Jhâbâ Tèmor

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mad">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>madwiki</dbname>
    <base>https://mad.wikipedia.org/wiki/Tan%C3%A8yan</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèḍia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pakanḍhâ'ân</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pangangghuy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna pangangghuy</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bhengkek</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhengkek</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Bhântowan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhântowan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Bhângsa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhângsa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Jhâbâ Tèmor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287</id>
    <revision>
      <id>64652</id>
      <parentid>48549</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Provinsi menjadi Propènsi</comment>
      <origin>64652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9741" sha1="pfrn435gtaud0w7d0rm4yjh5qsolxs4" xml:space="preserve">{{multiscript|Jhâbâ Tèmor|ꦗꦧꦠꦺꦩꦺꦴꦂ}}
{{Infobox lokasi}}
[[Bhengkek:Coat of arms of East Java.svg|jmpl|lambhâng propinsi Jâbâ Tèmor]]
'''Jhâbâ Tèmor''' (Pèghu: جْاْباْ تَيمَور) (Madhurâ: ''ꦗꦧꦠꦺꦩꦺꦴꦂ)'' iyâ arèya sala sèttong propènsi è tèmor [[Polo Jhâbâ|Polo Jâbâ]]. Loassa korang lebbi 47.922 km² (palèng loas ḍâri sakâbhinna propènsi è Polo Jhâbâ), bân pendudukna korang lebbi 41,15 juta orèng (taon 2022) kalabân kepadatan penduduk 857 orèng/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;kominfo.jatimprov.go.id, [https://kominfo.jatimprov.go.id/berita/jumlah-penduduk-jatim-2022-meningkat-0-68-per-tahun#:~:text=Jatim%20Newsroom%20%E2%80%93%20Berdasarkan%20data%20Proyeksi,0%2C68%20persen%20per%20tahun. &quot;Jumlah Penduduk Jatim 2022 Meningkat 0,68% per tahun&quot;], aksès 2023-01-27.&lt;/ref&gt; Para' saparapatta orèng Jhâbâ Tèmor oḍi' neng Sorbhâjâ.

Suku Jhâbâ aropa'aghi ètnis sè palèng bânnya' è Jhâbâ Tèmor. Salaèn etnis Jhâbâ, Madhurâ ètnis sè bâḍâ è propènsi arèya. Orèng Madhurâ bânnya' sè neptep è Polo Madhurâ bân sè neptep è bâgiyân tèmor Jhâbâ Tèmor, wilayana èkennal bi' nyama daerah &quot;Tapal Kuda&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Balai Bahasa Jatim, [https://balaibahasajatim.kemdikbud.go.id/2021/01/28/tapal-kuda/ &quot;Tapal Kuda&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127130536/https://balaibahasajatim.kemdikbud.go.id/2021/01/28/tapal-kuda/ |date=2023-01-27 }}, aksès 2023-01-27.&lt;/ref&gt;

Ḍâjâna Jhâbâ Tèmor bâḍâ Tasè' Jhâbâ, bun tèmor bâḍâ Sellat Bhâli (Propènsi Bhâli), bun lao' bâḍâ Samudera Hindia, bun bârâ' bâḍâ Jhâbâ Tengnga.&lt;ref&gt;kompas.com, [https://surabaya.kompas.com/read/2022/03/22/185401678/profil-provinsi-jawa-timur-pemerintahan-geografi-demografi-kebudayaan-dan?page=all &quot;Profil Provinsi Jawa Timur: Pemerintahan, Geografi, Demografi, Kebudayaan, dan Potensi Wilayah&quot;], aksès 2023-01-30.&lt;/ref&gt; Wilaya Jhâbâ Tèmor iyâ arèya Polo Madhurâ, Polo Bawèan, Polo Kangèan, Kepulauan Kangèan, Kepulauan Masalembu, Polo Sempu dan Nusa Barung.

Kabupaten Tuban abatesse Rembang e bara', Lamongan e temor, Bojonegoro e lao'. Pusat administrasi kabupaten panèka bâdâ 100 km è bârâ' lao' Sorbâjâ, ibukota Propènsi Jhâbâ Tèmor, bân 210 km è tèmor Semarang, ibukota Propènsi Jhâbâ Tengnga. Mèlana, Tuban lamba' dhâddhi palabbuwan otama Kekaisaran Majâpahit bân pusat panyebaran agama Islam sareng orèng Walisongo (Wali Sonngo)

== Prasajârâ ==
Propènsi Jhâbâ Tèmor ampon èkennengngè manossa molaè jhâman prasajârâ. Hal ka’dinto ebuktèyagi kalabân panemoan rè-karèna fosil Pithecanthropus Mojokertensis è Dhisa Kepuhklagen, Kacamadhân Wringinanom, Kabupaten Gersèk; Pithecanthropus Èrectus è Trinil, Ngawi; bân Homo wajakensis è Wajak, Tulungagung.

== Bâkkèl naghârâ lowar ==
Neng Sorbhâjâ, Jhâbâ Tèmor bâḍâ bâkkèl naghârâ loar yakni konsulat jenderal, konsulat, bân kantor bâkkèl khusus. Lengkappa bâḍâ è bâbâ kakḍinto:

==== Konsulat Jenderal ====

* Amèrika Serikat (Konsulat Jenderal Amèrika Serikat)
* Australia (Konsulat Jenderal Persemakmuran Australia)&lt;ref&gt;Widarti, Peni, bisnis.com, [https://kabar24.bisnis.com/read/20170914/78/690081/australia-resmi-membuka-konjen-surabaya &quot;Australia Resmi Membuka Konjen Surabaya&quot;], aksès 2019-12-14.&lt;/ref&gt;
* Jeppang (Konsulat Jenderal Jeppang)
* Tiongkok (Konsulat Jenderal Republik Rakyat Tiongkok)

==== Konsulat Kehormatan ====

* Blandhâ (Konsulat Kehormatan Kerajaan Blandhâ)
* Bèlarus (Konsulat Kehormatan Rèpublik Bèlarus)&lt;ref&gt;Jajeli, Rois, detiknews, [https://news.detik.com/berita-jawa-timur/d-3072563/republik-belarus-buka-kantor-konsul-kehormatan-di-surabaya &quot;Republik Belarus Buka Kantor Konsul Kehormatan di Surabaya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127130538/https://news.detik.com/berita-jawa-timur/d-3072563/republik-belarus-buka-kantor-konsul-kehormatan-di-surabaya |date=2023-01-27 }}, aksès 2019-12-14.&lt;/ref&gt;
* Austria (Konsulat Kehormatan Austria)
* Bèlgia (Konsulat Kehormatan Bèlgia)
* Britania Raya (Konsulat Kehormatan Kerajaan Bersatu Britania Raya bân Irlandia Utara)
* Ḍènmark (Konsulat Kehormatan Kerajaan Ḍènmark)
* Filipina (Konsulat Kehormatan Rèpublik Filipina)
* Filanḍia (Konsulat Kehormatan Rèpublik Finlanḍia)
* Hungaria (Konsulat Kehormatan Hungaria)
* Jerman (Konsulat Kehormatan Rèpublik Federal Jerman)
* Kanaḍa (Konsulat Kehormatan Kanaḍa)
* Korea Laok (Konsulat Kehormatan Rèpublik Korea)
* [[Maroko]] (Konsulat Kehormatan Kerajaan Maroko)
* Mongolia (Konsulat Kehormatan Mongolia)
* Prancis (Konsulat Kehormatan Rèpublik Prancis)
* Polandia (Konsulat Kehormatan Rèpublik Polandia)
* Rèpublik Cèko (Konsulat Kehormatan Rèpublik Cèko)
* Rusia (Konsulat Kehormatan Federasi Rusia)
* Selanḍia Anyar (Konsulat Kehormatan Selanḍia Anyar)
* Slowakia (Konsulat Kehormatan Republik Slovakia)
* Sri Lanka (Konsulat Kehormatan Republik Sri Lanka)
* Swèḍia (Konsulat Kehormatan Kerajaan Swèḍia)
* Swiss (Konsulat Kehormatan Konfederasi Swiss)
* Thailand (Konsulat Kehormatan Kerajaan Thailand)
* Timor Lèste (Konsulat Kehormatan Republik Demokratik Timor Lèste)

==== Kantor bâkkèl ====
Rèpublik Tiongkok (Kantor Dhâghâng bân Èkonomi Taipèi)

== Kawasan Kotta ==
Mongghu Rencana Tata Ruang Wilayah (RTRW) Propènsi Jhâbâ Tèmor kotta è bâḍâ 3 tingkat, yakni kotta mègapolitan, metropolitan, tengnga, bân kènèk.

Kotta Mègapolitan iyâ arèya: Gerbangkertosusila (Kotta Sorbhâjâ, Siḍoarjo bân sè semma', Gersèk bân sè semma'.

Kotta Metropolitan iyâ arèya: Malang Raya (Kotta Malang, Kotta Batu, Kepanjen, Singosari bân sè semma').

Tengnga iyâ arèya: Kotta Keḍiri, Kotta Maḍiun, Mojokerto, Blitar, Pasuruan, Probolinggo, Ngawi, Lamongan, Tulungagung, Jombang, Tuban, Bojonegoro, perkotaan Ponorogo,  Jember, Banyuwangi, Bhângkalan, bân Mekkasan.

Kotta kènè'l iyâ arèya: Pacitan, Paron, Nganjuk, Kertosono, Trènggalek, Ngasem/Gumul, Parè, Babat, Wlingi, Mojosari, Bangil, Magetan, Caruban, Lumajang, Bânḍâbâsâ, Situbonḍo, Kraksaan, Sampang bân Songennep.

== Kawasan lindung ==

=== Kawasan suaka alam ===
Kawasan suaka alam iyâ arèya cagar alam bân suaka margasatwa. È Jhâbâ Tèmor mangkèn bâḍâ 17 cagar alam bân 2 suaka margasatwa. Suaka Margasatwa Dataran Tinggi bâḍâ è Malang, Pasuruan, Probolinggo, Lumajang bân Banyuwangi. Samentara Suaka Margasatwa Polo Bawèan bâḍâ è Gersèk.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Kawasan pelestarian alam ===
Kawasan pelestarian alam iyâ arèya taman nasional, taman hutan raya (tahura), bân taman wisata alam.

Jhâbâ Tèmor anḍi' empa' kawasan taman nasional, yakni:&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* Taman Nasional Bromo Tengger Semeru è Kabhupatèn Malang, Kabhupatèn Pasuruan, Kabhupatèn Lumajang, bân Kabhupatèn Probolinggo.
* Taman Nasional Baluran è Perbatasan Khabupatèn Situbânḍâ, bân Kabhupatèn Banyuwangi.
* Taman Nasional Meru Betiri è Kabhupatèn Jember bân Kabhupatèn Banyuwangi.
* Taman Nasional Alas Purwo è Kabhupatèn Banyuwangi.

Kawasan hutan raya iyâ arèya Taman Hutan Raya Raden Soerjo è Kabhupatèn Malang, Kotta Batu, Kabhupatèn Pasuruan, Kabhupatèn Mojokerto, Kabhupatèn Jombang.

Taman wisata alam yakni Taman Wisata Kawah Ijèn è Kabhupatèn Banyuwangi bân Kabhupatèn Bândâbâsa, Taman Wisata Alam Gunung Baung è Kabhupatèn Pasuruan.

== Kulinèr ==
Kakanan Jhâbâ Tèmor kotara bi' satè Madhurâ, bakso mMlang, rawon, bân tahu campur Lamongan. Kakanan laènna iyâ arèya:

* [[Kabhupatèn Bhângkalan]] kotara bi' Bhibhik Sinjay.
* [[Koṭṭa Sorbhâjâ|Kotta Sorbhâjâ]] kotara bi' nasè' rawon.
* Kotta Mojokerto kotara bi' Ḍè-onḍè Bo Liem bân klepon.
* [[Kabhupatèn Banyuwangi]] kotara bi' nasè' tempong, rojhâk sotto, pecel pitik, bân pecel rawon.
* Kabhupatèn/Kotta Blitar kotara bi' nasè' pecel bân buwâ rambutan.
* Kabhupatèn Bojonegoro kotara bi' ledre, serabi khas Bojonegoro, bân putu bambu.
* [[Kabhupatèn Bândâbâsa|Kabhupatèn Bânḍâbâsa]] kotara bi' tape yang sangat manis.
* [[Kabhupatèn Gersèk]] kotara bi' nasè' krawu, tak-otak banḍeng, bonggolan, bân pudak bonggolan.
* [[Kabhupatèn Jember]] kotara bi' kakanan ḍâri tapè yakni suwar-suwir, prol tapè sè cè' manissa.
* Kabhupatèn/Kotta Keḍiri kotara bi' tahu takwa, tahu pong, bân getuk ghâddhâng.
* [[Kabhupatèn Lamongan]] kotara bi' soto Lamongan, nasè' Boranan, bân wingko babat.
* Kabhupatèn/Kotta Maḍiun kotara bi' nasè' peccel Maḍiun, nasè' jotos, bân brem.
* [[MADHURĀ|Madhurâ]] kotara bi' satè Madhurâ, bân sotto Madhurâ.
* Kabhupatèn/Kotta Malang bân Kotta Batu kotara bi' olahan wâ'-buwâ'ân akadhi apel, keripik tèmpè, bakpao telo, bakso Malang, rawon, bân cwie mie.
* Kabhupatèn Nganjuk kotara bi' nasè' becek, nasè' jhâghung sedudo bân jenang dumbleg.
* Kabhupatèn Ngawi kotara bi' keripik tèmpè, cokelat tèmpè, dodol jhambhu, tahu tepo, bân nasè' lethok.
* Kabhupatèn Ponorogo kotara bi' satè Ponorogo, nasè' peccel iwak kali kalabân cèngè sè peddhis, dawet jabung, jenang mirah, bân tiwul ghuring.
* Kabhupatèn Siḍoarjo kotara bi' kerupuk udang, terasi, bân pettès.
* Kotta Sorbhâjâ kotara bi' rojhâk cingur, semanggi, lontong balap, satè kerang, bân lontong kupang.
* [[Kabhupatèn Tuban]] kotara bi' legen, buwâ siwalan, karè rajungan sè peddhis.
* Kabhupatèn Tulungagung kotara bi' jenang syabun bân ayam lodho.

Jhâghung kotara mènangka kakanan wâjib rèng Madhurâ. Samentara ubi kaju, sè èpaddhâdhi gaplek, dhimèn kakanan sabagiyân orèng Pacitan bân Trènggalek.

