Bodo (mpihira)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Bodo (mpihira)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1162</id>
    <revision>
      <id>1134758</id>
      <parentid>1123390</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11965" sha1="g83fnfxmp7bg3ynagonq49v5mli108e" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Razafindrazaka Bodoharisoa ( BODO)|teraka=21 jolay 1966|firenena=Madagasikara|asa=Mpanakanto|image=Original file (426 × 640 pixels, file size: 23 KB, MIME type: image/jpeg)}}
I '''Bodoharisoa Razafindrazaka''', izay fantatra amin'ny anarana hoe '''Bodo''', dia [[mpanakanto malagasy]] teraka tamin'ny 21 Jolay 1966. Tamin'ny fotoana nampalaza azy dia fantatra amin'ny anarana hoe &quot;La Diva de la Chanson malgache&quot; izy.

== Dingana nataony ==

=== Taompolo 1980 ===
Taona 1986: nanomboka nihira izy ka nandray anjara tamin' ny fifaninana iray tamin' ny onjam-peo tsy miankina  &quot;TOP 16 sur la 2&quot;, ka laharana fahatelo izy tamin' izany. Ny taona 1987 izy vao nahazo ny laharana voalohany tamin' ilay hira noforoniny mitondra ny lohateny hoe &quot;Miandry anao&quot; ka nahazoany ny loka fivahinianana any ampitan-dranomasina. Tany no namoronany an' ilay hirany malaza hoe &quot;Hody&quot;.

Taona 1989: Niaka-tsehatra voalohany, niarahana tamin' i   Solo sy Hery (tao amin' ny tarika Njila).

=== Taompolo 1990 ===
Taona 1991: Namoaka ny raki-kira &quot;Neny&quot; izy, izay mirakitra ny hira noforoniny sy i Naivo toa ny &quot;Fony aho&quot;, ny &quot;Misy farany&quot;*, ny &quot;Dada&quot;, ny &quot;Neny&quot;, ny &quot;Mpanarato&quot;, ny &quot;Mba ento aho&quot;, ny &quot;Fisarahana&quot;, ary niara-niseho sehatra tamin' i [[Poopy]] sy i Landy ary ny tarika Johary. Ankoatra izay dia nianatra nilalao tantara an-dapihazo ihany koa izy.

Taona 1992: Niara-nihira tamin' i [[Bessa]] sy Lola izy ka nampalaza azy ireo tamin' izany ilay hira hoe &quot;Mba te hiantefa&quot;, &quot;Hafa ihany i Mama&quot;,&quot;Ndao hihira&quot; sns. Fantatra teo amin' ny sehatry ny rock malagasy ihany koa izy ary niara-niasa tamin' ilay mpamoron-kira amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] Sonny Clark izay namorona ny hirany nalaza tamin' izany toa an' i &quot;Mum is in and Dad is out&quot;, &quot;Go dancing tonight&quot; na koa &quot;Political skirmish&quot; sy &quot;Heart breaker&quot;.

Taona 1993: Namoaka ny raki-kirany voalohany i Bodo, mitondra ny lohateny hoe &quot;Sombinaiko&quot;, ka nalaza tamin' izany ny &quot;Bianco&quot;, ny &quot;Ry foko&quot;, ny &quot;The regret is never before&quot; sy ny maro samy hafa.

Taona 1994: Voafidy hisolo-tena an' i [[Madagasikara]] nandritry ny [[jeux de la francophonie]] izay natao tany [[Frantsa]], izay nahazoany ny medaly volafotsy tamin' ny alalan' ilay hira noforoniny hoe &quot;Diversités&quot; sy &quot;Solitaire&quot;. Io taona io ihany koa no namoahany an' ilay raki-kira faharoa &quot;Solitaire-Diversités&quot; izay mirakitra ireo hira nampalaza azy toy ny &quot;Mba rahoviana&quot;, ny &quot;Foiko ho anao&quot; na koa &quot;Ny fahitana anao&quot; ary nahazo ny loka tamin' ny Gasitsara.

Taona 1995: Nofidin' i [[Dama]] ao amin' ny tarika [[Mahaleo (tarika)|Mahaleo]] i Bodo hiaraka hihira aminy ilay hira hoe &quot;Mimoza&quot;. Voafidy ho Ambasadaoron' ny [[Unicef]] ihany koa izy, nandimby toerana an' i [[Henri Ratsimbazafy]].

Taona 1996: Namoaka ny double album &quot;Za Tomany&quot; sy &quot;Fotsiny&quot; i Bodo ary nanao ny &quot;Tour de Mada 96&quot;.

Taona 1997: Namoaka ny raki-kira evangelika &quot;Tsangambato&quot; izy ary niseho sehatra voalohany tao amin' ny Palais des Sports niaraka tamin' i [[Poopy]].

Taona 1998: Nilatsaka hofidiana ho [[solombavambahoaka]] i Bodo.

Taona 1999: Nivoaka ny raki-kira &quot;Mamiko&quot;, izay mirakitra ny  &quot;Safidy&quot; sy ny &quot;Modia&quot; ary ny &quot;Ataoko akory&quot;.

=== Taompolo 2000 ===
Taona 2000: Niavaka teo amin' ny sehatry ny cabaret i Bodo tamin' ny fahaizany miangaly ny hiran' i [[Whitney Houston]], [[Mariah Carey]] na koa i [[Céline Dion]]. Niaka-tsehatra tao amin' ny Palais des Sports niaraka tamin' i [[Njakatiana]].

Taona 2001: Nivoaka ny raki-kira &quot;Ndao Handihy&quot;, mirakitra ny &quot;Tsy izany&quot; sy ny &quot;Hiverina aho&quot;.

Taona 2003: Voafidy ho isan' ny mpitsara ny casting Pazzapa izay nokarakarain' ny [[Radio Televiziona Analamanga|Radio Televiziona Anaamanga]] (RTA) izy, ary namoaka ny raki-kirany &quot;Aina miray&quot; izay nisy ny  &quot;Ankino&quot;, hira nalaza indrindra tamin' ny taona 2003 sy 2004. 

Taona 2005: Nivoaka ny rakikira &quot;Mety ve&quot;, ary nosafidin' ny [[Radio Televiziona Analamanga|RTA]] ho reny mpiahy ny Pazzapa izy. Nandray anjara tamin' ny [[Che Bel Canto]] andiany faha-roa tao amin' ny Palais des Sports Mahamasina niaraka tamin' i Kix, i [[Tovo J'Hay]], i Luc, i Mahery, ary i Jeannot.

Taona 2006: Niditra teo amin' ny sehatry ny [[sarimihetsika]] malagasy ary nilalao tamin' ilay horonan-tsary hoe &quot;Poizina&quot; izy.

Taona 2007: tamin' ny volana Febroary, nanakaiky ny andro fankalazana ny fetin' ny mpifankatia dia niaraka nanao fampisehoana i Bodo sy i [[Poopy]], folo taona taty aoriana tao amin' ny Palais des Sports, andro vitsivitsy alohan' ny fampisehoana dia efa guichet fermé, ary maro ny nitaraina fa tsy tafiditra ka dia niverina niaka-tsehatra indray izy roa ny volana Septambra ary namoaka an' ilay raki-kira vaovao &quot;Tia Foana&quot;. Namoaka raki-kira &quot;Izaho sy i Neny&quot;, izay raki-kira manokana ho an' ny Reny ihany koa i Bodo.

Taona 2009: niteraka ny zanany Olontsoa izy.

=== Taompolo 2010 ===
Taona 2010: Namoaka ny raki-kira &quot;Kilalaonao&quot; sy DVD &quot;Kilalao&quot; izy.

Taona 2012: Namoaka ny raki-kira &quot;Ny Fitiavana avy Aminao&quot;, ary dia nisantatra ny coulisse on Tv tao amin' ny [[TV plus Madagascar]].

Taona 2013: Nivoaka ny raki-kira &quot;Accoustique &quot; namerenany ny hira nampalaza azy amin' ny endriny akostika.

Taona 2015: Nivoaka ny raki-kira vaovao &quot;Tsy Miova Aho&quot; nanamarihany ny 25 taona nihirany. Niara-niasa tamin' i Michel Randria izy (mpitendry gitara fanta-daza any ivelany) ary namoaka ny raki-kira akostika &quot;Ain't Misbihavin&quot; teo amn' ny sehatra iraisam-pirenena.

Taona 2016: Fampisehoana nanamarika ny fiainanay notontosaina tao amin' ny CC ESCA, izay natrehin' ny dadany no navoakany ho fahatsiarovana tamin' ny alalan' ny DVD &quot;Satria tiako Dada&quot;

== Raki-kira ==

=== 1993: Sombinaiko ===
# Bianco
# Vetson-takariva
# Sombinaiko
# Hody
# Heart Breaker
# Mpanarato
# The Regrets Is Never Before
# Ry Foko
# Political skirmish
# Dancing Tonight

=== 1994: Solitaire - Diversités ===
# Solitaire
# Foiko ho anao
# Boniment
# Mba rahoviana
# Ne lâche pas ma main
# Ny fahitana anao
# Diversités
# Appel
# Falifaly
# Pleurs cachés
# Miandry anao
# Leo ny manao ny marina

=== 1996: 'Za Tomany ===
# Avelao hanantena
# Aok'izay
# Manirery
# Mitafa Irery
# Ambarambarao
# Mitraka
# Ny tsia
# Manimanina
# Satry
# Paradisa
# Ianao
# Tsy Satry

=== 1996: Fotsiny ===
# Fotsiny
# Tso-drano
# Rafehendrena
# Nandao
# Aza manahy
# Ny anao sy ny azy
# Malagasy
# Ho antsika
# Lazao
# Lany fanahy 
# Ataoko ahoana
# Ifonako

=== 1997: Tsangambato ===
# Lalan-tsarotra
# Moa ve tsy ho lazaiko
# Isaoranay
# Sambatra
# Tsy mba lapa
# Aro
# Ianareo roa
# Mandalo ihany
# Raha re

=== 1999: Mamiko ===
# Mamiko
# Tsy vandivandy
# Satria
# Modia
# Safidy
# Ataoko akory
# Embona
# Fenofeno
# Ianao
# Valim-babena
# Mamiko (accoustic)

=== 2001: 'Ndao Handihy ===
# Ndao handihy
# Anjelinao
# Hiran'i Neny
# Hafatra
# Tia Tiana sy
# Avelao Hifaly
# Valim-Pitia
# Ampy izay
# Tsy izany
# Tia anao
# Veloma
# Hiverina
# Vali-babena (remix)

=== 2003: Aina Miray ===
# Aina Miray
# Ankino
# Gasy mody
# Tsy angina
# Fenonao
# Zanakao
# Aho tsy maninona
# Hiran'i Neny
# Sûr'Eau
# Tsaroany

=== 2003: Best Of ===
CD 1
# Ento aho
# Tsy izany
# Ataoko akory
# Mba rahoviana
# Paradisa
# Ny Tsia
# Modia
# Rafahendrena
# Ndao handihy
# Heart breaker
CD 2
# Miandry anao
# Satria
# Ampy izay
# Ny fahitana anao
# Ry foko
# Safidy
# Fotsiny
# Sombinaiko
# Avelao hifaly
# Foiko ho anao
# Bianco
# Ifonako

=== 2005: Mety ve ===
# Mety ve
# Hafatra ho anao
# Ilaiko amina
# Mankany aminao
# Ampamoizo
# Babo
# Ny fitiavanao
# Tafahoatra
# Raha omenao
# Vavaka
# Rehefa eo ianao 
# 'Zaho sy ianao niaraka amin' i Kix, Tovo J'Hay, Luc, Jeannot, Mahery.

=== 2006: Accoustique ===
# Embona
# Ianao
# Tsy Satriko
# Lazao
# Tia Anao
# Foiko Ho Anaoversion anglais)
# Avelao Hanantena
# Rehefa Eo Ianao
# Sombiniaiko
# Avelao Hifaly
# Mitafa Irery
# Mamiko

=== 2007 : Tia foana (album duo avec Poopy) ===
# Medley Slow (''Fony Aho,  Afenina, Hody, Tsy Natolony, Sombinaiko, Tolory Tanana)''
# Raha Toa
# Lazao Ahy Fa ...''([[Poopy]])''
# Hankany Aminao ''(Bodo)''
# Medley Dance ''(Tsy Izany, Izay manao ny marina, Taloha, Misy farany)''
# Tia Foana
# Afenina, Tsy Maninona Aho

=== 2007: Izaho sy i Neny ===
# Neny
# Neny tiakao
# Hiran'I Neny
# Ambarambarao
# Tso-drano
# Sombinaiko
# I Hafa ihany i Mama

=== 2010: Kilalaonao ===
Kilalaonao CD
# Fiainana
# Kilalaonao
# Efa ahy
# Ny atao no Miverina
# Fo tia
# Iaino
# Singa sarobidy 
# Angamba
# Tsingerin-taona
# . Asa aloha
# Bonus

Kilalaonao VCD
# Fiainana
# Kilalaonao

=== 2011: Kilalao... DVD LIVE ===
DVD 1:
# Générique
# Mba Rahoviana
# Leo Ny Manao Ny Marina
# Political Skrimish
# Aina Miray
# Bianco
# Tsy Hangina
# Babonao
# Rehefa Eo Ianao
# Mihira Aho Satia
# Sombiniaiko
# Dada / Mba Ento Aho
# Paradisa An-tany
# Ny Ntsia
# Heart Breaker
# Ankino
# Vavaka
# Fony Aho
DVD 2:
# Medley Slow
# Mpanarato
# Rahafahendrena
# Mety Ve
# 'Ndao Handihy
# Ataoko Akory
# Modia
# Aok'izay
# Misy Farany

=== 2011: Mizara ===
# Tojo avec Solo  
# Talenta avec Max Exception
# Somainao zaho avec Francisiko
# Satry avec Hery
# Mahery ny fitia avec Rija Ramanantoanina 
# Tia foana avec Poopy
# Fisarahana avec Naivo
# Mba te hiantefa avec Mahery
# Fitiava-namana avec Luk
# Tena fitia avec Balita Marvin 
# Satria avec Malala 
# Tso-drano avec Mitia

=== 2012: Fitiavana tena avy Aminao ===
# Fitiavana tena avy Aminao
# Leo-ndranomaso
# Ianao
# Valim-bavaka
# Eo am-pelatananao
# Ho tanjona
# Resy lahatra
# Fitahiana
# Ilay fitsaharana
# Omeo ahy

=== 2013: Acoustique ===
# Fenofeno
# Nandao
# Tsy Hangina
# Manirery
# Modia
# The Regrets Is Never Before
# Ataoko Akory
# Malagasy
# Mpanarato
# Heart breaker

=== 2015: Tsy Miova Aho ===
# Tsy Very Maina
# Aim-panahy
# Fihavanana
# Tsy miova aho
# Tanora (feat Agrad &amp; Skaiz)
# Fitia mikony
# Ny antsika no mety
# Mangahiahy
# Taloha
# Aza Tsaraina

=== 2016 : Ain't Misbehaven' ===
Album International en Duo purement acoustique avec Michel Randeria (gitara)
# Ain't misbehavin'
# Honeysuckle rose
# La belle vie
# Witchcraft
# Black Trombone
# Miala tsiny
# Anjavidy
# Miandry anao
# Fotsiny
# Tanisa
# Ain't misbehavin' (Malagasy version)

=== 2016: Satria tiako... Dada ===
# Falifaly
# Dada
# Medley Fenonao - Mpanarato - Paradisa
# Tsaroany
# Fenonay
# Medley Bianco - Mety ve
# Medley Mangahiahy - Avelao hifaly
# Aimpanahy
# Singa sarobidy - Mosoara

== Videoclip ==
* 1990
# ''Miandry anao''
# ''Ry Foko''
# ''Neny''
* 1992
# ''Mpanarato''
* 1993
# ''Vetson-takariva''
* 1994
# ''Foiko ho anao''
# ''Leo ny manao ny marina''
# ''Mba rahoviana''
* 1995
# ''Aok'izay''
* 1996
# ''Manirery''
# ''Ambarambarao''
# ''Nandao''
# ''Ho Antsika (feat Do Rajohnson)''
# ''Mitafa Irery,''
* 1998
# ''Ataoko akory''
* 1999
# ''Mamiko''
# ''Modia''
# ''Safidy''
* 2001
# ''Hiverina aho''
# ''Ndao handihy''
* 2002
# ''Avelao Hifaly''
# ''Tsy Izany''
# ''Hiran'i Neny''
* 2003
# ''Aina Miray''
# ''Ankino''
# ''Fenonao''
* 2004
# ''Tsy hangina''
# ''Tsaroany''
# ''Izaho Sy Ianao (feat Kix, Tovo J'hay, Kiady, Mahery, Luc)''
* 2005
# ''Ampamoizo''
# ''Mety ve''
# ''Vavaka''
* 2006
# ''Rehefa eo ianao''
# ''Babonao''
# ''Ny fitiavanao''
* 2007
# ''medley feat Poopy''
# ''tia foana feat Poopy''
# ''Neny''
# ''Neny Tiako''
* 2008
# ''Fly Away,''
* 2010
# ''Kilalaonao''
# ''Fiainana''
* 2011
# ''Angamba''
* 2013
# ''Tsy very maina''
# ''Aim-panahy''
* 2014
# ''Mangahiahy''
# ''Tanora (feat Agrad &amp; Skaiz)''
* 2017,
# ''Mifampitantana (feat Poopy)''
* 2018
# ''Toerana Kely (feat Njakatiana)''

=== Album video ===

==== 2006 Bodo La Diva ====
# Intro
# Mamiko
# Ataoko akory
# Safidy
# Ndao handihy
# Avelao hifaly
# Hiran' i Neny
# Hiverina
# Tsy hangina
# Aina miray
# Ankino
# Tsy izany
# Fenonao
# Babo
# Tsaroany

==== 2014 Retour aux sources ====
# Angamba
# Dancing' round and round
# Fiainana
# Kilalao
# Together again

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpihira malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* http://tononkira.serasera.org/?rub=mpihira&amp;id=2

[[Sokajy:mpihira malagasy]]

* https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BODO_Diva%27s.jpg</text>
      <sha1>g83fnfxmp7bg3ynagonq49v5mli108e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134759</id>
      <parentid>1134758</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11979" sha1="k2xgasroc65upyw0vfy4zc1e5xuk39s" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Razafindrazaka Bodoharisoa ( BODO)|teraka=21 jolay 1966|firenena=Madagasikara|asa=Mpanakanto|image=Original file (426 × 640 pixels, file size: 23 KB, MIME type: image/jpeg)}}
I '''Bodoharisoa Razafindrazaka''', izay fantatra amin'ny anarana hoe '''Bodo''', dia [[mpanakanto malagasy]] teraka tamin'ny 21 Jolay 1966. Tamin'ny fotoana nampalaza azy dia fantatra amin'ny anarana hoe &quot;La Diva de la Chanson malgache&quot; izy.

== Dingana nataony ==

=== Taompolo 1980 ===
Taona 1986: nanomboka nihira izy ka nandray anjara tamin' ny fifaninana iray tamin' ny onjam-peo tsy miankina  &quot;TOP 16 sur la 2&quot;, ka nandrobaka ny laharana fahatelo izy tamin' izany. Ny taona 1987 izy vao nahazo ny laharana voalohany tamin' ilay hira noforoniny mitondra ny lohateny hoe &quot;Miandry anao&quot; ka nahazoany ny loka fivahinianana any ampitan-dranomasina. Tany no namoronany an' ilay hirany malaza hoe &quot;Hody&quot;.

Taona 1989: Niaka-tsehatra voalohany, niarahana tamin' i   Solo sy Hery (tao amin' ny tarika Njila).

=== Taompolo 1990 ===
Taona 1991: Namoaka ny raki-kira &quot;Neny&quot; izy, izay mirakitra ny hira noforoniny sy i Naivo toa ny &quot;Fony aho&quot;, ny &quot;Misy farany&quot;*, ny &quot;Dada&quot;, ny &quot;Neny&quot;, ny &quot;Mpanarato&quot;, ny &quot;Mba ento aho&quot;, ny &quot;Fisarahana&quot;, ary niara-niseho sehatra tamin' i [[Poopy]] sy i Landy ary ny tarika Johary. Ankoatra izay dia nianatra nilalao tantara an-dapihazo ihany koa izy.

Taona 1992: Niara-nihira tamin' i [[Bessa]] sy Lola izy ka nampalaza azy ireo tamin' izany ilay hira hoe &quot;Mba te hiantefa&quot;, &quot;Hafa ihany i Mama&quot;,&quot;Ndao hihira&quot; sns. Fantatra teo amin' ny sehatry ny rock malagasy ihany koa izy ary niara-niasa tamin' ilay mpamoron-kira amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] Sonny Clark izay namorona ny hirany nalaza tamin' izany toa an' i &quot;Mum is in and Dad is out&quot;, &quot;Go dancing tonight&quot; na koa &quot;Political skirmish&quot; sy &quot;Heart breaker&quot;.

Taona 1993: Namoaka ny raki-kirany voalohany i Bodo, mitondra ny lohateny hoe &quot;Sombinaiko&quot;, ka nalaza tamin' izany ny &quot;Bianco&quot;, ny &quot;Ry foko&quot;, ny &quot;The regret is never before&quot; sy ny maro samy hafa.

Taona 1994: Voafidy hisolo-tena an' i [[Madagasikara]] nandritry ny [[jeux de la francophonie]] izay natao tany [[Frantsa]], izay nahazoany ny medaly volafotsy tamin' ny alalan' ilay hira noforoniny hoe &quot;Diversités&quot; sy &quot;Solitaire&quot;. Io taona io ihany koa no namoahany an' ilay raki-kira faharoa &quot;Solitaire-Diversités&quot; izay mirakitra ireo hira nampalaza azy toy ny &quot;Mba rahoviana&quot;, ny &quot;Foiko ho anao&quot; na koa &quot;Ny fahitana anao&quot; ary nahazo ny loka tamin' ny Gasitsara.

Taona 1995: Nofidin' i [[Dama]] ao amin' ny tarika [[Mahaleo (tarika)|Mahaleo]] i Bodo hiaraka hihira aminy ilay hira hoe &quot;Mimoza&quot;. Voafidy ho Ambasadaoron' ny [[Unicef]] ihany koa izy, nandimby toerana an' i [[Henri Ratsimbazafy]].

Taona 1996: Namoaka ny double album &quot;Za Tomany&quot; sy &quot;Fotsiny&quot; i Bodo ary nanao ny &quot;Tour de Mada 96&quot;.

Taona 1997: Namoaka ny raki-kira evangelika &quot;Tsangambato&quot; izy ary niseho sehatra voalohany tao amin' ny Palais des Sports niaraka tamin' i [[Poopy]].

Taona 1998: Nilatsaka hofidiana ho [[solombavambahoaka]] i Bodo.

Taona 1999: Nivoaka ny raki-kira &quot;Mamiko&quot;, izay mirakitra ny  &quot;Safidy&quot; sy ny &quot;Modia&quot; ary ny &quot;Ataoko akory&quot;.

=== Taompolo 2000 ===
Taona 2000: Niavaka teo amin' ny sehatry ny cabaret i Bodo tamin' ny fahaizany miangaly ny hiran' i [[Whitney Houston]], [[Mariah Carey]] na koa i [[Céline Dion]]. Niaka-tsehatra tao amin' ny Palais des Sports niaraka tamin' i [[Njakatiana]].

Taona 2001: Nivoaka ny raki-kira &quot;Ndao Handihy&quot;, mirakitra ny &quot;Tsy izany&quot; sy ny &quot;Hiverina aho&quot;.

Taona 2003: Voafidy ho isan' ny mpitsara ny casting Pazzapa izay nokarakarain' ny [[Radio Televiziona Analamanga|Radio Televiziona Anaamanga]] (RTA) izy, ary namoaka ny raki-kirany &quot;Aina miray&quot; izay nisy ny  &quot;Ankino&quot;, hira nalaza indrindra tamin' ny taona 2003 sy 2004. 

Taona 2005: Nivoaka ny rakikira &quot;Mety ve&quot;, ary nosafidin' ny [[Radio Televiziona Analamanga|RTA]] ho reny mpiahy ny Pazzapa izy. Nandray anjara tamin' ny [[Che Bel Canto]] andiany faha-roa tao amin' ny Palais des Sports Mahamasina niaraka tamin' i Kix, i [[Tovo J'Hay]], i Luc, i Mahery, ary i Jeannot.

Taona 2006: Niditra teo amin' ny sehatry ny [[sarimihetsika]] malagasy ary nilalao tamin' ilay horonan-tsary hoe &quot;Poizina&quot; izy.

Taona 2007: tamin' ny volana Febroary, nanakaiky ny andro fankalazana ny fetin' ny mpifankatia dia niaraka nanao fampisehoana i Bodo sy i [[Poopy]], folo taona taty aoriana tao amin' ny Palais des Sports, andro vitsivitsy alohan' ny fampisehoana dia efa guichet fermé, ary maro ny nitaraina fa tsy tafiditra ka dia niverina niaka-tsehatra indray izy roa ny volana Septambra ary namoaka an' ilay raki-kira vaovao &quot;Tia Foana&quot;. Namoaka raki-kira &quot;Izaho sy i Neny&quot;, izay raki-kira manokana ho an' ny Reny ihany koa i Bodo.

Taona 2009: niteraka ny zanany Olontsoa izy.

=== Taompolo 2010 ===
Taona 2010: Namoaka ny raki-kira &quot;Kilalaonao&quot; sy DVD &quot;Kilalao&quot; izy.

Taona 2012: Namoaka ny raki-kira &quot;Ny Fitiavana avy Aminao&quot;, ary dia nisantatra ny coulisse on Tv tao amin' ny [[TV plus Madagascar]].

Taona 2013: Nivoaka ny raki-kira &quot;Accoustique &quot; namerenany ny hira nampalaza azy amin' ny endriny akostika.

Taona 2015: Nivoaka ny raki-kira vaovao &quot;Tsy Miova Aho&quot; nanamarihany ny 25 taona nihirany. Niara-niasa tamin' i Michel Randria izy (mpitendry gitara fanta-daza any ivelany) ary namoaka ny raki-kira akostika &quot;Ain't Misbihavin&quot; teo amn' ny sehatra iraisam-pirenena.

Taona 2016: Fampisehoana nanamarika ny fiainanay notontosaina tao amin' ny CC ESCA, izay natrehin' ny dadany no navoakany ho fahatsiarovana tamin' ny alalan' ny DVD &quot;Satria tiako Dada&quot;

== Raki-kira ==

=== 1993: Sombinaiko ===
# Bianco
# Vetson-takariva
# Sombinaiko
# Hody
# Heart Breaker
# Mpanarato
# The Regrets Is Never Before
# Ry Foko
# Political skirmish
# Dancing Tonight

=== 1994: Solitaire - Diversités ===
# Solitaire
# Foiko ho anao
# Boniment
# Mba rahoviana
# Ne lâche pas ma main
# Ny fahitana anao
# Diversités
# Appel
# Falifaly
# Pleurs cachés
# Miandry anao
# Leo ny manao ny marina

=== 1996: 'Za Tomany ===
# Avelao hanantena
# Aok'izay
# Manirery
# Mitafa Irery
# Ambarambarao
# Mitraka
# Ny tsia
# Manimanina
# Satry
# Paradisa
# Ianao
# Tsy Satry

=== 1996: Fotsiny ===
# Fotsiny
# Tso-drano
# Rafehendrena
# Nandao
# Aza manahy
# Ny anao sy ny azy
# Malagasy
# Ho antsika
# Lazao
# Lany fanahy 
# Ataoko ahoana
# Ifonako

=== 1997: Tsangambato ===
# Lalan-tsarotra
# Moa ve tsy ho lazaiko
# Isaoranay
# Sambatra
# Tsy mba lapa
# Aro
# Ianareo roa
# Mandalo ihany
# Raha re

=== 1999: Mamiko ===
# Mamiko
# Tsy vandivandy
# Satria
# Modia
# Safidy
# Ataoko akory
# Embona
# Fenofeno
# Ianao
# Valim-babena
# Mamiko (accoustic)

=== 2001: 'Ndao Handihy ===
# Ndao handihy
# Anjelinao
# Hiran'i Neny
# Hafatra
# Tia Tiana sy
# Avelao Hifaly
# Valim-Pitia
# Ampy izay
# Tsy izany
# Tia anao
# Veloma
# Hiverina
# Vali-babena (remix)

=== 2003: Aina Miray ===
# Aina Miray
# Ankino
# Gasy mody
# Tsy angina
# Fenonao
# Zanakao
# Aho tsy maninona
# Hiran'i Neny
# Sûr'Eau
# Tsaroany

=== 2003: Best Of ===
CD 1
# Ento aho
# Tsy izany
# Ataoko akory
# Mba rahoviana
# Paradisa
# Ny Tsia
# Modia
# Rafahendrena
# Ndao handihy
# Heart breaker
CD 2
# Miandry anao
# Satria
# Ampy izay
# Ny fahitana anao
# Ry foko
# Safidy
# Fotsiny
# Sombinaiko
# Avelao hifaly
# Foiko ho anao
# Bianco
# Ifonako

=== 2005: Mety ve ===
# Mety ve
# Hafatra ho anao
# Ilaiko amina
# Mankany aminao
# Ampamoizo
# Babo
# Ny fitiavanao
# Tafahoatra
# Raha omenao
# Vavaka
# Rehefa eo ianao 
# 'Zaho sy ianao niaraka amin' i Kix, Tovo J'Hay, Luc, Jeannot, Mahery.

=== 2006: Accoustique ===
# Embona
# Ianao
# Tsy Satriko
# Lazao
# Tia Anao
# Foiko Ho Anaoversion anglais)
# Avelao Hanantena
# Rehefa Eo Ianao
# Sombiniaiko
# Avelao Hifaly
# Mitafa Irery
# Mamiko

=== 2007 : Tia foana (album duo avec Poopy) ===
# Medley Slow (''Fony Aho,  Afenina, Hody, Tsy Natolony, Sombinaiko, Tolory Tanana)''
# Raha Toa
# Lazao Ahy Fa ...''([[Poopy]])''
# Hankany Aminao ''(Bodo)''
# Medley Dance ''(Tsy Izany, Izay manao ny marina, Taloha, Misy farany)''
# Tia Foana
# Afenina, Tsy Maninona Aho

=== 2007: Izaho sy i Neny ===
# Neny
# Neny tiakao
# Hiran'I Neny
# Ambarambarao
# Tso-drano
# Sombinaiko
# I Hafa ihany i Mama

=== 2010: Kilalaonao ===
Kilalaonao CD
# Fiainana
# Kilalaonao
# Efa ahy
# Ny atao no Miverina
# Fo tia
# Iaino
# Singa sarobidy 
# Angamba
# Tsingerin-taona
# . Asa aloha
# Bonus

Kilalaonao VCD
# Fiainana
# Kilalaonao

=== 2011: Kilalao... DVD LIVE ===
DVD 1:
# Générique
# Mba Rahoviana
# Leo Ny Manao Ny Marina
# Political Skrimish
# Aina Miray
# Bianco
# Tsy Hangina
# Babonao
# Rehefa Eo Ianao
# Mihira Aho Satia
# Sombiniaiko
# Dada / Mba Ento Aho
# Paradisa An-tany
# Ny Ntsia
# Heart Breaker
# Ankino
# Vavaka
# Fony Aho
DVD 2:
# Medley Slow
# Mpanarato
# Rahafahendrena
# Mety Ve
# 'Ndao Handihy
# Ataoko Akory
# Modia
# Aok'izay
# Misy Farany

=== 2011: Mizara ===
# Tojo avec Solo  
# Talenta avec Max Exception
# Somainao zaho avec Francisiko
# Satry avec Hery
# Mahery ny fitia avec Rija Ramanantoanina 
# Tia foana avec Poopy
# Fisarahana avec Naivo
# Mba te hiantefa avec Mahery
# Fitiava-namana avec Luk
# Tena fitia avec Balita Marvin 
# Satria avec Malala 
# Tso-drano avec Mitia

=== 2012: Fitiavana tena avy Aminao ===
# Fitiavana tena avy Aminao
# Leo-ndranomaso
# Ianao
# Valim-bavaka
# Eo am-pelatananao
# Ho tanjona
# Resy lahatra
# Fitahiana
# Ilay fitsaharana
# Omeo ahy

=== 2013: Acoustique ===
# Fenofeno
# Nandao
# Tsy Hangina
# Manirery
# Modia
# The Regrets Is Never Before
# Ataoko Akory
# Malagasy
# Mpanarato
# Heart breaker

=== 2015: Tsy Miova Aho ===
# Tsy Very Maina
# Aim-panahy
# Fihavanana
# Tsy miova aho
# Tanora (feat Agrad &amp; Skaiz)
# Fitia mikony
# Ny antsika no mety
# Mangahiahy
# Taloha
# Aza Tsaraina

=== 2016 : Ain't Misbehaven' ===
Album International en Duo purement acoustique avec Michel Randeria (gitara)
# Ain't misbehavin'
# Honeysuckle rose
# La belle vie
# Witchcraft
# Black Trombone
# Miala tsiny
# Anjavidy
# Miandry anao
# Fotsiny
# Tanisa
# Ain't misbehavin' (Malagasy version)

=== 2016: Satria tiako... Dada ===
# Falifaly
# Dada
# Medley Fenonao - Mpanarato - Paradisa
# Tsaroany
# Fenonay
# Medley Bianco - Mety ve
# Medley Mangahiahy - Avelao hifaly
# Aimpanahy
# Singa sarobidy - Mosoara

== Videoclip ==
* 1990
# ''Miandry anao''
# ''Ry Foko''
# ''Neny''
* 1992
# ''Mpanarato''
* 1993
# ''Vetson-takariva''
* 1994
# ''Foiko ho anao''
# ''Leo ny manao ny marina''
# ''Mba rahoviana''
* 1995
# ''Aok'izay''
* 1996
# ''Manirery''
# ''Ambarambarao''
# ''Nandao''
# ''Ho Antsika (feat Do Rajohnson)''
# ''Mitafa Irery,''
* 1998
# ''Ataoko akory''
* 1999
# ''Mamiko''
# ''Modia''
# ''Safidy''
* 2001
# ''Hiverina aho''
# ''Ndao handihy''
* 2002
# ''Avelao Hifaly''
# ''Tsy Izany''
# ''Hiran'i Neny''
* 2003
# ''Aina Miray''
# ''Ankino''
# ''Fenonao''
* 2004
# ''Tsy hangina''
# ''Tsaroany''
# ''Izaho Sy Ianao (feat Kix, Tovo J'hay, Kiady, Mahery, Luc)''
* 2005
# ''Ampamoizo''
# ''Mety ve''
# ''Vavaka''
* 2006
# ''Rehefa eo ianao''
# ''Babonao''
# ''Ny fitiavanao''
* 2007
# ''medley feat Poopy''
# ''tia foana feat Poopy''
# ''Neny''
# ''Neny Tiako''
* 2008
# ''Fly Away,''
* 2010
# ''Kilalaonao''
# ''Fiainana''
* 2011
# ''Angamba''
* 2013
# ''Tsy very maina''
# ''Aim-panahy''
* 2014
# ''Mangahiahy''
# ''Tanora (feat Agrad &amp; Skaiz)''
* 2017,
# ''Mifampitantana (feat Poopy)''
* 2018
# ''Toerana Kely (feat Njakatiana)''

=== Album video ===

==== 2006 Bodo La Diva ====
# Intro
# Mamiko
# Ataoko akory
# Safidy
# Ndao handihy
# Avelao hifaly
# Hiran' i Neny
# Hiverina
# Tsy hangina
# Aina miray
# Ankino
# Tsy izany
# Fenonao
# Babo
# Tsaroany

==== 2014 Retour aux sources ====
# Angamba
# Dancing' round and round
# Fiainana
# Kilalao
# Together again

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpihira malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* http://tononkira.serasera.org/?rub=mpihira&amp;id=2

[[Sokajy:mpihira malagasy]]

* https://commons.wikimedia.org/wiki/File:BODO_Diva%27s.jpg</text>
      <sha1>k2xgasroc65upyw0vfy4zc1e5xuk39s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poopy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2688</id>
    <revision>
      <id>1134712</id>
      <parentid>1123389</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30915" sha1="pmukt1iu2o68nmwcsjuxw5l5qwsy2b6" xml:space="preserve">
 {{Infobox olona|anarana=Ramahavalisoa José Helihanta|teraka=13 septembra 1966|firenena=Madagasikara|asa=Mpihira|asa hafa=Mpamoron-kira
Mpandrindra hira|image=Poopymars2020. jpg}}
'''I Ramahavalisoa José Helihanta''', fantatra amin'ny solon'anarana hoe '''Poopy''', dia [[mpanakanto malagasy]], teraka tamin'ny 13 Septambra 1966. Tamin'ny taona 1983 dia nofidian'ny [[tarika Njila]] ho isan' ny tarika ao aminy i Poopy. Tamin' ny taona 1990 no nanombohany nihira irery (sôlô).

== Ny fiainany talohan' ny naha mpihira azy ==

Ramahavalisoa José Helihanta, fantatra amin' ny solon' anarana hoe Poopy, dia [[mpanakanto malagasy]]. Nianatra teny amin' ny Lycée Andohalo Izy ary ny anarana hoe Poopy dia solon' anaran' i Giana, izay zanaky ny nenintoany, ka rehefa nitaiza an' i Giana izy dia i Giana antsoin' ny ankizy hoe &quot;Poopy Kely&quot; ary izy antsoin' izy rehetra hoe &quot;Poopy Be&quot;, teo no naharaikitra ny anaran' i Poopy. Teraka tamin' ny 13 Septambra 1966. Manambady (Naivo), ary manan-janaka mianadahy izy (Tahina sy Miora).

Teraka ary lehibe tao anatin' ny zava-kanto i Poopy. Miangaly mozika koa mantsy ny rainy ary nitendry klavie tao tamin' ny tarika [[Henri Ratsimbazafy]] nandritra ny 30 taona. Ny nenitoany, Voahirana&lt;ref&gt;https://tononkira.serasera.org/mpihira/voahirana&lt;/ref&gt;, mpihira, ary ny renibeny mpanao hatsikana.

== Ny nanombohany nihira ==
[[Sary:Poopymars2020.jpg|vignette|389x389px|I Poopy tany amin' ny taona 2020]]Nanampy (choriste) an' i Voahirana, nenitoany, no nidiran' i Poopy teo amin' ny sehatry ny hira. Vao 15 taona monja izy tamin' izany. Roa taona taoriana, tamin' ny taona 1983, nitady mpihira vehivavy ny tarika Njila izay naman' i dadafaran' i Poopy, ka io dadafaran' i Poopy io no nampihaona an' i Poopy sy i Njila voalohany, nanao ny hiran' i Jeanne Moreau i Poopy tamin' izany ka babo tamin' ny feony avy hatrany i Njila  ary dia nofidian' ny tarika Njila ho isan' ny tarika i Poopy. Tamin' ny taona 1990 dia nifindra tao [[Frantsa]] ny tarika Njila, i Poopy kosa nisafidy ny hijanona tao Madagasikara ka tamin' izay no nanombohany nihira irery (Solo). Niara-niasa tamin' i Solofo Ranarivelo izy ary tamin' ny 1990 no namoaka ny horonam-peo voalohany &quot;Andao Handihy&quot; izay nivoaka cd tany [[Japana]] ihany koa tamin' ny 1993. Teo dia nandeha matetika tamin' ny haino aman-jery ilay hirany hoe ''&quot;Gina Gina&quot;'', &quot;Ho iray&quot;, sns Tamin' ny taona 1991 dia nisy hatrany ny fiakarana an-tsehatra izay nataon' i Poopy, Bodo, [[Johary]] ary i [[Landy]], Nalaza tamin' izany i &quot;''Nafenina''&quot; nokaloin'i Poopy sy i Bodo, hira noforonin' i Poopy fony izy mbola tao amin' ny tarika Njila tamin' ny 1987 ary &quot; ''Hery Iray''&quot; izy  niarahany  nihira tamin'i Luc sy Mahery(Johary) ary Bodo. Teo Ihany koa izy no nanomboka niara niasa tamin'i Naivo,ary nanomboka teo dia i Poopy ihany no mamorona ny tonon-kirany rehetra ary i Naivo no manao ny feony sy miahy azy eo amin'ny tontolon'ny zava-kanto.Ny taona 1992 no nanakohako tamin'ny haino aman-jery makagasy ilay hira &quot;''Fitia Voarara''&quot; izay namafy ny fahatsaran'ny fiaraha-miasan'i Poopy sy Naivo.Ary dia Tamin'ny 1993 izy namoaka ny raki-kira &quot;Fandresena&quot; sy nanamarika ny faha folo taona nihirany ka nanaonfampisehoana maromaro teto andrenivohitra sy nitety faritra maro. Teo no nahazahoany contrat tamin ny [[BMG Africa]] ka nankany [[Afrika Atsimo]] izy nanao an'ilay raki-kira &quot;Malagasy Rainbow&quot; nivoaka t@ 1995

== Ny nampahalaza azy ==

=== Tapany voalohany amin' ny taompolo 1990 ===
* 1991: nivoaka ny hira sy clip ''Gina gina'', ''Ho iray'' izay fampiaraham-peo tamin' i Haingo. Narahana fampisehoana Solo voalohany tao amin' ny Roxy niarahany tamin' ny tarika Johary, nasainy tamin' izany i [[Bodo (mpihira)|Bodo]].
* 1992: septambra: Niaka-tsehatra voalohany namaky ny sehatra maitson' Antsahamanitra i Poopy.
* 1993: Feno 10 taona ny niakarany antsehatra. Nivoaka ny hira &quot;Tsy natolony&quot;, mitantara ny fiainan' ny mpanao pôlitika ka sady noraisin' ny olona ho hiram-pitiavana ihany koa. Nibahana tamin' ny sangan' asany ny gadonkira [[Afrika Atsimo|afrika atsimo]] sy tandroy, izany hoe ny gadona mihetsika gasigasy ka anisan' ny nanaitra ny &lt;u&gt;BMG Africa&lt;/u&gt; hiara-miasa aminy.
* 1994: Tafaverina tany [[Afrika Atsimo]] i Poopy ary nanao fampisehoana maro manerana an' i [[Madagasikara]]. Feno hipoka izay toerana rehetra nalehany. Narahana hira vaovao maro be hatrany tonga dia hain' ny mpankafy &quot;''Tia''&quot;, &quot;''Lavitra azy''&quot;,  Ilay tahirin-tsary &quot;''Wedding Prayer''&quot; no anisan' ny nametraka ny lazan' i Poopy rehefa nandeha irery izy, ary ilay raki-kira &quot;Malagasy Rainbow&quot;  dia anisan' ireo raki-kira malagasy be mpividy indrindra hatramin' izao. Noho ny lazan' io raki-kira io dia nanao fampisehoana an-tsehatra maro tamin' ny faritra maro izy tamin' ny taona 1995 ary koa nanatontosa ny horonan-tsary &quot;''Ambanivolo''&quot;, &quot;''Taniko''&quot;, &quot;''Tolona&quot;'' ary ''&quot;Aza Miady&quot;'' tany any amin' ny faritra. Nivoaka ny hira &quot;''Fihavanana''&quot; fampiaraham-peo izay nataony tamin' i [[Rossy]], ho fahatsiarovana an' i [[Bao Angèle]].

