Bhumè

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mad">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>madwiki</dbname>
    <base>https://mad.wikipedia.org/wiki/Tan%C3%A8yan</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèḍia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pakanḍhâ'ân</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pangangghuy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna pangangghuy</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bhengkek</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhengkek</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Bhântowan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhântowan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Bhângsa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhângsa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Bhumè</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1646</id>
    <revision>
      <id>63385</id>
      <parentid>12708</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="255" sha1="7idlvh9go14vlrui1d9lnkw7shyyyl5" xml:space="preserve">[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|Bhumè (benua [[Afrika]])]]
'''Bhumè''' ('''dhunnya'''/'''dunynya'''; simbol: [[file:Earth symbol (bold).svg|20px|🜨]])

[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless]]

[[Bhângsa:Bhumè| ]]</text>
      <sha1>7idlvh9go14vlrui1d9lnkw7shyyyl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>63386</id>
      <parentid>63385</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="gnlycb1hsb8wqodhuyw9kdnygo4i4go" xml:space="preserve">[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|Bhumè (benua [[Afrika]])]]
'''Bhumè''' ('''dhunnya'''/'''dunynya'''; simbol: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|20px|🜨]])

[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless]]

[[Bhângsa:Bhumè| ]]</text>
      <sha1>gnlycb1hsb8wqodhuyw9kdnygo4i4go</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>63389</id>
      <parentid>63386</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="ikixhlzz218yr16pqolx3eccbvyahy9" xml:space="preserve">[[File:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|thumb|Bhumè (benua [[Afrika]])]]
'''Bhumè''' ('''dhunnya'''/'''dunynya'''; simbol: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]])

[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|frameless]]

[[Bhângsa:Bhumè| ]]</text>
      <sha1>ikixhlzz218yr16pqolx3eccbvyahy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabhupatèn Siḍoarjo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1909</id>
    <revision>
      <id>63371</id>
      <parentid>48644</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T02:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="06qiaz44j1lb3cwyqbuzheqgxyxgygo" xml:space="preserve">'''Kabhupatèn Siḍoarjo,''' iyâ arèya sala sèttong kabhupatèn è Provinsi [[Jhâbâ Tèmor|Jhâbâh tèmor]], [[Inḍonesia|Indonesia.]] ibu kottana iyâ arèya Kacamadhân Siḍoarjo kottana. Kabhupatèn arèya abâtâs  sareng [[Koṭṭa Sorbhâjâ|Kotta Sorbhâjâ]] bân [[Kabhupatèn Gersèk]] è ḍâjâ, Sellat Mâdhurâ è tèmor, Kabhupatèn Pasuruan è lao', sareng Kabhupatèn Mojokerto è bârâ'.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;jatim.bpk.go.id, [https://jatim.bpk.go.id/kabupaten-sidoarjo/ &quot;Kabupaten Sidoarjo&quot;], aksès 2023-01-20.&lt;/ref&gt; Abhâreng bân Gersèk, Siḍoarjo aropaaghi sala sèttong kotta se abhânto Sorbhâjâ, bân masok ḍâlem lèngker Gerbangkertosusila. Masyarakat kabhupatèn rèya ajumla 2.064.168 orèng è taon 2021.&lt;ref&gt;radarsidoarjo.jawapos.com, [https://radarsidoarjo.jawapos.com/kota-delta/04/01/2022/selama-pandemi-jumlah-penduduk-sidoarjo-meningkat-30-ribu-jiwa/ &quot;Selama Pandemi, Jumlah Penduduk Sidoarjo Meningkat 30 Ribu Jiwa&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120052832/https://radarsidoarjo.jawapos.com/kota-delta/04/01/2022/selama-pandemi-jumlah-penduduk-sidoarjo-meningkat-30-ribu-jiwa/ |date=2023-01-20 }}, aksès 2023-01-20.&lt;/ref&gt; Lowas Kabhupatèn Siḍoarjo iyâ arèya 634, 39km².&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Sajhârâ ==
Siḍoarjo lambâ' èkennal mènangka pusat administrasi Kâraja'an Janggalâ. È jhâman kolonial Hindia Bâlândhâ, Siḍoarjo tamaso' bâgiyân ḍâri Kabupatèn Sorbhâjâ (samangkèn Gresik). Nyama ḍaèra jârèya è bâkto jârèya Sidokare. Sidokare èpimpin bi' sèttong patih sè anyama R. Ng. Djojohardjo, sè ngennengngè dhisa Pucang Anom, èbhânto bi' sèttong wedana, Bagus Ranuwiryo, sè ngennengngè dhisa Pangabahan. È taon 1859 adhâsar dha’ Kapotossa Pamarènta Hindia Bâlandhâ Nomer 9/1859 tangghâl 31 Januari 1859, Staatsblad No 6, ḍaèra Kabupatèn Sorbhâjâ èbâgi dhâddhi ḍuwa’ bâgiyân iyâ arèya Kabupatèn Sorbhâjâ bi' Kabupatèn Siḍoarjo. Sidokare èpimpin bi' R. Notopuro (saterrossa èsebbhut R.T.P. Tjokronegoro), orèng asli Kasepuhan. èpon panèka pottrana R.A.P. Tjokronegoro, Bupati Sorbhâja. Tangghâl 28 Mèi 1859, nyamana Kabupatèn Sidokare sè anḍi’ konotasi sè korang nyaman, èobâ dhâddhi Kabupatèn Siḍoarjo.

== Gèografis ==
Wilayah Kabupatèn Siḍoarjo bâḍâ è ḍuwâ' songay, satèya èkènnal bân sebbhudhân Kottha &quot;Delta&quot;. Kabupatèn Siḍoarjo bâḍâ è antara 112,5 – 112,9 dhârâjhât bujur tèmor bân  7,3 – 7,5 dhârâjhât lintang lao'. &lt;ref&gt;Badan Pusat Statistik Kabupaten Sidoarjo, KABUPATEN SIDOARJO DALAM ANGKA 2017, hlm 5.&lt;/ref&gt;

== Sombhèr ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>06qiaz44j1lb3cwyqbuzheqgxyxgygo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joko Widodo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1932</id>
    <revision>
      <id>63370</id>
      <parentid>63365</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T02:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61155" sha1="n1bdv94lh6a6f2mr32dbklxagssh591" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

Ir. H. '''Joko Widodo''' (Madhurâ: ''ꦗꦺꦴꦏꦺꦴꦮꦶꦢꦺꦴꦢꦺꦴ'') (bhâsa Inḍonesia: [dʒɔkɔ widɔdɔ]; lahèr 21 junè 1961) panèka prèsiḍen [[Inḍonesia]] sè ngabidin sajjek tangghâl 20 Oktober 2014. È pèlè dâlem phâmilu prèsiden 2014, Jokowi dhâddhi panèka Inḍonesia partama sè benni ḍâri kalangan politik otabhâ Inḍonesia. Kapèlè dhâddhi sareng bâkkèl prèsiden Jusuf Kalla bân èpèlè polè sareng bâkkèl prèsiden Ma’ruf Amin dâlem phâmilu prèsiden 2019. Sabellumma Jokowi toman dhâddhi gubernur Jakarta sajjhek 15 Oktober 2012 sampè’ 16 Oktober 2014 è kancaèh Basuki Tjahaja Purnama mènangka bâkkèl gubernur. Sabellummah polè Jokowi toman dhâddhi Wâlli kottah Surakarta, sajjhek tangghâl 28 Julè 2005 sampè’ 1 Oktober 2012, è kancaèh ''' '''F.X. Hadi  Rudyatmo mènangka bâkkèl Wâlli kottah.&lt;ref&gt;suara merdeka, [http://www.suaramerdeka.com/harian/0505/13/slo06.htm Diingatkan, Joko Widodo Urung Tampil], aksès tangghâl 21 Ḍèsèmber 2022&lt;/ref&gt; Dutaon ajhâleni pârèodhâ kaduâna dhâddhi Wâlli kottah Surakarta, Jokowi è tunjhu’ bi’ partaiah, panèka Demokrasi Indonesia Perjuangan (PDI-P), kaangghuy asaèng ḍâlem pilkada DKI Jakarta 2012 apasangan sareng Basuki Tjahaja Purnama.

Joko  Widodo asallah ḍâri katoronan orèng sederhana, romanah toman è gusur tello kalèh è bhâktoh gi’ kèni’, tatapènah dhibi’na mampo mamarèh sakolanah nèng Fakultas Kehutanan Universitas Gadjah Mada.&lt;ref&gt;Yon Thayrun, berita satu, [http://www.beritasatu.com/mobile/hiburan/41934-jokowi-anak-tergusur-mau-jadi-gubernur.html Jokowi. Pemimpin Rakyat Berjiwa Rocker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626205042/http://www.beritasatu.com/mobile/hiburan/41934-jokowi-anak-tergusur-mau-jadi-gubernur.html |date=2012-06-26 }}, aksès tangghâl

29 Maret 2014&lt;/ref&gt; Saampona lulus, dhibi’na anegghuni propèsina dhâddhi pangosaha mèbel. Karèr politikghâ è molaèh sajjek dhâddhi Wâlli kottah Surakarta 2005. &lt;ref&gt;detiknews, [https://news.detik.com/berita/d-391254/hasil-akhir-jago-pdip-unggul-pilkada-di-solo-dan-sukoharjo Hasil Akhir, Jago PDIP Unggul Pilkada di Solo dan Sukoharjo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205192020/https://news.detik.com/berita/d-391254/hasil-akhir-jago-pdip-unggul-pilkada-di-solo-dan-sukoharjo |date=2020-12-05 }}, aksés tangghâl 6 April 2014&lt;/ref&gt;Asmana molaè è kennal nalèkana è angghâp bisa ngobe moah Surakarta dhâddhi kottah pariwisata, kottah bhudhâjâ, bân kottah bhâtèk  sè populèr.&lt;ref&gt;princeton university,[https://www.princeton.edu/successfulsocieties/content/data/policy_note/PN_id199/Policy_Note_ID199.pdf DEFUSING A VOLATILE CITY, IGNITING REFORMS: JOKO WIDODO AND SURAKARTA, INDONESIA, 2005 – 2011], aksés tangghâl 6 Aprél 2014&lt;/ref&gt; Ka tangghâl 20 Sèptèmber 2012, Jokowi bârhasèl amennanghi pilkada Jakarta 2012. Kamennangan panèka è angghâp acerminnaghi dukhungan popular kaangghuy pamimpin sè  “godhâ” bân ”bhersè”, makèh omorrah ampon lebbhi ḍâri 50 taon.

Sajjek kapèlè dhâddhi gubernur, popularètasseh sajen naè’ bân dhâddhi sorothân mèdia.&lt;ref&gt;Kate Lamb, SBSNews, [https://www.sbs.com.au/news/article/jokowi-enters-indonesias-political-race/4kriuwghg Jokowi enters Indonesia's political race], aksés tangghâl 15 Maret 2014&lt;/ref&gt; Saèngghâ, angghâl wacana kaangghuy ècalonnaghi prèsiden nèng pemilu prèsiden 2014.&lt;ref&gt;Muhammad Hasits, merdeka.com, [https://www.merdeka.com/politik/muncul-gerakan-di-facebook-memaksa-jokowi-nyapres-2014.html Muncul gerakan di Facebook memaksa Jokowi nyapres 2014,] aksés tangghâl 15 Maret 2014&lt;/ref&gt; Ètambhâh polè, hasèl survèi anunjuaghi asma Jokowi terros ungghul. Awwâllâh, katoa  umum  PDI-P   Megawati Soekarnoputri anyata’aghi je’ ta’ aparengah onèng callon prèsiden ḍâri PDI-P sampè’ salastarèna pemilu lègislatip 2014.&lt;ref&gt;Riza Harahap, ANTARANEWS,com, [https://www.antaranews.com/berita/413438/pdip-umumkan-capres-setelah-pemilu-legislatif PDIP umumkan capres setelah Pemilu Laegislatif], aksés tangghâl 15 Maret 2014&lt;/ref&gt; Nèng tangghâl 14 Maret 2014, Jokowi narèma mandat ḍâri Megawati kaanghhuy maju dhâddhi callon prèsiden, tello mèngghu sabellum lègislatip bân duarèh sabellum kampanye.&lt;ref&gt;Joe Cochrane, The New Work Times, [https://www.nytimes.com/2014/03/15/world/asia/jakarta-governor-joko-widodo.html Governor of Jakarta Receives His Party’s Nod for President], aksés tangghâl 4 Ḍésémber 2016&lt;/ref&gt;

== Bâkto kènè’ bân kalowargana ==
Joko  Widodo bhâbbhâr ḍâri lakèh binih Widjiatno Notomihardjo bân Sudjiatmi'''.''' dhibi’na aropa’aghi potra wa’towa’an bân tungsèttongah ḍâri empa’ satarètanan. dhibi’na andi’ tello’ alè’ bini’ sè asmana Iit Sriyantini, Ida Yati, bân Titik Relawati.&lt;ref&gt;Fiddy Anggriawan, okezone.com, [http://jakarta.okezone.com/read/2012/09/20/505/692389/jokowi-kenalkan-adik-dan-ibu-kandungnya-ke-publik Jokowi Kenalkan Adik dan Ibu Kandungnya ke Publik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920193221/http://jakarta.okezone.com/read/2012/09/20/505/692389/jokowi-kenalkan-adik-dan-ibu-kandungnya-ke-publik |date=2012-09-20 }},  aksés tangghâl 29 Maret 2014&lt;/ref&gt; Sanyatana Jokowi gedhuen alè’ lakèk sè asmana Joko Lukito kèn sèdhâh nalèkana è bhâkto rèmbi’. Sabellum aghântèh nyamah, Joko Widodo andi’ nyamah kèni’ Mulyono. Abanah ḍâri Karanganyar, samantara emba lakèk bân emba bini’ ḍâri dhisah Boyolali.&lt;ref&gt;Adhi M Daryono, METROTVNEWS.COM[http://news.metrotvnews.com/read/2014/05/24/245340/dihadapan-pimpinan-muhammadiyah-jokowi-bantah-anti-islam , Dihadapan Pimpinan Muhammadiyah, Jokowi Bantah Anti Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723172409/http://news.metrotvnews.com/read/2014/05/24/245340/dihadapan-pimpinan-muhammadiyah-jokowi-bantah-anti-islam |date=2015-07-23 }}, aksés tangghâl 6 Ḍésémbér 2016&lt;/ref&gt; Pandidikannah è awwâlli kalabhân maso’ SD Negeri 112 Tirtoyoso sè èkennal mènangka sakolaan pertengaan kabhâbhâ.

Kalabân mellasâh odhi’ sè èjhâlânè, dhibi’na kapaksah ka’angghuy adhâghâng, ngojèk pajung, bân dhâddhi koli pangghul ka’angghuy bhândhâh dhibi’ kaparloan sakolah bân sangoh jhâjhân pân arèna. Nalèkana orèng laèn asapèdaan ka sakolanah, dhibi’na mèlè jhâlân sokoh. Mawârisih kaahlien tokang kajhuh ḍâri abanah, dhibi’na molaè alakoh dhâddhi ngerejih nèng omor 12 taon.&lt;ref&gt;inilahcom, '''[http://metropolitan.inilah.com/read/detail/1882818/dari-bantaran-kali-menuju-dki-1 Dari Bantaran Kali Menuju DKI-1],''' aksés tangghâl 29 Maret 2014&lt;/ref&gt; Jokowi kèni’ ampon ngalamih gusuren roma tello kalèh. Panggusuren sè è alamih bhâkto gi’ kèni’ ngobe cara pèkkèrrah bân kapemimpinannah paghi’ saampona dhâddhi Wâlli kottah Surakarta bâjâ kodhu atartèppaghi pamukèman warga.&lt;ref&gt;Indah Aprilin Cahyani, Tribunnews.com, [https://www.tribunnews.com/nasional/2019/11/09/sebutan-jokowi-ternyata-dicetuskan-oleh-bernard-chene-sahabat-presiden-joko-widodo-dari-prancis Sebutan 'Jokowi' Ternyata Dicetuskan oleh Bernard Chene, Sahabat Presiden Joko Widodo dari Prancis],  aksés tangghâl 29 Maret 2014&lt;/ref&gt;

Saampona lolos SD, dhibi’na alanjuttaghi pandhidhikân nèng SMP Negeri 1 Surakarta.&lt;ref&gt;Arie Sunaryo, merdeka.com, [https://www.merdeka.com/peristiwa/sejak-smp-jokowi-sudah-dikenal-pendiam-tapi-pintar.html Sejak SMP, Jokowi sudah dikenal pendiam tapi pintar], aksés tangghâl 29 Maret 2014&lt;/ref&gt; Nalèkana dhibi’na lolos SMP, dhibi’na andi’ pangaterro ka’angghuy alanjuttaghi maso’ SMA  Negeri 1 Surakarta, namong  ennas saènghâna maso’ SMA Negeri 6 Surakarta.&lt;ref&gt;detikjateng,[https://www.detik.com/jateng/berita/d-6348259/ijazah-presiden-jokowi-digugat-sman-6-surakarta-buka-suara Ijazah Presiden Jokowi Digugat, SMAN 6 Surakarta Buka Suara,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221222003555/https://www.detik.com/jateng/berita/d-6348259/ijazah-presiden-jokowi-digugat-sman-6-surakarta-buka-suara |date=2022-12-22 }}  aksés tangghâl 29 Maret 2014&lt;/ref&gt;

Jokowi amantan sareng Iriana nèng Surakarta ka 24 Dèsèmber 1986, bân andi’ tello’ potra, panèka Gibran Rakabuming Raka (1987),  Kahiyang Ayu (1991), bân  Kaesang Pangarep (1994).&lt;ref&gt;Niken Widya Yunita, detiknews,  [https://news.detik.com/berita/d-4308158/6-kisah-cinta-jokowi-iriana-yang-belum-banyak-orang-tahu 6 Kisah Cinta Jokowi-Iriana yang Belum Banyak Orang Tahu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221221124925/https://news.detik.com/berita/d-4308158/6-kisah-cinta-jokowi-iriana-yang-belum-banyak-orang-tahu |date=2022-12-21 }}, aksés tangghâl 21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

== Bâkto kuliah bân karjâ ==
Kalabân kamampoan sè èka’andhi’, dhibi’na ètarèmah nèng jurusân kehutannan, Fakultas Kehutanan Universitas Gadjah Mada. Kasempatan panèka èghuna’aghi ka’angghuy ajhâr struktur  kajhuh, kamampaatnah, bân tèknologinah. dhibi’na berhasil mamarèh pandhidhikânna kalabân judul skripsi “Studi tentang Pola Konsumsi Kayu Lapis pada Pemakaian Akhir di Kodya Surakarta” bân ollè ghellâr Insinyur (Ir). Salaèn kuliah, dhibi’na jughân aktif dhâddhi anggota Mapala Silvagana, unit kaghiathâ sè lèbur alam nèng fakultasâ.&lt;ref&gt;Noristera Pawestri, TribunJogja.com, [https://jogja.tribunnews.com/2019/10/20/kisah-jokowi-semasa-kuliah-sosok-pendiam-disiplin-dan-ipk-di-atas-rata-rata Kisah Jokowi Semasa Kuliah: Sosok Pendiam, Disiplin dan IPK di Atas Rata-rata], aksés tangghâl 21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

Saampona lulus ka 1985, dhibi’na alakoh nèng BUMN PT Kertas Kraft Acèh,  bân è sabhâ’ nèng arèa alas Pinus Merkusi nèng ḍâtaran tègghih Gayo, Acèh tengnga. Namong dhibi’na arassah ta’ perna bân molè èntar ka binina sè pareppaan agndhung ollè pèttok bulân. dhibi’na atèkat ka’angghuy abisnis nèng biḍâng kajhuh bân alakoh nèng usahana andi’na anommah Miyono, nèng bâbâna CV Roda Jati. Ka taon 1988, bân mukkak usaha dhibi’ kalabân nyamah CV Rakabu, sè kala’ḍâri potra dâ’adâ’na. Usahana sempât Berjaya bân jughân naè’ toron karana toman ètèpo orèng messen pas ta’ èbhâjâr. Namong ka taon 1990 dhibi’na bangkit polè kalabân ènjhâman Rp 30 jutah sè èkaollè ḍâri èbunah.&lt;ref&gt;Fransiska Ria Susanti, Kristin, books google,  [https://books.google.co.id/books/about/Saya_Sujiatmi_Ibunda_Jokowi.html?id=oqBLDwAAQBAJ&amp;redir_esc=y Saya Sujiatmi, Ibunda Jokowi], aksés tangghâl  21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

Usaha panèka dhâddhi jhâlân ka’angghuy katemmoh sareng Bernard Chene, orèng kabângsaan prances, sè ahèrrah aberri’ oloken popular sampè’ samangkèn, “Jokowi”. Kalabân kajhujhurna bân lakoh kerraseh, dhibi’na ngaollè kaparcajhâân bân bhisa bârkelèlèng Èropa sè mukkak socana. Pangatoran kottah sè bhâgus nèng Èropa  dhâddhi inspirasina kaangghuy èterrapaghi nèng Solo bân manginspirasi kaangghuy maso’ dunia politik. dhibi’na terro anerrapaghina kapamèmpènan manosiawi bân mawujudkan kottah sè bersahabhât kaangghuy pânghoninah panèka daèrah Surakarta.&lt;ref&gt;Indah Aprilin Cahyani, Tribunnews.com, [https://www.tribunnews.com/nasional/2019/11/09/sebutan-jokowi-ternyata-dicetuskan-oleh-bernard-chene-sahabat-presiden-joko-widodo-dari-prancis Sebutan 'Jokowi' Ternyata Dicetuskan oleh Bernard Chene, Sahabat Presiden Joko Widodo dari Prancis], aksés tangghâl 17 Juné 2022&lt;/ref&gt;

== Politik ==

=== Wâlli kottah Surakarta ===
Nèng pilkada kottah Solo ka taon 2005, Jokowi èangka’ bi’ partai Demokrasi Inḍonesia Pârjuangan (PDI-P) bân partai Kebangkitan Bangsa (PKB) kaangghuy ajhu dhâddhi callon wâlli kottah Surakarta. dhibi’na nèng pamèlèan kasebbut kalabân prèsèntase soara bânnya’na 36,62 %. Salastarèna kapèlè, kalabân pangalaman gi’ ngodhâna, dhibi’na ngembangaghi Solo sè sabellumma jhubek tatananna bân ngadeppi panolakhân masyarakat kaangghuy èparapi. Èbâbâna kakoasanna, Solo tèbâs pangobe’en bân dhâddhi kajiân nèng Universitas dâlem bân loar Negeri. Salasèttongah panèka kamampoan komunikasi politik Jokowi sè bhidhâh ètèmbhâng kabennya’an gaya komunikasi politik pamèmpèn laèn nèng massa kenikah, sè dhâddhi kajiân risèt mahasiswa pascasarjana Universitas Inḍonesia.&lt;ref&gt;wikiwand, [https://www.wikiwand.com/id/Karier_Joko_Widodo_sebagai_Wali_Kota_Surakarta Karier Joko Widodo sebagai Wali Kota Surakarta], aksés tangghâl  21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

Èbâbâna kakoasanna, bus bhâtèk Solo Trans èkennallaghi, berbagai kawasân seperti jhâlân Slamet Riyadi bân Ngarsopuro èremajakan, bân Solo dhâddhi toan roma berbagai acara internasional.&lt;ref&gt;Blontank Poer, TheJakartaPost, [https://www.thejakartapost.com/news/2009/02/26/surakarta-its-way-being-a-mice-city.html Surakarta, on its way to being a MICE City],  aksés tangghâl  3 Ḍésémber 2016&lt;/ref&gt; Salaèn panèka, Jokowi jhugân èkennal kalabân kasemmaan dâlem merèlokasi blijjhâh sè “memanusiakan manusia”. Bherkat pancapaian panèka, ka taon 2010, dhibi’na kapèlè polè dhâddhi wâlli kottah Surakarta kalabân soara 90%. Pas taon 2012, dhibi’na ècallonnaghi bi’ PDI-P dhâddhi callon gubernur DKI Jakarta.

=== Gubernur DKI Jakarta ===
Jokowi èmènta sacara pribadi sareng Jusuf Kalla kaanghuy acallonnaghi dhâddhi gubernur DKI Jakarta nèng pilgub DKI taon 2012. Karana aropaaghi kadâr PDI parjuangan, makah Jusuf Kalla mintah dhukungan ḍâri Megawati Soekarnoputri, sè awwâllâh gik ragu. Samantara ghâpanèka, Prabowo Subianto ḍâri partai Gerinda jughân mèlobhi PDI pârjuangan sopajhâ endhâ’ adukung Jokowi kaanghuy acallon gubernur karna bhutoh 9 korsèh polè kaanghuy bisa ngajuaghi callon gubernur.&lt;ref&gt;Zulhidayat Siregar, RMOL.co, [http://www.rmol.co/news.php?id=57737 Dibenarkan, Prabowo Subianto Lobi Megawati untuk Dukung Jokowi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610220457/http://www.rmol.co/news.php?id=57737 |date=2015-06-10 }}, aksés tangghâl 23 Oktober 2013&lt;/ref&gt; Sè dhâddhi bâkkèllah, Basuki Tjahaja Purnama sè bhâkto kenika dhâddhi anggota DPR ècallonnaghi abâkkèllèh Jokowi.&lt;ref&gt;detik.com, [[:id:Basuki_Tjahaja_Purnama|Basuki Tjahaja Purnama]], aksés tangghâl  21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt; Pasangan panèka awwâllâh ta’ èungghullaghi. Hal sapanèka èabes ḍâri klèim callon partama sè pakoat bi’ lèngkaran survèi Inḍonesia  anyataaghi pasangan Fauzi Bowo bân Nachrowi Ramli bhâkal ngaollèyah kamennangan pilkada dâlem 1 poteran.&lt;ref&gt;Fabian Januarius Kuwado, KOMPAS.com, [https://megapolitan.kompas.com/read/2012/07/01/14452150/LSI.Satu.atau.Dua.Putaran.Foke-Nara.Menang LSI : Satu atau Dua Putaran, Foke-Nara Menang], aksés tangghâl 3 Ḍésémber 2016&lt;/ref&gt; Namong hasèl pilgub potaran partama ḍâri KPU mataoh Jokowi mamèmpèn kalabân 42,6% soara, samantara Fauzi Bowo nèng posisi kadue’ kalabâ soara.&lt;ref&gt;[http://www.kpujakarta.go.id/view/download_data/download/f90937e5c39e0687b40282a113375eee.pdf REKAPITULASI HASIL PERHITUNGAN SUARA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803215533/http://www.kpujakarta.go.id/view/download_data/download/f90937e5c39e0687b40282a113375eee.pdf |date=2012-08-03 }}, aksés tangghâl  21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

Pasangan panèka abelik èunggullaghi pemilukada DKI 2012 karana kasemaan Jokowi sareng Hidayat Nur Wahid èbhâkto pilkada wâlli kottah Surakarta 2010 sarta pândhukung Faisal Basri bân Alex Noerdin ḍâri hasèl survèi kabennya’an ngallè ka Jokowi.&lt;ref&gt;Haryanto SUharman, theindonesiatoday, [http://www.theindonesiatoday.com/news/politic-news/politic-photo/item/610-faisal-basri-supporters-move-to-jokowi%2C-survey-reveals.html Faisal Basri Supporters Move to Jokowi, Survey Reveals,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312022741/http://theindonesiatoday.com/news/politic-news/politic-photo/item/610-faisal-basri-supporters-move-to-jokowi,-survey-reveals.html |date=2016-03-12 }} aksés tangghâl 3 Ḍésémber 2016&lt;/ref&gt; Namong kabhâdâân tabelik nalèkanah partai-partai pândhukung callon laènnah nèng potaran partama mala nyataaghi dhukungan ka Fauzi Bowo.&lt;ref&gt;ANTARANEWS.com, [https://www.antaranews.com/ Foke optimistis menang di putaran kedua], aksés tangghâl 4 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt; Jokowi ahèrrah ollè dhukungan ḍâri pangamoka-pangamoka pântèng kadhi Misbakhun ḍâri PKS, Jusuf Kalla ḍâri Golkar, Indra J.Piliang ḍâri Golkar, sarta Romo Heri sè aropaaghi alè’ èpar Fauzi Bowo.&lt;ref&gt;merdeka.com, [https://www.merdeka.com/jakarta/pengakuan-blak-blakan-adik-ipar-foke-soal-dukungan-ke-jokowi.html Pengakuan blak-blakan adik ipar Foke soal dukungan ke Jokowi], aksés tangghâl 4 Ḍésémber 2016&lt;/ref&gt;

Partarungan politik panèka jughân nyalar ka mèdia sosial kalabân paluncuran Jasmew, pabhângonan mèdia cèntèr, sarta pamamfaathân mèdia anyar kadhi Youtube.&lt;ref&gt;M. Andi Perdana, TEMPO.co, [http://www.tempo.co/read/news/2012/08/12/230422972/Relawan-Jokowi---Ahok-Luncurkan-JASMEV Sukarelawan Jokowi-Ahok Luncurkan JASMEV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129041528/http://www.tempo.co/read/news/2012/08/12/230422972/Relawan-Jokowi---Ahok-Luncurkan-JASMEV |date=2014-11-29 }}, aksés tangghâl 4 Ḍésémber 2016&lt;/ref&gt; Potaran kadue’ jughân èbârnaèh tudingan kampanye celleng sè antara laèn bârkèsar dâlem isu SARA, isu kabakaran sè tengnget, korupsi bân politik transaksional. Ka 29 Sèptèmber 2012, KPUD DKI Jakarta anetteppaghi pasangan Jokowi bân Ahok dhâddhi gubernur bân bekkèl gubernur DKI sè anyar kaanghhuy masa bhâktèh 2012-2017 agentè’èh Fauzi Bowo-Prijanto.&lt;ref&gt;asylasy, detiknews, [https://news.detik.com/berita/d-2016018/fauzi-bowo-tak-jadi-ustad-malah-jadi-gubernur- Fauzi Bowo, Tak Jadi Ustad Malah Jadi Gubernur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221222005302/https://news.detik.com/berita/d-2016018/fauzi-bowo-tak-jadi-ustad-malah-jadi-gubernur- |date=2022-12-22 }}, aksés tangghâl 21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

==== Kabijakhân ====
Kabijakhân Jokowi salama ajabat gubernur DKI Jakarta bennya’ sè asèfat populis, kadhi kampong dèrèt, kartu Jakarta sèhat bân kartu Jakarta pèntèr. Namong bâdhâ jughân masyarakat sè bhârre’, kadhi dâlem pabeccèan saloran aèng, pangodhâdhân bus kèni’, bân stèrilisasi jalur busway.&lt;ref&gt;republika-indonesia, [https://www.nomor.net/_kodepos.php?_i=republik-indonesia&amp;id=245141 Karier Joko Widodo sebagai Gubernur DKI Jakarta], aksés tangghâl  21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt;

Nèng awwâl kalagungan, dhibi’na ngadei program bântoan sosial lèbât kartu Jakarta sèhat bân kartu Jakarta pèntèr, bân salastarèna ollè kenḍâli atas APBD, ajhâlânaghi pabeccèan saloran aèng nèng DKI Jakarta lèbât program JEDI.&lt;ref&gt;ANTARANEWS.com, [https://www.antaranews.com/berita/346355/kartu-jakarta-pintar-diluncurkan Kartu Jakarta Pintar diluncurkan,] aksés tangghâl 15 Maret 2014 &lt;/ref&gt; Brâmpan program transportasi sangkol pamarèntaan sabellumma kadhi 6 Ruas Tol bân monorèl tarhambat.&lt;ref&gt;WIKIPEDIA Ensiklopedia Bebas, [[:id:Jalan_Tol_Layang_Dalam_Kota_Jakarta|Jalan Tol Layang Dalam Kota Jakarta]], aksés tangghâl 21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt; Sabhâliggeh, dhibi’na konsèntrasi ka transpormasi massal MRT Jakarta, tèngkè’ armada TransJakarta, bân pangodhâdhân bus kèni’. Dhibi’na jughân mabhuwa’an pangallèan pangalolaan sombher daya aèng lebhât akuisi Aètra bân Palyja.&lt;ref&gt;WIKIPEDIA Ensiklopedia Bebas, [[:id:MRT_Jakarta|MRT Jakarta,]] aksés tangghâl  21 Ḍésémber 2022&lt;/ref&gt; 

Jokowi bârperran dâlem ngoranghi diskriminasi bân nèpotisme dâlem jhângjhâng karèr pangghâbâ nègèri sipil nèng DKI Jakarta lèbhât penerrapân lèlang kalaghungan. Mènangka salasèttongah dampak panèka kaplèlènah pajabhât ḍâri kalangan mènoritas sè ollè panolaghân masyarakat. Kadhieh dâlem kasus lurah Susan.&lt;ref&gt;Deti Mega Purnamasari, JakartaGlobe, [http://www.thejakartaglobe.com/news/jakarta/non-muslim-ward-chief-stays-on Non-Muslim Ward Chief Stays On], aksés tangghâl  15 Maret 2014&lt;/ref&gt; Jokowi nyata’aghi dhukungan bâgi lurah Susan.