== Sombher ==
[[Bhângsa:Indonesia]]</text>
      <sha1>pfrn435gtaud0w7d0rm4yjh5qsolxs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabhupatèn Jhembher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1905</id>
    <revision>
      <id>64664</id>
      <parentid>48623</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kabhupatèn Jember]] ka [[Kabhupatèn Jhembher]]</comment>
      <origin>48623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5209" sha1="an43fliei2tczjsf8juufc00xz3edag" xml:space="preserve">'''Kabhupatèn Jember''' iyâ arèya sala sèttong kotta è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Indonesia]]. Ibu kotta Kabhupatèn Jember iyâ arèya Kotta Jember sè bâḍâ è ngatengngana wilayah Tapal Kuda, Provinsi [[Jhâbâ Tèmor]].&lt;ref&gt;Adi, Faizin, [https://jatimnet.com/jember-bakal-jadi-pusat-ekonomi-di-kawasan-tapal-kuda &quot;Jember Bakal Jadi Pusat Ekonomi di Kawasan Tapal Kuda&quot;], aksès 2023-01-14.&lt;/ref&gt; Kabhupatèn Jember èbâgi ḍhâddhi 31 kacamadhâan sè asoson dâri 28 kacamatan bân 226 dhisa tor 3 kacamadhân sarèng 22 kelurahan.&lt;ref&gt;[https://ppid.jemberkab.go.id/storage/dip-berkala/ZllM2zB8GsDuDantHETEA8wOYaoYRIlmjaxjXjEt.pdf ppid.jemberkab.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628071749/https://ppid.jemberkab.go.id/storage/dip-berkala/ZllM2zB8GsDuDantHETEA8wOYaoYRIlmjaxjXjEt.pdf |date=2022-06-28 }}, aksès 2023-01-14&lt;/ref&gt;

Sacara administrasi, Kabhupatèn Jember èbâgi dâddhi 31 kebhupatèn, èpadhâddhi 28 kebhupatèn kalabân 226 dhisa bân 3 kacamatan kalabân 22 kelorahan. Kabhupatèn Jember kèya tamaso' Kapolowan Nusa Barung, sè bâdâ è lao'na Jhâbâ. Kabânnya'an pendudukna rèya orèng Jhâbâ bân ètnis camporan Jhâbâ-Madhurâ sè èsebbhut perantauan Pandhalungan bân ètnis  Madhurâ.

Jember sempat anḍi' kottha administratif, tapè saejhâk taon 2001 istilah kottha administratif èkosot, mènangka Kotta Administratif Jember abâli polè dhâddhi bâgiyân dâri Kabhupatèn Jember. Arè Bhâbhârrâ Kabhupatèn Jember iyâ arèya tangghâl 1 Jânuwari.&lt;ref&gt;jemberkab.go.id, [https://www.jemberkab.go.id/peringatan-hari-jadi-ke-94-kabupaten-jember-di-bandara-notohadinegoro/ &quot;Peringatan Hari Jadi ke 94 Kabupaten Jember di Bandara Notohadinegoro&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230114110708/https://www.jemberkab.go.id/peringatan-hari-jadi-ke-94-kabupaten-jember-di-bandara-notohadinegoro/ |date=2023-01-14 }}, aksès 2023-01-14&lt;/ref&gt;

== Sajhârâ ==
Kabupaten Jember èbânto' èdhâsarraghi Staatsblad No. 322 tangghâl 9 AgUstus 1928, sè molaèn  è tangghâl 1 Januari 1929. Pamarènta Hindia Belandhâ marè makalowar katentowan tentang reorganisasi pamarènta desentralisasi è Propènsi Jâbhâ Tèmor, è antarana nojjhu' Regenschap Djember sebâgây masyarakat kasatowan hokom sè naddhek dhibi'. Katentowan rèya èpakalowar bi' Sekretaris Jenderal Pamarènta Hindia Belandhâ (De Aglemeene Secretaris), G.R. Erdbrink, è tangghâl 21 Agustus 1928.

Pamarènta Kabhupatèn Jember sè èmolaènna èbâgi dâddhi petto' kabhupatèn, èbâgi dâddhi 25 kabupaten è tanggal 1 Januari 1929, sejjhâk èberlakuaghi Staatsblad No. 46/1941 tanggal 1 Maret 1941. Wilayah kacamadhân èbâgi dhâddhi 25 kacamadhân, iyâ arèya:

* Kacamadhân Jember, sè tamaso' Kacamadhân Jember, Wirolegi, bi' Arjasa.

* Kacamadhân Kalisat, sè tamaso' Kacamadhân Kalisat, Ledokombo, Sumberjambe, bân Sukowono.
* Kacamadhân Rambipuji, sè tamaso' Kacamadhân Rambipuji, Panti, Mangli, bân Jenggawah.
* Kacamadhân Mayang, sè tamaso' Kacamadhân Mayang, Silo, Mumbulsari, bân Tempurejo.
* Kacamadhân Tanggul, sè tamaso' Kacamadhân Tanggul, Sumberbaru, bân Bangsalsari.
* Kacamadhân Puger, sè tamaso' Kacamadhân Puger, Kencong Gumukmas, bi' Umbulsari.
* Kacamadhân Wuluhan, sè tamaso' Kacamadhân Wuluhan, Ambulu, bân Balung.

Èbâḍâ'aghi ḍâ' Undang-undang No. 12 Taon 1950 parkara Pamarènta Kabhupatèn è Propènsi Jhâbâ Tèmor, ètantowaghi èpadhâddhi kabbhi è dâlem Propènsi Jhâbâ Tèmor (lèbât Peda). Èantarana, Kabhupatèn Jember ètetappaghi dhâdhi Kabhupatèn Jember.

Dhâsarra Peraturan Pamarènta Nomer 14 Taon 1976, tangghâl 19 April 1976, Wilayah Kottha Jember èpadhâddhi bi' pangatoran wilayah anyar iyâ arèya:

* Kacamadhân Jember eyapos bân èbânto' tello’ Kacamadhân anyar: Sumbersari, Patrang, bân Kaliwates.
* Kacamadhân Wirolegi dhadhi Kacamadhân Pakusari, bân  Kacamadhân Mangli dhâdhi Kacamadhân Sukorambi.

Abhârengngan bi' abânto' Kottha Administrasi Jember, wilayah Jember Kewedanan aghisèr ḍâri Jember ka Arjasa bi' wilayah administrasi sè tamaso' Arjasa, Pakusari, bi' Sukowono sè sabelunna tamaso' kacamadhân Kalisat. Kalabân obâ'ân ka'ḍinto, è ḍâlem parkembhângan salastarèna, sacara administrasi Kabhupatèn Jember èbâgi dâddhi pettong Wilayah Asisten Bupati, sèttong wilayah Kottha Administrasi, bân 31 Kecamatan.

Kalabân èlaksanaaghina Otonomi Daerah è tangghâl 1 Januari 2001, akadhi sè èparloaghi bi' Undang-undang Nomer 22 Taon 1999 sè èparloaghi bi' Pamarèntahan Daerah, Pamarènta Kabhupatèn Jember marè alaksana'aghi reformasi struktur kelembâgâ'ân bân organisasi, tamaso' pangapossa Kantor Asisten Bupati, sè satèya dhâdhi Kantor Koordinasi Kacamadhân. Selanjutta, ḍâlem ngator pamarènta'an è bâkto jhâman Otonomi Daerah rèya, Pamarènta Kabhupatèn Jember èbhânto bi' empa' Kantor Koordinasi Camat iyâ arèya:

* Dinas Koordinasi Kacamadhân Jember Bârâ' è Tanggul
* Dinas KoordinasiKacamadhân Jember lao' è Balung
* Dinas Koordinasi Kacamadhân Jember Tengnga è Rambipuji
* Dinas Koordinasi Kacamadhân Jember Tèmor è Kalisat

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>an43fliei2tczjsf8juufc00xz3edag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64666</id>
      <parentid>64664</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <origin>64666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5211" sha1="729vy3av8j2qibdw4tma7183le4ejz0" xml:space="preserve">'''Kabhupatèn Jember''' iyâ arèya sala sèttong kotta è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Indonesia]]. Ibu kotta Kabhupatèn Jhembher iyâ arèya Kotta Jember sè bâḍâ è ngatengngana wilayah Tapal Kuda, Provinsi [[Jhâbâ Tèmor]].&lt;ref&gt;Adi, Faizin, [https://jatimnet.com/jember-bakal-jadi-pusat-ekonomi-di-kawasan-tapal-kuda &quot;Jember Bakal Jadi Pusat Ekonomi di Kawasan Tapal Kuda&quot;], aksès 2023-01-14.&lt;/ref&gt; Kabhupatèn Jember èbâgi ḍhâddhi 31 kacamadhâan sè asoson dâri 28 kacamatan bân 226 dhisa tor 3 kacamadhân sarèng 22 kelurahan.&lt;ref&gt;[https://ppid.jemberkab.go.id/storage/dip-berkala/ZllM2zB8GsDuDantHETEA8wOYaoYRIlmjaxjXjEt.pdf ppid.jemberkab.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628071749/https://ppid.jemberkab.go.id/storage/dip-berkala/ZllM2zB8GsDuDantHETEA8wOYaoYRIlmjaxjXjEt.pdf |date=2022-06-28 }}, aksès 2023-01-14&lt;/ref&gt;

Sacara administrasi, Kabhupatèn Jember èbâgi dâddhi 31 kebhupatèn, èpadhâddhi 28 kebhupatèn kalabân 226 dhisa bân 3 kacamatan kalabân 22 kelorahan. Kabhupatèn Jember kèya tamaso' Kapolowan Nusa Barung, sè bâdâ è lao'na Jhâbâ. Kabânnya'an pendudukna rèya orèng Jhâbâ bân ètnis camporan Jhâbâ-Madhurâ sè èsebbhut perantauan Pandhalungan bân ètnis  Madhurâ.

Jember sempat anḍi' kottha administratif, tapè saejhâk taon 2001 istilah kottha administratif èkosot, mènangka Kotta Administratif Jember abâli polè dhâddhi bâgiyân dâri Kabhupatèn Jember. Arè Bhâbhârrâ Kabhupatèn Jember iyâ arèya tangghâl 1 Jânuwari.&lt;ref&gt;jemberkab.go.id, [https://www.jemberkab.go.id/peringatan-hari-jadi-ke-94-kabupaten-jember-di-bandara-notohadinegoro/ &quot;Peringatan Hari Jadi ke 94 Kabupaten Jember di Bandara Notohadinegoro&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230114110708/https://www.jemberkab.go.id/peringatan-hari-jadi-ke-94-kabupaten-jember-di-bandara-notohadinegoro/ |date=2023-01-14 }}, aksès 2023-01-14&lt;/ref&gt;

== Sajhârâ ==
Kabupaten Jember èbânto' èdhâsarraghi Staatsblad No. 322 tangghâl 9 AgUstus 1928, sè molaèn  è tangghâl 1 Januari 1929. Pamarènta Hindia Belandhâ marè makalowar katentowan tentang reorganisasi pamarènta desentralisasi è Propènsi Jâbhâ Tèmor, è antarana nojjhu' Regenschap Djember sebâgây masyarakat kasatowan hokom sè naddhek dhibi'. Katentowan rèya èpakalowar bi' Sekretaris Jenderal Pamarènta Hindia Belandhâ (De Aglemeene Secretaris), G.R. Erdbrink, è tangghâl 21 Agustus 1928.

Pamarènta Kabhupatèn Jember sè èmolaènna èbâgi dâddhi petto' kabhupatèn, èbâgi dâddhi 25 kabupaten è tanggal 1 Januari 1929, sejjhâk èberlakuaghi Staatsblad No. 46/1941 tanggal 1 Maret 1941. Wilayah kacamadhân èbâgi dhâddhi 25 kacamadhân, iyâ arèya:

* Kacamadhân Jember, sè tamaso' Kacamadhân Jember, Wirolegi, bi' Arjasa.

* Kacamadhân Kalisat, sè tamaso' Kacamadhân Kalisat, Ledokombo, Sumberjambe, bân Sukowono.
* Kacamadhân Rambipuji, sè tamaso' Kacamadhân Rambipuji, Panti, Mangli, bân Jenggawah.
* Kacamadhân Mayang, sè tamaso' Kacamadhân Mayang, Silo, Mumbulsari, bân Tempurejo.
* Kacamadhân Tanggul, sè tamaso' Kacamadhân Tanggul, Sumberbaru, bân Bangsalsari.
* Kacamadhân Puger, sè tamaso' Kacamadhân Puger, Kencong Gumukmas, bi' Umbulsari.
* Kacamadhân Wuluhan, sè tamaso' Kacamadhân Wuluhan, Ambulu, bân Balung.

Èbâḍâ'aghi ḍâ' Undang-undang No. 12 Taon 1950 parkara Pamarènta Kabhupatèn è Propènsi Jhâbâ Tèmor, ètantowaghi èpadhâddhi kabbhi è dâlem Propènsi Jhâbâ Tèmor (lèbât Peda). Èantarana, Kabhupatèn Jember ètetappaghi dhâdhi Kabhupatèn Jember.

Dhâsarra Peraturan Pamarènta Nomer 14 Taon 1976, tangghâl 19 April 1976, Wilayah Kottha Jember èpadhâddhi bi' pangatoran wilayah anyar iyâ arèya:

* Kacamadhân Jember eyapos bân èbânto' tello’ Kacamadhân anyar: Sumbersari, Patrang, bân Kaliwates.
* Kacamadhân Wirolegi dhadhi Kacamadhân Pakusari, bân  Kacamadhân Mangli dhâdhi Kacamadhân Sukorambi.

Abhârengngan bi' abânto' Kottha Administrasi Jember, wilayah Jember Kewedanan aghisèr ḍâri Jember ka Arjasa bi' wilayah administrasi sè tamaso' Arjasa, Pakusari, bi' Sukowono sè sabelunna tamaso' kacamadhân Kalisat. Kalabân obâ'ân ka'ḍinto, è ḍâlem parkembhângan salastarèna, sacara administrasi Kabhupatèn Jember èbâgi dâddhi pettong Wilayah Asisten Bupati, sèttong wilayah Kottha Administrasi, bân 31 Kecamatan.

Kalabân èlaksanaaghina Otonomi Daerah è tangghâl 1 Januari 2001, akadhi sè èparloaghi bi' Undang-undang Nomer 22 Taon 1999 sè èparloaghi bi' Pamarèntahan Daerah, Pamarènta Kabhupatèn Jember marè alaksana'aghi reformasi struktur kelembâgâ'ân bân organisasi, tamaso' pangapossa Kantor Asisten Bupati, sè satèya dhâdhi Kantor Koordinasi Kacamadhân. Selanjutta, ḍâlem ngator pamarènta'an è bâkto jhâman Otonomi Daerah rèya, Pamarènta Kabhupatèn Jember èbhânto bi' empa' Kantor Koordinasi Camat iyâ arèya:

* Dinas Koordinasi Kacamadhân Jember Bârâ' è Tanggul
* Dinas KoordinasiKacamadhân Jember lao' è Balung
* Dinas Koordinasi Kacamadhân Jember Tengnga è Rambipuji
* Dinas Koordinasi Kacamadhân Jember Tèmor è Kalisat

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>729vy3av8j2qibdw4tma7183le4ejz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kottha Pasuruwân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1907</id>
    <revision>
      <id>64653</id>
      <parentid>42013</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kotta Pasuruan]] ka [[Kotta Pasuruwân]]</comment>
      <origin>42013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15182" sha1="1qgfqwtn0xv9xvilsd2j0517rd2yucq" xml:space="preserve">'''Kotta Pasuruan''' iyâ arèya sala sèttong kotta sè bâḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Indonesia]]. Kotta Pasuruan bâḍâ 60 km è tèmor lao’na Kotta Sorbhâjâ bân 355 km è bârâ' lao’na Kotta Denpasar, Bhâli. Sadhâjâna Kotta Pasuruan abâtès kalabân Kabhupatèn Pasuruan. Kotta arèya è bhângon è tangghâl 8 Pèbruwari taon 1686.