=== Tapany faharoa amin' ny taompolo 1990 ===
* 1995-1996: Nivoatra hatrany ny tarika ary nanomboka niara-niasa tamin' i Tsingory, izay mpanao soradihy ka dia nampianatra an' i Poopy nandihy mihitsy izy ireo ka nanomboka teo dia sady mihira i Poopy no ravahan' ny dihy iarahany amin' ny Tsingory ny seho ataony, nitohy ny fiaraha-miasa hatramin' ny taona 2005. Nivoka sy nalaza nanerana ny nosy ilay hiran' i Poopy sy i [[Ricky (mpanakanto)|Ricky]] hoe ''&quot;1+1&quot;,''
* 1997. Taona anisan' ny tsy dia nisehoan' i Poopy sehatra loatra satria dia niteraka ny zanany voalohany Tahiana Ismael izy, ka ny faraparan' ny taona vao nanao fampisehoana tao Antsahamanitra niarahany tamin' i [[Gothlieb (mpanakanto malagasy)|Gothlieb]] sy i [[Mbolatiana (mpanakanto)|Mbolatiana]] izay feo lafika tao  tamin' ny tarika ihany nanokatra ny seho voalohany tao amin' ny Lapan' ny Fanatanjahantena (na Palais des Sports) ao [[Antananarivo]] i Poopy sy i Bodo, nanotrina azy tamin' izany ny &lt;u&gt;Tarika 'Zay&lt;/u&gt; izay nanao feo lafika ho an' ny tarika Poopy.
* 1998 izy no nankalaza ny faha 15 taona nihirany ka namoaka rakikira vaovao, 3 taona taorian' ny ''&lt;u&gt;Malagasy Rainbow&lt;/u&gt;'','' &quot;Ny Tiako rehetra&quot;''. Fampisehoana tokana no nataony tao Antsahamanitra
* 1999: seho voalohany nataony nandeha irery tao  tamin' ny Lapan' ny Fanatanjahantena (Palais des Sports) nandritry ny roa andro nentiny namaranana ny faha 15 taona nihirany.

== Ny fiainam-pianakaviany sy ny talentany hafa ==

Tamin' ny taona 1997 no nanorina tokantrano i Naivo sy i Poopy, ary niteraka ny zanany voalohany nomeny anarana hoe Tahiana, ary tamin' ny taona 2000 izy no niteraka an' i Miora, izay zanany faharoa.

Mahay mitendry [[gitara]] sy [[pianô]] i Poopy, mahay mamboatra volo, manjaitra ary manao sary ihany koa. Hita ao amin' ny clip &quot;Sedra&quot; ny fahaizany manao sary, ary nohamafisin' i Hery tao amin' ny Tarika Njila izany nanditry ny Interview iray tao amin' ny [[Televiziona Malagasy|TVM]].

== Ny niverenan' ny lazany ==

=== Taompolo 2000 ===
[[Sary:Poopy.jpg|vignette|232x232px|Poopy]]
Lasa fanaon' i Poopy ny manao fampisehoana indroa isan-taona ao amin' ny [[Palais des Sports (Antananarivo)|Palais des Sports]] ao [[Antananarivo]] ary tamin' ny taona 2000 izy dia namoaka ilay raki-kira &quot;Fitiavana&quot; izay nanatanora ny gadona hataony, Anisan' izany ny gadona dance amin' ilay hira &quot;Zay manao ny marina&quot; izay hira tsy mety lefy laza hatramin'izao. Eo koa anefa ny Slow izay nitiavan' ny maro azy ka tsy mahagaga raha namerina sy nananafy ny lazany indray ilay hira &quot;Tena Namana&quot; izay hira be mpandefa indrindra tamin' ny haino aman-jery teto [[Madagasikara]] ny faran'ny taona 2000 ary nandritry ny taona 2001. Io koa no lohatenin' ny album navoakany ny taona 2001. Marihana fa ''à [[guichet fermé]]'' nanomboka teo ny fampisehoana izay hataony ao amin' ny palais ka nametraka azy ho mpanakanto be mpijery an-tsehatra indrindra,raha toa ka milaza ny mpanao gazety malagasy fa ny talentan' ny Poopy eo amin' ny fahaizany mamorona tonon-kira izay mahakasika ny fo sy ny sain'ny maro no tena heriny. Mitohy izany lazany izany tamin' ny &quot;Tahak' izay&quot; ny taona 2002. Ary dia mipetraka tanteraka ho mpanakanto malagasy manana ny maha-izy azy izy.

Nankalaza ny faha 20 taona niankarany an-tsehatra izy ary hetsika maro no notontonsain' ny tarika, nivoaka ny rakikira nitondra ny lohateny hoe &quot;Mifameno&quot;, toy ny mahazatra nisy ny cabaret, ny fampisehoana goavana tao  tamin' ny Palais des Sports roa andro misesy, ary iray volana taty aoriana tao Antsahamanitra, feno ny toerana rehetra nanaovany fampisehoana ary nofaranany  tamin' ny bouquet final tao  tamin' ny Eldorado izany tamin' io taona io ihany koa. 

Mbola nitohy ny lazany ary nnivoaka ny hira &quot;Ho an' i Neny&quot;, &quot;ahoana tokoa&quot;, &quot;miara-mihira&quot;, &quot;ho any aminao&quot;'', izay nisy rrakitsary avokoa...''
Nisy fampisehoana niarahany  tamin' i Dadah sy Fafah tao  tamin' ny Palais des Sports ny volana martsa, ary fampisehoana goavana tao  tamin' ny palais des sports ihany ny 01 aogositra 2004 ary tao Antsahamanitra ny 04 septembre 2004 ka namoaka an' ilay tahirin-kirany &quot;Ho Any Aminao&quot;.
Nankalaza ny faha 55 taona niorenany ny kolejy Saint Antoine ka i Poopy no nalainy hiara hifety izany jobily izany ka nanao fampisehoana indray izy ny volana novembre tao  amin' ny Palais des Sports. Nivoaka  tamin' ny zay ny hira sy clip vaovao IZY ROA IHANY. 

Nisy ny &quot;Che Bel Canto&quot; novokarin' ny Media Consulting izay nandraisan' i Poopy anjara nanomboka ny taona 2003 ka anjarany no nandray mpanankanto hafa toa an' i [[Njakatiana]] sy [[Tovo J'Hay]] ny taona 2005...fampisehoana goavana tao amin' ny Palais des Sports ary nolalaovina an-tsehatra ny hirany nandritry ny fampisehoana, nivoaka DVD lay fampisehoana Che Bel Canto. Nivoaka IHANY koa ny &quot;album best of 2005&quot; miisa 3, ary nanao &quot;spectacle musical&quot; nampitondrainy ny anarana hoe &quot;''Tena Tia''&quot; niaraka tamin' ny Tsingory tao  amin' ny Palais des Sports ny volana novembre 2005...

* 2006: Niely ny feo fa hisotro ronono i Poopy ka hijanona tsy hihira intsony. Taitra ary tsy nanaiky nefa ny mpankafy. Toa tsaho fotsiny ihany nefa ka dia nivoaka ny volana aprily ny hira vaovao SATRIA TIAKO! izay hira anisan'ny hahalalan'ny olona an' i Poopy hatramin' izao! Nivoaka ihany koa ny TSY HIADY! KA narahana fampisehoana tao ANTSAHAMANITRA NY VOLANA MAY.  Nihaona Tany [[Frantsa]] i Poopy sy Njila izay nankalaza ny faha 30 taona Nihirany. Vokatr' io fihaonana io dia nisy ny fiverenan' i Poopy niaka-tsehatra indray niaraka tamin' ny Tarika Njila, notontosaina tany ary ny horonan-tsarin' ilay hiran' i Njila hoe ''&quot;Ilazao&quot; '', ary  dia tao [[Frantsa]] No niantombohan' i fitetezam-paritra nataon' izy ireo ka nitohy tamin' ny faritra maro teto [[Madagasikara]] izany,  Ka nanao fampisehoana goavana roa andro misesy tao  amin' ny Palais des Sports ka dia nihanoka indray ny hira nalaza sy nanamarika ny tarika NJILA izy ireo!  Tsy hadinon' i Poopy anefa ny mpankafy azy ka nandritra io fitetezam-paritra niarahany tamin' i Njila Io no nolazainy fa hivoaka amin' ny volana Septembre 2006 ny raki-kirany vaovao, nomeny ny lohateny hoe &quot;Satria Tiako', raki-kira izay nivoaka ny andron' ny fampisehoana izay nataony tao amin' ny Palais des Sports ny volana novembre (toy ny isa-taona)!

* 2007 : ny volana feborary, dia niaraka nanao fampisehoana nitondra ny lohateny hoe AM-PITIAVANA i [[Bodo]] sy i Poopy, folo taona taty aoriana tao  amin' ny Palais des Sports, andro vitsivitsy alohan'ny fampisehoana dia efa guichet fermé!, ary maro ny nitaraina fa tsy tafiditra ka dia niverina niakan-tsehatra indray izy roa ny volana septembre ary namoaka an' ilay raki-kira vaovao  &quot;Tia Foana&quot;.

* 2008 : Nankalaza ny 25 taona nihirany i Poopy, ka fampisehoana tao Antsahamanitra sy &quot;CC ESCA&quot; no nentiny nakalazana izany...nivoaka koa ny hira sy raki-tsary vaovao &quot;''Niova dika''&quot;... Ka nivoaka  tamin' izany koa ny rakikira spécial 25è!

* 2009 : Nanao cabaret tao  amin' ny Sk Melody Mandriambero i Poopy ka dia betsaka ny tsy tafiditra tamin' izany ka napanantena izy fa hihaona afaka volana vitsivitsy ao amin' ny palais des sports.  Nivoaka ny clip MAMELÀ NY HELOKAY Napa-kevitra ny hiverina an-tsehatra ao amin' ny Palais des Sports i Poopy, TSIARO narahin'i [[TGC]] Teo amin' ny feo lafika, ka nanomana fatratra ny fampisehoana &quot;lava indrindra nandritry 26 taona nihirany&quot; adiny 5 mahery ny fampisehoana ary feno ny lapa...,
[[Sary:Poopy 2020.jpg|vignette|342x342px|Poopy]]

=== Taompolo 2010 ===
* 2010 : Nofidian' ny [[RTA]] ho Reny Mpiahy ny Pazzapa niaraka tamin' i [[Yzit]] izy,  Nivoaka ny rakitsary DIENY IZAO ary nanao Fampisehoana iray tao Antsahamanitra izy ny volana avril 2010.  Niara-nanao cabaret  tamin' i Njakatiana izy ny volana mars ka taorian' izany fiaraha-miasa izany dia nivoaka ny clip RAHA NOFY sy KELY LOATRA niarahan' izy roa hisantarana ny fampisehoana &quot;duo inédit&quot; tao  amin' ny palais des sports. Ny volana Desambra nivoaka tao [[Frantsa]] nandritry ny fitetezam-paritra nataony ny raki-kirany vaovao &quot;Mamelà ny helokay&quot;.

* 2011 : Nivoaka Teto [[Madagasikara]]  ilay rakikirany vaovao &quot;Mamelà ny helokay&quot; Niantomboka ny fiaraha-miasan' i Poopy Sy DIH'VIN (Mpandihy) izay tarihin' i Navin. Ka nanomana fampisehoana goavana ry zareo ny volana juin tao amin' ny Palais des Sports ary nisy fitetezana faritra ihany koa natao.  Niray sehatra  tamin' ny REBIKA, BODO ary Njakatiana i Poopy taoriana kelin'izay tao anatin' ny FAMPISEHOANA hoe TAFARAY tao  amin' ny Stade Annexe Mahamasina !

* 2012 : Nanantontosa fitetezam-paritra tany [[Frantsa]] i Poopy ka tao anatin' izany no nandaozany ny reny niteraka azy! Nitodidoha niverina antanindrazana izy ka nisy fampisehoana notontonsainy tao amin' ny &quot;dôme [[RTA]]&quot; ny volana jona, narahana cabaret tokana tao amin' ny Red Island Inn satria hanomana ny 30 taona hiankarany an-tsehatra izy ny taona 2013 raha nanontaniana ka hiataka kely hanomana izany. Faraparan' ny taona 2012 dia niteraka resa-be eraky ny tambazotra sosialy sy teny  amin' ny fiarahamonina fa niova finoana i Poopy! Maro no nanenjika sy lasa tsy nankafy azy intsony sy nanaratsy azy ka niely  tamin' izany ny tsaho rehetra momba azy mivady! Tao ny resaka hoe tsy hihira intsony i Poopy, tao ny hoe lasa nivavaka tany amin' ny antokopinoana zao sy zao sns maro.

* 2013 : Feno 30 taona ny niakaran' i Poopy an-tsehatra niandry fankalazana sy fampisehoana ny mpankafy! Tsy nisy anefa izany  fa nisy ny fandraisiny anjara tamin' ilay fandaharana hoe &quot;Coulisses on Tv &quot; tao amin' ny [[TV plus Madagascar]] ary tao no nanazavany fa tsy mbola fotoanany angamba hoy izy fa rehefa tonga ny fotoana dia atao ny fankalazana! Tao ihany koa no nentiny nanazavana ofisialy tamin' ny fahita lavitra momba lay fiovana sy lalana vaovao arahiny ka notsindriny fa tsy niova izy ary nohamafisiny fa MIHIRA ARY HIHIRA FOANA izy fa tsy mbola nilaza na naoviana naoviana hoe hijanona ka tsy hanohy intsony! Nasehony tamin' izany fa afaka mihira ny hirany rehetra izy!

* 2014:.Nivahiny tao amin' ny fandaharana &quot;Belouh&quot; tao amin' ny [[RTA]] i Poopy; tao no anisan' ny nanazavany bebe kokoa momba ny lalana vaovao arahiny sy ny fahatsiarovana ny fotoana nolalovany tanatin' ny mozika!  Nandray anjara tamin' ny fampisehoana tolo-tanana nokarakarain' ny yarika [[Mahaleo (tarika)|Mahaleo]]  ho an' i Nono; ka nampiara-peo tamin' i [[Dama]] ilay hira hoe &quot;Ise Kely&quot;, nandray anjara ihany koa tamin' ny fampisehoana niarahan' ny mpanakanto malaza maro tao amin' ny [[Coliseum Antsonjombe]].  Ary io [[Taona]] 2014 io no notoloran' i Elia RAVELOMANANTSOA, minisitry ny kolotsaina ny &quot;Officier de l'ordre des arts, des lettres et des cultures&quot; (Malgache) noho ny 30 taona nilomanosany tao anaty zavakanto!

* 2015: Nisy fampisehoana &quot;déjeuner-dansant&quot; nataon' i Poopy ny volana aogositra! Niandry fatratra ny mpankafy hoe oviana ihany ny fankalazana ny faha 30 taona nihirany, nivoaka ny feo fa hanao fampisehoana i Poopy ny volana novembre 2015! Kanjo nihemotra ny volana febroary 2016 izany. Tonga ary ny fotoana! Tapitra avokoa ny tapakila rehetra!  28 febroary 2016 tamin' ny 4 ora hariva! Nisahotaka ny mpijery fa betsaka ireo tsy tafiditra nefa efa nahazo karatra! Feno hipoka ny Palais des Sports ! Nihanoka ny kanto sy ny naha Poopy an' i Poopy ny mpankafy 7 000 mahery tonga nanotrona sy nihanoka ny 30 taona! Na dia teo aza ny ahiahy, ny alahelo, ny fitiavana tsotra izao dia tonga lay ora sy fotoana nandrasan' ny maro! Nivoaka tamin' ny io fotoana io ny COFFRET SPÉCIAL 30e ! Nahitana CDs audio an' ireo hira nanamarika ny 30 taona ary nohavaozina daholo, sy DVD clips inédits !  Nitohy ny fankalazana tao amin' ny Carlton! Nivoaka tamin' izany ny rakitsary NANKAIZA? Mbola nitohy tao Antsahamanitra ihany koa ny 30 taona antsehatra!  Nentina nitety faritra ny 30 taona an-tsehatra ary samy faly avokoa nahita an'i Poopy ny mpankafy!  Nanomboka teo dia toa tsy nifankafoy intsony ny mpijery sy ny mpanakanto! Izay toerana aleha dia feno avokoa!

* 2017: nivoaka ny hira sy rakitsary Nokarakarain' i Live Prod ny MIFAMPITANTANA 2017 ny volana marsa ka i Poopy sy Bodo no niaraka sehatra tamin' izany! Eny 1997, 2007 ary 2017 indray zany 10 taona zary lasa fihaonana mahazatra! Feno ny Lapan' ny Kolotsaina sy Fanatanjahantena! Nozarain' izy roa vavy ny kanto indrindra avy aminy. Ny volana avrily dia nankalaza ny faha 40 taona nihirany i Richard tao amin' ny tarika Njila! Ka nasainy i Poopy sy mpihira maro ho vahininy hanotrona azy amin' izany! Nisy rakitsary vaovao: firaisan-kina sy ianao ihany! FAMPISEHOANA nitondra ny lohanteny hoe FIRAISAN-KINA! Nohirain' ireo vahinin' i Njila ireo hira maro be nampalaza ny tarika Njila! Niakatsehatra tao amin' ny Batou Beach i Poopy ny volana may niaraka amin' ny mpanankanto vitsivitsy hafa!

* 2018: 6 taona taty aoriana dia tapakevitra ny hisidina any Frantsa ny tarika hanao fitetezam-paritra! Nivoaka tamin' izany indray ny Best of Spécial réédition 2018!

* 2019: Namoaka rakitsara vaovao  HO AN' I DADA i Poopy!  Niverina an-tsehatra i Poopy ny faha 10 ny volana novembre ka niavaka kely ny fampisehoana satria nohezahina nohiraina indray ireo sangan'asa tsy dia fanaon' ny tarika! Ka dia niara nahatsiaro an' izany fotoana taloha izany ny rehetra! Mazava ho azy fa dia lany ny tapakila rehetra nandritry ny fampisehoana! Nivoaka ofisialy tamin' ny andron' ny fampisehoana ny rakikira vaovao be, raha tsiahivina dia tamin' ny taona 2010 no namoaka rakikira farany i Poopy raha &quot;best of&quot; no nivoaka tamin' ny 2016! Nahiditra tao anatin' izany album coffret izany ireo hira tsy mbola nivoaka rakikira hatrizay, Tsy misy, any an-kafa, ny herinao, hafahafa, ody fitia, fa nisy sanganasa tena vaovao be ho an' i dada sy ho anao, hira NATOLONY manokana ho an' ireo mpankafy azy tsy niovaova fa teo foana ary tia foana!  Nilaza tamin' izany i Poopy fa hiara hifampitantana amin' i Njakatiana indray amin' ny volana marsa 2020 raha tamin' ny 2010 no farany niray sehatra izy mianadahy!

=== Taompolo 2020 ===
* 2020: Tonga ny fotoana niarahan' izy mianadahy! Fampisehoana MATIHANINA, na teo amin' ny feo, na ny fanamafisam-peo, indrindra ny fitafin' i Poopy no nahazo fanamarihana manokana fa tena kanto dia kanto ary nahafaly ny mpijery sy mpankafy rehetra! Nentin' izy mianadahy niara nifampitantana taminy ny mpijery maro be tonga nanotrona! Fifaliana, tomany, hikiaka ! Oviana dray ny manaraka hoy ny mpankafy!!!?
* 2023: Mankalaza ny faha 40 taona nihirany i Poopy.

== Raki-kira ==
==== [[1991]] : Andao Handihy ====
# Andao Handihy
# Gina Gina
# Sadaikatra
# Hafatra
# Embona
# Tsy Nety
# Ho Iray ''(Miaraka amin i Haingo &quot;Zandrin 'i [[Lalatiana]]&quot; )''
# Mamy Ny Miaina
# Diavolana
* ''Tonony sy Feony '': ''Solofo Ranarivelo , Nandrindra : Solofo Ranarivelo (Poopy)''
* ''Feo Lafika: ny Tarika JOHARY''
* STUDIO MARS

==== [[1993]] : Fandresena ====
# Tolona
# Ny Antsika
# Raha Nofy
# Tsy Natolony
# Afenina
# Fandresena
# Fitia Voarara ''(Miaraka amin' i Mahery ao amin' ny Tarika [[Johary]])''
# Variana
# Ampianaro
# Vonjeo
* ''Tonony: Poopy (Feony:&quot;Raha Nofy&quot; &amp; &quot;Afenina&quot;)   Feony: Naivo''
* ''Nandrindra: Solofo Ranarivelo''
* STUDIO MARS

==== [[1994]] : Malagasy Rainbow ====
# Wedding Prayer
# Taniko
# I'll Keping on Dreamin'
# Tolona ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Misy Antenaina
# Ambanivolo
# Shine On Me
# Let Me In
# Soa Nomena ''(Miaraka amin' i Donnat Rasamimanana)''
# Aza Miady
# Variana ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Tsy Natolony ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Fitia Voarara ''(amin'ny Endriny Vaovao) (Miaraka amin' i Donnat Rasamimanana)''
# Tandrifin-Drahona
* &lt;u&gt;Lead Vocal&lt;/u&gt;: (''Poopy) Ramahavalisoa Josée Helianta'', &lt;u&gt;Clavier:&lt;/u&gt;''(Naivo) Andrianarijaona Razafimanalina''  &lt;u&gt;Vocal&lt;/u&gt;: ''(Nini) Julie Rakotoarinaivo ''&lt;u&gt;Basse&lt;/u&gt;'': José Razafindrabe  ''&lt;u&gt;Percussion et Guitar&lt;/u&gt;'': Hilarison et Lantonirina  ''&lt;u&gt;Vocal&lt;/u&gt;'': Donnat'' Rasamimanana  &lt;u&gt;Batterie&lt;/u&gt;: ''Anthony Razafiarison''  &lt;u&gt;Arrengement&lt;/u&gt;: ''Mamiarisoa Rajaonarimanana et Solofo Ranarivelo'' 
* STUDIO MARS 

==== [[1998]] : Ny Tiako Rehetra ====
# Lasa Nitady
# Resa-Be
# Ny Tiako Rehetra
# Tsara Andriamanitra
# Simba ''(Miaraka amin' i Nini)''
# Namako
# Ny Hira
# Mba Iriako ''(Miaraka Amin' i Nary ao amin' ny Tarika [[Zay]] amin'ny Guitar)''
# Mpiahy
# Tia
# Vavaka
# Diso Lalana
# Adiady
* &lt;u&gt;Tononny&lt;/u&gt; : ''Poopy'', &lt;u&gt;Feony sy CLavier&lt;/u&gt; : ''Naivo'' ,&lt;u&gt;Feo Lafika&lt;/u&gt;: ''Nini''  , &lt;u&gt;Percussion sy Batterie&lt;/u&gt;: ''Nini'' (Tonony &quot;''Simba''&quot;)  , &lt;u&gt;Guitar&lt;/u&gt; :''Haja et Gerard'' , &lt;u&gt;Mpandrindra&lt;/u&gt;: ''Naivo'' (nini)
* STUDIO MARS

==== [[2000]] : Fitiavana ====
# Mihanta
# Tsy Hahita
# Izay Manao Ny Marina
# Lalao
# Sedra
# Toa Anao
# Mitatao
# Mahavariana
# Fitiavana
# Tolory Tanana
# Gasy
# Fandresena ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
* &lt;u&gt;Tonony&lt;/u&gt;: ''Poopy (feony &quot;Tsy Hahita&quot;)''   &lt;u&gt;Feony Sy Nandrindra&lt;/u&gt; : ''Naivo''
* STUDIO MARS

==== [[2001]] : Tena Namana ====
# Vola
# Lasa
# Tsy Mety Ho Afa-po
# Tahio
# Lasa Nitady ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Porofom-pitiavana
# Tsy Mora
# Taloha
# Tena Namana ''(Miaraka Amin' i [[Eric Tahiana]])''
# Miverena
# Kanto
# Misaotra
# ''The Winner (version anglaise de &quot;Izay Manao Ny Marina&quot; tonony nosoratan' i [[Tiana]])''
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO MARS

==== [[2002]] : Tahak' izay ====
# Tahak' izay
# Mifona
# Efa Haiko
# Ndao Ary
# Ny Marina Tsy Maty
# Tsy Menatra
# Sambatra
# Fanantenana
# Kamo
# Aoka Ihany
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2003]] : Mifameno ====
# Velon-kira
# Mifamemo
# Fety
# Mila Anao
# Zandry
# Misaotra Ry Ray
# Tsiaro
# Tantara
# Tsy Ho Tia Daholo
# Miora
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2004]] : Ho any Aminao ====
# Ho Any Aminao
# Ho An' i Neny
# Mbola Tavela
# Nofy Sisa
# Ahoana Tokoa
# Tiako 100%
# Ndao Ary ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Miara-Mihira ''(Miaraka Amin' i Dadah sy Fafah ao amin' ny [[Mahaleo (tarika)]]''
# Ny Antsika
# Maimaim-poana
# (Matory Am_pilaminana) Super Moustiquaire
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2006]] : Satria Tiako ====
#Satria Tiako
#Hiram-pitiavako
#Miova Loko
#Tia ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
#Lazao Ahy Fa ...
#Ny Hira ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
#Izy Roa Ihany
#Fitaratra
#Taniko ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
#Sakafon'ny Zaza Marary
#Mahafatifaty Loatra
#Tsy Hiady
#Mandram-pihaona
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2007]] : Tia foana (album duo avec [[Bodo]]) ====
#Medley Slow (''Fony Aho Afenina - Hody - Tsy Natolony - Sombin' aiko / -Tolory Tanana)''
#Raha Toa
#Lazao Ahy Fa ...''(Poopy)''
#Hankany Aminao ''(Bodo)''
#Medley Dance ''(Tsy Izany - Izay Manao ny Marina - Taloha - Misy Farany)''
#Tia Foana
#Afenina - Tsy Maninona Aho
* STUDIO SON'ATE &amp; DOSOL

==== [[2011|2010]] : Mamela ny Helokay ====
# Mamela ny Helokay
# Mamy ny Miaina ''(''amin' ny Endriny Vaovao'')''
# Zava_Poana
# Lavitra Azy
# Andao Handihy ''(''amin' ny Endriny Vaovao'')''
# Lazao Ahy
# Miova Loko
# Afa-po
# Am-pitiavana
# Mitodiha
# Mihainoa (Bonus Noel)
* Tonony: Poopy, Feony sy Nandrindra: Naivo
* Tonony sy Feony 2,4 sy 5: Solofo Ranarivelo
* STUDIO SON'ATE

==== 2019 : Ho an' i Dada ====

* CD:

# Ho an' i dada
# Nankaiza
# Hafahafa
# Tsy misy
# Fitaratra
# Ody Fitia*
# Mihazakazaka
# Ny Herinao
# Ho Anao
# Mahafatifaty Loatra
# Any an-kafa*
# Lazao Ahy Fa ...
# Tsy ny Fahanginako

* DVD :
*# Ho An' i Dada
*# Hirampitiavako
*# Nankaiza
*# Satria Tiako
*# Mahafatifaty Loatra (Live)
*# Lasa Nitady (Live)
*# Mifameno (live)
*# Vola (live)
*''Auteur''  Poopy
*''Compositeur'' Naivo - Poopy*
* Studio SON'ATE PLUS

=== 2023: Endrika Fitiavana ===

* CD:
*# ''Teo foana*''
*# ''Miala Tsiny*''
*# ''Tsofin-drano''
*# ''Avelao aho''
*# ''Tsy ny fahanginako''
*# ''Love yourself''
*# ''Ampy ho ahy''
*# ''Tsy mety tonga saina''
*# ''Nankaiza ?''
*# ''Vangivangio''
*# ''Fombanay*''
*# ''Zanaka''
*# ''Tsy ahita***''
*# ''Ho anao''
*# ''Ampitiavana**''
*# ''Ho an'i Dada**''
*# ''Tsy ho irery**''

* DVD :
*# Nankaiza
*# Ho An' i Dada
*# Tsy ahita
*# Tsiaro
*# Tsy mahasaraka
*# Ampitiavana / Avelao aho****
*''Auteur  Poopy''
*''Compositeur Naivo - Poopy***''
*''* miova kely amin'ilay edition 2025''
*''** niampy amin'ilay edition 2025''
*''**** misolo toerana an'ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ampitiavana&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; amin'ilay edtion 2025''
* ''Studio SON'ATE PLUS/Studio ETO''

=== Best Of ===

==== [[2003]] : Album Spécial 20e anniversaire (par le Studio Mars) (14 titres) ====
* Hira notsongaina tao amin' ny rakikira &quot;Andao Handihy&quot;, &quot;Fandresena&quot; ary &quot;Ny Tiako Rehetra&quot;
# Ampianaro
# Fitia Voarara
# Fandresena
# Tsy Natolony
# Raha Nofy
# Simba
# Ho Iray
# Diso Lalana
# Ny Tiako Rehetra
# Lasa Nitady
# Hafatra
# Namako
# Gina Gina
# Afenina

==== [[2005]] : 3 Best Of (1.Slows, 2.Rythm, 3.Evangéliques) (14 titres chacun) ====
* CD 1: Special Slow
# Izy Roa Ihany
# Ho Iray
# Tsy Ahita
# Mifameno
# Tsy Natolony
# Toa Anao
# Sedra
# Miverena
# Tahak'izay
# Tsiaro
# Tia  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Ahoana Tokoa
# Kanto
# Ny Marina Tsy Maty
* CD 2: Spéciale Rhytmé
# Lalao
# Gina Gina
# Fandresena
# Taniko  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Ambanivolo
# Resa-be
# Ho Any Aminao
# Variana  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Ny Antsika
# Izay Manao ny Maria
# Vola  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Aoka Ihany
# Ny Hira  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Tiako 100%
* CD 3 : Spéciale Evangelique
# Mpahy
# Ampianaro
# Sambatra
# Tandrifin-drahona
# Soa Nomena
# Misy Antenaina
# Fanantenana
# Tahio
# Misaotra Ry Ray
# Mifona
# Tsara Andriamanitra
# Maimaimpoana
# Vavaka
# Mihainoa

=== [[2008]] : Coffret special 25e en VCD et CD audio (7 clips + 5 titres) ===
* CD:
# Tsy Mahasaraka
# Niova Dika
# Mifanome Tanana
# Ngoma
# Dieny Izao
* DVD :
*# Niova dika,
*# Ho any aminao,
*# Ho an' i Neny,
*# Manome tanana,
*# Satria tiako,
*# Ngoma

==== [[2009]] : Coffret 25e en DVD et CD audio ====
** CD:
*# Tsy Mahasaraka
*# Niova Dika
*# Nofy Sisa
*# Fitaratra
*# Fety
*# Mifanome Tanana
*# Satria Tiako
*# Tiako 100%
*# Izy Roa Ihany
*# Ngoma
*# Kanto
*# Dieny Izao
** DVD :
*# Tiako 100%
*# Izy Roa Ihany
*# Niova Dika
*# Ho An' i Neny
*# Ngoma
*# Mifanome Tanana
*# Satria Tiako

* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy''  , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

=== [[2005|20]]16 : Best Of POOPY (30 ans de scène) ===
* CD 1: Special Slow
# Raha Nofy ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ny Marina Tsy Maty ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tsy Natolony ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ny Tiako Rehetra ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Mihanta ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tia ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Sedra ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Toa Anao ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tahak' izay
# Mifameno
# Satria Tiako
# Afa-po
# Nankaiza ''(hira vaovao BONUS)''
* CD 2: Spéciale Rhytmé
# Taniko ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Resa-be ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Gasy ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ambanivolo ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Variana 
# Namako ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tsy Menatra ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ny Hira - Ho Any Aminao ''(amin' ny endriny vaovao)''
# 'Ndao Handihy ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Aoka Ihany ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Vola/Lalao ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tsy Ny Fahanginako ''(hira vaovao BONUS)''
* DVD :
# Tiako 100%
# Izy Roa Ihany
# Niova Dika
# Ho An' i Neny
# Ngoma
# Mifanome Tanana
# Satria Tiako
# Tsy Mahasaraka
# Tsiaro

== VIDEOCLIP ==
** 1991
*# ''Ho iray,''
*# ''Ginagina,''
** 1992
*# ''Fitia Voarara'' ( feat Mahery)
*# ''fety''
** 1993
*# ''ny antsika''
*# ''ampianaro''
*# ''vonjeo,''
*# ''tolona''
** 1994
*# ''Wedding prayer''
** 1995
*# ''ambanivolo,''
*# ''Taniko''
*# ''Tolona (version Nosy Be)''
*# ''aza miady,''
*# ''Wedding prayer'' (version Nosy Be)
** 1996
*# ''soa nomena,''
*# vavaka
** 1998
*# ''Tsara Andriamanitra''
*# ''ny hira,''
*# ''resa-be,''
** 1999
*# ''Lalao,''
*# ''mihanta,''
*# ''sedra,''
** 2000
*# ''zay manao ny marina,''
*# ''fitiavana''
*# ''porofom-pitiavana''
*# ''tena namana,''
** 2001
*# ''vola''
*# ''taloha,''
*# ''kanto,''
** 2002
*# ''tahak' izay,''
*# ''fanantenana,''
*# ''aoka ihany,''
** 2003
*# ''mifameno,''
** 2004
*# ''ho an' i neny,''
*# ''miara-mihira,''
*# ''super moustiquaire,''
*# ''ahoana tokoa,''
** 2005
*# ''fotoana mamy,''( feat Lola, Tovo J'hay, Njakatiana, Hirah, Sitraka)
*# ''izy roa ihany,''
** 2006
*# ''ho any aminao''
*# ''ilazao (feat Njila)''
*# ''satria tiako,''
** 2007
*# ''manome tànana,''
*# ''medley feat bodo,''
*# ''tia foana feat bodo,''
** 2008
*# ''niova dika,''
*# ''ngôma,''
** 2009
*# ''tiako 100%,''
*# ''dieny izao,''
** 2010
*# ''mamelà ny helokay,''
*# ''mbola kely loatra (feat Njakatiana)''
*# ''raha nofy (feat Njakatiana)''
** 2011
*# ''tsy mahasaraka,''
*# ''tsiaro,''
** 2012
*# ''anao zahay''
** 2016,
*# ''nankaiza?''
=== Album video ===

==== 2005: Summer Memories ====
# Wedding Prayer
# Tsara Andriamanitra
# Sedra
# Zay Manao Ny Marina
# Vola
# Talona
# Tahak' izay
# Aoka ihany
# Mifameno
# Fanantenana
# Ho an' i neny
# Ahoana Tokoa
# Izy Roa Ihany
* collection vidéoclip par SM Pro

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpihira malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* http://www.smoothjazz.skyrock.com {{Wayback|url=http://www.smoothjazz.skyrock.com/ |date=20181120231423 }}
* http://serasera.org/tononkira/index.php?rub=tononkira/mpihira&amp;id=33 {{Wayback|url=http://serasera.org/tononkira/index.php?rub=tononkira%2Fmpihira&amp;id=33 |date=20070928011548 }}
* http://www.koloina.com/kooliana/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=182&amp;Itemid=286 {{Wayback|url=http://www.koloina.com/kooliana/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=182&amp;Itemid=286 |date=20070929235950 }}
* http://lamozika.net/artiste-122-Poopy {{Wayback|url=http://lamozika.net/artiste-122-Poopy |date=20120614020026 }}
[[sokajy:Mpihira malagasy]]</text>
      <sha1>pmukt1iu2o68nmwcsjuxw5l5qwsy2b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134713</id>
      <parentid>1134712</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30919" sha1="8saj3reat3ybbn16h3fhklejwura953" xml:space="preserve">
 {{Infobox olona|anarana=Ramahavalisoa José Helihanta|teraka=13 septembra 1966|firenena=Madagasikara|asa=Mpihira|asa hafa=Mpamoron-kira
Mpandrindra hira|image=Poopymars2020. jpg}}
'''I Ramahavalisoa José Helihanta''', fantatra amin'ny solon'anarana hoe '''Poopy''', dia [[mpanakanto malagasy]], teraka tamin'ny 13 Septambra 1966. Tamin'ny taona 1983 dia nofidian'ny [[tarika Njila]] ho isan' ny tarika ao aminy i Poopy. Tamin' ny taona 1990 no nanombohany nihira irery (sôlô).

== Ny fiainany talohan' ny naha mpihira azy ==

Ramahavalisoa José Helihanta, fantatra amin' ny solon' anarana hoe Poopy, dia [[mpanakanto malagasy]]. Nianatra teny amin' ny Lycée Andohalo Izy ary ny anarana hoe Poopy dia solon' anaran' i Giana, izay zanaky ny nenintoany, ka rehefa nitaiza an' i Giana izy dia i Giana antsoin' ny ankizy hoe &quot;Poopy Kely&quot; ary izy antsoin' izy rehetra hoe &quot;Poopy Be&quot;, teo no naharaikitra ny anaran' i Poopy. Teraka tamin' ny 13 Septambra 1966. Manambady (Naivo), ary manan-janaka mianadahy izy (Tahina sy Miora).

Teraka ary lehibe tao anatin' ny zava-kanto i Poopy. Miangaly mozika koa mantsy ny rainy ary nitendry klavie tao tamin' ny tarika [[Henri Ratsimbazafy]] nandritra ny 30 taona. Ny nenitoany, Voahirana&lt;ref&gt;https://tononkira.serasera.org/mpihira/voahirana&lt;/ref&gt;, mpihira, ary ny renibeny mpanao hatsikana.