Nèng masa pernatana polè, DKI Jakarta mabâdâ brâmpan èvent krèatif kadhi Jakarta Night Fèstival, pèsta rakyat, bân Fèstival karaton sadunnyah.&lt;ref&gt;Kompas.com, [https://travel.kompas.com/read/2013/12/04/1421599/Festival.Keraton.Sedunia.Digelar.di.Jakarta Festival Keraton Sedunia Digelar di Jakarta], aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Dhibi’na jughân mabeccè’ kabersèan lingkungan nèng Jakarta, kadhieh kalabân alarang atraksi Topèng Monyèt.

== Kaprèsidenan ==

=== Pilprès 2014 ===
Salastarènah kapèlè dhâddhi  gubernur DKI Jakarta, popularitasseh Jokowi mâlâjit bherkat rèkam jhâjakna sè bhâgus bân pâsemma’na sè mabhumè bân pragmatis, kadhieh sè tonjhu’aghi lèbhât program “blusukan” ka’angghuy nyasak kabâdâân  nèng lapangan sacara terkas.&lt;ref&gt;Waskita, Ferdinand, Tribunnews.com, [https://www.tribunnews.com/nasional/2013/10/31/jokowi-masih-merajai-survei-calon-presiden Jokowi Masih Merajai Survei Calon Presiden], aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Temmahna, Jokowi merajai survèi- survèi callon prèsiden bân manyèngghâ kandidat laènna, saèngghâ angghâl wacana kaangghuy madhâddhi callon  prèsiden.&lt;ref&gt;has, Merdeka.com, [https://www.merdeka.com/politik/muncul-gerakan-di-facebook-memaksa-jokowi-nyapres-2014.html Muncul gerakan di Facebook memaksa Jokowi nyapres 2014], aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Slama panberempan bulân wacana kasebbut dhâddhi ta’ pastèh karana pancallonan Jokowi nèng PDI-P kodhuh èpettok sareng katoa umum PDI-P Megawati Soekarnoputri, bân kodhuh èteggesèh baru bhâdhih nentoaghi callon salastarèna pamèlèan umum lègislatif nèng bulân April.&lt;ref&gt;Harahap, Riza, ANTARA News, [https://www.antaranews.com/berita/413438/pdip-umumkan-capres-setelah-pemilu-legislatif PDIP umumkan capres setelah Pemilu Legislatif], aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Namong, nèng tangghâl 14 Maret 2014, Megawati ahèrrah nyerrat terkas sorat mandate ka Jokowi kaanghuy dhâddhi callon prèsiden, bân Jokowi aparèng onèng jhâ’ saongghuna endhâ’ bân siyap ngalakonè mandate kasebbut kaanghhuy maju dhâddhi callon prèsiden Rèpublik Inḍonesia dâlem pamèlèan umum prèsiden Inḍonesia 2014. Selepas pangomoman panèka IHSG bân rupiah naè’ nilayyah, sè èkaittaghi kalabân sèntimèn positif invèstor dhâ’ka brita kasebbut.

Nèng tangghâl 19 Mèi 2014, Jokowi ngumommaghi jâ’ Jusuf Kalla bhâkal dhâddhi callon bhâkkèl prèsidenna. Pencallonan kasebbhut èdhukung sareng koalisi Partai Demokrasi Inḍonesia Perjuangan, partai NasDem, partai Kebangkitan Bhângsah, bân partai Hanura. Nèng arèh sè padâ, Jokowi bân Jusuf Kalla sacara resmi adaftar nèng komisi pamèlèyan umum.&lt;ref&gt;Akuntono, Indra, Kompas.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/05/19/1203166/Jokowi.Cawapres.Saya.Jusuf.Kalla Jokowi: Cawapres Saya Jusuf Kalla], aksès 2023-01-16.&lt;/ref&gt;

Saampona mèreng hasèl bitongan lekkas ḍâri brempan lembaga survèi, Jokowi ènyataaghi kamennangan nèng 9 Julè. Namong labânna jughân ènyataaghi kamennangan, mabingung warga Inḍonesia. Nèng 22 Julè, panbrempan jhâm sabellumah pangomoman hasèl pilprès, Prabowo mundhur ḍâri pilprès. KPU ngomommaghi kamennangan Jokowi berjhâm-jhâm abitteh.&lt;ref&gt;Maharani, Dian, Kompas.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/07/22/20574751/Ini.Hasil.Resmi.Rekapitulasi.Suara.Pilpres.2014 Ini Hasil Resmi Rekapitulasi Suara Pilpres 2014], aksès 2023-01-16.&lt;/ref&gt; KPU nyataaghi Jokowi mennang kalabân 53,155% soara (70.997.859 pamèlè), samantara Prabowo ngaollè 46,85% (62.576.444 soara), makkè kubu Prabowo nyangkal total panèka.

Salastarèna kamennanganna, Jokowi nyataaghi jhâ’ tombu nèng bâbâna rèzim Orde Baru sè otoritèr bân korup, dhibi’na ta’nyangkah seseorang kalabân latar belakang kellas bâbâ bhisa dhâddhi prèsiden. The New  York Times alaporraghi “samangkèn nika padhâh bi’ Amèrika, ghi? Bâdhâ angen Amèrika bân  nèng ka’dhintoh abâ’dhibi’ ngaandhi’ angen Inḍonesia”. Jokowi panèka prèsiden dâ’adâân sè benni berasal ḍâri militèr otabhâ èlitè politik, bân mètorot komèntator politik Salim Said, rakyat ngabes Jokowi mènangka “seseorang sè aropaaghi tatangghâ abâ’dhibi’, sè motoseh kaanghuy terjun ka dunnyah politik bân acallonnaghi dhibi’na dhâddhi prèsiden.&lt;ref&gt;Kumparan.com, [https://kumparan.com/berita-hari-ini/7-urutan-presiden-indonesia-dari-soekarno-hingga-jokowi-1yttGltHAMq/full 7 Urutan Presiden Indonesia, dari Soekarno hingga Jokowi], aksès 2023-01-16.&lt;/ref&gt;

=== Kabijakhân ===
Jokowi cèntèl masa kaprèsidennna kalabhân makaloar kartu Inḍonesia sèhat, kartu Inḍonesia pènter, bân kartu Inḍonesia sejahtera. Bhuwa’ panèka bi’ partai oposisi èangghâp kaangghuy mareddhâm samantara kanaèan arghâh BBM.&lt;ref&gt;Prabowo, Dani, KOMPASTV, [https://nasional.kompas.com/read/2014/11/18/09221121/Politisi.Gerindra.Kartu.Sakti.Jokowi.Hanya.Redam.Sementara.Dampak.Kenaikan.Harga.BBM Politisi Gerindra: &quot;Kartu Sakti&quot; Jokowi Hanya Redam Sementara Dampak Kenaikan Harga BBM], aksès 2014-11-19.&lt;/ref&gt; Jokowi èkritik polana makaloar program sè ta’ andhi’ pajung hokom bân alanggar tartèb anggaran, namong hal panèka èsangkal sareng Jusuf Kalla, kalabân alasan jhâ’ program kartu panèka saongghunah kaderderân ḍâri program sè ampon bâdâ saèngghâ anggaran panèka norok program kasebbut.&lt;ref&gt;Mukhti Ahmad, Hafidz, CNNIndonesia, [https://www.cnnindonesia.com/nasional/20141105101733-12-9755/anggaran-tiga-kartu-jokowi-dipertanyakan/ Anggaran Tiga Kartu Jokowi Dipertanyakan], aksès 2014-11-19.&lt;/ref&gt;

Molaè tangghâl 8 Novèmber, dhibi’na ngirèng panbrempan konfèrènsi tingkat tègghih, kadhi APEC, Asian Summit, bân G20. Jokowi menuai kontrovèrsi salastarènah prèsentasi èadhâ’na pangosaha nèng APEC.&lt;ref&gt;Liauw, Hindra, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/11/11/07375171/Dipuji.Jokowi.Berani.Pidato.Tanpa.Teks.di.Depan.1.500.CEO.Dunia Dipuji, Jokowi Berani Pidato Tanpa Teks di Depan 1.500 CEO Dunia], aksès 2014-12-19.&lt;/ref&gt; Sabâgiyân mèncerca prèsentasi panèka mènangka bhuwa’ ajuel naghârâ dhâ’ kapèntingan asing, samantara nèng laèn pihak pidatonah èpojhi karana èangghâp tappa’ ka sasaran, ètèmbhâng prèsiden laèn sè ghun karo aberrik ceramah sè ngambhâng. ḍâri APEC, Jokowi berhasil ngibeh komitmen invèstasi saarghâh RP 300 Triliun.

Sapabelinah ḍâri loar negeri, dhibi’na nunjuk Faisal Basri mènangka katoa tim pambarantasan mafia Migas, alantik Basuki Tjahaja Purnama mènangka gubernur DKI Jakarta, bân ngomommaghi kaongghâân BBM ḍâri Rp 6.500 dhâddhi Rp 8.500. kabijakhân panèka sempet ètoro’è dèmonstrasi nèng berbagai daèrah nèng Inḍonesia. Jokowi terro ngallèyah dana subsidi kasebbut kaanghuy pambangunan infrastruktur bân kasèhatân.&lt;ref&gt;Fikri, Rosniawanty, Tempo.co, [http://www.tempo.co/read/news/2014/11/07/058620218/Alasan-Jokowi-Berani-Naikkan-Harga-BBM Alasan Jokowi Berani Naikkan Harga BBM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214080021/http://www.tempo.co/read/news/2014/11/07/058620218/Alasan-Jokowi-Berani-Naikkan-Harga-BBM |date=2014-12-14 }}, aksès 2015-01-31.&lt;/ref&gt; Nèng bidang katasèan, Jokowi nyoro perlakuan kajâh dhâ’ orèng sè ngèco’ jhuko’ ilègal, selain mèntah kaangghuy mabâdhâ razia, dhibi’na jughân ngarep kapal sè alanggar peraturan èsèllemmaghi.&lt;ref&gt;Asril, Sabrina, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/11/18/13004411/Jokowi.Tenggelamkan.Kapal.Pencuri.Ikan. Jokowi: Tenggelamkan Kapal Pencuri Ikan!], aksès 2014-11-23.&lt;/ref&gt; Nèng bidang pertanèan, Jokowi mâgi 1099 unit traktor tanang è Subang kalabân arepphân menggenjot produksi petanè.&lt;ref&gt;Asril, Sabrina, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/12/26/11492811/Jokowi.Serahkan.1.099.Unit.Traktor.Tangan.kepada.Petani.di.Subang Jokowi Serahkan 1.099 Unit Traktor Tangan kepada Petani di Subang], aksès 2015-01-03.&lt;/ref&gt; dhibi’na jughân adorong  bâdhâna rèformasi agrarian kalabân adorong petanè ngaollè sertifikat saèngghâ ollè menggarap tana kalabân status lègal. Dhibi’na jughân adorong  hak pangoasa adhât bân pangolahan alas kaangghuy kapentèngan rakyat kalabân konsèp kaalasân sosial.

Jokowi ngaollè sambuthân anga’ bân pojhiân nalèkana anyampayaghi pidato nèng âdhâ’na peserta paringathân ka 60 taon Konfèrènsi Asia Afrika tangghâl 22 April 2015. Jokowi mator parlona merèformasi PBB bân badan intèrnasional laènna. Jokowi èangghâp bângal mengkritik lembaga prèstisius dunnyah kadhi PBB, Dana Monèntèr intèrnasional, bân bank dunnyah. Jokowi menuai kritik ḍâri peneliti Amèrika Serikat karana Jokowi èangghâp ta’ konsistèn ḍâlâm ngajek invèstor asing kaangghuy maso’ ka Inḍonesia.&lt;ref&gt;Gunawan, Indra, Ekonomi.bisnis.cim, [https://ekonomi.bisnis.com/read/20220513/12/1533025/jokowi-undang-investor-dari-amerika-serikat-ini-tantangannya-menurut-kadin Jokowi Undang Investor dari Amerika Serikat, Ini Tantangannya Menurut Kadin], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt;

Nèng bidang infrastruktur, Jokowi ampon cèntèl bânnya’ proyèk pembangunan kaangghuy mengejar kacèccèran Inḍonesia ḍâlâm sèktor  panèka, kadhieh jhâlân tol Trans-Sumatra, Tol Solo-Kertosono, pelabbhuwân Makassar, meresmikan operasional terminal Teluk Lamong mènangka bhâghiyen ḍâri Greater Surabaya Mètropolitan Port, bân samacemma.&lt;ref&gt;Riski, Petrus, voaindonesia.com,  [https://www.voaindonesia.com/a/presiden-jokowi-resmikan-pelabuhan-teluk-lamong-di-surabaya/2783173.html Presiden Jokowi Resmikan Pelabuhan Teluk Lamong di Surabaya], aksès 2015-06-04.&lt;/ref&gt;

Nèng masanah, kacatet ampon bhâdâ swasembada bherrâs, jghâghung, bhâbâng mèra, bân cabbhi, kalabân abândhingaghi angka produksi sè lebbhi rajhâh ḍâri kabhutoan. Namong tettep ètandhâi kalabân brâmpan kalè impor kaanggghuy alasân amennoèh cadangan bân kapentèngan kabhutoan bherrâs bân jghâghung khusus sè ta’bisa èsediaaghi petani. Inḍonesia.&lt;ref&gt;holik, Aichi, Beritasatu.com, [https://www.beritasatu.com/ekonomi/471651/indonesia-akhirnya-swasembada-beras-bawang-jagung-dan-cabai Indonesia Akhirnya Swasembada Beras, Bawang, Jagung, dan Cabai], aksès 2023-01-17&lt;/ref&gt;

È adhâ’, Joko Widodo ḍâlâm pabukka’an forum kerja sama èkonomi naghârâ- naghârâ Asia- Pasifik (APEC) nèng Da Nang, Viètnam, Donald Trump sacara khusus mojhi Inḍonesia mènangka conto naghârâ sè berhasil ngangka’ dhibi’ ḍâri katerpurukâ lèbhât institusi domèstik bân dèmokratis.&lt;ref&gt;malut.kemenkumham.go.id, [https://malut.kemenkumham.go.id/layanan-publik/keimigrasian/layanan-untuk-warga-negara-indonesia/apec-business-travel-card-abtc#:~:text=Asia%20Pacific%20Economic%20Cooperation%20yang,bertujuan%20membangun%20kerja%20sama%20ekonomi. APEC Business Travel Card (ABTC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117022110/https://malut.kemenkumham.go.id/layanan-publik/keimigrasian/layanan-untuk-warga-negara-indonesia/apec-business-travel-card-abtc#:~:text=Asia%20Pacific%20Economic%20Cooperation%20yang,bertujuan%20membangun%20kerja%20sama%20ekonomi. |date=2023-01-17 }}, aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt;

=== Kabijakhân nèng papua ===
Jokowi aberrik perhatian khusus bâgi Papua. Terlihat ḍâri frèkuènsi cabisen sè kabitong sanget segghut ètèmbhâng prèsiden sabellummah, bân bânnya’na pambangonan infrastruktur nèng papua. Kadhieh pambangonan pasar tradisional bân jhâlân taratas Papua.&lt;ref&gt;KOMPAS.com, [https://regional.kompas.com/read/2014/12/27/1939030/Jokowi.Penuhi.Janjinya.Membangun.Pasar.di.Papua Jokowi Penuhi Janjinya Membangun Pasar di Papua], aksès 2015-06-04.&lt;/ref&gt; Bennya’ bandara perintis èbangon otabhâ èbhânahi saèngghâ pangolatnah lebbhi bhâgus ''' '''bân kapasitassâh lebbi rajhâh. Dhibi’na jughân nerbittaghi Instruksi prèsiden (Inprès) nomer 9 taon 2017 tentang parghâncangna pambangonan kesejahteraan nèng provènsi papua bân provènsi papua bârâ’ ka 11 Dèsèmber 2017.&lt;ref&gt;REPUBLIKA.co.id, [https://republika.co.id/berita/ekonomi/makro/17/12/22/p1cq9t382-jokowi-terbitkan-inpres-percepatan-pembangunan-papua Jokowi Terbitkan Inpres Percepatan Pembangunan Papua], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt;

Cabisen ka Papua bulân Mèi 2015, Jokowi abèbassaghi 5 tahanan politik OPM bân abèbassaghi wartawan loar kaangghuy ngalakoni peliputan nèng Papua kadhi daèrah laèn nèng Inḍonesia. Jokowi beralasân jhâ’ saongghuna Inḍonesia kodhuh berpèkkèr positif bân salèng parcajâ. Kabijakhân Jokowi panèka ollè pro bân kontra, tarotama nèng kalangan DPR RI sè nyataaghi jhâ’ Kabijakhân kasebbhut kèngèng ghâbây isu Papua èpolitisir ka dunnyah loar, karana masalah Papua sè sanget sènsitif.&lt;ref&gt;Hidayat, Qur'anul, Okezone.com , [https://nasional.okezone.com/read/2015/05/12/337/1148680/pimpinan-dpr-protes-soal-jokowi-izinkan-jurnalis-asing-ke-papua Pimpinan DPR Protes soal Jokowi Izinkan Jurnalis Asing ke Papua], aksès 2015-06-04.&lt;/ref&gt;

=== Pilprès 2019 ===
Taon 2018, Jokowi ngomommaghi jhâ’ dhibi’na acallonnaghi ḍâlâm pamèlèan umum prèsiden 2019.&lt;ref&gt;antikorupsi.org, [https://antikorupsi.org/id/article/visi-misi-jokowi-maruf-vs-postur-kabinet-indonesia-maju Visi-Misi Jokowi-Ma’ruf Vs Postur Kabinet Indonesia Maju], aksès 2023-01-17. &lt;/ref&gt; Bhâkkèl prèsiden Jusuf Kalla èangghâp ta’ mennoèh syarat kaangghuy acallon polè karana bâthâsen masa jabatan sè ètantoaghi kaangghuy jabatan prèsiden bân bhâkkèl prèsiden. (Jusuf Kalla ampon ajhâlâni masa kalaghungan lèma taon dhâddhi bhâkkèl prèsiden nèng masa kaprèsidenan Susilo Bambang Yudhoyono (SBY) ḍâri 2004 kantos 2009). Spèkulasi pasèrah sè bhâkal è pèlè sareng Jokowi kaangghuy callon bhâkkèl prèsidenna pokus ka panbrempan kandidhât kamasok Mahfud MD, perna ajhâbat mentrè partahanan bân hakèm aghung Mahkamah Konstitusi.

Tangghâl 9 Agustus 2018, sacara ngejuttaghi, jhâ’ saangghuna Ma’ruf Amin sè bhâkal dhâddhi pasanganna. Mahfud èlaporraghi ampon asiapagi abâ’na kaangghuy dhâddhi callon bhâkkèl prèsiden, namong, saampona genjhâân ḍâri brempan partai koalisi pamarènta Jokowi bân tokoh-tokoh Islam sè apangaro, Ma’ruf è pèlè dhâddhi ghântèna. Jokowi mèlè Ma’ruf Amin karana pangalamanna sè loas  dâlem orosan pamarènta bân aghâma.&lt;ref&gt;W. Dewi, Sita, TheJakartaPost, [https://www.thejakartapost.com/news/2018/08/09/who-is-maruf-amin-jokowis-running-mate.html Who is Ma’ruf Amin, Jokowi’s running mate?], aksès 2018-08-09.&lt;/ref&gt;

Januari 2019, è beritakan jhâ’ saangghuna Jokowi pareppaan amempertimbangaghi pambèbashân  Abu Bakar Ba'asyir karana omor seppo bân kasèhathân ampon toron. Jhâlân panèka èanggep kontrovèrsi mènangka bhâgien ḍâri sajhân bennyakna kalakoan sè èkala’ Jokowi kaangghuy mennangaghi atèna orèng Muslim konsèrvatif jellang pamèlèan.&lt;ref&gt;Theinterpreter, [https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/indonesia-releasing-abu-bakar-ba-asyir-wrong-all-counts Indonesia: releasing Abu Bakar Ba’asyir wrong on all counts], aksès 2019-01-23.&lt;/ref&gt; Tarèkah ghâpanèka èbatallaghi nèng tangghâl 23 Januari, karana ajenjhi sacca dhâ’ka idèologi  naghârâ pancasila sè aropaaghi sala sèttongah sarat pembèbasannah.&lt;ref&gt;TheJakartaPost, [https://www.thejakartapost.com/news/2019/01/23/baasyir-early-release-plan-cancelled-state-palace.html?src=mostviewed&amp;pg=academia/2019/01/21/free-baasyir-why-now.html Ba'asyir early release plan cancelled: State Palace], aksès 2019-01-23.&lt;/ref&gt; Jokowi ampon nolak kaangghuy aparèng pandangan ka panahanan sakètar 1.000.000 Muslim Uighur ka pamarènta Tiongkok nèng kamp-kamp pandhidhikân olang nèng provènsi Xinjiang kalabân nyataaghi “sèngkok ta’ onèng ka Xinjiang” bân ta’ aparèng komèntar.&lt;ref&gt;Staff, Reuters, Reuters.com, [https://www.reuters.com/article/us-indonesia-protests-uighurs/indonesian-muslims-protest-against-chinas-treatment-of-uighurs-idUSKCN1OK195 Indonesian Muslims protest against China's treatment of Uighurs], aksès 2018-12-21.&lt;/ref&gt;

Saampona empa’ taon ajabat, tèngkat kapoashân public dhâ’ka Jokowi pagghun tèngghih, kisaran 60-70 %.&lt;ref&gt;SINDONEWS.com, [https://nasional.sindonews.com/berita/1370579/12/tingkat-kepuasan-terhadap-kinerja-jokowi-di-atas-70 Tingkat Kepuasan terhadap Kinerja Jokowi di Atas 70%], aksès 2019-04-30.&lt;/ref&gt; Hasèl bitongan lekkas anunjuaghi jhâ’ Jokowi èkèraaghi mennang pilprès kalabân soara 54%.&lt;ref&gt;newser.com, [https://www.newser.com/article/353624406dbc44ddb83c9b32f8d1de0b/indonesias-widodo-declares-victory-in-presidential-election.html Indonesia's Widodo declares victory in presidential election], aksès 2019-04-18.&lt;/ref&gt; Tatapèna, Prabowo ngeklaim jhâ’ saongghuna bitongan bi’ tim kampanyena dhibi’ anunjuaaghi jhâ’ dhibi’na ollè soara 62%.&lt;ref&gt;Radityo Priasmoro, Muhammad, Liputan6, [https://www.liputan6.com/pilpres/read/3948459/terungkap-ini-sumber-prabowo-klaim-menang-pilpres-62-persen Terungkap, Ini Sumber Prabowo Klaim Menang Pilpres 62 Persen],  aksès 2019-04-30.&lt;/ref&gt;

== Aghâma ==
Jokowi panèka orèng Islam bân acarèta jhâ dhibi’na dhâ’adhâ’na ongghe hajji ka taon 2003, bân salastarèna umro palèng sakoni’ empa’ kalè.&lt;ref&gt;Rimadi, Luqman, Liputan6, [https://www.liputan6.com/indonesia-baru/read/2054461/jokowi-tanggapi-isu-sara-semua-keluarga-saya-sudah-naik-haji Jokowi Tanggapi Isu SARA: Semua Keluarga Saya Sudah Naik Haji,]  2014-05-25.&lt;/ref&gt; Namong, para’depa’a kapèlèan umum prèsiden 2014, muncul panbrempan tudingan sè apertanyaaghi kaislamna Jokowi, saèngghâ nèng tangghâl 24 Mèi 2014 Jokowi anyataaghi jhâ’ saongghuna dhibi’na aropaaghi begien ḍâri “Islam sè rahmatan lil alamin, Islam sè odhi’ bârkatoronan bân bârkarjâ nèng naghârâ RI sè sanget negghuk UUD 45”.&lt;ref&gt;Zulfikar. Muhammad, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/05/24/1429414/.Saya.Jokowi.Bagian.dari.Islam.yang.Rahmatan.Lil.Alamin. &quot;Saya Jokowi, Bagian dari Islam yang Rahmatan Lil Alamin&quot;], aksès 2014-05-25.&lt;/ref&gt; Dhibi’na jughân nyataaghi jhâ’ saongghuna saongghuna benni begien ḍâri kalompok Islam sè “sakesokanna atèna akafirraghi tarètana dhibi’”, “nindes aghâma laèn”, “aroghân bân ahunus bheddhâng nèng tanang bân nèng lèsan”, “lèbur nyèjèraghi fustun-fustunna”, “notopè pamalèngan artana, notopè bheddhâng sè alomoran bi’ dârâ kalabân gamès bân sorbân”, otabhâ “ngibeh ayat-ayat Tuhan kaangghuy nèpo rakyat”.&lt;ref&gt;Solikhun, HANIFIYA: JURNAL STUDI AGAMA-AGAMA, [https://journal.uinsgd.ac.id/index.php/hanifiya/article/view/11487 Relevansi Konsepsi Rahmatan Lil Alamin dengan Keragaman Umat Beragama], aksès 2023-01-17&lt;/ref&gt;

== Idèologi ==
Mènangka prèsiden sè kapèlè, Jokowi nâggessaghi sèkep polotikkâ kaangghuy mèmpèn Inḍonesia kalabân kasoghiyen manossa, bhudhâjâ, bân pluralitasna sopajhâ ta’ kaèlangan ara kangghuy mânjawantahkan èssèna UUD 1945 tor ma’na Pancasila. Sèkap panèka mètorot abâ’ dhibi’na èangghâp parlo èimplikasikan bi’ tèyap pamèmpèn ka sadhâjena level pernata bhâghus èkotta sampè; skala nasional. Jokowi mèlè amaknaèh lèbhât ajhârân trisakti Bung Karno panèka berdaulat nèng bidhâng politik, berdikari nèng bidhâng èkonomi, bân berkepribadien nasional nèng bidhâng kabhudhâjâân.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Jordan, Ray, DetikNews.com,  [https://news.detik.com/berita/d-3024959/jokowi-saya-sebagai-presiden-harus-punya-ideologi-jelas Jokowi: Saya Sebagai Presiden Harus Punya Ideologi Jelas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117121250/https://news.detik.com/berita/d-3024959/jokowi-saya-sebagai-presiden-harus-punya-ideologi-jelas |date=2023-01-17 }}, aksès 2015-09-22.&lt;/ref&gt;

“sèngkok mènangka saorang prèsiden jughân kodhuh andik idèologi sè jellas, napak kenikah? Berdaulat, berdikarè bân berkepribadiân. Idèologi abâ’dhibi’ padhâ, Pancasila, tapèh cara penerapnah sè bhidhâh. Bâdâ sè lèbât blessat pangobeen rèstorasi Inḍonesia, Bâdâ sè lèbât cara-cara laèn. Saorang pamèmpèn bhâghus nèng kotta, kabupatèn, gubernur provènsi, tèngkat nasional, memèmpèn panèka kodhu  andhi’ idèologi. Kodhu bâdâ idèologina. Tanpa kenika abâ’dhibi’ ta’ andhi’ ara”.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Pangharghâân ==
Atas prèstasina, bi’ majalah tèmpo, Joko Widodo kapèlè sala sèttong ḍâri “10 tokoh 2008”. Kabhândhâren nèng majalah sè padhâ jhughân, Basuki Tjahaja  Purnama, otabhâ segghut è olok Ahok toman kapèlè jhughân dhâlem “10 tokoh 2006” atas jhâsana abhânderi layanan kasèhatân bân pandhidhikân nèng Belitung Tèmor. Ahok pas dhâddhi bhâkkèlla nèng Pilgub DKI taon 2012.&lt;ref&gt;Merdeka.com, '''[https://www.merdeka.com/profil/indonesia/b?_gl=1*idokft*_ga*MTE2ODk1NDkxNC4xNjczODgyMDgw*_ga_YV9LXF9F74*MTY3MzkzNTY3MC4yLjEuMTY3MzkzNTY3MS41OS4wLjA. PROFIL BERDASARKAN ABJAD],''' aksès 2023-01-17&lt;/ref&gt;

Jokowi jughân ollè panghargâân internasional ḍâri Kemitraan Pamarènta'an Lokal Dèmokratis Asia Tenggara (Delgosea) panèka atas kabhârhasèlna Solo ampon alakoh relokasi sèmanusiawi bân pemberdayaan dhâgângan kaki lèma'.&lt;ref&gt;Rachmayanti, Yunita, elsamara.id, [https://elsamara.id/keberhasilan-relokasi-pkl-di-solo/ Mengintip Keberhasilan Relokasi PKL di Solo], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt;

Tangghâl 12 Agustus 2011, Ahok jughân ollè panghargâân Bèntang Jasa Utama kaangghuy prèstasina mènangka kapala daèrah ngabdhiaghi dhibi’na ka rakyat.&lt;ref&gt;Ari Wibowo, Eko, Tempo.com, [http://www.tempo.co/read/news/2011/08/12/004351540/Bintang-Jasa-Ternyata-Bebani-Jokowi Bintang Jasa Ternyata Bebani Jokowi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222180842/http://www.tempo.co/read/news/2011/08/12/004351540/Bintang-Jasa-Ternyata-Bebani-Jokowi |date=2014-02-22 }}, aksès 2012-12-22.&lt;/ref&gt; Bintang Jasa Utama panèka aropaaghi panghargâân sè palèng tègghih sè èbhâghi ka warga naghârâ sipil. Ka Januari 2013, Joko Widodo ènobattaghi dhâddhi wâlli kotta palèng bhâghus ka-3 nèng dunnyah atas kaberhasillanna amèmpèn Surakarta mènangka kotta sèni bân bhudhâjâ, kotta palèng bershè ḍâri korupsi, tor kotta palèng bhâghus panataanna.&lt;ref&gt;DetikNews.com, [https://news.detik.com/berita/d-2135816/jokowi-dinobatkan-sebagai-walikota-terbaik-ketiga-dunia- Jokowi Dinobatkan Sebagai 'Walikota Terbaik Ketiga Dunia'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117121247/https://news.detik.com/berita/d-2135816/jokowi-dinobatkan-sebagai-walikota-terbaik-ketiga-dunia- |date=2023-01-17 }}, aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt; Bi’ KPK, atas kabângalla alaporraghi panbrempan bhârâng gratifikasi sè katarèma.&lt;ref&gt;Faqih, Fikri, Merdeka.com, [https://www.merdeka.com/jakarta/dapat-penghargaan-kpk-jokowi-lupa-berapa-kali-lapor-gratifikasi.html Dapat penghargaan KPK, Jokowi lupa berapa kali lapor gratifikasi], aksès 2014-03-19.&lt;/ref&gt;

Atas kamampona asosialisasi program-program pamarènta saèngghâ ollè dukungân masyarakat bennya’, dhibi’na è ganjâr mènangka Marketer Of The  Year 2012 bi’ Markplus Conference 2013, Marketing: Into Innovation and Technology.&lt;ref&gt;Lestari, Mustiana, Merdeka.com, [https://www.merdeka.com/jakarta/4-penghargaan-untuk-jokowi-selama-jadi-gubernur-dki.html 4 Penghargaan untuk Jokowi selama jadi gubernur DKI], aksès 2014-03-19.&lt;/ref&gt;

=== Tandhâh Kahormathân ===

=== Tandhâh Kahormathân Inḍonesia ===
Bintang Rèpublik  Inḍonesia Adipurnama (21 Oktober 2014). Bintang Mahaputera Adipurnama (21 Oktober 2014).&lt;ref&gt;&quot;[https://cdn.setneg.go.id/_multimedia/document/20200107/4404daftar_penerima_bintang_mahaputera_tahun_2004-sekarang.pdf Daftar WNI yang Memperoleh Tanda Kehormatan Bintang Mahaputera Tahun 2004–sekarang&quot; (PDF)]. aksès 2021-12-15.&lt;/ref&gt; Bintang saktèh (21 Oktober 2014). Bintang Dhârma (21 Oktober 2014). Bintang Gèrilya (21 Oktober 2014). Bintang jhâsa Otama (12 Agustus 2011).&lt;ref&gt;Tempo.com, [https://nasional.tempo.co/read/351458/inilah-30-nama-penerima-bintang-tanda-jasa-2011 Inilah 30 Nama Penerima Bintang Tanda Jasa 2011], aksès 2018-09-27.&lt;/ref&gt; Bintang Bhudhâjâ Parama Dhârma (21 Oktober 2014). Bintang Yudhâ Dhârma Otama (21 Oktober 2014). Bintang Kartèka Èka Paksi Otama (21 Oktober 2014). Bintang Jalasèna Otama (21 Oktober 2014). Bintang Swa Bhuwâna Paksa Otama (21 Oktober 2014). Bintang Bhayangkara Otama (21 Oktober 2014). Bintang Kamanossaan (21 Oktober 2014). Bintang Penegak Dèmokrasi Otama (21 Oktober 2014).