== Sajhârâna ==
Kotta Pasuruan arèya sèttong palabbhuwân kona. È jhâman rato Airlangga, Pasuruan ampon èkennal kalabân sebbhutân “Paravan”. È jhâman kona, kènnèngan arèya mènangka palabbhuwân sè rammè sè èsebbhut “Tanjung Tembikar”. Gèografis sè saè adhâddhiaghi Pasuruan palabbhuwân mènangka kènnèngan ambu bân pasar dhâghâng bânnya’ polo bân bânnya’ naghârâ. Bânnya’ pongghâbâ bân dhâghâng sè soghi nettèp è Pasuruan kaangghuy adhâghâng. Ka’dinto adhâddhiaghi bânnya’ bhângsa bân bhudhâyâ è Pasuruan sè odi’ kalabân tèntrèm.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Adryamarthanino, Verelladevanka. Kompas.com. [https://www.kompas.com/stori/read/2021/11/05/130000779/asal-usul-nama-pasuruan &quot;Asal Usul Nama Pasuruan&quot;]. aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

Pasuruan dhimèn èsebbhut Gembong bân dhâddhi kènnèngan sè èkobâsaè bânnya’ rato è Jhâbâ Tèmor sè noro’ aghâma Hindu. È sapolo taon awwâl abad XVI, sè dhâddhi rato è Gamda (Pasuruan) arèya Pate Supetak, sè è dâlem carèta orèng Pasuruan èsebbhut kalabân orèng sè mabâḍâ èbhu Kotta Pasuruan.

È carètana orèng Jhâbâ dâlèm panallokan sarèng Trenggono ḍâri Demak, Pasuruan bhisa è pakala è taon 1545. Ḍâri taon ghâpanèka Pasuruan dhâddhi kakoatân Islam sè bâḍâ è ojung Jhâbâ Tèmor. È taon-taon saampona perrang kalabân Karatoan Blambangan sè ghi’ noro’ aghâma Hindu-Budha. È taon 1601 èbhu kotta Blambangan bhisa èrebbhu' sarèng Pasuruan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Putri, Diajeng. Academia.edu. [https://www.academia.edu/34409030/SEJARAH_KOTA_PASURUAN#:~:text=Pada%20dasawarsa%20pertama%20abad%20XVI%20yang%20menjadi%20raja,dari%20Demak%2C%20Pasuruan%20berhasil%20ditaklukan%20pada%20tahun%201545. &quot;Sejarah Kota Pasuruan&quot;.] Aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

È taon 1617-1645 sè akobâsa è Pasuruan arèya sèttong Tumengghung otabâ Bhupatè ḍâri Kapulungan èngghi panèka Kèyaè Gede Kapoeloengan sè andi’ jhulughân Kèyaè Gedee Demoyudho I. Samarèna jarèya, Pasuruan narèma sèrrangan ḍâri Kertosuro saèngghâ Pasuruan kala bân Kèyaè Gedee Kapoeloengan buru ḍâ’ ka Sorbhâjâ saèngghâ sèdhâ bân èkobhuraghi è kobhurân Bibis, Sorbhâjâ.

Samarèna panèka sè dhâddhi rato arèya pottrana Kèyaè Gedee Dermoydho I sè ajhuluk Kèyaè Gedee Dermoydho II (1645-1657). È taon 1657 Kèyaè Gedee Dermoydho II ollè serrangan ḍâri Mas Pekik (Sorbhâjâ), saèngghâ Kèyaè Gedee Dermoydho II sèdhâ bân èkobhuraghi è Kampong Dermoyudho, Purworejo, Kotta Pasuruan. Mas Pekik dhâddhi pamarènta kalabân gellâr Kèyaè Dermoydho III sampè’ sèdhâ è taon 1671 bân èghântè pottrana sè anyama Kèyaè Onggojoyo ḍâri Sorbhâjâ (1671-1686).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Kèyaè Onggojoyo paghi’ kodhu abèrri’ kakobâsana ḍâ’ ka Untung Suropati. Untung Suropati arèya kabulâ sè èbelli kaangghuy alabân Blândhâ, è bhâkto ghâpanèka Untung Suropati ghi’ bâḍâ è Mataram saampona matèèn Kapten Tack. Kangghuy manyèngghâ kacurigaanna Blândhâ, è tangghâl 6 Pèbruari 1686 rato Nerangkusuma sè ollè sregghâp ḍâri Amangkurat I (Mataram) marènta Untung Suropati mangkat ḍâ’ Pasuruan kaangghuy dhâddhi rato sè akobhâsaè Pasuruan bân kènnèngan è seddhi’na.

Untung Suropati dhâddhi rato è Pasuruan kalabân jhulughân Raden Adipati Wironegoro. Untung Suropati marènta 20 taon (1686-1706) sè possa’ kalabân perrang alabân Blândhâ. Tapè, Untung Suropati ghi’ bhisa alaksanaaghi pamarèntaan kalabân bhâgus tor jughân majhâghâ nasionalismè rèng-orèng.

Pamarènta Blândhâ terros alabân Untung Suropati, saampona kala malolo. Blândhâ pas ngajhâk pottrana Kèyaè Onggojoyo sè anyama Onggojoyo kaangghuy nyerrang Untung Suropati. Nalèkana ollè serrangan ḍâri Onggojoyo sè èbhânto prajhurit Blândhâ, Untung Suropati bhilbhâl kabbhi sampe’ sèdhâ (1706). Ghita’ èkaonèngè kalabân paste è dimma kobhurân Untung Suropati, tapè bhisa èpangghi è bèkkas kènnèngan kramat sèaropa ghuwâ kènnèngan ngèrremma Untung Suropati è bhâkto ètabâng prajhurit Blândhâ è Pedukuhan Mancilan, Kotta Pasuruan. Saampona Untung Suropati sèdhâ, karatoan ghâpanèka èghântè pottrana sè anyama Rakhmad sè nerrosaghi perjhuangan sampè’ ḍâ’ tèmor bân sèdhâ è kènnèngan perrang (1707).&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Pasuruankota.go.id. [https://web.archive.org/web/20180411182707/http://pasuruankota.go.id/menu/78.html &quot;Sejarah Kota Pasuruan&quot;]. aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

Onggojoyo sè agellâr Demoyudho IV paghi’ dhâddhi Adipati otabâ Bhupatè Pasuruan (1707). Saampona brâmpan kalè aghântè kapala è taon 1743, Pasuruan èkobâsaè sarèng Raden Ario Wironegoro. È bhâkto Raden Ario Wironegoro dhâddhi Adipati è Pasuruan sè dhâddhi kapala prajhurit arèya Kèyaè Ngabai Wongsonegoro. Sèttong bhâkto Blândhâ ngajhâk Kèyaè Ngabai Wongsonegoro kaangghuy matoron Raden Ario Wironegoro ḍâri pamarèntana. Raden Ario bhisa bhuru ḍâ’ Malang. Ḍâri bhâkto ghâpanèka sadhâjâna kakobâsaan è Pasuruan ètegghu’ Blândhâ. Blândhâ ngangghâp Pasuruan mènangka kotta sè cokop apangaro saèngghâ èdhâddhiaghi èbhu kotta karesidenan kalabân bânnya’ wilayah tamaso’ Kabhupatèn Malang, Kabhupatèn Probolinggo, Kabhupatèn Lumajang bân Kabhupatèn Bangil.

Amarghâ pangabdhina ka Blândhâ, Kèyaè Ngabai Wongsonegoro èangka’ dhâddhi Bhupatè Pasuruan kalabân julughân Tumenggung Nitinegoro. Kèyaè Ngabai Wongsonegoro jughân èberri’ sèttong pottrè karatoan ḍâri seller Kanjeng Susuhunan Pakubuono II ḍâri Kertosuro sè anyama Raden Ayu Berie sè ghi toronan Sunan Ampel, Sorbhâjâ. È bhâkto èparèngaghi ḍâ’ Kèyaè Ngabai Wongsonegoro, Raden Ayu Berie dâlem kabâḍâan bhubhut. Raden Ayu Barie abhâbhâraghi pottra lakè’ sè anyama Raden Groedo. È bhâkto Kèyaè Ngabai Wongsonegoro sèdhâ, Raden Groedo sè paghi’ omor 11 taon aghâtèaghi Kèyaè Ngabai Wongsonegoro dhâddhi Bhupatè Pasuruan kalabân gellâr Kèyaè Adipati Nitidiningrat (adhâsar resolusi tangghâl 27 Juli taon 1751).

Adipati nitiadiningrat dhâddhi Bhupatè è Pasuruan salanjhânga 48 taon (sampè’ Nopèmber 1799). Adipati Nitiadiningrat I èkennal mènangka Bhupatè sè pènter, jhèkjhèk bân nèser ḍâ’ rakyat epon, tape jughân pènter ngala’ at`na pamarènta Blândhâ. Karjâna sè rajâ èngghi panèka Masjid Agung Al-Anwar asarèng Kèyaè Hasan Sanusi (Mbah Slagah).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Raden Beji Notokoesoemo dhâddhi bhupatè aghâtè bâpa’na è tangghâl 28 pèbruwari 1800 kalabân gellâr Toemenggoeng Nitiadiningrat II. È taon 1809, Toemenggoeng Nitiadiningrat II èghântè pottrana arèya Raden Pandjie Brongtokoesoemo kalabân gellâr Raden Adipati Nitiadiningrat III. Raden Adipati Nitiadiningrat III sèdhâ è tangghâl 30 Jânuwari 1833 bân èkobhuraghi è bingkènga Masjid Al-Anwar. Anapon ghântèna panèka Raden Amoen Raden Tumenggung Ario Notokoesoemo sè èjhulughi Raden Tumenggung Ario Nitiadiningrat IV sè sèdhâ è tangghâl 20 Juli 1887. Kèyaè Nitiadiningrat I sampè’ Kèyaè Nitiadiningrat IV lebbi èkennal sarèng rèng-orèng Pasuruan kalabân sebbhutân Mbah Surga-Surgi.

Pamarènta Pasuruan ampon bâḍâ ḍâri Kèyaè Dermoyudho I sampè’ èbhângon karèsidenan Pasuruan è tangghâl 1 Jânuwari 1901. Dhinèng Kotapraja (kotta bân kabhupatèn) Pasuruan èbhângon adhâsar Staatblat (paratoran pamarènta è jhâman Blândhâ) taon 1918 no. 320 sè anyama Stads Gementee Van Pasoeroean è tangghâl 20 Juni 1918.

Ḍâri tangghâl 14 Agustus 1950 Kottamadya Pasuruan ènyataaghi mènangka kènnèngan otonom sè èsoson ḍâri bânnya’ ḍhisa dâlem sèttong Kecamatan. È tangghâl 21 Dèsèmber 1982 Kottamadya Pasuruan èpalowas dhâddhi 3 kecamatan kalabân 19 kelurahan bân 15 ḍhisa. È tangghâl 12 Jânuari 2002 bâḍâ obâân ḍhisa dhâddhi kelurahan adhâsar Paratoran Daèrah No. 10 taon 2002, saèngghâ Kotta Pasuruan kasoson ḍâri 34 kelurahan. Adhâsar UU no.22 taon 1999 bâḍâ obâân nyama ḍâri kottamadya dhâddhi kotta, saèngghâ Kottamadya Pasuruan aobâ dhâddhi Kotta Pasuruan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Gèografis ==
Kotta Pasuruan bâdâ è 112°45′–112°55′ ghâris Bujur Tèmor bân 7°35′–7°45′ ghâris Lintang lao' sè bâdâ è tèngngana Kabhupatèn Pasuruan bân 75 KM è tèmor lao'na Kotta Sorbhâjâ. Sakabbhina Kotta Pasuruan arèya maso' tana mabâ sè tèngghina ta' lebbi ḍâri 4 mèter è attasa tasè' kalabân kamèrèngan 0-1% ḍâri lao' ka dâjâ. È Kotta Pasuruan bâḍâ 4 kecamatân bân 34 kelurahan. Lowas Kotta Pasuruan iyâ arèya 35,29 KM² sè è kènnèngè 5.748 orèng tèyap KM². È taon 2020 bâdâ 210.247 orèng è Kotta Pasuruan, jumlah arèya toron 761 dâri taon sabelluna.&lt;ref&gt;Dinas Lingkungan Hidup Kota Pasuruan. &quot;Laporan Utama Dokumen Informasi Kinerja Pengelolaan Lingkungan Hidup Daerah Kota Pasuruan 2020&quot;. Hlm. 2-4. È aksès 2022-11-20.&lt;/ref&gt;

Adhâsar ḍâri pangalompokân Iklim Koppen, Kotta Pasuruan maso’ dâlem bitongan iklim tropis sè condhung ḍâ’ kerrèng. È bhâkto mosèm panas arèya ḍâri awwâl bulân mèi sampè’ nga’-tengnga’an bulân Nopèmber. Anapon dhinèng mosèm ojhân biasana lebbi sakejjhâ’ èngghi arèya ḍâri awwâl bulân Dèsèmber sampè’ ahèr bulân Maret. Corah ojhân rakèra 1000-1.400 mm è sabbân taona. Soho odârâ rakèra bâḍâ è antarana 25º-31&amp;nbsp;°C è sabbân taona kalabân kalembâbân korang lebbi 70%.&lt;ref&gt;Sippa.ciptakarya.pu.go.id. [https://web.archive.org/web/20210812050136/https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_62a1124ef1_BAB%20VIBAB%206%20PROFIL%20KOTA%20PASURUAN.pdf &quot;Profil Kota Pasuruan&quot;]. aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

== Kendhârâân ==
Pasuruan bâḍâ è jhâlân otama Sorbhâjâ-Banyuangi. Kotta Pasuruan andi’ lowas 76,79 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; sè abâtès sarèng Sellat Maḍhurâ è bun dhâjâ bân Kabhupatèn Pasuruan è bun tèmor, lao’ bân bârâ’.&lt;ref&gt;Kantor Perwakilan Provinsi Jawa Timur. [https://openlibrary.org/books/OL30630762M/Potensi_pariwisata_dan_produk_unggulan_Provinsi_Jawa_Timur &quot;Buku Potensi Pariwisata dan Produk Unggulan Jawa Timur&quot;]. 2008.&lt;/ref&gt; Manabi ḍâri Sorbhâjâ terro èntara ḍâ’ Pasuruan bhisa nompa’ ebbis otabâ seppur (krèta apoy) komuter. Manabi ḍâri Malang bhisa nompa’ ebbis dâlem bhâkto 1,3 ejjhâm. Kotta ka’dinto jughân bisa èèntarè ḍâri kotta-kotta laèn è polo Jhâbâ lèbât jhâlân Tol Trans Jhâbâ èngghi arèya Jhâlân Tol Gempol-Pasuruan.&lt;ref&gt;Bbc.com. [https://www.bbc.com/indonesia/trensosial-44385443 &quot;Panduan mudik Tol Trans Jawa: Tarif, rute, dan semua yang harus diperhatikan&quot;.] aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

Kotta arèya andi’ tapsiyun seppur tarostos tèmor Sorbhâjâ-Jember-Banyuangi. Seppur sè ambu è Pasuruan èngghi panèka: Seppur Komuter Sorbhâjâ-Pasuruan, Ranggajati (Cirebon-Sorbhâjâ Gubeng-Jember), Wijayakusuma (Cilacap-Sorbhâjâ Gubeng-Banyuangi), Logawa (Purwokerto-Sorbhâjâ Gubeng- Jember), Sri Tanjung (Yogyakarta-Sorbhâjâ Gubeng-Banyuangi), Tawang Alun (Malang-Banyuangi), bân seppur Probowangi (Sorbhâjâ Gubeng-Banyuangi).