== Ny nanombohany nihira ==
[[Sary:Poopymars2020.jpg|vignette|389x389px|I Poopy tany amin' ny taona 2020]]Nanampy (choriste) an' i Voahirana, nenitoany, no nidiran' i Poopy teo amin' ny sehatry ny hira. Vao 15 taona monja izy tamin' izany. Roa taona taoriana, tamin' ny taona 1983, nitady mpihira vehivavy ny tarika Njila izay naman' i dadafaran' i Poopy, ka io dadafaran' i Poopy io no nampihaona an' i Poopy sy i Njila voalohany, nanao ny hiran' i Jeanne Moreau i Poopy tamin' izany ka babo tamin' ny feony avy hatrany i Njila  ary dia nofidian' ny tarika Njila ho isan' ny tarika i Poopy. Tamin' ny taona 1990 dia nifindra tao [[Frantsa]] ny tarika Njila, i Poopy kosa nisafidy ny hijanona tao Madagasikara ka tamin' izay no nanombohany nihira irery (Solo). Niara-niasa tamin' i Solofo Ranarivelo izy ary tamin' ny 1990 no namoaka ny horonam-peo voalohany &quot;Andao Handihy&quot; izay nivoaka cd tany [[Japana]] ihany koa tamin' ny 1993. Teo dia nandeha matetika tamin' ny haino aman-jery ilay hirany hoe ''&quot;Gina Gina&quot;'', &quot;Ho iray&quot;, sns Tamin' ny taona 1991 dia nisy hatrany ny fiakarana an-tsehatra izay nataon' i Poopy, Bodo, [[Johary]] ary i [[Landy]], Nalaza tamin' izany i &quot;''Nafenina''&quot; nokaloin'i Poopy sy i Bodo, hira noforonin' i Poopy fony izy mbola tao amin' ny tarika Njila tamin' ny 1987 ary &quot; ''Hery Iray''&quot; izy  niarahany  nihira tamin'i Luc sy Mahery(Johary) ary Bodo. Teo Ihany koa izy no nanomboka niara niasa tamin'i Naivo,ary nanomboka teo dia i Poopy ihany no mamorona ny tonon-kirany rehetra ary i Naivo no manao ny feony sy miahy azy eo amin'ny tontolon'ny zava-kanto.Ny taona 1992 no nanakohako tamin'ny haino aman-jery makagasy ilay hira &quot;''Fitia Voarara''&quot; izay namafy ny fahatsaran'ny fiaraha-miasan'i Poopy sy Naivo.Ary dia Tamin'ny 1993 izy namoaka ny raki-kira &quot;Fandresena&quot; sy nanamarika ny faha folo taona nihirany ka nanaonfampisehoana maromaro teto andrenivohitra sy nitety faritra maro. Teo no nahazahoany contrat tamin ny [[BMG Africa]] ka nankany [[Afrika Atsimo]] izy nanao an'ilay raki-kira &quot;Malagasy Rainbow&quot; nivoaka t@ 1995

== Ny nampahalaza azy ==

=== Tapany voalohany amin' ny taompolo 1990 ===
* 1991: nivoaka ny hira sy clip ''Gina gina'', ''Ho iray'' izay fampiaraham-peo tamin' i Haingo. Narahana fampisehoana Solo voalohany tao amin' ny Roxy niarahany tamin' ny tarika Johary, nasainy tamin' izany i [[Bodo (mpihira)|Bodo]].
* 1992: septambra: Niaka-tsehatra voalohany namaky ny sehatra maitson' [[Antsahamanitra]] i Poopy.
* 1993: Feno 10 taona ny niakarany antsehatra. Nivoaka ny hira &quot;Tsy natolony&quot;, mitantara ny fiainan' ny mpanao pôlitika ka sady noraisin' ny olona ho hiram-pitiavana ihany koa. Nibahana tamin' ny sangan' asany ny gadonkira [[Afrika Atsimo|afrika atsimo]] sy tandroy, izany hoe ny gadona mihetsika gasigasy ka anisan' ny nanaitra ny &lt;u&gt;BMG Africa&lt;/u&gt; hiara-miasa aminy.
* 1994: Tafaverina tany [[Afrika Atsimo]] i Poopy ary nanao fampisehoana maro manerana an' i [[Madagasikara]]. Feno hipoka izay toerana rehetra nalehany. Narahana hira vaovao maro be hatrany tonga dia hain' ny mpankafy &quot;''Tia''&quot;, &quot;''Lavitra azy''&quot;,  Ilay tahirin-tsary &quot;''Wedding Prayer''&quot; no anisan' ny nametraka ny lazan' i Poopy rehefa nandeha irery izy, ary ilay raki-kira &quot;Malagasy Rainbow&quot;  dia anisan' ireo raki-kira malagasy be mpividy indrindra hatramin' izao. Noho ny lazan' io raki-kira io dia nanao fampisehoana an-tsehatra maro tamin' ny faritra maro izy tamin' ny taona 1995 ary koa nanatontosa ny horonan-tsary &quot;''Ambanivolo''&quot;, &quot;''Taniko''&quot;, &quot;''Tolona&quot;'' ary ''&quot;Aza Miady&quot;'' tany any amin' ny faritra. Nivoaka ny hira &quot;''Fihavanana''&quot; fampiaraham-peo izay nataony tamin' i [[Rossy]], ho fahatsiarovana an' i [[Bao Angèle]].

=== Tapany faharoa amin' ny taompolo 1990 ===
* 1995-1996: Nivoatra hatrany ny tarika ary nanomboka niara-niasa tamin' i Tsingory, izay mpanao soradihy ka dia nampianatra an' i Poopy nandihy mihitsy izy ireo ka nanomboka teo dia sady mihira i Poopy no ravahan' ny dihy iarahany amin' ny Tsingory ny seho ataony, nitohy ny fiaraha-miasa hatramin' ny taona 2005. Nivoka sy nalaza nanerana ny nosy ilay hiran' i Poopy sy i [[Ricky (mpanakanto)|Ricky]] hoe ''&quot;1+1&quot;,''
* 1997. Taona anisan' ny tsy dia nisehoan' i Poopy sehatra loatra satria dia niteraka ny zanany voalohany Tahiana Ismael izy, ka ny faraparan' ny taona vao nanao fampisehoana tao Antsahamanitra niarahany tamin' i [[Gothlieb (mpanakanto malagasy)|Gothlieb]] sy i [[Mbolatiana (mpanakanto)|Mbolatiana]] izay feo lafika tao  tamin' ny tarika ihany nanokatra ny seho voalohany tao amin' ny Lapan' ny Fanatanjahantena (na Palais des Sports) ao [[Antananarivo]] i Poopy sy i Bodo, nanotrina azy tamin' izany ny &lt;u&gt;Tarika 'Zay&lt;/u&gt; izay nanao feo lafika ho an' ny tarika Poopy.
* 1998 izy no nankalaza ny faha 15 taona nihirany ka namoaka rakikira vaovao, 3 taona taorian' ny ''&lt;u&gt;Malagasy Rainbow&lt;/u&gt;'','' &quot;Ny Tiako rehetra&quot;''. Fampisehoana tokana no nataony tao Antsahamanitra
* 1999: seho voalohany nataony nandeha irery tao  tamin' ny Lapan' ny Fanatanjahantena (Palais des Sports) nandritry ny roa andro nentiny namaranana ny faha 15 taona nihirany.

== Ny fiainam-pianakaviany sy ny talentany hafa ==

Tamin' ny taona 1997 no nanorina tokantrano i Naivo sy i Poopy, ary niteraka ny zanany voalohany nomeny anarana hoe Tahiana, ary tamin' ny taona 2000 izy no niteraka an' i Miora, izay zanany faharoa.

Mahay mitendry [[gitara]] sy [[pianô]] i Poopy, mahay mamboatra volo, manjaitra ary manao sary ihany koa. Hita ao amin' ny clip &quot;Sedra&quot; ny fahaizany manao sary, ary nohamafisin' i Hery tao amin' ny Tarika Njila izany nanditry ny Interview iray tao amin' ny [[Televiziona Malagasy|TVM]].

== Ny niverenan' ny lazany ==

=== Taompolo 2000 ===
[[Sary:Poopy.jpg|vignette|232x232px|Poopy]]
Lasa fanaon' i Poopy ny manao fampisehoana indroa isan-taona ao amin' ny [[Palais des Sports (Antananarivo)|Palais des Sports]] ao [[Antananarivo]] ary tamin' ny taona 2000 izy dia namoaka ilay raki-kira &quot;Fitiavana&quot; izay nanatanora ny gadona hataony, Anisan' izany ny gadona dance amin' ilay hira &quot;Zay manao ny marina&quot; izay hira tsy mety lefy laza hatramin'izao. Eo koa anefa ny Slow izay nitiavan' ny maro azy ka tsy mahagaga raha namerina sy nananafy ny lazany indray ilay hira &quot;Tena Namana&quot; izay hira be mpandefa indrindra tamin' ny haino aman-jery teto [[Madagasikara]] ny faran'ny taona 2000 ary nandritry ny taona 2001. Io koa no lohatenin' ny album navoakany ny taona 2001. Marihana fa ''à [[guichet fermé]]'' nanomboka teo ny fampisehoana izay hataony ao amin' ny palais ka nametraka azy ho mpanakanto be mpijery an-tsehatra indrindra,raha toa ka milaza ny mpanao gazety malagasy fa ny talentan' ny Poopy eo amin' ny fahaizany mamorona tonon-kira izay mahakasika ny fo sy ny sain'ny maro no tena heriny. Mitohy izany lazany izany tamin' ny &quot;Tahak' izay&quot; ny taona 2002. Ary dia mipetraka tanteraka ho mpanakanto malagasy manana ny maha-izy azy izy.

Nankalaza ny faha 20 taona niankarany an-tsehatra izy ary hetsika maro no notontonsain' ny tarika, nivoaka ny rakikira nitondra ny lohateny hoe &quot;Mifameno&quot;, toy ny mahazatra nisy ny cabaret, ny fampisehoana goavana tao  tamin' ny Palais des Sports roa andro misesy, ary iray volana taty aoriana tao Antsahamanitra, feno ny toerana rehetra nanaovany fampisehoana ary nofaranany  tamin' ny bouquet final tao  tamin' ny Eldorado izany tamin' io taona io ihany koa. 

Mbola nitohy ny lazany ary nnivoaka ny hira &quot;Ho an' i Neny&quot;, &quot;ahoana tokoa&quot;, &quot;miara-mihira&quot;, &quot;ho any aminao&quot;'', izay nisy rrakitsary avokoa...''
Nisy fampisehoana niarahany  tamin' i Dadah sy Fafah tao  tamin' ny Palais des Sports ny volana martsa, ary fampisehoana goavana tao  tamin' ny palais des sports ihany ny 01 aogositra 2004 ary tao Antsahamanitra ny 04 septembre 2004 ka namoaka an' ilay tahirin-kirany &quot;Ho Any Aminao&quot;.
Nankalaza ny faha 55 taona niorenany ny kolejy Saint Antoine ka i Poopy no nalainy hiara hifety izany jobily izany ka nanao fampisehoana indray izy ny volana novembre tao  amin' ny Palais des Sports. Nivoaka  tamin' ny zay ny hira sy clip vaovao IZY ROA IHANY. 

Nisy ny &quot;Che Bel Canto&quot; novokarin' ny Media Consulting izay nandraisan' i Poopy anjara nanomboka ny taona 2003 ka anjarany no nandray mpanankanto hafa toa an' i [[Njakatiana]] sy [[Tovo J'Hay]] ny taona 2005...fampisehoana goavana tao amin' ny Palais des Sports ary nolalaovina an-tsehatra ny hirany nandritry ny fampisehoana, nivoaka DVD lay fampisehoana Che Bel Canto. Nivoaka IHANY koa ny &quot;album best of 2005&quot; miisa 3, ary nanao &quot;spectacle musical&quot; nampitondrainy ny anarana hoe &quot;''Tena Tia''&quot; niaraka tamin' ny Tsingory tao  amin' ny Palais des Sports ny volana novembre 2005...

* 2006: Niely ny feo fa hisotro ronono i Poopy ka hijanona tsy hihira intsony. Taitra ary tsy nanaiky nefa ny mpankafy. Toa tsaho fotsiny ihany nefa ka dia nivoaka ny volana aprily ny hira vaovao SATRIA TIAKO! izay hira anisan'ny hahalalan'ny olona an' i Poopy hatramin' izao! Nivoaka ihany koa ny TSY HIADY! KA narahana fampisehoana tao ANTSAHAMANITRA NY VOLANA MAY.  Nihaona Tany [[Frantsa]] i Poopy sy Njila izay nankalaza ny faha 30 taona Nihirany. Vokatr' io fihaonana io dia nisy ny fiverenan' i Poopy niaka-tsehatra indray niaraka tamin' ny Tarika Njila, notontosaina tany ary ny horonan-tsarin' ilay hiran' i Njila hoe ''&quot;Ilazao&quot; '', ary  dia tao [[Frantsa]] No niantombohan' i fitetezam-paritra nataon' izy ireo ka nitohy tamin' ny faritra maro teto [[Madagasikara]] izany,  Ka nanao fampisehoana goavana roa andro misesy tao  amin' ny Palais des Sports ka dia nihanoka indray ny hira nalaza sy nanamarika ny tarika NJILA izy ireo!  Tsy hadinon' i Poopy anefa ny mpankafy azy ka nandritra io fitetezam-paritra niarahany tamin' i Njila Io no nolazainy fa hivoaka amin' ny volana Septembre 2006 ny raki-kirany vaovao, nomeny ny lohateny hoe &quot;Satria Tiako', raki-kira izay nivoaka ny andron' ny fampisehoana izay nataony tao amin' ny Palais des Sports ny volana novembre (toy ny isa-taona)!

* 2007 : ny volana feborary, dia niaraka nanao fampisehoana nitondra ny lohateny hoe AM-PITIAVANA i [[Bodo]] sy i Poopy, folo taona taty aoriana tao  amin' ny Palais des Sports, andro vitsivitsy alohan'ny fampisehoana dia efa guichet fermé!, ary maro ny nitaraina fa tsy tafiditra ka dia niverina niakan-tsehatra indray izy roa ny volana septembre ary namoaka an' ilay raki-kira vaovao  &quot;Tia Foana&quot;.

* 2008 : Nankalaza ny 25 taona nihirany i Poopy, ka fampisehoana tao Antsahamanitra sy &quot;CC ESCA&quot; no nentiny nakalazana izany...nivoaka koa ny hira sy raki-tsary vaovao &quot;''Niova dika''&quot;... Ka nivoaka  tamin' izany koa ny rakikira spécial 25è!

* 2009 : Nanao cabaret tao  amin' ny Sk Melody Mandriambero i Poopy ka dia betsaka ny tsy tafiditra tamin' izany ka napanantena izy fa hihaona afaka volana vitsivitsy ao amin' ny palais des sports.  Nivoaka ny clip MAMELÀ NY HELOKAY Napa-kevitra ny hiverina an-tsehatra ao amin' ny Palais des Sports i Poopy, TSIARO narahin'i [[TGC]] Teo amin' ny feo lafika, ka nanomana fatratra ny fampisehoana &quot;lava indrindra nandritry 26 taona nihirany&quot; adiny 5 mahery ny fampisehoana ary feno ny lapa...,
[[Sary:Poopy 2020.jpg|vignette|342x342px|Poopy]]

=== Taompolo 2010 ===
* 2010 : Nofidian' ny [[RTA]] ho Reny Mpiahy ny Pazzapa niaraka tamin' i [[Yzit]] izy,  Nivoaka ny rakitsary DIENY IZAO ary nanao Fampisehoana iray tao Antsahamanitra izy ny volana avril 2010.  Niara-nanao cabaret  tamin' i Njakatiana izy ny volana mars ka taorian' izany fiaraha-miasa izany dia nivoaka ny clip RAHA NOFY sy KELY LOATRA niarahan' izy roa hisantarana ny fampisehoana &quot;duo inédit&quot; tao  amin' ny palais des sports. Ny volana Desambra nivoaka tao [[Frantsa]] nandritry ny fitetezam-paritra nataony ny raki-kirany vaovao &quot;Mamelà ny helokay&quot;.

* 2011 : Nivoaka Teto [[Madagasikara]]  ilay rakikirany vaovao &quot;Mamelà ny helokay&quot; Niantomboka ny fiaraha-miasan' i Poopy Sy DIH'VIN (Mpandihy) izay tarihin' i Navin. Ka nanomana fampisehoana goavana ry zareo ny volana juin tao amin' ny Palais des Sports ary nisy fitetezana faritra ihany koa natao.  Niray sehatra  tamin' ny REBIKA, BODO ary Njakatiana i Poopy taoriana kelin'izay tao anatin' ny FAMPISEHOANA hoe TAFARAY tao  amin' ny Stade Annexe Mahamasina !

* 2012 : Nanantontosa fitetezam-paritra tany [[Frantsa]] i Poopy ka tao anatin' izany no nandaozany ny reny niteraka azy! Nitodidoha niverina antanindrazana izy ka nisy fampisehoana notontonsainy tao amin' ny &quot;dôme [[RTA]]&quot; ny volana jona, narahana cabaret tokana tao amin' ny Red Island Inn satria hanomana ny 30 taona hiankarany an-tsehatra izy ny taona 2013 raha nanontaniana ka hiataka kely hanomana izany. Faraparan' ny taona 2012 dia niteraka resa-be eraky ny tambazotra sosialy sy teny  amin' ny fiarahamonina fa niova finoana i Poopy! Maro no nanenjika sy lasa tsy nankafy azy intsony sy nanaratsy azy ka niely  tamin' izany ny tsaho rehetra momba azy mivady! Tao ny resaka hoe tsy hihira intsony i Poopy, tao ny hoe lasa nivavaka tany amin' ny antokopinoana zao sy zao sns maro.

* 2013 : Feno 30 taona ny niakaran' i Poopy an-tsehatra niandry fankalazana sy fampisehoana ny mpankafy! Tsy nisy anefa izany  fa nisy ny fandraisiny anjara tamin' ilay fandaharana hoe &quot;Coulisses on Tv &quot; tao amin' ny [[TV plus Madagascar]] ary tao no nanazavany fa tsy mbola fotoanany angamba hoy izy fa rehefa tonga ny fotoana dia atao ny fankalazana! Tao ihany koa no nentiny nanazavana ofisialy tamin' ny fahita lavitra momba lay fiovana sy lalana vaovao arahiny ka notsindriny fa tsy niova izy ary nohamafisiny fa MIHIRA ARY HIHIRA FOANA izy fa tsy mbola nilaza na naoviana naoviana hoe hijanona ka tsy hanohy intsony! Nasehony tamin' izany fa afaka mihira ny hirany rehetra izy!

* 2014:.Nivahiny tao amin' ny fandaharana &quot;Belouh&quot; tao amin' ny [[RTA]] i Poopy; tao no anisan' ny nanazavany bebe kokoa momba ny lalana vaovao arahiny sy ny fahatsiarovana ny fotoana nolalovany tanatin' ny mozika!  Nandray anjara tamin' ny fampisehoana tolo-tanana nokarakarain' ny yarika [[Mahaleo (tarika)|Mahaleo]]  ho an' i Nono; ka nampiara-peo tamin' i [[Dama]] ilay hira hoe &quot;Ise Kely&quot;, nandray anjara ihany koa tamin' ny fampisehoana niarahan' ny mpanakanto malaza maro tao amin' ny [[Coliseum Antsonjombe]].  Ary io [[Taona]] 2014 io no notoloran' i Elia RAVELOMANANTSOA, minisitry ny kolotsaina ny &quot;Officier de l'ordre des arts, des lettres et des cultures&quot; (Malgache) noho ny 30 taona nilomanosany tao anaty zavakanto!

* 2015: Nisy fampisehoana &quot;déjeuner-dansant&quot; nataon' i Poopy ny volana aogositra! Niandry fatratra ny mpankafy hoe oviana ihany ny fankalazana ny faha 30 taona nihirany, nivoaka ny feo fa hanao fampisehoana i Poopy ny volana novembre 2015! Kanjo nihemotra ny volana febroary 2016 izany. Tonga ary ny fotoana! Tapitra avokoa ny tapakila rehetra!  28 febroary 2016 tamin' ny 4 ora hariva! Nisahotaka ny mpijery fa betsaka ireo tsy tafiditra nefa efa nahazo karatra! Feno hipoka ny Palais des Sports ! Nihanoka ny kanto sy ny naha Poopy an' i Poopy ny mpankafy 7 000 mahery tonga nanotrona sy nihanoka ny 30 taona! Na dia teo aza ny ahiahy, ny alahelo, ny fitiavana tsotra izao dia tonga lay ora sy fotoana nandrasan' ny maro! Nivoaka tamin' ny io fotoana io ny COFFRET SPÉCIAL 30e ! Nahitana CDs audio an' ireo hira nanamarika ny 30 taona ary nohavaozina daholo, sy DVD clips inédits !  Nitohy ny fankalazana tao amin' ny Carlton! Nivoaka tamin' izany ny rakitsary NANKAIZA? Mbola nitohy tao Antsahamanitra ihany koa ny 30 taona antsehatra!  Nentina nitety faritra ny 30 taona an-tsehatra ary samy faly avokoa nahita an'i Poopy ny mpankafy!  Nanomboka teo dia toa tsy nifankafoy intsony ny mpijery sy ny mpanakanto! Izay toerana aleha dia feno avokoa!

* 2017: nivoaka ny hira sy rakitsary Nokarakarain' i Live Prod ny MIFAMPITANTANA 2017 ny volana marsa ka i Poopy sy Bodo no niaraka sehatra tamin' izany! Eny 1997, 2007 ary 2017 indray zany 10 taona zary lasa fihaonana mahazatra! Feno ny Lapan' ny Kolotsaina sy Fanatanjahantena! Nozarain' izy roa vavy ny kanto indrindra avy aminy. Ny volana avrily dia nankalaza ny faha 40 taona nihirany i Richard tao amin' ny tarika Njila! Ka nasainy i Poopy sy mpihira maro ho vahininy hanotrona azy amin' izany! Nisy rakitsary vaovao: firaisan-kina sy ianao ihany! FAMPISEHOANA nitondra ny lohanteny hoe FIRAISAN-KINA! Nohirain' ireo vahinin' i Njila ireo hira maro be nampalaza ny tarika Njila! Niakatsehatra tao amin' ny Batou Beach i Poopy ny volana may niaraka amin' ny mpanankanto vitsivitsy hafa!

* 2018: 6 taona taty aoriana dia tapakevitra ny hisidina any Frantsa ny tarika hanao fitetezam-paritra! Nivoaka tamin' izany indray ny Best of Spécial réédition 2018!

* 2019: Namoaka rakitsara vaovao  HO AN' I DADA i Poopy!  Niverina an-tsehatra i Poopy ny faha 10 ny volana novembre ka niavaka kely ny fampisehoana satria nohezahina nohiraina indray ireo sangan'asa tsy dia fanaon' ny tarika! Ka dia niara nahatsiaro an' izany fotoana taloha izany ny rehetra! Mazava ho azy fa dia lany ny tapakila rehetra nandritry ny fampisehoana! Nivoaka ofisialy tamin' ny andron' ny fampisehoana ny rakikira vaovao be, raha tsiahivina dia tamin' ny taona 2010 no namoaka rakikira farany i Poopy raha &quot;best of&quot; no nivoaka tamin' ny 2016! Nahiditra tao anatin' izany album coffret izany ireo hira tsy mbola nivoaka rakikira hatrizay, Tsy misy, any an-kafa, ny herinao, hafahafa, ody fitia, fa nisy sanganasa tena vaovao be ho an' i dada sy ho anao, hira NATOLONY manokana ho an' ireo mpankafy azy tsy niovaova fa teo foana ary tia foana!  Nilaza tamin' izany i Poopy fa hiara hifampitantana amin' i Njakatiana indray amin' ny volana marsa 2020 raha tamin' ny 2010 no farany niray sehatra izy mianadahy!

=== Taompolo 2020 ===
* 2020: Tonga ny fotoana niarahan' izy mianadahy! Fampisehoana MATIHANINA, na teo amin' ny feo, na ny fanamafisam-peo, indrindra ny fitafin' i Poopy no nahazo fanamarihana manokana fa tena kanto dia kanto ary nahafaly ny mpijery sy mpankafy rehetra! Nentin' izy mianadahy niara nifampitantana taminy ny mpijery maro be tonga nanotrona! Fifaliana, tomany, hikiaka ! Oviana dray ny manaraka hoy ny mpankafy!!!?
* 2023: Mankalaza ny faha 40 taona nihirany i Poopy.

== Raki-kira ==
==== [[1991]] : Andao Handihy ====
# Andao Handihy
# Gina Gina
# Sadaikatra
# Hafatra
# Embona
# Tsy Nety
# Ho Iray ''(Miaraka amin i Haingo &quot;Zandrin 'i [[Lalatiana]]&quot; )''
# Mamy Ny Miaina
# Diavolana
* ''Tonony sy Feony '': ''Solofo Ranarivelo , Nandrindra : Solofo Ranarivelo (Poopy)''
* ''Feo Lafika: ny Tarika JOHARY''
* STUDIO MARS

==== [[1993]] : Fandresena ====
# Tolona
# Ny Antsika
# Raha Nofy
# Tsy Natolony
# Afenina
# Fandresena
# Fitia Voarara ''(Miaraka amin' i Mahery ao amin' ny Tarika [[Johary]])''
# Variana
# Ampianaro
# Vonjeo
* ''Tonony: Poopy (Feony:&quot;Raha Nofy&quot; &amp; &quot;Afenina&quot;)   Feony: Naivo''
* ''Nandrindra: Solofo Ranarivelo''
* STUDIO MARS

==== [[1994]] : Malagasy Rainbow ====
# Wedding Prayer
# Taniko
# I'll Keping on Dreamin'
# Tolona ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Misy Antenaina
# Ambanivolo
# Shine On Me
# Let Me In
# Soa Nomena ''(Miaraka amin' i Donnat Rasamimanana)''
# Aza Miady
# Variana ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Tsy Natolony ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Fitia Voarara ''(amin'ny Endriny Vaovao) (Miaraka amin' i Donnat Rasamimanana)''
# Tandrifin-Drahona
* &lt;u&gt;Lead Vocal&lt;/u&gt;: (''Poopy) Ramahavalisoa Josée Helianta'', &lt;u&gt;Clavier:&lt;/u&gt;''(Naivo) Andrianarijaona Razafimanalina''  &lt;u&gt;Vocal&lt;/u&gt;: ''(Nini) Julie Rakotoarinaivo ''&lt;u&gt;Basse&lt;/u&gt;'': José Razafindrabe  ''&lt;u&gt;Percussion et Guitar&lt;/u&gt;'': Hilarison et Lantonirina  ''&lt;u&gt;Vocal&lt;/u&gt;'': Donnat'' Rasamimanana  &lt;u&gt;Batterie&lt;/u&gt;: ''Anthony Razafiarison''  &lt;u&gt;Arrengement&lt;/u&gt;: ''Mamiarisoa Rajaonarimanana et Solofo Ranarivelo'' 
* STUDIO MARS 

==== [[1998]] : Ny Tiako Rehetra ====
# Lasa Nitady
# Resa-Be
# Ny Tiako Rehetra
# Tsara Andriamanitra
# Simba ''(Miaraka amin' i Nini)''
# Namako
# Ny Hira
# Mba Iriako ''(Miaraka Amin' i Nary ao amin' ny Tarika [[Zay]] amin'ny Guitar)''
# Mpiahy
# Tia
# Vavaka
# Diso Lalana
# Adiady
* &lt;u&gt;Tononny&lt;/u&gt; : ''Poopy'', &lt;u&gt;Feony sy CLavier&lt;/u&gt; : ''Naivo'' ,&lt;u&gt;Feo Lafika&lt;/u&gt;: ''Nini''  , &lt;u&gt;Percussion sy Batterie&lt;/u&gt;: ''Nini'' (Tonony &quot;''Simba''&quot;)  , &lt;u&gt;Guitar&lt;/u&gt; :''Haja et Gerard'' , &lt;u&gt;Mpandrindra&lt;/u&gt;: ''Naivo'' (nini)
* STUDIO MARS

==== [[2000]] : Fitiavana ====
# Mihanta
# Tsy Hahita
# Izay Manao Ny Marina
# Lalao
# Sedra
# Toa Anao
# Mitatao
# Mahavariana
# Fitiavana
# Tolory Tanana
# Gasy
# Fandresena ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
* &lt;u&gt;Tonony&lt;/u&gt;: ''Poopy (feony &quot;Tsy Hahita&quot;)''   &lt;u&gt;Feony Sy Nandrindra&lt;/u&gt; : ''Naivo''
* STUDIO MARS

==== [[2001]] : Tena Namana ====
# Vola
# Lasa
# Tsy Mety Ho Afa-po
# Tahio
# Lasa Nitady ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Porofom-pitiavana
# Tsy Mora
# Taloha
# Tena Namana ''(Miaraka Amin' i [[Eric Tahiana]])''
# Miverena
# Kanto
# Misaotra
# ''The Winner (version anglaise de &quot;Izay Manao Ny Marina&quot; tonony nosoratan' i [[Tiana]])''
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO MARS

==== [[2002]] : Tahak' izay ====
# Tahak' izay
# Mifona
# Efa Haiko
# Ndao Ary
# Ny Marina Tsy Maty
# Tsy Menatra
# Sambatra
# Fanantenana
# Kamo
# Aoka Ihany
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2003]] : Mifameno ====
# Velon-kira
# Mifamemo
# Fety
# Mila Anao
# Zandry
# Misaotra Ry Ray
# Tsiaro
# Tantara
# Tsy Ho Tia Daholo
# Miora
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2004]] : Ho any Aminao ====
# Ho Any Aminao
# Ho An' i Neny
# Mbola Tavela
# Nofy Sisa
# Ahoana Tokoa
# Tiako 100%
# Ndao Ary ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
# Miara-Mihira ''(Miaraka Amin' i Dadah sy Fafah ao amin' ny [[Mahaleo (tarika)]]''
# Ny Antsika
# Maimaim-poana
# (Matory Am_pilaminana) Super Moustiquaire
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2006]] : Satria Tiako ====
#Satria Tiako
#Hiram-pitiavako
#Miova Loko
#Tia ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
#Lazao Ahy Fa ...
#Ny Hira ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
#Izy Roa Ihany
#Fitaratra
#Taniko ''(amin' ny Endriny Vaovao)''
#Sakafon'ny Zaza Marary
#Mahafatifaty Loatra
#Tsy Hiady
#Mandram-pihaona
* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy'' , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

==== [[2007]] : Tia foana (album duo avec [[Bodo]]) ====
#Medley Slow (''Fony Aho Afenina - Hody - Tsy Natolony - Sombin' aiko / -Tolory Tanana)''
#Raha Toa
#Lazao Ahy Fa ...''(Poopy)''
#Hankany Aminao ''(Bodo)''
#Medley Dance ''(Tsy Izany - Izay Manao ny Marina - Taloha - Misy Farany)''
#Tia Foana
#Afenina - Tsy Maninona Aho
* STUDIO SON'ATE &amp; DOSOL

==== [[2011|2010]] : Mamela ny Helokay ====
# Mamela ny Helokay
# Mamy ny Miaina ''(''amin' ny Endriny Vaovao'')''
# Zava_Poana
# Lavitra Azy
# Andao Handihy ''(''amin' ny Endriny Vaovao'')''
# Lazao Ahy
# Miova Loko
# Afa-po
# Am-pitiavana
# Mitodiha
# Mihainoa (Bonus Noel)
* Tonony: Poopy, Feony sy Nandrindra: Naivo
* Tonony sy Feony 2,4 sy 5: Solofo Ranarivelo
* STUDIO SON'ATE

==== 2019 : Ho an' i Dada ====

* CD:

# Ho an' i dada
# Nankaiza
# Hafahafa
# Tsy misy
# Fitaratra
# Ody Fitia*
# Mihazakazaka
# Ny Herinao
# Ho Anao
# Mahafatifaty Loatra
# Any an-kafa*
# Lazao Ahy Fa ...
# Tsy ny Fahanginako

* DVD :
*# Ho An' i Dada
*# Hirampitiavako
*# Nankaiza
*# Satria Tiako
*# Mahafatifaty Loatra (Live)
*# Lasa Nitady (Live)
*# Mifameno (live)
*# Vola (live)
*''Auteur''  Poopy
*''Compositeur'' Naivo - Poopy*
* Studio SON'ATE PLUS

=== 2023: Endrika Fitiavana ===

* CD:
*# ''Teo foana*''
*# ''Miala Tsiny*''
*# ''Tsofin-drano''
*# ''Avelao aho''
*# ''Tsy ny fahanginako''
*# ''Love yourself''
*# ''Ampy ho ahy''
*# ''Tsy mety tonga saina''
*# ''Nankaiza ?''
*# ''Vangivangio''
*# ''Fombanay*''
*# ''Zanaka''
*# ''Tsy ahita***''
*# ''Ho anao''
*# ''Ampitiavana**''
*# ''Ho an'i Dada**''
*# ''Tsy ho irery**''

* DVD :
*# Nankaiza
*# Ho An' i Dada
*# Tsy ahita
*# Tsiaro
*# Tsy mahasaraka
*# Ampitiavana / Avelao aho****
*''Auteur  Poopy''
*''Compositeur Naivo - Poopy***''
*''* miova kely amin'ilay edition 2025''
*''** niampy amin'ilay edition 2025''
*''**** misolo toerana an'ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ampitiavana&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; amin'ilay edtion 2025''
* ''Studio SON'ATE PLUS/Studio ETO''

=== Best Of ===

==== [[2003]] : Album Spécial 20e anniversaire (par le Studio Mars) (14 titres) ====
* Hira notsongaina tao amin' ny rakikira &quot;Andao Handihy&quot;, &quot;Fandresena&quot; ary &quot;Ny Tiako Rehetra&quot;
# Ampianaro
# Fitia Voarara
# Fandresena
# Tsy Natolony
# Raha Nofy
# Simba
# Ho Iray
# Diso Lalana
# Ny Tiako Rehetra
# Lasa Nitady
# Hafatra
# Namako
# Gina Gina
# Afenina

==== [[2005]] : 3 Best Of (1.Slows, 2.Rythm, 3.Evangéliques) (14 titres chacun) ====
* CD 1: Special Slow
# Izy Roa Ihany
# Ho Iray
# Tsy Ahita
# Mifameno
# Tsy Natolony
# Toa Anao
# Sedra
# Miverena
# Tahak'izay
# Tsiaro
# Tia  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Ahoana Tokoa
# Kanto
# Ny Marina Tsy Maty
* CD 2: Spéciale Rhytmé
# Lalao
# Gina Gina
# Fandresena
# Taniko  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Ambanivolo
# Resa-be
# Ho Any Aminao
# Variana  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Ny Antsika
# Izay Manao ny Maria
# Vola  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Aoka Ihany
# Ny Hira  (amin' ny Endriny Vaovao)
# Tiako 100%
* CD 3 : Spéciale Evangelique
# Mpahy
# Ampianaro
# Sambatra
# Tandrifin-drahona
# Soa Nomena
# Misy Antenaina
# Fanantenana
# Tahio
# Misaotra Ry Ray
# Mifona
# Tsara Andriamanitra
# Maimaimpoana
# Vavaka
# Mihainoa

=== [[2008]] : Coffret special 25e en VCD et CD audio (7 clips + 5 titres) ===
* CD:
# Tsy Mahasaraka
# Niova Dika
# Mifanome Tanana
# Ngoma
# Dieny Izao
* DVD :
*# Niova dika,
*# Ho any aminao,
*# Ho an' i Neny,
*# Manome tanana,
*# Satria tiako,
*# Ngoma

==== [[2009]] : Coffret 25e en DVD et CD audio ====
** CD:
*# Tsy Mahasaraka
*# Niova Dika
*# Nofy Sisa
*# Fitaratra
*# Fety
*# Mifanome Tanana
*# Satria Tiako
*# Tiako 100%
*# Izy Roa Ihany
*# Ngoma
*# Kanto
*# Dieny Izao
** DVD :
*# Tiako 100%
*# Izy Roa Ihany
*# Niova Dika
*# Ho An' i Neny
*# Ngoma
*# Mifanome Tanana
*# Satria Tiako

* &lt;u&gt;Tonony: &lt;/u&gt;''Poopy''  , &lt;u&gt;Feony sy Nandrindra:&lt;/u&gt; ''Naivo''
* STUDIO SON'ATE

=== [[2005|20]]16 : Best Of POOPY (30 ans de scène) ===
* CD 1: Special Slow
# Raha Nofy ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ny Marina Tsy Maty ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tsy Natolony ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ny Tiako Rehetra ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Mihanta ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tia ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Sedra ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Toa Anao ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tahak' izay
# Mifameno
# Satria Tiako
# Afa-po
# Nankaiza ''(hira vaovao BONUS)''
* CD 2: Spéciale Rhytmé
# Taniko ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Resa-be ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Gasy ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ambanivolo ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Variana 
# Namako ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tsy Menatra ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Ny Hira - Ho Any Aminao ''(amin' ny endriny vaovao)''
# 'Ndao Handihy ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Aoka Ihany ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Vola/Lalao ''(amin' ny endriny vaovao)''
# Tsy Ny Fahanginako ''(hira vaovao BONUS)''
* DVD :
# Tiako 100%
# Izy Roa Ihany
# Niova Dika
# Ho An' i Neny
# Ngoma
# Mifanome Tanana
# Satria Tiako
# Tsy Mahasaraka
# Tsiaro

== VIDEOCLIP ==
** 1991
*# ''Ho iray,''
*# ''Ginagina,''
** 1992
*# ''Fitia Voarara'' ( feat Mahery)
*# ''fety''
** 1993
*# ''ny antsika''
*# ''ampianaro''
*# ''vonjeo,''
*# ''tolona''
** 1994
*# ''Wedding prayer''
** 1995
*# ''ambanivolo,''
*# ''Taniko''
*# ''Tolona (version Nosy Be)''
*# ''aza miady,''
*# ''Wedding prayer'' (version Nosy Be)
** 1996
*# ''soa nomena,''
*# vavaka
** 1998
*# ''Tsara Andriamanitra''
*# ''ny hira,''
*# ''resa-be,''
** 1999
*# ''Lalao,''
*# ''mihanta,''
*# ''sedra,''
** 2000
*# ''zay manao ny marina,''
*# ''fitiavana''
*# ''porofom-pitiavana''
*# ''tena namana,''
** 2001
*# ''vola''
*# ''taloha,''
*# ''kanto,''
** 2002
*# ''tahak' izay,''
*# ''fanantenana,''
*# ''aoka ihany,''
** 2003
*# ''mifameno,''
** 2004
*# ''ho an' i neny,''
*# ''miara-mihira,''
*# ''super moustiquaire,''
*# ''ahoana tokoa,''
** 2005
*# ''fotoana mamy,''( feat Lola, Tovo J'hay, Njakatiana, Hirah, Sitraka)
*# ''izy roa ihany,''
** 2006
*# ''ho any aminao''
*# ''ilazao (feat Njila)''
*# ''satria tiako,''
** 2007
*# ''manome tànana,''
*# ''medley feat bodo,''
*# ''tia foana feat bodo,''
** 2008
*# ''niova dika,''
*# ''ngôma,''
** 2009
*# ''tiako 100%,''
*# ''dieny izao,''
** 2010
*# ''mamelà ny helokay,''
*# ''mbola kely loatra (feat Njakatiana)''
*# ''raha nofy (feat Njakatiana)''
** 2011
*# ''tsy mahasaraka,''
*# ''tsiaro,''
** 2012
*# ''anao zahay''
** 2016,
*# ''nankaiza?''
=== Album video ===

==== 2005: Summer Memories ====
# Wedding Prayer
# Tsara Andriamanitra
# Sedra
# Zay Manao Ny Marina
# Vola
# Talona
# Tahak' izay
# Aoka ihany
# Mifameno
# Fanantenana
# Ho an' i neny
# Ahoana Tokoa
# Izy Roa Ihany
* collection vidéoclip par SM Pro

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpihira malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* http://www.smoothjazz.skyrock.com {{Wayback|url=http://www.smoothjazz.skyrock.com/ |date=20181120231423 }}
* http://serasera.org/tononkira/index.php?rub=tononkira/mpihira&amp;id=33 {{Wayback|url=http://serasera.org/tononkira/index.php?rub=tononkira%2Fmpihira&amp;id=33 |date=20070928011548 }}
* http://www.koloina.com/kooliana/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=182&amp;Itemid=286 {{Wayback|url=http://www.koloina.com/kooliana/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=182&amp;Itemid=286 |date=20070929235950 }}
* http://lamozika.net/artiste-122-Poopy {{Wayback|url=http://lamozika.net/artiste-122-Poopy |date=20120614020026 }}
[[sokajy:Mpihira malagasy]]</text>
      <sha1>8saj3reat3ybbn16h3fhklejwura953</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luplanté</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23491</id>
    <revision>
      <id>1134745</id>
      <parentid>916207</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>31390</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+CoA</comment>
      <origin>1134745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="5z3q9pxgnwtzlcbo5psxzwhclskm0xj" xml:space="preserve">{{Coord|48.3006|1.3997}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Luplanté
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Centre-Val de Loire]]
|velarantany=16.65
|isam-ponina=400
|ben'ny tanàna=Jacky Huline
}}
[[sary:Blason ville fr Luplanté 28.svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Luplanté]]
I '''Luplanté''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Chartres, ao amin'ny departemantan'i [[Eure-et-Loir]], ao amin'ny faritr'i [[Centre-Val de Loire]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 28222.
I Jacky Huline no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Combray
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Luplanté dia 400 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 133 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 162 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 48.3006° ary 1.3997° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
*  : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Luplanté Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Eure-et-Loir]]</text>
      <sha1>5z3q9pxgnwtzlcbo5psxzwhclskm0xj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240054</id>
    <revision>
      <id>1134734</id>
      <parentid>1125315</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T19:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Andro ankehitriny */</comment>
      <origin>1134734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17523" sha1="5ec6dee2cviondklf6786ag0lof9lvn" xml:space="preserve">[[Sary:Logo FJKM.jpg|vignette|Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]]
Ny '''Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara''', izay hafohezina hoe FJKM, dia fiangonana kristiana [[Prôtestantisma|prôtestanta]] izay niforona vokatry ny fitambaran' ny fiangonana telo notarihin' ny ''[[London Missionary Society]]'' sy ny [[Société des Missions Evangeliques de Paris|''Société des Missions Evangeliques de Pari''s]] ary ny ''[[Frends Foreign Missionary Association]]''. Anisan' ireo atao hoe [[Fiangonana nohavaozina]] ny FJKM ka mikambana amin' ny ''[[Communion Mondiale des Eglises Réformées]]''. Mikambana ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) sy ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara]] (FFPM) ny FJKM.