=== Tandhâh Kahormathân loar Negeri ===
a.  Brunèi

·       Dârjhâ Karabhât Laila Otama Sè Palèng È hormatè (DK)- 7 Fèbruari 2015.&lt;ref&gt;Seri Begawan, Bandar, [https://web.archive.org/web/20150208050214/http://www.bt.com.bn/frontpage-news-national/2015/02/08/hm-confers-state-decoration-indonesian-president THEBRUNEITIMES, HM confers state decoration on Indonesian President], aksès 2015-02-08.&lt;/ref&gt;

·       Mèdali Perayaan Èmas Soltan Brunèi- 6 Oktober 2017.

b.   Arab Saudi

·       Pangarghâân Ratoh Abdul Aziz- 12 Sèptember 2015.&lt;ref&gt;Teresia, Ananda, Tempo.com, [https://en.tempo.co/read/700069/jokowi-receives-king-abdul-azis-medal Jokowi Receives King Abdul Azis Medal],  aksès 2015-09-12.&lt;/ref&gt;

c.  Tèmor Lèstè

·       Kalong Karajhâân Ordem de Tèmor Lèstè- 26 Januari 2016.&lt;ref&gt;Angriani, Desi, Metrotvnews,com, [https://web.archive.org/web/20170305003110/http://en.metrotvnews.com/read/2016/01/26/475025/president-jokowi-receives-highest-medal-of-honour-from-timor-leste President Jokowi Receives Highest Medal of Honour from Timor Leste], aksès 2016-01-26.&lt;/ref&gt;

d.   Swèdia

·       Kasatrèa Orde Sèrafim- 22 Mèi 2017.&lt;ref&gt;Sufa, Theresia, TheJakartaPost, [https://www.thejakartapost.com/news/2017/05/22/jokowi-bestows-highest-medal-to-swedish-king.html Jokowi bestows highest medal to Swedish king], aksès 2017-06-19.&lt;/ref&gt;

e.  Afganistan

·       Mèdali Ghâzi Amanullah- 29 Januari 2018.&lt;ref&gt;Faiz Ibnu Sani, Ahmad, Tempo.com, [https://en.tempo.co/read/915281/jokowi-receives-ghazi-amanullah-medal-from-afghan-president Jokowi Receives Ghazi Amanullah Medal from Afghan President], aksès 2018-01-30.&lt;/ref&gt;

== Laèn-laèn ==

=== Ghâjâ kamèmpènna ===
Jokowi èkennal bhâdhih ghâjâ kamèmpènna sè pragmatis bân membumi. Dhibi’na “blusukan” otabhâ toron terkas ka lapangan kaanghhuy ngolatè langsung parmasalahan jhâlân kaloar sè tappa’. “Blusukan” jughân èlakoni kaanghhuy nemoè langsung warga bân kabbih. Ghâjâ sè unik panèka èjhulughi The New York Times mènangka “dèmokrasi jhâlânan”. &lt;ref&gt;Thenewworktimes, [https://www.nytimes.com/2013/09/26/world/asia/in-indonesia-a-governor-at-home-on-the-streets.html In Indonesia, a Governor at Home on the Streets, aksès] 2014-03-15.&lt;/ref&gt;Jokowi jughân èangghâp unik ḍâri pamèmpèn laènna karan ta’ songkan kaangghuy atanyah terkas ka warga bân adekettih kabbih bilè bhâdhih alancaraghi soato program. Namong, ghâjâ panèka jughân èkritik. Ompamana, katoa permakilan Daèrah Irman Gusman anyataaghi jhâ’ “blusukan” ghun matadhâ’ bhâkto bân ènergi, samantara sè kabhuto panèka kabijakhân terkas bân benni sakader interaksi.&lt;ref&gt;JPNN.com, [https://web.archive.org/web/20140606230637/http://www.jpnn.com/read/2013/10/27/197848/Ketua-DPD-Kritik-Blusukan-Ala-Jokowi-# Katua DPD Kritik Blusukan Ala Jokowi],  aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Anies Baswedan jughân anilai “blusukan ” panèka pancitraan belaka benni aparèng jhâlân kaloar.&lt;ref&gt;Sholeh, Muhammad, Merdeka.com, [https://www.merdeka.com/politik/anies-baswedan-sebut-blusukan-jokowi-cuma-pencitraan.html Anies Baswedan sebut blusukan Jokowi cuma pencitraan], aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt;

Salaèn “blusukan”. Kapamèmpènan Jokowi jughân èkaoningi transparansina. Ompamana, Joko Widodo bân Basuki Tjahaja Purnama padhâ angumummaghi bitongan ghâji bulânan bân anggârân pangaollèan bân belenjhâ Daèrah ka umum.&lt;ref&gt;Detik.com, [https://news.detik.com/berita/d-2193892/transparansi-jokowi-ini-dia-poster-apbd-2013?nd771104bcj= Transparansi Jokowi, Ini Dia Poster APBD 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117121254/https://news.detik.com/berita/d-2193892/transparansi-jokowi-ini-dia-poster-apbd-2013?nd771104bcj= |date=2023-01-17 }}, aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Dhibi’na jughân molaè sajumla program sè terkait kalabân transparansi kadhieh ''online tax, e-budgeting, e-purchasing'',  bân ''cash management system''.&lt;ref&gt;BCC News Indonesia, [https://www.bbc.com/indonesia/berita_indonesia/2014/01/140128_hague_jokowi Menlu Inggris dukung transparansi Jokowi],  aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt; Salaèn panèka, sadhâjâna rapat bân kagiathân sè èhadiri bi’ Jokowi bân Basuki èrekam bân èunggah ka akun “pèmprov DKI” è You Tube.&lt;ref&gt;Detik.com, [https://news.detik.com/berita/d-2091106/ini-alasan-jokowi-setuju-rapat-pemprov-dki-ditampilkan-di-youtube Ini Alasan Jokowi Setuju Rapat Pemprov DKI Ditampilkan di Youtube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117121244/https://news.detik.com/berita/d-2091106/ini-alasan-jokowi-setuju-rapat-pemprov-dki-ditampilkan-di-youtube |date=2023-01-17 }}, aksès 2014-03-15.&lt;/ref&gt;

=== Ghâjâ kampanye ===
Ghâjâ ber kampanye Jokowi kaangghuy dhâddhi Gubernur DKI Jakarta nekannaghi kasemmaan lansung dâ’ masyarakat kalabân adhâteghi langsung katèmbhâng ngompolaghi orèng è lapangan.&lt;ref&gt;Revianur, Aditya, Kompas.com, [https://nasional.kompas.com/read/2012/09/24/21074915/Cara.Kampanye.Jokowi.Patut.Ditiru.di.Pemilu.2014 Cara Kampanye Jokowi Patut Ditiru di Pemilu 2014], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt; Jokowi aklaim jhâ’ dhibi’na ahindarèh pamasangan spandhuk, poster, stiker, bân balèho nèng taman kotta otabhâ jhâlân karana mètorotthâ bhâkal arosak kotta, saèngghâ dhibi’na sacara langsung mukka’ spandhuk nèng adâ’na bioskop Mègaria, jhâlân Diponegoro.&lt;ref&gt;Afifah, Riana, Kompas.com, [https://megapolitan.kompas.com/read/2012/06/25/17131228/Jokowi.Copoti.Spanduk.Saat.Kampanye Jokowi Copoti Spanduk Saat Kampanye], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt; Salama kampanye pilkada Jakarta, Jokowi jughân èkaoninghi bhâdhi klambih tak-kotakkhâ, sè mènorotthâ èbellih sèttong jhâm sabellum mangkat ka Komisi Pamèlèan Umum Daèrah bân èdhâbuaaghi abhâkkèllè “bhârna-bhârni Jakarta sè kodhu èakomodasi ”.&lt;ref&gt;Rejeki, Sri, KOMPAS.com, [https://megapolitan.kompas.com/read/2012/03/21/10573968/Mengapa.Jokowi-Ahok.Pilih.Kemeja.Kotak-kotak. Mengapa Jokowi-Ahok Pilih Kemeja Kotak-kotak?], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt;

Salasèttongah kakoathân Jokowi ḍâlâm akampanye panèka ghunaaghi media sosial. Salama kampanye pilkada Jakarta, dhibi’na aluncurraghi Jasmew otabhâ ''Jokowi Ahok Social Media Volunteer'', sè aropaaghi jâringan antar kalompok sukarèlawan tanpa bhâjâren.&lt;ref&gt;Perdana, M Andi, Tempo.com, [https://web.archive.org/web/20141129041528/http://www.tempo.co/read/news/2012/08/12/230422972/Relawan-Jokowi---Ahok-Luncurkan-JASMEV Sukarelawan Jokowi-Ahok Luncurkan JASMEV], aksès 2016-12-04.&lt;/ref&gt; Salaèn panèka, Jokowi jughân abentuk ''media center'' bân mampo mamfaattaghi Youtube mènangka bâddhâ kampanye anyar. Pihak Fauzi Bowo dhibi’ ngakoèh kaunggulnah Jokowi nèng kanal panèka.

Adhâsarraghi hasèl audit Komisi Pamèlèan Umum DKI Jakarta ka Agustus 2012, pamasoan dana kampanye pasangan Jokowi-Basuki kacatet bennya’na Rp 16.31 milyad, samantara pangaloaranna depa’ Rp 16,09 milyad. Sabegiyen bennya’ dana èalokasikan kaangghuy spandhuk, alat paraga sabennya’ Rp 2,6 milyad, dana rapat umum sabennya’ Rp 2,1 milyad. Bhândhâh iklan cètak dhibi’ sabennya’ Rp 729 jutah, samantara bhândhâh iklan radio sampè’ Rp 516 jutah. Jokowi aklaim jhâ’ sabegiyen bennya’ dana èghunaaghi kaanggghuy kampanye “modâ” kalabân sasaran rakyat kèni’. Mènangka parbhândingan, pangaloaran kampanye Fauzi Bowo kacatet sabennya’ Rp 62,57 milyad, samantara pamasokan dana kampanyena sampè’ Rp 62,63 milyad.&lt;ref&gt;Afifah, Riana, KOMPAS.com, [https://megapolitan.kompas.com/read/2012/08/03/15402886/hasil-audit-dana-kampanye-fokenara-terbesar Hasil Audit, Dana Kampanye Foke-Nara Terbesar], aksès 2023-01-17.&lt;/ref&gt;

=== Cètra Politik ===
Bhârkat kampanyena salama pamèlèyan umum gubernur DKI Jakarta 2012 sè ajhânjiyaghi “Jakarta Anyar”. Dhibi’na melejèt dhâddhi tokoh nasional sè èkennal bersè, merakyat, bân mampu mamarèh masalah.&lt;ref&gt;Schonhardt, Sara, The Global Journal, [https://theglobaljournal.net/article/view/1104/ The Meteoric Rise Of Joko Widodo], aksès 2014-05-25.&lt;/ref&gt; Namong, para’ pamèlèyan umum prèsiden Inḍonesia 2014, dhughâân katerlibathân Joko widodo dhâlem kasus TransJakarta èkocak jhângghâl èlèktabilitas Joko Widodo. Laèn panèka, akèbhât ghâncarrah kampanye celleng, mètorot Saiful Mujani ''Research and Consulting'' trèn kalèburnah masyarakat dhâ’ka Jokowi toron sampè’ 8% sampè’ April 2014.&lt;ref&gt;Agustine, Irene, Solopos.com, [https://www.solopos.com/2014/05/21/jokowi-vs-prabowo-dihujani-kampanye-hitam-tingkat-kesukaan-terhadap-jokowi-turun-509077 JOKOWI VS PRABOWO : Dihujani Kampanye Hitam, Tingkat Kesukaan Terhadap Jokowi Turun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170903165213/http://www.solopos.com/2014/05/21/jokowi-vs-prabowo-dihujani-kampanye-hitam-tingkat-kesukaan-terhadap-jokowi-turun-509077 |date=2017-09-03 }}, aksès 2014-05-25.&lt;/ref&gt;

== Kontrovèrsi ==
Mantan tim suksès Jokowi èsangghu tanorok dhâlem kasus busway karaten, sampè’ kaloarghâna Jokowi èsangghu narèma dana busway karaten. Namong, Jokowi abantah hal kasebbhut, bân jhâksa Aghung Basrief Arief anhâgghesaghi kasus paèka “kitak otabhâ ollè èkoca’ ta’ nyangkut kalabâ Jokowi”.&lt;ref&gt;Poskota.com, [https://poskota.co/uncategorized/udar-kesal-nama-jokowi-dicokot-terlibat-transjakarta/ Udar Kesal, Nama Jokowi “Dicokot” Terlibat Transjakarta,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325183922/https://poskota.co/uncategorized/udar-kesal-nama-jokowi-dicokot-terlibat-transjakarta/ |date=2023-03-25 }} aksès 2014-05-25&lt;/ref&gt; Jokowi jughân èkritik karana ta’ neppathi jhânjina kaangghuy mamarèh masa jabatnah mènangka gubernur Jakarta, maskèh Jokowi dhibi’ anyataaghi bilâ dhâddhi prèsiden, bhâkal lebbhi ghâmpang Jakarta andhi’ wewenang dhâ’ ka proyèk pamarènta pusat nèng ibu kotta.&lt;ref&gt;Sadiyah, Halimatus, Republika.co.id, [https://www.republika.co.id/berita/nasional/jabodetabek-nasional/14/03/25/n2z14s-jokowi-jika-jadi-presiden-lebih-mudah-urus-transportasi Jokowi: Jika Jadi Presiden, Lebih Mudah Urus Transportasi], aksès 2014-05-25.&lt;/ref&gt; Bhâdhâ sè ngangghâp Jokowi ta’ bisa ngatasèh banjhir bân macet.&lt;ref&gt;Taufiqurrohman, Liputan6, [https://www.liputan6.com/news/read/804030/jokowi-biang-banjir-jakarta Jokowi `Biang` Banjir Jakarta?], aksès 2014-05-05&lt;/ref&gt; Angghâpen jhâ’ Jokowi ta’ bisa dhâlem ngatasèh  banjhir bân macet è Jakarta anyebabaghi populatissâ toron.&lt;ref&gt;Candra, Bobby, Tempo.com, [https://pemilu.tempo.co/read/559429/banjir-dan-macet-bikin-elektabilitas-jokowi-anjlok Banjir dan Macet Bikin Elektabilitas Jokowi Anjlok?], aksès 2014-05-05.&lt;/ref&gt; Data  ḍâri BPS jughân anunjuaghi angka kamèskènan nèng Solo ongghâ nalèkana Jokowi dhâddhi wâlli kotta Solo.&lt;ref&gt;R Ferdian, Megapolita.com, [https://www.inilah.com/menggugat-sukses-jokowi-di-solo Menggugat Sukses Jokowi di Solo],  aksès 2014-05-05.&lt;/ref&gt; Melesatthâ popularitas Jokowi jughân èkritik mènangka pangaro mèdia sè segghut anunjuaghi kabhâghusân Jokowi samantara kajhubâ’na ètotopè.&lt;ref&gt;Robekka Aritonang, Deytri, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/03/13/0029178/.Popularitas.Jokowi.Dikarbit.Media. &quot;Popularitas Jokowi Dikarbit Media&quot;], aksès 2014-05-05.&lt;/ref&gt; Salaèn panèka, Jokowi èkatèlaè nompa’ pesawat jèt nèng dhibi’na kaangghuy akampanye ḍâri Banjarmasin ka kotta Malang, sè èangghâp atentangan kalabân ghâjâ odhi’ sabiasa. Samantara panèka, ghuru besar Èkonomi Universitas Inḍonesia Taufik Bahauddin ngobhâtèrè kontrovèrsi sè kadhâddhiyen nèng pedata megawati kadhieh skandal BLBI, panjuâlhân BUMN, panjuâlhân kappal tanker VLCC pertamina bân panjuâlhân gas modâ ka Tiongkog bhâkal kaolang nèng perdata Jokowi.&lt;ref&gt;Ferri, Oscar, Liputan6, [https://www.liputan6.com/news/read/2028607/guru-besar-ekonomi-khawatir-kasus-blbi-era-megawati-bisa-terulang Guru Besar Ekonomi Khawatir Kasus BLBI Era Megawati Bisa Terulang], aksès 2014-05-05.&lt;/ref&gt;

dhibi'na bâḍâ Kontrovèrsi polè saampona  nunjhu' HM Prasetyo dhâddhi jâksa Aghung. HM Prasetyo èyangghâp ta'andhi' pangalaman sè cokop neng kajâksa'an bân èyangghâp mènangka tètèpan politik. &lt;ref&gt;Nadia Kemala Movanita, Ambaranie, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2014/11/20/18350431/Tunjuk.HM.Prasetyo.Jadi.Jaksa.Agung.Komitmen.Jokowi.Benahi.Kejaksaan.Diragukan Tunjuk HM Prasetyo Jadi Jaksa Agung, Komitmen Jokowi Benahi Kejaksaan Diragukan], aksés 2014- Novémber-17&lt;/ref&gt;

dhibi'na jughân èyangghâp ta' konsistèn karana ngangka' Airlangga Hartarto, katoa umum partai Golkar dhâddhi Menteri Perindustrian, saampona awwâllâ mènta Menteri ka'angghuy ta' arangkep jabatan.&lt;ref&gt;Ihsanuddin, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2018/01/17/13082141/diizinkan-rangkap-jabatan-oleh-jokowi-ini-reaksi-airlangga-hartarto Diizinkan Rangkap Jabatan oleh Jokowi, Ini Reaksi Airlangga Hartarto,] aksés 2023-01-22.&lt;/ref&gt; sabellumma Puan Maharani jughân ajabat Ketua DPP PDIP kabidhâ bhâkto saat ajabat Menteri Koordinator Pengembangan Manossa bân Kabudhâjhâ'ân.

kamunculna asma Jokowi neng soal ujiân Nasional bân kadhâtengna Jokowi ka kampus ITB jughân dhâddhi kontrovèrsi karana ènilai mènangka tinḍâkân politisasi.

Neng masa kaprèsidènna, Jokowi jughân nuay kecamatan salastarèna sala nyebhut kotta kalahirna prèsidèn RI partama Ir. Soekarno ḍâlem pidatona neng alun-alun kotta Blitar tangghâl 1 Junè 2015. Jokowi nyebbhut Soekarno bhâbbhâr neng Blitar, namong mènangka sejarah Soekarno èlahèrraghi  neng jhâlân Pandean, Peneleh, Surabaya. brempan kritik èalamattaghi ka bhâbhânna kadhi Setneg bân Tim Komunikasi Prèsidèn akibat aberri' &quot;bahan sè sala&quot; ka Prèsidèn.&lt;ref&gt;Galih, Bayu, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2016/06/06/10534211/surabaya.atau.blitar.politisasi.terkait.kota.kelahiran.soekarno. Surabaya atau Blitar, Politisasi Terkait Kota Kelahiran Soekarno...,] aksés 2015- Juné-04.&lt;/ref&gt;

Jokowi ollè kontrovèrsi polè bân protès luas ḍâri brempan èlèmèn masyarakat nalèkana ngajuaghi callon tunggal Kapolri Komisaris Jenderal Polisi Budi Gunawan ka DPR neng partengahan Januari 2015. Budi èyangghâp callon Kapolri sè &quot;ta' bârsè&quot; sareng publik bân toman dhâddhi ajudan mantan Prèsidèn Megawati Soekarnoputri sè èyangghâp mènangka politik &quot;beles jhâsa&quot;. Saarèh sabellumma èsahkan dhâddhi callon Kapolri bi' DPR, Budi Gunawan dhâddhi tersangka bi' KPK atas kasus dughâân  rèkenning ghendut. Prèsidèn Jokowi motossaghi ka'angghuy nunda pelantikan mènangka Kapolri sampè' prosès hokomma lastarè tor nunjhu' Wakapolri Komjen Pol Badrodin Haiti ka'angghuy alaksana'aghi tugas kasaarènna Kapolri. ahèrra Badrodin Haiti resmi èlantik dhâddhi Kapolri bi' Prèsidèn Jokowi ka tangghâl 17 April 2015, tor èghântè Tito Karnavian, samantara Budi Gunawan bâḍâ neng posisi Kepala BIN.&lt;ref&gt;Asril, Sabrina, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2015/04/17/09274001/Dilantik.Jokowi.Badrodin.Haiti.Resmi.Jadi.Kapolri Dilantik Jokowi, Badrodin Haiti Resmi Jadi Kapolri], Aksés 2015-06-14.&lt;/ref&gt;

Prèsidèn Jokowi  jughân ollè keccaman kerras salastarèna nandatangani paraturan Prèsidèn tentang ongghâna obeng Muka Mobil Pongghâbâ. Jokowi ngako ta' onèng Perpres sè tandatangani bân ahèrra paraturan kasebbhut ècabut. Namong ngaollè gelle'en ''&quot;I Don't Read What I Sign&quot;''.&lt;ref&gt;Asril, Sabrina, KOMPAS.com, [https://nasional.kompas.com/read/2015/04/06/15311651/Mensesneg.Presiden.Jokowi.Cabut.Perpres.Uang.Muka.Mobil.Pejabat Mensesneg: Presiden Jokowi Cabut Perpres Uang Muka Mobil Pejabat,] aksés 2015-06-04.&lt;/ref&gt;

== Pamberita'an congocoh ==
Karana aropa'aghi pamèmpèn sè muncul neng masa mara'na mèdia sosial, Joko Widodo aropa'ahi salasèttongah tokoh sè segghut èserrang kalabân pamberita'an congocoh, kadhi'eh andhi' orèng seppo Tionghoa, non-Muslim, katoronna PKI, mantoh ngandung neng loar kabin, bân laènna.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>n1bdv94lh6a6f2mr32dbklxagssh591</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mars</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13473</id>
    <revision>
      <id>63394</id>
      <parentid>41812</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6308" sha1="hbtemxjv37ev6ohsw0i6pw843ap6lrw" xml:space="preserve">[[Bhengkek:OSIRIS Mars true color.jpg|thumb|right]]
'''Mars''' (simbol: [[file:Mars_symbol_(fixed_width).svg|16px|♂]]) èngghi panèka [[planèt]] pakèng semma' kapèng empa' ḍâri [[mata'arè]]. Asmana èpettèk ḍâri ḍèwa perrabg Romawi, Mars. Planèt panèka segghut èjhuluki mènangka &quot;Planèt mèra&quot; sabâb jhellinganna ḍâri jhâu abârna ra-mira. Panèka èsabâbaghi kabâḍá'ânna bessè (III) oksida è permukaan planèt Mars.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120914152901/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast28mar_1/ &quot;The Lure of Hematite&quot;]. Science@NASA. NASA. 28 Maret 2001. Èsèmpèn ḍâri [https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast28mar_1.htm Vèrsi asli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114043500/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast28mar_1.htm |date=2010-01-14 }}  Èaksès tangghâl 26 Maret 2025.&lt;/ref&gt; Mars panèka planèt to-bâto kalabân atmosfèt sè tèpès. È permukaan Mars bâḍâ kawah, ghunong berapo, lembâ, gurun, bân topi ès. pèrioḍe rotasi bân siklus mosèm è Mars para' paḍâ'â bân è [[bhumè]]. È Mars maddhek ''Olympus Mons'', ghunong sè palèng tèngghi è [[tata surya]], bân Valles Marineris, lembâ palèng rajâ è tata surya. Salaèn ka'dissa, è dâjá bâḍâ cekkongan Borealis sè tamaso' 40% Permukaan Mars.

Kabâḍâ'ân è Mars lebbi cocok bâgi kaoḍi'an èbhândhingaghi bân kabâḍâ'ân planèt Vènus. Nangèng, kabâdâ'ânna ta' cokop cocok ka'angghuy manussa. Suhu hawa sè cokop mabâ bân tekkanan hawa sè mabâ, ètambâi bân èssèna hawa sè sabâgiyân bânnya' karbondioksida, dhâddhi sabâb manossa kodhu ngangghuy alat bhânto nyabâ manabi terro neng-neng è ka'dissa. Misi-misi ka planèt mèra panèka, kantosa co'-konco'en abad ka-20, ghi' ta' nemmo tandhâ kaoḍi'an è ka'dissa, maskè sè palèng ghâmpang. 

Planèt panèka aghâdhuwi ḍuwâ' satelit, panèka Fobos bân Deimos (kaḍuwâ' satelit panèka èsebbhut Lembata bân rèng-irèng Tolaki). Planèt panèka alèng-lèngè mata'arè sa'abiddhâ 687 arè. Planèt panèka jhughân arotasi sa'abiddhâ 25,62 jhâm.

== Ciri fisik ==
[[Berkas:Mars Earth Comparison.png|jmpl|kiri|Perbhândhingan okoran [[Bhumè]] bân Mars.]]
Mars aghâdhuwi jari-jari sakètar satengnga ḍâri jari-jari Bhumè. Planèt panèka korang ghâli manabi èbhândhingaghi kalabân Bhumè, namong aghâdhuwi sakètar 15% volumè bân 11% massana Bhumè. Lowas permukaanna lebbi kènè' ètèmbhâng jumbla wilajâ kerrèng è bhumè.&lt;ref&gt;Peplow, Mark.[http://www.bioedonline.org/news/news-print.cfm?art=953 &quot;How Mars got its rust&quot;]. BioEd Online. MacMillan Publishers Ltd. Èaksès tangghâl 26 Maret 2025&lt;/ref&gt; Mars lebbi rajâ ètèmbhâng [[Mèrkurius]], tapè Mèrkurius lebbi ghâli. Saèngghâ kaḍuwâ' planèt aghâdhuwi tarèkan gravitasi sè para' paḍâ'â è permukaan—bân tarèkan Mars lebbi kowat sakètar korang lebbi 1%. Okoran, massa, bân gravitasi permuka'an Mars bâḍâ è antara  Bhumè bân [[Bulân]] (ḍiamèter Bulân namong satengnga ḍâri Mars, tapè Bhumè ḍukalèna; Bhumè sanga' kalè lebbi rajâ ḍâri Mars, bân Bulân sèttong per sanga'na). Jhellinganna permuka'an Mars sè mèra-orèn èsabâbaghi bân kabâdâ'ânna bessè (III) oksida, sè lebbi èkennal kalabân asma hematite.&lt;ref&gt;Peplow, Mark. [http://www.bioedonline.org/news/news-print.cfm?art=953 How Mars got its rust]. MacMillan Publishers Ltd. Èaksès tangghâl 26 Maret 2025&lt;/ref&gt;

===Gèologi===
Adhâsar ḍâ' pangawasan orbit bân pamarèksa'an ḍâ' kompolan mètèorit Mars, permuka'an Mars ḍâri basalt. Sajumbla bhuktè nojjhuwaghi jhâ' sabâgiyân permuka'an Mars aghâdhuwi silika sè lebbi soghi ètèmbhäg basalt biyasa, bân ngara para' paḍâ'â bân to-bâto andèsit è Bhumè. Sabâgiyân bânnya' permuka'an Mars èlabhuri bân beddhi bessè(III) oksida sè aberri' bârna mèra. 

Samangkèn Mars ta' aghâdhuwi mèdan magnet global, nangeng hasèl pangawasan nojjhuwaghi jhâ' sabâgiyân ''kerak'' planèt ''termagnetisasi'', bân lambâ' toman bâḍâ magnet global.&lt;ref&gt;Valentine, Theresa; Amde, Lishan (2006-11-09). [https://mgs-mager.gsfc.nasa.gov/Kids/magfield.html &quot;Magnetic Fields and Mars&quot;]. Mars Global Surveyor @ NASA. Èaksès tangghâl 26 Maret 2025.&lt;/ref&gt;  Sala sèttong tèori sè toman èsiyaraghi è taon 1999 bân èparèksa polè è bulân Oktober 2005 (kalabân bhântowan ''Mars Global Surveyor'') nojjhuwaghi jhâ' empa' miliyar taon sè ampon lèbât, dinamo Mars ambu ta' afungsi bân adhâddhiyaghi mèdan magnètta èlang. bâḍâ jhughân tèori jhâ' astèroid sè sangèt rajâ toman nabra' Mars bân matè'è mèdan magnètta.

