwuwm70u1bk6hetzfv84hxe