== Tantarany ==

=== Misiona telo ===
Tonga teto Madagasikara ny ''[[London Missionary Society]]'' (LMS) tamin' ny taona 1818 avy any [[Angletera]], ny ''[[Friends' Foreign Mission Association]]'' (FFMA) tamin' ny taona 1867 ary ny ''[[Mission Protestante Française]]'' (MPF) tamin' ny taona 1897 izay niova anarana hoe ''[[Société des Missiona Evangéliques de Paris]]'' (SMEP). Nanorina fiangonana sy sekoly ny LMS; nanorina fiangonana sy sekoly ary namorona asa sy nanangana tobim-pitsaboana ny FFMA; nanorina fiangonana ny SMEP.

Nenjehina ny fiangonana tamin' ny andron-d[[Ranavalona I]] (1828-1861), betsaka ny Kristiana maty maritiora, ary tsy vitsy ny niery tany anaty lavabato. Tamin' ny andron' ny fanjahan-tany sy faha-Menalamba dia novonoina ny misionera toa an-dry William sy Lucy ary Bloson Johnson tany [[Arivonimamo]] tamin' ny taona 1895. Ao koa ry Paul Minault sy ry Benjamin Escande&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Tantaran'ny FJKM: http://fjkmrenneslaval.com/sp-vfa37/tantaranny-fjkm/&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fiangonana telo ===
[[Sary:Cimetière des missionnaires britanniques après de FJKM Tranovato Ambatonakanga.jpg|vignette|Fasan' ny misionera britanika ao ambadiky ny [[FJKM Tranovato Ambatonakanga]]]]
Tamin' ny taona 1950 dia nanao fanambaràna ny FFMA fa ny firaisan' ny Fiangonana entin' ny misiona telo tonta, dia ny LMS sy ny FFMA ary ny MPF, no lalana hitondrana sy hampiraisana ny Fiangonana Malagasy azo antoka. Teraka ny komitin' ny firaisana niarahan' ny Malagasy sy ny Misiona&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Niova anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ny fiangonana nentin' ny misiona tsirairay dia ireto izany: ny FFMA niova ho Fiangonana Frenjy Malagasy (FFM) tamin' ny taona 1958, ny MPF niova ho Fiangonana ara-Pilazantsara eto Madagasika (FPM) tamin' ny taona 1960, ny LMS niova ho Fiangonan' i Kristy eto Madagasikara (FKM) tamin' ny taona 1962&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;FJKM Rennes-Laval [http://www.mkmb.be/article.php3?id_article=576 “Tantaran’ny FJKM: 45 taona]”&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Fjkm-ambalavaoisotry “[http://www.fjkm-ambalavaoisotry.org/5-Tantara/17-Tsiahy-ny-tantaran-ny-FJKM Tsiahy ny tantaran'ny FJKM] {{Wayback|url=http://www.fjkm-ambalavaoisotry.org/5-Tantara/17-Tsiahy-ny-tantaran-ny-FJKM |date=20190302132432 }}”&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fiangonana tokana ===
[[Sary:FianarantsoaEgliseAntranobiriky.jpg|vignette|Fiangonana FJKM Antranobiriky (naorina tamin' ny taona 1859) ao [[Fianarantsoa]]]]
Taty aoriana vao hita sy niharihary ny vokatra ka tamin' ny taona 18 Aogositra 1968 ny Sinôda lehibe voalohany niarahan' ny misiona telo tonta sy ny Malagasy izay natao tao [[Toamasina]]. Ny 18 Aogositra 1968 no teraka ny firaisan' ny Fiangonana telo ka nahatonga ny Fiangonana tokana nomena ny anarana hoe &quot;Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara&quot; (FJKM). Ny mpitandrina sady filoha telo mirahalahy, dia i Titus Rasendrahasina (filohan' ny FKM) sy i Andrianaly Ratavao (filohan' ny FFM) ary Ralambomahay Jean Baptiste (filohan' ny FPM), no nanambara amin’ ny fomba ôfisialy ilay fampitambarana sy ny fahaterahan’ ny FJKM&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Andro ankehitriny ==

=== Filoha nifandimby ===
Ireto avy ireo filoha nifandimby hatramin’ izay niforonan' ny FJKM: 

* ny mpitandrina [[Titus Rasendrahasina]] (1968-1972),
* ny mpitandrina [[Joseph Joelson Ramambasoa]] (1972-1992),
* ny mpitandrina [[Edmond Razafimahefa]] (1992-2004),
* ny mpitandrina [[Lala Haja Rasendrahasina]] (2004-2016),
* ary ny mpitandrina [[Irako Andriamahasoa Ammi]] (2016-2025)
* Andriamampianina Zaka Harimasy 
 &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Fanisana ===
[[Sary:FJKM Rasalama Maritiora Ambohipotsy - Façade principale - Antananarivo 2017.jpg|vignette|241x241px|FJKM Rasalama Maritiora Ambohipotsy]]
Araka ny tranonkalan' ny FJKM dia misy 6&amp;nbsp;719 ny fiangonana voatsinjara anatin' ny sinôdam-paritany miisa 37 sy sinôda iraisam-pirenena iray&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.fjkm.mg/index.php/2016/10/05/profile-of-fjkm/ Profile of FJKM] {{Wayback|url=https://www.fjkm.mg/index.php/2016/10/05/profile-of-fjkm/ |date=20180529054201 }}&quot;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Araka ny tatitry ny ''[[World Council of Churches]]'' tamin' ny taona 2016 kosa dia miisa 3&amp;nbsp;500&amp;nbsp;000 any ho any ny mpino, izay mitsinjara amin' ny fiangonana isan-toerana miisa 5&amp;nbsp;795 fehezina mpitandrina miisa 1&amp;nbsp;200&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.oikoumene.org/en/member-churches/church-of-jesus-christ-in-madagascar-fjkm Church of Jesus Christ in Madagascar (FJKM)]&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.oikoumene.org%2Fen%2Fmember-churches%2Fchurch-of-jesus-christ-in-madagascar-fjkm tahiry]], ''oikoumene.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.cwmission.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=57 Council for World Mission: The Church of Jesus Christ in Madagascar] [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.cwmission.org%2Findex.php%3Foption%3Dcom_content%26view%3Darticle%26id%3D57 tahiry]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Ny rafi-pitondram-piangonana ===
Ny [[Rafitra presbiteriana sinôdaly|rafitra presbyteriana synodaly]] ampiharina ao amin' ny FJKM dia rafitra ahitana fandaminana mifanao ambaratonga, araka izao: mifidy loholona (na diakona) ny fivorian' ny mpandray ny [[fanasan' ny Tompo]], ka ireo olona voafidy ireo no mitantana ny fitandremana ary ny mpitandrina, iray amin' ny loholona izay tsy miavaka amin’ ny loholona hafa afa-tsy momba ny anjara asa fanompoana izay nanokanana azy (fampianarana [[Soratra Masina]] sy toriteny ary ny fitantanana ny [[sakramenta]]), ary ny mpihevi-draharaha ao amin' ny fitandremana no mamolavola azy, avy eo entina eo amin' ny fivorian’ ny mpandray, izay fahefana fara-tampony ao amin' ny fitandremana, izany volavolam-panapahan-kevitra izany mba hankatoavina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://fjkm-katedralyanalakely.org/tantaranny-fiangonana/ny-rafitra-sy-ny-fitsipika-ary-fomba-fitondrana-eo-anivonny-fiangonana-fjkm/ Ny rafitra sy ny fitsipika ary ny fomba fitondrana eo anivon' ny fiangonana FJKM]&quot;, ''fjkm-katedralyanalakely.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Ny synodam-paritany ===

* SP1: Afovoany Andrefana
* SP2 : Afovoany Atsinanana Vaovao
* SP3 : Alaotra Chrome
* SP4 : Ambalavao Tsehenimparihy
* SP5 : Ambatondrazaka vaovao
* SP6 : Amoronimania Ambositra se
* SP7: Ambovombe Kristy Ranovelona
* SP8: Andrefana Atsimon' Ankaratra Miaradia
* SP9: Androna Atsinanana miara-mifoha
* SP10: Antananarivo Andrefana
* SP11: Antananarivo Atsimo
* SP12: Antananarivo Atsinanana
* SP13: Arivonimamo Vaovao
* SP14: Atsimo Atsinanana
* SP15: Atsimon'Iarivo miray
* SP 16: Kristy Fihavanantsika Avaratra Atsinanana
* SP17: Boina vaovao
* SP18: Faritany voalohany Antsiranana
* SP19: Iarivo Avaradrano
* SP20: Maevatsara
* SP21: Bemaraha
* SP22: Mananara Firaisana
* SP23: Mananjary Pangalana
* SP24: Mangoro Moramanga
* SP25: Matsiatrasoa
* SP26: Mevarano Miray
* SP27: Miarinarivo Fahazavana
* SP28: Miray Faritra Antongyl
* SP29: Mandrindrano Mpiambina Soavinandriana Itasy
* SP30: Sofia Andrefana
* SP31: Toamasina Vavahadin'ny Filazantsara
* SP32: Kristy Fanantenantsika Toamasina Atsimo
* SP33: Toliara Fihavaozana
* SP34:Tsiroanomandidy
* SP35: Vonizongo Vavolombelona
* SP36: Fahazavan'Atsimo Andrefana
* SP37: Vatofehizoro Ampitandranomasina
* SP38: Atsinanan'Ankaratra Fahazavana

=== Fiombonana ===
[[Sary:FJKM-Tanambao-Rafaralahy Andriamazoto-Antsiranana-Madagascar.jpg|vignette|182x182px|FJKM-Tanambao-Rafaralahy Andriamazoto, [[Antsiranana]]]]
Mikambana amin' ny ''[[Communion Mondiale des Eglises Réformées]]'' ny FJKM. Mikambana ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) izay ahitana koa ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] (EKAR) sy ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] ary ny [[Eklesia Episkopaly Malagasy]] (EEM) izy. Mikambana ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara]] (FFPM) izay ahitana koa ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM).

=== Fisarahana ===
Tamin' ny taona 2002 dia nisy olana nitranga tao amin' ny FJKM ka niforona vokatr' izany ny [[Fiangonana Protestanta Vaovao eto Madagasikara]] (FPVM) izay ahitana mpino miisa 300&amp;nbsp;000 niala avy amin' ny FJKM&lt;ref&gt;&lt;small&gt;U.S. Department of State, &quot;[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71310.htm International Religious Freedom Report 2006: Madagascar]&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.state.gov%2Fg%2Fdrl%2Frls%2Firf%2F2006%2F71310.htm tahiry]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny finoany ==

=== Ny foto-pinoana ===
Ny FJKM dia mino fa misy [[Andriamanitra mpamorona|Andriamanitra Mpahary]], Andriamanitra [[Fahatongavana ho nofo (kristianisma)|tonga nofo]] tao amin' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]], [[Mônôteisma|Andriamanitra tokana]] izay [[Fanambaràna (finoana)|mampahafantatra]] ny tenany amin' ny alalan' ny [[Trinite]]. Ny FJKM dia mino ny Tenin' ny Tompo araka ny [[Baiboly]] sy ny [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandri]]&lt;nowiki/&gt;n' ny Fanahy Masina, ao amin' ny [[sakramenta]] roa: ny [[batisa]] sy ny [[fanasan' ny Tompo]]. Mino ny FJKM fa ny Fanahy Masina dia Andriamanitra.

=== Ny fanekem-pinoana ===
Maromaro ihany ny fanekem-pinoana ampiasain' ny FJKM ka isan' izany ny [[Fanekem-pinoana apostolika|faneke-mpinoana apôstôlika]] sy ny [[Fanekem-pinoana nikeana|fanekempinoana nikeana]] (na niseana) izay fanekem-pinoana ekiomenika.
==== Fanekem-pinoana apôstôlika ====
&lt;blockquote&gt;&quot;Mino an’ [[Andriamanitra Ray]] [[Fahefana ny zava-drehetra|tsitoha]], [[Andriamanitra mpamorona|Mpanao]] ny lanitra sy ny tany aho, ary mino an’ i [[Jesoa|Jesoa Kristy]], Zananilahy Tokana Tompontsika. Izay notorontoronina tamin’ ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy Masina]], nateraky [[Maria (renin' i Jesoa)|Maria Virijiny]], nijaly raha nanapaka i [[Pôntio Pilato|Pontio Pilato]], [[Fanomboana an' i Jesoa|nohomboana]] tamin’ ny [[Hazo fijaliana|hazofijaliana]], maty ka nalevina, [[Fidinan' i Kristy any amin' ny fiainan-tsi-hita|nidina]] tany amin’ ny [[Fiainan-tsy hita (kristianisma)|fiainan-tsy hita]], [[Fitsanganan' i Jesoa ho velona|nitsangana]] tamin’ ny andro fahatelo, [[Fiakaran' i Kristy any an-danitra|niakatra]] ho any an-danitra, mipetraka eo ankavanan’ Andriamanitra Ray Tsitoha, avy any no hihaviany [[Fitsarana farany|hitsara]] ny velona sy ny maty. Mino ny Fanahy Masina aho, ny Fiangonana Masina manerana izao tontolo izao, ny fiombonan’ ny [[Olo-masina|olona masina]], ny [[famelan-keloka]], ny [[Fitsanganan-ko velona (kristianisma)|fitsanganan’ ny tena amin’ ny maty]] ary ny [[fiainana mandrakizay]]. [[Amena]].&quot;&lt;/blockquote&gt;

==== Fanekem-pinoana nisenô-kônstantinôpôlitana ====
&lt;blockquote&gt;&quot;Isika mino an' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra Iray]], [[Andriamanitra Ray|Ray]] [[Fahefana ny zava-drehetra|Tsitoha]], [[Famoronana (araka ny Baiboly)|Mpanao]] ny lanitra sy ny tany ary ny zavatra rehetra na ny hita na ny tsy hita. Ary an' i [[Jesoa araka ny kristianisma|Jesoa Kristy]] Tompo Iray, Zananilahy Tokan' Andriamanitra nateraky ny Rainy talohan' izao rehetra izao, ny Mazava avy amin' ny Mazava. Andriamanitra tokoa avy amin' Andriamanitra nateraka fa tsy natao, miray amin' ny Ray amin' ny zavatra rehetra. Izy no nahariana izao tontolo izao. Noho ny amintsika olombelona sady ho famonjena antsika dia nidina avy tany an-danitra Izy, ary nataon' ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy Masina]] nofo avy tamin' i [[Maria (renin' i Jesoa)|Maria Virijiny]], dia [[Fahatongavana ho nofo (kristianisma)|tonga olona]] Izy. [[Fanomboana an' i Jesoa|Nohomboana]] tamin' ny [[Hazo fijaliana|hazofijaliana]] ho [[fanavotana]] antsika, tamin' ny nanapahan' i [[Pôntio Pilato|Pontio Pilato]] Izy; [[Fijalian' i Jesoa|nijaly]] Izy ka nalevina. [[Fitsanganan' i Jesoa ho velona|Nitsangana]] tamin' ny maty tamin' ny andro fahatelo araka izay voasoratra Izy. [[Fiakaran' i Kristy any an-danitra|Niakatra]] ho any an-danitra Izy, ary mipetraka ao an-tànana ankavanan' ny Ray; avy any no hiaviany indray amin' ny voninahitra [[Fitsarana farany|hitsara]] ny velona sy ny maty, ary mandrakizay ny [[Fanjakan' Andriamanitra|Fanjakany]]. Isika mino ny [[Fanahy Masina]], Tompo sady mpanome aina. Izay avy amin' ny Ray [[Filioque|sy ny Zanaka]] ka itsaohana sy ankalazaina miaraka amin' ny Ray sy ny Zanaka; Izy dia niteny tamin' ny vavan' ny [[Mpaminanin' ny kristianisma|mpaminany]]. Isika mino ny Fiangonana Iray, miorina amin' ny fanambaran' ny [[Apôstôly roa ambin' ny folo|Apostoly]] ary manerana izao tontolo izao. Isika manaiky ny [[batisa]] iray ho [[famelan-keloka]] sady manantena ny [[Fitsanganan-ko velona (kristianisma)|fitsangan' ny maty]] ary ny [[fiainana mandrakizay]]. Amena&quot;.&lt;/blockquote&gt;

== Ny sampana ao amin' ny fiangonana ==
Misy sampana miisa ao amin' ny FJKM, dia:

* ny Sampana Dorkasy,
* ny Sampana Lehilahy Kristiana,
* ny Sampana Sekoly Alahady,
* ny Sampana Tanora Kristiana,
* ny Sampana Vokovoko Manga,
* ny Sampana Fivondronana Laika,
* ny Sampana Mpanazava sy Tily,
* ary ny Sampana Fifohazana.

=== Ny Sampana Dorkasy ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sampana Dorkasy FJKM ny mitory sy [[Fitoriana ny filazantsara|manambara ny Filazantsara]]&lt;nowiki/&gt;n' i Jesoa Kristy, manolokolo sy mitaiza ny tanora sy ny ankizy ary ny olon-dehibe amin' ny alalan' ny fampivoarana ny [[vehivavy]] amin' ny lafiny rehetra (saina sy vatana ary fanahy).

=== Ny Sampana Lehilahy Kristiana ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sampana Lehilahy Kristiana (SLK FJKM) ny [[Fitoriana ny filazantsara|hitory ny Filazantsara]] amin' ny [[lehilahy]] rehetra mba hahatonga azy ho lehilahy kristiana mpitarika mahomby, handray andraikitra eo amin' ny fampandrosoana ny olona rehetra sy ny olona manontolo, ka mba ho lehilahy lehibe mahatratra ny ohatry ny lehiben' ny fahafenoan' i [[Kristy]].

=== Ny Sampana Sekoly Alahady ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sekoly Alahady FJKM ny hampianatra ny Tenin' Andriamanitra mba hahatonga ny olona rehetra handray ny teny soa mahafaly ho fiainany, ka hivelarany amin' ny maha-[[Zanak' Andriamanitra (kristianisma)|zanak' Andriamanitra]] azy.

=== Ny Sampana Tanora Kristiana ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sampana Tanora Kristiana (STK FJKM) ny handray ho adidy ny [[Fitoriana ny filazantsara|mitory ny Filazantsara]] amin' ny [[Antrôpôlôjia kristiana|olombelona]] rehetra, mba hahatonga ny tanora hitoetra ao amin' ny Tenin' Andriamanitra; hanabe sy mikolokolo ny tanora amin' ny lafim-piainany rehetra, mba hahatonga azy ho vavolombelon' i Kristy.

=== Ny Sampana Vokovoko Manga ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sampana Vokovoko Manga (SVM FJKM) ny hiady amin' ny [[zava-mahadomelina]] rehetra ao anatiny sy ivelan' ny fiangonana.

=== Ny Sampana Fivondronana Laika ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sampana Fivondronana Laika FJKM dia ny hifampitaiza sy hifampahery amin' ny finoana; ny hikaroka loharanom-bola maharitra ho an' ny asan' ny Fiangonana; ny hikaroka lalan-kevitra hampivoatra ny fiainan' ny mponina eto [[Madagasikara]]; ny hiaro ny fijoroan' ny FJKM eo anivon' ny firenena sy ny fiaraha-monina mba hahafahan' ny rehetra mandre ny Filazantsara sy mandray an' i Jesoa Kristy ho Tompo sy Mpamonjy.

=== Ny Sampana Mpanazava sy Tily ===
Anisan' ny zava-kendren' ny Sampana Mpanazava sy Tily (SAMPATI FJKM) ny hahatonga ny ankizy sy ny tanora beazina ao aminy ho tia sy hahalala an' Andriamanitra ao amin' i Jesoa Kristy; ny [[Fitoriana ny filazantsara|hitory ny Filazantsara]] amin' ny alalan' ny [[Skoto|skotisma]], mba hanompo an' Andriamanitra sy hiasa ho an' ny [[tanindrazana]] sy ny namana ary hanana fifehezan-tena ho vonona amin' ny asa tsara rehetra.

=== Ny Sampana Fifohazana ===
Anisan' zava-kendrena sy asan' ny Sampana Fifohazana FJKM ny [[Fitoriana ny filazantsara|hitory ny Filazantsara]], ny [[Fandroahana fanahy ratsy|hamoaka demonia]], ny [[Fametrahan-tanana|hametra-tanana]], ny [[Fahasitranana mahagaga|hanasitrana]] ny marary, ny hampandroso ny Fiangonana, ny hitady ny fampiraisana, ary ny hiaina ny fifankatiavana.

== Jereo koa ==
* [[Fiangonana ao Madagasikara]]
*[[Prôtestantisma]]
* [[Fiangonana nohavaozina]]
*[[Fanavaozana prôtestanta|Fanavaozam-piangonana]]
*[[Prôtestantisma eto Madagasikara]]
*[[Jean Calvin]]
*[[Koakerisma]]

* [[Fifohazana (kristianisma malagasy)]]
* [[Fifohazana Manolotrony]]
* [[Kalvinisma]]

== Rohy ivelany ==

* [https://www.fjkm.mg/ FJKM Foibe]: https://www.fjkm.mg/

* &quot;[http://www.fjkm-ziona-vaovao-paris.fr/ Iza moa ianao ry FJKM ?] {{Wayback|url=http://www.fjkm-ziona-vaovao-paris.fr/ |date=20181028061335 }}&quot;, ''FJKM Ziona Vaovao Paris''
*&quot;[https://www.oikoumene.org/fr/member-churches/church-of-jesus-christ-in-madagascar-fjkm Église de Jésus Christ à Madagascar]&quot;, ''Conseil Œcuménique des Eglises''.

== Loharano ==
{{reflist}}
[[Sokajy:Fiangonana ao Madagasikara]]</text>
      <sha1>5ec6dee2cviondklf6786ag0lof9lvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mesia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240390</id>
    <revision>
      <id>1134706</id>
      <parentid>1062462</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raymond</username>
        <id>6747</id>
      </contributor>
      <comment>high res image of the painting</comment>
      <origin>1134706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14741" sha1="9g66hoym2at69b7lfomj521qjgnjvbz" xml:space="preserve">[[Sary:The Anointing of David - Veronese 1555.jpg|vignette|357x357px|''Fanosorana an' i Davida'' - sary nataon' i Paul Véronèse, 1555]]
Ny '''Mesia''' dia irak' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] voatendry sy voahosony [[Famonjena|hamonjy]] ny olombelona. Ny fivavahana [[Jodaisma|jiosy]] sy [[Kristianisma|kristiana]] ary [[silamo]] no tena ahitana ny finoana ny amin' ny Mesia, nefa ny fivavahana hafa koa dia mety hanana izay mitovy amin' ny atao hoe &quot;Mesia&quot;. Amin' ny Kristiana dia efa tonga teto an-tany ny Mesia, dia i [[Jesoa|Jesoa Kristy]], sady mbola hiverina eto; fa amin' ny ankapobeny dia mbola miandry ny fahatongavan' ny Mesia ny Jiosy. Manao an' i Jesoa ([[Jesoa araka ny silamo|Îsâ]]) ho Mesia ny fivavahana silamo. Amin' ny Kristiana dia efa tonga ny Mesia fa ho an' ny Jiosy kosa dia mbola ho avy izy.

Ny teny hoe ''mesia'' dia manambatra ny anjara asa maha mpanjaka amin' ny anjara asa maha mpisorona. Mahita zavatra fahatelo hamaritany ny atao hoe ''Mesia'' ny Kristiana, dia ny amin' ny fiaretana fijaliana sahala amin' ilay &quot;Mpanompon' i Iahveh&quot; ao amin' ny [[Bokin' i Isaia]] (Isa. 42.1-9; 49.1-7; 50.4-11; 52.13 – 53.12). Ao amin' ny [[teôlôjia]] kristiana, i Jesoa no heverina ho ilay hany olona mahafeno ireo fepetra ireo.

Ampiasaina ivelan' ny tontolon' ny teôlôjia koa ny teny hoe ''mesia'' mba hanondroana izay olona mihevi-tena na heverina fa mpanafaka ny firenena na ny vahoaka iray, na izay olona andrasana ho mpamonjy ny olombelona ao amin' ny fivavahana hafa.

== Fiforonan-teny ==
Ny teny hoe ''mesia'' dia avy amin' ny [[teny grika]] hoe ''Μεσσίας / Messias'' izay avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe ''מָשִׁיחַ / mashiakh'' na ny [[Fiteny arameana|teny arameana]] hoe ''משיחא / meshiha,'' izay midika hoe &quot;voahosotra&quot;, sady manondro ny mpamonjy ny olombelona, ka ny fahatongavany izay andrasana, dia inoan' ny Kristiana fa voalaza mialoha ao amin' ny [[Testamenta Taloha]]. Ao amin' ny [[Septoaginta]] (na Septanta), io anarana io dia nadika hoe ''Khristos,'' ka avy amin' io no nahazoana ny hoe ''Kristy''. Izany no nahatonga ny anarana hoe ''Jesoa Kristy'' na ''Jesosy Kristy'' na ''Jeso Kristy'' hanondro an' i Jesoa (na Jesosy) ho ilay Mesia. Avy amin' ny [[fototeny]] [[Fiteny hebreo|hebreo]] hoe משח, izay midika hoe &quot;fanosorana olona amin' ny menaka oliva&quot;, araka ny fomba amam-panao jiosy, io teny io.

== Ny Mesia araka ny fivavahana jiosy ==
Ny olona nohosorana voalohany, araka ny [[Baiboly]], dia hita ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdosy|Bokin' ny Eksôdôsy]] (Eks. 29) ka ny mpisorona no nohosorana tamin' izany: &quot;''Ary alao ny diloilo fanosorana, ka aidino amin' ny lohany, dia manosora azy''.&quot; (Eks. 29.7). Tamin' ny vanimpotoan' ny [[Fahababoana tany Babilôna]], ny mpaminany sasany dia miresaka ny amin' ny mesia, dia ny mpanjaka izay hanorina indray ny fanjakana ao amin' ny tanin' i Israely sady hanafaka azy. Taty aorian' ny Fahababoana dia navelan' ny [[Persia|Persiana]] hody any an-taniny ny Jiosy ka i [[Ezra]] (na [[Esdrasa]]), izay mpisoron-dehibe tao [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]], no niandraikitra ny fanorenana indray ny [[Tempolin' i Jerosalema|Tempoly]] sy ny [[jodaisma]], fa i [[Zerobabela]] (na Zôrôbabela) kosa, izay taranak' i [[Davida (Baiboly)|Davida]], dia voatendry ho mpanapaka ny faritanin' i [[Jodea]] (na Jodia). Ny tanjon' ny Persiana anefa dia tsy ny hiverenan' ny fahaleovan-tena ara-pôlitikan' ny faritany anjakany fa ny hamerina indray ny fomba amam-panaony mba hahatonga azy ireo hanoa ny fitondrana persiana. I Zerobabela dia natsoina hiverina any Babilôna, noho izany dia mpisorona no nantenaina ho Mesia.

Tamin' ny taonjato voalohany, noho ny fiheverany ny [[Empira Rômana|Rômana]] ho ny zavatra ratsy indrindra, ny Jiosy dia nivaofy ny faminaniana ao amin’ ny Baiboliny ([[Tanakh]]) ho manondro olona voatendrin’ Andriamanitra hitondra ny Jiosy amin’ ny fahafahana. Ambonin’ izany, nikorontana na ara-pôlitika na ara-pivavahana i Jodea: maro ny &quot;sekta&quot;  niady fahefana sy niady ho lohany ara-pivavahana. Ny [[Sadoseo]] sy ny [[Fariseo]] ary ny [[Eseniana]] no tena natanjaka indrindra amin’ ireo. Tao koa ireo [[Galileana]] sy [[Zelôta]] ary [[Sikara]].

=== Ny Mesia araka ny Tanakh ===
Tsy mitovy ny fomba filazan’ ny boky ao amin’ ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) ny amin’ ny Mesia. Ny mpisoron’ i Israely sy ny mpaminany ary ny mpanjaka dia samy voahosotra amin’ ny menaka masina alohan’ ny handraisany ny asany.
[[Sary:Cyrus II le Grand et les Hébreux.jpg|vignette|''I Kirosy Lehibe sy ireo Hebreo'' - sary nataon 'i Jean Fouquet - 1470-1475.|281x281px]]
Maromaro ny faminaniana miresaka ny amin’ ny olona iray ao amin’ ny taranak’ i [[Davida (Baiboly)|Davida]] hohosorana hitondra ny Jiosy sady hatao hoe מלך המשיח / ''Melekh hamashiah'' (&quot;mpanjaka mesia&quot; na &quot;mpanjaka voahosotra&quot;) na ''Mashiah'' (&quot;voahosotra&quot;). Ny faminaniana momba io olona io dia miresaka azy ho taranaky ny mpanjaka Davida, izay hanangana indray ny [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|firenen’ i Israely]] sy hitondra fiadanana amin’ izao tontolo izao amin’ ny alalan’ ny fametrahana indray ny Fanjakan' ny taranak’ i Davida sady handringana ny ratsy fanahy sy hitsara izao tontolo izao amin’ ny [[andro farany]].

Araka ny hevitr’ i Neil Asher Silberman, ao amin’ ny ankamaroan’ ny boky ao amin’ ny Baiboly, ny hoe ''mashiakh'' dia midika hoe &quot;mpitarika mahery ampanatanterahin’ Andriamanitra asa&quot;. Nampiasaina hanondroana an’ i [[Saoly]] (na Saola) sy i [[Davida (mpanjaka)|Davida]] ary i [[Sôlômôna]] (na Salômôna) ary i [[Kirôsy Lehibe]] (izay tsy Hebreo na Jiosy fa Persiana) ihany koa io teny io. Tamin’ ny nandravan’ ny Babilôniana ny [[Fanjakan' i Jodà|Fanjakan’ i Jodà]] (taona 586 tal. J.K.), ny vahoaka jiosy dia nanomboka niandry ny fotoana hahatongavan’ ny mpanjaka voahosotr’ Andriamanitra tahaka an’ i Davida, na ny iray amin’ ireo taranany, mba &quot;hitsangana handringana ny fahavalon’ i Israely&quot; sy hamerina indray ny fahaleovan-tenany ary koa hanangana indray ny [[Fanjakan' Andriamanitra|fanjakan’ Andriamanitra]] eto an-tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Neil Asher Silberman, ''La vérité de Qumrân'', Ed. Stock, 2003, pp. 179-180.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Ny Mesia araka ny jodaisma tranainy sy amin' izao fotoana izao ===
Tsy mitovy ny fiheverana ny mesia eo amin’ ny jodaisma tranainy sy ny jodaisma ankehitriny. Ny [[Talmoda]] (hebreo: ''תַּלְמוּד'' /''Talmud'') dia maneho karazana mesia roa: dia ny Mesia zanak’ i Jôsefa sy ny Mesia zanak’ i Davida. Amin’ ny [[fiteny hebreo]], ny teny hoe ''ben'' dia manondro amin’ ny ankapobeny ny hoe &quot;zanaka&quot;, nefa mety hanondro ny taranaka avy amin-dray rehetra, sahala amin’ ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''ibn''. Hivoaka avy amin’ i [[Fanjakan'i Jodà|Jodà]] ny Mesia zanak’ i Davida, izany dia mamerina indray ny zava-nitranga ny amin’ i Kaleba, izay taranak' i Jodà, sy i [[Jôsoa]] taranak’ i Efraima zanak’ i [[Jôsefa (zanak' i Jakôba)|Jôsefa]]. Ny hoe ''ben'' sy ny hoe ''av'' (na ''ab'') dia mety hanana heviny hoe &quot;sahala amin’ ny fanaon’ ny&quot;. Hisy izany ny &quot;mesia miaritra fijaliana&quot;, sahala amin’ i [[Jôsefa (zanak' i Jakôba)|Jôsefa]], sy ny &quot;mesia mpandresy&quot; sahala amin’ i [[Davida (Baiboly)|Davida]]. Amin’ ny raby jiosy sasany kosa, ny taranaka mifandimby tsirairay dia samy hanana ny mesiany avy.

Ny [[jodaisma ôrtôdôksa]] sy ny jodaisma tranainy dia mino ny Mesia ara-nofo izay ho tonga hitondra ny fiadanana eto amin’ izao tontolo izao. Ny [[jodaisma nohavaozina]] kosa dia mampianatra fa hisy vanim-potoana hisian’ ny fiadanana sy [[vanim-potoana mesianika]], nefa tsy hisy mesia: ny fiadanana dia vokatry ny fanarenana an’ izao tontolo izao (hebreo: ''תיקון עולם'' / ''tikkun olam'') izay avy amin’ ny fiezahan' ny rehetra mankany amin’ ny fahamarinana ara-piarahamonina, fa tsy asan’ olon-tokana. Tsy olon-tokana ny Mesia.

== Ny Mesia araka ny fivavahana kristiana ==
[[Sary:Christ Falling on the Way to Calvary - Raphael.jpg|vignette|''I Kristy miakatra ho any Kalvary,'' Raphael, 1516.|348x348px]]
Manorina ny finoany an' i Jesoa ho Mesia ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] sy amin' ny [[Testamenta Vaovao]] ny Kristiana.

=== Fivoasan' ny Kristiana ny Testamenta Taloha ===
Ny fahatongavan’ ny Mesia voafidin’ Andriamanitra, dia nambara imbetsaka ao amin’ ny [[Testamenta Taloha]]. Mampifandray ireo faminaniana ireo amin’ i [[Jesosy|Jesoa]] ny Kristiana. Mino ny Kristiana fa i Jesoa no ilay Mesia na Kristy. Ny teny hoe ''Kristy'' (gr.: ''Χριστός'' / ''Khristos,'' &quot;voahosotra&quot;) dia dika ara-bakitenin’ ny hoe ''mashiakh'' izay ampiasaina ao amin’ ny [[Septoaginta]]. Avy amin’ ny matoanteny hoe ''χριω'' / ''khriô'' izay midika hoe &quot;manosotra menaka manitra&quot;, sahala amin’ ny rehefa avy nandro, ny teny hoe ''khristos''. Ny Fanjakan’ ilay Mesia niaritra fijaliana, araka ny hita ao amin’ ny [[Bokin' i Isaia|Bokin’ i Isaia]] (Is. 52 -- 53) dia tsy avy amin’ izao tontolo izao. Ny teny grika hoe ''Μεσσίας / Messias'' dia tsy miseho afa-tsy indroa ao amin’ ny Testamenta Vaovao: ao amin’ ny [[Filazantsara araka an' i Joany|Filazantsaran’ i Joany]] (Joa. 1.41 sy Joa. 4.25).

Mino ny Kristiana fa voalazan’ ny mpaminany ny Mesia hateraka ao [[Betlehema]] (Mika 5.1), hateraky ny zazavavy (na virijina) (Is. 7.14), hatao hoe &quot;Mahagaga, Mpanolotsaina, Andriamanitra mahery, Rain' ny mandrakizay, Andrian' ny fiadanana&quot; ny anarany (Is. 9.5) sady taranak' i Davida (Salamo 89.4).

Misy fitoviana ny ao amin’ ny [[Bokin' i Isaia|Isaia]] (Is. 53) ny amin' ny tantaran’ ny fijalian’ i Jesoa araka ny hita ao amin’ ireo [[Filazantsara]]. Efa voalaza mialoha ao amin’ ny Isaia (Is. 53.10) koa ny fijaliany:

&quot;''Nefa sitrak’ i Jehovah ny hanorotoro sy hampangirifiry Azy; Rehefa manolotra fanati-panonerana Izy, dia hahita taranaka sady ho maro andro, ary ny sitrapon’ i Jehovah dia hambinina eo an-tànany''.&quot; (na: &quot;''Nefa sitrak' i Jehovah ny hanorotoro sy hampangirifiry Azy; Rehefa ataonao fanati-panonerana ny ainy, dia hahita taranaka Izy sady ho maro andro, ary ny sitrapon' i Jehovah dia hambinina eo an-tànany''.&quot;) (''Ny Baiboly'').

=== Filazàn' ny Testamenta Vaovao ===
[[Sary:Jüngstes Gericht - Stefan Lochner - Wallraf-Richartz-Museum &amp; Fondation Corboud-5126 (cropped).jpg|vignette|''Ny Fitsarana farany'' - sary nataon' i Stefan Lochner -  1435.|285x285px]]
Araka ny voalaza ao amin’ ny [[Filazantsara sinôptika|Filazantsara telo voalohany]] ([[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] sy [[Filazantsara araka an' i Marka|Marka]] ary [[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]]), nambaran’ny [[anjely]] fony izy mbola tany an-kibon’ i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] ny maha-Mesia an’ i Jesoa (Mat. 1.20-23), toy izany koa tamin’ ny [[Fahaterahan' i Jesoa|nahaterahany]] (Lio. 2.9-14) sy tamin’ ny fanaovam-[[batisa]] azy (Mar. 1.11). Neken’ ireo [[demony]] izany maha-Mesia an’ i Jesoa izany (Lio. 4.41) sady ninoan’ i [[Petera]] sy i Jesoa tenany koa (Mat. 16.16-17). Ny Filazantsara araka an' i Marka (Mar. 14.61-64) dia mitantara ny naneken’ i Jesoa ny maha-Mesia ny tenany sady maneho koa fa izany no antony namonoana azy.

Ny [[Apôkalipsin' i Joany|Apôkalipsan’ i Joany]] dia milaza momba ny hiverenan' i Jesoa indray:

&quot;11 ''Ary nahita ny lanitra voasokatra aho, ka, indro, nisy soavaly fotsy; ary Izay nitaingina azy dia atao hoe Mahatoky sy Marina, ary amin' ny fahamarinana no itsarany sy iadiany''. 12 ''Ary ny masony dia lelafo, ary tamin' ny lohany nisy diadema maro; ary Izy manana anarana voasoratra, izay tsy misy mahalala akory afa-tsy ny tenany ihany.'' 13 ''Ary miakanjo akanjo voafafy rà Izy; ary ny anarany atao hoe Ny Tenin' Andriamanitra&quot;'' (Apo. 19.11-13).

== Ny Mesia araka ny fivavahana silamo ==
[[Sary:Virgin Mary and Jesus (old Persian miniature).jpg|vignette|336x336px|''I Maryam sy i Îsâ'', sary persiana]]Ao amin’ ny [[Silamo|fivavahana silamo]], i Jesoa (arabo: Îsâ) dia tsy inoana ho [[Zanak' Andriamanitra|zanak’ Andriamanitra]] na ho Andriamanitra, fa mpaminany lehibe nampianatra ny lalàn’ Andriamanitra. Manao an’ i Jesoa ho الْمَسِيحُ / ''&lt;nowiki/&gt;'Al-Masih''' ny boky [[Kor'any]], sady manambara ny hiverenany indray ety an-tany amin’ ny [[andro farany]].

Amin’ ny maha Mesia an’ i Jesoa Kristy (''Masih’ Îsâ'') ao amin’ ny fivavahana silamo, ny manampahaizana (sahala amin’ i al-Qurtubi na i ibn Kathir, na i Tabarî) dia manorina ny filazàny amin’ izao andininy izao:
''&lt;nowiki/&gt;''
“''Tsy hisy ao amin’ ireo olon’ ny Boky izay tsy hino azy alohan’ ny hahafatesany. Ary amin’ ny Andron’ ny Fitsanganan-ko velona, ho vavolombelona hiampanga azy ireo izy''” (Kor'any 4, an-Nisa: 159).

I Tabarî dia manazava fa ny asan’ i Jesoa dia manomboka ao [[Damaskôsy]] (na Damasy) any Siria-Palestina izay hidinan’ i Jesoa avy any an-danitra. I Jesoa dia hamongotra ny [[Antikristy]] (arabo: ''al-Masih ad-Dajjal'' “ny Mesia sandoka”) ao [[Palestina (faritra)|Palestina]] eo am-bavahadin’ i Loda (izay tsy lavitra ny [[Tempolin' i Jerosalema|Tempolin’ i Jerosalema]]); ny asany amin’ ny maha Mesia azy dia hanomboka ao Palestina ka hiitatra manerana izao tontolo izao; ka amin' izany:

&quot;''Ny liona dia hiara-belona amin’ ny zanak’ ondry nefa tsy haninona azy, ny ankizy hilalao amin’ ny menarana nefa tsy hanaikira azy ireo''.&quot; (Muslim, ''Les signes de la Fin des Temps'')

=== Ny Mesia araka ny Kor'any ===
Ao amin’ ny [[Kor'any]], i Jesoa dia atao hoe Mesia. Miverina ao amin’ ny andininy dimy na enina aza io teny io (4.171; 4.172; 5.17; 5.72; 5.75). Ny andininy 3.45 dia hoatra ny miteny azy koa, na dia tsy izany no andikana azy amin’ ny teny hafa toy ny frantsay. Nefa isaky ny milaza izany izy dia mampahatsiahy fa tsy zanak’ Andriamanitra i Jesoa. Ohatra: 

&quot;''Ry olon’ ny Boky, aza manao zavatra mihoatra ao amin’ ny fivavahanareo, ary aza miteny ny amin’ i Allah afa-tsy ny fahamarinana. Ilay mesia Jesoa, zanak’ i Maria, dia tsy inona fa Irak’ i Allah, ny Teniny izay nirahiny ho ao amin’ i Maria, ary fofonaina avy Aminy. Noho izany minoa an’ i Allah sy an’ ireo irany. Ary aza milaza hoe &quot;Telo&quot;. Atsaharo! Izany no tsaratsara kokoa ho anareo. I Allah dia Andriamanitra tokana. Be voninahitra loatra izy amin’ ny hoe hanan’ anaka. Azy ny zavatra rehetra any amin’ ireo lanitra sy ety ambonin’ ny tany ary i Allah dia ampy ho mpiaro''&quot;. (Kor'any 4.171).