===Tana===
Adhâsar data ḍâri wahana Phoenix, tana Mars aèssè unsur akadhi magnèsium, sodium. potasium, bân klorida. Nutrièn kasebbhut bisâ ètemmo è kebbhun Bhumè bân pentèng ḍâlem tombuna tanemman. Penelian sè èlakonè bân wahana Phoebix nojjhuwaghi jhâ' tana Mars aghâdhuwi pH 8,3, bân bujâ perklorat.&lt;ref&gt;Chang, Alicia (5 Agustus 2008). [https://www.nytimes.com/2008/06/26/science/space/26mars.html?em&amp;ex=1214712000&amp;en=bd0be05a87523855&amp;ei=5087%0A &quot;Scientists: Salt in Mars soil not bad for life&quot;]. USA Today. Associated Press. Èaksès tangghâl 26 Maret 2025.&lt;/ref&gt;

===Hidrologi===
Aèng ta' bisa tahan è permuka'an Mars sabâb tekkanan atmorfèrra sè mabâ. È katèngghiyâb palèng mabâ, aèng ghi' bisa tahan è bâkto sè sanget singkat. Ḍuwâ' topi ès è Mars èsangka ḍâri aèng. Manabi ëcairaghi, volumè aèng  topi ès kutub lao' bisa alabhuri sadhâjâna permuka'an planèt kalabân kaḍâlemman 11 mèter. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090420204127/http://jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030 &quot;Mars' South Pole Ice Deep and Wide&quot;]. NASA. March 15, 2007. Èsèmpen  ḍâri [https://jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030 Vèrsi asli]. Èaksès tangghâl 26 Maret 2025&lt;/ref&gt;

Ès aèng ḍâlem jumbla bânnya' èsangka terjebbak è bâbâna lapisan kriosfer Mars. Data ḍâri Mars Express b Mars Reconnaissance Orbiter nojjhuwaghu bâḍâna ès aèng sè rajâ è ḍuwâ' kutub (Juli 2005) bân lintang tengnga (Nopèmber 2008). Wahana Phoenix sacara langsong mondhut sampel ès aèng è Mars tangghâl 31 Juli 2008.

==Sombher==</text>
      <sha1>hbtemxjv37ev6ohsw0i6pw843ap6lrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bulân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13479</id>
    <revision>
      <id>63384</id>
      <parentid>42099</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6673" sha1="dxncwpflpb2n2099tpuencbyb0gi2sw" xml:space="preserve">[[Berkas:US Navy 041027-N-9500T-001 The moon turns red and orange during a total lunar eclipse.jpg|jmpl|ka|Bulân sè abârna mèra bân Jingga, kaabâs ḍâri bhumè è bâkto [[Bulân gherring]], bâko bhumè bâḍâ è antarana Bulân bân Mataarè. ]]
'''Bulân''' (simbol: [[file:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|20px|☾]]) iyâ arèya satelit Bhumè tong-sèttongnga[d]&lt;ref&gt;Morais, M.H.M. (2002). &quot;The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth&quot;. ''Icarus''. '''160''' (1): 1–9. [http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M Bibcode:2002Icar..160....1M]. [[doi:10.1006/icar.2002.6937]].&lt;/ref&gt; bân aropaaghi satelit palèng rajâ nomer lèma' ḍâlem Tata Surya. Bulân paḍâ aropaaghi satelit alamè sè palèng rajâ è Tata Surya mètorot okorânna [[planèt]] sè è orbitdhâ, [e] kalabân diamèter 27% katèmetdhânna 60%, bân massa  ¹/⁸¹(1.23%) ḍâri [[bhumè]]. È antarana satelit alamè laènna, Bulân iyâ arèya satelit sè palèng tèmet nomer ḍuwâ' samarèna lo, satelit Jupiter.

Bulân bâḍâ è rotasi sinkron klabân bhumè, sè malolo matao bâgiyân sè paḍâ ka bhumè, kalabân bâgiyân sè semma' è tandhâi kalabân mare vulkanik petteng sè bâḍâ è antara dataran tèngghi kerak sè terrang bân kawah tubrukghân sè mancoreng. Bulân iyâ arèya bhârâng sè bâḍâ è langngè' sè palèng terrang samarèna Mataarè. Maskè bulân abâsenna sanget potè bân tèra', parmokaânna bulân sabhenderrâ petteng, kalabân tingkat kacerrahan sè sakonnè' lebbi tèngghi ḍâri aspal caèr. Sajjhek jhâman kona, kennengngan sè mancoreng è langngè' bân fase na sè terator ella apangaro bânnya' ka [[bhudhâjâ]]  tamaso' bhâsa, panangghâlân, senni bân mitologi. Pangarona gravitasi bulân è sebbhâbbaghi karna pasang sorotdhâ è tasè' bân lanjhângnga bâkto è bhumè. Jara' orbit bulân ḍâri bhumè satèya coma ra-kèra bâḍâ tello polo kalè ḍâri diamèter bhumè, sè nyebbabbaghi okoran bulân okoran bulân paḍâ kalabân okorânna Mataarè, saèngghâ bulân paḍâ bisa notoppè Mataarè bân akibatdhâ dhâddhi ghârâ'ânna Mataarè total. Jara' linear bulân ḍâri bhumè satèya sajân tèngghi kalabân sanget santa' 3.82+-0.07 cm pertaon, maskè santa'na ta' konstan.&lt;ref&gt;''[https://web.archive.org/web/20140327042528/http://lasp.colorado.edu/life/GEOL5835/Moon_presentation_19Sept.pdf &quot;Salinan arsip&quot;]'' (PDF). Èarsip ḍâri [http://lasp.colorado.edu/life/GEOL5835/Moon_presentation_19Sept.pdf versi asal] tangghâl 27 Mret 2014. Èaksès tangghâl2025-03-27.  &lt;/ref&gt;

Bulân è parkèra'aghi kabentu' ra-kèra 4,5 miliar taon sabbhân, ta' abit ḍâri samarèna pembentukhânna bhumè. Maskè bâḍâ sajumla hipotèsis tentang asalla bulân, hipotèsis sè palèng è tarèma bakto satèya ajellassaghi bahwa bulân kabentu' ḍâri ca-peccaânna bhârâng langngè' saokorânna Mars tabenthor kalabân bhumè.

Bulân iyâ arèya tong-sèttongnga bhârâng langngè' salaènna bhumè sè ella è ḍâpa'è bi' manossa. Program Luna Uni Sovièt iyâ arèya wahana sè awwâl sè ḍâpa ka bulân kalabân kapal ngabâng rowang angghâsa nirawak è taon 1959, program Apollo NASA Amèrika Serikat aropaaghi misi lowar angghâsa berawak tong-sèttongnga sè ella ḍâpa' ka bulân sampè' satèya, è molay kalabân paloncorânna misi berawak Apollo 8 sè ngorbit bulân è taon 1968, bân è toro'è bi' ennem misi pendhârâtdhân berawak antara taon 1969 bân 1972, sè pertama iyâ arèya Apollo 11. Misi arèya abâli ka bhumè kalabân ngèbâ 380 kh bâto bulân, sè è ghuna'aghi kaangghuy ngembangngaghi pamahamânna gèologi tentang asalla, cara bentu' na struktur ḍâlem bân sajjhârâ gèologi bulân.

Samarèna misi Apollo 17 è taon 1972, bulân coma è ḍâpa'è bi' kapal rowang angghâsa nirawak. Misi-misi kasebbhut omomma aropaaghi misi orbit; sajjhek taon 2004, [[Jeppang]], [[Tiongkok]], [[Inḍia]], [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] bân Bhâdhân Lowar Angghâsa Èropa ella maloncorraghi wahana pangorbit bulân, sè paḍâ nyombhâng ka panemmoânna ès aèng è kawah kutub bulân, yâknè misi Lunokhod Sovièt ḍi-buḍi è taon 1973, bân misi lanjhutdhâ Chang'e 3 RRC, sè maloncorraghi rover Yutu è tangghâl 14 Ḍèsember 2013.

Misi berawak ka bulân è masa degghi' sè bhâkal ḍâteng ella è rencanaaghi bi' bânnya naghârâ, baik sè è danaè bi' pamarèntha otabâ swasta. È ḍâlem parjhânjhiyân Lowar Angghâsa, bulân teptep bhibhâs è kèntarè bi' sakabbhina naghârâ kaangghuy tojjhuwân sarmo.

==Nyama bân Ètimologi==

Ḍâlem [[bhâsa Ènggris]], nyama kaangghuy satellit alamè bhumè iyâ arèya moon.&lt;ref&gt;[http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling &quot;Naming Astronomical Objects: Spelling of Names&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922205638/http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling |date=2009-09-22 }} ''International Astronomical Union''. Èaksès tangghâl 2025-03-27.&lt;/ref&gt; Oca' bhârâng moon asalla ḍâri oca' moone (ra-kèra taon 1380), sè paḍâ ḍâri oca' mone (1135), asalla ḍâri bhâsa Ènggris Kona mōna (sabellun 725). Paḍâ na kalabân sakabbhina oca' karabhât ḍâlem bhâsa Jèrmanik laènna, oca' arèya asalla ḍâri bhâsa Proto-Jèrmanik mǣnōn.

Sebbhutdhân laèn kaangghuy bulân ḍâlem bhâsa Ènggris modern iyâ arèya lunar, asalla ḍâri bhâsa Latin Luna. Sebbhutdhân laènna sè korang omom iyâ arèya selenic, ḍâri bhâsa Yunani Kona Selene (Σελήνη), sè dhâddhi dhâsar panyamaan selenografi.
===Cara bentu'na===

Pan-bârâmpan mèkanisme sè è ajhuwwaghi tentang cara bentu'na bulân anyataaghi bahwa bulân kabentu' è 4,527 ± 0,010 miliar taon sabbhân, [f]  ra-kèra 30-50 juta taon samarèna abentu'na Tata Surya. Panalètèânna sè anyar è kalako bi' Rick Carlson anojjhuwaghi bahwa bulân aomor 4,45 miliar taon (parkèraan). Hipotèsis arèya antara laèn ajellassaghi bahwa fisi bulân asalla ḍâri kerak bhumè marghâna gaya sentrifugal. Panangkebbhânna gravitasi sabelluna abentu'na bulân, bân abentu'na bhumè bân Bulân sacara abhâreng è cakram akrèsi primordial. Hipotèsis arèya ta' bisa ajellassaghi tèngghina momentum sudut ḍâri sistem [[bhumè]] -bulân.&lt;ref&gt;Stevenson, D.J. (1987). &quot;Origin of the moon–The collision hypothesis&quot;. ''Annual Review of Earth and Planetary Sciences''. '''15''' (1): 271–315. [http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S Bibcode:1987AREPS..15..271S.] [[doi:10.1146/annurev.ea.15.050187.001415|doi:10.1146/annurev.ea.15.050187.001415.]]&lt;/ref&gt;
==Sombher==</text>
      <sha1>dxncwpflpb2n2099tpuencbyb0gi2sw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>63390</id>
      <parentid>63384</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6673" sha1="gnif4p6jx89nyserinqv7s018zuwafi" xml:space="preserve">[[Berkas:US Navy 041027-N-9500T-001 The moon turns red and orange during a total lunar eclipse.jpg|jmpl|ka|Bulân sè abârna mèra bân Jingga, kaabâs ḍâri bhumè è bâkto [[Bulân gherring]], bâko bhumè bâḍâ è antarana Bulân bân Mataarè. ]]
'''Bulân''' (simbol: [[file:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) iyâ arèya satelit Bhumè tong-sèttongnga[d]&lt;ref&gt;Morais, M.H.M. (2002). &quot;The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth&quot;. ''Icarus''. '''160''' (1): 1–9. [http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M Bibcode:2002Icar..160....1M]. [[doi:10.1006/icar.2002.6937]].&lt;/ref&gt; bân aropaaghi satelit palèng rajâ nomer lèma' ḍâlem Tata Surya. Bulân paḍâ aropaaghi satelit alamè sè palèng rajâ è Tata Surya mètorot okorânna [[planèt]] sè è orbitdhâ, [e] kalabân diamèter 27% katèmetdhânna 60%, bân massa  ¹/⁸¹(1.23%) ḍâri [[bhumè]]. È antarana satelit alamè laènna, Bulân iyâ arèya satelit sè palèng tèmet nomer ḍuwâ' samarèna lo, satelit Jupiter.

Bulân bâḍâ è rotasi sinkron klabân bhumè, sè malolo matao bâgiyân sè paḍâ ka bhumè, kalabân bâgiyân sè semma' è tandhâi kalabân mare vulkanik petteng sè bâḍâ è antara dataran tèngghi kerak sè terrang bân kawah tubrukghân sè mancoreng. Bulân iyâ arèya bhârâng sè bâḍâ è langngè' sè palèng terrang samarèna Mataarè. Maskè bulân abâsenna sanget potè bân tèra', parmokaânna bulân sabhenderrâ petteng, kalabân tingkat kacerrahan sè sakonnè' lebbi tèngghi ḍâri aspal caèr. Sajjhek jhâman kona, kennengngan sè mancoreng è langngè' bân fase na sè terator ella apangaro bânnya' ka [[bhudhâjâ]]  tamaso' bhâsa, panangghâlân, senni bân mitologi. Pangarona gravitasi bulân è sebbhâbbaghi karna pasang sorotdhâ è tasè' bân lanjhângnga bâkto è bhumè. Jara' orbit bulân ḍâri bhumè satèya coma ra-kèra bâḍâ tello polo kalè ḍâri diamèter bhumè, sè nyebbabbaghi okoran bulân okoran bulân paḍâ kalabân okorânna Mataarè, saèngghâ bulân paḍâ bisa notoppè Mataarè bân akibatdhâ dhâddhi ghârâ'ânna Mataarè total. Jara' linear bulân ḍâri bhumè satèya sajân tèngghi kalabân sanget santa' 3.82+-0.07 cm pertaon, maskè santa'na ta' konstan.&lt;ref&gt;''[https://web.archive.org/web/20140327042528/http://lasp.colorado.edu/life/GEOL5835/Moon_presentation_19Sept.pdf &quot;Salinan arsip&quot;]'' (PDF). Èarsip ḍâri [http://lasp.colorado.edu/life/GEOL5835/Moon_presentation_19Sept.pdf versi asal] tangghâl 27 Mret 2014. Èaksès tangghâl2025-03-27.  &lt;/ref&gt;

Bulân è parkèra'aghi kabentu' ra-kèra 4,5 miliar taon sabbhân, ta' abit ḍâri samarèna pembentukhânna bhumè. Maskè bâḍâ sajumla hipotèsis tentang asalla bulân, hipotèsis sè palèng è tarèma bakto satèya ajellassaghi bahwa bulân kabentu' ḍâri ca-peccaânna bhârâng langngè' saokorânna Mars tabenthor kalabân bhumè.

Bulân iyâ arèya tong-sèttongnga bhârâng langngè' salaènna bhumè sè ella è ḍâpa'è bi' manossa. Program Luna Uni Sovièt iyâ arèya wahana sè awwâl sè ḍâpa ka bulân kalabân kapal ngabâng rowang angghâsa nirawak è taon 1959, program Apollo NASA Amèrika Serikat aropaaghi misi lowar angghâsa berawak tong-sèttongnga sè ella ḍâpa' ka bulân sampè' satèya, è molay kalabân paloncorânna misi berawak Apollo 8 sè ngorbit bulân è taon 1968, bân è toro'è bi' ennem misi pendhârâtdhân berawak antara taon 1969 bân 1972, sè pertama iyâ arèya Apollo 11. Misi arèya abâli ka bhumè kalabân ngèbâ 380 kh bâto bulân, sè è ghuna'aghi kaangghuy ngembangngaghi pamahamânna gèologi tentang asalla, cara bentu' na struktur ḍâlem bân sajjhârâ gèologi bulân.

Samarèna misi Apollo 17 è taon 1972, bulân coma è ḍâpa'è bi' kapal rowang angghâsa nirawak. Misi-misi kasebbhut omomma aropaaghi misi orbit; sajjhek taon 2004, [[Jeppang]], [[Tiongkok]], [[Inḍia]], [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] bân Bhâdhân Lowar Angghâsa Èropa ella maloncorraghi wahana pangorbit bulân, sè paḍâ nyombhâng ka panemmoânna ès aèng è kawah kutub bulân, yâknè misi Lunokhod Sovièt ḍi-buḍi è taon 1973, bân misi lanjhutdhâ Chang'e 3 RRC, sè maloncorraghi rover Yutu è tangghâl 14 Ḍèsember 2013.

Misi berawak ka bulân è masa degghi' sè bhâkal ḍâteng ella è rencanaaghi bi' bânnya naghârâ, baik sè è danaè bi' pamarèntha otabâ swasta. È ḍâlem parjhânjhiyân Lowar Angghâsa, bulân teptep bhibhâs è kèntarè bi' sakabbhina naghârâ kaangghuy tojjhuwân sarmo.

==Nyama bân Ètimologi==

Ḍâlem [[bhâsa Ènggris]], nyama kaangghuy satellit alamè bhumè iyâ arèya moon.&lt;ref&gt;[http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling &quot;Naming Astronomical Objects: Spelling of Names&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922205638/http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#spelling |date=2009-09-22 }} ''International Astronomical Union''. Èaksès tangghâl 2025-03-27.&lt;/ref&gt; Oca' bhârâng moon asalla ḍâri oca' moone (ra-kèra taon 1380), sè paḍâ ḍâri oca' mone (1135), asalla ḍâri bhâsa Ènggris Kona mōna (sabellun 725). Paḍâ na kalabân sakabbhina oca' karabhât ḍâlem bhâsa Jèrmanik laènna, oca' arèya asalla ḍâri bhâsa Proto-Jèrmanik mǣnōn.

Sebbhutdhân laèn kaangghuy bulân ḍâlem bhâsa Ènggris modern iyâ arèya lunar, asalla ḍâri bhâsa Latin Luna. Sebbhutdhân laènna sè korang omom iyâ arèya selenic, ḍâri bhâsa Yunani Kona Selene (Σελήνη), sè dhâddhi dhâsar panyamaan selenografi.
===Cara bentu'na===

Pan-bârâmpan mèkanisme sè è ajhuwwaghi tentang cara bentu'na bulân anyataaghi bahwa bulân kabentu' è 4,527 ± 0,010 miliar taon sabbhân, [f]  ra-kèra 30-50 juta taon samarèna abentu'na Tata Surya. Panalètèânna sè anyar è kalako bi' Rick Carlson anojjhuwaghi bahwa bulân aomor 4,45 miliar taon (parkèraan). Hipotèsis arèya antara laèn ajellassaghi bahwa fisi bulân asalla ḍâri kerak bhumè marghâna gaya sentrifugal. Panangkebbhânna gravitasi sabelluna abentu'na bulân, bân abentu'na bhumè bân Bulân sacara abhâreng è cakram akrèsi primordial. Hipotèsis arèya ta' bisa ajellassaghi tèngghina momentum sudut ḍâri sistem [[bhumè]] -bulân.&lt;ref&gt;Stevenson, D.J. (1987). &quot;Origin of the moon–The collision hypothesis&quot;. ''Annual Review of Earth and Planetary Sciences''. '''15''' (1): 271–315. [http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S Bibcode:1987AREPS..15..271S.] [[doi:10.1146/annurev.ea.15.050187.001415|doi:10.1146/annurev.ea.15.050187.001415.]]&lt;/ref&gt;
==Sombher==</text>
      <sha1>gnif4p6jx89nyserinqv7s018zuwafi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jupiter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13485</id>
    <revision>
      <id>63387</id>
      <parentid>41744</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7290" sha1="s7qi00a4yur81bafqnaxyob8zga6e6s" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Portrait of Jupiter from Cassini.jpg|right|thumb|Portrèt Jupiter]]
'''Jupiter''' (simbol: [[File:Jupiter symbol (fixed width).svg|16px|♃]]) èngghi panèka [[planèt]] kapèng lèma' palèng semma' ḍâri [[Mata'arè]] sa'amponna [[Mèrkurius]], [[Vènus]], [[Bhumè]], bân [[Mars]]. Planèt panèka jhughân planèt palèng ranâ è [[Tata Surya]]. Jupitèr aropa'aghi raksasa gas kalabân massa sèttong per sèbu massa Mata'arè bân ḍuwâ' satengnga kalè jumbla massa sadhâjâna planèt laèn è Tata Surya. Planèt panèka bân raksasa gas laèn è Tata Surya (panèka [[Saturnus]], [[Uranus]], bân [[Nèptunus]]) kadhâng èsebbhut planèt Jovian otabâ planèt lowar.  Jupiter ampon èkennal sareng astronom sajjhek jhâman kèna,&lt;ref&gt;De Crespigny, Rafe. [http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/HuanLing_part2.pdf Emperor Huan and Emperor Ling]. Asian studies, Online Publications. Èaksès tangghâl 28 Maret 2025&lt;/ref&gt; bân èsambhungngaghi kalabân mitologi bân kaparcajâ'ân rèligius è bânnya' peradhebbân. Bhângsa Romawi anyamaè planèt panèka ḍâri ḍèwa Jupiter ḍâlem mitologi Romawi.&lt;ref&gt;{{cite book |author = Stuart Ross Taylor |year = 2001 |title = Solar system evolution: a new perspective : an inquiry into the chemical composition, origin, and evolution of the solar system |edition = 2nd, illus., revised |publisher = Cambridge University Press |isbn = 0-521-64130-6 |page = 208 }}&lt;/ref&gt;  Bâkto èoladhi ḍâri bhumè, magnutudo tampa' Jumpiter bisa ḍâpa' -2,94, sè cokop terrang ka'angghuy ngasèllaghi jâng-bâjângan, bân jhughân adhâddhiyaghi objèk palèng tèra' kapèng tello' è langngè' malem samarèna [[Bulân]] bân Vènus, maskè [[Mars]] bisa nyaèngè katèra'enna Jupiter è bâkto husus.

Jupiter sabâgiyân bânnyâ' aèsse hidrogèn bân hèlium. Saparapat massa Jupiter panèka hèlium, maskè jumblana 1/10 èssèna Jupiter. Planèt panèka pola ngaghungè inti to-bâto sè aèssè unsur-unsur berrâ',&lt;ref&gt;{{cite journal |author = Saumon, D.; Guillot, T. |title = Shock Compression of Deuterium and the Interiors of Jupiter and Saturn |journal = The Astrophysical Journal |volume = 609 |issue = 2 |pages = 1170–1180 |year = 2004 |doi = 10.1086/421257 }}&lt;/ref&gt;  tapè ta' ngaghungè permuka'an sè ghâli akadhi raksasa gas laènna. Sabâb rotasina sè lekkas, ppanèt panèka abentu' bungkol rata (bâḍâ tonjolan è sakètar khatulistiwa Jupiter). Atmosfèr lowar èbâgi dhâddhi sajumbla lapèsab è lintang sè bhidhâ, bân interaksi antara bâtes-bâtes lapèsan kasebbhut ngasèllaghi angin santa'. Sala sèttong pangarona panèka Bintik Mèra Raksasa, panèka angèn santa' sè ampon èkaonèngè kabâdâ'ânna sajjhek abad ka-17 kalabân aghuna'aghi tèlèskop. È sakalèlènga Jupitèr bâḍâ sello' sè tèpès bân magnètosfèr sè kowat. Salaèn ka'dissa bâḍâ palèng njâ' 67 satelit alami, tamaso' empa' satelit rajâ sè sebbhut satelit-satelit Galileo sè lu-ghâllu ètemmo sareng Galileo Galilei è taib 1610. Satelit palèng rajâna Jupiter, panèka Ganinede, ngaghungè ḍiamèter lebbi rajâ ètèmbhâng planèt Mèrkurius.

== Sosonan ==

Jupiter sabâgiyân bânnya' aèssè gas bân caèr. Planèt panèka tamaso' planèt palèng rajâ è antara empa' raksasa gas bân palèng rajâ è Tata Surya kalabân ḍiamèter 142.984 km (88.846 mi) è khatulistiwa. Kaghâliyân Jupiter panèka 1,326 g/cm³, tamaso' sè palèng rajâ kapèng ḍuwâ' è antara raksasa gas, tapè lebbi mabâ ḍâri empa' planèt kabhumèan laènna. 

=== ''Komposisi'' ===

[[Berkas:Jupiter by Cassini-Huygens.jpg|260px|jmpl|Citra Jupiter sè èkala' bân wahana ''Cassini–Huygens|Cassini''. Titi' celleng è ghâmbhâr panèna jâng-bâjângan Europa. hitam di gambar adalah bayangan binti' mèra raksasa, bisa èoladhi è kanan bâbâ|kiri]]

Atmosfèr è Jupiter aèssè 88-92% hidrogèn bân 8-12% hèlium adhâsar persèn volumè otabâ fraksi molekul. Sabâb massa atom hèlium empa' kalè lebbi rajâ ḍâri massa atom hidrogèn, komposisi aobâ manabi èjellasaghi kalabân proporsi massa. Maka, atmosfèr Jupiter aèssè 75% hidrogèn bân 24% hèlium adhâsar ḍâ' massa, kalabân sèttong persèn lebbina aropa massa unsur-unsur laènna. Bâgiyân ḍâlem Jupiter aèssè matèri sè lebbi ghâli saèngghâ panyebbaranna adhâsar massa korang lebbi 1% hidrogèn, 24% hèlium, bân 5% unsur laèn. Atmosfèr Jupiter aèssè mètana, uap aèng, amonia, bân senyawa ''berbasis'' silikon. Bâḍâ jhughân karbon, ètana, hidrogèn sulfida, nèon, oksigèn, fosfin, bân sulfur. Lapèsan atmosfèr palèng lowar aèssè kristal amonia bekku. &lt;ref&gt;{{cite journal |author = Gautier, D.; Conrath, B.; Flasar, M.; Hanel, R.; Kunde, V.; Chedin, A.; Scott N. |title = The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal = Journal of Geophysical Research |volume = 86 |issue = A10 |pages = 8713–8720 |year = 1981|doi = 10.1029/JA086iA10p08713 }}&lt;/ref&gt; Lèbât pangokiran inframèra bân ultraviolèt, kabâḍá'ân bènzèna bân hidrokarbon laèn jhughä ètemmo. &lt;ref&gt;{{cite journal |journal = Icarus |volume = 64 |issue = 2 |pages = 233–48 |year = 1985 |title = Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment|author = Kim, S. J.; Caldwell, J.; Rivolo, A. R.; Wagner, R. |doi = 10.1016/0019-1035(85)90201-5 }}&lt;/ref&gt;

Spèktroskopi nojjhuwaghi jhâ' èssèna Saturnus mèbis kalabân Jupiter, nangèng raksasa-rakasasa gas laèn, Uranus bân Nèptunus, rèlatif aghâdhuwi lebbi sakonè' hidrogèn bân hèlium.

== Atmosfèr ==

Jupiter aghâdhuwi atmosfèr planèt palèng rajâ è Tata Surya kalabân katèngghiyân sè ngampar kantos 5.000 km (3.107 mi). Karana Jupiter ta' aghâdhuwi permuka'an, dhâsar atmosfèr ètantowaghi bâḍâ è bâgiyân kalabân tekkanan atmosfèr 10 bar, otabâ 1/10 kalè tekkanan permuka'an bhumè.

== Sello' ==
[[Bhengkek:PIA01627 Ringe.jpg|jmpl|Sello' Jupiter]]
Jupiter aghâdhuwi sello' sè tèpès sè èsoson ḍâri tello' bâgiyân: sello' halo, sello' utama sè palèng terrang, bân sello' gossamer. 
&lt;ref&gt;{{cite journal |last = Showalter |first = M.A. |title = Jupiter's ring system: New results on structure and particle properties |journal = Icarus |year = 1987 |volume = 69 |issue = 3 |pages = 458–98 |doi = 10.1016/0019-1035(87)90018-2 }}&lt;/ref&gt; Sello' kasebbhut abâsanna ḍâri beddhi, nangèng sello' Saturnus èsoson ḍâri ès. Sello' otama Jupiter mungkin ḍâri matèri sè ''terlempar'' ḍâri satelit Adrastea bân Metis. Matèri sè biyasana bhâkal ghâgghâr abâli ka satelit-satelit kasebbhut ''tertarik'' ka Jupiter sabâb gravitasina sè kowat. Materi-matèri kasebbhut ngorbit Jupiter bân terros èpatebbel bân matèri hasèl tabra'an laènna.
&lt;ref&gt;{{cite journal |last = Burns |first = J. A. |title = The Formation of Jupiter's Faint Rings |journal = Science |year = 1999 |volume = 284 |pages = 1146–50 |doi = 10.1126/science.284.5417.1146 |pmid = 10325220 |issue = 5417 }}&lt;/ref&gt; Ḍuwâ' bâgiyân laènna mungkin abentu' ḍâri satelit Thebe bâb Amalthea kalabä cara sè paḍâ. Ampon ètemmo jhughân sello' abâto è salanjhâng orbit Amalthea sè mungkin aèssè matèri sè asalla ḍâru satelit kasebbhut.

== Sombher==</text>
      <sha1>s7qi00a4yur81bafqnaxyob8zga6e6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bintang terrang sobbu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13487</id>
    <revision>
      <id>63395</id>
      <parentid>43493</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6955" sha1="7ptl59q1tbgj2a7ix5upe9hr1lprqya" xml:space="preserve">[[File:Venus clouds seen by Pioneer Venus Orbiter.jpg|thumb|right|Ultraviolet-light-Venus-spacecraft-Pioneer-Orbiter-bands-Feb-26-1979]]
'''Bintang terrang sobbu'''&lt;ref&gt;Fatima, S., Orchiston, W., Hidayat, T. 2021. Ethnoastronomy in Madura, Indonesia: Observations of the Night Sky and Eclipses. In: Orchiston, W., Vahia, M.N. (eds) Exploring the History of Southeast Asian Astronomy. Historical &amp; Cultural Astronomy. Springer, Cham. &lt;nowiki&gt;https://doi.org/10.1007/978-3-030-62777-5_19&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; otabâ '''Vènus''' (simbol: [[File:Venus symbol (fixed width).svg|16px|♀]]) èngghi panèka [[planèt]] palèng semma' kapèng ḍuwâ' ḍâri mata'arè samarèna [[Mèrkurius]]. Planèt panèka ngorbit mata'arè abitta 224,7 arè [[Bhumè]]. Vènus ta' aghâdhuwi satelit alami bân ènyamaè ḍâri ḍèwi [[trèsna]] bân karaddhinan ḍâlem mitologi Romawi. Samarèna [[Bulân]], planèt panèka dhâddhi objèk alami palèng tèra' è langngè' malem, kalabân magnitudo tampa' -4,6 sè cokop tèra' ka'angghuy ngasèllaghi jeng-bejengan. Vènus panèka planèt infèrior kalabân paddhu èlongasi sè ḍâpa' 47,8°. Panamoakan planèt akadhi bintang sè sanget tèra' è langngè' malem panèka adhâddhiyaghi Vènus èjhuluki mènangka &quot;bintang kejora&quot;. Vènus palèng ghâmpang èabâs è bâkto sabellumma mata'arè terbi' otabâ samarèna mata'arè compet, saèngghâ Vènus jhughân èjhuluki mènangka &quot;bintang pajjhâr/tèmor&quot; otabâ &quot;bintang senja&quot;.