== Kènnèngan klènjâr ==
Kotta Pasuruan andi' pan-snapan kènnèngan klènjâr akadhi:

# Plabbhuwân; Kènnèngan otama lakona orèng majhâng jughân dhâddhi kènnèngan ajhuwâl ollèna majhâng ḍâri tasè’. Orèng majhâng sè alako bâḍâ sè asli Pasuruan bân ḍâri polo laèn.
# Kebbhun Kotta; Bâḍâ è seddhi’na Stadiyon Untung Suropati sè aèsse kènnèngan amaènna na’-kana’. Kalabân majhuna teknologi, bâḍâ tamba wifi è kebbhun kotta sè bhisa narèk rèng-orèng sopajhâ èntar. Bân è seddhi’na kebbhun kotta ghâpanèka bâḍâ perpustakaan kotta (kènnèngan mâca buku).&lt;ref&gt;Arifin, Muhajir. Detik.com. [https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899893/kota-pasuruan-punya-banyak-taman-yang-asyik-untuk-dikunjungi-main-yuk &quot;Kota Pasuruan Punya Banyak Taman yang Asyik untuk Dikunjungi, Main Yuk!&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121155640/https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899893/kota-pasuruan-punya-banyak-taman-yang-asyik-untuk-dikunjungi-main-yuk |date=2023-01-21 }} Aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;
# Astoria; Pamandhiân sè bâḍâ è èrènga Carrefour (kènnèngan blanjhâ) Pasuruan.
# Bioskop Star Cineplex; Bioskop (kènnèngan ajhelling film) sè bâḍâ è kènnèngan BCA sè kona, bâḍâ duwâ’ sè manèngghu pan-snapan film Indonesia otabâ lowar naghârâ ros-terrosân.
# Kolla kaanghuy Langngoy; È antarana kola langngoy è Pondok Surya Kencana, kolla langngoy Inna Joyo Tirto è jhâlân Patiunus Bungulkidul bân kola langngoy Millenium è jhâlân Erlangga.
# Kènnèngan Nyalasè; È Kotta Pasuruan bânnya' kobhurân orèng Islam sè bhâgus bân kobhurân pahlawan nasional sè bhisa èèntarè rèng-orèng ḍâri dâlem bân lowar kotta kaangghuy nyalasè, akadhi:  Kobhurâ (Astana) Untung Suropati sè bâḍâ è Dhusun Mancilan, Kobhurâ (astana) KH. Abdul Hamid è seddhi’na Masjid Jami’ Al-Anwar è jhâlân Kèyaè Wachid Hasyim, Astana Mbah Slagah è èrènga Stadiyon Untung Suropati è Jhâlân Pahlawan, Astana Kèyaè Seppo è Jhâlân Kèyaè Seppo è Gentong, Astana Habib Alwi bin Segaf Assegaf è Jhâlân Panglima Sudirman, Astana Mbah Wali Diran è Bugul, Astana Mbah Tamanan è Tamanan bân Astana Mbak Mas Khotib è Jhâlân Laksamana RE Martadinata, Mayangan (bâḍâ è bun lao’na PT Bosto).&lt;ref&gt;Arifin, Muhajir. Detik.com. [https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899591/wisata-religi-makam-ulama-besar-di-pasuruan-ini-tak-pernah-sepi-dari-peziarah &quot;Wisata Religi Makam Ulama Besar di Pasuruan Ini Tak Pernah Sepi dari Peziarah&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121155631/https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899591/wisata-religi-makam-ulama-besar-di-pasuruan-ini-tak-pernah-sepi-dari-peziarah |date=2023-01-21 }} aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

== Dhâ'ârân asli Kotta Pasuruan ==
È Kotta Pasuruan bâḍâ bânnya’ dhâ’ârân asli akadhi bipang jângkar, rote mataarè bân krèpè’ tengghâng. Dhâ’ârân è Kotta Pasuruan bânnya’ èkasennengè rèng-orèng. Dhâ’ârân asli Kotta Pasuruan rassana cè’ paḍâna kalabân dhâ’ârân tradisional akadhi nasè’ rawon, satè komo (sate ḍâri dhâging sapè), bân jughân kopang kraton asli Kotta Pasuruan.&lt;ref&gt;Idntimes.com. [https://www.idntimes.com/food/dining-guide/reza-iqbal/makanan-khas-pasuruan-yang-bikin-nagih &quot;10 Makanan Khas Pasuruan yang Wajib Kamu Cobain, Enak dan Bikin Nagih&quot;.] aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

== Sombhâr ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Koṭṭa è Inḍonesia]]</text>
      <sha1>1qgfqwtn0xv9xvilsd2j0517rd2yucq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64660</id>
      <parentid>64653</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kotta Pasuruwân]] ka [[Kottha Pasuruwân]]</comment>
      <origin>42013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15182" sha1="1qgfqwtn0xv9xvilsd2j0517rd2yucq" xml:space="preserve">'''Kotta Pasuruan''' iyâ arèya sala sèttong kotta sè bâḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Indonesia]]. Kotta Pasuruan bâḍâ 60 km è tèmor lao’na Kotta Sorbhâjâ bân 355 km è bârâ' lao’na Kotta Denpasar, Bhâli. Sadhâjâna Kotta Pasuruan abâtès kalabân Kabhupatèn Pasuruan. Kotta arèya è bhângon è tangghâl 8 Pèbruwari taon 1686.

== Sajhârâna ==
Kotta Pasuruan arèya sèttong palabbhuwân kona. È jhâman rato Airlangga, Pasuruan ampon èkennal kalabân sebbhutân “Paravan”. È jhâman kona, kènnèngan arèya mènangka palabbhuwân sè rammè sè èsebbhut “Tanjung Tembikar”. Gèografis sè saè adhâddhiaghi Pasuruan palabbhuwân mènangka kènnèngan ambu bân pasar dhâghâng bânnya’ polo bân bânnya’ naghârâ. Bânnya’ pongghâbâ bân dhâghâng sè soghi nettèp è Pasuruan kaangghuy adhâghâng. Ka’dinto adhâddhiaghi bânnya’ bhângsa bân bhudhâyâ è Pasuruan sè odi’ kalabân tèntrèm.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Adryamarthanino, Verelladevanka. Kompas.com. [https://www.kompas.com/stori/read/2021/11/05/130000779/asal-usul-nama-pasuruan &quot;Asal Usul Nama Pasuruan&quot;]. aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

Pasuruan dhimèn èsebbhut Gembong bân dhâddhi kènnèngan sè èkobâsaè bânnya’ rato è Jhâbâ Tèmor sè noro’ aghâma Hindu. È sapolo taon awwâl abad XVI, sè dhâddhi rato è Gamda (Pasuruan) arèya Pate Supetak, sè è dâlem carèta orèng Pasuruan èsebbhut kalabân orèng sè mabâḍâ èbhu Kotta Pasuruan.

È carètana orèng Jhâbâ dâlèm panallokan sarèng Trenggono ḍâri Demak, Pasuruan bhisa è pakala è taon 1545. Ḍâri taon ghâpanèka Pasuruan dhâddhi kakoatân Islam sè bâḍâ è ojung Jhâbâ Tèmor. È taon-taon saampona perrang kalabân Karatoan Blambangan sè ghi’ noro’ aghâma Hindu-Budha. È taon 1601 èbhu kotta Blambangan bhisa èrebbhu' sarèng Pasuruan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Putri, Diajeng. Academia.edu. [https://www.academia.edu/34409030/SEJARAH_KOTA_PASURUAN#:~:text=Pada%20dasawarsa%20pertama%20abad%20XVI%20yang%20menjadi%20raja,dari%20Demak%2C%20Pasuruan%20berhasil%20ditaklukan%20pada%20tahun%201545. &quot;Sejarah Kota Pasuruan&quot;.] Aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

È taon 1617-1645 sè akobâsa è Pasuruan arèya sèttong Tumengghung otabâ Bhupatè ḍâri Kapulungan èngghi panèka Kèyaè Gede Kapoeloengan sè andi’ jhulughân Kèyaè Gedee Demoyudho I. Samarèna jarèya, Pasuruan narèma sèrrangan ḍâri Kertosuro saèngghâ Pasuruan kala bân Kèyaè Gedee Kapoeloengan buru ḍâ’ ka Sorbhâjâ saèngghâ sèdhâ bân èkobhuraghi è kobhurân Bibis, Sorbhâjâ.

Samarèna panèka sè dhâddhi rato arèya pottrana Kèyaè Gedee Dermoydho I sè ajhuluk Kèyaè Gedee Dermoydho II (1645-1657). È taon 1657 Kèyaè Gedee Dermoydho II ollè serrangan ḍâri Mas Pekik (Sorbhâjâ), saèngghâ Kèyaè Gedee Dermoydho II sèdhâ bân èkobhuraghi è Kampong Dermoyudho, Purworejo, Kotta Pasuruan. Mas Pekik dhâddhi pamarènta kalabân gellâr Kèyaè Dermoydho III sampè’ sèdhâ è taon 1671 bân èghântè pottrana sè anyama Kèyaè Onggojoyo ḍâri Sorbhâjâ (1671-1686).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Kèyaè Onggojoyo paghi’ kodhu abèrri’ kakobâsana ḍâ’ ka Untung Suropati. Untung Suropati arèya kabulâ sè èbelli kaangghuy alabân Blândhâ, è bhâkto ghâpanèka Untung Suropati ghi’ bâḍâ è Mataram saampona matèèn Kapten Tack. Kangghuy manyèngghâ kacurigaanna Blândhâ, è tangghâl 6 Pèbruari 1686 rato Nerangkusuma sè ollè sregghâp ḍâri Amangkurat I (Mataram) marènta Untung Suropati mangkat ḍâ’ Pasuruan kaangghuy dhâddhi rato sè akobhâsaè Pasuruan bân kènnèngan è seddhi’na.

Untung Suropati dhâddhi rato è Pasuruan kalabân jhulughân Raden Adipati Wironegoro. Untung Suropati marènta 20 taon (1686-1706) sè possa’ kalabân perrang alabân Blândhâ. Tapè, Untung Suropati ghi’ bhisa alaksanaaghi pamarèntaan kalabân bhâgus tor jughân majhâghâ nasionalismè rèng-orèng.

Pamarènta Blândhâ terros alabân Untung Suropati, saampona kala malolo. Blândhâ pas ngajhâk pottrana Kèyaè Onggojoyo sè anyama Onggojoyo kaangghuy nyerrang Untung Suropati. Nalèkana ollè serrangan ḍâri Onggojoyo sè èbhânto prajhurit Blândhâ, Untung Suropati bhilbhâl kabbhi sampe’ sèdhâ (1706). Ghita’ èkaonèngè kalabân paste è dimma kobhurân Untung Suropati, tapè bhisa èpangghi è bèkkas kènnèngan kramat sèaropa ghuwâ kènnèngan ngèrremma Untung Suropati è bhâkto ètabâng prajhurit Blândhâ è Pedukuhan Mancilan, Kotta Pasuruan. Saampona Untung Suropati sèdhâ, karatoan ghâpanèka èghântè pottrana sè anyama Rakhmad sè nerrosaghi perjhuangan sampè’ ḍâ’ tèmor bân sèdhâ è kènnèngan perrang (1707).&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Pasuruankota.go.id. [https://web.archive.org/web/20180411182707/http://pasuruankota.go.id/menu/78.html &quot;Sejarah Kota Pasuruan&quot;]. aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

Onggojoyo sè agellâr Demoyudho IV paghi’ dhâddhi Adipati otabâ Bhupatè Pasuruan (1707). Saampona brâmpan kalè aghântè kapala è taon 1743, Pasuruan èkobâsaè sarèng Raden Ario Wironegoro. È bhâkto Raden Ario Wironegoro dhâddhi Adipati è Pasuruan sè dhâddhi kapala prajhurit arèya Kèyaè Ngabai Wongsonegoro. Sèttong bhâkto Blândhâ ngajhâk Kèyaè Ngabai Wongsonegoro kaangghuy matoron Raden Ario Wironegoro ḍâri pamarèntana. Raden Ario bhisa bhuru ḍâ’ Malang. Ḍâri bhâkto ghâpanèka sadhâjâna kakobâsaan è Pasuruan ètegghu’ Blândhâ. Blândhâ ngangghâp Pasuruan mènangka kotta sè cokop apangaro saèngghâ èdhâddhiaghi èbhu kotta karesidenan kalabân bânnya’ wilayah tamaso’ Kabhupatèn Malang, Kabhupatèn Probolinggo, Kabhupatèn Lumajang bân Kabhupatèn Bangil.

Amarghâ pangabdhina ka Blândhâ, Kèyaè Ngabai Wongsonegoro èangka’ dhâddhi Bhupatè Pasuruan kalabân julughân Tumenggung Nitinegoro. Kèyaè Ngabai Wongsonegoro jughân èberri’ sèttong pottrè karatoan ḍâri seller Kanjeng Susuhunan Pakubuono II ḍâri Kertosuro sè anyama Raden Ayu Berie sè ghi toronan Sunan Ampel, Sorbhâjâ. È bhâkto èparèngaghi ḍâ’ Kèyaè Ngabai Wongsonegoro, Raden Ayu Berie dâlem kabâḍâan bhubhut. Raden Ayu Barie abhâbhâraghi pottra lakè’ sè anyama Raden Groedo. È bhâkto Kèyaè Ngabai Wongsonegoro sèdhâ, Raden Groedo sè paghi’ omor 11 taon aghâtèaghi Kèyaè Ngabai Wongsonegoro dhâddhi Bhupatè Pasuruan kalabân gellâr Kèyaè Adipati Nitidiningrat (adhâsar resolusi tangghâl 27 Juli taon 1751).

Adipati nitiadiningrat dhâddhi Bhupatè è Pasuruan salanjhânga 48 taon (sampè’ Nopèmber 1799). Adipati Nitiadiningrat I èkennal mènangka Bhupatè sè pènter, jhèkjhèk bân nèser ḍâ’ rakyat epon, tape jughân pènter ngala’ at`na pamarènta Blândhâ. Karjâna sè rajâ èngghi panèka Masjid Agung Al-Anwar asarèng Kèyaè Hasan Sanusi (Mbah Slagah).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Raden Beji Notokoesoemo dhâddhi bhupatè aghâtè bâpa’na è tangghâl 28 pèbruwari 1800 kalabân gellâr Toemenggoeng Nitiadiningrat II. È taon 1809, Toemenggoeng Nitiadiningrat II èghântè pottrana arèya Raden Pandjie Brongtokoesoemo kalabân gellâr Raden Adipati Nitiadiningrat III. Raden Adipati Nitiadiningrat III sèdhâ è tangghâl 30 Jânuwari 1833 bân èkobhuraghi è bingkènga Masjid Al-Anwar. Anapon ghântèna panèka Raden Amoen Raden Tumenggung Ario Notokoesoemo sè èjhulughi Raden Tumenggung Ario Nitiadiningrat IV sè sèdhâ è tangghâl 20 Juli 1887. Kèyaè Nitiadiningrat I sampè’ Kèyaè Nitiadiningrat IV lebbi èkennal sarèng rèng-orèng Pasuruan kalabân sebbhutân Mbah Surga-Surgi.