== Jereo koa ==
* [[Kristy]]
* [[Jesosy|Jesoa]]
* [[Mesianisma]]
* [[Jesoa araka ny kristianisma]]
* [[Jesoa araka ny silamo]]
* [[Jesoa araka ny jodaisma]]

== Tsiahy ==</text>
      <sha1>9g66hoym2at69b7lfomj521qjgnjvbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyperus papyrus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281748</id>
    <revision>
      <id>1134769</id>
      <parentid>1043962</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Zozoro papirosy]] ho [[Cyperus papyrus]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1043962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="3yrg6a3ines2t8f56hy6ka2xfneafea" xml:space="preserve">[[Sary:Cyperus papyrus6.jpg|vignette|Zozoro papirosy ]]
Ny '''zozoro papirosy''' na '''zozoro papiry''' dia zavamaniry ao amin' ny fianakavian' ny ''[[cyperaceae]]'' miparitaka any amin' ny faritra mando manerana an' i [[Afrika]]. Nisy koa izy io taloha tany [[Ejipta]], teo amoron’ ny reniranon' i [[Neily]] na [[Nily]] sy ny vinaniny. Atao hoe '''''Cyperus papyrus''''' izy amin' ny anarana ara-tsiansa.

Mety hahatratra metatra maromaro ny haavon' io zavamanirin-[[Honahona|konahona]] io. Izy io dia misy tahony telozoro manohana raviny milahatra toy ny tanan-kintana eo an-tampony. Ny raviny dia maitso, lava, manify ary maharitra.

Efa hatry ny ela ny zozoro papirosy no nampiasaina ho akora fanaovana taratasy antsoina koa hoe papirosy ([[taratasy zozoro]]) izay fitaovana fanoratana tamin' ny fahagola. Nanana lanja ara-panoharana sy ara-javakanto lehibe koa izy io tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]] fahiny.</text>
      <sha1>3yrg6a3ines2t8f56hy6ka2xfneafea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134771</id>
      <parentid>1134769</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanova anarana</comment>
      <origin>1134771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="et4is764g7o9kjkqau61yyt2vnwfje8" xml:space="preserve">[[Sary:Cyperus papyrus6.jpg|vignette|''Cyperus papyrus'' ]]
Ny '''''Cyperus papyrus''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Cyperaceae]]'' miparitaka any amin' ny faritra mando manerana an' i [[Afrika]]. Nisy koa izy io taloha tany [[Ejipta]], teo amoron’ ny reniranon' i [[Neily]] na [[Nily]] sy ny vinaniny.

Mety hahatratra metatra maromaro ny haavon' io zavamanirin-[[Honahona|konahona]] io. Izy io dia misy tahony telozoro manohana raviny milahatra toy ny tanan-kintana eo an-tampony. Ny raviny dia maitso, lava, manify ary maharitra.

Efa hatry ny ela ny ''Cyperus papyrus'' no nampiasaina ho akora fanaovana taratasy antsoina koa hoe papirosy ([[taratasy zozoro]]) izay fitaovana fanoratana tamin' ny fahagola. Nanana lanja ara-panoharana sy ara-javakanto lehibe koa izy io tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]] fahiny.

== Jereo koa ==

* ''[[Cyperus]]''</text>
      <sha1>et4is764g7o9kjkqau61yyt2vnwfje8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134772</id>
      <parentid>1134771</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="tno1n8kdk1f04m3fy0jc6epc3bcxx74" xml:space="preserve">[[Sary:Cyperus papyrus6.jpg|vignette|''Cyperus papyrus'' ]]
Ny '''''Cyperus papyrus''''' dia karazana [[zozoro]], zavamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Cyperaceae]]'' miparitaka any amin' ny faritra mando manerana an' i [[Afrika]]. Nisy koa izy io taloha tany [[Ejipta]], teo amoron’ ny reniranon' i [[Neily]] na [[Nily]] sy ny vinaniny.

Mety hahatratra metatra maromaro ny haavon' io zavamanirin-[[Honahona|konahona]] io. Izy io dia misy tahony telozoro manohana raviny milahatra toy ny tanan-kintana eo an-tampony. Ny raviny dia maitso, lava, manify ary maharitra.

Efa hatry ny ela ny ''Cyperus papyrus'' no nampiasaina ho akora fanaovana taratasy antsoina koa hoe papirosy ([[taratasy zozoro]]) izay fitaovana fanoratana tamin' ny fahagola. Nanana lanja ara-panoharana sy ara-javakanto lehibe koa izy io tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]] fahiny.

== Jereo koa ==

* ''[[Cyperus]]''
* [[Zozoro]]</text>
      <sha1>tno1n8kdk1f04m3fy0jc6epc3bcxx74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buchnera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281781</id>
    <revision>
      <id>1134714</id>
      <parentid>1044142</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1134714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5703" sha1="guue963fg2638dhynq9xosk1kktvywy" xml:space="preserve">[[Sary:Buchnera hispida (3128045912).jpg|vignette|274x274px|''Buchnera hispida'']]
'''''Buchnera''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Orobanchaceae]]'' (''[[Scrophulariaceae]]'' teo aloha) izay misy karazany 138. Ny karazana fantatry ny maro dia ''Buchnera americana'' L..

Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia mahafaoka ireo atao hoe ''tambolo'' na ''tamboro'' (''Buchnera hispida'': tamborintintina, tamborokijoa, tamborotintina; ''Buchnera leptostachya'': ambavo, laingo, tambolokisoa, tongotaintaina; ''Buchnera teptostachia'': tambolo)
[[Sary:Buchnera linearis flowers.jpg|vignette|''Buchnera linearis'']]
Ny karazana ''Buchnera'' dia mitsinjara maneran-tany indrindra amin' ny faritra trôpikaly rehetra: Afrika Trôpikaly sy Atsimo, [[Madagasikara]], [[Saikanosin' i Arabia|Saikanosy Arabo]] Azia Trôpikaly, [[Aostralia]]; ary any [[Amerika Avaratra]].

Karazana:

* ''Buchnera affinis'' De Wild.
* ''Buchnera albiflora'' Skan
* ''Buchnera americana'' L.
* ''Buchnera amethystina'' Cham. &amp; Schltdl.
* ''Buchnera andongensis'' Hiern
* ''Buchnera androsacea'' Merxm.
* ''Buchnera angustissima'' Bonati
* ''Buchnera arenicola'' R.E.Fr.
* ''Buchnera asperata'' R.Br.
* ''Buchnera attenuata'' Skan
* ''Buchnera bampsiana'' Mielcarek
* ''Buchnera bangweolensis'' R.E.Fr.
* ''Buchnera baumii'' Engl. &amp; Gilg
* ''Buchnera benthamiana'' Skan
* ''Buchnera bequaertii'' De Wild.
* ''Buchnera bowalensis'' A.Chev.
* ''Buchnera bragaana'' Engl.
* ''Buchnera buchneroides'' (S.Moore) Brenan
* ''Buchnera bukamensis'' De Wild.
* ''Buchnera cambodiana'' Bonati
* ''Buchnera candida'' S.Moore
* ''Buchnera capitata'' Burm.f.
* ''Buchnera carajasensis'' Scatigna &amp; N.Mota
* ''Buchnera chimanimaniensis'' Philcox
* ''Buchnera chisumpae'' Philcox
* ''Buchnera ciliata'' Pennell
* ''Buchnera ciliolata'' Engl.
* ''Buchnera congoensis'' S.Moore
* ''Buchnera convallicola'' S.Moore
* ''Buchnera cruciata'' Buch.-Ham. ex D.Don
* ''Buchnera cryptocephala'' (Baker) Philcox
* ''Buchnera decandollei'' Govaerts
* ''Buchnera descampsii'' De Wild. &amp; Ledoux
* ''Buchnera dilungensis'' Mielcarek
* ''Buchnera disticha'' Kunth
* ''Buchnera dundensis'' Cavaco
* ''Buchnera dura'' Benth.
* ''Buchnera ebracteolata'' Philcox
* ''Buchnera ensifolia'' Engl.
* ''Buchnera erinoides'' Jaroscz
* ''Buchnera exserta'' Fawc.
* ''Buchnera filicaulis'' O.Schwarz
* ''Buchnera flexuosa'' Philcox
* ''Buchnera floridana'' Gand.
* ''Buchnera foliosa'' Skan
* ''Buchnera garuensis'' Pilg.
* ''Buchnera geminiflora'' Philcox
* ''Buchnera gossweileri'' S.Moore
* ''Buchnera gracilis'' R.Br.
* ''Buchnera granitica'' S.Moore
* ''Buchnera henriquesii'' Engl.
* ''Buchnera hispida'' Buch.-Ham. ex D.Don
* ''Buchnera hockii'' De Wild.
* ''Buchnera humilis'' Skan
* ''Buchnera humpatensis'' Hiern
* ''Buchnera inflata'' (De Wild.) Skan
* ''Buchnera jacoborum'' Fern.Alonso
* ''Buchnera juncea'' Cham. &amp; Schltdl.
* ''Buchnera kassneri'' S.Moore
* ''Buchnera keilii'' Mildbr.
* ''Buchnera kingaensis'' Engl.
* ''Buchnera lastii'' Engl.
* ''Buchnera lavandulacea'' Cham. &amp; Schltdl.
* ''Buchnera laxiflora'' Philcox
* ''Buchnera ledermannii'' Pilg.
* ''Buchnera leptostachya'' Benth.
* ''Buchnera libenii'' Mielcarek
* ''Buchnera linearis'' R.Br.
* ''Buchnera lippioides'' Vatke ex Engl.
* ''Buchnera lisowskiana'' Mielcarek
* ''Buchnera longespicata'' Schinz
* ''Buchnera longifolia'' Kunth
* ''Buchnera lundensis'' Cavaco
* ''Buchnera metallorum'' P.A.Duvign. &amp; Van Bockstal
* ''Buchnera minutiflora'' Engl.
* ''Buchnera multicaulis'' Engl.
* ''Buchnera namuliensis'' Skan
* ''Buchnera nervosa'' Philcox
* ''Buchnera nigricans'' (Benth.) Skan
* ''Buchnera nitida'' Skan
* ''Buchnera nuttii'' Skan
* ''Buchnera nyassica'' Gilli
* ''Buchnera obliqua'' Benth.
* ''Buchnera orgyalis'' S.Moore
* ''Buchnera pallescens'' Engl.
* ''Buchnera palustris'' (Aubl.) Spreng.
* ''Buchnera paucidentata'' Engl. ex Skan
* ''Buchnera peduncularis'' Brenan
* ''Buchnera philcoxii'' Mielcarek
* ''Buchnera poggei'' Engl.
* ''Buchnera prorepens'' Engl. &amp; Gilg
* ''Buchnera pulcherrima'' R.E.Fr.
* ''Buchnera pusilla'' Kunth
* ''Buchnera pusilliflora'' S.Moore
* ''Buchnera quadrifaria'' Baker
* ''Buchnera quangensis'' Engl.
* ''Buchnera ramosissima'' R.Br.
* ''Buchnera randii'' S.Moore
* ''Buchnera rariflora'' Pennell
* ''Buchnera reducta'' Hiern
* ''Buchnera reissiana'' Büttner ex Engl.
* ''Buchnera remotiflora'' Schinz
* ''Buchnera retrorsa'' Philcox
* ''Buchnera robynsii'' Mielcarek
* ''Buchnera rosea'' Kunth
* ''Buchnera rubriflora'' P.A.Duvign. &amp; Van Bockstal
* ''Buchnera rungwensis'' Engl.
* ''Buchnera ruwenzoriensis'' Skan
* ''Buchnera saigonensis'' Bonati
* ''Buchnera scabridula'' E.A.Bruce
* ''Buchnera schliebenii'' Melch.
* ''Buchnera schultesii'' R.Bernal
* ''Buchnera simplex'' (Thunb.) Druce
* ''Buchnera speciosa'' Skan
* ''Buchnera splendens'' Engl.
* ''Buchnera spruceana'' Philcox
* ''Buchnera stachytarphetoides'' Mildbr. &amp; Melch.
* ''Buchnera strictissima'' Engl. &amp; Gilg
* ''Buchnera subcapitata'' Engl.
* ''Buchnera subglabra'' Philcox
* ''Buchnera symoensiana'' Mielcarek
* ''Buchnera tacianae'' V.C.Souza
* ''Buchnera tenella'' R.Br.
* ''Buchnera tenuifolia'' Philcox
* ''Buchnera tenuissima'' Philcox
* ''Buchnera ternifolia'' Kunth
* ''Buchnera tetragona'' R.Br.
* ''Buchnera tetrasticha'' Wall. ex Benth.
* ''Buchnera timorensis'' Fawc.
* ''Buchnera tomentosa'' Blume
* ''Buchnera trilobata'' Skan
* ''Buchnera urticifolia'' R.Br.
* ''Buchnera usuiensis'' Oliv.
* ''Buchnera vandenberghenii'' Mielcarek
* ''Buchnera verbenoides'' Klotzsch
* ''Buchnera verdickii'' Skan
* ''Buchnera virgata'' Kunth
* ''Buchnera weberbaueri'' Diels
* ''Buchnera welwitschii'' Engl.
* ''Buchnera wildii'' Philcox</text>
      <sha1>guue963fg2638dhynq9xosk1kktvywy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpisolovava</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292435</id>
    <revision>
      <id>1134738</id>
      <parentid>1101844</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T00:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1134738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="3j8bdoak404qes9avt2hako957mxxuu" xml:space="preserve">[[Sokajy:Asa]]
[[Sokajy:Rariny]]
[[Sokajy:Mpanao]]</text>
      <sha1>3j8bdoak404qes9avt2hako957mxxuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anthurium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296162</id>
    <revision>
      <id>1134733</id>
      <parentid>1121803</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T18:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Túrelio</username>
        <id>11363</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr-080103-1397-Anthurium andraeanum-flowering habit-Lowes Garden Center Kahului-Maui (24899714095).jpg]] → [[File:Starr 080103-1397 Anthurium andraeanum.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 080103-1397 Anthurium andraeanum.jpg]]</comment>
      <origin>1134733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1820" sha1="9wwecexlwr8ttsif0isupdu8b74yh1c" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 080103-1397 Anthurium andraeanum.jpg|vignette|''Anthurium andraeanum'']]
Ny '''''Anthurium''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Araceae]]'', ahitana karazany 600 hatramin' ny 800, ary mety ho karazana 1&amp;nbsp;000. Io no iray amin' ny vondron-karazana lehibe indrindra ao amin' io fianakaviana io. Karazana vaovao marp no voafaritra isan-taona. Fahita any amin' ny faritra neôtrôpikaly ny karazana ao aminy: maniry any amin' ny ala trôpikaly mando any [[Amerika Afovoany]] sy [[Amerika Atsimo|Atsimo]] ny ankamaroany, fa ny sasany kosa dia maniry any amin' ny tontolo somary maina. Hita any [[Meksika]] (tapany avaratra) ka hatrany [[Arzantina]] izy ireo ary indrindra any [[Panamà|Panama]], any [[Kôlômbia]], any [[Brezila]], [[Goiana]], [[Haitỳ|Haity]] ary [[Ekoadôra]]. Toa tsy hita any [[Azia]] izy ireo na dia hita any amin' ny ala trôpikaly any Azia izay mety nampidirana azy ireo: ohatra, ny ''Anthurium'' mena any [[Srilanka]]. Karazany maromaro no ampitomùboina taranaka mba hatao zavamaniry an-trano noho ny hakanton' ny raviny, toy ny ''Anthurium crystallinum'', na noho ny felam-boniny mena, toy ny ''Anthurium scherzerianum''.

== Karazana ==
Inty misylisitry ny karazana voatsonga:

* ''Anthurium andraeanum'' Linden ex André
* ''Anthurium cordatum'' (L.) Schott
* ''Anthurium crenatum'' (L.) Kunth
* ''Anthurium dominicense'' Schott
* ''Anthurium grandifolium'' (Jacq.) Kunth
* ''Anthurium palmatum'' (L.) G.Don
* ''Anthurium scandens'' (Aubl.) Engl.
* ''Anthurium scherzerianum'' Schott
* ''Anthurium ×selloum'' K.Koch

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana Anthurium|Lisitry ny karazana ''Anthurium'']]
* ''[[Colocasia]]''
* ''[[Alocasia]]''

* ''[[Leucocasia gigantea|Leucocasia]]''

* ''[[Syngonium]]''

* ''[[Philodendron]]''
* ''[[Monstera]]''</text>
      <sha1>9wwecexlwr8ttsif0isupdu8b74yh1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filipe Barros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296369</id>
    <revision>
      <id>1134739</id>
      <parentid>1127784</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T00:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1134739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="bklydjree79w8x8q9q2lex1bzae05z2" xml:space="preserve">[[File:Dep Filipe Barros.jpg|thumb|Deputado Filipe Barros]]
'''Filipe Barros Baptista de Toledo Ribeiro''' (teraka ny 29 Mey 1991 tao [[Londrina]]) dia [[mpisolovava]] breziliana sady [[solombavambahoaka]] federaly ho an'ny fanjakan'i {{Paraná}}.&lt;ref&gt;(pt) [https://www.gazetadopovo.com.br/parana/filipe-barros-deputado-federal-bolsonarista-olavo-de-carvalho/ Quem é Filipe Barros]&lt;/ref&gt;

Teraka tao Londrina izy ary nanomboka tamin'ny taona 2022 dia mpikambana ao amin'ny [[Partido Liberal]] (PL).

Mpiady amin'ny anti-kominista izy ary mpiara-dia amin'ny filoha [[Jair Bolsonaro]].

==Jereo koa==


[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1991]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka breziliana|B]]
[[Sokajy:Partido Liberal|B]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Paraná|B]]
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana|B]]
[[Sokajy:Mpisolovava breziliana]]</text>
      <sha1>bklydjree79w8x8q9q2lex1bzae05z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny anaram-poko eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298242</id>
    <revision>
      <id>1134727</id>
      <parentid>1132540</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1134727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="sgidg089m8so43fjli4q7r6xtct3xbk" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaram-poko eto Madagasikara'''. Ity lisitra ity dia mitanisa ny anarana vondrona ankehitriny na tamin' ny lasa (ohatra: [[Vazimba]]), anisan' ny [[Foko valo ambin' ny folo|lisitry ny 18]] na tsia (ohatra: ). Mety hiverina indroa na intelo ny foko iray raha misy fomba roa na telo ny fanoratana ny anarany na raha manana anarana roa na telo izy (ohatra: [[Antesaka|Antaisaka]], [[Antesaka]], [[Antesaka|Antisaka]], [[Antesaka|Tesaka]]). Tanisaina ato na anaram-poko lehibe, na anarana &quot;zana-poko&quot;, na anarana [[fokom-pianakaviana]], satria tsy misy famaritana mazava ny atao hoe &quot;foko&quot; eto Madagasikara.

== A ==

* [[Bara Ambiliony|Ambiliony]] (Bara)
* [[Ambolavaha]] (Masikoro)
* Ambonitaka (Antandroy)
* [[Ampanabaka]] (Antemoro)
* Amparehesa (Antandroy)
* Ampelafà (Antefasy)
* [[Anakara]] (Antemoro)
* Analave (Antandroy)
* Analavondrove (Antandroy)
* [[Fanjakan' ny Andrevola|Andrevola]] (Masikoro)
* Andriamasinavalona (Merina)
* Andrianamboninolona (Merina)
* Andriandranando (Merina)
* Andriantompokoindrindra (Merina)
* [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]] (Merina) 
* Anjeka (Antandroy)
* [[Anjoaty]]
* [[Antefasy|Antaifasy]]
* [[Antemoro|Antaimoro]]
* [[Antesaka|Antaisaka]]
* [[Antankarana|Antakarana]]
* [[Antalaotra]]
* [[Antalaotra-Anakara]] (Antemoro)
* [[Antambaha]] (Masikoro)
* [[Antambahoaka]]
* Antambaly (Antandroy)
* Antambanditsy (Antandroy)
* Antambaro (Antandroy)
* Antambato (Antanosy)
* [[Antambohitsy]] (Antankarana)
* Antambolo (Antanosy)
* Antamboroka (Antankarana)
* [[Antanala]]
* Antanala (Antankarana)
* [[Antandavaka]] (Masikoro)
* [[Antandroña]](=Tsimihety)
* [[Antandroy]]
* [[Antankarana]]
* [[Antanosy]]
* Antanosy (Antanosy)
* Antatsimo (Antanosy)
* Antatsimo (Betsimisaraka)
* Antavaratra (Antanosy)
* Antavaratra (Betsimisaraka)
* [[Antefasy]]
* Antefotsy (Antemoro)
* Antekazimambo (Antemoro)
* [[Bara Antekondro|Antekondro]] (Bara)
* [[Antemahafaly]] (Tanala)
* Antemahazo (Antemoro)
* Antemainty (Antemoro)
* [[Antemanambondro]]
* Antemanasara (Antemoro)
* Antemanaza (Antemoro)
* Antemasiry (Antemoro)
* Antemokafo (Antandroy)
* [[Antemoro]]
* [[Anteony]] (Antemoro)
* [[Anterotry]] (Antemoro)
* [[Antesaka]]
* Antesalo (Antemoro)
* Antesambo (Antemoro)
* Antesira (Antemoro)
* Antesomangy (Antandroy)
* Antesozo (Antefasy)
* [[Antetsimeto]] (Antemoro)
* Antevandriky (Antemoro)
* [[Antevato]] (Antemoro)
* [[Antevato]] (Antesaka)
* Antevatobe (Antefasy)
* Antevato-Sahavoay (Antefasy)
* Antevohitrindry (Antemoro)
* Antevolamena (Antemoro)
* [[Antevolo]] (Antemoro)
* [[Bara Antevondro|Antevondro]] (Bara)
* Antezaha (Antandroy)
* [[Antifasina]]
* [[Antifasy]]
* [[Bara Antikondra|Antikondra]] (Bara)
* [[Antimanambondro]]
* [[Antimerina]]
* [[Antimoanina|Antimoro]]
* [[Antisaka]]
* [[Antivondro]]

== B ==

* [[Bara]]
* [[Bara Ambiliony]]
* [[Bara Antekondro]]
* [[Bara Antevondro]]
* [[Bara Antikondra]]
* [[Bara Be]]
* [[Bara Iantsantsa]]
* [[Bara Imamono]]
* [[Bara Mahivy]]
* [[Bara Mahovy]]
* [[Bara Manambia]]
* [[Bara Mananantanana]]
* [[Bara Manonga]]
* [[Bara Menamaty]]
* [[Bara Manambia|Bara Menambia]]
* [[Bara Tevonje]]
* [[Bara Tsienimbalala]]
* [[Bara Vinda]]
* [[Bara Zafimanely]]
* [[Bara Zafimarosoa]]
* [[Bara Zafimarozaha]]
* [[Bara Zafindravola]]
* [[Bara Zafindrendriko]]
* [[Beosy]]
* [[Betsimisaraka Betanimena|Betanimena]] (Betsimisaraka)
* [[Betsileo]]
* [[Betsimisaraka]]
* [[Betsimisaraka Atsimo]]
* [[Betsimisaraka Avaratra]]
* [[Betsimisaraka Betanimena]]
* [[Bezanozano]]

== E ==
Esila (Antandroy)

== F ==

* Fanarivoana (Antemoro)
* [[Folohazomanga]] (Mahafaly)
* Fotsy (Merina)
* Fotsy (Tanala)

== H ==

* [[Hova]] (Merina)  
* Hova-Masotafika (Antefasy)

== I ==

* [[Bara Iantsantsa|Iantsantsa]] (Bara)
* [[Bara Imamono|Imamono]] (Bara)

== L ==

* Langibe (Antemoro)

== M ==

* [[Mahafaly]]
* Mahatomotsy (Antandroy)
* [[Bara Mahivy|Mahivy]] (Bara)
* [[Bara Mahovy|Mahovy]] (Bara)
* Mainty (Merina)
* Mainty (Tanala)
* [[Makoa (malagasy)|Makoa]]
* [[Bara Manambia|Manambia]] (Bara)
* [[Bara Mananantanana|Mananantanana]] (Bara)
* [[Manendy]] (Merina)
* [[Manisotra]] (Merina)
* [[Bara Manonga|Manonga]] (Bara)
* Maroaloka (Antandroy)
* [[Marosarana]]
* [[Maroserana]]
* [[Masianaky]] (Antesaka)
* [[Masikoro]]
* Masikoro Mikea
* [[Masombika]]
* [[Bara Menamaty|Menamaty]] (Bara)
* [[Bara Manambia|Menambia]] (Bara)
* [[Merina]]
* [[Mikea]]

== N ==

* [[Ntandroy]]

== O ==

* [[Onjatsy]]
* [[Onjatsy]] (Antemoro)

== R ==

* Rabehava (Antefasy)
* Renelime (Mahafaly)
* [[Renilimy]] (Mahafaly)
* Renivave (Antandroy)

== S ==

* Sahivohitse (Antandroy)
* [[Sakalava]]
* Sakalavan' Ambongo
* Sakalavan' i Boina
* Sakalavan' i Fiherenana
* Sakalavan' i Menabe
* Sevohitse (Antandroy)
* [[Sihanaka]]

== T ==

* Taimanangaona (Merina)
* Tambaly (Antandroy)
* Tambanditse (Antandroy)
* Tambaro (Antandroy)
* Tambato (Antanosy)
* Tambolo (Antanosy)
* Tamboroho (Antandroy)
* [[Tambỳ]] (Masikoro)
* [[Tanala]]
* [[Tanalana]]
* [[Tandroy]]
* [[Antankarana|Tankarana]]
* Tanosy (Antanosy)
* Tatsimo (Antanosy)
* Tavaratra (Antanosy)
* [[Tefasy]]
* Temanantenina (Antanosy)
* [[Temaro]] (Masikoro)
* Temokafo (Antandroy)
* [[Antemoro|Temoro]]
* [[Antesaka|Tesaka]]
* Tesomangy (Antandroy)
* [[Tetembola]] (Masikoro)
* Tetsila (Antandroy)
* [[Bara Tevonje|Tevonje]] (Bara)
* Tezà (Antandroy)
* [[Tsaramody]] (Antemoro)
* Tsarety (Antefasy)
* [[Tsiarondahy]] (Merina)
* Tsienimbalala (Antandroy)
* [[Bara Tsienimbalala|Tsienimbalala]] (Bara) 
* Tsikoa (Betsimisaraka)
* [[Tsileliky]] (Mahafaly)
* Tsimaito (Antemoro)
* Tsimalazo (Antemoro)
* Tsimanata (Antandroy)
* Tsimeto (Antemoro)
* [[Tsimihety]]

== V ==

* [[Vakimandriandry]] (Antemoro)
* [[Valohazomanga]] (Mahafaly)
* [[Vazimba]]
* [[Vezo]]
* Vezo Mikea
* [[Bara Vinda|Vinda]] (Bara)
* Vohilakatra-Rafaniliha (Antefasy)
* Vohilava (Antankarana)
* Vohipataka (Antemoro)

== Z ==

* [[Bara Zafimanely|Zafimanely]] (Bara)
* [[Zafimaniry]]
* [[Bara Zafimarosoa|Zafimarosoa]] (Bara)
* [[Zafimarozaha]] (Antemoro)
* [[Bara Zafimarozaha|Zafimarozaha]] (Bara)
* [[Zafimbazaha]] (Merina)
* [[Zafimbolajia]] (Antemoro)
* Zafimbolazy (Antemoro)
* Zafindramalo (Antandroy)
* Zafindramanary (Antandroy)
* [[Zafindraminia]]
* Zafindravalo (Antandroy)
* Zafindravoay (Antandroy)
* [[Bara Zafindravola|Zafindravola]] (Bara)
* [[Bara Zafindrendriko|Zafindrendriko]] (Bara)
* [[Zafinifotsy]] ([[Sakalava]])
* [[Zafinimena]] ([[Sakalava]])
* Zafirambo (Antefasy)
* [[Zafirambo]] (Tanala)
* [[Zafiraminia]]
* [[Zafisoro]]
* Zafitsifaly (Antandroy)
* Zanadralambo (Merina)
* Zanadralambo amin' Andrianjaka (Merina)
* Zanakandriana (Merina)
* [[Zarabehava]] (Antesaka)
* [[Zarafaniliha]] (Antesaka)
* Zaramanampy (Antefasy)
* [[Zaramanampy]] (Antesaka)
* Zazahova (Merina)
* Zazamarolahy (Merina)</text>
      <sha1>sgidg089m8so43fjli4q7r6xtct3xbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134730</id>
      <parentid>1134727</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <origin>1134730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6764" sha1="l8uuxzthjlo3ll2zn13lia8s42rwypr" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaram-poko eto Madagasikara'''. Ity lisitra ity dia mitanisa ny anarana vondrona ankehitriny na tamin' ny lasa (ohatra: [[Vazimba]]), anisan' ny [[Foko valo ambin' ny folo|lisitry ny 18]] na tsia (ohatra: ). Mety hiverina indroa na intelo ny foko iray raha misy fomba roa na telo ny fanoratana ny anarany na raha manana anarana roa na telo izy (ohatra: [[Antesaka|Antaisaka]], [[Antesaka]], [[Antesaka|Antisaka]], [[Antesaka|Tesaka]]). Tanisaina ato na anaram-poko lehibe, na anarana &quot;zana-poko&quot;, na anarana [[fokom-pianakaviana]], satria tsy misy famaritana mazava ny atao hoe &quot;foko&quot; eto Madagasikara.

== A ==

* [[Bara Ambiliony|Ambiliony]] (Bara)
* [[Ambolavaha]] (Masikoro)
* Ambonitaka (Antandroy)
* [[Ampanabaka]] (Antemoro)
* Amparehesa (Antandroy)
* Ampelafà (Antefasy)
* [[Anakara]] (Antemoro)
* Analave (Antandroy)
* Analavondrove (Antandroy)
* [[Fanjakan' ny Andrevola|Andrevola]] (Masikoro)
* Andriamasinavalona (Merina)
* Andrianamboninolona (Merina)
* Andriandranando (Merina)
* Andriantompokoindrindra (Merina)
* [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]] (Merina) 
* Anjeka (Antandroy)
* [[Anjoaty]]
* [[Antefasy|Antaifasy]]
* [[Antemoro|Antaimoro]]
* [[Antesaka|Antaisaka]]
* [[Antankarana|Antakarana]]
* [[Antalaotra]]
* [[Antalaotra-Anakara]] (Antemoro)
* [[Antambaha]] (Masikoro)
* [[Antambahoaka]]
* Antambaly (Antandroy)
* Antambanditsy (Antandroy)
* Antambaro (Antandroy)
* Antambato (Antanosy)
* [[Antambohitsy]] (Antankarana)
* Antambolo (Antanosy)
* Antamboroka (Antankarana)
* [[Antanala]]
* Antanala (Antankarana)
* [[Antandavaka]] (Masikoro)
* [[Antandroña]] (=Tsimihety)
* [[Antandroy]]
* [[Antankarana]]
* [[Antanosy]]
* Antanosy (Antanosy)
* Antatsimo (Antanosy)
* Antatsimo (Betsimisaraka)
* Antavaratra (Antanosy)
* Antavaratra (Betsimisaraka)
* [[Antefasy]]
* Antefotsy (Antemoro)
* Antekazimambo (Antemoro)
* [[Bara Antekondro|Antekondro]] (Bara)
* [[Antemahafaly]] (Tanala)
* Antemahazo (Antemoro)
* Antemainty (Antemoro)
* [[Antemanambondro]]
* Antemanasara (Antemoro)
* Antemanaza (Antemoro)
* Antemasiry (Antemoro)
* Antemokafo (Antandroy)
* [[Antemoro]]
* [[Anteony]] (Antemoro)
* [[Anterotry]] (Antemoro)
* [[Antesaka]]
* Antesalo (Antemoro)
* Antesambo (Antemoro)
* Antesira (Antemoro)
* Antesomangy (Antandroy)
* Antesozo (Antefasy)
* [[Antetsimeto]] (Antemoro)
* Antevandriky (Antemoro)
* [[Antevato]] (Antemoro)
* [[Antevato]] (Antesaka)
* Antevatobe (Antefasy)
* Antevato-Sahavoay (Antefasy)
* Antevohitrindry (Antemoro)
* Antevolamena (Antemoro)
* [[Antevolo]] (Antemoro)
* [[Bara Antevondro|Antevondro]] (Bara)
* Antezaha (Antandroy)
* [[Antifasina]]
* [[Antifasy]]
* [[Bara Antikondra|Antikondra]] (Bara)
* [[Antimanambondro]]
* [[Antimerina]]
* [[Antimoanina|Antimoro]]
* [[Antisaka]]
* [[Antivondro]]

== B ==

* [[Bara]]
* [[Bara Ambiliony]]
* [[Bara Antekondro]]
* [[Bara Antevondro]]
* [[Bara Antikondra]]
* [[Bara Be]]
* [[Bara Iantsantsa]]
* [[Bara Imamono]]
* [[Bara Mahivy]]
* [[Bara Mahovy]]
* [[Bara Manambia]]
* [[Bara Mananantanana]]
* [[Bara Manonga]]
* [[Bara Menamaty]]
* [[Bara Manambia|Bara Menambia]]
* [[Bara Tevonje]]
* [[Bara Tsienimbalala]]
* [[Bara Vinda]]
* [[Bara Zafimanely]]
* [[Bara Zafimarosoa]]
* [[Bara Zafimarozaha]]
* [[Bara Zafindravola]]
* [[Bara Zafindrendriko]]
* [[Beosy]]
* [[Betsimisaraka Betanimena|Betanimena]] (Betsimisaraka)
* [[Betsileo]]
* [[Betsimisaraka]]
* [[Betsimisaraka Atsimo]]
* [[Betsimisaraka Avaratra]]
* [[Betsimisaraka Betanimena]]
* [[Bezanozano]]

== E ==
Esila (Antandroy)

== F ==

* Fanarivoana (Antemoro)
* [[Folohazomanga]] (Mahafaly)
* Fotsy (Merina)
* Fotsy (Tanala)

== H ==

* [[Hova]] (Merina)  
* Hova-Masotafika (Antefasy)

== I ==

* [[Bara Iantsantsa|Iantsantsa]] (Bara)
* [[Bara Imamono|Imamono]] (Bara)

== L ==

* Langibe (Antemoro)

== M ==

* [[Mahafaly]]
* Mahatomotsy (Antandroy)
* [[Bara Mahivy|Mahivy]] (Bara)
* [[Bara Mahovy|Mahovy]] (Bara)
* Mainty (Merina)
* Mainty (Tanala)
* [[Makoa (malagasy)|Makoa]]
* [[Bara Manambia|Manambia]] (Bara)
* [[Bara Mananantanana|Mananantanana]] (Bara)
* [[Manendy]] (Merina)
* [[Manisotra]] (Merina)
* [[Bara Manonga|Manonga]] (Bara)
* Maroaloka (Antandroy)
* [[Marosarana]]
* [[Maroserana]]
* [[Masianaky]] (Antesaka)
* [[Masikoro]]
* Masikoro Mikea
* [[Masombika]]
* [[Bara Menamaty|Menamaty]] (Bara)
* [[Bara Manambia|Menambia]] (Bara)
* [[Merina]]
* [[Mikea]]

== N ==

* [[Ntandroy]]

== O ==

* [[Onjatsy]]
* [[Onjatsy]] (Antemoro)

== R ==

* Rabehava (Antefasy)
* Renelime (Mahafaly)
* [[Renilimy]] (Mahafaly)
* Renivave (Antandroy)

== S ==

* Sahivohitse (Antandroy)
* [[Sakalava]]
* Sakalavan' Ambongo
* Sakalavan' i Boina
* Sakalavan' i Fiherenana
* Sakalavan' i Menabe
* Sevohitse (Antandroy)
* [[Sihanaka]]

== T ==

* Taimanangaona (Merina)
* Tambaly (Antandroy)
* Tambanditse (Antandroy)
* Tambaro (Antandroy)
* Tambato (Antanosy)
* Tambolo (Antanosy)
* Tamboroho (Antandroy)
* [[Tambỳ]] (Masikoro)
* [[Tanala]]
* [[Tanalana]]
* [[Tandroy]]
* [[Antankarana|Tankarana]]
* Tanosy (Antanosy)
* Tatsimo (Antanosy)
* Tavaratra (Antanosy)
* [[Tefasy]]
* Temanantenina (Antanosy)
* [[Temaro]] (Masikoro)
* Temokafo (Antandroy)
* [[Antemoro|Temoro]]
* [[Antesaka|Tesaka]]
* Tesomangy (Antandroy)
* [[Tetembola]] (Masikoro)
* Tetsila (Antandroy)
* [[Bara Tevonje|Tevonje]] (Bara)
* Tezà (Antandroy)
* [[Tsaramody]] (Antemoro)
* Tsarety (Antefasy)
* [[Tsiarondahy]] (Merina)
* Tsienimbalala (Antandroy)
* [[Bara Tsienimbalala|Tsienimbalala]] (Bara) 
* Tsikoa (Betsimisaraka)
* [[Tsileliky]] (Mahafaly)
* Tsimaito (Antemoro)
* Tsimalazo (Antemoro)
* Tsimanata (Antandroy)
* Tsimeto (Antemoro)
* [[Tsimihety]]

== V ==

* [[Vakimandriandry]] (Antemoro)
* [[Valohazomanga]] (Mahafaly)
* [[Vazimba]]
* [[Vezo]]
* Vezo Mikea
* [[Bara Vinda|Vinda]] (Bara)
* Vohilakatra-Rafaniliha (Antefasy)
* Vohilava (Antankarana)
* Vohipataka (Antemoro)

== Z ==

* [[Bara Zafimanely|Zafimanely]] (Bara)
* [[Zafimaniry]]
* [[Bara Zafimarosoa|Zafimarosoa]] (Bara)
* [[Zafimarozaha]] (Antemoro)
* [[Bara Zafimarozaha|Zafimarozaha]] (Bara)
* [[Zafimbazaha]] (Merina)
* [[Zafimbolajia]] (Antemoro)
* Zafimbolazy (Antemoro)
* Zafindramalo (Antandroy)
* Zafindramanary (Antandroy)
* [[Zafindraminia]]
* Zafindravalo (Antandroy)
* Zafindravoay (Antandroy)
* [[Bara Zafindravola|Zafindravola]] (Bara)
* [[Bara Zafindrendriko|Zafindrendriko]] (Bara)
* [[Zafinifotsy]] ([[Sakalava]])
* [[Zafinimena]] ([[Sakalava]])
* Zafirambo (Antefasy)
* [[Zafirambo]] (Tanala)
* [[Zafiraminia]]
* [[Zafisoro]]
* Zafitsifaly (Antandroy)
* Zanadralambo (Merina)
* Zanadralambo amin' Andrianjaka (Merina)
* Zanakandriana (Merina)
* [[Zarabehava]] (Antesaka)
* [[Zarafaniliha]] (Antesaka)
* Zaramanampy (Antefasy)
* [[Zaramanampy]] (Antesaka)
* Zazahova (Merina)
* Zazamarolahy (Merina)</text>
      <sha1>l8uuxzthjlo3ll2zn13lia8s42rwypr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/9 Aprily</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298519</id>
    <revision>
      <id>1134740</id>
      <parentid>1134697</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1134740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="f9oqytmcl5fyaus98mqfaxrgvx18xyz" xml:space="preserve">'''Androany [[9 Aprily|9 avrily]]''' :
[[File:Ulysses S. Grant 1870-1880.jpg|thumb|Ulysses S. Grant 1870-1880.]]
* '''[[1682]]''' - Tonga teo amin'ny vavaranon'i Mississipi i '''[[René-Robert Cavelier de La Salle]]''', mpihaza tany, nitaky ny faritany hitany ho zaratanin'i Frantsa ka nanome anarana izany ho [[Louisiana|Louisiana]] avy amin'ny anaran'ny mpanjaka ao Frantsa.

* '''[[1865]]''' – Nitolo-batana tamin'ny '''Lehiben'ny Ioniônista''' ny Lietnà-Jeneraly '''[[Ulysses S. Grant]]''' (Sary) tao '''[[Appomattox]]''' ny Jeneraly '''[[Robert Lee|Robert E. Lee]]''', Lehiben'ny Tafika Konfedere any '''[[Etazonia]]''', namarana amin'ny fomba ofisialy ny '''[[Ady an-trano amerikana|Ady An-trano Amerikana]]'''.

* '''[[1928]]''' — Tsy ekena intsony ho fivavaham-panjakana any '''[[Torkia]]''' ny '''[[finoana silamo]]'''.