Vènus panèka planèt kabhumèan bân kadhânf èsebbhut &quot;planèt trètan&quot; Bhumè sabâb okoran, gravitasi, bân èssèna sè mèbis (Vènus panèka planèt palèng semma' ḍâri Bhumè bân planèt sè okoranna palèng semma' bân Bhumè). Nangèng, ḍâlem hal laèn planèt panèka sanget bhidhâ bân Bhumè. Planèt panèka aghâdhuwi atmosfèr palèng ghâli è antara empa' planèt kabhumèan sè aèssè 96% karbondioksida. Tekkanan atmosfèr permuka'an Vènus 71 kalè lebbi rajâ ètèmbhâng Bhumè. Kalabân rata-rata suhu permuka'an 735 K (462 °C; 863 °F), Vènus panèka planèt palèng panas è Tata Surya. Planèt panèka ta' aghâdhuwi ''siklus'' karbon sè arangkep karbon ḍâlen to-bâto bân kanampa'an permuka'an, jhughân ta' aghâdhuwi kaoḍi'an organik sè bisa nyerrep karbon ḍâlem bentu' biomassa. Vènus ètotopè lapèsan bureng sè aèssè onḍem asam sulfat sè sanget rèflèktif, saèngghâ permuka'anna ta' bisa èabâs ḍâri lowar angghâsa. Vènus mungkin toman aghâdhuwi samudra,&lt;ref&gt;{{cite journal
|author=Hashimoto, G. L.; Roos-Serote, M.; Sugita, S.; Gilmore, M. S.; Kamp, L. W.; Carlson, R. W.; Baines, K. H.
|title=Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data
|journal=Journal of Geophysical Research, Planets
|year=2008|volume=113|doi=10.1029/2008JE003134
|pages=E00B24
}}&lt;/ref&gt; tapè samudra kasebbhut ''menguap'' sabâb panèngkatan suhu sè èsabâbaghi bân ''èfèk rumah kaca'' sè ros-terrossan. Sabâgiyân bânnya' aèng mungkin amoon ''terfotodisosiasi'', bân angèn mata'arè ampon adhâddhiyaghi hidrogèn bhibhâs ngalamè palocotan ka lowar angkasa mènangka sabâb  ḍâri sobungnga mèdan magnèt è Vènus. Lowaranna vènus abentu' bèḍu, kerrèng, bân èsellèngè bâtoan sè èanyarè kalabân pèrioḍik sareng aktivitas vulkanik.

== Ciri Fisik==
===Topografi===

Sakètar 80% lapèsan lowar Vènus abentu' dhârâ' vukkanik, kalabân 70% aropa'aghi dhâra'an kalabân bubungan kerso' bân 10% aropa'aghi dhârâ'an sè alos bân alekko'.&lt;ref&gt;{{cite journal
|author=Basilevsky, Alexander T.; Head, James W., III
|title=Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas|url=https://archive.org/details/sim_earth-moon-and-planets_1995_66_3/page/285
|year=1995
|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=66|issue=3
|pages=285–336| doi = 10.1007/BF00579467
}}&lt;/ref&gt;  Ḍupolo persèn karèna aropa'aghi ḍuwâ' benua è bun ḍâjâna Vènus, sè laèn bâḍâ è lao'na ghâris khatulistiwa. Benua ḍâjâ èsebbhut Ishtar Terra. sè ènyamaè ḍâri Ishtar, ḍèwi trèsna è Babilonia, bân okoranna korang lebbi rajâna akantha [[Australia]]. Ghunong palèng tèngghi è Vènus (panèka Maxwell Montes) bâḍâ è Ishtar Terra. Tèngghina korang lebbi 11 km è attas rata-rata katèngghiyân lapèsan lowar Vènus. Benua lao' èjhuluki Aphrodite Terra, sè ènyamaè ḍâri ḍèwi trèsna ḍâlem mitologi [[Yunani]], bân benua panèka lebbi rajâ kalabân okoran sè sabhândhing bân Amèrika lao'. Benua panèka aèssè ''rangkaian rekahan '' bân potongan.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Kaufmann|first=W. J.|year=1994
|title=Universe|url=https://archive.org/details/universe0004kauf|publisher=W. H. Freeman
|location=New York|page=[https://archive.org/details/universe0004kauf/page/204 204]
|isbn=0-7167-2379-4}}&lt;/ref&gt;


{{Multiple image
|align=left
|directon=horizontal
|header=
|footer=
|width1=390
|image1=4 Terrestrial Planets Size Comp True Color.png
|alt1=Perbhândhingan okoran planèt-planèt kabhumèan. Ḍâri kacèr ka kanan: [[Mèrkurius]], Vènus, [[Bhumè]], bân [[Mars]] ḍâlem bârna sejati.
|caption1= Perbhândhingan okoran planèt-planèt kabhumèan. Ḍâri kacèr ka kanan: [[Mèrkurius]], Vènus, [[Bhumè]], bân [[Mars]] ḍâlem bârna sejati.
|width2=158
|image2=Venuspioneeruv.jpg
|alt2=Sosonan ondem è atmosfèr Vènus è taon 1979, sè ètoddhuwaghi lèbât pangamatan ultraviolèt sè èlakonè sareng Pioneer Vènus Orbiter
|caption2= Sosonan ondem è atmosfèr Vènus è taon 1979, sè ètoddhuwaghi lèbât pangamatan ultraviolèt sè èlakonè sareng Pioneer Vènus Orbiter
|width3=170
|image3=Venus globe.jpg
|alt3=Citra Venus dalam warna semu.
|caption3=Citra permuka'an Vènus sè èpondhut sareng wahana Magellan antara taon 1990 kantos 1995.
|width4=215
|image4=Mgn p39146.png
|alt4=[[Kawah tubrukan]] di permukaan Venus (gambar direkonstruksi dari data radar) |caption4=Kawah tabra'an è permuka'an Vènus ( ghâmbhâr èkaghâbây ḍâri ḍata raḍar)
}}
{{-}}

== Orbit bân Rotasi ==

[[Bhengkek:Venusorbitsolarsystem.gif|jmpl|Vènus ngorbit Mata'arè ḍâri jârâ' sakètar 100 juta km (sakètar 0,7 SA) kalabân pèrioḍe orbit 224 arè.]]

Vènus ngorbit Mata'arè ḍâri jârâ' 0,72 AU (108.000.000 km; 67.000.000 mi) kalabân pèrioḍe orbit 224,65 arè. Maskè sadhâjâna orbit planèt abentu' èlips, orbit Vènus para' alèngker, kalabân èksèntrisitas lebbi mabâ ḍâri 0,01. Sabbhân 584 arè, kadhâddhiyan konjungsi infèrior, panèka bâkto Vènus bâḍâ è antara Bhumè bân Mata'arè saèngghâ Vènus bâḍâ è jârâ' rata-rata palèng semma' ḍâri Bhumè, jhâun 41 juta km. Vènus bisa nyemma'è Bhumè kantos jârâ' 38,2 juta km. Sabâb korangnga èksèntrisitas orbit Bhumè, jârâ' palèng sakonnè' Vènus rakèra bhâkal marajâ ḍâlem bâkto poloan èbu taon.

== Sombher==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Astronomi]]</text>
      <sha1>7ptl59q1tbgj2a7ix5upe9hr1lprqya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nèptunus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13495</id>
    <revision>
      <id>63393</id>
      <parentid>47177</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6822" sha1="aonm1dwn6luqkrjmk7uzmkewf0zke9a" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Neptune Full.jpg|jmpl|right|Planèt Nèptunus]]
'''Nèptunus''' (simbol: [[File:Neptune symbol (fixed width).svg|16px|♆]]) èngghi panèka [[planèt]] palèng jhâu (kapèng bâllu') ḍâri [[Mata'arè]]. Nèptunus panèka planèt palèng rajâ kapèng empa' adhâsar ḍiamèter (49.530 km) bân palèng rajâ kapèng tello' ḍâri massana. Massa Nèptunus ècatet 17 kalè lebbi rajâ ètèmbhâng [[Bhumè]], bân sakonnè' lebbi kènè' ètèmbhâng Uranus.&lt;ref&gt;Williams, David R. (2007-11-29). [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ Planetary Fact Sheet – Metric] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120719082605/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ |date=2012-07-19 }}. NASA. Èaksès tangghâl 29 Maret 2025&lt;/ref&gt; Nèptunus ngorbit Mata'arè è jârâ' 30,1 sa otabâ sakètar 4.450 juta km. Pèrioḍè rotasi planèt panèka 16,1 jhâm, bân pèrioḍe rèvolusina 164,8 taon. Planèt panèka ènyamaè ḍâri ḍèwi tasè' Romawi. Simbol astronomisnya  ♆, sè aropa'aghi trisula ḍèwa Nèptunus.

Nèptunus ètemmo è tangghâl 23 Sèptèmber 1846.&lt;ref&gt;Hamilton, Calvin J. (August 4, 2001). [http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm Neptune]. Views of the Solar System. Èaksès tangghâl 29 Maret 2025&lt;/ref&gt;Planèt panèka planèt lu-ghâllu sè ètemmo lèbat prèdiksi [[matematika]]. Obâ'ân sè ta' èsangka è orbit Uranus adhâddhiyâghi Alexis Bouvard ngangghep jhâ' hal kasebbhut èsabâbaghi sareng gangguwan gravitasi ḍâri planèt sè ta' èkennal. Saterrossa Nèptunus èteliti sareng Johann Galle ḍâlem posisi sè èprèdiksiaghi sareng Urban Le Verrier. Satelit alam palèng rajâna, Triton, dhuli ètemmo samarèna, bân 12 satelit alam laènna bhuru ètemmo lèbât tèlèskop è abad ka-20. Nèptunus ampon èmèyossè bân sèttong wahana angghâsa, èngghi panèka Voyager 2, sè ngabbher lèbât planèt kasebbhut è tangghâl 25 Agustus 1989. &lt;ref&gt;Chang, Kenneth (18 Oktober 2014). [https://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html Dark Spots in Our Knowledge of Neptune]. New York Times. Èaksès tangghâl 29 Maret 2025&lt;/ref&gt;

== Komposisi bân Sosonan ==

=== Sosonan ḍâlem ===
Sosonan ḍâlem Nèptunus mèbis kalabân Uranus. Atmosfèr Nèptunus abentu' sakètar lèma' sampè' sapolo persèn massana, bân ra-kèra tamaso' 10 sampè' 20 persèn sosonan planèt kasebbhut. Tekkanan è atmosfèr bisa ḍâpa'10 GPa. Mètana, amonia, bân aèng bisa ètemmo è bâbâna atmosfèr.&lt;ref&gt; Hubbard, W. B. (1997). Neptune's Deep Chemistry. ''Science''. 275 (5304): 1279–1280. [https://doi.org/10.1126%2Fscience.275.5304.1279 doi:10.1126/science.275.5304.1279]&lt;/ref&gt;
[[Bhengkek:Neptune diagram.svg|325px|jmpl|left|Sosonan Nèptunus:&lt;br /&gt; 1. Atmosfèr attas&lt;br /&gt; 2. Atmosfèr sè aèssè hidrogèn, hèlium, bân gas mètana&lt;br /&gt; 3. Mantèl sè aèssè ès aèng, amonia, bân mètana&lt;br /&gt; 4. Inti sè aèssè to-bâto (silikat bân nèkel-bessè)]]
Palèng ḍâlemma Nèptunus aèssè bessè, nèkel, bân silikat, kalabân massa 1,2 kalèna Bhumè. Tekkanan è palèng ḍâlem ra-kèra 7 Mbar (700 GPa), juta'an kalè lebbi rajâ ètèmbhâng tekkanan è permuka'an Bhumè. Suhu è palèng ḍâlem Nèptunus bisa ḍâpa' 5.400 K.

=== Amosfèr ===
[[Berkas:Neptune-Methane.jpg|jmpl|right|250px|Camporan ghâmbhâr abârna bân ambhis-inframèra Nèptunus nampa'aghi pita mètana è atmosfèrra, bân empa' satelitta,Proteus, Larissa, Galatea, bân Despina.]]
[[Berkas:Neptune's Dynamic Environment.webm|jmpl|''Timelapse video'' Nèptunus bâb bulânna, ambhis-inframèra|250x250px]]
È katèngghiyân sè tèngghi, atmosfèr Nèptunus aèssè 80% hidrogèn bân 19% hèlium. È Nèptunus jhughân bâḍâ tandhâ bâḍâna mètana. Pita panyerrepan mètana âbentu' è rentang ghâlombâng è attas 600 nm, è bâgiyân mèra bân inframèra spèktrum. Akadhi Uranus, panyerreppan cahaya mèra sareng mètana atnosfèr èngghi panèka bâgiyân sè aberri' bârna bhiru ḍâ' Nèptunus, maskè bârna bhiru langngè' tèra'na Nèptunus bhidhâ ḍâri  bârna ''cyan sejuk'' Uranus''.'' Karana zat mètana atmosfèr Nèptunus paḍâ bân Uranus, sajumbla konstituen atmosfèr sè ta' èkennal èsangka noro' aberri' pangaro ḍâ' bârnana Nèptunus.

Atmosfèr Nèptunus èbâgi polè dhâddhi ḍuwâ' wilajâ utama; troposfèr bâbâ, kennangan suhu terros toron noro'è katèngghiyânna, bân stratosfèr, kennangan suhu terros nai' noro'è katèngghiyânna. bâtes è antara kaḍuwâna, èngghi panèka tropopause bâḍâ è tekkanan 01 bar (100kPa). Stratosfèr kamodiyân èlanjutaghi bân tèrmosfèr è tekkanan korang ḍâri 10^(−5) kantos 10(–4) mikrobar (1 kantos 10 Pa). Tèrmosfèr aobâ dhâddhi èksosfèr kalabân on-laon.

=== Magnètosfèr ===
Nèptunus jhughân aghâdhuwi mahnètosfèr sè mèbis kalabân Uranus, kalabân mèdan magnèt sè sanget mèrèng rèlatif ḍâ' sombhu rotasi a è 47° bân ''berimbang'' è 0,55 radii, otabâ sakètar 13.500 km ḍâri tengngana fisik planèt panèka. Sabellum ''Voyager'' ḍâpa' è Nèptunus, èsangka jhâ' magnètosfèr mèrèngnga Uranus dhâddhi sabâb rotasi Nèptunus ''menyamping''. Kalabân abhândhingaghi mèdan magnèt ḍuwâ' planèt, sadhâjâ ilmuwan samangkèn mèkkèr jhâ' orièntasi èkstrèm aropa'aghi karakteristik alèran è bâgiyân ḍâlem planèt. Mèdan panèka mungkin èbentu' sareng ghulina caèran konvèktif ḍâlem kolè'na ebbal tèpès è caèran konduktor listrik (èsangka aropa'aghi camporan amonia, mètana, bân aèng) sè ngasèllaghi ghuli dinamo.&lt;ref&gt;{{cite journal
|last=Stanley|first=Sabine|author2=Bloxham, Jeremy
|title=Convective-region geometry as the cause of Uranus' and Neptune's unusual magnetic fields
|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-03-11_428_6979/page/151|journal=Nature|date=March 11, 2004
|volume=428|pages=151–153
|doi=10.1038/nature02376
|issue=6979}}&lt;/ref&gt;

=== Sello' planèt ===
Nèptunus aghâdhuwi sèttong sistem sello' planèt, maskè korang patèn ètèmbhâng Saturnus. Sello'-sello' kasebbhut aèssè partikel ès sè ètotopè bahan aḍhâsar silikat otabâ karbon sè aberri' bârna mèra ka sello'. Tello' sello' utamana panèka Sello' Adams sè sempèt, 63.000 km ḍâri nga-tengngana Nèptunus, Sello' Le Varrier è katèngghiyân 53.000 km, bân Sello' Galle sè lowas bân lemmèr è katèngghiyân 42.000 km. Palanjhângan lemmèr ka lowar kantos Sello' Le Verier èparèngè asma Lassell; palanjhângan panèka èbâtessè kalabân Sello' Argo è pengghiran lowarra è katèngghiyân 57.000 km.&lt;ref&gt;Blue, Jennifer. (8 Ḍèsèmber 2004). [http://planetarynames.wr.usgs.gov/append8.html Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature]. USGS. Èaksès tangghâl 30 Maret 2025&lt;/ref&gt;


== Sombher ==</text>
      <sha1>aonm1dwn6luqkrjmk7uzmkewf0zke9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saturnus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13500</id>
    <revision>
      <id>63391</id>
      <parentid>41860</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6701" sha1="ibsmrhyiazffhklzu7lzf9ry1zto8be" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Saturn - High Resolution, 2004, alt crop.jpg|jmpl|right| Planèt Saturnus]]

'''Saturnus''' (simbol: [[File:Saturn symbol (fixed width).svg|16px|♄]]) èngghi panèka [[planèt]] kapèn ennem ḍâri Mata'arè bân planèt palèng rajâ kapèng ḍuwâ' è Tata Surya salastarèna [[Jupiter]]. Saturnus jhughân aropa'aghi sèttong raksasa gas sè aghâdhuwi selaka rata-rata sakètar 9 kalè ''radius'' rata-rata [[Bhumè]].&lt;ref&gt;Brainerd, Jerome James. (24 Nopèmber 2004). [http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html Characteristics of Saturn]. ''The Astrophysics Spectator'' . [https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html Arsip]. Èaksès tangghâl 30 Maret 2025.&lt;/ref&gt; Massa jenis rata-rata Saturnus pèra' 1/8 massa jenis rata-rata Bhumè, tapè kalabân volumèebbi rajâ ḍâri Bhumè, massa Saturnus ècatet 95 kalè massa Bhumè. Saturnus ènyamaè mènorot ḍèwa kapojhuran bân agribhudhâjâ ḍâlem mitologi [[Yunani]]; simbol astronomina (♄) alambhângaghi sabit sè èghuna'aghi sareng ḍèwa kasebbhut.

Lapèsan palèng ḍâlemma Saturnus kamungkènan aèssè bessè, nèkel, bân to-bâto (senyawa silikon bân oksigèn). Palèng ḍâlemma Saturnus èlèng-lèngè sareng lapèsan tengnga sè aèssè hidrogèn caèr bân hèlium caèr, bân lapèsan lowar sè aèssè gas. Saturnus aghâdhuwi bârna konèng pocet ksrana kristal-kristal amonia sè aghâbhuk atmosfèr bâgiyân attassa. Aros listrik sè bâḍâ è ḍâlem lapèsan hidrogèn mètalikka èra-kèra sè ngasèllaghi mèdan magnèt Saturnus, sè èkaonèngè lebbi lemmèr ḍâri mèdan magnèt Bhumè, nangèng aghâdhuwi ''momen magnètik'' 580 kalè lebbi rajâ ḍâri Bhumè karana okoran Saturnus sè lebbi rajâ.  Kakowatan mèdan magnèt Saturnus pèra' sakètar 1/20 ḍâri kakowatan mèdan magnèt Jupiter. Maskè ropana atmosfèr bâgiyân lowarra nampa' biyasa, bâḍâ katampa'an aomor lanjhâng sè ngeppollè lapèsan atmosfèr panèka. Lajhuna angèn è Saturnus bisa ḍâpa' 1.800 km/h (1.100 mph; 500 m/s), lebbi tèngghi ḍâri lajhuna angèn è [[Jupiter]], tapè ta' lebbi tèngghi lajhuna angèn è [[Nèptunus]].

Saturnus èkennal kalabân sistem sello'na sè laèn bân sè laèn, sè sabâgiyân bânnya' aèssè partikel-partikel ès kalabân sakonnè' rè-karèna bâto bân beddhi. Palèng enten èkaonèngè bâḍâ 82 satelit sè ngorbit Saturnus,&lt;ref&gt;Rincon, Paul. (7-10-2019). [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-49962134 Saturn overtakes Jupiter as planet with most moons]. BBC News. Èaksès tangghâl 30 Maret 2025
&lt;/ref&gt; 53 èantarana ampon aghâdhuwi asma prenata; jumbla panèka ta' tamaso' atosan satelit alami minor è sistem sello'na. Titan, satelit alami palèng rajâ è Saturnus bân satelit alami palèng rajâ kapèng ḍuwâ' è Tata Surya, aghâdhuwi ḍiamèter lebbi rajâ ḍâri Mèrkurius, tapè massa Titan lebbi kènè' ètèmbhâng massa Mèrkurius. Titan jhughân tong-sèttongnga satelit alami è Tata Surya sè aghâdhuwi atmosfèr tebbel.

== Ciri Fisik ==
[[Berkas:Saturn, Earth size comparison2.jpg|jmpl|ki|Perbhândhingan okoran Saturnus kalabân Bhumè]]
Saturnus èsebbhut raksasa gas karana panyoson utamana hidrogèn bân hèlium. Maskè ta' aghâdhuwi lapèsan lowar sè ghâli, Saturnus èra-kèra aghâdhuwi lapèsan palèng ḍâlem sè ghâli. Bentu' Saturnus aropa sferoid pepat, ebbal sè bentu'na èpencèt rata è salanjhâng sombhu ḍâri kutub ka kutub saèngghâ bâḍâ tonjolan è sakètar khatulistiwa. Bentu' akantha panèka muncul sabâb rotasi Saturnus, sè nyebbâbaghi radius khatulistiwa 60.268 km para' 10% lebbi rajâ ḍâri radius 54.364 km ḍâri kutub ka kutub. Planèt raksasa laènna, [[Jupiter]], Uranus, bân [[Nèptunus]] jhughân aghâdhuwi bentu' akadhi panèka, tapè ta' talèbât pepat akadhi Saturnus. Acampona antara lajhu rotasi kalabân tonjolan è sakètar biḍâng khatulistiwa Saturnus nyebbâbaghi gravitasi permuka'an 8,96 m/s² è khâtulistiwa 74% lebbi tèngghi ḍâri gravitasi permuka'an è kutub bân lebbi mabâ ḍâri gravitasi permuka'an [[Bhumè]]. Tapè, lajhu leppas Saturnus para' ḍâpa'a 36 km/s, jhâu lebbi tèngghi ḍâri lajhu leppas Bhumè.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ptLFDN0z8gQC&amp;pg=PA119 |title=Outer Solar System: Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune, and the Dwarf Planets |publisher=The Rosen Publishing Group |editor1-first=Erik |editor1-last=Gregersen |page=119 |year=2010 |isbn=978-1615300143}}&lt;/ref&gt;

=== Sosonan ḍâlem ===
[[Berkas:Saturn diagram.svg|jmpl|ki|Diagram Saturnus (okoran èghâmbhâraghi paḍân bân skala)]]
Maskè sabâgiyân bânnya' matèri panyosonna aropa'aghi hidrogèn bân hèlium, massa Saturnus ta' bâḍâ è fase gas karana hidrogèn bhâkal dhâddhi kaḍuḍu ''non-idèal'' bâkto massa jenissa bâḍâ è attas 0,01 g/cm³; hal akadhi panèka bisa ''tercapai'' è radius sè aèsse 99,99% massa Saturnus. Karana suhu, tekkanan, bân kaghâliyan Saturnus bhâkal ros-terrossan nai' sampè' ka lapèsan palèng ḍâlem, hidrogèn bhâkal aobâ dhâddhi logam è lapèsan-lapèsan sè lebbi ḍâlem.

Saturnus aghâdhuwi sosonan ḍâlem sè mèbis kalabân Jupiter, sè asoson ḍâri lapèsan palèng ḍâlem ato-bâto kènè' sè èkalèng-lèngè sareng hidrogèn bân hèlium bân kandungan volatil ḍâlen jumbla kènè'. Lapèsan palèng ḍâlem Saturnus aghâdhuwi èssè sè mèbis kalabân èssèna lapèsan palèng ḍâlemma Bhumè, tapè Saturnus aghâdhuwi massa jenis lebbi rajâ. Pangujian potènsial gravitasi Saturnus kalabân aghuna'aghi moḍèl fisik intèriorra ampon mungkin tacèptana pembâtessan massa inti Saturnus. È taon 2004, ilmuwan ra-ngèra'aghi jhâ' massa inti Saturnus ra-kèra 9-22 kalè massa Bhumè, paḍân bân ḍiamèterra sè rajâna sakètar 25.000 km.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A383960 Saturn]. BBC. [https://web.archive.org/web/20110101024556/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A383960 Arsip]. Èaksès tangghâl 30 Maret 2025&lt;/ref&gt;  Inti planèt panèka èlèng-lèngè lapèsan hidrogèn mètalik caèr sè tebbel, ètoro'è bân lapèsan caèr molekul hidrogèn jenuh hèlium sè kalabân laonan aobâ dhâddhi gas manabi sajân tèngghi. Lapèsan palèng lowarra aghâdhuwi katebbellan 1.000 km bân aèssè gas.&lt;ref&gt;[http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html Structure of Saturn's Interior]. Windows to the Universe. [https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html Arsip]. Èaksès tangghâl 30 Maret 2025&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>ibsmrhyiazffhklzu7lzf9ry1zto8be</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mata'arè</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13557</id>
    <revision>
      <id>63383</id>
      <parentid>42327</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8602" sha1="rpngjyexv0xovkmzi5jhzn8nzzmegqu" xml:space="preserve">[[Bhengkek:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|jmpl|Ghâmbhâr abârna semu sè èkala' è taon 2010 sé èpriyèksiaghi sareng sinar ultrabungo (lanjhâng gelombangnga 30,4 nm)]]
'''Mata'arè''' (simbol: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) èngghi panèka bintang tongghâl sè dhâddhi pusat [[Tata surya]]. Bentu'na para' bungkolla bân aèssè plasma panas acampor mèdan magnèt. Ḍiamèterra sakètar 1.392.684 km,&lt;ref name=arxiv1203_4898&gt;Emilio,Marcelo. Kuhn, Jeff R. Bush, Rock I. Schol, Isabelle F. [http://arxiv.org/abs/1203.4898 Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits]. arXiv. aaksès (2025–04–06).&lt;/ref&gt; ra-mèra 109 kalè ḍiamèterra [[Bhumè]], bân massana sakètar 22×10³⁰ kg, 330.000 kalè massa Bhumè) abâkkèlè korang lebbi 99,86 % massa total Tata Surya. Mata'arè panèka bhârâng langngè' palèng rajâ è galaksi Bima Saktè sè rajâna 10 kalè planèt palèng rajâ è [[Tata surya]], panèka [[Jupiter]].&lt;ref name=Woolfson00&gt;
{{Cite journal
|last = Woolfson|first = M
|year = 2000
|title = The origin and evolution of the solar system
|journal = Astronomy &amp; Geophysics
|volume = 41
|issue = 1 |pages=1.12
|doi = 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x
 | issn = 1366-8781}}&lt;/ref&gt;

Saccara kimiawi, sakètar 3/4 massa Mata'arè aèssè hidrogèn, karèna kabânnya'an hèlium. Karèna massa kasebbhut (1,69%, paḍâ bân 5.629 kalè massa Bhunè) aèssè èlemèn-èlemèn berrâ' akadhi oksigèn, karbon, nèon, bân bessè.&lt;ref name=basu2008&gt;
{{Cite journal
 |last=Basu |first=S.
 |last2=Antia |first2=H. M.
 |year=2008
 |title=Helioseismology and Solar Abundances
 |journal=Physics Reports
 |volume=457 |issue=5–6 |page=217
 |doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002
}}&lt;/ref&gt;

Mata'arè abentu' sakètar 4,6 miliyar taon sè ampon lèbât sabâb kalèllèna gravitasi sèttong wilajâ è ḍâlem sèttong ondem molekul rajâ. Sabâgiyân bânnya' matèri akompol è tengnga, karèna mapèppè' dhâddhi cakram ''beredar'' sè dâgghi' dhâddhi [[Tata surya]]. Massa pusatta sajân panas bân ghâli bân akhèrra molaè ''fusi termonuklir'' è intina. Èsangka jhâ' para' sadhâjâna bintang laèn abentu' kalabân cara sè paḍâ. Pangalompo'an bintang Mata'arè, aḍhâsar kellas spèktrumma, panèka bintang dèrèt utama G (G2V) bân segghut èkalompo'aghi mènangka ''katai konèng'' sabâb radiasi sè nampa' lebbi bânnya' ḍâlem porsi spèktrum konèng-mèra. Maskè bârna potè, ḍâri permuka'an Bhumè, Mata'arè nampa' konèng sabâb ''pembauran'' cahaya bhiru è atmosfèr. 

Mènorot labèl kellas spèktrum, ''G2'' nandhâ'aghi suhu permuka'anna sakètar 5778 K (5505°C) bân ''V'' nandhâ'aghi jhâ' Mata'arè, paḍâna bân bintang-bintang laèn, aropa'aghi bintang dèrèt utama, saèngghâ ènèrgina èkaghâbây sareng fusi nuklir nuklèus hidrogèn ka ḍâlem hèlium. Ḍâlem intina, mata'arè afusi 620 juta ton mèteik hidrogèn sabbân detti'. Aḍhâsar perkèra'an sadhâjâ hidrogèn sè bâḍâ è mata'arè bhâkal sobung sakètar 4,5 miliyar taon sè bhâkal ḍâteng, bân mata'arè bhâjal matè dhâddhi katai potè.