Pamarènta Pasuruan ampon bâḍâ ḍâri Kèyaè Dermoyudho I sampè’ èbhângon karèsidenan Pasuruan è tangghâl 1 Jânuwari 1901. Dhinèng Kotapraja (kotta bân kabhupatèn) Pasuruan èbhângon adhâsar Staatblat (paratoran pamarènta è jhâman Blândhâ) taon 1918 no. 320 sè anyama Stads Gementee Van Pasoeroean è tangghâl 20 Juni 1918.

Ḍâri tangghâl 14 Agustus 1950 Kottamadya Pasuruan ènyataaghi mènangka kènnèngan otonom sè èsoson ḍâri bânnya’ ḍhisa dâlem sèttong Kecamatan. È tangghâl 21 Dèsèmber 1982 Kottamadya Pasuruan èpalowas dhâddhi 3 kecamatan kalabân 19 kelurahan bân 15 ḍhisa. È tangghâl 12 Jânuari 2002 bâḍâ obâân ḍhisa dhâddhi kelurahan adhâsar Paratoran Daèrah No. 10 taon 2002, saèngghâ Kotta Pasuruan kasoson ḍâri 34 kelurahan. Adhâsar UU no.22 taon 1999 bâḍâ obâân nyama ḍâri kottamadya dhâddhi kotta, saèngghâ Kottamadya Pasuruan aobâ dhâddhi Kotta Pasuruan&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Gèografis ==
Kotta Pasuruan bâdâ è 112°45′–112°55′ ghâris Bujur Tèmor bân 7°35′–7°45′ ghâris Lintang lao' sè bâdâ è tèngngana Kabhupatèn Pasuruan bân 75 KM è tèmor lao'na Kotta Sorbhâjâ. Sakabbhina Kotta Pasuruan arèya maso' tana mabâ sè tèngghina ta' lebbi ḍâri 4 mèter è attasa tasè' kalabân kamèrèngan 0-1% ḍâri lao' ka dâjâ. È Kotta Pasuruan bâḍâ 4 kecamatân bân 34 kelurahan. Lowas Kotta Pasuruan iyâ arèya 35,29 KM² sè è kènnèngè 5.748 orèng tèyap KM². È taon 2020 bâdâ 210.247 orèng è Kotta Pasuruan, jumlah arèya toron 761 dâri taon sabelluna.&lt;ref&gt;Dinas Lingkungan Hidup Kota Pasuruan. &quot;Laporan Utama Dokumen Informasi Kinerja Pengelolaan Lingkungan Hidup Daerah Kota Pasuruan 2020&quot;. Hlm. 2-4. È aksès 2022-11-20.&lt;/ref&gt;

Adhâsar ḍâri pangalompokân Iklim Koppen, Kotta Pasuruan maso’ dâlem bitongan iklim tropis sè condhung ḍâ’ kerrèng. È bhâkto mosèm panas arèya ḍâri awwâl bulân mèi sampè’ nga’-tengnga’an bulân Nopèmber. Anapon dhinèng mosèm ojhân biasana lebbi sakejjhâ’ èngghi arèya ḍâri awwâl bulân Dèsèmber sampè’ ahèr bulân Maret. Corah ojhân rakèra 1000-1.400 mm è sabbân taona. Soho odârâ rakèra bâḍâ è antarana 25º-31&amp;nbsp;°C è sabbân taona kalabân kalembâbân korang lebbi 70%.&lt;ref&gt;Sippa.ciptakarya.pu.go.id. [https://web.archive.org/web/20210812050136/https://sippa.ciptakarya.pu.go.id/sippa_online/ws_file/dokumen/rpi2jm/DOCRPIJM_62a1124ef1_BAB%20VIBAB%206%20PROFIL%20KOTA%20PASURUAN.pdf &quot;Profil Kota Pasuruan&quot;]. aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

== Kendhârâân ==
Pasuruan bâḍâ è jhâlân otama Sorbhâjâ-Banyuangi. Kotta Pasuruan andi’ lowas 76,79 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; sè abâtès sarèng Sellat Maḍhurâ è bun dhâjâ bân Kabhupatèn Pasuruan è bun tèmor, lao’ bân bârâ’.&lt;ref&gt;Kantor Perwakilan Provinsi Jawa Timur. [https://openlibrary.org/books/OL30630762M/Potensi_pariwisata_dan_produk_unggulan_Provinsi_Jawa_Timur &quot;Buku Potensi Pariwisata dan Produk Unggulan Jawa Timur&quot;]. 2008.&lt;/ref&gt; Manabi ḍâri Sorbhâjâ terro èntara ḍâ’ Pasuruan bhisa nompa’ ebbis otabâ seppur (krèta apoy) komuter. Manabi ḍâri Malang bhisa nompa’ ebbis dâlem bhâkto 1,3 ejjhâm. Kotta ka’dinto jughân bisa èèntarè ḍâri kotta-kotta laèn è polo Jhâbâ lèbât jhâlân Tol Trans Jhâbâ èngghi arèya Jhâlân Tol Gempol-Pasuruan.&lt;ref&gt;Bbc.com. [https://www.bbc.com/indonesia/trensosial-44385443 &quot;Panduan mudik Tol Trans Jawa: Tarif, rute, dan semua yang harus diperhatikan&quot;.] aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

Kotta arèya andi’ tapsiyun seppur tarostos tèmor Sorbhâjâ-Jember-Banyuangi. Seppur sè ambu è Pasuruan èngghi panèka: Seppur Komuter Sorbhâjâ-Pasuruan, Ranggajati (Cirebon-Sorbhâjâ Gubeng-Jember), Wijayakusuma (Cilacap-Sorbhâjâ Gubeng-Banyuangi), Logawa (Purwokerto-Sorbhâjâ Gubeng- Jember), Sri Tanjung (Yogyakarta-Sorbhâjâ Gubeng-Banyuangi), Tawang Alun (Malang-Banyuangi), bân seppur Probowangi (Sorbhâjâ Gubeng-Banyuangi).

== Kènnèngan klènjâr ==
Kotta Pasuruan andi' pan-snapan kènnèngan klènjâr akadhi:

# Plabbhuwân; Kènnèngan otama lakona orèng majhâng jughân dhâddhi kènnèngan ajhuwâl ollèna majhâng ḍâri tasè’. Orèng majhâng sè alako bâḍâ sè asli Pasuruan bân ḍâri polo laèn.
# Kebbhun Kotta; Bâḍâ è seddhi’na Stadiyon Untung Suropati sè aèsse kènnèngan amaènna na’-kana’. Kalabân majhuna teknologi, bâḍâ tamba wifi è kebbhun kotta sè bhisa narèk rèng-orèng sopajhâ èntar. Bân è seddhi’na kebbhun kotta ghâpanèka bâḍâ perpustakaan kotta (kènnèngan mâca buku).&lt;ref&gt;Arifin, Muhajir. Detik.com. [https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899893/kota-pasuruan-punya-banyak-taman-yang-asyik-untuk-dikunjungi-main-yuk &quot;Kota Pasuruan Punya Banyak Taman yang Asyik untuk Dikunjungi, Main Yuk!&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121155640/https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899893/kota-pasuruan-punya-banyak-taman-yang-asyik-untuk-dikunjungi-main-yuk |date=2023-01-21 }} Aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;
# Astoria; Pamandhiân sè bâḍâ è èrènga Carrefour (kènnèngan blanjhâ) Pasuruan.
# Bioskop Star Cineplex; Bioskop (kènnèngan ajhelling film) sè bâḍâ è kènnèngan BCA sè kona, bâḍâ duwâ’ sè manèngghu pan-snapan film Indonesia otabâ lowar naghârâ ros-terrosân.
# Kolla kaanghuy Langngoy; È antarana kola langngoy è Pondok Surya Kencana, kolla langngoy Inna Joyo Tirto è jhâlân Patiunus Bungulkidul bân kola langngoy Millenium è jhâlân Erlangga.
# Kènnèngan Nyalasè; È Kotta Pasuruan bânnya' kobhurân orèng Islam sè bhâgus bân kobhurân pahlawan nasional sè bhisa èèntarè rèng-orèng ḍâri dâlem bân lowar kotta kaangghuy nyalasè, akadhi:  Kobhurâ (Astana) Untung Suropati sè bâḍâ è Dhusun Mancilan, Kobhurâ (astana) KH. Abdul Hamid è seddhi’na Masjid Jami’ Al-Anwar è jhâlân Kèyaè Wachid Hasyim, Astana Mbah Slagah è èrènga Stadiyon Untung Suropati è Jhâlân Pahlawan, Astana Kèyaè Seppo è Jhâlân Kèyaè Seppo è Gentong, Astana Habib Alwi bin Segaf Assegaf è Jhâlân Panglima Sudirman, Astana Mbah Wali Diran è Bugul, Astana Mbah Tamanan è Tamanan bân Astana Mbak Mas Khotib è Jhâlân Laksamana RE Martadinata, Mayangan (bâḍâ è bun lao’na PT Bosto).&lt;ref&gt;Arifin, Muhajir. Detik.com. [https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899591/wisata-religi-makam-ulama-besar-di-pasuruan-ini-tak-pernah-sepi-dari-peziarah &quot;Wisata Religi Makam Ulama Besar di Pasuruan Ini Tak Pernah Sepi dari Peziarah&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230121155631/https://www.detik.com/jatim/wisata/d-5899591/wisata-religi-makam-ulama-besar-di-pasuruan-ini-tak-pernah-sepi-dari-peziarah |date=2023-01-21 }} aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

== Dhâ'ârân asli Kotta Pasuruan ==
È Kotta Pasuruan bâḍâ bânnya’ dhâ’ârân asli akadhi bipang jângkar, rote mataarè bân krèpè’ tengghâng. Dhâ’ârân è Kotta Pasuruan bânnya’ èkasennengè rèng-orèng. Dhâ’ârân asli Kotta Pasuruan rassana cè’ paḍâna kalabân dhâ’ârân tradisional akadhi nasè’ rawon, satè komo (sate ḍâri dhâging sapè), bân jughân kopang kraton asli Kotta Pasuruan.&lt;ref&gt;Idntimes.com. [https://www.idntimes.com/food/dining-guide/reza-iqbal/makanan-khas-pasuruan-yang-bikin-nagih &quot;10 Makanan Khas Pasuruan yang Wajib Kamu Cobain, Enak dan Bikin Nagih&quot;.] aksès 2023-01-21.&lt;/ref&gt;

== Sombhâr ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Koṭṭa è Inḍonesia]]</text>
      <sha1>1qgfqwtn0xv9xvilsd2j0517rd2yucq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabhupatèn Bhânyowangè</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1921</id>
    <revision>
      <id>64662</id>
      <parentid>48784</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kabhupatèn Banyuwangi]] ka [[Kabhupatèn Bhânyowangè]]</comment>
      <origin>48784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="9caa21z9oah2vj0x1qghkpycy10lted" xml:space="preserve">{{infobox lokasi}}
'''Kabhupatèn Banyuwangi''' iyê arèya sala sèttong kabhupatèn se bâḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Inḍonèsia]]. Bâtes wilaya Kabhupatèn Banyuwangi sè bâḍâ è bun ḍâjâ rèya Kabhupatèn Situbonḍo. Dhinèng bâtes è bun tèmor iyâ arèya Sellat Bhâli. È bun lao'na rèya Samudra Inḍonèsia. Mun è bun bârâ' rèya bâtessa kalabân Kabhupatèn Jember bàn Bânḍâbâsa. Kabhupatèn Banyuwangi anḍi' lowass 5.782,50 km² sè èbâgi dhâddhi 24 kacamadhân, 28 kelurahan, 189 dhisa, bân anḍi' lanjhâng ghâris tasè' 175,8 km.&lt;ref&gt;banyuwangikab.go.id, [https://banyuwangikab.go.id/profil-daerah/geografi &quot;Keadaan Geografi Banyuwangi&quot;], aksès 2023-01-13.&lt;/ref&gt;

== sajjhârâ ==
Sajjhârâ na Banyuwangi ta' lopot ḍâri sajjhârâ Kraton Blambangan. È pertengnga'ânna abâd ka-17, Banyuwangi aropa'aghi bâgiyân ḍâri Karathon Hinḍu Blambangan sè è katowaè bi' Kangjeng Suhunan Prabu Tawang Alun.

Sajjhek taon 1743, sacara administratif VOC ella ngangghep Blambangan kaangghuy wilajâ kakobâsaanna, atas dhâsar Parjhânjhiyân Ponorogo sè è antara èssèna iyâ arèya panyerrahan kakobâsaan Kartasura è Jhâbâ Tèmor (tamaso' Blambangan) bi' Pakubuwono II ka VOC. Padahal Kartasura ta' perna è berri' wârisân ḍâri Kasoltanan Mataram karna Kangjeng Suhunan Prabu Tawang Alun ella anyata'aghi kamardhika'ânna Balambangan è taon 23 Pèbruwari 1653 bân Mataram ta' perna makala polè sampè' Mataram ancor karna Perrang Radhin Trunajaya.

Samarèna Parjhânjhiyân Ponorogo taon 1743, VOC ta' perna ongghu-ongghu nanceppaghi kakobâsa'ânna sampè' ahèr abâd ka-17, bâkto perusahaan Hinḍia Tèmor Britania anḍi' hubungan dhâghâng kalabân Blambangan.&lt;ref&gt;È [https://web.archive.org/web/20200102103448/https://m.merdeka.com/banyuwangi/info-banyuwangi/kisah-asrama-inggrisan-di-banyuwangi-dan-pusat-jaringan-telegraf-1802267.html Arsip] taon 2020-01-02 è [[:id:Wayback_Machine|Wayback Machine]]. ''Kisah asrama inggrisan di Banyuwangi''. È Aksès tangghâl 2025-05-01.&lt;/ref&gt;

VOC dhuli aghuli kaangghuy ngamannaghi kakobâsa'ânna atas Blambangan è ahèr taon abâd ka-18. Hal arèya sè dhâddhi sombher bâḍâ na perrang rajâ salama lèma' taon (1767-1772) bân ghun ambu taon 1777.

Ḍâlem rangkaian paperrangan arowa, bâḍâ pan-bârâmpan tokaran dahsyat sè sala sèttongnga è sebbhut [[Perrang]] Puputan Bayu sè aropa'aghi labânna rakyat Blambangan kaangghuy aleppassaghi abâ' ḍâri belenggu VOC.

Perrang Puputan Bayu terjadi è tangghâl 18 Ḍèsember 1771 sè ahèrra è tep-teppaghi kalabân arè dhâddhi Banyuwangi. Perrang rèya ta' è kennal lowas ḍâlem sajjhârâ perjuangan bhângsa Inḍonèsia alabân Kompeni Bâlândhâ.