* '''[[1948]]''' - Notafihan'ireo mpiady Irgun sy ny '''vondrona mitam-piadiana [[Ziônisma|Sionista]]''' Lehi ny tanànan'i '''[[Deir Yassin]]''', akaikin'i '''[[Jerosalema]]''', ka namonoan-dry zareo sivily tsy mitam-piadiana '''[[Palestiniana]]''' maherin'ny 100.

* '''[[1957]]''' — Nodiovina ny '''[[Lakandranon' i Suez|Lakandranon'i Suez]]''' any '''[[Ejipta]]''' ary nosokafana ho an'ny sambo taorian'ny '''Krizin'i Suez'''.

* '''[[1964]]''' - Notafihan' ny [[miaramila]] sy ny [[Pôlisy|polisy]] ny [[Oniversite]]n'i [[Brasília]].

* '''[[1967]]''' – Sidina voalohany nataon'ny '''[[Boeing 737]]''', iray amin'ireo maodely [[fiaramanidina]] mpandeha be mpampiasa indrindra eran-tany.

* '''[[1991]]''' - Nanambara ny fahaleovantenany i '''[[Jeôrjia|Georgia]]''' 

* '''[[1999]]''' - Maty nandritra ny fanonganam-panjakana miaramila tao [[Nizera|Nizera]] ny filohany [[Ibrahim Baré Maïnassara]]

* '''[[2003]]''' - Azon'ny tafika iraisampirenena i [[Bagdad|Bagdad]] renivohitr' [[Iràka]], nanapitra ny fitondran'i '''[[Saddam Hussein|Saddam Hussein]]'''

* '''[[2017]]''' — Niharan'ny fanafihana '''[[Alahadin' ny Sampan-kazo|Alahadin'ny sampandrofia]]''' (sampankazo) ny '''[[Fiangonana Ôrtôdôksa Kôptan' i Aleksandria|fiangonana kôpta]]''' tao '''[[Tanda]]''' sy '''[[Aleksandria|Alexandria]]''' samy ao '''[[Ejipta|Egypta]].'''</text>
      <sha1>f9oqytmcl5fyaus98mqfaxrgvx18xyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/11 Aprily</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298524</id>
    <revision>
      <id>1134750</id>
      <parentid>1133707</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1134750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1537" sha1="fx20wjjhk9qrzhzfsv8xg6rgxcot09l" xml:space="preserve">'''Androany [[11 Aprily|11 avrily]]''' : 
[[File:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|thumb|Saritapak'i Louis Pasteur (1822-1895)]]
* '''[[1865]]''' : Nametrahan'i '''[[Louis Pasteur]]''' ny ''brevet'' amin'ny fomba famanàna [[divay]] antsoina taty aoriana hoe '''''pasteurisation'''''.

* '''[[1899]]''' - Navotsotr'i '''[[Espaina]]''' ho an'i '''[[Etazonia]]''' i '''[[Pôrtô-Rikô|Pôrto-Rikô]]''', i '''[[Kiobà]]''' ary i '''[[Filipina]]''' vokatry ny ady nifanaovan'ny roa tonta

* '''[[1909]]''' - Nananganana ny tanànan'i '''[[Tel-Aviv-Jaffa|Tel Aviv]]'''

* '''[[1951]]''' : Nesorin'ny Filohan'i [[Etazonia]] '''[[Harry S. Truman|Truman]]''' tamin'ny fibaikoana ny tafika tao '''[[Kôrea|Korea]]''' ny Jeneraly '''[[Douglas MacArthur]]'''.

* '''[[1976]]''' – Nananganana ny [[Apple I]].

* '''[[2006]]''' – Nanambara ny filoha Iraniana '''[[Mahmoud Ahmadinejad]]''' fa nahomby tamin'ny '''fanatsarana [[oraniôma]]''' ny fireneny.

* '''[[2019]]''': Nosamborin'ny [[Pôlisy|polisy]] [[britanika]] tao amin'ny [[Masoivoho|masoivoho]] [[Ekoadôra|Ekoadôreana]] any [[Lôndôna|Londres]] i '''[[Julian Assange]]''', [[Aostralia|Aostraliana]] mpahay [[Kajimirindra|siansa informatika]] sady [[Mpitolona|mpitolona]] an'habaka, efa mizaka zom-pirenena Ekoadaoreana.

* '''[[2023]]''' – Nodarohan'ny tafika an'habakabaka Myanmar baomba ny tanànakelin'i Pazigyi, faritra Sagaing ao Myanmar ihany ka mponina 165 farafahakeliny no maty tamin'izany tifitra avy eny an'habakabaka izany.</text>
      <sha1>fx20wjjhk9qrzhzfsv8xg6rgxcot09l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/12 Aprily</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298526</id>
    <revision>
      <id>1134754</id>
      <parentid>1133722</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1134754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="tf4zhkmjwudjjr7vinah1nvwdo2mjrd" xml:space="preserve">'''Androany [[12 Aprily|12 avrily]]''' :
[[File:Yuri Gagarin with awards (cropped) 2.jpg|thumb|Yuri Gagarin feno mariboninahitra]]
* '''[[1861]]''' - Nanomboka nanafika an'i Fort Santa tao Charleston, Carolina Atsimo ny tafika Konfedere, izay nanamarika ny fipoahan'ny '''[[Ady an-trano amerikana|Ady an-trano tao Etazonia]]'''.

* '''[[1961]]''' - Dia sambondanitra mitondra olona voalohany nataon' '''[[Yuri Gagarin]]''', teratany [[Sôvietika|sôvietika]].

* [[1996]] - Nivoahan'ny Yahoo! amin'ny fomba ofisialy.

*</text>
      <sha1>tf4zhkmjwudjjr7vinah1nvwdo2mjrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134755</id>
      <parentid>1134754</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1134755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1287" sha1="ra3t6jc24vsjf4qk3i6xa9jh88euf4w" xml:space="preserve">'''Androany [[12 Aprily|12 avrily]]''' :
[[File:Yuri Gagarin with awards (cropped) 2.jpg|thumb|Yuri Gagarin feno mariboninahitra]]
* '''[[1861]]''' - Nanomboka nanafika an'i Fort Santa tao [[Charlestown|Charleston]], Carolina Atsimo ny tafika Konfedere, izay nanamarika ny fipoahan'ny '''[[Ady an-trano amerikana|Ady an-trano tao Etazonia]]'''.

* '''[[1877]]''' — Nampiditra ny '''[[Afrika Atsimo|Repoblikan'i Afrika Atsimo]]''' ho [[Zanatany|zanataniny]] ny '''[[Fanjakana Mitambatra]]'''.

* '''[[1927]]''' — Nandidy ny famonoana ireo mpikambana ao amin'ny [[Antoko pôlitika|Antoko Kômonista Shinoa]] tao [[Shanghai]] i [[Chiang Kai-shek]], mpitarika ny Kuomintang (KMT), izay nitarika ny fipoahan'ny '''[[Ady an-trano|ady an-trano]] [[sinoa|shinoa]]''' Voalohany.

* '''[[1945]]''' — Maty am-perinasa filohan'i Etazonia [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]]; niakatra ny lefitra lefitra [[Harry S. Truman]].

* '''[[1955]]''' — Nambara fa azo antoka sy mahomby ny [[Vaksiny|vaksiny]] isorohana [[lefakozatra]], novolavolain'ny '''Dr. [[Jonas Salk]]'''.

* '''[[1961]]''' - Dia sambondanitra mitondra olona voalohany nataon' '''[[Yuri Gagarin]]''', teratany [[Sôvietika|sôvietika]].

* '''[[1996]]''' - Nivoahan'ny '''[[Yahoo!]]''' amin'ny fomba ofisialy.

*</text>
      <sha1>ra3t6jc24vsjf4qk3i6xa9jh88euf4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpikambana:Bluerose25/COVID 19</title>
    <ns>2</ns>
    <id>298938</id>
    <revision>
      <id>1134737</id>
      <parentid>1134603</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T23:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr. Ibrahem</username>
        <id>12050</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1485142|COVID-19]] to:mg #mdwikicx</comment>
      <origin>1134737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12663" sha1="h9htfg933cd2o623nvurdwojetc4zig" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Coronavirus disease 2019&lt;br /&gt;(COVID-19)
|synonym          =COVID, Covid, (the) coronavirus
|image            =Fphar-11-00937-g001.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          ={{longitem|Transmission and life-cycle of [[SARS-CoV-2]] causing COVID-19.}}
|pronounce        ={{ubl|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|oʊ|n|ə|ˌ|v|aɪ|r|ə|s|_|d|ɪ|ˈ|z|i:|z}}|{{IPAc-en|ˌ|k|oʊ|v|ɪ|d|n|aɪ|n|ˈ|t|iː|n|,_|ˌ|k|ɒ|v|ɪ|d|-}}&lt;ref&gt;{{cite OED |Covid-19 |id=88575495 |date=April 2020 |access-date=15 April 2020}}&lt;/ref&gt;}}
|specialty        =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]]
|symptoms         =Fever, cough, [[shortness of breath]], tiredness, loss of smell;&lt;ref name=CDC2022Sym/&gt; some are asymptomatic&lt;ref name=Ma2021/&gt;
|onset            =2–14 days (typically 5) from infection&lt;ref name=CDC2022Sym/&gt;&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2]] (SARS-CoV-2)&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =[[Rapid antigen test]], [[Reverse transcription polymerase chain reaction|PCR test]]&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|differential     =
|prevention       =[[social distancing|Physical distancing]], [[Face masks during the COVID-19 pandemic|face mask]]s, [[ventilation]], [[quarantine]], [[COVID-19 vaccine|vaccination]]&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;&lt;ref name=CDC2022Quar/&gt;&lt;ref name=CDC2022Prev/&gt;
|treatment        =[[Management of COVID-19|Supportive and symptomatic]]&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;
|medication       ='''Non-hospitalized''': [[Nirmatrelvir/ritonavir]], [[remdesivir]], [[molnupiravir]]&lt;ref name=BMJ2025/&gt;&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;&lt;br&gt;'''Severe''': [[Oxygen therapy]], [[dexamethasone]], [[remdesivir]]&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;&lt;br&gt;'''Critical care''': [[Tocilizumab]], [[sarilumab]]&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;
|prognosis        =20% require hospitalization&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|frequency        ={{Cases in the COVID-19 pandemic|confirmed|editlink=|ref=yes}}
|deaths           =~20 million (as of Dec 31, 2021)&lt;ref name=Lancet2022Death/&gt;
}}{{COVID-19 pandemic sidebar}}
'''Ny Coronavirus disease 2019''' ( '''COVID-19''' ) dia aretina mifindra vokatry ny [[SARS-CoV-2|severe acute respiratory syndrome coronavirus 2]] (SARS-CoV-2).&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot;&gt;{{Cite web|title=Coronavirus disease (COVID-19)|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19|website=www.who.int|access-date=19 January 2022|language=en|archive-date=31 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331131108/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Matetika ny soritr'aretina dia ahitana tazo, kohaka, fahasarotana miaina, havizanana, aretin'andoha, fahaverezan'ny fofona sy tsiro, fanaintainan'ny tenda, fandoavana ary aretim-pivalanana.&lt;ref name=&quot;CDC2022Sym&quot;&gt;{{Cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=22 February 2021|archive-date=30 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Matetika dia roa ka hatramin'ny efatra ambin'ny folo andro aorian'ny fihanaky ny viriosy no manomboka ny aretina.&lt;ref name=&quot;CDC2022Sym&quot; /&gt; Misy olona sasany anefa tsy mampiseho soritr'aretina.&lt;ref name=&quot;Ma2021&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ma|first=Q|last2=Liu|first2=J|last3=Liu|first3=Q|last4=Kang|first4=L|last5=Liu|first5=R|last6=Jing|first6=W|last7=Wu|first7=Y|last8=Liu|first8=M|title=Global Percentage of Asymptomatic SARS-CoV-2 Infections Among the Tested Population and Individuals With Confirmed COVID-19 Diagnosis: A Systematic Review and Meta-analysis.|journal=JAMA network open|date=1 December 2021|volume=4|issue=12|pages=e2137257|doi=10.1001/jamanetworkopen.2021.37257|pmid=34905008}}&lt;/ref&gt;

Mitranga indrindra ny fifindran'ny aretina rehefa mifandray akaiky amin'ny olon-kafa ny olona voan'ny aretina.&lt;ref name=&quot;CDC2021Spread&quot; /&gt; Mety hitranga amin'ny alalan'ny fifindran'ny otrikaretina amin'ny alalan'ny rivotra na amin'ny alalan'ny piti-drora kely misy ny viriosy izany.&lt;ref name=&quot;WHO2021Air&quot;&gt;{{Cite web|title=Coronavirus disease (COVID-19): How is it transmitted?|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19-how-is-it-transmitted|access-date=6 December 2020|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015230546/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19-how-is-it-transmitted|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EU2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Transmission of COVID-19|url=https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/latest-evidence/transmission|access-date=6 December 2020|website=European Centre for Disease Prevention and Control|archive-date=14 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914150241/https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/latest-evidence/transmission|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahalana kokoa, mety hiparitaka amin'ny alalan'ny zavatra voaloto ny viriosy.&lt;ref name=&quot;CDC2021Spread&quot;&gt;{{Cite web|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=14 July 2021|archive-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403001235/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Afaka mamindra ny viriosy roa andro mialoha ny hisehoan'ny soritr'aretina ny olona, ary amin'ny ankapobeny dia mbola mifindra hatramin'ny 10 andro, na dia mety ho mifindra ela kokoa aza ireo izay manana aretina mafy.&lt;ref name=&quot;WHO2021Air&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2022Infectious&quot;&gt;{{Cite web|title=Healthcare Workers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/duration-isolation.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606190101/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/strategy-discontinue-isolation.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Amin'ny ankapobeny dia amin'ny alalan'ny polymerase chain reaction (PCR) na fitiliana antigen haingana avy amin'ny swab orona na tenda no anaovana ny fitiliana.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt;

Anisan'ny fepetra fisorohana ny elanelana ara-batana, ny fampiasana saron-tava avo lenta, ny fampidirana rivotra ao an-trano, ary ny fanokanan-toerana.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2022Quar&quot;&gt;{{Cite web|title=Quarantine &amp; Isolation|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/your-health/quarantine-isolation.html#anchor_1633109391123|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=9 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117073102/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/your-health/quarantine-isolation.html#anchor_1633109391123|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Effectiveness of public health measures in reducing the incidence of covid-19, SARS-CoV-2 transmission, and covid-19 mortality: systematic review and meta-analysis.|journal=BMJ (Clinical research ed.)|date=3 December 2021|volume=375|pages=n2997|doi=10.1136/bmj.n2997|pmid=34862160}}&lt;/ref&gt; Mampihena ny risika ihany koa ny vaksiny maromaro.&lt;ref name=&quot;CDC2022Prev&quot;&gt;{{Cite web|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228103252/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/index.html/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny ankamaroan'ny fitsaboana dia misy soritr'aretina sy fanohanana.&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot; /&gt; Ho an'ireo izay tsy mila miditra hopitaly, nefa atahorana ho voan'ny aretina, dia azo ampiasaina ny nirmatrelvir/ritonavir, remdesivir, na molnupiravir.&lt;ref name=&quot;BMJ2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ibrahim|first=S|last2=Siemieniuk|first2=RAC|last3=Oliveros|first3=MJ|last4=Islam|first4=N|last5=Díaz Martinez|first5=JP|last6=Izcovich|first6=A|last7=Qasim|first7=A|last8=Zhao|first8=Y|last9=Zaror|first9=C|last10=Yao|first10=L|last11=Wang|first11=Y|last12=Vandvik|first12=PO|last13=Roldan|first13=Y|last14=Rochwerg|first14=B|last15=Rada|first15=G|title=Drug treatments for mild or moderate covid-19: systematic review and network meta-analysis.|journal=BMJ (Clinical research ed.)|date=29 May 2025|volume=389|pages=e081165|doi=10.1136/bmj-2024-081165|pmid=40441732}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot; /&gt; Ho an'ireo izay mila fitsaboana oksizenina, dia azo ampiasaina ny dexamethasone sy remdesivir.&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot; /&gt; Ho an'ireo izay mila fitsaboana maika dia azo ampiana tocilizumab na sarilumab.&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot;&gt;{{Cite web|title=Clinical Management Summary|url=https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/management/clinical-management/clinical-management-summary/|website=COVID-19 Treatment Guidelines|access-date=19 January 2022|language=en|archive-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105152002/https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/management/clinical-management/clinical-management-summary/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Amin'ireo olona izay mahatsapa soritr'aretina, manodidina ny 80% no sitrana tsy mila miditra hopitaly, 15% no mila fitsaboana oksizenina, ary 5% no mila fitsaboana mafy.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt; Ireo zokiolona sy ireo manana olana ara-pahasalamana hafa dia atahorana kokoa ho voan'izany.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt; Na dia mihatsara aza ny ankamaroany rehefa afaka herinandro vitsivitsy, ny sasany kosa dia mbola miaina voka-dratsy isan-karazany ( COVID maharitra ) mandritra ny volana maro.&lt;ref name=&quot;CDC2021SeptLongCov&quot;&gt;{{Cite web|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114190825/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Hatramin'ny {{Template:Date}}, farafahakeliny {{Cases in the COVID-19 pandemic|conround|editlink=|ref=no}} no voamarina fa misy tranga, izay niafara tamin'ny tranga mihoatra ny {{Cases in the COVID-19 pandemic|dround|editlink=|ref=no}}maty  . {{Cases in the COVID-19 pandemic|ref=yes}} Tombanana ho efa ho 20 tapitrisa ny isan'ny maty tamin'ny 31 Desambra 2021.&lt;ref name=&quot;Lancet2022Death&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wang|first=Haidong|last2=Paulson|first2=Katherine R|last3=Pease|first3=Spencer A|last4=Watson|first4=Stefanie|last5=Comfort|first5=Haley|last6=Zheng|first6=Peng|last7=Aravkin|first7=Aleksandr Y|last8=Bisignano|first8=Catherine|last9=Barber|first9=Ryan M|last10=Alam|first10=Tahiya|last11=Fuller|first11=John E|last12=May|first12=Erin A|last13=Jones|first13=Darwin Phan|last14=Frisch|first14=Meghan E|last15=Abbafati|first15=Cristiana|title=Estimating excess mortality due to the COVID-19 pandemic: a systematic analysis of COVID-19-related mortality, 2020–21|journal=The Lancet|date=April 2022|volume=399|issue=10334|pages=1513–1536|doi=10.1016/S0140-6736(21)02796-3}}&lt;/ref&gt; Ny tranga voalohany fantatra dia hita tao [[Wuhan|Wuhan, Sina]], tamin'ny Desambra 2019.&lt;ref name=&quot;WSJ-20210226&quot;&gt;{{Cite news|title=In Hunt for Covid-19 Origin, Patient Zero Points to Second Wuhan Market – The man with the first confirmed infection of the new coronavirus told the WHO team that his parents had shopped there|url=https://www.wsj.com/articles/in-hunt-for-covid-19-origin-patient-zero-points-to-second-wuhan-market-11614335404|access-date=27 February 2021}}&lt;/ref&gt; Niely eran-tany io aretina io nanomboka teo, ka nitarika ho amin'ny valanaretina mitohy.&lt;ref name=&quot;NYT-20210226&quot;&gt;{{Cite news|title=The Secret Life of a Coronavirus – An oily, 100-nanometer-wide bubble of genes has killed more than two million people and reshaped the world. Scientists don't quite know what to make of it.|url=https://www.nytimes.com/2021/02/26/opinion/sunday/coronavirus-alive-dead.html|access-date=28 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>h9htfg933cd2o623nvurdwojetc4zig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpikambana:Bluerose25/Mamono Tena</title>
    <ns>2</ns>
    <id>298945</id>
    <revision>
      <id>1134746</id>
      <parentid>1134653</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16088" sha1="sb8426lk5f6iiemcenp7v6suv6aley1" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Suicide
|synonym          =
|image            =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =
|onset            =&gt;70 and 15–30 years old&lt;ref name=WHO2014Pre/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Aj2008/&gt;
|risks            =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Hawton2009/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Autism2014/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =
|prevention       =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions&lt;ref name=WHO2016/&gt;
|treatment        =
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =12 per 100,000 per year&lt;ref name=Var2012/&gt;
|deaths           =793,000 / 1.5% of deaths (2016)&lt;ref name=WHO2019Epi&gt;{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NEJM2020/&gt;
}}
'''Ny famonoan-tena''' dia ny fanaovana fanahy iniana famonoana olona (ny tenany ihany) &lt;ref name=&quot;Sted2006&quot;&gt;{{Cite book|title=Stedman's Medical Dictionary|url=https://archive.org/details/stedmansmedicald00sted_3|url-access=registration|year=2006|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3390-8|edition=28th}}&lt;/ref&gt;. Ireo aretina ara-tsaina, anisan'izany [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]], ny bipôlara, ny autism, ny schizophrenia, ny fikorontanan'ny toetra, ny tebiteby, na ihany koa ny fidorohana zava-mahadomelina, anisan'izany ny fisotroan-toaka sy ny fampiasana benzodiazepines, no antony mety ahatonga ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dod2017&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Autism2014&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}&lt;/ref&gt;. Ny famonoan-tena sasany dia fihetsika tampoka vokatry ny adin-tsaina, toy ny olana ara-bola, olana ara-piaraha-monina na ara-pitiavana ohatra ny fisarahana, na fampijaliana&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ireo izay efa nanandrana namono tena teo aloha dia atahorana kokoa ny hamerenany izany amin'ny ho avy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;. Ireto avy ireo fomba afahana misoroka ny famonoan-tena: famerana ny fidirana amin'ny fomba famonoan-tena—toy ny basy, zava-mahadomelina ary poizina; ny fitsaboana ny aretina ara-tsaina sy ny fampiasana tafahoatra ny zava-mahadomelina; lanjalanjaina ny tatitra momba ny famonoan-tena ataon'ny media; ary fanatsarana ny toe-karena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|title=Preventing Suicide A Resource for Media Professionals|last=|first=|year=2008|isbn=978-92-4-159707-4|location=|pages=|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829073711/https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Efa napetraka ny laharana maintso afahana miantso raha misy olana, fa mbola tsy nohalalinina tsara izay&lt;ref name=&quot;Sak2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zal2016&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}&lt;/ref&gt;.

Miovaova arakaraka ny firenena ny fomba famonoan-tena ampiasaina matetika indrindra, ary misy ifandraisany amin'ny fisian'ny fomba mahomby izany.&lt;ref name=&quot;Yip2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}&lt;/ref&gt; Anisan'ny fomba mahazatra amin'ny famonoan-tena ny fanantonana, ny fanapoizinana amin'ny fanafody famonoana bibikely, ary ny basy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aj2008&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}&lt;/ref&gt;. Nahafaty olona 828.000 maneran-tany ny famonoan-tena tamin'ny taona 2015, fitomboana raha oharina amin'ny fahafatesana 712.000 tamin'ny taona 1990.&lt;ref name=&quot;GBD2015De&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}&lt;/ref&gt; Izany no mahatonga ny famonoan-tena ho antony faha-10 mahatonga fahafatesana maneran-tany.&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Var2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}&lt;/ref&gt;

Manodidina ny 1.5%-n'ny olona no maty noho ny famonoan-tena.&lt;ref name=&quot;NEJM2020&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}&lt;/ref&gt; Ao anatin'ny taona iray dia eo amin'ny 12 isaky ny olona 100.000 eo ho eo izany.&lt;ref name=&quot;Var2012&quot; /&gt; Amin'ny ankapobeny, avo kokoa ny tahan'ny famonoan-tena tanteraka eo amin'ny lehilahy noho ny eo amin'ny vehivavy, manomboka amin'ny in-1.5 heny any amin'ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] ka hatramin'ny in-3.5 any amin'ny [[firenena mandroso]].&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot; /&gt; Ny famonoan-tena dia matetika hita indrindra amin'ireo mihoatra ny 70 taona; na izany aza, any amin'ny firenena sasany, ireo eo anelanelan'ny 15 sy 30 taona no tena atahorana ho faty.&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot;&gt;{{Cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}&lt;/ref&gt; I Eoropa no nanana ny tahan'ny famonoan-tena ambony indrindra araka ny faritra tamin'ny taona 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tombanana ho eo amin'ny 10 ka hatramin'ny 20 eo ho eo ny&amp;nbsp;tapitrisa isan-taona ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}&lt;/ref&gt; Mety hiteraka ratra sy fahasembanana maharitra ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot; /&gt; Any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]], ny andrana dia mahazatra kokoa amin'ny tanora sy ny vehivavy.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}&lt;/ref&gt;

Ny fomba fijery momba ny famonoan-tena dia voataonan'ny lohahevitra mivelatra momba ny fisiana toy ny fivavahana, ny voninahitra ary ny dikan'ny fiainana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tomer|first=Adrian|title=Existential and Spiritual Issues in Death Attitudes|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-136-67690-1|page=282|url=https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060929/https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|editor2-last=Stepnisky|title=The Wiley-Blackwell companion to major social theorists|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|location=Malden, MA|isbn=978-1-4443-9660-7|page=65|url=https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060833/https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny [[Fivavahana abrahamika|fivavahana Abrahamika]] dia mihevitra ny famonoan-tena ho toy ny [[Fahotana|fandikan-dalàna amin'Andriamanitra]], noho ny finoana ny fahamasinan'ny aina.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=God, Religion, Science, Nature, Culture, and Morality|date=2014|publisher=Archway Publishing|isbn=978-1-4808-1124-9|page=254|url=https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060814/https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nandritra ny vanim-potoanan'ny samurai tany Japon, ny karazana famonoan-tena fantatra amin'ny anarana hoe seppuku ( ''harakiri'' ) dia nohajaina ho toy ny fomba fanonerana ny tsy fahombiazana na ho toy ny endrika fanoherana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Colt|first=George Howe|title=The enigma of suicide|date=1992|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-76071-7|page=139|edition=1st Touchstone|url=https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060811/https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny Sati, fomba fanao voararan'ny [[India Britanika|Raj Britanika]], dia nanantena fa hamono tena amin'ny afo fandevenana ny vadiny ilay mpitondratena Indiana, na an-tsitrapo izany na noho ny faneren'ny fianakaviany sy ny fiaraha-monina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}&lt;/ref&gt; Ny famonoan-tena sy ny fikasana hamono tena, na dia tsy ara-dalàna aza taloha, dia tsy toy izany intsony any amin'ny ankamaroan'ny firenena tandrefana.&lt;ref name=&quot;White2010&quot;&gt;{{Cite book|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013414/https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mbola heloka bevava ihany izany any amin'ny firenena sasany.&lt;ref name=&quot;Islam2006&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}&lt;/ref&gt; Tamin'ny taonjato faha-20 sy faha-21, ny famonoan-tena dia nampiasaina indraindray ho endrika fihetsiketsehana, ary ny kamikaze sy ny baomba famonoan-tena dia nampiasaina ho tetika ara-miaramila na fampihorohoroana.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>sb8426lk5f6iiemcenp7v6suv6aley1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134747</id>
      <parentid>1134746</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16097" sha1="tl2wligkdhu9alwxmg3krwwd5kh7ucf" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Suicide
|synonym          =
|image            =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =
|onset            =&gt;70 and 15–30 years old&lt;ref name=WHO2014Pre/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Aj2008/&gt;
|risks            =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Hawton2009/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Autism2014/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =
|prevention       =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions&lt;ref name=WHO2016/&gt;
|treatment        =
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =12 per 100,000 per year&lt;ref name=Var2012/&gt;
|deaths           =793,000 / 1.5% of deaths (2016)&lt;ref name=WHO2019Epi&gt;{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NEJM2020/&gt;
}}
'''Ny famonoan-tena''' dia ny fanaovana fanahy iniana famonoana olona (ny tenany ihany) &lt;ref name=&quot;Sted2006&quot;&gt;{{Cite book|title=Stedman's Medical Dictionary|url=https://archive.org/details/stedmansmedicald00sted_3|url-access=registration|year=2006|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3390-8|edition=28th}}&lt;/ref&gt;. Ireo aretina ara-tsaina, anisan'izany [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]], ny bipôlara, ny autism, ny schizophrenia, ny fikorontanan'ny toetra, ny tebiteby, na ihany koa ny fidorohana zava-mahadomelina, anisan'izany ny fisotroan-toaka sy ny fampiasana benzodiazepines, no antony mety ahatonga ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dod2017&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Autism2014&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}&lt;/ref&gt;. Ny famonoan-tena sasany dia fihetsika tampoka vokatry ny adin-tsaina, toy ny olana ara-bola, olana ara-piaraha-monina na ara-pitiavana ohatra ny fisarahana, na fampijaliana&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ireo izay efa nanandrana namono tena teo aloha dia atahorana kokoa ny hamerenany izany amin'ny ho avy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;. Ireto avy ireo fomba afahana misoroka ny famonoan-tena: famerana ny fidirana amin'ny fomba famonoan-tena—toy ny basy, zava-mahadomelina ary poizina; ny fitsaboana ny aretina ara-tsaina sy ny fampiasana tafahoatra ny zava-mahadomelina; lanjalanjaina ny tatitra momba ny famonoan-tena ataon'ny media; ary fanatsarana ny toe-karena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|title=Preventing Suicide A Resource for Media Professionals|last=|first=|year=2008|isbn=978-92-4-159707-4|location=|pages=|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829073711/https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Efa napetraka ny laharana maintso afahana miantso raha misy olana, fa mbola tsy nohalalinina tsara izay&lt;ref name=&quot;Sak2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zal2016&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}&lt;/ref&gt;.

Miovaova arakaraka ny firenena ny fomba famonoan-tena ampiasaina matetika indrindra, ary misy ifandraisany amin'ny fisian'ny fomba mahomby izany.&lt;ref name=&quot;Yip2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}&lt;/ref&gt; Anisan'ny fomba mahazatra amin'ny famonoan-tena ny fanantonana, ny fanapoizinana amin'ny fanafody famonoana bibikely, ary ny basy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aj2008&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}&lt;/ref&gt;. Nahafaty olona 828.000 maneran-tany ny famonoan-tena tamin'ny taona 2015, nitombo izany raha oharina tamin'ny taona 1990 izay niisa 712.000 ny fahafatesana&lt;ref name=&quot;GBD2015De&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}&lt;/ref&gt;. Izany no mahatonga ny famonoan-tena ho antony faha-10 mahatonga fahafatesana maneran-tany.&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Var2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}&lt;/ref&gt;

Manodidina ny 1.5%-n'ny olona no maty noho ny famonoan-tena.&lt;ref name=&quot;NEJM2020&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}&lt;/ref&gt; Ao anatin'ny taona iray dia eo amin'ny 12 isaky ny olona 100.000 eo ho eo izany.&lt;ref name=&quot;Var2012&quot; /&gt; Amin'ny ankapobeny, avo kokoa ny tahan'ny famonoan-tena tanteraka eo amin'ny lehilahy noho ny eo amin'ny vehivavy, manomboka amin'ny in-1.5 heny any amin'ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] ka hatramin'ny in-3.5 any amin'ny [[firenena mandroso]].&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot; /&gt; Ny famonoan-tena dia matetika hita indrindra amin'ireo mihoatra ny 70 taona; na izany aza, any amin'ny firenena sasany, ireo eo anelanelan'ny 15 sy 30 taona no tena atahorana ho faty.&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot;&gt;{{Cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}&lt;/ref&gt; I Eoropa no nanana ny tahan'ny famonoan-tena ambony indrindra araka ny faritra tamin'ny taona 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tombanana ho eo amin'ny 10 ka hatramin'ny 20 eo ho eo ny&amp;nbsp;tapitrisa isan-taona ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}&lt;/ref&gt; Mety hiteraka ratra sy fahasembanana maharitra ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot; /&gt; Any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]], ny andrana dia mahazatra kokoa amin'ny tanora sy ny vehivavy.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}&lt;/ref&gt;

Ny fomba fijery momba ny famonoan-tena dia voataonan'ny lohahevitra mivelatra momba ny fisiana toy ny fivavahana, ny voninahitra ary ny dikan'ny fiainana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tomer|first=Adrian|title=Existential and Spiritual Issues in Death Attitudes|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-136-67690-1|page=282|url=https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060929/https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|editor2-last=Stepnisky|title=The Wiley-Blackwell companion to major social theorists|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|location=Malden, MA|isbn=978-1-4443-9660-7|page=65|url=https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060833/https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny [[Fivavahana abrahamika|fivavahana Abrahamika]] dia mihevitra ny famonoan-tena ho toy ny [[Fahotana|fandikan-dalàna amin'Andriamanitra]], noho ny finoana ny fahamasinan'ny aina.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=God, Religion, Science, Nature, Culture, and Morality|date=2014|publisher=Archway Publishing|isbn=978-1-4808-1124-9|page=254|url=https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060814/https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nandritra ny vanim-potoanan'ny samurai tany Japon, ny karazana famonoan-tena fantatra amin'ny anarana hoe seppuku ( ''harakiri'' ) dia nohajaina ho toy ny fomba fanonerana ny tsy fahombiazana na ho toy ny endrika fanoherana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Colt|first=George Howe|title=The enigma of suicide|date=1992|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-76071-7|page=139|edition=1st Touchstone|url=https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060811/https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny Sati, fomba fanao voararan'ny [[India Britanika|Raj Britanika]], dia nanantena fa hamono tena amin'ny afo fandevenana ny vadiny ilay mpitondratena Indiana, na an-tsitrapo izany na noho ny faneren'ny fianakaviany sy ny fiaraha-monina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}&lt;/ref&gt; Ny famonoan-tena sy ny fikasana hamono tena, na dia tsy ara-dalàna aza taloha, dia tsy toy izany intsony any amin'ny ankamaroan'ny firenena tandrefana.&lt;ref name=&quot;White2010&quot;&gt;{{Cite book|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013414/https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mbola heloka bevava ihany izany any amin'ny firenena sasany.&lt;ref name=&quot;Islam2006&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}&lt;/ref&gt; Tamin'ny taonjato faha-20 sy faha-21, ny famonoan-tena dia nampiasaina indraindray ho endrika fihetsiketsehana, ary ny kamikaze sy ny baomba famonoan-tena dia nampiasaina ho tetika ara-miaramila na fampihorohoroana.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>tl2wligkdhu9alwxmg3krwwd5kh7ucf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134748</id>
      <parentid>1134747</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16124" sha1="md1ylgfmm16i1irgyguyx3rx5lw5bk2" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Suicide
|synonym          =
|image            =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =
|onset            =&gt;70 and 15–30 years old&lt;ref name=WHO2014Pre/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Aj2008/&gt;
|risks            =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Hawton2009/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Autism2014/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =
|prevention       =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions&lt;ref name=WHO2016/&gt;
|treatment        =
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =12 per 100,000 per year&lt;ref name=Var2012/&gt;
|deaths           =793,000 / 1.5% of deaths (2016)&lt;ref name=WHO2019Epi&gt;{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NEJM2020/&gt;
}}
'''Ny famonoan-tena''' dia ny fanaovana fanahy iniana famonoana olona (ny tenany ihany) &lt;ref name=&quot;Sted2006&quot;&gt;{{Cite book|title=Stedman's Medical Dictionary|url=https://archive.org/details/stedmansmedicald00sted_3|url-access=registration|year=2006|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3390-8|edition=28th}}&lt;/ref&gt;. Ireo aretina ara-tsaina, anisan'izany [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]], ny bipôlara, ny autism, ny schizophrenia, ny fikorontanan'ny toetra, ny tebiteby, na ihany koa ny fidorohana zava-mahadomelina, anisan'izany ny fisotroan-toaka sy ny fampiasana benzodiazepines, no antony mety ahatonga ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dod2017&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Autism2014&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}&lt;/ref&gt;. Ny famonoan-tena sasany dia fihetsika tampoka vokatry ny adin-tsaina, toy ny olana ara-bola, olana ara-piaraha-monina na ara-pitiavana ohatra ny fisarahana, na fampijaliana&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ireo izay efa nanandrana namono tena teo aloha dia atahorana kokoa ny hamerenany izany amin'ny ho avy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;. Ireto avy ireo fomba afahana misoroka ny famonoan-tena: famerana ny fidirana amin'ny fomba famonoan-tena—toy ny basy, zava-mahadomelina ary poizina; ny fitsaboana ny aretina ara-tsaina sy ny fampiasana tafahoatra ny zava-mahadomelina; lanjalanjaina ny tatitra momba ny famonoan-tena ataon'ny media; ary fanatsarana ny toe-karena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|title=Preventing Suicide A Resource for Media Professionals|last=|first=|year=2008|isbn=978-92-4-159707-4|location=|pages=|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829073711/https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Efa napetraka ny laharana maintso afahana miantso raha misy olana, fa mbola tsy nohalalinina tsara izay&lt;ref name=&quot;Sak2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zal2016&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}&lt;/ref&gt;.

Miovaova arakaraka ny firenena ny fomba famonoan-tena ampiasaina matetika indrindra, ary misy ifandraisany amin'ny fisian'ny fomba mahomby izany.&lt;ref name=&quot;Yip2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}&lt;/ref&gt; Anisan'ny fomba mahazatra amin'ny famonoan-tena ny fanantonana, ny fanapoizinana amin'ny fanafody famonoana bibikely, ary ny basy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aj2008&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}&lt;/ref&gt;. Nahafaty olona 828.000 maneran-tany ny famonoan-tena tamin'ny taona 2015, nitombo izany raha oharina tamin'ny taona 1990 izay niisa 712.000 ny fahafatesana&lt;ref name=&quot;GBD2015De&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}&lt;/ref&gt;. Izany no mahatonga ny famonoan-tena hipetraka eo amin'ny laharana faha-10 amin'ny anton'ny fahafatesana maneran-tany&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Var2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}&lt;/ref&gt;.

Manodidina ny 1.5%-n'ny olona no maty noho ny famonoan-tena.&lt;ref name=&quot;NEJM2020&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}&lt;/ref&gt; Ao anatin'ny taona iray dia eo amin'ny 12 isaky ny olona 100.000 eo ho eo izany.&lt;ref name=&quot;Var2012&quot; /&gt; Amin'ny ankapobeny, avo kokoa ny tahan'ny famonoan-tena tanteraka eo amin'ny lehilahy noho ny eo amin'ny vehivavy, manomboka amin'ny in-1.5 heny any amin'ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] ka hatramin'ny in-3.5 any amin'ny [[firenena mandroso]].&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot; /&gt; Ny famonoan-tena dia matetika hita indrindra amin'ireo mihoatra ny 70 taona; na izany aza, any amin'ny firenena sasany, ireo eo anelanelan'ny 15 sy 30 taona no tena atahorana ho faty.&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot;&gt;{{Cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}&lt;/ref&gt; I Eoropa no nanana ny tahan'ny famonoan-tena ambony indrindra araka ny faritra tamin'ny taona 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tombanana ho eo amin'ny 10 ka hatramin'ny 20 eo ho eo ny&amp;nbsp;tapitrisa isan-taona ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}&lt;/ref&gt; Mety hiteraka ratra sy fahasembanana maharitra ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot; /&gt; Any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]], ny andrana dia mahazatra kokoa amin'ny tanora sy ny vehivavy.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}&lt;/ref&gt;

Ny fomba fijery momba ny famonoan-tena dia voataonan'ny lohahevitra mivelatra momba ny fisiana toy ny fivavahana, ny voninahitra ary ny dikan'ny fiainana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tomer|first=Adrian|title=Existential and Spiritual Issues in Death Attitudes|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-136-67690-1|page=282|url=https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060929/https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|editor2-last=Stepnisky|title=The Wiley-Blackwell companion to major social theorists|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|location=Malden, MA|isbn=978-1-4443-9660-7|page=65|url=https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060833/https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny [[Fivavahana abrahamika|fivavahana Abrahamika]] dia mihevitra ny famonoan-tena ho toy ny [[Fahotana|fandikan-dalàna amin'Andriamanitra]], noho ny finoana ny fahamasinan'ny aina.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=God, Religion, Science, Nature, Culture, and Morality|date=2014|publisher=Archway Publishing|isbn=978-1-4808-1124-9|page=254|url=https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060814/https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nandritra ny vanim-potoanan'ny samurai tany Japon, ny karazana famonoan-tena fantatra amin'ny anarana hoe seppuku ( ''harakiri'' ) dia nohajaina ho toy ny fomba fanonerana ny tsy fahombiazana na ho toy ny endrika fanoherana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Colt|first=George Howe|title=The enigma of suicide|date=1992|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-76071-7|page=139|edition=1st Touchstone|url=https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060811/https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny Sati, fomba fanao voararan'ny [[India Britanika|Raj Britanika]], dia nanantena fa hamono tena amin'ny afo fandevenana ny vadiny ilay mpitondratena Indiana, na an-tsitrapo izany na noho ny faneren'ny fianakaviany sy ny fiaraha-monina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}&lt;/ref&gt; Ny famonoan-tena sy ny fikasana hamono tena, na dia tsy ara-dalàna aza taloha, dia tsy toy izany intsony any amin'ny ankamaroan'ny firenena tandrefana.&lt;ref name=&quot;White2010&quot;&gt;{{Cite book|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013414/https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mbola heloka bevava ihany izany any amin'ny firenena sasany.&lt;ref name=&quot;Islam2006&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}&lt;/ref&gt; Tamin'ny taonjato faha-20 sy faha-21, ny famonoan-tena dia nampiasaina indraindray ho endrika fihetsiketsehana, ary ny kamikaze sy ny baomba famonoan-tena dia nampiasaina ho tetika ara-miaramila na fampihorohoroana.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>md1ylgfmm16i1irgyguyx3rx5lw5bk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134749</id>
      <parentid>1134748</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16126" sha1="0i7l0ntmbo1vsg3qo0nig1w7py95vqf" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Suicide
|synonym          =
|image            =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =
|onset            =&gt;70 and 15–30 years old&lt;ref name=WHO2014Pre/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Aj2008/&gt;
|risks            =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Hawton2009/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Autism2014/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =
|prevention       =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions&lt;ref name=WHO2016/&gt;
|treatment        =
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =12 per 100,000 per year&lt;ref name=Var2012/&gt;
|deaths           =793,000 / 1.5% of deaths (2016)&lt;ref name=WHO2019Epi&gt;{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NEJM2020/&gt;
}}
'''Ny famonoan-tena''' dia ny fanaovana fanahy iniana famonoana olona (ny tenany ihany) &lt;ref name=&quot;Sted2006&quot;&gt;{{Cite book|title=Stedman's Medical Dictionary|url=https://archive.org/details/stedmansmedicald00sted_3|url-access=registration|year=2006|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3390-8|edition=28th}}&lt;/ref&gt;. Ireo aretina ara-tsaina, anisan'izany [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]], ny bipôlara, ny autism, ny schizophrenia, ny fikorontanan'ny toetra, ny tebiteby, na ihany koa ny fidorohana zava-mahadomelina, anisan'izany ny fisotroan-toaka sy ny fampiasana benzodiazepines, no antony mety ahatonga ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dod2017&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Autism2014&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}&lt;/ref&gt;. Ny famonoan-tena sasany dia fihetsika tampoka vokatry ny adin-tsaina, toy ny olana ara-bola, olana ara-piaraha-monina na ara-pitiavana ohatra ny fisarahana, na fampijaliana&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ireo izay efa nanandrana namono tena teo aloha dia atahorana kokoa ny hamerenany izany amin'ny ho avy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;. Ireto avy ireo fomba afahana misoroka ny famonoan-tena: famerana ny fidirana amin'ny fomba famonoan-tena—toy ny basy, zava-mahadomelina ary poizina; ny fitsaboana ny aretina ara-tsaina sy ny fampiasana tafahoatra ny zava-mahadomelina; lanjalanjaina ny tatitra momba ny famonoan-tena ataon'ny media; ary fanatsarana ny toe-karena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|title=Preventing Suicide A Resource for Media Professionals|last=|first=|year=2008|isbn=978-92-4-159707-4|location=|pages=|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829073711/https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Efa napetraka ny laharana maintso afahana miantso raha misy olana, fa mbola tsy nohalalinina tsara izay&lt;ref name=&quot;Sak2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zal2016&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}&lt;/ref&gt;.