Lambâ', Mata'arè èpandheng bâng astronom mènangka bintang kènè' bân ta' pentèng. Samangkèn, Mata'arè èabgghep lebbi terrang ḍâri sakètar 85% bintang è galaksi Bima Saktè sè kabânnya'an katai mèra.&lt;ref&gt;Than, K. (2006). [http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single]. Space.com. Aksès (2025–04–06)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite journal
 |last=Lada |first=C. J.
 |year=2006
 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single
 |journal=Astrophysical Journal Letters
 |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66
 |doi=10.1086/503158
 |bibcode=2006ApJ...640L..63L }}&lt;/ref&gt; 

Magnitudo absolut Mata'arè panèka +4,83. Tapè, mènangka bintang sè palèng semma' kalabân Bhumè, Mata'arè panèna bhârâng palèng tèra' è langngè' kalabân magnitudo tampa' -26,74&lt;ref&gt;
{{Cite journal
|last=Burton|first=W. B.
|year = 1986
|title = Stellar parameters
|journal = Space Science Reviews
|volume = 43|issue = 3–4|pages = 244–250
|doi = 10.1007/BF00190626
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite journal
|last = Bessell|first = M. S.
|last2 = Castelli|first2 = F.
|last3 = Plez|first3 = B.
|year = 1998
|title= Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars
|journal = Astronomy and Astrophysics
|volume = 333|pages = 231–250
}}&lt;/ref&gt; Korona Mata'arè terros malowas è lowar angghâsa bân nyèpta'aghi angèn Mata'arè, panèka ''arus partikel bermuatan'' sè aghuli kantos hèliopaise sakètar 100 AU. ''Gelembung'' è mèdium antar bintang sè abentu' ḍâri angèn mata'arè, hèliosfèr, panèka sosonan asambhubg palèng rajâ è Tata Surya.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Riley
 |first=P.
 |last2=Linker
 |first2=J. A.
 |last3=Mikić
 |first3=Z.
 |year=2002
 |title=Modeling the heliospheric current sheet: Solar cycle variations
 |url=http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/monthly_highlights/2002-July-2001JA000299.pdf
 |journal=Journal of Geophysical Research
 |volume=107
 |issue=A7
 |pages=SSH 8–1
 |doi=10.1029/2001JA000299
 |access-date=2025-04-06
 |archive-date=2009-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814052347/http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/monthly_highlights/2002-July-2001JA000299.pdf
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

Mata'arè samangkèn aghuli lèbât ondem antar bintang lokal (seddhi'nw ondem G) è zona ''gelembung'' lokal, teppa'na è ḍâlem lèngkerran palèng ḍâlem Lengngen Orion è galaksi Bima Saktè. Ḍâri 50 sistem bintang palèng semma' ḍâlem jârâ' 17 taon cahaya ḍâri Bhumè (bintang palèng semma' panèka katai mèra asmana Proxima Centauri sakètar 4,2 taon cahaya), mata'arè aghâdhuwi massa palèng raj kapèng empa'.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last = Adams
|first = F. C.
|last2 = Graves
|first2 = G.
|last3 = Laughlin
|first3 = G. J. M.
|year = 2004
|title = Red Dwarfs and the End of the Main Sequence
|url = http://redalyc.uaemex.mx/pdf/571/57102211.pdf
|journal = Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica
|volume = 22
|pages = 46–49
|bibcode = 2004RMxAC..22...46A
}}&lt;/ref&gt; Mata'arè ngorbit pusat Bima Saktè è jârâ' korang lebbi 24.000–26.000 taon cahaya ḍâri pusat galaksi. Manabi èoladhi ḍâri kutub ḍâjâ galaksi, mata'arè malastarè sèttong orbit salarjâ' jhârum jhâm ḍâlem bânto sakètar 225—250 juta taon. Karana Bima Saktè aghuli rèlatif ḍâ' ''radiasi latar belakang gelombang mikro kosmis'' (CMB) ḍâ' larjâ' konstèlasi Hydra kalabân lajhu mata'arè rèlatif ḍâ' CMB sakètar 370 km/deti' ka larjâ' Crater otabâ Lèo. &lt;ref&gt;
{{cite journal
 |last=Kogut |first=A.
 |year=1993
 |title=Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps
 |journal=Astrophysical Journal
 |volume=419 |page=1
 |doi=10.1086/173453
 |display-authors=1
 |last2=Lineweaver
 |first2=C.
 |last3=Smoot
 |first3=G. F.
 |last4=Bennett
 |first4=C. L.
 |last5=Banday
 |first5=A.
 |last6=Boggess
 |first6=N. W.
 |last7=Cheng
 |first7=E. S.
 |last8=De Amici
 |first8=G.
 |last9=Fixsen
 |first9=D. J. }}&lt;/ref&gt;

Jârâ' rata-rata mata'arè ḍâri Bhumè sakètar 149 juta km (1 AU), maskè jârâ'na cem-macem asareng ghulina Bhumè ajhâuwi pèrihèlion è bulân Jânuwari kantos aphèlion è bulân Juli. È jârâ' rata-rata panèka, cahaya aghuli ḍâri Mata'arè ka Bhumè abiddhâ 8 mennit 19 detti'. Saèngghâ Mata'arè sè èoladhi ḍâri Bhumè samangkèn panèka nampa'an aslina 8 mennit 18 detti' sè ampon lèbât. Ènèrgi sinar mata'arè panèka abhânto perkembângan bhentes hidrotèrmal (omunitas biologi) para' sadhâjâna bentu' kaoḍi'an è Bhumè lèbât fotosintèsis &lt;ref name=Simon2001&gt;
{{Cite book
|last=Simon|first=A.
|title=The Real Science Behind the X-Files : Microbes, meteorites, and mutants
|url=http://books.google.com/?id=1gXImRmz7u8C&amp;pg=PA26&amp;dq=bacteria+that+live+with+out+the+sun
|pages=25–27
|publisher=Simon &amp; Schuster
|year=2001
|isbn=0-684-85618-2
}}&lt;/ref&gt; bân ngobâ iklim sareng cuaca Bhumè. Pangaro lowar biyasana Mata'arè ampon èoladhi sajjhek jhâman prasejara. Mata'arè jhughân èangghep sareng sajumbla paradhebbhân mènangka ḍèwa. È abad ka-19, sajumbla ilmuwan kasohor molaè sakonnè' onèng tentang èssè fisik bân sombher ènèrgi Mata'arè. Bâḍâ sajumbla anomali lalakonna Mata'arè sè ghi' ta' bisa èjellasaghi kalabân ilmia.

== Sombher==</text>
      <sha1>rpngjyexv0xovkmzi5jhzn8nzzmegqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>63388</id>
      <parentid>63383</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8602" sha1="7zzg7hk8a192g7cff3ltdim3roxoztp" xml:space="preserve">[[Bhengkek:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|jmpl|Ghâmbhâr abârna semu sè èkala' è taon 2010 sé èpriyèksiaghi sareng sinar ultrabungo (lanjhâng gelombangnga 30,4 nm)]]
'''Mata'arè''' (simbol: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]) èngghi panèka bintang tongghâl sè dhâddhi pusat [[Tata surya]]. Bentu'na para' bungkolla bân aèssè plasma panas acampor mèdan magnèt. Ḍiamèterra sakètar 1.392.684 km,&lt;ref name=arxiv1203_4898&gt;Emilio,Marcelo. Kuhn, Jeff R. Bush, Rock I. Schol, Isabelle F. [http://arxiv.org/abs/1203.4898 Measuring the Solar Radius from Space during the 2003 and 2006 Mercury Transits]. arXiv. aaksès (2025–04–06).&lt;/ref&gt; ra-mèra 109 kalè ḍiamèterra [[Bhumè]], bân massana sakètar 22×10³⁰ kg, 330.000 kalè massa Bhumè) abâkkèlè korang lebbi 99,86 % massa total Tata Surya. Mata'arè panèka bhârâng langngè' palèng rajâ è galaksi Bima Saktè sè rajâna 10 kalè planèt palèng rajâ è [[Tata surya]], panèka [[Jupiter]].&lt;ref name=Woolfson00&gt;
{{Cite journal
|last = Woolfson|first = M
|year = 2000
|title = The origin and evolution of the solar system
|journal = Astronomy &amp; Geophysics
|volume = 41
|issue = 1 |pages=1.12
|doi = 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x
 | issn = 1366-8781}}&lt;/ref&gt;

Saccara kimiawi, sakètar 3/4 massa Mata'arè aèssè hidrogèn, karèna kabânnya'an hèlium. Karèna massa kasebbhut (1,69%, paḍâ bân 5.629 kalè massa Bhunè) aèssè èlemèn-èlemèn berrâ' akadhi oksigèn, karbon, nèon, bân bessè.&lt;ref name=basu2008&gt;
{{Cite journal
 |last=Basu |first=S.
 |last2=Antia |first2=H. M.
 |year=2008
 |title=Helioseismology and Solar Abundances
 |journal=Physics Reports
 |volume=457 |issue=5–6 |page=217
 |doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002
}}&lt;/ref&gt;

Mata'arè abentu' sakètar 4,6 miliyar taon sè ampon lèbât sabâb kalèllèna gravitasi sèttong wilajâ è ḍâlem sèttong ondem molekul rajâ. Sabâgiyân bânnya' matèri akompol è tengnga, karèna mapèppè' dhâddhi cakram ''beredar'' sè dâgghi' dhâddhi [[Tata surya]]. Massa pusatta sajân panas bân ghâli bân akhèrra molaè ''fusi termonuklir'' è intina. Èsangka jhâ' para' sadhâjâna bintang laèn abentu' kalabân cara sè paḍâ. Pangalompo'an bintang Mata'arè, aḍhâsar kellas spèktrumma, panèka bintang dèrèt utama G (G2V) bân segghut èkalompo'aghi mènangka ''katai konèng'' sabâb radiasi sè nampa' lebbi bânnya' ḍâlem porsi spèktrum konèng-mèra. Maskè bârna potè, ḍâri permuka'an Bhumè, Mata'arè nampa' konèng sabâb ''pembauran'' cahaya bhiru è atmosfèr. 

Mènorot labèl kellas spèktrum, ''G2'' nandhâ'aghi suhu permuka'anna sakètar 5778 K (5505°C) bân ''V'' nandhâ'aghi jhâ' Mata'arè, paḍâna bân bintang-bintang laèn, aropa'aghi bintang dèrèt utama, saèngghâ ènèrgina èkaghâbây sareng fusi nuklir nuklèus hidrogèn ka ḍâlem hèlium. Ḍâlem intina, mata'arè afusi 620 juta ton mèteik hidrogèn sabbân detti'. Aḍhâsar perkèra'an sadhâjâ hidrogèn sè bâḍâ è mata'arè bhâkal sobung sakètar 4,5 miliyar taon sè bhâkal ḍâteng, bân mata'arè bhâjal matè dhâddhi katai potè.


Lambâ', Mata'arè èpandheng bâng astronom mènangka bintang kènè' bân ta' pentèng. Samangkèn, Mata'arè èabgghep lebbi terrang ḍâri sakètar 85% bintang è galaksi Bima Saktè sè kabânnya'an katai mèra.&lt;ref&gt;Than, K. (2006). [http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single]. Space.com. Aksès (2025–04–06)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite journal
 |last=Lada |first=C. J.
 |year=2006
 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single
 |journal=Astrophysical Journal Letters
 |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66
 |doi=10.1086/503158
 |bibcode=2006ApJ...640L..63L }}&lt;/ref&gt; 

Magnitudo absolut Mata'arè panèka +4,83. Tapè, mènangka bintang sè palèng semma' kalabân Bhumè, Mata'arè panèna bhârâng palèng tèra' è langngè' kalabân magnitudo tampa' -26,74&lt;ref&gt;
{{Cite journal
|last=Burton|first=W. B.
|year = 1986
|title = Stellar parameters
|journal = Space Science Reviews
|volume = 43|issue = 3–4|pages = 244–250
|doi = 10.1007/BF00190626
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite journal
|last = Bessell|first = M. S.
|last2 = Castelli|first2 = F.
|last3 = Plez|first3 = B.
|year = 1998
|title= Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars
|journal = Astronomy and Astrophysics
|volume = 333|pages = 231–250
}}&lt;/ref&gt; Korona Mata'arè terros malowas è lowar angghâsa bân nyèpta'aghi angèn Mata'arè, panèka ''arus partikel bermuatan'' sè aghuli kantos hèliopaise sakètar 100 AU. ''Gelembung'' è mèdium antar bintang sè abentu' ḍâri angèn mata'arè, hèliosfèr, panèka sosonan asambhubg palèng rajâ è Tata Surya.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Riley
 |first=P.
 |last2=Linker
 |first2=J. A.
 |last3=Mikić
 |first3=Z.
 |year=2002
 |title=Modeling the heliospheric current sheet: Solar cycle variations
 |url=http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/monthly_highlights/2002-July-2001JA000299.pdf
 |journal=Journal of Geophysical Research
 |volume=107
 |issue=A7
 |pages=SSH 8–1
 |doi=10.1029/2001JA000299
 |access-date=2025-04-06
 |archive-date=2009-08-14
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814052347/http://ulysses.jpl.nasa.gov/science/monthly_highlights/2002-July-2001JA000299.pdf
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

Mata'arè samangkèn aghuli lèbât ondem antar bintang lokal (seddhi'nw ondem G) è zona ''gelembung'' lokal, teppa'na è ḍâlem lèngkerran palèng ḍâlem Lengngen Orion è galaksi Bima Saktè. Ḍâri 50 sistem bintang palèng semma' ḍâlem jârâ' 17 taon cahaya ḍâri Bhumè (bintang palèng semma' panèka katai mèra asmana Proxima Centauri sakètar 4,2 taon cahaya), mata'arè aghâdhuwi massa palèng raj kapèng empa'.&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last = Adams
|first = F. C.
|last2 = Graves
|first2 = G.
|last3 = Laughlin
|first3 = G. J. M.
|year = 2004
|title = Red Dwarfs and the End of the Main Sequence
|url = http://redalyc.uaemex.mx/pdf/571/57102211.pdf
|journal = Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica
|volume = 22
|pages = 46–49
|bibcode = 2004RMxAC..22...46A
}}&lt;/ref&gt; Mata'arè ngorbit pusat Bima Saktè è jârâ' korang lebbi 24.000–26.000 taon cahaya ḍâri pusat galaksi. Manabi èoladhi ḍâri kutub ḍâjâ galaksi, mata'arè malastarè sèttong orbit salarjâ' jhârum jhâm ḍâlem bânto sakètar 225—250 juta taon. Karana Bima Saktè aghuli rèlatif ḍâ' ''radiasi latar belakang gelombang mikro kosmis'' (CMB) ḍâ' larjâ' konstèlasi Hydra kalabân lajhu mata'arè rèlatif ḍâ' CMB sakètar 370 km/deti' ka larjâ' Crater otabâ Lèo. &lt;ref&gt;
{{cite journal
 |last=Kogut |first=A.
 |year=1993
 |title=Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps
 |journal=Astrophysical Journal
 |volume=419 |page=1
 |doi=10.1086/173453
 |display-authors=1
 |last2=Lineweaver
 |first2=C.
 |last3=Smoot
 |first3=G. F.
 |last4=Bennett
 |first4=C. L.
 |last5=Banday
 |first5=A.
 |last6=Boggess
 |first6=N. W.
 |last7=Cheng
 |first7=E. S.
 |last8=De Amici
 |first8=G.
 |last9=Fixsen
 |first9=D. J. }}&lt;/ref&gt;

Jârâ' rata-rata mata'arè ḍâri Bhumè sakètar 149 juta km (1 AU), maskè jârâ'na cem-macem asareng ghulina Bhumè ajhâuwi pèrihèlion è bulân Jânuwari kantos aphèlion è bulân Juli. È jârâ' rata-rata panèka, cahaya aghuli ḍâri Mata'arè ka Bhumè abiddhâ 8 mennit 19 detti'. Saèngghâ Mata'arè sè èoladhi ḍâri Bhumè samangkèn panèka nampa'an aslina 8 mennit 18 detti' sè ampon lèbât. Ènèrgi sinar mata'arè panèka abhânto perkembângan bhentes hidrotèrmal (omunitas biologi) para' sadhâjâna bentu' kaoḍi'an è Bhumè lèbât fotosintèsis &lt;ref name=Simon2001&gt;
{{Cite book
|last=Simon|first=A.
|title=The Real Science Behind the X-Files : Microbes, meteorites, and mutants
|url=http://books.google.com/?id=1gXImRmz7u8C&amp;pg=PA26&amp;dq=bacteria+that+live+with+out+the+sun
|pages=25–27
|publisher=Simon &amp; Schuster
|year=2001
|isbn=0-684-85618-2
}}&lt;/ref&gt; bân ngobâ iklim sareng cuaca Bhumè. Pangaro lowar biyasana Mata'arè ampon èoladhi sajjhek jhâman prasejara. Mata'arè jhughân èangghep sareng sajumbla paradhebbhân mènangka ḍèwa. È abad ka-19, sajumbla ilmuwan kasohor molaè sakonnè' onèng tentang èssè fisik bân sombher ènèrgi Mata'arè. Bâḍâ sajumbla anomali lalakonna Mata'arè sè ghi' ta' bisa èjellasaghi kalabân ilmia.

== Sombher==</text>
      <sha1>7zzg7hk8a192g7cff3ltdim3roxoztp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uranus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13999</id>
    <revision>
      <id>63392</id>
      <parentid>44350</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="k5lfnw1tj68eogzpukhhr0l1wcu777h" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Uranus2.jpg|x300px||jmpl|right|Planèt Uranus]]
'''Uranus''' (simbol: [[File:Uranus symbol (fixed width).svg|16px|⛢]]; ḍâri nyamana bhâsa Latin Ūranus ghâbây dewa Yunani Οὐρανός) panèka planet kapèng petto' dâri Mataarè. Uranus panèka planet kalabân jari-jari palèng rajâ nomer tello' bân massa palèng rajâ nomer empa' è Tata Surya. Uranus jhughân sala sèttong planet sè nyamana asalla ḍâri tokoh è mitologi Yunani, dâri versi Latinisasi nyamana dewa langngè' Yunani Ouranos. Komposisi Uranus akadhi Nèptunus, bân kaduwâ'na andi' komposisi kimia sè bhân-sabbhân ḍâri raksasa gas sè lebbi ghâghâng, Yupiter bân Saturnus. Mèlana, para astronom serrèng nyaba' Uranus bân [[Nèptunus|Neptunus]] ḍâlem kategori &quot;raksasa es&quot; kaangghuy mabidaaghi dâri raksasa gas. Atmosfer Uranus akadhi [[Jupiter]] bân [[Saturnus]] polana terdiri dâri hidrogen bân helium, namong ngandung lebbi bânnya' unsur &quot;es&quot; akadhi aèng, amonia bân metana, bân jejak hidrokarbon. Atmosfer Uranus panèka atmosfer planet sè palèng cellep è Tata Surya, kalabân suhu sè rèndhâ 49 K (−224 °C; −371 °F). Atmosfer Uranus andi' struktur ondhem sè kompleks bân bânnya' lapisanna, bân èparkiraaghi jhâ' lapisan ondhem sè palèng rènda aropaaghi aèng bân lapisan ondhem sè palèng tèngghi aropaaghi metana. Bâgiyân ḍâlem Uranus kabânnya'an èpadhâddhi ḍâri ès bân bato.

paḍa sarèng planet raje sè laèn, uranus jhughan andhi' sistem cicin, magnetosfer sarèng banya' satelit alami. Hasèlna, kutub lao' bân lao'na bâḍâ è kennengngan khatulistiwa ghâbây planet laènna. È taon 1986, gambar sè èkala' sareng pesawat ruang angkasa Voyager 2 nojjhuaghi Uranus para' ta' etemmo è dâlem cahya sè èkaton, ta' andi' pita ondhem otabâ badai sè khas ḍâri planet raksasa. Namong, para pangamat è Bhumi nangalè tandha-tandha obâ'ân musiman bân aktivitas cuaca sè ètambâi è bâkto Uranus napa' ka equinox è taon 2007. Kecepatan angen è permukaan Uranus bisa napa' 250 meter per detik (900 km/jam; 560 mph).</text>
      <sha1>k5lfnw1tj68eogzpukhhr0l1wcu777h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitas Baghdad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14311</id>
    <revision>
      <id>63378</id>
      <parentid>47230</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T05:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1365" sha1="p4sqv37s94lhy27sakhxplgvfemubfv" xml:space="preserve">'''Universitas Baghdad''', èsingkat UOB ([[bhâsa Arab]]: جامعة بغداد, Jami'at Baghdad) iyâ arèya universitas sè palèng rajâ è [[Irak]] bân palèng rajâ nomer ḍuwe' è [[Arab Saudi|Arab]] samarèna Universitas Kairo.&lt;ref&gt;Masrika, Masrika. [https://ejournal.tmial-amien.sch.id/index.php/nihaiyyat/article/view/102/105 &quot;Perkembangan Ilmu Pengetahuan Di Baghdad (Abbasiyah) Dan Andalusia (Umayyah).&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250915001415/https://ejournal.tmial-amien.sch.id/index.php/nihaiyyat/article/view/102/105 |date=2025-09-15 }} NIHAIYYAT: Journal of Islamic Interdisciplinary Studies 2.2 (2023): 199-212. Diaksès 2025-09-12.&lt;/ref&gt;

È bâ'to perrang Irak, universitas rèya ngalamè karosaghân rajâ, kalabân 90% morèd kalowar ḍari universitas rèya.&lt;ref&gt;HIDAYATULLAH, SYARIF. [https://scholar.google.com/scholar?hl=id&amp;as_sdt=0%2C5&amp;q=Selama+perang+Irak%2C+universitas+baghdad+mengalami+kerusakan+besar%2C+dengan+90%25+pelajarnya+keluar+dari+universitas+ini.&amp;btnG=#d=gs_qabs&amp;t=1757659397522&amp;u=%23p%3D-m2ADiT54ugJ &quot;Penyerbuan Amerika Serikat atas Irak dan dampaknya terhadap kehidupan masyarakat Irak 2003-2007.&quot;] Diaksès 2025-09-12. &lt;/ref&gt; Hal kasebbhut polana bânnya' sè ngallè polana tako', ètambâ bâḍâ penculighân pan-bârâmpan morèd è universitas.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
{{stub}}</text>
      <sha1>p4sqv37s94lhy27sakhxplgvfemubfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilmar Eliaser Simandjorang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14854</id>
    <revision>
      <id>63380</id>
      <parentid>59936</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T06:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="76nmul8yzfp85lbnoleg63b19glp8jj" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Wilmar Eliaser Simanḍjorang''' lahèr è tanggâl 11 Oktober 1954 panèka sala sèttong akaḍemisi bân birokrat sè dhâddhi Bupati Samosir sè bâḍâ è taon 2004 kantos 2005. Wilmar jhughân aktivis lingkungan sè aghâdhui peran è ḍâlem pelestarian Tase' Toba.

== nak-kanak bân Penḍiḍighân ==
Wilmar Eliaser Simandjorang lahèr è Samosir, Sumatera Utara, tangghâl 11 Nopèmber 1954. Wilmar molaè asakola è Sakola rakyat (setara SḌ), lulus è taon 1966. Saterrossa èterrossaghi penḍiḍighân menengah è SMP Limbong, bân lulus è taon 1966, lulus SMA Pangururân taon 1966 1972.[1]

Saellana lulus SMA Pangururan, Wilmar ngallè ka Jhâbâ Bârâ' bân nerrossaghi sakola'an tèngghi è Fakultas Ilmu Sosial bân Politik è Universitas Katolik Parahyangan è Banḍung. Wilmar Eliaser Simandjorang lulus ḍâri universitas è taon 1978 kalabân ghellâr ḍoktoranḍus.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KompasData |url=https://data.kompas.id/ |access-date=2025-12-28 |website=data.kompas.id |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Alako Birokrasi ==
Wilmar molaè alako dhâddhi peneliti è Institut Ilmu Inḍonesia è taon 1979. Wilmar Eliaser Simandjorang  coma alako dhâddhi peneliti sataon bân èpaèlang è taon 1980. Taon jâriya, Wilmar molaè alako è Kementerian Perinḍustrian bân ètugasaghi dhâddhi Staf Khusus Sosioekonomi è Asahan Project Ḍevelopment Authority. Wilmar jhughân atugas dhâddhi Instruktur Peḍoman Pelaksanaan Pancasila è Bhâdhân Pembangunan Penḍiḍighâan Peḍoman Pelaksanaan Pancasila Provinsi Jakarta kantos taon 1989.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Redaksi |date=2021-02-27 |title=Refleksi 17 Tahun Kabupaten Samosir |url=https://www.mediatransparancy.com/refleksi-17-tahun-kabupaten-samosir-2/ |access-date=2025-12-28 |website=Media Transparancy |language=id |archive-date=2021-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419060222/https://www.mediatransparancy.com/refleksi-17-tahun-kabupaten-samosir-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Saellana empa' taon asareng otoritas, Wilmar abâli ka Jakarta bân alako dhâddhi karyawan è Biro Pengumpulan bân Analisis Ḍata kantos taon 1990. Saellana jâriya, Wilmar dhâddhi Kapala Pusat Pelatèyan Inḍustri Sumatera ḍâjâh è Meḍân.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diwisuda Doktor, Ini Cerita Eks Bupati Samosir Wilmar Simanjorang |url=https://www.greenberita.com/2020/07/diwisuda-doktor-ini-cerita-eks-bupati.html |access-date=2025-12-28 |language=id}}&lt;/ref&gt;

Wilmar kalowar ḍâri Kementerian Perinḍustrian è taon 2000 bân apinâa ḍâ' pamarènta Kabupaten Toba Samosir sè ghi' bhuru èbentuk dhâddhi Kapala Bhâdhân Pembangunan Ḍaerah (Bappeḍa). E bâkto Wilmar Eliaser Simandjorang dhâddhi Kapala Bappeḍa, sala sèttong masalah sè ètangghung Wilmar panèka kerrèng è pan-bârâmpan songay è Pulo Samosir, sè aghâbây malarat kaangghuy ngèmbangaghi salurân irigasi teknis. Simanjorang lajhu arencana'aghi proyek percontohan ghâbây pertanian hortikultura kalabân sistem irigasi tètès, sè awalla èghâbây ghâbây bhâbâng. Alternatif laèn sè èusulaghâghi sareng Wilmar panèka aghâdhui lèmbung otabâ waduk alami (embung) dhâddhi sumbher aèng.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>76nmul8yzfp85lbnoleg63b19glp8jj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mèrkurius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14957</id>
    <revision>
      <id>63396</id>
      <parentid>49376</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T10:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1206</id>
      </contributor>
      <origin>63396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="2b959zh1zl5dppyg0ofaejqoe637x4w" xml:space="preserve">'''Merkurius''', otabâ '''Utarid''' (simbol: [[File:Mercury symbol (fixed width).svg|16px|☿]]), panèka [[planèt]] sè palèng kènè' è Tata Surya bân sè palèng semma' dâ' [[Mata'arè]]. Periode orbitta panèka sè palèng panḍâ' dâri kabbhi planèt è Tata Surya, è 87,79 arè. Akadhi Venus, Mèrkurius panèka planèt sè lebbi rendâ, orbitta bâdâ è dâlem Bhumi, bân manabi èobservasi dâri Bhumi, jarak sudutna dâri Mata'arè ta' sampè' ngalebbi'i 28°. Polana semma'na dâ' mata'arè, planèt panèka namong bisa ètemmoè è semma'na cakrawala bârâ' saamponna mataarè toron otabâ cakrawala tèmor sabellunna mataarè ngumbâr, otabâ biasana è bâkto senja. Mèrkurius bhâkal kalowar mènangka bintang sè tera' mon èobservasi è bâkto-bâkto rèya, tapè serrèng lebbi malarat èamadhi dâri Venus. Manabi èbâdâ'aghi lèbât teleskop, Mèrkurius bhâkal nojjhuwâghi sarangkaian fase sè padâ sareng Venus bân Bulan, polana abâdâh è orbit dâlem relatif dâ' Bhumi, sè èulang è siklus sinodik ra-kèrah116 arè.&lt;ref&gt;&quot;NASA Completes MESSENGER Mission with Expected Impact on Mercury's Surface&quot;. Èakses tangghâl 25 Desember 2025&lt;/ref&gt;

Mèrkurius andi' rotasi sè unik è dâlem Tata Surya. Planèt panèka èkunci pasang surut ka Mataarè è ''resonansi'' orbit 3:2, artèna relatif dâ' bintang-bintang sè teptep, planèt panèka ajhâlan è porosna teppa' tello kalè ghâbây bhân-sabbhân ḍuwâ' revolusi è sekitarra Mataarè. Akadhi sè èobservasi dâri Mataarè, è dâlem kerangka acuan sè ajhâlan kalabân gerak orbitna, Mèrkurius katon ajhâlan namong sakalèyan sabbhân ḍuwâ' taon Mèrkurius.&lt;ref&gt;Elkins-Tanton, Linda T. (2006). ''Uranus, Neptune, Pluto, and the Outer Solar System''. Infobase Publishing. hlm.&amp;nbsp;51. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-4381-0729-5&lt;/bdi&gt;. Èakses tangghâl 25 Desember 2025&lt;/ref&gt;

Sumbu Mèrkurius mirèng palèng sakonè' dâri planèt-planèt è Tata Surya, namong rakèrah 30 derajat. Bâdâ jhughân eksentrisitas orbit sè palèng bhâghus dâri planet laènna è Tata Surya; è perihelion. Mèrkurius namong bâdâ è ra-kèrah duwâ' pertèlo (otabâ 66%) dâri jarakna dâri Mata'arè è aphelion. Parmukaan Mèrkurius bânnya' kawah bân andi' penampilan sè padâ bân Bulan, sè noddhuwâghi jhâ' proses geologis è permukaanna ampon ambu milyaran taon sè tapongkor. Kalabân para' ta' andi' atmosfer sè bisa ètangkep panas, Mèrkurius andi' suhu permukaan sè bânnya' bhân-sabbhân arè, molaè dâri 100 K (−173 °C; −280 °F) è malem arè kantos 700 K (427 °C; 800 °F) è sèyang è salanjhângnga khatulistiwa. Suhu permukaan è kutub salanjhângnga èbâbâna 180 K (−93 °C; −136 °F). Mèrkurius ta' andi' satelit alam sè èkennal.