Ahèr ḍâri arèya, VOC sè ngaollè kamennangan kalabân è angka'na R. Wiroguno I (Mas Alur) sè dhâddhi Bupati Banyuwangi pertama bân tandhâ ghâgghârrâ Karathon Blambangan. Tapè perlawanan sporadis rakyat Blambangan pagghun dhâddhi maskè VOC ella ngowasaè Blambangan. Bisa è abâs kalabân taḍâ' na pabrik [[ghulâ]] sè è pa jhâghâ bi' VOC bâkto rowa, bhidhâ kalabân kabhupatèn laènna è [[Jhâbâ Tèmor|Jhâbâ Tèmor.]]

=== Lègènḍa ===
Tokoh lègènḍa sè è kennal iyâ arèya Pottrè Sri Tanjung sè è patè'è bi' lakè na dhibi' è ghir songay karna è kacurigaè salingkuh è bâkto è dhina ka perrang. Kalabân sompa bân jhânjhina ka lakè', Pottrè ngoca', &quot;Lamon ḍârâ na sèngko' sè aghili abâu amès, maka sèngko' lakar salingku., tapè sabhâligghâ lamon ḍârâ na sèngko' ro'om (wangi) maka sèngko' ta' salingkuh&quot;. Bân bâkto ḍârâ na aghili ka ḍâlem [[songay]] kasebbhut ternyata abâu ro'om, maka lakè na Pottrè Sri Tanjung kasta bân è kennal kalabân Sidopekso. 

Ro'om ma aèng ajèya sè è kayâkènè kalabân asal mola na nyama daerah jèya kalabân nyama Banyuwangi.

Tokoh sajjhârâ iyâ arèya Minak Djinggo, Adipati ḍâri Blambangan sè abhrontak ka Karathon Majapahit bân bisa è patè'è bi' otosân Majapahit, iyâ arèya Damarwulan. Namong, saongghuna nyama Minak Djinggo taḍâ' ḍâlem ḍaftar Raja Balambangan mètorot Babad Sembar saèngghâ bisa è pastèyaghi carèta rèya coma lègènḍa.

== Gèografis ==
Wilayah Banyuwangi cokop acem-macem, molaè dâri tana rèndhâ kantos pagunongan. Daerah perbâtâsan sareng Bondowoso panèka kennèngngânna Dataran Tèngghi Ijen, kalabân puncakna Gunong Raung (3.344 m) bân Gunong Merapi (2.799 m). E budhi Gunong Merapi bâdâ Gunong Ijen, sè kalonta polana kawahna. Gunong Raung bân Gunong Ijen kaduwâ'na gunong berapi aktif.

Bhâgiyân lao' panèka kennengngânna perkèbhunan, wârisân dâri jâman Hindia Bâlândhâ. È perbhâtâsan lao' sarèng Kabupaten Jembèr, bâdâ area konservasi sè samangkèn èlindungi mènangka cagar alam, Taman Nasional Meru Betiri. Pantai Sukamade panèka kennengngan èpabhâjheng penyu. Semenanjung Blambangan jhughân andi' cagar alam, Taman Nasional Alas Purwo.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Kabhupatèn]]</text>
      <sha1>9caa21z9oah2vj0x1qghkpycy10lted</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64667</id>
      <parentid>64662</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <origin>64667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5092" sha1="shmxa7k0uyv2o0dt2mwulsb9sb6lika" xml:space="preserve">{{infobox lokasi}}
'''Kabhupatèn Bhânyowangè''' iyê arèya sala sèttong kabhupatèn se bâḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Inḍonèsia]]. Bâtes wilaya Kabhupatèn Banyuwangi sè bâḍâ è bun ḍâjâ rèya Kabhupatèn Situbonḍo. Dhinèng bâtes è bun tèmor iyâ arèya Sellat Bhâli. È bun lao'na rèya Samudra Inḍonèsia. Mun è bun bârâ' rèya bâtessa kalabân Kabhupatèn Jember bàn Bânḍâbâsa. Kabhupatèn Banyuwangi anḍi' lowass 5.782,50 km² sè èbâgi dhâddhi 24 kacamadhân, 28 kelurahan, 189 dhisa, bân anḍi' lanjhâng ghâris tasè' 175,8 km.&lt;ref&gt;banyuwangikab.go.id, [https://banyuwangikab.go.id/profil-daerah/geografi &quot;Keadaan Geografi Banyuwangi&quot;], aksès 2023-01-13.&lt;/ref&gt;

== sajjhârâ ==
Sajjhârâ na Bhânyowangè ta' lopot ḍâri sajjhârâ Kraton Blambangan. È pertengnga'ânna abâd ka-17, Banyuwangi aropa'aghi bâgiyân ḍâri Karathon Hinḍu Blambangan sè è katowaè bi' Kangjeng Suhunan Prabu Tawang Alun.

Sajjhek taon 1743, sacara administratif VOC ella ngangghep Blambangan kaangghuy wilajâ kakobâsaanna, atas dhâsar Parjhânjhiyân Ponorogo sè è antara èssèna iyâ arèya panyerrahan kakobâsaan Kartasura è Jhâbâ Tèmor (tamaso' Blambangan) bi' Pakubuwono II ka VOC. Padahal Kartasura ta' perna è berri' wârisân ḍâri Kasoltanan Mataram karna Kangjeng Suhunan Prabu Tawang Alun ella anyata'aghi kamardhika'ânna Balambangan è taon 23 Pèbruwari 1653 bân Mataram ta' perna makala polè sampè' Mataram ancor karna Perrang Radhin Trunajaya.

Samarèna Parjhânjhiyân Ponorogo taon 1743, VOC ta' perna ongghu-ongghu nanceppaghi kakobâsa'ânna sampè' ahèr abâd ka-17, bâkto perusahaan Hinḍia Tèmor Britania anḍi' hubungan dhâghâng kalabân Blambangan.&lt;ref&gt;È [https://web.archive.org/web/20200102103448/https://m.merdeka.com/banyuwangi/info-banyuwangi/kisah-asrama-inggrisan-di-banyuwangi-dan-pusat-jaringan-telegraf-1802267.html Arsip] taon 2020-01-02 è [[:id:Wayback_Machine|Wayback Machine]]. ''Kisah asrama inggrisan di Banyuwangi''. È Aksès tangghâl 2025-05-01.&lt;/ref&gt;

VOC dhuli aghuli kaangghuy ngamannaghi kakobâsa'ânna atas Blambangan è ahèr taon abâd ka-18. Hal arèya sè dhâddhi sombher bâḍâ na perrang rajâ salama lèma' taon (1767-1772) bân ghun ambu taon 1777.

Ḍâlem rangkaian paperrangan arowa, bâḍâ pan-bârâmpan tokaran dahsyat sè sala sèttongnga è sebbhut [[Perrang]] Puputan Bayu sè aropa'aghi labânna rakyat Blambangan kaangghuy aleppassaghi abâ' ḍâri belenggu VOC.

Perrang Puputan Bayu terjadi è tangghâl 18 Ḍèsember 1771 sè ahèrra è tep-teppaghi kalabân arè dhâddhi Banyuwangi. Perrang rèya ta' è kennal lowas ḍâlem sajjhârâ perjuangan bhângsa Inḍonèsia alabân Kompeni Bâlândhâ.

Ahèr ḍâri arèya, VOC sè ngaollè kamennangan kalabân è angka'na R. Wiroguno I (Mas Alur) sè dhâddhi Bupati Bhânyowangè pertama bân tandhâ ghâgghârrâ Karathon Blambangan. Tapè perlawanan sporadis rakyat Blambangan pagghun dhâddhi maskè VOC ella ngowasaè Blambangan. Bisa è abâs kalabân taḍâ' na pabrik [[ghulâ]] sè è pa jhâghâ bi' VOC bâkto rowa, bhidhâ kalabân kabhupatèn laènna è [[Jhâbâ Tèmor|Jhâbâ Tèmor.]]

=== Lègènḍa ===
Tokoh lègènḍa sè è kennal iyâ arèya Pottrè Sri Tanjung sè è patè'è bi' lakè na dhibi' è ghir songay karna è kacurigaè salingkuh è bâkto è dhina ka perrang. Kalabân sompa bân jhânjhina ka lakè', Pottrè ngoca', &quot;Lamon ḍârâ na sèngko' sè aghili abâu amès, maka sèngko' lakar salingku., tapè sabhâligghâ lamon ḍârâ na sèngko' ro'om (wangi) maka sèngko' ta' salingkuh&quot;. Bân bâkto ḍârâ na aghili ka ḍâlem [[songay]] kasebbhut ternyata abâu ro'om, maka lakè na Pottrè Sri Tanjung kasta bân è kennal kalabân Sidopekso. 

Ro'om ma aèng ajèya sè è kayâkènè kalabân asal mola na nyama daerah jèya kalabân nyama Banyuwangi.

Tokoh sajjhârâ iyâ arèya Minak Djinggo, Adipati ḍâri Blambangan sè abhrontak ka Karathon Majapahit bân bisa è patè'è bi' otosân Majapahit, iyâ arèya Damarwulan. Namong, saongghuna nyama Minak Djinggo taḍâ' ḍâlem ḍaftar Raja Balambangan mètorot Babad Sembar saèngghâ bisa è pastèyaghi carèta rèya coma lègènḍa.

== Gèografis ==
Wilayah Bhânyowangè cokop acem-macem, molaè dâri tana rèndhâ kantos pagunongan. Daerah perbâtâsan sareng Bondowoso panèka kennèngngânna Dataran Tèngghi Ijen, kalabân puncakna Gunong Raung (3.344 m) bân Gunong Merapi (2.799 m). E budhi Gunong Merapi bâdâ Gunong Ijen, sè kalonta polana kawahna. Gunong Raung bân Gunong Ijen kaduwâ'na gunong berapi aktif.

Bhâgiyân lao' panèka kennengngânna perkèbhunan, wârisân dâri jâman Hindia Bâlândhâ. È perbhâtâsan lao' sarèng Kabupaten Jembèr, bâdâ area konservasi sè samangkèn èlindungi mènangka cagar alam, Taman Nasional Meru Betiri. Pantai Sukamade panèka kennengngan èpabhâjheng penyu. Semenanjung Blambangan jhughân andi' cagar alam, Taman Nasional Alas Purwo.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Kabhupatèn]]</text>
      <sha1>shmxa7k0uyv2o0dt2mwulsb9sb6lika</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kottha Prabâlingghâ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2337</id>
    <revision>
      <id>64655</id>
      <parentid>15785</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Koṭṭa Probolinggo]] ka [[Kotta Prabâlingghâ]]</comment>
      <origin>14525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="stzukbcpnhvrgrk6n1i48e4gff1z9el" xml:space="preserve">'''Kottha Probolinggo'''  iyâ arèya sala sèttong kottha sè baḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]]. Kottha Probolinggo kennengngan semma'100 km baḍâ è kottha Sorbhâjâ. Loas wilayah kottha probolinggo kabbhi ku'un 5.667,70 ha (56,667 km²&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;jatim.bpk.go.id, &quot;[https://jatim.bpk.go.id/kota-probolinggo/ Kota Probolinggo]&quot;&lt;/ref&gt;).

== Gèografi ==
Dari Gèografis bâḍâ è 7'43'41&quot; sampe' 7'49'04&quot; Lintang selatan bân 113'10&quot; sampe è 113'15&quot; Bujur Timur. Kottha Probolinggo aropa'aghi daerah transit sè nyambhungakhi kotta-kotta (bun tèmor kotta) : Banyuwangi, Jember,Bondowoso, Situbondo, Lumajang, kalabân kotta-kotta (bun bârâ' kotta) : Pasuruan, Malang, Sorbhâjâ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>stzukbcpnhvrgrk6n1i48e4gff1z9el</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64657</id>
      <parentid>64655</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <origin>64657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="2cin52a9it4p219z8gruf1w3jv3tlhj" xml:space="preserve">'''Kottha Probolinggo'''  iyâ arèya sala sèttong kottha sè baḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]]. Kottha Probolinggo kennengngan semma'100 km baḍâ è kottha Sorbhâjâ. Loas wilayah kottha probolinggo kabbhi ku'un 5.667,70 ha (56,667 km²&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;jatim.bpk.go.id, &quot;[https://jatim.bpk.go.id/kota-probolinggo/ Kota Probolinggo]&quot;&lt;/ref&gt;).

== Gèografi ==
Dari Gèografis bâḍâ è 7'43'41&quot; sampe' 7'49'04&quot; Lintang selatan bân 113'10&quot; sampe è 113'15&quot; Bujur Timur. Kottha Probolinggo aropa'aghi daerah transit sè nyambhungakhi kotta-kotta (bun tèmor kotta) : Banyuwangi, Jember,Bondowoso, Situbondo, Lumajang, kalabân kotta-kotta (bun bârâ' kotta) : Pasuruan, Malang, Sorbhâjâ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Koṭṭa è Inḍonesia]]</text>
      <sha1>2cin52a9it4p219z8gruf1w3jv3tlhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64658</id>
      <parentid>64657</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kotta Prabâlingghâ]] ka [[Kottha Prabâlingghâ]]</comment>
      <origin>64657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="2cin52a9it4p219z8gruf1w3jv3tlhj" xml:space="preserve">'''Kottha Probolinggo'''  iyâ arèya sala sèttong kottha sè baḍâ è [[Jhâbâ Tèmor]]. Kottha Probolinggo kennengngan semma'100 km baḍâ è kottha Sorbhâjâ. Loas wilayah kottha probolinggo kabbhi ku'un 5.667,70 ha (56,667 km²&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;jatim.bpk.go.id, &quot;[https://jatim.bpk.go.id/kota-probolinggo/ Kota Probolinggo]&quot;&lt;/ref&gt;).