Miovaova arakaraka ny firenena ny fomba famonoan-tena ampiasaina matetika indrindra, ary misy ifandraisany amin'ny fisian'ny fomba mahomby izany.&lt;ref name=&quot;Yip2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}&lt;/ref&gt; Anisan'ny fomba mahazatra amin'ny famonoan-tena ny fanantonana, ny fanapoizinana amin'ny fanafody famonoana bibikely, ary ny basy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aj2008&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}&lt;/ref&gt;. Nahafaty olona 828.000 maneran-tany ny famonoan-tena tamin'ny taona 2015, nitombo izany raha oharina tamin'ny taona 1990 izay niisa 712.000 ny fahafatesana&lt;ref name=&quot;GBD2015De&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}&lt;/ref&gt;. Izany no mahatonga ny famonoan-tena hipetraka eo amin'ny laharana faha-10 amin'ny anton'ny fahafatesana maneran-tany&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Var2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}&lt;/ref&gt;.

Manodidina ny 1.5%-n'ny mponina no maty noho ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;NEJM2020&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}&lt;/ref&gt;. Ao anatin'ny taona iray dia eo amin'ny 12 isaky ny olona 100.000 eo ho eo izany.&lt;ref name=&quot;Var2012&quot; /&gt; Amin'ny ankapobeny, avo kokoa ny tahan'ny famonoan-tena tanteraka eo amin'ny lehilahy noho ny eo amin'ny vehivavy, manomboka amin'ny in-1.5 heny any amin'ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] ka hatramin'ny in-3.5 any amin'ny [[firenena mandroso]].&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot; /&gt; Ny famonoan-tena dia matetika hita indrindra amin'ireo mihoatra ny 70 taona; na izany aza, any amin'ny firenena sasany, ireo eo anelanelan'ny 15 sy 30 taona no tena atahorana ho faty.&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot;&gt;{{Cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}&lt;/ref&gt; I Eoropa no nanana ny tahan'ny famonoan-tena ambony indrindra araka ny faritra tamin'ny taona 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tombanana ho eo amin'ny 10 ka hatramin'ny 20 eo ho eo ny&amp;nbsp;tapitrisa isan-taona ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}&lt;/ref&gt; Mety hiteraka ratra sy fahasembanana maharitra ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot; /&gt; Any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]], ny andrana dia mahazatra kokoa amin'ny tanora sy ny vehivavy.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}&lt;/ref&gt;

Ny fomba fijery momba ny famonoan-tena dia voataonan'ny lohahevitra mivelatra momba ny fisiana toy ny fivavahana, ny voninahitra ary ny dikan'ny fiainana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tomer|first=Adrian|title=Existential and Spiritual Issues in Death Attitudes|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-136-67690-1|page=282|url=https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060929/https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|editor2-last=Stepnisky|title=The Wiley-Blackwell companion to major social theorists|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|location=Malden, MA|isbn=978-1-4443-9660-7|page=65|url=https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060833/https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny [[Fivavahana abrahamika|fivavahana Abrahamika]] dia mihevitra ny famonoan-tena ho toy ny [[Fahotana|fandikan-dalàna amin'Andriamanitra]], noho ny finoana ny fahamasinan'ny aina.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=God, Religion, Science, Nature, Culture, and Morality|date=2014|publisher=Archway Publishing|isbn=978-1-4808-1124-9|page=254|url=https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060814/https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nandritra ny vanim-potoanan'ny samurai tany Japon, ny karazana famonoan-tena fantatra amin'ny anarana hoe seppuku ( ''harakiri'' ) dia nohajaina ho toy ny fomba fanonerana ny tsy fahombiazana na ho toy ny endrika fanoherana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Colt|first=George Howe|title=The enigma of suicide|date=1992|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-76071-7|page=139|edition=1st Touchstone|url=https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060811/https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny Sati, fomba fanao voararan'ny [[India Britanika|Raj Britanika]], dia nanantena fa hamono tena amin'ny afo fandevenana ny vadiny ilay mpitondratena Indiana, na an-tsitrapo izany na noho ny faneren'ny fianakaviany sy ny fiaraha-monina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}&lt;/ref&gt; Ny famonoan-tena sy ny fikasana hamono tena, na dia tsy ara-dalàna aza taloha, dia tsy toy izany intsony any amin'ny ankamaroan'ny firenena tandrefana.&lt;ref name=&quot;White2010&quot;&gt;{{Cite book|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013414/https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mbola heloka bevava ihany izany any amin'ny firenena sasany.&lt;ref name=&quot;Islam2006&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}&lt;/ref&gt; Tamin'ny taonjato faha-20 sy faha-21, ny famonoan-tena dia nampiasaina indraindray ho endrika fihetsiketsehana, ary ny kamikaze sy ny baomba famonoan-tena dia nampiasaina ho tetika ara-miaramila na fampihorohoroana.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>0i7l0ntmbo1vsg3qo0nig1w7py95vqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134751</id>
      <parentid>1134749</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bluerose25</username>
        <id>31052</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16126" sha1="0kzev1icduipste2qs88i1wm1zimdfa" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Suicide
|synonym          =
|image            =Édouard Manet - Le Suicidé (ca. 1877).jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =
|onset            =&gt;70 and 15–30 years old&lt;ref name=WHO2014Pre/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Hanging]], [[pesticide poisoning]], [[gun|firearms]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Aj2008/&gt;
|risks            =[[Major depressive disorder|Depression]], [[bipolar disorder]], [[autism]], [[schizophrenia]], [[personality disorder]]s, [[anxiety disorder]]s, [[alcoholism]], [[substance abuse]]&lt;ref name=WHO2016/&gt;&lt;ref name=Hawton2009/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = De La Vega D, Giner L, Courtet P| s2cid = 4549236 | title = Suicidality in Subjects With Anxiety or Obsessive-Compulsive and Related Disorders: Recent Advances | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 20 | issue = 4 | pages = 26 | date = March 2018 | pmid = 29594718 | doi = 10.1007/s11920-018-0885-z }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Autism2014/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =
|prevention       =Limiting access to methods of suicide, treating mental disorders and substance misuse, careful [[Mass media|media]] reporting about suicide, improving social and economic conditions&lt;ref name=WHO2016/&gt;
|treatment        =
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =12 per 100,000 per year&lt;ref name=Var2012/&gt;
|deaths           =793,000 / 1.5% of deaths (2016)&lt;ref name=WHO2019Epi&gt;{{cite web | title=Suicide across the world (2016) | website=World Health Organization | date=2019-09-27 | url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | access-date=2019-10-16 | archive-date=2004-07-01 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20040701084208/http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NEJM2020/&gt;
}}
'''Ny famonoan-tena''' dia ny fanaovana fanahy iniana famonoana olona (ny tenany ihany) &lt;ref name=&quot;Sted2006&quot;&gt;{{Cite book|title=Stedman's Medical Dictionary|url=https://archive.org/details/stedmansmedicald00sted_3|url-access=registration|year=2006|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-3390-8|edition=28th}}&lt;/ref&gt;. Ireo aretina ara-tsaina, anisan'izany [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]], ny bipôlara, ny autism, ny schizophrenia, ny fikorontanan'ny toetra, ny tebiteby, na ihany koa ny fidorohana zava-mahadomelina, anisan'izany ny fisotroan-toaka sy ny fampiasana benzodiazepines, no antony mety ahatonga ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Hawton K, van Heeringen K|s2cid=208790312|title=Suicide|journal=Lancet|volume=373|issue=9672|pages=1372–81|date=April 2009|pmid=19376453|doi=10.1016/S0140-6736(09)60372-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dod2017&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Autism2014&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Richa S, Fahed M, Khoury E, Mishara B|s2cid=25741716|title=Suicide in autism spectrum disorders|journal=Archives of Suicide Research|volume=18|issue=4|pages=327–39|date=2014|pmid=24713024|doi=10.1080/13811118.2013.824834}}&lt;/ref&gt;. Ny famonoan-tena sasany dia fihetsika tampoka vokatry ny adin-tsaina, toy ny olana ara-bola, olana ara-piaraha-monina na ara-pitiavana ohatra ny fisarahana, na fampijaliana&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS|title=Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review|journal=Cadernos de Saude Publica|volume=31|issue=3|pages=463–75|date=March 2015|pmid=25859714|doi=10.1590/0102-311x00036114|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suicide rates rising across the U.S. {{!}} CDC Online Newsroom {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|website=www.cdc.gov|access-date=19 September 2019|language=en-us|date=11 April 2019|quote=Relationship problems or loss, substance misuse; physical health problems; and job, money, legal or housing stress often contributed to risk for suicide.|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013348/https://www.cdc.gov/media/releases/2018/p0607-suicide-prevention.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ireo izay efa nanandrana namono tena teo aloha dia atahorana kokoa ny hamerenany izany amin'ny ho avy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;. Ireto avy ireo fomba afahana misoroka ny famonoan-tena: famerana ny fidirana amin'ny fomba famonoan-tena—toy ny basy, zava-mahadomelina ary poizina; ny fitsaboana ny aretina ara-tsaina sy ny fampiasana tafahoatra ny zava-mahadomelina; lanjalanjaina ny tatitra momba ny famonoan-tena ataon'ny media; ary fanatsarana ny toe-karena&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Suicide Fact sheet N°398|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|website=WHO|access-date=3 March 2016|date=April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192347/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs398/en/|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|title=Preventing Suicide A Resource for Media Professionals|last=|first=|year=2008|isbn=978-92-4-159707-4|location=|pages=|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829073711/https://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/resource_media.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Efa napetraka ny laharana maintso afahana miantso raha misy olana, fa mbola tsy nohalalinina tsara izay&lt;ref name=&quot;Sak2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Sakinofsky I|title=The current evidence base for the clinical care of suicidal patients: strengths and weaknesses|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=52|issue=6 Suppl 1|pages=7S–20S|date=June 2007|pmid=17824349|quote=Other suicide prevention strategies that have been considered are crisis centres and hotlines, method control, and media education... There is minimal research on these strategies. Even though crisis centres and hotlines are used by suicidal youth, information about their impact on suicidal behaviour is lacking.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zal2016&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Zalsman G, Hawton K, Wasserman D, van Heeringen K, Arensman E, Sarchiapone M, Carli V, Höschl C, Barzilay R, Balazs J, Purebl G, Kahn JP, Sáiz PA, Lipsicas CB, Bobes J, Cozman D, Hegerl U, Zohar J|display-authors=6|title=Suicide prevention strategies revisited: 10-year systematic review|journal=The Lancet. Psychiatry|volume=3|issue=7|pages=646–59|date=July 2016|pmid=27289303|doi=10.1016/S2215-0366(16)30030-X|quote=Other approaches that need further investigation include gatekeeper training, education of physicians, and internet and helpline support.}}&lt;/ref&gt;.

Miovaova arakaraka ny firenena ny fomba famonoan-tena ampiasaina matetika indrindra, ary misy ifandraisany amin'ny fisian'ny fomba mahomby izany&lt;ref name=&quot;Yip2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Yip PS, Caine E, Yousuf S, Chang SS, Wu KC, Chen YY|title=Means restriction for suicide prevention|journal=Lancet|volume=379|issue=9834|pages=2393–9|date=June 2012|pmid=22726520|pmc=6191653|doi=10.1016/S0140-6736(12)60521-2}}&lt;/ref&gt;. Anisan'ny fomba mahazatra amin'ny famonoan-tena ny fanantonana, ny fanapoizinana amin'ny fanafody famonoana bibikely, ary ny basy&lt;ref name=&quot;WHO2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aj2008&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Ajdacic-Gross V, Weiss MG, Ring M, Hepp U, Bopp M, Gutzwiller F, Rössler W|title=Methods of suicide: international suicide patterns derived from the WHO mortality database|journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=86|issue=9|pages=726–32|date=September 2008|pmid=18797649|pmc=2649482|doi=10.2471/BLT.07.043489}}&lt;/ref&gt;. Nahafaty olona 828.000 maneran-tany ny famonoan-tena tamin'ny taona 2015, nitombo izany raha oharina tamin'ny taona 1990 izay niisa 712.000 ny fahafatesana&lt;ref name=&quot;GBD2015De&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, etal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, etal|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}&lt;/ref&gt;. Izany no mahatonga ny famonoan-tena hipetraka eo amin'ny laharana faha-10 amin'ny anton'ny fahafatesana maneran-tany&lt;ref name=&quot;Hawton2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Var2012&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Värnik P|title=Suicide in the world|journal=International Journal of Environmental Research and Public Health|volume=9|issue=3|pages=760–71|date=March 2012|pmid=22690161|pmc=3367275|doi=10.3390/ijerph9030760}}&lt;/ref&gt;.

Manodidina ny 1.5%-n'ny mponina no maty noho ny famonoan-tena&lt;ref name=&quot;NEJM2020&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Fazel S, Runeson B|s2cid=210332277|title=Suicide|journal=New England Journal of Medicine|date=January 2020|volume=382|issue=3|pages=266–74|doi=10.1056/NEJMra1902944|pmid=31940700}}&lt;/ref&gt;. Ao anatin'ny taona iray dia eo amin'ny 12 isaky ny olona 100.000 eo ho eo izany.&lt;ref name=&quot;Var2012&quot; /&gt; Amin'ny ankapobeny, avo kokoa ny tahan'ny famonoan-tena tanteraka eo amin'ny lehilahy noho ny eo amin'ny vehivavy, manomboka amin'ny in-1.5 heny any amin'ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] ka hatramin'ny in-3.5 any amin'ny [[firenena mandroso]].&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot; /&gt; Ny famonoan-tena dia matetika hita indrindra amin'ireo mihoatra ny 70 taona; na izany aza, any amin'ny firenena sasany, ireo eo anelanelan'ny 15 sy 30 taona no tena atahorana ho faty.&lt;ref name=&quot;WHO2014Pre&quot;&gt;{{Cite book|title=Preventing suicide: a global imperative|date=2014|publisher=WHO|isbn=978-92-4-156477-9|pages=7, 20, 40}}&lt;/ref&gt; I Eoropa no nanana ny tahan'ny famonoan-tena ambony indrindra araka ny faritra tamin'ny taona 2015.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|title=Suicide rates per (100 000 population)|website=World Health Organization|access-date=2020-08-08|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919174425/http://www.who.int/gho/mental_health/suicide_rates_crude/en/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tombanana ho eo amin'ny 10 ka hatramin'ny 20 eo ho eo ny&amp;nbsp;tapitrisa isan-taona ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Bertolote JM, Fleischmann A|title=Suicide and psychiatric diagnosis: a worldwide perspective|journal=World Psychiatry|volume=1|issue=3|pages=181–5|date=October 2002|pmid=16946849|pmc=1489848}}&lt;/ref&gt; Mety hiteraka ratra sy fahasembanana maharitra ny andrana famonoan-tena tsy mahafaty.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot; /&gt; Any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]], ny andrana dia mahazatra kokoa amin'ny tanora sy ny vehivavy.&lt;ref name=&quot;EB2011&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Chang B, Gitlin D, Patel R|title=The depressed patient and suicidal patient in the emergency department: evidence-based management and treatment strategies|journal=Emergency Medicine Practice|volume=13|issue=9|pages=1–23; quiz 23–4|date=September 2011|pmid=22164363}}&lt;/ref&gt;

Ny fomba fijery momba ny famonoan-tena dia voataonan'ny lohahevitra mivelatra momba ny fisiana toy ny fivavahana, ny voninahitra ary ny dikan'ny fiainana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Tomer|first=Adrian|title=Existential and Spiritual Issues in Death Attitudes|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-136-67690-1|page=282|url=https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060929/https://books.google.com/books?id=hJTruwsicuoC&amp;pg=PA282|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|editor2-last=Stepnisky|title=The Wiley-Blackwell companion to major social theorists|date=2011|publisher=Wiley-Blackwell|location=Malden, MA|isbn=978-1-4443-9660-7|page=65|url=https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060833/https://books.google.com/books?id=MDwdmVUMIh8C&amp;pg=PA65|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny [[Fivavahana abrahamika|fivavahana Abrahamika]] dia mihevitra ny famonoan-tena ho toy ny [[Fahotana|fandikan-dalàna amin'Andriamanitra]], noho ny finoana ny fahamasinan'ny aina.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=God, Religion, Science, Nature, Culture, and Morality|date=2014|publisher=Archway Publishing|isbn=978-1-4808-1124-9|page=254|url=https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060814/https://books.google.com/books?id=xGGVBQAAQBAJ&amp;pg=PA254|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nandritra ny vanim-potoanan'ny samurai tany Japon, ny karazana famonoan-tena fantatra amin'ny anarana hoe seppuku ( ''harakiri'' ) dia nohajaina ho toy ny fomba fanonerana ny tsy fahombiazana na ho toy ny endrika fanoherana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Colt|first=George Howe|title=The enigma of suicide|date=1992|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=978-0-671-76071-7|page=139|edition=1st Touchstone|url=https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|access-date=2020-08-08|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523060811/https://books.google.com/books?id=DOz3hStePfYC&amp;pg=PA139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny Sati, fomba fanao voararan'ny [[India Britanika|Raj Britanika]], dia nanantena fa hamono tena amin'ny afo fandevenana ny vadiny ilay mpitondratena Indiana, na an-tsitrapo izany na noho ny faneren'ny fianakaviany sy ny fiaraha-monina.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|title=Indian woman commits sati suicide|publisher=Bbc.co.uk|date=2002-08-07|access-date=2010-08-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110202101233/http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/news/words/general/020807_witn.shtml|archive-date=2011-02-02}}&lt;/ref&gt; Ny famonoan-tena sy ny fikasana hamono tena, na dia tsy ara-dalàna aza taloha, dia tsy toy izany intsony any amin'ny ankamaroan'ny firenena tandrefana.&lt;ref name=&quot;White2010&quot;&gt;{{Cite book|last=White|first=Tony|title=Working with suicidal individuals : a guide to providing understanding, assessment and support|year=2010|publisher=Jessica Kingsley Publishers|location=London|isbn=978-1-84905-115-6|page=12|url=https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|access-date=2020-08-08|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509013414/https://books.google.com/books?id=p_ZvK-DBYfIC&amp;pg=PT12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mbola heloka bevava ihany izany any amin'ny firenena sasany.&lt;ref name=&quot;Islam2006&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Lester D|s2cid=35754641|title=Suicide and islam|journal=Archives of Suicide Research|volume=10|issue=1|pages=77–97|year=2006|pmid=16287698|doi=10.1080/13811110500318489}}&lt;/ref&gt; Tamin'ny taonjato faha-20 sy faha-21, ny famonoan-tena dia nampiasaina indraindray ho endrika fihetsiketsehana, ary ny kamikaze sy ny baomba famonoan-tena dia nampiasaina ho tetika ara-miaramila na fampihorohoroana.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Aggarwal N|s2cid=35560934|title=Rethinking suicide bombing|journal=Crisis|volume=30|issue=2|pages=94–7|year=2009|pmid=19525169|doi=10.1027/0227-5910.30.2.94}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>0kzev1icduipste2qs88i1wm1zimdfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celosia argentea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298953</id>
    <revision>
      <id>1134721</id>
      <parentid>1134703</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1134721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="htjpcqfgbxe01kfeus9fq2mzlb8jus0" xml:space="preserve">[[Sary:青葙 20190422202754.jpg|vignette|381x381px|Anandasoa (''Celosia argentea'')]]
Ny '''''Celosia argentea''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] trôpikaly ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe  '''anandasoa''',  '''mamiratsy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Ovan-karazana maro amin' ny andiana ''Cristata'', tsy mitovy amin' ny karazana filamatra no ambolena ho haingo noho ny voniny miloko marevaka. 

== Famariparitana ==
Zavamaniry ahitra manana tahony miendrika [[varingarina]] maro sampana ny ''Celosia argentea''. Mahatratra hatramin' ny 70 sm ny haavon' ny ''Celosia argentea''.

=== Ravina ===
Feno ny ravin' ny ''Celosia argentea'' sady mipetaka amin' ny tahony manaraka rindra mitangolika. 

=== Vony ===
Tena kely ny vonin' ny ''Celosia argentea''. Mavokely, mena, na fotsy, ary mamorona vondrombony miendrika salohy lehibe izy ireo. Mamelana amin' ny volana Jolay ka hatramin' ny Septambra izy io any amin' ny ila-bolantany avaratra.

=== Voa ===
Mainty ny vihim-boan' ny ''Celosia argentea''.

== Tsinjara toerana ==
Maniry hoazy amin' ny faritra trôpikaly rehetra eran' izao tontolo izao itỳ karazana itỳ. Azo inoana fa teratany aty Afrika trôpikaly izy io noho ny fahasamihafan' ny fahitana karazana maro samihafa ao amin' io faritra io.

== Anarana ==
[[Sary:Celosia argentea Schmidt1144 WP37 SDr9800.JPG|vignette|247x247px|''Celosia argentea'']]
Indreto ny anarana ara-tsiansa taloha ahafantarana ny ''Celosia argentea'':

* ''Amaranthus cristatus'' Noronha
* ''Amaranthus huttonii'' H.J.Veitch
* ''Amaranthus purpureus'' Nieuwl.
* ''Amaranthus pyramidalis'' Noronha
* ''Celosia aurea'' T.Moore
* ''Celosia castrensis'' L.
* ''Celosia cernua'' Roxb.
* ''Celosia coccinea'' L.
* ''Celosia comosa'' Retz.
* ''Celosia cristata'' L.
* ''Celosia debilis'' S.Moore
* ''Celosia huttonii'' Mast.
* ''Celosia japonica'' Houtt.
* ''Celosia japonica'' Mart.
* ''Celosia linearis'' Sweet ex Hook.f.
* ''Celosia margaritacea'' L.
* ''Celosia marylandica'' Retz.
* ''Celosia pallida'' Salisb.
* ''Celosia plumosa'' (Voss) Burv.
* ''Celosia purpurea'' J.St.-Hil.
* ''Celosia purpurea'' A.St.-Hil. ex Steud.
* ''Celosia pyramidalis'' Burm.f.
* ''Celosia splendens'' Schumach. &amp; Thonn.
* ''Celosia swinhoei'' Hemsl.
* ''Chamissoa margaritacea'' (L.) Schouw
* ''Lophoxera comosa'' Raf.
* ''Lophoxera racemosa'' Raf.​

== Ovan-karazana ==
[[Sary:Celosia argentea (Silver cockscomb) W IMG 0985.jpg|vignette|227x227px|''Celosia argentea'' fotsy vony]]
[[Sary:Celosia argentea in Philippines.jpg|ankavia|vignette|239x239px|''Celosia argentea'']]
Indreto ny ovan-karazana ao amin' ny ''Celosia argentea'':

* ''Celosia argentea'' var. ''argentea''
* [[Celosia argentea var. cristata|''Celosia argentea'' var. ''cristata'']]
* ''Celosia argentea'' var. ''plumosa''

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:青葙 20190422202856.jpg|vignette|240x240px|Ravina sy vondrom-bonin' ny ''Celosia argentea'']]
Fanao sakafo nentim-paharazana atỳ [[Afrika]] ny ''Celosia argentea'', izay anana tsy dia fantatra loatra. Zavamaniry azo anatsarana ny sakafo izy io, izay azo anamafisana ny fanjarian-tsakafo, ampiroboroboana ny fampandrosoana eny ambanivohitra, ary anohanana ny fanajariana maharitra ny tany.

Azo hanina ny ravina sy ny vonin' ny ''Celosia argentea'' ary ambolena amin' izany tanjona izany atỳ Afrika sy any [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]] ity zavamaniry ity.

Iray amin' ny anana ahandroina indrindra any [[Afrika Andrefana]], hatrany [[Senegaly]] ka hatrany [[Kamerona]], ary indrindra any [[Nizerià]] ny ''Celosia argentea'' var. ''argentea''. Any izy io dia antsoina hoe &quot;''soko yòkòtò&quot;'' amin' ny [[Fiteny iôroba|teny]] [[Fiteny iôroba|iôroba]] na &quot;''farar áláyyafó''&quot; amin' ny [[Fiteny haosa|teny haosa]]. Any [[Kôtidivoara]] izy dia &quot;''sôkô''&quot; na &quot;''sôrkô''&quot; no iantsoana ny raviny izay amin' ny ankapobeny afangaro amin' ny [[epinara]] sy ravim-[[Vomanga|bomanga]] ary hanina atao &quot;saosy ravina&quot;.

=== Haingo ===
Ny ''[[Celosia argentea'' var. ''cristata]]'' (atao amin' ny teny malagasy hoe sangasanga, sangasanganakoholahy) dia ahitana endrika maro ambolena eran-tany noho ny voniny miloko marevaka, mivondrona anaty sampaho.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''
* ''[[Amaranthus]]''
* ''[[Chamissoa]]''</text>
      <sha1>htjpcqfgbxe01kfeus9fq2mzlb8jus0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134764</id>
      <parentid>1134721</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1134764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4470" sha1="fcuzidhx2bd232k650dkxhu4x7gc15f" xml:space="preserve">[[Sary:青葙 20190422202754.jpg|vignette|381x381px|Anandasoa (''Celosia argentea'')]]
Ny '''''Celosia argentea''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] trôpikaly ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe  '''anandasoa''',  '''mamiratsy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Ovan-karazana maro amin' ny andiana ''[[Celosia argentea var. cristata|Cristata]]'', tsy mitovy amin' ny karazana filamatra no ambolena ho haingo noho ny voniny miloko marevaka. 

== Famariparitana ==
Zavamaniry ahitra manana tahony miendrika [[varingarina]] maro sampana ny ''Celosia argentea''. Mahatratra hatramin' ny 70 sm ny haavon' ny ''Celosia argentea''.

=== Ravina ===
Feno ny ravin' ny ''Celosia argentea'' sady mipetaka amin' ny tahony manaraka rindra mitangolika. 

=== Vony ===
Tena kely ny vonin' ny ''Celosia argentea''. Mavokely, mena, na fotsy, ary mamorona vondrombony miendrika salohy lehibe izy ireo. Mamelana amin' ny volana Jolay ka hatramin' ny Septambra izy io any amin' ny ila-bolantany avaratra.

=== Voa ===
Mainty ny vihim-boan' ny ''Celosia argentea''.

== Tsinjara toerana ==
Maniry hoazy amin' ny faritra trôpikaly rehetra eran' izao tontolo izao itỳ karazana itỳ. Azo inoana fa teratany aty Afrika trôpikaly izy io noho ny fahasamihafan' ny fahitana karazana maro samihafa ao amin' io faritra io.

== Anarana ==
[[Sary:Celosia argentea Schmidt1144 WP37 SDr9800.JPG|vignette|247x247px|''Celosia argentea'']]
Indreto ny anarana ara-tsiansa taloha ahafantarana ny ''Celosia argentea'':

* ''Amaranthus cristatus'' Noronha
* ''Amaranthus huttonii'' H.J.Veitch
* ''Amaranthus purpureus'' Nieuwl.
* ''Amaranthus pyramidalis'' Noronha
* ''Celosia aurea'' T.Moore
* ''Celosia castrensis'' L.
* ''Celosia cernua'' Roxb.
* ''Celosia coccinea'' L.
* ''Celosia comosa'' Retz.
* ''Celosia cristata'' L.
* ''Celosia debilis'' S.Moore
* ''Celosia huttonii'' Mast.
* ''Celosia japonica'' Houtt.
* ''Celosia japonica'' Mart.
* ''Celosia linearis'' Sweet ex Hook.f.
* ''Celosia margaritacea'' L.
* ''Celosia marylandica'' Retz.
* ''Celosia pallida'' Salisb.
* ''Celosia plumosa'' (Voss) Burv.
* ''Celosia purpurea'' J.St.-Hil.
* ''Celosia purpurea'' A.St.-Hil. ex Steud.
* ''Celosia pyramidalis'' Burm.f.
* ''Celosia splendens'' Schumach. &amp; Thonn.
* ''Celosia swinhoei'' Hemsl.
* ''Chamissoa margaritacea'' (L.) Schouw
* ''Lophoxera comosa'' Raf.
* ''Lophoxera racemosa'' Raf.​

== Ovan-karazana ==
[[Sary:Celosia argentea (Silver cockscomb) W IMG 0985.jpg|vignette|227x227px|''Celosia argentea'' fotsy vony]]
[[Sary:Celosia argentea in Philippines.jpg|ankavia|vignette|239x239px|''Celosia argentea'']]
Indreto ny ovan-karazana ao amin' ny ''Celosia argentea'':

* ''Celosia argentea'' var. ''argentea''
* [[Celosia argentea var. cristata|''Celosia argentea'' var. ''cristata'']]
* ''Celosia argentea'' var. ''plumosa''

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:青葙 20190422202856.jpg|vignette|240x240px|Ravina sy vondrom-bonin' ny ''Celosia argentea'']]
Fanao sakafo nentim-paharazana atỳ [[Afrika]] ny ''Celosia argentea'', izay anana tsy dia fantatra loatra. Zavamaniry azo anatsarana ny sakafo izy io, izay azo anamafisana ny fanjarian-tsakafo, ampiroboroboana ny fampandrosoana eny ambanivohitra, ary anohanana ny fanajariana maharitra ny tany.

Azo hanina ny ravina sy ny vonin' ny ''Celosia argentea'' ary ambolena amin' izany tanjona izany atỳ Afrika sy any [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]] ity zavamaniry ity.

Iray amin' ny anana ahandroina indrindra any [[Afrika Andrefana]], hatrany [[Senegaly]] ka hatrany [[Kamerona]], ary indrindra any [[Nizerià]] ny ''Celosia argentea'' var. ''argentea''. Any izy io dia antsoina hoe &quot;''soko yòkòtò&quot;'' amin' ny [[Fiteny iôroba|teny]] [[Fiteny iôroba|iôroba]] na &quot;''farar áláyyafó''&quot; amin' ny [[Fiteny haosa|teny haosa]]. Any [[Kôtidivoara]] izy dia &quot;''sôkô''&quot; na &quot;''sôrkô''&quot; no iantsoana ny raviny izay amin' ny ankapobeny afangaro amin' ny [[epinara]] sy ravim-[[Vomanga|bomanga]] ary hanina atao &quot;saosy ravina&quot;.

=== Haingo ===
Ny ''[[Celosia argentea var. cristata]]'' (atao amin' ny teny malagasy hoe sangasanga, sangasanganakoholahy) dia ahitana endrika maro ambolena eran-tany noho ny voniny miloko marevaka, mivondrona anaty sampaho.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''
* ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]''
* ''[[Celosia trigyna]]''
* ''[[Amaranthus]]''
* ''[[Chamissoa]]''</text>
      <sha1>fcuzidhx2bd232k650dkxhu4x7gc15f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celosia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298959</id>
    <revision>
      <id>1134773</id>
      <parentid>1134664</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1134773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6845" sha1="b7eefwpa1fg0x4j14wzs8xr8b1r8e8n" xml:space="preserve">[[Sary:Celosia argentea4.jpg|vignette|422x422px|''Celosia argentea'']]
Ny '''''Celosia''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] isan-taona ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Ambolena hatao haingo (noho ny vondromboniny miendrika sampaho mahavariana) na indraindray hatao sakafo (noho ny raviny azo hanina mitovy amin' ny [[epinara]], na ny vihim-boany) ny karazana sasany. Ahi-dratsy fahita eny an-tanimboly ny karazana sasany. Manome voniny miendrika volom-borona ny vondrona ''Plumosa'', fa ny vondrona ''Olympia'' kosa dia manana vondrombony miendrika sanga miolikolika. Anisan' ny karazana fantatra indrindra ireto tanisaina ireto: ''[[Celosia argentea]]'' (anandasoa, mamiratsy), ''Celosia isertii,'' ''Celosia leptostachya,'' ''Celosia odorata,'' ''[[Celosia trigyna]]'' (ananakondro, kiananotsy, kimasakopanoko, masakopanoka, masintombo) ary ''[[Celosia cristata]]'' (sangasanga, sangasanganakoholahy).

== Fiforonan-teny ==
[[Sary:Celosia spicata.jpg|vignette|316x316px|''Celosia spicata'']]
Ny teny hoe ''Celosia'' dia avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ilazana ny voniny miendrika lelafo.

== Karazana ==

=== Karazana nofantenana ===
Ahitana karazana 50 eo ho eo, indrindra avy any amin' ny faritra manana toetany mafana sy toetany antonony any [[Amerika]] sy atỳ [[Afrika]], anisan' izany ireto:

* ''Celosia anthelminthica''
* ''[[Celosia argentea]]''
* ''Celosia chiapensis''
* ''[[Celosia cristata]]''
* ''Celosia digynia''
* ''Celosia dioica''
* ''Celosia elegantissima''
* ''Celosia eriantha''
* ''Celosia fadeniorum''
* ''Celosia floribunda''
* ''Celosia globosa''
* ''Celosia grandifolia''
* ''Celosia hastata''
* ''Celosia humbertiana''
* ''Celosia isertii''
* ''Celosia leptostachya''
* ''Celosia linearis''
* ''Celosia longifolia''
* ''Celosia major''
* ''Celosia moquini''
* ''Celosia'' ''nitida''
* ''Celosia odorata''
* ''Celosia orcutti''
* ''Celosia palmeri''
* ''Celosia patentiloba''
* ''Celosia'' ''persicaria''
* ''Celosia polystachia''
* ''Celosia salicifolia''
* ''Celosia schweinfurthiana''
* ''[[Celosia spicata]]''
* ''Celosia splendens''
* ''Celosia taitoensis''
* ''[[Celosia trigyna]]''
* ''Celosia tristata''
* ''Celosia virgata''
* ''Celosia virgata''
* ''Celosia whitei''

=== Karazana natao tao taloha ===
Indreto ny karazana napetraka tao amin' ny ''Celosia'' taloha:

* ''Chamissoa altissima'' &lt;small&gt;(Jacq.) Kunth&lt;/small&gt; (←''Celosia tomentosa'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl. ex Schult.&lt;/small&gt;)
* ''Deeringia amaranthoides'' &lt;small&gt;(Lam.) Merr.&lt;/small&gt; (←''Celosia baccata'' &lt;small&gt;Retz.&lt;/small&gt;)
* ''Deeringia polysperma'' &lt;small&gt;(Roxb.) Moq.&lt;/small&gt; (←''Celosia polysperma'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt;)
* ''Iresine diffusa'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl. ex Willd.&lt;/small&gt; (←''Celosia paniculata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)

=== Lisitry ny karazana ===
Inty ny lisitry ny karazana izay mety misy anarana mitovy hevitra:

* ''Celosia acroprosodes''
* ''Celosia angustifolia''
* ''Celosia anthelminthica''
* ''[[Celosia argentea]]''
* ''Celosia argenteiformis''
* ''Celosia bakeri''
* ''Celosia benguellensis''
* ''Celosia bonnivairii''
* ''Celosia brevispicata''
* ''Celosia castrensis''
* ''Celosia caudata''
* ''Celosia chenopodiifolia''
* ''Celosia coccinea''
* ''Celosia cuneifolia''
* ''Celosia debilis''
* ''Celosia dewevreana''
* ''Celosia digyna''
* ''Celosia echinulata''
* ''Celosia elegantissima''
* ''Celosia exellii''
* ''Celosia expansifila''
* ''Celosia fadenorum''
* ''Celosia falcata''
* ''Celosia fleckii''
* ''Celosia floribunda''
* ''Celosia gnaphaloides''
* ''Celosia gracilenta''
* ''Celosia grandifolia''
* ''Celosia hastata''
* ''Celosia herbacea''
* ''Celosia humilis''
* ''Celosia isertii''
* ''Celosia lanata''
* ''Celosia laxa''
* ''Celosia leptostachya''
* ''Celosia loandensis''
* ''Celosia longifolia''
* ''Celosia longistyla''
* ''Celosia macrocarpa''
* ''[[Celosia madagascariensis]]''
* ''Celosia margaritacea''
* ''Celosia marilandica''
* ''Celosia melanocarpos''
* ''Celosia minutiflora''
* ''Celosia moquinii''
* ''Celosia namaensis''
* ''Celosia nana''
* ''Celosia nervosa''
* ''Celosia nitida''
* ''Celosia oblongocarpa''
* ''Celosia odorata''
* ''Celosia pallida''
* ''Celosia pandurata''
* ''Celosia paniculata''
* ''Celosia patentiloba''
* ''Celosia persicaria''
* ''Celosia pleiogyna''
* ''Celosia polygonoides''
* ''Celosia polystachia''
* ''Celosia procumbens''
* ''Celosia pseudovirgata''
* ''Celosia pulchella''
* ''Celosia pyramidalis''
* ''Celosia recurva''
* ''Celosia richardsiae''
* ''Celosia schaeferi''
* ''Celosia schinzii''
* ''Celosia schweinfurthiana''
* ''Celosia semperflorens''
* ''Celosia spathulifolia''
* ''[[Celosia spicata]]''
* ''Celosia splendens''
* ''Celosia staticodes''
* ''Celosia stuhlmanniana''
* ''Celosia thyrsiflora''
* ''Celosia toenjesii''
* ''Celosia tomentosa''
* ''Celosia tonjesii''
* ''[[Celosia trigyna]]''
* ''Celosia vanderystii''
* ''Celosia welwitschii''
* ''Celosia virgata''

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia baronii]]'' (tsy hita raha tsy eto Madagasikara)
* ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]'' (= ''Celosia argentea var cristata'')
* ''[[Celosia humbertiana]]'' (tsy hita raha tsy eto Madagasikara)
* ''[[Celosia leptostachya]]''

* ''[[Celosia spicata]]''
* ''[[Celosia trigyna]]''

Ny ''[[Celosia madagascariensis]]'' dia nafindra ao amin' ny vondrona  ''[[Lagrezia]]''  ka lasa aantsoina hoe ''[[Lagrezia madagascariensis]]'' (tsy hita raha tsy eto Madagasikara)

== Tsinjara toerana ==
[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|228x228px|''Celosia cristata'' (mena sy volomparasy vony)]]
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|240x240px|''Celosia cristata'' (mavo vony)]]
Toy izao ny tsinjnara toeran' ny karazana sasany ao amin' ny ''Celosia'': 
* [[Amerika Afovoany]]: ''Celosia chiapensis, Celosia digynia, Celosia dioica, Celosia floribunda, Celosia moquini, Celosia'' ''nitida, Celosia orcutti, Celosia palmeri, Celosia     polystachia, Celosia virgata, Celosia whitei''
* [[Amerika Atsimo]]: ''Celosia eriantha, Celosia grandifolia, Celosia humbertiana, Celosia longifolia, Celosia major, Celosia''     ''persicaria, Celosia salicifolia, Celosia virgata''
* [[Afrika]]: ''Celosia anthelminthica, Celosia elegantissima, Celosia fadeniorum, Celosia globosa, Celosia hastata, Celosia'' ''isertii, Celosia leptostachya, Celosia linearis, Celosia patentiloba, Celosia schweinfurthiana, Celosia splendens, Celosia trigyna''
* Karazana roa fotsiny no hita any [[Karaîba|Karaiba]] ka anisany ny ''Celosia nitida'', ary roa any [[Azia]] ka anisany ny ''Celosia     taitoensis''.