Duwâ' arèa ruang angghâsa sè ampon èntar ka Mèrkurius panèka Mariner 10, sè ngabber è planèt panèka è taon 1974 bân 1975, bân ''MESSENGER'', sè èluncurâghi è taon 2004 bân mangorbit Mèrkurius lebbi dâri 4.000 kalè è dâlem empa' taon sabellunna bahan bakarra tadè' bân nabrak permukaan planèt è tangghâl 30, 2015 April. Parkiraan bhâkal dâtâng ka Mèrkurius è taon 2025.&lt;ref&gt;&quot;Animated clip of orbit and rotation of Mercury&quot;. Sciencenetlinks.com. Èakses tangghâl 25 Desember 2025  &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;From Mercury orbit, MESSENGER watches a lunar eclipse&quot;. Planetary Society. Èakses tangghâl 25 Desember 2025&lt;/ref&gt;

== Struktur dâlemma ==
Kalabân diameter 4.879 km è khatulistiwa, Mèrkurius panèka sè palèng kenik dâri empa' planèt terestrial è Tata Surya. Jarakna dâri Mataarè 57 juta km, bân jarakna dâri bumi 92 juta km. Mèrkurius èpadhâddhi dâri 70% logam bân 30% silikat bân andi' kapadatan 5,43 g/cm3, sakoni' korang dâri bhumi. Namong, manabi èfek dâri tekanan gravitasi èkalowar, Mèrkurius lebbi padhet dâri Bhumi, kalabân tingkat padhettâ sè ta' èkomprès 5,3 g/cm3 bân Bhumi namong 4,4 g/cm3.&lt;ref&gt;http://www.astronomy.com/news/2014/12/innovative-use-of-pressurant-extends-messengers-mercury-mission Èakses tangghâl 25 Desember 2025&lt;/ref&gt;

Kepadhettan merkurius èghunaaghi kaangghuy èsimpulaghi struktur dâlemma. Kepadhettan tèngghi bhumi ècèptaaghi sareng tekanan gravitasi, khusussa è inti. Mèrkurius, namong, lebbi kenik bân ta' andi' dâlem akadhi Bhumi, saèngghâna kapadhettan sè tèngghi èyangghep polana inti sè ghâghâng bân bânnya' bessè. Para ahli geologi èparkiraaghi jhâ' inti Mèrkurius aghâdhui 42% dâri volumena (inti bumi namong aghâdhui 17% dâri volume bumi). Mètorot penelitian anyar, kamungkinan inti Merkurius panèka cair.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>2b959zh1zl5dppyg0ofaejqoe637x4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mary Anning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15237</id>
    <revision>
      <id>63372</id>
      <parentid>50770</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T03:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4293" sha1="jo58ckgpujix6bp8kpk3gb5qxdt53ft" xml:space="preserve">{{Stub}}
[[Bhengkek:Mary Anning painting.jpg|jmpl]]
'''Mary Anning''' (21 Mèi 1799 – Maret 1847) panèka ahli paleontologi Inggris bân kolektor fosil amatir sè èkennal è internasional polana nemmo fosil hèwân tase' ḍâri pèrioḍe Jurasik è salanjangnga Selat Inggris è pânga'èngan Lyme Regis, Dorset, Inggris Bârâ' Ḍâjâ. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Mary Anning: the unsung hero of fossil discovery {{!}} Natural History Museum |url=https://www.nhm.ac.uk/discover/mary-anning-unsung-hero.html |access-date=2025-03-18 |website=www.nhm.ac.uk |language=en}}&lt;/ref&gt; Mary Anning èkennal polana nemmo pan-bârâmpan spesimen reptil Mesozoikum rajâ sè aghâḍhui peran è ḍâlem awwâl perkembhângan paleontologi. Teppa' Anning ngalèh, salèrana nyaḍiya'aghi spesimen ka'angghuy èpalajhâri sareng para ilmuwân bân ḍhâḍḍhi bâgiyân ḍâri jhâjhârbâ'ân geologis Bhumè. Fosil sè ètemmo sareng Anning jhughân ḍhâḍḍhi bâgiyân ḍâri pangajhâran ilmiah tentang ka'oḍi'ân prasejarah. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-05 |title=Mary Anning {{!}} Biography, Accomplishments, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Anning |access-date=2025-03-18 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Mary Anning |url=https://www.lymeregismuseum.co.uk/collection/mary-anning/ |access-date=2025-03-18 |website=Lyme Regis Museum |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Anning nyarè fosil è tebbing Blue Lias bân Charmouth Mudstone, hosossa è bulân-bulân mosem cèllep è bâkto longsor mukka' lapisân bâto sè aghâḍhui fosil. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-03-05 |title=Mary Anning {{!}} Biography, Accomplishments, &amp; Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Mary-Anning |access-date=2025-03-18 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Baig |first=Saima |date=2024-09-11 |title=The Jurassic Coast and Mary Anning |url=https://www.360onhistory.com/palaeontology/the-jurassic-coast-and-mary-anning/ |access-date=2025-03-18 |newspaper=360 On History |language=en-GB |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914194726/https://www.360onhistory.com/palaeontology/the-jurassic-coast-and-mary-anning/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Fosil sè ètemmo tamaso' rangkana ichthyosaurus sè pertama sè èkennal kalabân bhâgus è bâkto Anning omor ḍubellâs taon. Salaèn jârèya, Anning temmoè ḍuwâ' rangka plesiosaur sè para' ghenna'a. Temmuwân laènna tamaso' rangka pterosaurus pertama sè èpangghi'i è lowar Jèrman, bân bânnya' fosil jhuko'. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Walker |first=Sally M. |url=https://www.google.co.id/books/edition/Mary_Anning/Z-o69T2vBooC?hl=id&amp;gbpv=1&amp;dq=ichthyosaur+skeleton+++Mary+Anning&amp;pg=PA47&amp;printsec=frontcover |title=Mary Anning: Fossil Hunter |date=2000-08-01 |publisher=Millbrook Press |isbn=978-1-57505-556-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smith |first=Felisa A. |url=https://www.google.co.id/books/edition/Mammalian_Paleoecology/Y5g9EAAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=0 |title=Mammalian Paleoecology: Using the Past to Study the Present |date=2021-09-28 |publisher=JHU Press |isbn=978-1-4214-4140-5 |language=en}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem pânâlitianna, Anning jhughân ngabâs jhâ' koprolit, sè èkennal mènangka bâto bezoar, sa'ongghuna panèka kotoranna fosil. Salaèn jârèya, èpon nemmoaghi jhâ' fosil belemnite ghi' ngandḍung kantong mangsènga fosil, sè nojjhu'aghi kâpaḍâan sareng cephalopoda modern. Temmuwân-temmuwân panèka aghâbây kontribusi ḍâ' pemahaman ilmiah tentang ka'oḍi'an prasejarah bân proses fosilisasi. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Skeers |first=Linda |url=https://www.google.co.id/books/edition/Dinosaur_Lady/EAX9DwAAQBAJ?hl=id&amp;gbpv=1&amp;dq=bezoar+belemnite+Mary+Anning&amp;pg=PT39&amp;printsec=frontcover |title=Dinosaur Lady: The Daring Discoveries of Mary Anning, the First Paleontologist |date=2020-07-07 |publisher=Sourcebooks, Inc. |isbn=978-1-7282-3048-1 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gravedigger |date=2024-10-13 |title=Mary Anning Rocks; A Story of Passion and Purpose - Grave Stories |url=https://grave-stories.com/mary-anning-rocks-a-story-of-passion-and-purpose/ |access-date=2025-03-18 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>jo58ckgpujix6bp8kpk3gb5qxdt53ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitas Islam Malang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15353</id>
    <revision>
      <id>63379</id>
      <parentid>51136</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T06:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3459" sha1="8v2vhvdfya8dvj1nrf2qsiesdee0ld2" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Perpustakaan Pusat Universitas Islam Negeri Malang 2023 - 06.jpg|jmpl]]
'''Universitas Islam Malang,''' èsingkat '''UNISMA,''' panèka universitas [[Islam]] swasta è ḍâlem lingkungan [[Nahdlatul Ulama]] sè bâḍâ è [[Kotta Malang]], [[Jhâbâ Tèmor]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liputan6.com |date=2023-01-20 |title=Profil UNISMA, Sejarah dan Program Studi Universitas Islam Malang |url=https://www.liputan6.com/hot/read/5185277/profil-unisma-sejarah-dan-program-studi-universitas-islam-malang |access-date=2023-02-01 |website=liputan6.com |language=id}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Universitas Islam Malang (UNISMA) |url=https://www.tribunnewswiki.com/2020/05/07/universitas-islam-malang-unisma |access-date=2023-02-01 |website=Tribunnewswiki.com |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; UNISMA èpaḍḍhek è tangâal 27 Maret 1981. Rektor Unisma  pèrioḍe 2024-2028 panèka Prof. Drs. H. '''Junaidi''', M.Pd., Ph.D. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Andi |first=Indra |date=2022-12-05 |title=Unisma Resmi Lantik Prof Maskuri sebagai Rektor Periode 2022-2026 |url=https://radarmalang.jawapos.com/pendidikan/05/12/2022/unisma-resmi-lantik-prof-maskuri-sebagai-rektor-periode-2022-2026/ |access-date=2023-02-09 |website=Radar Malang Online |language=id |archive-date=2023-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531203117/https://radarmalang.jawapos.com/pendidikan/05/12/2022/unisma-resmi-lantik-prof-maskuri-sebagai-rektor-periode-2022-2026/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Sâjhârâ ==
Kampus Universitas Islam Malang (UNISMA) èpaḍḍhek è Kottha Malang è tangghâl 27 Maret 1981 sareng tim sè bâḍâ sanga' orèng. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liputan6.com |date=2023-01-20 |title=Profil UNISMA, Sejarah dan Program Studi Universitas Islam Malang |url=https://www.liputan6.com/hot/read/5185277/profil-unisma-sejarah-dan-program-studi-universitas-islam-malang |access-date=2023-02-01 |website=liputan6.com |language=id}}&lt;/ref&gt; Tim sè bannya’na sanga’ orèng ngangkat [[Masjkur|KH Masjkur]] mènangka Ketua Yayasan UNISMA ban KH Oesman Mansoer mènangka Kanselir UNISMA. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Universitas Islam Malang (UNISMA) |url=https://www.tribunnewswiki.com/2020/05/07/universitas-islam-malang-unisma |access-date=2023-02-01 |website=Tribunnewswiki.com |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; Bâḍâna Universitas Islam Malang èmolaè sareng saḍhâjâ tokoh masyarakat, ulama bân intelektual muslim è ḍâlem lingkungan [[Nahdlatul Ulama]] è Kotta Malang. Èmolaè, tokoh-tokoh panèka terro maḍḍhek Perguruan Tinggi Islam. Ḍâlem awujutaghi cita-cita gâpaneka, tangghâl 27 Maret 1981 epaḍḍhek Yayasan Sunan Giri (samangken eoba ḍhâḍḍhi Yayasan Universitas Islam Malang), sè bâḍâ è Jhâlân MT. Haryono 193 Malang.

Maḍḍhekanna UNISMA èmolaè sareng ulama muslim sè atoro’ ideologi Ahlussunnah wal Jama’ah. Para ulama muslim panèka saterrossa setuju ka'angghuy alaksanaaghi manḍat panèka kalabân abhânto Panitia Sembilan, sè ètugasaghi ka'angghuy ngator konsep bân aspek teknis ḍâri rèncana èpaḍhâḍḍhina universitas.

Awwâlna Unisma panèka Fakultas Tarbiyah, sè anḍi’ jhâjhârbâ’ân lanjhâng sabellunna ḍhâḍḍhi sala sèttong fakultasna. Pamaḍḍhekna Fakultas ka'ḍinto èmolaè kalabân èpaḍhâḍḍhi Akademi Pendidikan Islam bân Ilmu Agama (APIA), sè saterrossa ḍhâḍḍhi Fakultas Tarbiyah Watta'lim (FTT) è Universitas Nahdlatul Ulama (UNU).

== Sombher ==</text>
      <sha1>8v2vhvdfya8dvj1nrf2qsiesdee0ld2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neilia Hunter Biden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16232</id>
    <revision>
      <id>63374</id>
      <parentid>54091</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T04:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4706" sha1="kaly10je2h16ezqypjxyrynwl06dh1f" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

Neilia Hunter Biḍen (née Hunter; 28 Juli 1942 - 18 Ḍèsèmber 1972) panèka ghuru Amerika Serikat bân binèna Joe Biḍen sè lughâllu, sè salastarèna dhâddhi presiḍen Amerika Serikat sè nomer 46. Neilia matè è ḍâlem kabâḍâ'an mobil kalabân pottrana sè aomor sataon, Naomi; ḍuwâ' pottrana, Beau bân Hunter, loka tapè salamet ḍâri kabâḍâ'an. Kematèanna èlampa'aghi ennem minggu sa'amponna lakèna èpèlè ka Senat AS.

== Oḍi' bân karir awwâl ==
Neilia Hunter lahèr è tangghâl 28 Juli 1942, è Skaneateles, New York, ḍâri Louise (née Basel; 1916–1993) bân Robert Hunter (1914–1991), sè aropa'aghi Presbyterian.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Uschan |first=Michael V. |url=https://books.google.co.id/books?id=FIhmDwAAQBAJ&amp;dq=neilia+hunter+biden+catholic&amp;pg=PA30&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=neilia%20hunter%20biden%20catholic&amp;f=false |title=Joe Biden |date=2010-04-09 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-1-4205-0260-2 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=1966-03-29 |title=Article clipped from The News Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-news-journal/30963055/ |access-date=2026-01-04 |work=The News Journal |pages=20}}&lt;/ref&gt; Neilia anḍi' ḍuwâ' taretan, John bân Michael (1950–2023).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Obituary of Michael Edward Hunter {{!}} Langham Funeral Home |url=https://langhamfuneralhomellc.com/tribute/details/415/Michael-Hunter/obituary.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201113012/https://langhamfuneralhomellc.com/tribute/details/415/Michael-Hunter/obituary.html |archive-date=2023-02-01 |access-date=2026-01-04 |website=langhamfuneralhomellc.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Neilia asakola è Penn Hall, sèttong sakola'an asrama è Chambersburg, Pennsylvania. Neilia aktif è klub bhâsa Perancis, hoki lapangan, renang, bân ḍewan siswa sakola'an.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-12-04 |title=Joe Biden's First Wife Died 51 Years Ago This December |url=https://www.womenshealthmag.com/relationships/a32440131/joe-biden-first-wife-neila-hunter/ |access-date=2026-01-04 |website=Women's Health |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Saellana SMA, Neilia maso' ka Universitas Syracuse bân dhâddhi guru è ḍistrik Sakola'an Kota Syracuse.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=admin |date=2022-02-24 |title=THE ONE: Joe Biden's 1st wife Neilia Biden shaped his life, career while at Syracuse |url=http://dailyorange.com/2022/02/joe-bidens-1st-wife-neilia-biden-shaped-life-career-syracuse/ |access-date=2026-01-04 |website=The Daily Orange |language=en-US |archive-date=2026-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260103075446/https://www.dailyorange.com/2022/02/joe-bidens-1st-wife-neilia-biden-shaped-life-career-syracuse/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Neilia panèka ghuru bhâsa Inggris è Bellevue School è Syracuse, New York.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Kirst, Sean (January 20, 2021). &quot;Sean Kirst: As Biden takes oath, his first wife's students think back to 'Neilialand'&quot;. Buffalo News. Buffalo, NY. Diarsipkan dari versi aslinya tanggal January 21, 2021. Diakses tanggal July 28, 2021.&lt;/ref&gt; Neilia panèka sapopo lughâllu ḍâri mantan angghuta ḍewan kota Auburn Robert Hunter.&lt;ref&gt;Rocheleau, Kelly (April 1, 2020). &quot;'A good, caring person': Former Auburn city councilor Robert Hunter remembered&quot;. The Auburn Citizen. Auburn, NY. Diarsipkan dari versi aslinya tanggal July 28, 2020. Diakses tanggal July 28, 2020.&lt;/ref&gt;

== Carèta kaoḍi'ân ==
Neilia Hunter tatemmo Joe Biḍen è Nassau, Bahama, bâkto kaḍuwâ'na bâḍâ è liburân musim semi.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Osnos |first=Evan |date=2014-07-20 |title=The Evolution of Joe Biden |url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/07/28/biden-agenda |access-date=2026-01-04 |work=The New Yorker |language=en-US |issn=0028-792X}}&lt;/ref&gt; Ta' abit saellana jâriya, Biḍen apinḍa ka Syracuse ka'angghuy lebbi semma' bân maso' ka sakola'an hukum.[5] Pasangan kasebbhut akabin è tangghâl 27 Agustus 1966.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Saellana Biḍen lulus ḍâri sakola'an hukum, pasangan kasebbhut apinḍa ka Wilmington, ḍelaware, è ḍissa' Biḍen atugas è ḍewan Kabupaten New Castle. ḍâri hubunganna ka'ḍinto bâḍâ tello' ana': Joseph Robinette &quot;Beau&quot; III, Robert Hunter, bân Naomi Christina (&quot;Amy&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharp |first=Sarika Jagtiani, Meredith Newman and Andrew |title=Hunter Biden: A brief bio of former Vice President Joe Biden's son |url=https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2019/09/25/hunter-biden-dealings-ukraine-his-personal-life/2439165001/ |access-date=2026-01-04 |website=The News Journal |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>kaly10je2h16ezqypjxyrynwl06dh1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melati Sesilia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16470</id>
    <revision>
      <id>63373</id>
      <parentid>54815</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T03:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4242" sha1="hrs84nfs5vg1juzeghnlp82lmcstojd" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Melati Putri Rahel Sesilia''' (lahèr è tangghâl 1 Jânuwari 2000) panèka sala sèttong penyanyi, penari, bân aktris Inḍonèsia. Melati panèka mantan angghuta generasi empa' ḍâri iḍol group JKT48. Melati resmi noro' Tim T molaè 1 ḍèsèmber 2016, kantos 31 ḍèsèmber 2020, bân saterrossa èpinḍa ka Tim J molaè 1 Jânuwari 2020, kantos 24 Oktober 2020.

Melati ampon agabung ONIC Esports molaè 29 Pèbruari 2024.

== Kaoḍi'ân Awwâl ==
Melati èlahèrraghi è Bhânḍung tangghâl 1 Jânuwari 2000 (kateppa'an bân malem taon anyar 2000), bân aropa'aghi angghuta generasi kapèng empa'. Nyamana, Meme, èkala' ḍâri frasa &quot;Mimema Internet&quot;. Melati perna amaèn hoki samarèna noro' JKT48. tangghâl 31 Oktober 2015, è &quot;''JKT48 Halloween Hanḍshake Festival'',&quot; Melati, sè tèngghina 149 cm, perna è promosiaghi  ḍâri kanḍiḍat Trainee ḍhâddhi Trainee bân èbimbing bân Kinal (Kapten Tim KIII), èbhârengi Fia bân Yuri, sabellunna èpromosiaghi dhâddhi Tim T è ḍèsèmber 2016, Melati akolaborasi bân Celine kalabân aghâbay viḍèo sè ngajhâri sèttong hal kalabân tagar #BelajarMengajarBersamaBunga. Parabaân sè adhâb asor bân ceria panèka akanca semma' bân Fia, sè èjhuluki &quot;''Meḍley''.&quot;

Melati motossaghi ka'angghuy lulus ḍâri JKT48 è tangghâl 24 Oktober 2020, samarèna  ngumommaghi kalulusânna è tangghâl 27 Pèbruari 2020, polana alasân kasehatdhân. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=N |first=Haris Rahmat |date=2022-05-25 |title=Lulus Dari JKT48, Melat Sesilia Kini Bantu Ibu nya Berjualan Nasi Bakar |url=https://overseasidol.com/lulus-dari-jkt48-melat-sesilia-kini-bantu-ibu-nya-berjualan-nasi-bakar/ |access-date=2026-01-06 |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Team |first=JKT48 Operation |title=JKT48 {{!}} Berita Terbaru {{!}} Pengumuman Mengenai Live Streaming Pertunjukan Kelulusan Melati Putri Rahel Sesilia |url=https://jkt48.com/news/detail/id/1341?lang=id |access-date=2026-01-06 |website=JKT48 Official Web Site |archive-date=2023-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611003929/https://jkt48.com/news/detail/id/1341?lang=id |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; È taon 2022, Melati madhibuh orèng bânnya' kalabân ajhuwâl nase' pangghâng kalabân nyamana ''Nasi Bakar Kuali Kuning'' è penggirra jhâlân è ḍaerah Johar Baru è Jakarta Tengnga sabbhân malem, sambi siaran langsung lèbât aplikasi TikTok.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rismoyo |first=Mauludi |title=Melati Sesilia Lulus dari JKT48, Kini Jualan Nasi Bakar |url=https://hot.detik.com/celeb/d-6086854/melati-sesilia-lulus-dari-jkt48-kini-jualan-nasi-bakar |access-date=2026-01-06 |website=detikhot |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liputan6.com |date=2022-05-31 |title=8 Potret Melati Sesilia Eks JKT48 saat Jualan Nasi Bakar, Makin Cekatan Usai Viral |url=https://www.liputan6.com/hot/read/4975062/8-potret-melati-sesilia-eks-jkt48-saat-jualan-nasi-bakar-makin-cekatan-usai-viral |access-date=2026-01-06 |website=liputan6.com |language=id}}&lt;/ref&gt; Samarèna viral, Melati molaè muncul è bânnya' acara televisi bân saluran YouTube selebriti.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=tiya |date=2022-06-06 |title=Bisnis Nasi Bakar, Melati Sesilia Eks JKT48 Akui Sempat Malu Jualan |url=https://www.intipseleb.com/lokal/32632-bisnis-nasi-bakar-melati-sesilia-eks-jkt48-akui-sempat-malu-jualan |access-date=2026-01-06 |website=www.intipseleb.com |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.kompas.com/hype/read/2022/06/06/081949766/melati-eks-jkt48-jual-nasi-bakar-sempat-malu-tetapi-penghasilan-jutaan&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Rèwayat Tim ==
Kanḍiḍat Siswi palatèyan JKT48 → Pelatih → Tim T → Tim J → Lulus

Agâbung JKT48 dhâddhi calon trainee tangghâl 16 Mei 2015.

Masok dhâddhi trainee tangghâl 31 Oktober 2015.

ongghâ pangkat ka Tim T tangghâl 1 ḍèsèmber 2016.

èallè ke Tim J tangghâl 1 Jânuwari 2020.

Lulus ḍari JKT48 Tim J tangghâl 24 Oktober 2020.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Penḍiḍighân ==
Universitas Bina Nusantara, S-1 PJJ Manajemen (lulus)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://pddikti.kemdikbud.go.id/detail-mahasiswa/-FKM6okXKqYFtfmgbDQszR1pZIyQaVjsOPItY_uNrdM46rB9-gQkuDXWlXRf0148lR8F7g==&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>hrs84nfs5vg1juzeghnlp82lmcstojd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sophie Kinsella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17468</id>
    <revision>
      <id>63377</id>
      <parentid>58741</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T05:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3845" sha1="icsul36v6c9ym10mtgrsynufjn44df0" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Madeleine Sophie Wickham''' otabân sè èkennal kalabân nyama pèna Sophie Kinsella (12 Ḍèsèmber 1969 - 10 Ḍèsèmber 2025) panèka panolès binè' asal Inggris. Ḍuwâ' novella sè lu-ghâllu ḍâlem sekuel ''Shopaholic,'' èngghi ka'ḍinto ''The secret Dreamworld of a Shopaholic'' bân ''Shopaholic Abroad'', maso' lu-ghâlluna ḍâlem ḍaftar buku palèng paju è Inggris bulân Sèptèmber 2000. Salanjuddhâ, novel ''The secret Dreamworld of a Shopaholic'' èpaterbi' polè kalabân juḍul ''Confessions of a Shopaholic'' bân ampon èpadhâddhi fèlem kalabân juḍul sè paḍâ è 2009.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=peoplepill.com |title=Sophie Kinsella: British writer (1969-) {{!}} Biography, Bibliography, Facts, Information, Career, Wiki, Life |url=https://peoplepill.com/i/sophie-kinsella |access-date=2026-01-14 |website=peoplepill.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Shopie Kinsella ampon ajhiwâl lebbi ḍâri 45 juta buku è lebbi ḍâri 60 naghârâ bân ampon ètarjemma ka ḍâlem 40 bhâsa lebbi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=House |first=Penguin Random |title=Biography |url=https://www.sophiekinsella.co.uk/biography/ |access-date=2026-01-14 |website=Sophie Kinsella |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Riwayât Kaoḍi'ân ==
Sophie lahèr è tangghâl 12 Ḍèsèmber 1969 è Inggris. Sophie lahèr mènangka ana' sarèyang ḍâri tello' satarètanan, èngghi panèka Abigail bân Gemma sè jhughân dhâddhi panolès. Sophie nempo pamolangan è Universitas Oxford, jurusân politik, fèlsapat, bân èkonomi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=https://www.fantasticfiction.com |first=webmaster@fantasticfiction.com - |title=Madeleine Wickham |url=https://www.fantasticfiction.com/w/madeleine-wickham/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226090553/https://www.fantasticfiction.com/w/madeleine-wickham/ |archive-date=2025-12-26 |access-date=2026-01-14 |website=www.fantasticfiction.com |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Lakona Sophie sè ghi' lu-ghâlluna panèka mènangka ''asisten junior'' è sèttong ''majalah'' ka'angghuy ''pensiunan'', tapè Sophie pas dhâddhi ''jurnalis keuangan'', sabellumma ahèrra dhâddhi panolès. È taon 1991, Sophie akabin sareng Henry Wickham bân anḍi' lèma' ana' (4 lakè' bân 1 binè') anyama Freddy, Hugo, Rex, Oscar, bân Sybella. Sabelumma sèdhâ, Sophie nettep è Inggris sareng kalowargana.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sophie Kinsella (Novelist) - Umur, Ulang Tahun, Bio, Fakta, Keluarga, Kekayaan Bersih, Tinggi Badan &amp; Lainnya |url=https://allfamous.org/id/people/sophie-kinsella-19691212.html |access-date=2026-01-14 |website=AllFamous.org |language=id |archive-date=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421234639/https://allfamous.org/id/people/sophie-kinsella-19691212.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Buku Karyana ==
È bâbâ panèka è antarana karya tolèssa Sophie Kinsella:

* ''Can You Keep a Secret?'' (2003)&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mangan |first=Lucy |date=2026-01-07 |title=Can You Keep a Secret? review – Dawn French is like a wild Vicar of Dibley in this charming sitcom |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/jan/07/bbc-can-you-keep-a-secret-review-dawn-french-is-like-a-wild-vicar-of-dibley-in-this-charming-sitcom |access-date=2026-01-14 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
* ''The Undomestic Goddess'' (2005)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Undomestic Goddess |url=https://www.goodreads.com/book/show/33722.The_Undomestic_Goddess |access-date=2026-01-14 |website=Goodreads |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''Remember Me?'' (2008)
* ''Twenties Girl'' (2009)
* ''I've Got Your Number'' (2011)
* ''Finding Audrey'' (2015)
* ''Wedding Night'' (2013)
* ''My Not So Perfect Life'' (2017)
* ''Surprise Me'' (2018)
* ''I Owe You One'' (2019)
* ''Love Your Life'' (2020)
* ''The Party Crasher'' (2021)

== Sombher ==</text>
      <sha1>icsul36v6c9ym10mtgrsynufjn44df0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ariel (Panyanyi)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17786</id>
    <revision>
      <id>63368</id>
      <parentid>58511</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T00:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6291" sha1="a5fo86p4x6phdioznewgpp9acqxkzc5" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Arièl''' aropa'aghi nyama pangghung ḍâri '''Nazril Irham'''&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Media |first=Kompas Cyber |date=2022-10-21 |title=Profil dan Biodata Personel NOAH Halaman all - Kompas.com |url=https://entertainment.kompas.com/read/2022/10/21/132624566/profil-dan-biodata-personel-noah?page=all |access-date=2026-01-17 |work=KOMPAS.com |language=en}}&lt;/ref&gt; (lahèr tangghâl 16 Sèptèmber 1981) panèka panyanyi, panolès laghu, moḍel, bân pamerran kabhângsa'an [[Inḍonèsia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Umam |first=Muhammad Khoirul |title=Loh! Terkenal fasih berbahasa Sunda, Ariel NOAH ternyata asli keturunan Minang - Selebriti Insider |url=https://selebriti.lombokinsider.com/news/pr-8346046916/loh-terkenal-fasih-berbahasa-sunda-ariel-noah-ternyata-asli-keturunan-minang |access-date=2026-01-17 |website=Loh! Terkenal fasih berbahasa Sunda, Ariel NOAH ternyata asli keturunan Minang - Selebriti Insider |language=id}}&lt;/ref&gt; Ariel aropa'aghi panyanyi-panolès laghu otama bân vokalis ḍâri grup musik ''rock'' Peterpan (samangkèn Noah). Ariel maso' ḍâ' 50 Panyanyi Inḍonèsia Palèng Beccè' bân 100 Panyèpta Laghu Palèng Beccè' versi  ''Rolling Stone Indonesia''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PRMN 12 |first=Tim |title=Profil Ariel NOAH, Vokalis Karismatik dengan Kehidupan yang Berliku-liku |url=https://www.pikiran-rakyat.com/entertainment/pr-015852051/profil-ariel-noah-vokalis-karismatik-dengan-kehidupan-yang-berliku-liku |access-date=2026-01-17 |website=www.Pikiran-Rakyat.com |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Awwâl Kaoḍi'ân ==
Ariel lahèr ḍâri pasangan Nazmul Irphan bân Darlina Darwis sè asalla ḍâri [[Orèng Minangkabau|Minangkabau]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Liputan6.com |date=2024-01-04 |title=Profil dan Agama Ariel Noah, Sosok Pria yang Pernah Viral Dijodohkan dengan BCL |url=https://www.liputan6.com/citizen6/read/5486887/profil-dan-agama-ariel-noah-sosok-pria-yang-pernah-viral-dijodohkan-dengan-bcl |access-date=2026-01-17 |website=liputan6.com |language=id}}&lt;/ref&gt; Ariel panèka ana' bungso ḍâri tello' satarètanan. Ramana Ariel alako mènangka pagawai lapangan è parosaha'an minnya' Pertamina sè asalla ḍâri Rao Kabupatèn Pasaman, seddheng èbhuna panèka asalla ḍâri Paḍang, [[Sumatra Bârâ’|Somattra Bârâ']].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Janti |first=Nur |date=2019-10-17 |title=Asal Gen Yunani-Siprus dalam DNA Ariel |url=https://www.historia.id/article/asal-gen-yunani-siprus-dalam-dna-ariel-pmab1 |access-date=2026-01-17 |website=Historia.ID |language=id}}&lt;/ref&gt; 

== Lako ==
Ariel asakola è SMP Negeri 14 Banḍung. Kabiasa'anna Ariel anyanyi è &quot;Bârung Bu Susi&quot;, èseddhi'in sakola'an, nyatana ngèbâ pa'aobâ'ân ḍâlem kalakowan musigghâ. Ghâlluna Ariel terro amaèna bas bân ta' anḍi' niat dhâddhi vokalis, sajjhâk kelas 1 SMP, Ariel ampon molaè abhângon grup musik. Grup musik sè lu-ghâllu èbhângon panèka anyama Peppermint. Namong, grup musik ghânèka coma kantos pèttong bulân.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Panolèsan Laghu ==
Ariel molaè ajhâr nolès laghu è bâkto asakola SMP. Tapè è bâkto ghânèka mènorot Ariel, dhibi'in ghi' ta' cè' bisana nolès laghu.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Copied! |first=Adhib Mujaddid Share Link |date=2015-06-05 |title=[Eksklusif ] Ariel Kenang 'Menunggumu', Uki Teringat Chrisye |url=https://musik.kapanlagi.com/berita/eksklusif--ariel-kenang-menunggumu-uki-teringat-chrisye-cc6cf8.html |access-date=2026-01-17 |website=KapanLagi.com |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Okezone |date=2020-10-03 |title=Khalil Gibran, Inspirasi Ariel NOAH Menciptakan Lagu : Okezone Celebrity |url=https://celebrity.okezone.com/read/2020/10/03/205/2287916/khalil-gibran-inspirasi-ariel-noah-menciptakan-lagu |access-date=2026-01-17 |website=https://celebrity.okezone.com/ |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; Sala sèttong laghu sè ècèpta'aghi Ariel bâkto SMA panèka &quot;''Yang Terdalam''&quot;, ngaollè pojhiyân ḍâri ca-kancana. Tangghebbhân bhâghus ghânèka sè aghâbây Ariel lebbi bângal nolès laghu polè.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ariel NOAH Ungkap Lagu yang Membuatnya Percaya Diri Berkarier di Dunia Musik |url=https://kumparan.com/kumparanhits/ariel-noah-ungkap-lagu-yang-membuatnya-percaya-diri-berkarier-di-dunia-musik-1tapVe7i2sX |access-date=2026-01-17 |website=kumparan |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;