== Gèografi ==
Dari Gèografis bâḍâ è 7'43'41&quot; sampe' 7'49'04&quot; Lintang selatan bân 113'10&quot; sampe è 113'15&quot; Bujur Timur. Kottha Probolinggo aropa'aghi daerah transit sè nyambhungakhi kotta-kotta (bun tèmor kotta) : Banyuwangi, Jember,Bondowoso, Situbondo, Lumajang, kalabân kotta-kotta (bun bârâ' kotta) : Pasuruan, Malang, Sorbhâjâ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Koṭṭa è Inḍonesia]]</text>
      <sha1>2cin52a9it4p219z8gruf1w3jv3tlhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dhâwan Pěrwakèlan Ra'yat Dâerah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14192</id>
    <revision>
      <id>64649</id>
      <parentid>46851</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Dewan Perwakilan Daerah RI]] ka [[Dhâwan Pěrwakèlan Ra'yat Dâerah]]</comment>
      <origin>46851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4040" sha1="4rf4f1lonaxjwt9a0cqsr5bo69g6ohh" xml:space="preserve">{{Infobox Legislature
 | background_color   = #f1c647
 | text_color         = #000000
 | name               = Dewan Perwakilan Daerah&lt;br /&gt;Republik Indonesia
 | legislature        = [[Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia (2024–2029)|Periode 2024–2029]]
 | coa_pic            = Coat of arms of the Regional Representative Council of Indonesia.svg
 | coa_res            = 170px
 | house_type         = [[Majelis tinggi]] dari [[Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia|MPR RI]]
 | body               = 
 | leader1_type       = [[Daftar Ketua Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia|Ketua]]
 | leader1            = [[Sultan Bachtiar Najamudin]]
 | party1             = ([[Bengkulu]])
 | election1          = 2 Oktober 2024
 | leader2_type       = [[Daftar Wakil Ketua Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia|Wakil Ketua]]
 | leader2            = [[Ratu Hemas|GKR Hemas]]
 | party2             = ([[Daerah Istimewa Yogyakarta|DI Yogyakarta]])
 | election2          = 2 Oktober 2024
 | leader3_type       = Wakil Ketua
 | leader3            = [[Yorrys Raweyai]]
 | party3             = ([[Papua Tengah]])
 | election3          = 2 Oktober 2024
 | leader4_type       = Wakil Ketua
 | leader4            = [[Tamsil Linrung]]
 | party4             = ([[Sulawesi Selatan]])
 | election4          = 2 Oktober 2024
 | members            = 152
 | structure1         = DPD RI 2024–2029.svg
 | structure1_res     = 250px
 | political_groups1  = {{legend|#999999|[[Independen (politik)|Nonpartisan]] (152)}}
 | committees1        = 
 | joint_committees   = 
 | voting_system1     = 
 | last_election1     = [[Pemilihan umum legislatif Indonesia 2024|14 Februari 2024]]
 | next_election1     = 2029
 | session_room       = Sidang Paripurna DPD.jpg
 | session_res        = 250px
 | meeting_place      = [[Kompleks Parlemen Republik Indonesia|Kompleks Parlemen]]&lt;br /&gt;[[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]&lt;br /&gt;[[Indonesia]]
 | anggaran           = Rp1.089,7 miliar (APBN 2023)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Buku-II-Nota-Keuangan-beserta-RAPBN-TA-2023.pdf |url=https://media.kemenkeu.go.id/getmedia/3493c1ac-704c-4514-beb9-47728a5e6cdb/Buku-II-Nota-Keuangan-beserta-RAPBN-TA-2023.pdf?ext=.pdf |website=Kemenkeu.go.id |publisher=Kementerian Keuangan Republik Indonesia |access-date=17 Februari 2023 |pages=464 |format=pdf}}&lt;/ref&gt;
 | website            = {{url|https://dpd.go.id/}}
 | footnotes          = 
}}

'''Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia''' (èpakènè' '''DPD RI''' otabâ '''DPD'''), sabellunna taon 2004 èsebbhut '''Pecahan Perwakilan Daerah''' iyâ arèya lembaga naghârâ tèngghi ḍâlem sistem konstitusional [[Inḍonèsia|Indonesia]], sè èpadhâddhi mandiri ḍâri bhân-sabbhân propinsi sè èpèlè lèbât pemilu umum. Oca' ghâbây angghuta DPD RI aropa'aghi senator. Dewan Perwakilan Daerah (DPD RI) mènangka dewan attas bân Dewan Perwakilan Rakyat (DPR RI) mènangka dewan bâbâ, kaduwâ'na abhânto Majelis Musyawarah Rakyat (MPR RI) è ḍâlem sistem legislatif bikameral otabâ sistem duwâ' kamar. Otoritas senator è Inḍonèsia—sè aberri' pertimbangan, osolân, otabâ saran ghâbây DPR—ghi' èbâtesi manabi èangghep mènangka fungsi dâri majelis tinggi. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=PENGUATAN FUNGSI DEWAN PERWAKILAN DAERAH (DPD) DALAM PERKEMBANGAN DAN PEMBANGUNAN DAERAH – Bawaslu Babel |url=https://babel.bawaslu.go.id/penguatan-fungsi-dewan-perwakilan-daerah-dpd-dalam-perkembangan-dan-pembangunan-daerah/ |access-date=2024-07-26 |language= |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727051143/https://babel.bawaslu.go.id/penguatan-fungsi-dewan-perwakilan-daerah-dpd-dalam-perkembangan-dan-pembangunan-daerah/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kholisdinuka |first=Alfi |title=Fungsi DPD dalam Sistem Parlemen di RI Dinilai Masih Sangat Lemah |url=https://news.detik.com/berita/d-5698647/fungsi-dpd-dalam-sistem-parlemen-di-ri-dinilai-masih-sangat-lemah |access-date=2024-07-26 |website=detiknews |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>4rf4f1lonaxjwt9a0cqsr5bo69g6ohh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64651</id>
      <parentid>64649</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>update</comment>
      <origin>64651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="b5zfjqcstx7lgp5nmri5vo3clr4kvi8" xml:space="preserve">{{Infobox Legislature
 | background_color   = #f1c647
 | text_color         = #000000
 | name               = Dewan Perwakilan Daerah&lt;br /&gt;Republik Indonesia
 | legislature        = [[Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia (2024–2029)|Periode 2024–2029]]
 | coa_pic            = Coat of arms of the Regional Representative Council of Indonesia.svg
 | coa_res            = 170px
 | house_type         = [[Majelis tinggi]] dari [[Majelis Permusyawaratan Rakyat Republik Indonesia|MPR RI]]
 | body               = 
 | leader1_type       = [[Daftar Ketua Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia|Ketua]]
 | leader1            = [[Sultan Bachtiar Najamudin]]
 | party1             = ([[Bengkulu]])
 | election1          = 2 Oktober 2024
 | leader2_type       = [[Daftar Wakil Ketua Dewan Perwakilan Daerah Republik Indonesia|Wakil Ketua]]
 | leader2            = [[Ratu Hemas|GKR Hemas]]
 | party2             = ([[Daerah Istimewa Yogyakarta|DI Yogyakarta]])
 | election2          = 2 Oktober 2024
 | leader3_type       = Wakil Ketua
 | leader3            = [[Yorrys Raweyai]]
 | party3             = ([[Papua Tengah]])
 | election3          = 2 Oktober 2024
 | leader4_type       = Wakil Ketua
 | leader4            = [[Tamsil Linrung]]
 | party4             = ([[Sulawesi Selatan]])
 | election4          = 2 Oktober 2024
 | members            = 152
 | structure1         = DPD RI 2024–2029.svg
 | structure1_res     = 250px
 | political_groups1  = {{legend|#999999|[[Independen (politik)|Nonpartisan]] (152)}}
 | committees1        = 
 | joint_committees   = 
 | voting_system1     = 
 | last_election1     = [[Pemilihan umum legislatif Indonesia 2024|14 Februari 2024]]
 | next_election1     = 2029
 | session_room       = Sidang Paripurna DPD.jpg
 | session_res        = 250px
 | meeting_place      = [[Kompleks Parlemen Republik Indonesia|Kompleks Parlemen]]&lt;br /&gt;[[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]&lt;br /&gt;[[Indonesia]]
 | anggaran           = Rp1.089,7 miliar (APBN 2023)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Buku-II-Nota-Keuangan-beserta-RAPBN-TA-2023.pdf |url=https://media.kemenkeu.go.id/getmedia/3493c1ac-704c-4514-beb9-47728a5e6cdb/Buku-II-Nota-Keuangan-beserta-RAPBN-TA-2023.pdf?ext=.pdf |website=Kemenkeu.go.id |publisher=Kementerian Keuangan Republik Indonesia |access-date=17 Februari 2023 |pages=464 |format=pdf}}&lt;/ref&gt;
 | website            = {{url|https://dpd.go.id/}}
 | footnotes          = 
}}

'''Dhâwan Pěrwakèlan Ra'yat Dâerah Rèpublik Inḍonèsia''' (èpakènè' '''DPD RI''' otabâ '''DPD'''), sabellunna taon 2004 èsebbhut '''Pecahan Perwakilan Daerah''' iyâ arèya lembaga naghârâ tèngghi ḍâlem sistem konstitusional [[Inḍonèsia|Indonesia]], sè èpadhâddhi mandiri ḍâri bhân-sabbhân propinsi sè èpèlè lèbât pemilu umum. Oca' ghâbây angghuta DPD RI aropa'aghi senator. Dewan Perwakilan Daerah (DPD RI) mènangka dewan attas bân Dewan Perwakilan Rakyat (DPR RI) mènangka dewan bâbâ, kaduwâ'na abhânto Majelis Musyawarah Rakyat (MPR RI) è ḍâlem sistem legislatif bikameral otabâ sistem duwâ' kamar. Otoritas senator è Inḍonèsia—sè aberri' pertimbangan, osolân, otabâ saran ghâbây DPR—ghi' èbâtesi manabi èangghep mènangka fungsi dâri majelis tinggi. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=PENGUATAN FUNGSI DEWAN PERWAKILAN DAERAH (DPD) DALAM PERKEMBANGAN DAN PEMBANGUNAN DAERAH – Bawaslu Babel |url=https://babel.bawaslu.go.id/penguatan-fungsi-dewan-perwakilan-daerah-dpd-dalam-perkembangan-dan-pembangunan-daerah/ |access-date=2024-07-26 |language= |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727051143/https://babel.bawaslu.go.id/penguatan-fungsi-dewan-perwakilan-daerah-dpd-dalam-perkembangan-dan-pembangunan-daerah/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kholisdinuka |first=Alfi |title=Fungsi DPD dalam Sistem Parlemen di RI Dinilai Masih Sangat Lemah |url=https://news.detik.com/berita/d-5698647/fungsi-dpd-dalam-sistem-parlemen-di-ri-dinilai-masih-sangat-lemah |access-date=2024-07-26 |website=detiknews |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>b5zfjqcstx7lgp5nmri5vo3clr4kvi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tolui</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19404</id>
    <revision>
      <id>64668</id>
      <parentid>64648</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Butterfly Beauty2003</username>
        <id>2532</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Tokoh Kekaisaran Mongol]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>64668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="scn428ota9embo35vz5q73g2bq1sd6z" xml:space="preserve">'''Tolui''' (bhâsa Mongol: Толуй; Tolui) (ca 1191–1232) iyâ arèya potra bhungso ḍâri Jenghis Khan bân Börte. Mènangka jenderal sè

[[Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol]]</text>
      <sha1>scn428ota9embo35vz5q73g2bq1sd6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64670</id>
      <parentid>64668</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Butterfly Beauty2003</username>
        <id>2532</id>
      </contributor>
      <origin>64670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="663" sha1="35tna7gqewkhw5mfvfrrynlkp4xds50" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Tolui''' (bhâsa Mongol: Толуй; Tolui) (ca 1191–1232) iyâ arèya potra bhungso ḍâri Jenghis Khan bân Börte. Mènangka jenderal sè èkennal ḍâri awwâl penaklukan Mongol, Tolui dhâddhi calon otama ghâbây ngaghâtèyaghi bapa'na sè la sèdhâ pas taon 1227. Jârèya ahèrra ajabat mènangka wâlli pangowasa ḍâri Kekaisaran Mongol sampè' panobhâtan tarètanna,  Ögedei, duwâ' taon aghi'. Binèna Tolui iyâ arèya Sorghaghtani Beki. Potrana jarèya arèya  Möngke bân Kublai, khagan kaempa' bân kalèma' ḍâri kekaisaran Mongol, bân Hulagu, pendhiri ḍâri Iikhanat. 

[[Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol]]</text>
      <sha1>35tna7gqewkhw5mfvfrrynlkp4xds50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64671</id>
      <parentid>64670</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Butterfly Beauty2003</username>
        <id>2532</id>
      </contributor>
      <origin>64671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="grfhb0vnm6tz82lzyx853wptbl8dh90" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Tolui''' (bhâsa Mongol: Толуй; Tolui) (ca 1191–1232) iyâ arèya potra bhungso ḍâri Jenghis Khan bân Börte. Mènangka jenderal sè èkennal ḍâri awwâl penaklukan Mongol, Tolui dhâddhi calon otama ghâbây ngaghâtèyaghi bapa'na sè la sèdhâ pas taon 1227. Jârèya ahèrra ajabat mènangka wâlli pangowasa ḍâri Kekaisaran Mongol sampè' panobhâtan tarètanna,  Ögedei, duwâ' taon aghi'. Binèna Tolui iyâ arèya Sorghaghtani Beki. Potrana jarèya arèya  Möngke bân Kublai, khagan kaempa' bân kalèma' ḍâri kekaisaran Mongol, bân Hulagu, pendhiri ḍâri Iikhanat. 

Tolui korang aktif èbândhingngaghi tarètanna,  Jochi, Chagatai, dan Ögedei, pas masa kebangkitan kowasanna bapa'na. Namong, pas la rajâ, rèya èangghâp sebâgây pajuang becce'na èantara kaempa' rèya. Jârèya mempen pasukan è bâbâna komando bapa'na pas invandi ka sèttong Tiongkok Jin (1211-1215), bân  peran pentengnga pas invasi MOngol ke Khwarazmiyah rèya ngoadhin repotasinna. Marènna gheggherra kotha-kotha Transoksiana pas taon 1220, Jenghis marènta'aghi Tolui ghâbây naklukaghi kennangngan Khorasan, sè molay anḍi' marghâ ḍâ' pasughân Mongol. Tolui alaksana'aghi parènta jârèya, nyerrang kotha-kotha rajâ Merv, Nishapur, bân Herat, bân naklukaghi kennangngan laèn. Ḍâ' ka panolès sejjhârâ abad partenga'an nyebbhuttaghi jhâ' pembantaian sè èparènta bi' Tolui è Nishapur bân Merv matè'è lebbi ḍâri tello' juta orèng. Sanajjen para sejarawan modern ngangghâp jhâ' total rèya ngalebbi'i, jârèya pagghun dhâddhi bhuktè kakejaman ekstrem ḍâri kampanye militer Tolui. 

 

[[Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol]]</text>
      <sha1>grfhb0vnm6tz82lzyx853wptbl8dh90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64672</id>
      <parentid>64671</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Butterfly Beauty2003</username>
        <id>2532</id>
      </contributor>
      <origin>64672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="539xqzvjp5m9fh82l3pqsz59xgjslkl" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Tolui''' (bhâsa Mongol: Толуй; Tolui) (ca 1191–1232) iyâ arèya potra bhungso ḍâri Jenghis Khan bân Börte. Mènangka jenderal sè èkennal ḍâri awwâl penaklukan Mongol, Tolui dhâddhi calon otama ghâbây ngaghâtèyaghi bapa'na sè la sèdhâ pas taon 1227. Jârèya ahèrra ajabat mènangka wâlli pangowasa ḍâri Kekaisaran Mongol sampè' panobhâtan tarètanna,  Ögedei, duwâ' taon aghi'. Binèna Tolui iyâ arèya Sorghaghtani Beki. Potrana jarèya arèya  Möngke bân Kublai, khagan kaempa' bân kalèma' ḍâri kekaisaran Mongol, bân Hulagu, pendhiri ḍâri Iikhanat. 

Tolui korang aktif èbândhingngaghi tarètanna,  Jochi, Chagatai, dan Ögedei, pas masa kebangkitan kowasanna bapa'na. Namong, pas la rajâ, rèya èangghâp sebâgây pajuang becce'na èantara kaempa' rèya. Jârèya mempen pasukan è bâbâna komando bapa'na pas invandi ka sèttong Tiongkok Jin (1211-1215), bân  peran pentengnga pas invasi MOngol ke Khwarazmiyah rèya ngoadhin repotasinna. Marènna gheggherra kotha-kotha Transoksiana pas taon 1220, Jenghis marènta'aghi Tolui ghâbây naklukaghi kennangngan Khorasan, sè molay anḍi' marghâ ḍâ' pasughân Mongol. Tolui alaksana'aghi parènta jârèya, nyerrang kotha-kotha rajâ Merv, Nishapur, bân Herat, bân naklukaghi kennangngan laèn. Ḍâ' ka panolès sejjhârâ abad partenga'an nyebbhuttaghi jhâ' pembantaian sè èparènta bi' Tolui è Nishapur bân Merv matè'è lebbi ḍâri tello' juta orèng. Sanajjen para sejarawan modern ngangghâp jhâ' total rèya ngalebbi'i, jârèya pagghun dhâddhi bhuktè kakejaman ekstrem ḍâri kampanye militer Tolui. 

== Bhâkto Kaoḍi'ânna ==
Bhâkto Kaoḍi'ânna è bâbâ Jenghis (ca 1191-1227)

Taon kalahèran Tolui ghi' èḍebattaghi. Sanajjân sejarawan Christopher Atwood ngayakènè jhâ' jarèya lahèr pas taon 1191 otabâ 1192,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Atwood |first=Christopher P |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://www.academia.edu/8855875 |archive-url=http://web.archive.org/web/20241224171128/https://www.academia.edu/8855875 |archive-date=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; sinolog Frederick W. Mote bân Paul Ratchnevsky ngoca' jhâ taon kelahèranna Tolui iyâ arèya akhir dekade 1180-an.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mote |first=F. W. |url=https://books.google.co.id/books?id=SQWW7QgUH4gC&amp;redir_esc=y |title=Imperial China, 900–1800 |date=1999 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-01212-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; Jarèya aropa'aghi potra ka empa'  Temüjin, sè bhâkal dhâdhi Jenghis Khan, bân Börte, binèna kasèttong ḍâri Temüjin. Tarètanna arèya  Jochi ({{born-in|{{c.|1184}}}}), Chagatai ({{born-in|{{c.|1185}}}}), dan Ögedei ({{born-in|{{c.|1186}}}}).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Atwood |first=Christopher P |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://www.academia.edu/8855875 |archive-url=http://web.archive.org/web/20241224171128/https://www.academia.edu/8855875 |archive-date=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; Jarèya anḍi' lèma' tarètan kandung sè urutanna arèya Qojin, Chechiyegen, Alaqa, Tumelun, bân Altun.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=May |first=Timothy |url=https://www.jstor.org/stable/10.3366/j.ctv1kz4g68 |title=The Mongol Empire |date=2018 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4237-3 |doi=10.3366/j.ctv1kz4g68}}&lt;/ref&gt; Nyama &quot;Tolui&quot; (abjad Mongolia: ᠲᠤᠯᠤᠢ, {{lang-mn|Толуй}}, berarti: &quot;kaca&quot;) rèya èyartè'è ka ḍâlem bhâsa Inggris dhâdhi '''Toli, Toluy,''' sè bânnya' varian èjâ'ân laènna.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Atwood |first=Christopher P |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://www.academia.edu/8855875 |archive-url=http://web.archive.org/web/20241224171128/https://www.academia.edu/8855875 |archive-date=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; Sejarawan Isenbike Togan berspekulasi jhâ' &quot;Tolui&quot; iyâ arèya gelar sè èmaksod Jenghis ghâbây ngaghentèyaghi lakab pra-kekaisaran &quot;otchigin&quot;, sè traḍisional èberri' ḍâ' potra bhungsona.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Togan |first=isenbike |title=2016 Otchigin&amp;#39;s Place in the Transformation from Family to Dyna.pdf |url=https://www.academia.edu/36081475 |archive-url=http://web.archive.org/web/20240710132259/https://www.academia.edu/36081475 |archive-date=2024-07-10}}&lt;/ref&gt; 

== Referensi ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol]]</text>
      <sha1>539xqzvjp5m9fh82l3pqsz59xgjslkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>64673</id>
      <parentid>64672</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Butterfly Beauty2003</username>
        <id>2532</id>
      </contributor>
      <origin>64673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5536" sha1="patbb0d0s2ucy4d75ajlmemiqhzdsqc" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Tolui''' (bhâsa Mongol: Толуй; Tolui) (ca 1191–1232) iyâ arèya potra bhungso ḍâri Jenghis Khan bân Börte. Mènangka jenderal sè èkennal ḍâri awwâl penaklukan Mongol, Tolui dhâddhi calon otama ghâbây ngaghâtèyaghi bapa'na sè la sèdhâ pas taon 1227. Jârèya ahèrra ajabat mènangka wâlli pangowasa ḍâri Kekaisaran Mongol sampè' panobhâtan tarètanna,  Ögedei, duwâ' taon aghi'. Binèna Tolui iyâ arèya Sorghaghtani Beki. Potrana jarèya arèya  Möngke bân Kublai, khagan kaempa' bân kalèma' ḍâri kekaisaran Mongol, bân Hulagu, pendhiri ḍâri Iikhanat. 

Tolui korang aktif èbândhingngaghi tarètanna,  Jochi, Chagatai, dan Ögedei, pas masa kebangkitan kowasanna bapa'na. Namong, pas la rajâ, rèya èangghâp sebâgây pajuang becce'na èantara kaempa' rèya. Jârèya mempen pasukan è bâbâna komando bapa'na pas invandi ka sèttong Tiongkok Jin (1211-1215), bân  peran pentengnga pas invasi MOngol ke Khwarazmiyah rèya ngoadhin repotasinna. Marènna gheggherra kotha-kotha Transoksiana pas taon 1220, Jenghis marènta'aghi Tolui ghâbây naklukaghi kennangngan Khorasan, sè molay anḍi' marghâ ḍâ' pasughân Mongol. Tolui alaksana'aghi parènta jârèya, nyerrang kotha-kotha rajâ Merv, Nishapur, bân Herat, bân naklukaghi kennangngan laèn. Ḍâ' ka panolès sejjhârâ abad partenga'an nyebbhuttaghi jhâ' pembantaian sè èparènta bi' Tolui è Nishapur bân Merv matè'è lebbi ḍâri tello' juta orèng. Sanajjen para sejarawan modern ngangghâp jhâ' total rèya ngalebbi'i, jârèya pagghun dhâddhi bhuktè kakejaman ekstrem ḍâri kampanye militer Tolui. 

== Bhâkto Kaoḍi'ânna ==
Bhâkto Kaoḍi'ânna è bâbâ Jenghis (ca 1191-1227)

Taon kalahèran Tolui ghi' èḍebattaghi. Sanajjân sejarawan Christopher Atwood ngayakènè jhâ' jarèya lahèr pas taon 1191 otabâ 1192,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Atwood |first=Christopher P |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://www.academia.edu/8855875 |archive-url=http://web.archive.org/web/20241224171128/https://www.academia.edu/8855875 |archive-date=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; sinolog Frederick W. Mote bân Paul Ratchnevsky ngoca' jhâ taon kelahèranna Tolui iyâ arèya akhir dekade 1180-an.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mote |first=F. W. |url=https://books.google.co.id/books?id=SQWW7QgUH4gC&amp;redir_esc=y |title=Imperial China, 900–1800 |date=1999 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-01212-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; Jarèya aropa'aghi potra ka empa'  Temüjin, sè bhâkal dhâdhi Jenghis Khan, bân Börte, binèna kasèttong ḍâri Temüjin. Tarètanna arèya  Jochi ({{born-in|{{c.|1184}}}}), Chagatai ({{born-in|{{c.|1185}}}}), dan Ögedei ({{born-in|{{c.|1186}}}}).&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Atwood |first=Christopher P |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://www.academia.edu/8855875 |archive-url=http://web.archive.org/web/20241224171128/https://www.academia.edu/8855875 |archive-date=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; Jarèya anḍi' lèma' tarètan kandung sè urutanna arèya Qojin, Chechiyegen, Alaqa, Tumelun, bân Altun.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=May |first=Timothy |url=https://www.jstor.org/stable/10.3366/j.ctv1kz4g68 |title=The Mongol Empire |date=2018 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4237-3 |doi=10.3366/j.ctv1kz4g68}}&lt;/ref&gt; Nyama &quot;Tolui&quot; (abjad Mongolia: ᠲᠤᠯᠤᠢ, {{lang-mn|Толуй}}, berarti: &quot;kaca&quot;) rèya èyartè'è ka ḍâlem bhâsa Inggris dhâdhi '''Toli, Toluy,''' sè bânnya' varian èjâ'ân laènna.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Atwood |first=Christopher P |title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire |url=https://www.academia.edu/8855875 |archive-url=http://web.archive.org/web/20241224171128/https://www.academia.edu/8855875 |archive-date=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; Sejarawan Isenbike Togan berspekulasi jhâ' &quot;Tolui&quot; iyâ arèya gelar sè èmaksod Jenghis ghâbây ngaghentèyaghi lakab pra-kekaisaran &quot;otchigin&quot;, sè traḍisional èberri' ḍâ' potra bhungsona.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Togan |first=isenbike |title=2016 Otchigin&amp;#39;s Place in the Transformation from Family to Dyna.pdf |url=https://www.academia.edu/36081475 |archive-url=http://web.archive.org/web/20240710132259/https://www.academia.edu/36081475 |archive-date=2024-07-10}}&lt;/ref&gt;

Marènna kampanye Temüjin alabân TAtar (ca 1196), Tolui, sè teppa' rowa ghi' kènnè', dhâddhi target ḍâri sebuwâ penculikan sè ècarèta'aghi ḍâlem ḍuwâ' sombher, arèya syaèr Mongolia abad ka 13  ''Sejarah Rahasia Bangsa Mongol'' bân catadhâ sejjhâra Jami' al-tawarikhnkaryana sejhârawan Persia abad ke 14 Rashid al-Din. Sejjhâra rahasia, Tolui sè teppa' juwa ghi' omor lèma' taon èsellamattaghi bi' Altani, binèna Jenderal Boroqul, sè nahan penculik ḍâri Tatar sampè' duwâ' orèng mongol laènna matè'èn penculik rèya. Rashid al-Din ngoca' jhâ' Tolui èsellamattaghi bi' tarètanna Shigi Qutuqu, sè teppa' juwa la omor remaja. bi' bhântowan pate' gembala Mongol. Marènna kala bân kematèyan khan Kereit Toghrul pas taon 1203, Tolui amantan bi' majhâḍi' Toghrul Sorghaghtani Beki bân kompoy Toghrul Doquz Khatun, sè kaduwâ' rèya aropa'aghi panganot Kristen Nestorian. Tolui bân Sorghaghtani anḍi' potra ka sèttong,  Möngke, pas taon 1209. Kublai bân Hulagu pas nyusul lahèr bhâng-sèbhâng pas taon 1215 bân 1217, potra bhungsona Tolui  Ariq Böke lahèr lebbi ḍâRi sèttong dekade marènna. 

== Referensi ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol]]</text>
      <sha1>patbb0d0s2ucy4d75ajlmemiqhzdsqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dewan Perwakilan Daerah RI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19405</id>
    <redirect title="Dhâwan Pěrwakèlan Ra&#039;yat Dâerah" />
    <revision>
      <id>64650</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Dewan Perwakilan Daerah RI]] ka [[Dhâwan Pěrwakèlan Ra'yat Dâerah]]</comment>
      <origin>64650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="s31iwlpkxa70u7mtbnrpnqbmbgfry8k" xml:space="preserve">#ALIH [[Dhâwan Pěrwakèlan Ra'yat Dâerah]]</text>
      <sha1>s31iwlpkxa70u7mtbnrpnqbmbgfry8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kotta Pasuruan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19406</id>
    <redirect title="Kotta Pasuruwân" />
    <revision>
      <id>64654</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kotta Pasuruan]] ka [[Kotta Pasuruwân]]</comment>
      <origin>64654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="cy4gghx1gzhehuc2e07kr6y6lkpyidc" xml:space="preserve">#ALIH [[Kotta Pasuruwân]]</text>
      <sha1>cy4gghx1gzhehuc2e07kr6y6lkpyidc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koṭṭa Probolinggo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19407</id>
    <redirect title="Kotta Prabâlingghâ" />
    <revision>
      <id>64656</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Koṭṭa Probolinggo]] ka [[Kotta Prabâlingghâ]]</comment>
      <origin>64656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="8xacjasggug855tf4f1nyuva5yufyis" xml:space="preserve">#ALIH [[Kotta Prabâlingghâ]]</text>
      <sha1>8xacjasggug855tf4f1nyuva5yufyis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kotta Prabâlingghâ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19408</id>
    <redirect title="Kottha Prabâlingghâ" />
    <revision>
      <id>64659</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kotta Prabâlingghâ]] ka [[Kottha Prabâlingghâ]]</comment>
      <origin>64659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="d4drk2977fzdfij9o31wafv2haqoybl" xml:space="preserve">#ALIH [[Kottha Prabâlingghâ]]</text>
      <sha1>d4drk2977fzdfij9o31wafv2haqoybl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kotta Pasuruwân</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19409</id>
    <redirect title="Kottha Pasuruwân" />
    <revision>
      <id>64661</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kotta Pasuruwân]] ka [[Kottha Pasuruwân]]</comment>
      <origin>64661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="q7uxnhhcirv4zr6hqzdqvo4je2to5c2" xml:space="preserve">#ALIH [[Kottha Pasuruwân]]</text>
      <sha1>q7uxnhhcirv4zr6hqzdqvo4je2to5c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabhupatèn Banyuwangi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19410</id>
    <redirect title="Kabhupatèn Bhânyowangè" />
    <revision>
      <id>64663</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kabhupatèn Banyuwangi]] ka [[Kabhupatèn Bhânyowangè]]</comment>
      <origin>64663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="itzn3wuehyl1bl3d9fnzl2dindx2e9d" xml:space="preserve">#ALIH [[Kabhupatèn Bhânyowangè]]</text>
      <sha1>itzn3wuehyl1bl3d9fnzl2dindx2e9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabhupatèn Jember</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19411</id>
    <redirect title="Kabhupatèn Jhembher" />
    <revision>
      <id>64665</id>
      <timestamp>2026-06-19T14:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baqotun0023</username>
        <id>1081</id>
      </contributor>
      <comment>Baqotun0023 ngallèyaghi kaca [[Kabhupatèn Jember]] ka [[Kabhupatèn Jhembher]]</comment>
      <origin>64665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="o7keony261i5a9eky3k9fatfq48fwet" xml:space="preserve">#ALIH [[Kabhupatèn Jhembher]]</text>
      <sha1>o7keony261i5a9eky3k9fatfq48fwet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19412</id>
    <revision>
      <id>64669</id>
      <timestamp>2026-06-19T17:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Butterfly Beauty2003</username>
        <id>2532</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi 'Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol'</comment>
      <origin>64669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="iqdphz7x4128hc5ldwzyp9z7ct37hz9" xml:space="preserve">Bhângsa:Tokoh Kekaisaran Mongol</text>
      <sha1>iqdphz7x4128hc5ldwzyp9z7ct37hz9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>