== Pangarghâ'ân ==
Ariel ampon narèma cem-macem pangarghâ'ân bân nominasi mènangka angghuta grup Noah sè èbhângon sabellumma. È antarana pangarghâ'ânna panèka Anugerah Musik Indonesia ka'angghuy Album palèng beccè' (album: ''Bintang di Surga'', ''Seperti Seharusnya'' bân ''Keterkaitan Keterikatan'').&lt;ref&gt;{{Cite web |title=9th AMI AWARDS (2005) |url=https://www.ami-awards.com/9th-ami-awards-2005/ |access-date=2026-01-17 |website=AMI Awards |language=en-US |archive-date=2023-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003142137/https://www.ami-awards.com/9th-ami-awards-2005/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; È Ḍèsèmber 2010, ''Rolling Stone Indonesia'' anèlay Ariel mènangka panyanyi Inḍonèsia palèng beccè' ka-43 è ḍaftar 50 Panyanyi Inḍonèsia Palèng Beccè'.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=indonesia |first=rolling stone |title=Rolling Stone The 50 Greatest Indonesian Singers - Rolling Stone Indonesia |url=http://www.rollingstone.co.id/read/2010/12/01/951/4/1/Rolling-Stone-The-50-Greatest-Indonesian-Singers |archive-url=https://web.archive.org/web/20101209164523/http://www.rollingstone.co.id/read/2010/12/01/951/4/1/Rolling-Stone-The-50-Greatest-Indonesian-Singers |archive-date=2010-12-09 |access-date=2026-01-17 |website=www.rollingstone.co.id}}&lt;/ref&gt; È Pèbruwari 2014, ''Rolling Stone Indonesia'' nempattaghi Ariel è posisi ka-28 è ḍaftar 100 panyèpta Laghu Inḍonèsia Palèng Beccè'.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siberkom |first=Agranet Multicitra |title=RollingStone : Cover Story: 100 Pencipta Lagu Indonesia Terbaik |url=http://rollingstone.co.id/read/2014/02/03/155911/2485798/1099/cover-story-100-pencipta-lagu-indonesia-terbaik |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209113433/http://rollingstone.co.id/read/2014/02/03/155911/2485798/1099/cover-story-100-pencipta-lagu-indonesia-terbaik |archive-date=2014-02-09 |access-date=2026-01-17 |website=rollingstone.co.id |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>a5fo86p4x6phdioznewgpp9acqxkzc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rieka Roslan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18266</id>
    <revision>
      <id>63376</id>
      <parentid>63290</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T04:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="qpmb6ru9l3bgum9ox7842egpoej4okg" xml:space="preserve">Rieka Roslan (lahèr 23 Jânuwari 1970) iyâ arèya pangarang lagu bân panyanyi Indonèsia katoronan Sondâ. Salèrana èkennal mènangka vokalis dâri grup musik Indonesia, The Groove. Salèrana jhughân noro' abhângon  bân dhâddhi sala sèttong angghuta vokal babinè' Indonesia, ''5 Wanita'' kalabân [[Andien]], Iga Mawarni, Nina Tamam bân [[Yuni Shara]].&lt;ref&gt;[https://entertainment.kompas.com/read/2013/10/29/1245595/Rieka.Roslan.Karya.Saya.adalah.Idealisme.Saya?page=all &quot;Rieka Roslan: Karya Saya adalah Idealisme Saya&quot;]. ''Kompas''. 2013-10-29. Èaksès 2026-01-20.&lt;/ref&gt;

== Diskografi ==

=== Album Studio ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Tahun
!Rèncèyan album
!Ref
|-
|2005
|'''''[[:id:Mata_Ketiga_(album)|Mata Ketiga]]'''''
* Label: (independen)
* Format: [[:id:CD|CD]], [[:id:Digital_download|digital download]]
|
|-
|2006
|'''''[[:id:Bercerita_(album)|Bercerita]]'''''
* Label: [[:id:Sony_Music_Entertainment_Indonesia|Sony Music Entertainment Indonesia]]
* Format: [[:id:CD|CD]], [[:id:Digital_download|digital download]]
|
|-
|2008
|'''''[[:id:Triangle_of_Life|Triangle of Life]]'''''
* Label: Rieka Roslan Records/[[:id:Platinum_Records|Platinum Records]]
* Format: [[:id:CD|CD]], [[:id:Digital_download|digital download]]
|
|-
|2012
|'''''[[:id:Rendezvous_(album_Rieka_Roslan)|Rendezvous]]'''''
* Label: [[:id:Platinum_Records|Platinum Records]]
* Format: [[:id:CD|CD]], [[:id:Digital_download|digital download]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Redaksi |date=2012-08-30 |title=Rieka Roslan: Dari The Groove, Solo Karier, sampai 5 Wanita |url=https://www.fimela.com/entertainment/read/3508084/rieka-roslan-dari-the-groove-solo-karier-sampai-5-wanita |access-date=2026-01-15 |website=fimela.com |language=id}}&lt;/ref&gt;
|}

== Pangarghâ'ân bân Nominasi ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Pengarghâ'ân
!Taon
!Kategori
!Karjâ sè ènominasi'aghi
!Hasèl
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |Anugerah Musik Indonesia
|2006
|Pencipta Lagu Pop Palèng Bhâghus&lt;ref&gt;{{Cite web |title=10th AMI AWARDS (2006) |url=https://www.ami-awards.com/10th-ami-awards-2006/ |access-date=2026-01-19 |website=AMI Awards |language=en-US |archive-date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613002954/https://www.ami-awards.com/10th-ami-awards-2006/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|&quot;Ijinkan Aku Menyayangimu&quot; Ditampilkan oleh Iwan Fals
|Nominasi
|-
|2009
|Artis Jazz Vokal Palèng Bhâghus&lt;ref&gt;{{Cite web |title=10th AMI AWARDS (2006) |url=https://www.ami-awards.com/10th-ami-awards-2006/ |access-date=2026-01-19 |website=AMI Awards |language=en-US |archive-date=2023-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230613002954/https://www.ami-awards.com/10th-ami-awards-2006/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|&quot;Wanita&quot;
|Mennang
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|Album Jazz Palèng Bhâghus&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=16th AMI AWARDS (2013) |url=https://www.ami-awards.com/16th-ami-awards-2013/ |access-date=2026-01-19 |website=AMI Awards |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://archive.today/20220203104816/https://www.ami-awards.com/16th-ami-awards-2013/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|''Rendezvous''
|Nominasi
|-
|Duo/Grup/Kolaborasi Jazz Palèng Bhâghus&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|&quot;Juwita Cintaku&quot; (bersama Maliq &amp; D'Essentials)
|Mennang
|-
|2014
|Artis Solo Pria/Wanita Pop Urban Palèng Bhâghus&lt;ref&gt;{{Cite web |title=17th AMI AWARDS (2014) |url=https://www.ami-awards.com/17th-ami-awards-2014/ |access-date=2026-01-19 |website=AMI Awards |language=en-US |archive-date=2022-07-09 |archive-url=https://archive.today/20220709104830/https://www.ami-awards.com/17th-ami-awards-2014/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|&quot;Misteri Cinta&quot;
|Nominasi
|}

== Sombher ==</text>
      <sha1>qpmb6ru9l3bgum9ox7842egpoej4okg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Persatuan Islam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19122</id>
    <revision>
      <id>63375</id>
      <parentid>63234</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T04:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="hkry6dlgu66qqgbghrb8jxk3bqe5hwr" xml:space="preserve">Parsèttongan Islam otabâ Persatuan Islam (èsingkat Persis otabâ PERSIS) panèka sèttong organisasi Islam è Indonèsia. Persis èpaddhek tangghâl 12 Sèptèmber 1923 è Bandung sareng sèttong kalompo' Islam sè minat ḍâlem pendidikan bân aktivitas aghâma sè èpimpin sareng Mohamad Zamzam bân Muhammad Yunus.&lt;ref&gt;&quot;Persatuan Islam - Ensiklopedia&quot;. https://esi.kemdikbud.go.id/wiki/Persatuan_Islam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215035500/https://esi.kemdikbud.go.id/wiki/Persatuan_Islam |date=2024-12-15 }} ''esi.kemdikbud.go.id''. èyaksès 25 maret 2026&lt;/ref&gt;

Persis èpaddhek kalabân tojjhuwân ghâbây aberri' paham Islam sè sasuwai kalabân aslina sè èkèbâ sareng Nabi Muhammad tor aberri' pèkkèran bhidhâ ḍâri paham Islam tradisional sè èyangghep ampon ta' asli otabâ orisinal polana acampor kalabân budhâjâ lokal, tèngka taklid buta, tèngka ta' kritis, bân ta' enḍâ' ajhâr islam lebbi ḍâlem kalabân mokka' kètab-kètab hadis sè shahih. Mèlana ḍâri panèka, lèbât ulama'-ulama'na akadhi Ahmad Hassan sè jhughân èkennal kalabân Hassan Bandung otabâ Hassan Bangil, Persis makennalaghi Islam sè ghun asombher ḍâri Al-Quran bân Hadis.&lt;ref&gt;&quot;Para Ketua Umum Persatuan Islam dari Masa ke Masa&quot;. ''persis-web-organization'' (ḍâlem bhâsa Inggris). https://persis.or.id/para-ketua-umum-persatuan-islam-dari-masa-ke-masa {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020081214/https://persis.or.id/para-ketua-umum-persatuan-islam-dari-masa-ke-masa |date=2022-10-20 }} èyaksès 25 maret 2026&lt;/ref&gt;

Organisasi Persatuan Islam ampon nyebbar ka bânnya' provinsi akadhi Jhâbâ Bârâ', DKI Jakarta, D.I. Yogyakarta, Jhâbâ Tèmor, Somattra Ḍâjâ, Riau, bân Gorontalo.

== Kalembaga'an ==

* Pimpinan Wilajâ. Pimpinan Wilajâ sè ampon èpaddhek sareng jam'iyyah bâḍâ tello lèkor PW.
* Pimpinan Daèra. Ḍâri ennem bhellâs Pimpinan Wilajâ anḍi' jalur jam'iyyah bânnya'na sanga' pètto'  Pimpinan Daèra.
* Pimpinan Cabang. Ḍâri sanga' pètto' Pimpinan Daèra anḍi' tello ratos sèket bâllu' Pimpinan Cabang

== Lembaga pendidighân ==
Persatuan Islam sè gerraghân otamana panèka pendidighân ampon nyiyapaghi lembaga-lembaga pendidighân aḍhâsar ka kapesantrènan bânnya'na ḍu ratos tello polo pesantrèn.

== Tokoh ==

# Muhammad Isa Anshary, politikus bân pejuwang Indonèsia.
# Mohammad Natsir, mantan Perdana Menteri Indonèsia
# Ahmad Hassan, kanca debbat Soekarno bâkto è Bandung
# KH. Abdul Qadir Hassan, Ulama', Pendidi' bân Ahli Hadist Fiqh Indonèsia
# Prof. Ir. Kemal Wolff Schoemaker, ghuru rajâ Arsitèktur, Rèktor TH (ITB) ka-7 periode (1934-1935)
# Prof. Dr. H. Teungku Muhammad Hasbi Ash-Shiddieqy, Angghuta Lembaga Majelis Ulama' Persatuan Islam è jhâman taon 1960, Ahli Hadist Indonèsia.
# KH. Moenawar Khalil, Angghuta Lembaga Majelis Ulama' Persatuan Islam jhâman taon 1960.
# KH. Firdaus Ahmad Naqib, Angghuta Lembaga Majelis Ulama' Persatuan Islam taon 1960. Sekjen Front Anti Komunis Pimpinan KH. Isa Anshary
# KH. Md. Ali Al-Hamidy èkennal KH. Ali Hamidy Matraman, Ulama' Persis Jakarta
# KH. Rusyad Nurdin Politikus, Pejuwang Indonèsia, Aktivist, Katua DPRD jabar Fraksi Masyumi bân sè maddhek Univèrsitas Islam Bandung
# Kapt Letn 1 (Purn). KH. Fachroeddin Alkhahiri, Wakil Ketua I PP Persis (1956-1960) Ulama' Persis dinas è Kodim Kab. Garut taon 1950 an.
# K.H. Endang Abdurrahman Katua Umum Persis periode ka II
# KH. E Abdullah sè maddhek Majalah Iber Persis Abhâsa Sunda.
# Haji Zamzam, sè maddhek Persis
# H. Eman Sar'an Katua Dèwan Hisbah 1990 - 2005
# Achyar Syuhada, ulama' kasohor Persis
# KH. Mohammad Yunus, ulama' Persis
# K.H. E. Abdurrahman, pemimpin Persis taon 1962-1983
# K.H A. Latif Muchtar Katua Umum Persis 1990 - 1997
# KH. Shiddiq Amien, Mba Mantan Katua Umum persis 1997 - 2010
# K.H.Ikin Shadikin, Ulama' kasohor Persis Katua Majlis Panasèhat Persis 2000 - 2011
# K.H. Usman Sholehudin, Katua Dèwan Hisbath
# K.H Prof Maman Abdurrahman, MA Katua Umum 2010-2015
# K.H. Aceng Zakaria Katua Umum 2015 - 2020
# K.H. Entang Muchtar ZA Ulama' Persis
# Dr.KH. Jeje Zaenudin, M.Ag Katua Umum 2022 kantos samangkèn

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>hkry6dlgu66qqgbghrb8jxk3bqe5hwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jilboobs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19127</id>
    <revision>
      <id>63369</id>
      <parentid>63246</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T02:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>639</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>63369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="qezbqobirtcsx7fqteh3hs4patba36x" xml:space="preserve">'''Jilboobs''' iyâ saèbhutan ghun nyindhir [[parampoan]] se ngangghuy [[jilbab]], tapèh makeya pakèyan se nyèttak bentok bhâdhân sacara nyata.&lt;ref name=&quot;Merdeka1&quot;&gt;Pratomo, Yulistyo (7 Agustus 2014). [http://www.merdeka.com/peristiwa/istilah-jilboobs-penghinaan-bagi-perempuan-berjilbab.html Istilah Jilboobs penghinaan bagi perempuan berjilbab]. [[Merdeka.com]]&lt;/ref&gt; Jilboobs biasana èciri'aghi bi' pangangghuan jilbab se pendèk, bajhu otabâ calana kèttèt, ''legging'', bân pakèyan se tembus pandang.&lt;ref name=&quot;Wolipop1&quot;&gt;Yulistara, Arina (7 Agustus 2014).[http://wolipop.detik.com/read/2014/08/07/170408/2656147/233/ini-kesalahan-wanita-saat-berhijab-sehingga-disebut-jilboobs Ini Kesalahan Wanita Saat Berhijab Sehingga Disebut Jilboobs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903162549/http://wolipop.detik.com/read/2014/08/07/170408/2656147/233/ini-kesalahan-wanita-saat-berhijab-sehingga-disebut-jilboobs |date=2014-09-03 }}. [[detikcom]].&lt;/ref&gt; Jilboobs ènagghep dhari ghabhungan katha' jilbab (è dâlem artè kerudung/penutop kopèah) bân ''boobs'' ([[soso]]).&lt;ref&gt;Mufidoh, Novi Arizatul (23 Agustus 2014). [http://www.nu.or.id/a,public-m,dinamic-s,detail-ids,50-id,53974-lang,id-c,esai-t,Fenomena+Jilboobs-.phpx Fenomena Jilboobs]. Nahdlatul Ulama.&lt;/ref&gt; Ta' mèla masyarakat ommum se ngangghuy pakèyan jilboobs, sapora' artis jhughân pèrnah kaèlhingan ngangghuy jilbab sarèng pakèan kèttèt è bagian dhâdhâ, antarana [[Angel Lelga]], [[Syahrini]], [[Julia Perez]], [[Dewi Persik]], ban [[Sefti Sanustika]].&lt;ref&gt;Nugroho, Iqbal (ed.). [http://www.merdeka.com/foto/peristiwa/artis-artis-ini-pernah-tampil-dengan-gaya-jilboobs.html Artis-artis ini pernah tampil dengan gaya Jilboobs]. [[Merdeka.com]].&lt;/ref&gt;

Istilah Jilboobs muncol è taon 2014, tapèh fenomena parampoan se ngangghuy pakèan jilbab tapèh kèttèt sèdhâ muncol sapora' taon sabelliggha. È kottah [[Bandung]], dhari taon 2000-an muncol istilah ''jilbab lepet'' ghun nyabhu tren ènè, ènagghep dhari katha' lepet ([[Sunda|Sd.]]: leupeut) otabâ [[leppet]], panganen sejenis [[lontong]] otabâ [[arem-arem]] se abân beras [[ketan]] se ètotop kèttèt bi' daun [[kelapa]]. Biasana pakèyan jilbab lepet ènè ngangghuy calana bân bajhu kèttèt sarèng kerudung se ècèrrèt saèngghâ ta' nutop dhâdhâ.&lt;ref name=&quot;Merdeka2&quot;&gt;Fadillah, Ramadhian (7 Agustus 2014). [http://www.merdeka.com/peristiwa/sebelum-jilboobs-di-bandung-ada-jilbab-lepet-untuk-yang-seksi.html Sebelum Jilboobs, di Bandung ada jilbab lepet untuk yang seksi]. [[Merdeka.com]].&lt;/ref&gt;

È kottah [[Samarinda]], gaya jilboobs ètampèllaghi bi' sapora' parampoan ghun macem-macem kaparlowan, kaserrèng manabi apèrgi ka tempat hiburan, pusat perbelanjaan, sakola bân kampus. Pakèyan gaya jilboobs ènè abâlasan bâ' postur bhâdhân se ghemmuk ngabuëddhi pakèyanna sataretèk kaèlhingan kèttèt. Parampoan laèn ngangghuy pakèan kèttèt kalabân alasan fesyèn.&lt;ref name=&quot;kompas1&quot;&gt;Asyifa, Hyuna Azamta (12 Agustus 2014). [http://regional.kompas.com/read/2014/08/12/1922021/Ini.Alasan.Perempuan.Samarinda.Bergaya.Jilboobs. Ini Alasan Perempuan Samarinda Bergaya &quot;Jilboobs]. [[Kompas.com]]&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
{{Reflist}}

[[id:Jilboobs]]</text>
      <sha1>qezbqobirtcsx7fqteh3hs4patba36x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tellasan Topa'</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19144</id>
    <revision>
      <id>63381</id>
      <parentid>63367</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>R.hidayatdharma</username>
        <id>4038</id>
      </contributor>
      <origin>63381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="7ywgw4oi2a4d86jq4r6l784ogrxtgll" xml:space="preserve">Tellasan Topa' otabe tellasan pètto' arèya bâgiyân dâri terrosanna ḍâri [[Tellasan Pètra]] (Idul Fitri) sè ètemmoè è pan-bârâmpan wilayah è Indonesia. Tellasan Topa' biyasana èraya'aghi saminggu samarèna Idul Fitri, sè artena èraya'aghi è tanggal 8 Syawal, kalabân angghâbban jhâ' ennem arè powasa Syawal ampon èlaksana'aghi sabellunna. Akadi nyamana, Tellasan Topa' è tandhâi kalaban nyajhi tor ngakan topa' kalabân acem-macem kakanan laènna.&lt;ref&gt;[https://tirto.id/kapan-lebaran-ketupat-2025-simak-jadwal-dan-maknanya-g95l#:~:text=Lebaran%20Ketupat%20merupakan%20tradisi%20di,Senin%20(31/3). Kapan Lebaran Ketupat 2025? Simak Jadwal dan Maknanya]&lt;/ref&gt;

== Sajhârâ ==
Awaalâ, tellasan topa' coma èlakonè è Jhâbâ sè èkennalaghi sareng sala sèttong Wâlli Sanga' sè jâjhulugghâ [[Sunan Kalijaga]] sè aropanè pangghenna'an ḍâri powasa Romadân ka'angghuy angghennepaghi parètongan powasa sataon ḍâlem powasa sonna 6 arè è bulân Sabâl, maka ḍâri jarèya pas èkalako Tellasan Topa' sè aropa'aghi arè kamennangan karna la marè alaksana'aghi powasa 1 taon.&lt;ref&gt;[https://www.nu.or.id/warta/lebaran-ketupat-dari-mana-tradisi-ini-berasal-6U88R &quot;Lebaran Ketupat, dari Mana Tradisi ini Berasal?&quot;]. ''nu.or.id''. Diakses tanggal 2026-04-3.&lt;/ref&gt;

Tellasan topa' noro' èlaksana'aghi è lowar Jhâbâ karna bânnya' ḍâri rèd-morèd [[Wâlli Sanga']] sè bâdâ è lowar polo Jhâbâ akadhiyâ Kalimantan, Lombok, Sulawèsi, Maluku bân laènna.

== Metorot Islam ==
Tellasan topa', maskè ta' nga'anḍi' ḍhâsar conto è ḍâlem aghâma Islam, namong ta' èyangghâp kalèro kalabân [[Syariat Islam|syarè'at]] karna ta' mabâdâ unsur-unsur èbâḍâ sè sangjhâ èkabây-ghâbây.&lt;ref&gt;[https://makassar.antaranews.com/berita/534924/mui--tradisi-lebaran-ketupat-tidak-bertentangan-dengan-islam MUI : Tradisi Lebaran Ketupat tidak bertentangan dengan Islam]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://mediaindonesia.com/humaniora/577592/hukum-muslim-rayakan-lebaran-ketupat-seminggu-setelah-lebaran Hukum Muslim Rayakan Lebaran Ketupat Seminggu setelah Lebaran]&lt;/ref&gt; Ḍâlem hakèkatta, tellasan topa' coma bâgiyân perayaan ban bur-lèburân sè èyongkapaghi kalabân salèng aberri' kakanan bân asilaturahmi samarèna alaksana'aghi powasa sonna Sabâl sè ennem arè, ta' kalabân unsur èbâdâ tambâ'an akadhiyâ Sambhâjâng otabâna atakbiran sè èkabây-ghâbây.&lt;ref&gt;[https://muijatim.or.id/2022/05/08/berikut-hukum-merayakan-hari-raya-ketupat Berikut Hukum Merayakan Hari Raya Ketupat]&lt;/ref&gt;

== Daèra sè alakonè ==
Tellasan topa' èlakonè è man-dimman daèra kalabân nyama sè bidhâ-bidhâ, èyantarana:

* Jhâbâ: Bada kupat&lt;ref&gt;[https://www.krjogja.com/historia/1242451077/bakda-kupat-atau-lebaran-ketupat-arti-dan-maknanya Bakda Kupat Atau Lebaran Ketupat Arti dan Maknanya]&lt;/ref&gt;, kupatan&lt;ref&gt;[https://www.its.ac.id/news/mengenal-tradisi-kupatan-kearifan-islam-nusantara-pada-bulan-syawal/ Mengenal Tradisi Kupatan, Kearifan Islam Nusantara pada Bulan Syawal]&lt;/ref&gt;, tamaso' katoronan orèng Jhâbâ man-dimman ḍaèra, akadhiye è Gorontalo,&lt;ref&gt;[https://www.hulondalo.id/news/96412413853/sejarah-hari-ketupat-di-gorontalo-menelusuri-jejak-tradisi-unik-pasca-lebaran-idul-fitri#google_vignette Sejarah Hari Ketupat di Gorontalo, Menelusuri Jejak Tradisi Unik Pasca Lebaran Idul Fitri]&lt;/ref&gt; bân orèng Osing.&lt;ref&gt;[https://berita.rri.co.id/jember/regional/625542/mengenal-ragam-tradisi-lebaran-masyarakat-osing-banyuwangi Mengenal Ragam Tradisi Lebaran Masyarakat Osing Banyuwangi]&lt;/ref&gt;
* Lombok: Lebaran topat&lt;ref&gt;[https://www.tempo.co/hiburan/meriahnya-perayaan-lebaran-topat-di-lombok-barat-usai-pandemi-193298 Meriahnya Perayaan Lebaran Topat di Lombok Barat Usai Pandemi]&lt;/ref&gt;
* Madhurâ: Tellasan topa',&lt;ref&gt;[https://www.nu.or.id/daerah/tellasan-topak-tradisi-perayaan-lebaran-ketupat-di-madura-pada-8-syawal-F9Hxh Tellasan Topak, Tradisi Perayaan Lebaran Ketupat di Madura pada 8 Syawal]&lt;/ref&gt; tellasan pètto', tamaso' katoronan Madhurâ è man-dimman daèra, akadhiyâ Banjarmasin&lt;ref&gt;[https://banjarmasin.tribunnews.com/2017/07/03/melihat-tradisi-lebaran-ketupat-di-banjarmasin-ajang-silaturahmi-dan-kebersamaan Melihat Tradisi Lebaran Ketupat di Banjarmasin, &quot;Ajang Silaturahmi dan Kebersamaan&quot;]&lt;/ref&gt;
* Betawi: Lebaran ketupat&lt;ref&gt;[https://sinpo.id/detail/50642/lebaran-ketupat-merawat-tradisi-betawi-ala-warga-palmerah Lebaran Ketupat, Merawat Tradisi Betawi Ala Warga Palmerah]&lt;/ref&gt; (ampon malarat)

== Roju'an ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>7ywgw4oi2a4d86jq4r6l784ogrxtgll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>63382</id>
      <parentid>63381</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T09:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>R.hidayatdharma</username>
        <id>4038</id>
      </contributor>
      <origin>63382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="fy84r4ead7i6nisxcfrengb27wg94s1" xml:space="preserve">Tellasan Topa' otabe tellasan pètto' arèya bâgiyân dâri terrosanna ḍâri [[Tellasan Pètra]] (Idul Fitri) sè ètemmoè è pan-bârâmpan wilayah è Indonesia. Tellasan Topa' biyasana èraya'aghi saminggu samarèna Idul Fitri, sè artena èraya'aghi è tanggal 8 Syawal, kalabân angghâbban jhâ' ennem arè powasa Syawal ampon èlaksana'aghi sabellunna. Akadi nyamana, Tellasan Topa' è tandhâi kalaban nyajhi tor ngakan topa' kalabân acem-macem kakanan laènna.&lt;ref&gt;[https://tirto.id/kapan-lebaran-ketupat-2025-simak-jadwal-dan-maknanya-g95l#:~:text=Lebaran%20Ketupat%20merupakan%20tradisi%20di,Senin%20(31/3). Kapan Lebaran Ketupat 2025? Simak Jadwal dan Maknanya]&lt;/ref&gt;

== Sajhârâ ==
Awaalâ, tellasan topa' coma èlakonè è Jhâbâ sè èkennalaghi sareng sala sèttong Wâlli Sanga' sè jâjhulugghâ [[Sunan Kalijaga]] sè aropanè pangghenna'an ḍâri powasa Romadân ka'angghuy angghennepaghi parètongan powasa sataon ḍâlem powasa sonna 6 arè è bulân Sabâl, maka ḍâri jarèya pas èkalako Tellasan Topa' sè aropa'aghi arè kamennangan karna la marè alaksana'aghi powasa 1 taon.&lt;ref&gt;[https://www.nu.or.id/warta/lebaran-ketupat-dari-mana-tradisi-ini-berasal-6U88R &quot;Lebaran Ketupat, dari Mana Tradisi ini Berasal?&quot;]. ''nu.or.id''. Diakses tanggal 2026-04-3.&lt;/ref&gt;

Tellasan topa' noro' èlaksana'aghi è lowar Jhâbâ karna bânnya' ḍâri rèd-morèd [[Wâlli Sanga']] sè bâdâ è lowar polo Jhâbâ akadhiyâ Kalimantan, Lombok, Sulawèsi, Maluku bân laènna.

== Metorot Islam ==
Tellasan topa', maskè ta' nga'anḍi' ḍhâsar conto è ḍâlem aghâma Islam, namong ta' èyangghâp kalèro kalabân [[Syariat Islam|syarè'at]] karna ta' mabâdâ unsur-unsur èbâḍâ sè sangjhâ èkabây-ghâbây.&lt;ref&gt;[https://makassar.antaranews.com/berita/534924/mui--tradisi-lebaran-ketupat-tidak-bertentangan-dengan-islam MUI : Tradisi Lebaran Ketupat tidak bertentangan dengan Islam]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://mediaindonesia.com/humaniora/577592/hukum-muslim-rayakan-lebaran-ketupat-seminggu-setelah-lebaran Hukum Muslim Rayakan Lebaran Ketupat Seminggu setelah Lebaran]&lt;/ref&gt; Ḍâlem hakèkatta, tellasan topa' coma bâgiyân perayaan ban bur-lèburân sè èyongkapaghi kalabân salèng aberri' kakanan bân asilaturahmi samarèna alaksana'aghi powasa sonna Sabâl sè ennem arè, ta' kalabân unsur èbâdâ tambâ'an akadhiyâ Sambhâjâng otabâna atakbiran sè èkabây-ghâbây.&lt;ref&gt;[https://muijatim.or.id/2022/05/08/berikut-hukum-merayakan-hari-raya-ketupat Berikut Hukum Merayakan Hari Raya Ketupat]&lt;/ref&gt;

== Daèra sè alakonè ==
Tellasan topa' èlakonè è man-dimman daèra kalabân nyama sè bidhâ-bidhâ, èyantarana:

* Jhâbâ: Bada kupat&lt;ref&gt;[https://www.krjogja.com/historia/1242451077/bakda-kupat-atau-lebaran-ketupat-arti-dan-maknanya Bakda Kupat Atau Lebaran Ketupat Arti dan Maknanya]&lt;/ref&gt;, kupatan&lt;ref&gt;[https://www.its.ac.id/news/mengenal-tradisi-kupatan-kearifan-islam-nusantara-pada-bulan-syawal/ Mengenal Tradisi Kupatan, Kearifan Islam Nusantara pada Bulan Syawal]&lt;/ref&gt;, tamaso' katoronan orèng Jhâbâ man-dimman ḍaèra, akadhiye è Gorontalo,&lt;ref&gt;[https://www.hulondalo.id/news/96412413853/sejarah-hari-ketupat-di-gorontalo-menelusuri-jejak-tradisi-unik-pasca-lebaran-idul-fitri#google_vignette Sejarah Hari Ketupat di Gorontalo, Menelusuri Jejak Tradisi Unik Pasca Lebaran Idul Fitri]&lt;/ref&gt; bân orèng Osing.&lt;ref&gt;[https://berita.rri.co.id/jember/regional/625542/mengenal-ragam-tradisi-lebaran-masyarakat-osing-banyuwangi Mengenal Ragam Tradisi Lebaran Masyarakat Osing Banyuwangi]&lt;/ref&gt;
* Lombok: Lebaran topat&lt;ref&gt;[https://www.tempo.co/hiburan/meriahnya-perayaan-lebaran-topat-di-lombok-barat-usai-pandemi-193298 Meriahnya Perayaan Lebaran Topat di Lombok Barat Usai Pandemi]&lt;/ref&gt;
* Madhurâ: Tellasan topa',&lt;ref&gt;[https://www.nu.or.id/daerah/tellasan-topak-tradisi-perayaan-lebaran-ketupat-di-madura-pada-8-syawal-F9Hxh Tellasan Topak, Tradisi Perayaan Lebaran Ketupat di Madura pada 8 Syawal]&lt;/ref&gt; tellasan pètto', tamaso' katoronan Madhurâ è man-dimman daèra, akadhiyâ Banjarmasin&lt;ref&gt;[https://banjarmasin.tribunnews.com/2017/07/03/melihat-tradisi-lebaran-ketupat-di-banjarmasin-ajang-silaturahmi-dan-kebersamaan Melihat Tradisi Lebaran Ketupat di Banjarmasin, &quot;Ajang Silaturahmi dan Kebersamaan&quot;]&lt;/ref&gt;
* Betawi: Lebaran ketupat&lt;ref&gt;[https://sinpo.id/detail/50642/lebaran-ketupat-merawat-tradisi-betawi-ala-warga-palmerah Lebaran Ketupat, Merawat Tradisi Betawi Ala Warga Palmerah]&lt;/ref&gt; (ampon malarat)

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>fy84r4ead7i6nisxcfrengb27wg94s1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>