== Jereo koa ==

* ''[[Chamissoa]]''
* ''[[Deeringia]]'' 
* ''[[Iresine]]''
* ''[[Lagrezia]]''</text>
      <sha1>b7eefwpa1fg0x4j14wzs8xr8b1r8e8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celosia argentea var. cristata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298964</id>
    <revision>
      <id>1134704</id>
      <timestamp>2026-04-09T12:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Amaranthaceae</comment>
      <origin>1134704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="ebnpv4slaey0ps0d0mxi9289td8z6n3" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|(''Celosia cristata'') manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra).
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|ankavia|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]
Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavony, misy raviny lava, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy. Mipoitra avy amin' izy ireo ny [[vondrombony]] miendrika sangan' akoho, mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny fivelarany dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.

Ambolena indrindra izy io mba ho haingo noho ny voniny mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

== Fiforonan-teny ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;sangan' akoho&quot;.

== Fambolena ==
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana itỳ zavamaniry itỳ. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''</text>
      <sha1>ebnpv4slaey0ps0d0mxi9289td8z6n3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134705</id>
      <parentid>1134704</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1134705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2824" sha1="l3bapzfkfnttxal6txefyudqiuu5y2r" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

== Fiforonan-teny ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;sangan' akoho&quot;.[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|ankavia|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]

== Famariparitana ==
Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavony, misy raviny lava, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy. Mipoitra avy amin' izy ireo ny [[vondrombony]] miendrika sangan' akoho, mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny fivelarany dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]
Ambolena indrindra izy io mba ho haingo noho ny voniny mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|ankavia|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana itỳ zavamaniry itỳ. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''</text>
      <sha1>l3bapzfkfnttxal6txefyudqiuu5y2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134707</id>
      <parentid>1134705</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1134707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5744" sha1="3k3omkcl5kb8nza5ssbmlq1ouheaobx" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

== Fiforonan-teny ==
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;[[sangan' akoholahy]]&quot;.
== Famariparitana ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavon' ny sanganakoholahy, misy raviny lava, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy. Mipoitra avy amin' izy ireo ny [[vondrombony]] miendrika [[sangan' akoholahy]], mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny fivelarany dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.
Ambolena indrindra izy io mba ho haingo noho ny voniny mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana ny sanganakoholahy. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]Toy amin' ny ''[[Amaranthus]]'' (anampatsy, anampatsa, na anantarika) ny sanganakoholahy ka azo atao [[anana]] ny ''Celosia cristata''. Any amin' ny tapany atsimon' i [[Nizerià]], any [[Benino]], any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ary any [[Indônezia]] no be mpihinana azy io indrindra. Mazàna no ambolena eny amin' ny zaridainan-trano sy toeram-pambolena madinika izy io, mba hampiasaina ao an-tokantrano na havarotra. Azo hanina koa ny tahony sy ny voniny tanora. Ankoatra izay, ny vihim-boany dia azo hanina ary sokajina ho saika voamadinika.  Noho ny fahatoherany ny [[Bibikely mpanimba|bibikely]] [[Bibikely mpanimba|mpanimba]] sy ny aretina ary ny fanomezany vokatra betsaka dia toa azo asolo tsara ny ''Amaranthus'' ny ''Celosia cristata''.

Any [[Kôrea]], ny vonin' ny ''Celosia cristata'' dia ampiasaina indraindray ho fanaingoana ny tsindrin-tsakafo sy ny mofo vary ary ny zava-pisotro misy alikaola nandomana voninkazo.

=== Fifehezana ahidratsy ===
Nasehon' ny fandinihana iray fa afaka manampy amin' ny fifehezana ny fitomboan' ny ahidratsy eny an-tsaha itỳ ovan-karazan' ny  ''[[Celosia argentea]]'' itỳ. Indrindraindrindra, rehefa ambolena miaraka amin' ny voly [[voamadinika]] na [[ampemby]], dia afaka manampy amin' ny fampihenana ny fihanaky ny ''[[Striga]]'' izay vondron-karazan-javamaniry katsentsitra. Tamin' io fanadihadiana io dia nitombo be ny vokatra rehefa nambolena niaraka tamin' ny voly hafa ny ''Celosia cristata''. Toa mamoaka singa haro mahatonga ny fitsimohana tsy ara-dalànan' ny vihim-boan' ny ''Striga'' ny ''Celosia cristata'', ka mahatonga azy ireo hitsimoka nefa tsy misy zavamaniry mpampiantrano sahaza azy. Toa mahatratra metatra maromaro miala amin' ny fototry ny ''Celosia cristata'' ny fiasan' ireo singa ireo, ka mampihena ny fitsimohan' ny ''Striga'' hatramin' ny 68&amp;nbsp;% raha oharina amin' ny [[landihazo]], izay nampiasaina ho vavolombelona tamin' ny fanadihadiana natao.

== Singa simika ==
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]Misy singa simika isan-karazany ny ''Celosia cristata'', anisan' izany ny [[rano]], ny [[vitaminina C]], ny [[karôtenôida]], [[prôteinina]], [[nitrata]] ary ny [[ôksalata]]. Fanampin' izany, ny [[sapôninina]] triterpenika, izay haro voajanahary manana toetra toy ny [[savony]], dia hita ao amin' ny fakany sy ny vihim-boan' io zavamaniry io. Misy [[siramamy]], ny fakany, fa ny raviny sy ny tahony kosa dia be [[flavônôida]], izay haro [[antiôksida]]. Misy mahabe amany ny fihinanana ny vihim-boany.

Mety misy dôpaminina betsaka ny vondrombony mavo amin' ny ''Celosia argentea var. cristata'' sy ''Celosia argentea var.  plumosa''. Nisy fiantraikany miaro ny [[aty]] sy mandrisika ny [[hery fiarovana]] ny [[selôzinina]], izay [[pôlisakarida]] ao amin' ny vihim-boan' ny sanganakoholahy.

Naneho fiasa miady amin' ny metastazy ao amin' ny atin' ny totozy ny singa levona anaty rano avy amin' ny vihim-boa.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''</text>
      <sha1>3k3omkcl5kb8nza5ssbmlq1ouheaobx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134708</id>
      <parentid>1134707</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1134708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5850" sha1="f17b12upuywyki68hw3fnbigval1vtu" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

== Fiforonan-teny ==
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;[[sangan' akoholahy]]&quot;.
== Famariparitana ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavon' ny sanganakoholahy, misy raviny lava, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy. Mipoitra avy amin' izy ireo ny [[vondrombony]] miendrika [[sangan' akoholahy]], mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny fivelarany dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.
Ambolena indrindra izy io mba ho haingo noho ny voniny mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana ny sanganakoholahy. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]Toy amin' ny ''[[Amaranthus]]'' (anampatsy, anampatsa, na anantarika) ny sanganakoholahy ka azo atao [[anana]] ny ''Celosia cristata''. Any amin' ny tapany atsimon' i [[Nizerià]], any [[Benino]], any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ary any [[Indônezia]] no be mpihinana azy io indrindra. Mazàna no ambolena eny amin' ny zaridainan-trano sy toeram-pambolena madinika izy io, mba hampiasaina ao an-tokantrano na havarotra. Azo hanina koa ny tahony sy ny voniny tanora. Ankoatra izay, ny vihim-boany dia azo hanina ary sokajina ho saika voamadinika.  Noho ny fahatoherany ny [[Bibikely mpanimba|bibikely]] [[Bibikely mpanimba|mpanimba]] sy ny aretina ary ny fanomezany vokatra betsaka dia toa azo asolo tsara ny ''Amaranthus'' ny ''Celosia cristata''.

Any [[Kôrea]], ny vonin' ny ''Celosia cristata'' dia ampiasaina indraindray ho fanaingoana ny tsindrin-tsakafo sy ny mofo vary ary ny zava-pisotro misy alikaola nandomana voninkazo.

=== Fifehezana ahidratsy ===
[[Sary:Celosia cristata (Cockscomb) Flower in Chandigarh -4.jpg|vignette|265x265px|''Celosia cristata'']]
Nasehon' ny fandinihana iray fa afaka manampy amin' ny fifehezana ny fitomboan' ny ahidratsy eny an-tsaha itỳ ovan-karazan' ny  ''[[Celosia argentea]]'' itỳ. Indrindraindrindra, rehefa ambolena miaraka amin' ny voly [[voamadinika]] na [[ampemby]], dia afaka manampy amin' ny fampihenana ny fihanaky ny ''[[Striga]]'' izay vondron-karazan-javamaniry katsentsitra. Tamin' io fanadihadiana io dia nitombo be ny vokatra rehefa nambolena niaraka tamin' ny voly hafa ny ''Celosia cristata''. Toa mamoaka singa haro mahatonga ny fitsimohana tsy ara-dalànan' ny vihim-boan' ny ''Striga'' ny ''Celosia cristata'', ka mahatonga azy ireo hitsimoka nefa tsy misy zavamaniry mpampiantrano sahaza azy. Toa mahatratra metatra maromaro miala amin' ny fototry ny ''Celosia cristata'' ny fiasan' ireo singa ireo, ka mampihena ny fitsimohan' ny ''Striga'' hatramin' ny 68&amp;nbsp;% raha oharina amin' ny [[landihazo]], izay nampiasaina ho vavolombelona tamin' ny fanadihadiana natao.

== Singa simika ==
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]Misy singa simika isan-karazany ny ''Celosia cristata'', anisan' izany ny [[rano]], ny [[vitaminina C]], ny [[karôtenôida]], [[prôteinina]], [[nitrata]] ary ny [[ôksalata]]. Fanampin' izany, ny [[sapôninina]] triterpenika, izay haro voajanahary manana toetra toy ny [[savony]], dia hita ao amin' ny fakany sy ny vihim-boan' io zavamaniry io. Misy [[siramamy]], ny fakany, fa ny raviny sy ny tahony kosa dia be [[flavônôida]], izay haro [[antiôksida]]. Misy mahabe amany ny fihinanana ny vihim-boany.

Mety misy dôpaminina betsaka ny vondrombony mavo amin' ny ''Celosia argentea var. cristata'' sy ''Celosia argentea var.  plumosa''. Nisy fiantraikany miaro ny [[aty]] sy mandrisika ny [[hery fiarovana]] ny [[selôzinina]], izay [[pôlisakarida]] ao amin' ny vihim-boan' ny sanganakoholahy.

Naneho fiasa miady amin' ny metastazy ao amin' ny atin' ny totozy ny singa levona anaty rano avy amin' ny vihim-boa.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''</text>
      <sha1>f17b12upuywyki68hw3fnbigval1vtu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134710</id>
      <parentid>1134708</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra ny teny fampidirana</comment>
      <origin>1134710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7119" sha1="ic7zykrpag5jc2jfmal633k8295sbhg" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

Azo inoana fa avy any [[India]] izy io, izay voavonjy tsy ho lany tamingana tamin' ny alalan' ny fambolena noho ny maha zava-dehibe azy io ara-pivavahana. Namboly azy io eo akaikin' ny [[tempoly]] ny mpikarakara zaridaina [[Indiana (vahoaka)|indianina]] sy [[Mianmara|birmanina]] ary [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|sinoa]]. Io zavamaniry io dia mahatohitra ny ankamaroan' ny aretin-javamaniry, ary afaka maniry tsara anaty trano na ivelany. Na izany aza, dia amin' ny toerana misy tara-masoandro sy tsy mitazona rano tsara izy ireo no tena tsara indrindra, satria io zavamaniry io dia mora voan' ny aretina vokatry ny [[holatra]].

Ambolena indrindra ho zavamaniry fanao haingo ny sanganakoholahy noho ny [[Vondrombony|vondromboniny]] mialonalona sy toa misy velory mampiavaka azy. Ampiasaina anaty trano izy io mba hatao haingo sady azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina. Azo hanina ny raviny sy ny voniny. Matetika izy ireo no ambolena hatao sakafo any [[India]] sy any [[Afrika Andrefana]] ary any [[Amerika Atsimo]].

== Fiforonan-teny ==
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;[[sangan' akoholahy]]&quot;.
== Famariparitana ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavon' ny sanganakoholahy,

=== Ravina ===
Misy raviny lava, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy ny sanganakoholahy. 

=== Vony ===
Mipoitra avy eo amin' ny ravin' ny sanganakoholahy ny [[vondrombony]] miendrika [[sangan' akoholahy]], mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny fivelarany dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana ny sanganakoholahy. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Fampiasana ==

=== Haingo ===
[[Sary:Celosia caracas floewrs.jpg|vignette|280x280px|''Celosia cristata'']]
Ambolena indrindra ny sanganakoholahy mba ho haingo noho ny vonin' ny sanganakoholahy mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

=== Sakafo ===
[[Sary:Celosia cristata (Cockscomb) Flower in Chandigarh -4.jpg|vignette|265x265px|''Celosia cristata''|ankavia]]Toy amin' ny ''[[Amaranthus]]'' (anampatsy, anampatsa, na anantarika) ny sanganakoholahy ka azo atao [[anana]] ny ''Celosia cristata''. Any amin' ny tapany atsimon' i [[Nizerià]], any [[Benino]], any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ary any [[Indônezia]] no be mpihinana azy io indrindra. Mazàna no ambolena eny amin' ny zaridainan-trano sy toeram-pambolena madinika izy io, mba hampiasaina ao an-tokantrano na havarotra. Azo hanina koa ny tahony sy ny voniny tanora. Ankoatra izay, ny vihim-boany dia azo hanina ary sokajina ho saika voamadinika.  Noho ny fahatoherany ny [[Bibikely mpanimba|bibikely]] [[Bibikely mpanimba|mpanimba]] sy ny aretina ary ny fanomezany vokatra betsaka dia toa azo asolo tsara ny ''Amaranthus'' ny ''Celosia cristata''.

Any [[Kôrea]], ny vonin' ny ''Celosia cristata'' dia ampiasaina indraindray ho fanaingoana ny tsindrin-tsakafo sy ny mofo vary ary ny zava-pisotro misy alikaola nandomana voninkazo.

=== Fifehezana ahidratsy ===
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]Nasehon' ny fandinihana iray fa afaka manampy amin' ny fifehezana ny fitomboan' ny ahidratsy eny an-tsaha itỳ ovan-karazan' ny  ''[[Celosia argentea]]'' itỳ. Indrindraindrindra, rehefa ambolena miaraka amin' ny voly [[voamadinika]] na [[ampemby]], dia afaka manampy amin' ny fampihenana ny fihanaky ny ''[[Striga]]'' izay vondron-karazan-javamaniry katsentsitra. Tamin' io fanadihadiana io dia nitombo be ny vokatra rehefa nambolena niaraka tamin' ny voly hafa ny ''Celosia cristata''. Toa mamoaka singa haro mahatonga ny fitsimohana tsy ara-dalànan' ny vihim-boan' ny ''Striga'' ny ''Celosia cristata'', ka mahatonga azy ireo hitsimoka nefa tsy misy zavamaniry mpampiantrano sahaza azy. Toa mahatratra metatra maromaro miala amin' ny fototry ny ''Celosia cristata'' ny fiasan' ireo singa ireo, ka mampihena ny fitsimohan' ny ''Striga'' hatramin' ny 68&amp;nbsp;% raha oharina amin' ny [[landihazo]], izay nampiasaina ho vavolombelona tamin' ny fanadihadiana natao.

== Singa simika ==
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]Misy singa simika isan-karazany ny ''Celosia cristata'', anisan' izany ny [[rano]], ny [[vitaminina C]], ny [[karôtenôida]], [[prôteinina]], [[nitrata]] ary ny [[ôksalata]]. Fanampin' izany, ny [[sapôninina]] triterpenika, izay haro voajanahary manana toetra toy ny [[savony]], dia hita ao amin' ny fakany sy ny vihim-boan' io zavamaniry io. Misy [[siramamy]], ny fakany, fa ny raviny sy ny tahony kosa dia be [[flavônôida]], izay haro [[antiôksida]]. Misy mahabe amany ny fihinanana ny vihim-boany.

Mety misy dôpaminina betsaka ny vondrombony mavo amin' ny ''Celosia argentea var. cristata'' sy ''Celosia argentea var.  plumosa''. Nisy fiantraikany miaro ny [[aty]] sy mandrisika ny [[hery fiarovana]] ny [[selôzinina]], izay [[pôlisakarida]] ao amin' ny vihim-boan' ny sanganakoholahy.

Naneho fiasa miady amin' ny metastazy ao amin' ny atin' ny totozy ny singa levona anaty rano avy amin' ny vihim-boa.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''</text>
      <sha1>ic7zykrpag5jc2jfmal633k8295sbhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134711</id>
      <parentid>1134710</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T13:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1134711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7556" sha1="39cclux21801575tj008m453mlx1njh" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

Azo inoana fa avy any [[India]] izy io, izay voavonjy tsy ho lany tamingana tamin' ny alalan' ny fambolena noho ny maha zava-dehibe azy io ara-pivavahana. Namboly azy io eo akaikin' ny [[tempoly]] ny mpikarakara zaridaina [[Indiana (vahoaka)|indianina]] sy [[Mianmara|birmanina]] ary [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|sinoa]]. Io zavamaniry io dia mahatohitra ny ankamaroan' ny aretin-javamaniry, ary afaka maniry tsara anaty trano na ivelany. Na izany aza, dia amin' ny toerana misy tara-masoandro sy tsy mitazona rano tsara izy ireo no tena tsara indrindra, satria io zavamaniry io dia mora voan' ny aretina vokatry ny [[holatra]].

Ambolena indrindra ho zavamaniry fanao haingo ny sanganakoholahy noho ny [[Vondrombony|vondromboniny]] mialonalona sy toa misy velory mampiavaka azy. Ampiasaina anaty trano izy io mba hatao haingo sady azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina. Azo hanina ny raviny sy ny voniny. Matetika izy ireo no ambolena hatao sakafo any [[India]] sy any [[Afrika Andrefana]] ary any [[Amerika Atsimo]].

== Fiforonan-teny ==
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;[[sangan' akoholahy]]&quot;.
== Famariparitana ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavon' ny sanganakoholahy. Zavamaniry trôpikaly, maniry isan-taona ny sanganakoholahy. Amin' ny maha ahitra azy dia tsy manana taho minofon-kazo izy, fa taho mahitsy tsy misy rantsana. Maniry tsara izy ireo na amin' ny toerana mando na maina.

=== Ravina ===
Misy raviny salavalava miendrika lela lefona, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy ny sanganakoholahy, miaraka amin' ny vondrombony eny an-tendrony.  

=== Vony ===
Mipoitra avy eo amin' ny ravin' ny sanganakoholahy ny [[vondrombony]] matevina, fisaka, sahala amin' ny velory, miendrika [[sangan' akoholahy]], mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny voniny dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.

== Voa ==
Afaka mamokatra vihim-boa be dia be, hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 isaky ny grama, ny vony tsirairay.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana ny sanganakoholahy. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Fampiasana ==

=== Haingo ===
[[Sary:Celosia caracas floewrs.jpg|vignette|280x280px|''Celosia cristata'']]
Ambolena indrindra ny sanganakoholahy mba ho haingo noho ny vonin' ny sanganakoholahy mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

=== Sakafo ===
[[Sary:Celosia cristata (Cockscomb) Flower in Chandigarh -4.jpg|vignette|265x265px|''Celosia cristata''|ankavia]]Toy amin' ny ''[[Amaranthus]]'' (anampatsy, anampatsa, na anantarika) ny sanganakoholahy ka azo atao [[anana]] ny ''Celosia cristata''. Any amin' ny tapany atsimon' i [[Nizerià]], any [[Benino]], any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ary any [[Indônezia]] no be mpihinana azy io indrindra. Mazàna no ambolena eny amin' ny zaridainan-trano sy toeram-pambolena madinika izy io, mba hampiasaina ao an-tokantrano na havarotra. Azo hanina koa ny tahony sy ny voniny tanora. Ankoatra izay, ny vihim-boany dia azo hanina ary sokajina ho saika voamadinika.  Noho ny fahatoherany ny [[Bibikely mpanimba|bibikely]] [[Bibikely mpanimba|mpanimba]] sy ny aretina ary ny fanomezany vokatra betsaka dia toa azo asolo tsara ny ''Amaranthus'' ny ''Celosia cristata''.

Any [[Kôrea]], ny vonin' ny ''Celosia cristata'' dia ampiasaina indraindray ho fanaingoana ny tsindrin-tsakafo sy ny mofo vary ary ny zava-pisotro misy alikaola nandomana voninkazo.

=== Fifehezana ahidratsy ===
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]Nasehon' ny fandinihana iray fa afaka manampy amin' ny fifehezana ny fitomboan' ny ahidratsy eny an-tsaha itỳ ovan-karazan' ny  ''[[Celosia argentea]]'' itỳ. Indrindraindrindra, rehefa ambolena miaraka amin' ny voly [[voamadinika]] na [[ampemby]], dia afaka manampy amin' ny fampihenana ny fihanaky ny ''[[Striga]]'' izay vondron-karazan-javamaniry katsentsitra. Tamin' io fanadihadiana io dia nitombo be ny vokatra rehefa nambolena niaraka tamin' ny voly hafa ny ''Celosia cristata''. Toa mamoaka singa haro mahatonga ny fitsimohana tsy ara-dalànan' ny vihim-boan' ny ''Striga'' ny ''Celosia cristata'', ka mahatonga azy ireo hitsimoka nefa tsy misy zavamaniry mpampiantrano sahaza azy. Toa mahatratra metatra maromaro miala amin' ny fototry ny ''Celosia cristata'' ny fiasan' ireo singa ireo, ka mampihena ny fitsimohan' ny ''Striga'' hatramin' ny 68&amp;nbsp;% raha oharina amin' ny [[landihazo]], izay nampiasaina ho vavolombelona tamin' ny fanadihadiana natao.

== Singa simika ==
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]Misy singa simika isan-karazany ny ''Celosia cristata'', anisan' izany ny [[rano]], ny [[vitaminina C]], ny [[karôtenôida]], [[prôteinina]], [[nitrata]] ary ny [[ôksalata]]. Fanampin' izany, ny [[sapôninina]] triterpenika, izay haro voajanahary manana toetra toy ny [[savony]], dia hita ao amin' ny fakany sy ny vihim-boan' io zavamaniry io. Misy [[siramamy]], ny fakany, fa ny raviny sy ny tahony kosa dia be [[flavônôida]], izay haro [[antiôksida]]. Misy mahabe amany ny fihinanana ny vihim-boany.

Mety misy dôpaminina betsaka ny vondrombony mavo amin' ny ''Celosia argentea var. cristata'' sy ''Celosia argentea var.  plumosa''. Nisy fiantraikany miaro ny [[aty]] sy mandrisika ny [[hery fiarovana]] ny [[selôzinina]], izay [[pôlisakarida]] ao amin' ny vihim-boan' ny sanganakoholahy.

Naneho fiasa miady amin' ny metastazy ao amin' ny atin' ny totozy ny singa levona anaty rano avy amin' ny vihim-boa.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''</text>
      <sha1>39cclux21801575tj008m453mlx1njh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134765</id>
      <parentid>1134711</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1134765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7863" sha1="40c7519xx1om61inpyzre8pmziqkzb4" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

Azo inoana fa avy any [[India]] izy io, izay voavonjy tsy ho lany tamingana tamin' ny alalan' ny fambolena noho ny maha zava-dehibe azy io ara-pivavahana. Namboly azy io eo akaikin' ny [[tempoly]] ny mpikarakara zaridaina [[Indiana (vahoaka)|indianina]] sy [[Mianmara|birmanina]] ary [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|sinoa]]. Io zavamaniry io dia mahatohitra ny ankamaroan' ny aretin-javamaniry, ary afaka maniry tsara anaty trano na ivelany. Na izany aza, dia amin' ny toerana misy tara-masoandro sy tsy mitazona rano tsara izy ireo no tena tsara indrindra, satria io zavamaniry io dia mora voan' ny aretina vokatry ny [[holatra]].

Ambolena indrindra ho zavamaniry fanao haingo ny sanganakoholahy noho ny [[Vondrombony|vondromboniny]] mialonalona sy toa misy velory mampiavaka azy. Ampiasaina anaty trano izy io mba hatao haingo sady azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina. Azo hanina ny raviny sy ny voniny. Matetika izy ireo no ambolena hatao sakafo any [[India]] sy any [[Afrika Andrefana]] ary any [[Amerika Atsimo]].

== Fiforonan-teny ==
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;[[sangan' akoholahy]]&quot;.
== Famariparitana ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavon' ny sanganakoholahy. Zavamaniry trôpikaly, maniry isan-taona ny sanganakoholahy. Amin' ny maha ahitra azy dia tsy manana taho minofon-kazo izy, fa taho mahitsy tsy misy rantsana. Maniry tsara izy ireo na amin' ny toerana mando na maina.

=== Ravina ===
Misy raviny salavalava miendrika lela lefona, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy ny sanganakoholahy, miaraka amin' ny vondrombony eny an-tendrony.  

=== Vony ===
Mipoitra avy eo amin' ny ravin' ny sanganakoholahy ny [[vondrombony]] matevina, fisaka, sahala amin' ny velory, miendrika [[sangan' akoholahy]], mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny voniny dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.

== Voa ==
Afaka mamokatra vihim-boa be dia be, hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 isaky ny grama, ny vony tsirairay.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana ny sanganakoholahy. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Fampiasana ==

=== Haingo ===
[[Sary:Celosia caracas floewrs.jpg|vignette|280x280px|''Celosia cristata'']]
Ambolena indrindra ny sanganakoholahy mba ho haingo noho ny vonin' ny sanganakoholahy mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

=== Sakafo ===
[[Sary:Celosia cristata (Cockscomb) Flower in Chandigarh -4.jpg|vignette|265x265px|''Celosia cristata''|ankavia]]Toy amin' ny ''[[Amaranthus]]'' (anampatsy, anampatsa, na anantarika) ny sanganakoholahy ka azo atao [[anana]] ny ''Celosia cristata''. Any amin' ny tapany atsimon' i [[Nizerià]], any [[Benino]], any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ary any [[Indônezia]] no be mpihinana azy io indrindra. Mazàna no ambolena eny amin' ny zaridainan-trano sy toeram-pambolena madinika izy io, mba hampiasaina ao an-tokantrano na havarotra. Azo hanina koa ny tahony sy ny voniny tanora. Ankoatra izay, ny vihim-boany dia azo hanina ary sokajina ho saika voamadinika.  Noho ny fahatoherany ny [[Bibikely mpanimba|bibikely]] [[Bibikely mpanimba|mpanimba]] sy ny aretina ary ny fanomezany vokatra betsaka dia toa azo asolo tsara ny ''Amaranthus'' ny ''Celosia cristata''.

Any [[Kôrea]], ny vonin' ny ''Celosia cristata'' dia ampiasaina indraindray ho fanaingoana ny tsindrin-tsakafo sy ny mofo vary ary ny zava-pisotro misy alikaola nandomana voninkazo.

=== Fifehezana ahidratsy ===
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]Nasehon' ny fandinihana iray fa afaka manampy amin' ny fifehezana ny fitomboan' ny ahidratsy eny an-tsaha itỳ ovan-karazan' ny  ''[[Celosia argentea]]'' itỳ. Indrindraindrindra, rehefa ambolena miaraka amin' ny voly [[voamadinika]] na [[ampemby]], dia afaka manampy amin' ny fampihenana ny fihanaky ny ''[[Striga]]'' izay vondron-karazan-javamaniry katsentsitra. Tamin' io fanadihadiana io dia nitombo be ny vokatra rehefa nambolena niaraka tamin' ny voly hafa ny ''Celosia cristata''. Toa mamoaka singa haro mahatonga ny fitsimohana tsy ara-dalànan' ny vihim-boan' ny ''Striga'' ny ''Celosia cristata'', ka mahatonga azy ireo hitsimoka nefa tsy misy zavamaniry mpampiantrano sahaza azy. Toa mahatratra metatra maromaro miala amin' ny fototry ny ''Celosia cristata'' ny fiasan' ireo singa ireo, ka mampihena ny fitsimohan' ny ''Striga'' hatramin' ny 68&amp;nbsp;% raha oharina amin' ny [[landihazo]], izay nampiasaina ho vavolombelona tamin' ny fanadihadiana natao.

== Singa simika ==
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]Misy singa simika isan-karazany ny ''Celosia cristata'', anisan' izany ny [[rano]], ny [[vitaminina C]], ny [[karôtenôida]], [[prôteinina]], [[nitrata]] ary ny [[ôksalata]]. Fanampin' izany, ny [[sapôninina]] triterpenika, izay haro voajanahary manana toetra toy ny [[savony]], dia hita ao amin' ny fakany sy ny vihim-boan' io zavamaniry io. Misy [[siramamy]], ny fakany, fa ny raviny sy ny tahony kosa dia be [[flavônôida]], izay haro [[antiôksida]]. Misy mahabe amany ny fihinanana ny vihim-boany.

Mety misy dôpaminina betsaka ny vondrombony mavo amin' ny ''Celosia argentea var. cristata'' sy ''Celosia argentea var.  plumosa''. Nisy fiantraikany miaro ny [[aty]] sy mandrisika ny [[hery fiarovana]] ny [[selôzinina]], izay [[pôlisakarida]] ao amin' ny vihim-boan' ny sanganakoholahy.

Naneho fiasa miady amin' ny metastazy ao amin' ny atin' ny totozy ny singa levona anaty rano avy amin' ny vihim-boa.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia trigyna]]''

* [[Sangasanga]] (''Celosia cristata'', ''[[Hydrostachys imbricata]]'', ''[[Hyptis pectinata]]'', ''[[Salvia coccinea]],'' ''[[Papyrus]]'')
* [[Sangasanganakoholahy]] (''Celosia cristata'', ''[[Clerodendrum petunioides]]'', ''[[Cnestis glabra]]'', ''[[Hydrostachys imbricata]]'')</text>
      <sha1>40c7519xx1om61inpyzre8pmziqkzb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134767</id>
      <parentid>1134765</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T11:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1134767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7872" sha1="aiwkcn4fn94c1thob8l362j5zal4yke" xml:space="preserve">[[Sary:Célosia cristata plante rose-rouge.JPG|vignette|387x387px|''Celosia cristata'' manana mena mavokely]]
Ny '''''Celosia argentea var. cristata''','' na '''''Celosia cristata''''' teo aloha, dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], maniry isan-taona, anisan' ny vondron-karazana ''[[Celosia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Atao hoe '''sangasanga''', '''sanganakoholahy''', na '''sangasanganakoholahy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Teratany indrindra any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy faritra manana toetany antonony any [[Amerika]] sy [[Azia]] itỳ zavamaniry itỳ (toy ny karazana ''Celosia'' rehetra). Ovan-karazan' ny ''[[Celosia argentea]]'' izy io.

Azo inoana fa avy any [[India]] izy io, izay voavonjy tsy ho lany tamingana tamin' ny alalan' ny fambolena noho ny maha zava-dehibe azy io ara-pivavahana. Namboly azy io eo akaikin' ny [[tempoly]] ny mpikarakara zaridaina [[Indiana (vahoaka)|indianina]] sy [[Mianmara|birmanina]] ary [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|sinoa]]. Io zavamaniry io dia mahatohitra ny ankamaroan' ny aretin-javamaniry, ary afaka maniry tsara anaty trano na ivelany. Na izany aza, dia amin' ny toerana misy tara-masoandro sy tsy mitazona rano tsara izy ireo no tena tsara indrindra, satria io zavamaniry io dia mora voan' ny aretina vokatry ny [[holatra]].

Ambolena indrindra ho zavamaniry fanao haingo ny sanganakoholahy noho ny [[Vondrombony|vondromboniny]] mialonalona sy toa misy velory mampiavaka azy. Ampiasaina anaty trano izy io mba hatao haingo sady azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina. Azo hanina ny raviny sy ny voniny. Matetika izy ireo no ambolena hatao sakafo any [[India]] sy any [[Afrika Andrefana]] ary any [[Amerika Atsimo]].

== Fiforonan-teny ==
Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''keleos'', izay midika hoe &quot;mirehitra&quot;, ny teny hoe ''Celosia'', ilazana ny famelany miendrika lelafo. Manana vondrombony miendrika sangan' akoholahy mialonalona itỳ zavamaniry itỳ, izay manome azy ny anaram-bosotra &quot;[[sangan' akoholahy]]&quot;.
== Famariparitana ==
[[Sary:Célosia cristata fleur rouge-orange.JPG|vignette|281x281px|''Celosia cristata'' manana voniny mena sy volomboasary]]Zavamaniry tokan-taho izy io, eo amin' ny 20 sm eo ho eo ny haavon' ny sanganakoholahy. Zavamaniry trôpikaly, maniry isan-taona ny sanganakoholahy. Amin' ny maha ahitra azy dia tsy manana taho minofon-kazo izy, fa taho mahitsy tsy misy rantsana. Maniry tsara izy ireo na amin' ny toerana mando na maina.

=== Ravina ===
Misy raviny salavalava miendrika lela lefona, maranitra, maitso tanora, indraindray misy loko mena na volomparasy ny sanganakoholahy, miaraka amin' ny vondrombony eny an-tendrony.  

=== Vony ===
Mipoitra avy eo amin' ny ravin' ny sanganakoholahy ny [[vondrombony]] matevina, fisaka, sahala amin' ny velory, miendrika [[sangan' akoholahy]], mivelatra, matevina, na miforiporitra na mialanalona. Manomboka amin' ny mavo ka hatramin' ny volomparasy ny lokon' ny voniny, ankoantry ny loko anelanelany rehatra.Hatramin' ny Jona ka hatramin' ny fotoan' ny fanala voalohany ny famelanany; ary ny voniny dia mety maharitra hatramin' ny 8 herinandro.

== Voa ==
Afaka mamokatra vihim-boa be dia be, hatramin' ny 1&amp;nbsp;500 isaky ny grama, ny vony tsirairay.

== Fambolena ==
[[Sary:CelosiaCristataYellowToreador.jpg|vignette|''Celosia cristata'']]
Maniry amin' ny tany salama sy be akora ôrganika ary tia masoandro feno na alo-bandana ny sanganakoholahy. Amin' ny volana Marsa ka hatramin' ny Mey no fotoana famafazana azy eo amin' ny lafika mafana, avy eo aketsa indray mandeha na indroa ary ambolena amin' ny volana Mey na Jona. Mila tondrahana tsara izy mandritra ny fahavaratra, indrindra eo amin' ny fotony, ary hamony izy io mandra-pahatongan' ny fanala voalohany. Miparitaka tsara amin' ny alalan' ny vihim-boany ny ''Celosia''.

== Fampiasana ==

=== Haingo ===
[[Sary:Celosia caracas floewrs.jpg|vignette|280x280px|''Celosia cristata'']]
Ambolena indrindra ny sanganakoholahy mba ho haingo noho ny vonin' ny sanganakoholahy mahavariana sy tian' ny mpamboly voninkazo noho ny voniny miavaka tsy manam-paharoa. Azo tapahina sy hamainina ny voniny mba hanamboarana fehezam-boninkazo maina.

=== Sakafo ===
[[Sary:Celosia cristata (Cockscomb) Flower in Chandigarh -4.jpg|vignette|265x265px|''Celosia cristata''|ankavia]]Toy amin' ny ''[[Amaranthus]]'' (anampatsy, anampatsa, na anantarika) ny sanganakoholahy ka azo atao [[anana]] ny ''Celosia cristata''. Any amin' ny tapany atsimon' i [[Nizerià]], any [[Benino]], any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ary any [[Indônezia]] no be mpihinana azy io indrindra. Mazàna no ambolena eny amin' ny zaridainan-trano sy toeram-pambolena madinika izy io, mba hampiasaina ao an-tokantrano na havarotra. Azo hanina koa ny tahony sy ny voniny tanora. Ankoatra izay, ny vihim-boany dia azo hanina ary sokajina ho saika voamadinika.  Noho ny fahatoherany ny [[Bibikely mpanimba|bibikely]] [[Bibikely mpanimba|mpanimba]] sy ny aretina ary ny fanomezany vokatra betsaka dia toa azo asolo tsara ny ''Amaranthus'' ny ''Celosia cristata''.

Any [[Kôrea]], ny vonin' ny ''Celosia cristata'' dia ampiasaina indraindray ho fanaingoana ny tsindrin-tsakafo sy ny mofo vary ary ny zava-pisotro misy alikaola nandomana voninkazo.

=== Fifehezana ahidratsy ===
[[Sary:03092jfCelosia argentea var. cristata Bulacanfvf 02.jpg|vignette|214x214px|''Celosia cristata'']]Nasehon' ny fandinihana iray fa afaka manampy amin' ny fifehezana ny fitomboan' ny ahidratsy eny an-tsaha itỳ ovan-karazan' ny  ''[[Celosia argentea]]'' itỳ. Indrindraindrindra, rehefa ambolena miaraka amin' ny voly [[voamadinika]] na [[ampemby]], dia afaka manampy amin' ny fampihenana ny fihanaky ny ''[[Striga]]'' izay vondron-karazan-javamaniry katsentsitra. Tamin' io fanadihadiana io dia nitombo be ny vokatra rehefa nambolena niaraka tamin' ny voly hafa ny ''Celosia cristata''. Toa mamoaka singa haro mahatonga ny fitsimohana tsy ara-dalànan' ny vihim-boan' ny ''Striga'' ny ''Celosia cristata'', ka mahatonga azy ireo hitsimoka nefa tsy misy zavamaniry mpampiantrano sahaza azy. Toa mahatratra metatra maromaro miala amin' ny fototry ny ''Celosia cristata'' ny fiasan' ireo singa ireo, ka mampihena ny fitsimohan' ny ''Striga'' hatramin' ny 68&amp;nbsp;% raha oharina amin' ny [[landihazo]], izay nampiasaina ho vavolombelona tamin' ny fanadihadiana natao.

== Singa simika ==
[[Sary:Célosia cristata plante jaune 2.JPG|vignette|284x284px|''Celosia cristata'' manana voniny mavo]]Misy singa simika isan-karazany ny ''Celosia cristata'', anisan' izany ny [[rano]], ny [[vitaminina C]], ny [[karôtenôida]], [[prôteinina]], [[nitrata]] ary ny [[ôksalata]]. Fanampin' izany, ny [[sapôninina]] triterpenika, izay haro voajanahary manana toetra toy ny [[savony]], dia hita ao amin' ny fakany sy ny vihim-boan' io zavamaniry io. Misy [[siramamy]], ny fakany, fa ny raviny sy ny tahony kosa dia be [[flavônôida]], izay haro [[antiôksida]]. Misy mahabe amany ny fihinanana ny vihim-boany.

Mety misy dôpaminina betsaka ny vondrombony mavo amin' ny ''Celosia argentea var. cristata'' sy ''Celosia argentea var.  plumosa''. Nisy fiantraikany miaro ny [[aty]] sy mandrisika ny [[hery fiarovana]] ny [[selôzinina]], izay [[pôlisakarida]] ao amin' ny vihim-boan' ny sanganakoholahy.

Naneho fiasa miady amin' ny metastazy ao amin' ny atin' ny totozy ny singa levona anaty rano avy amin' ny vihim-boa.

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''

* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia trigyna]]''

* [[Sangasanga]] (''Celosia cristata'',  ''[[Cyperus papyrus]]'', ''[[Hydrostachys imbricata]]'', ''[[Hyptis pectinata]]'', ''[[Salvia coccinea]]'')
* [[Sangasanganakoholahy]] (''Celosia cristata'', ''[[Clerodendrum petunioides]]'', ''[[Cnestis glabra]]'', ''[[Hydrostachys imbricata]]'')</text>
      <sha1>aiwkcn4fn94c1thob8l362j5zal4yke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celosia cristata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298965</id>
    <redirect title="Celosia argentea var. cristata" />
    <revision>
      <id>1134709</id>
      <timestamp>2026-04-09T13:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1134709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="7njhpk9jrhvnxcpzgill0kmkyzd5rj8" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Celosia argentea var. cristata]]</text>
      <sha1>7njhpk9jrhvnxcpzgill0kmkyzd5rj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Somi Kakoma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298966</id>
    <revision>
      <id>1134715</id>
      <timestamp>2026-04-09T15:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <comment>Lahatsoratra vaovao</comment>
      <origin>1134715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5620" sha1="5y7zglm4o6isntfoms45e6985v8q8sj" xml:space="preserve">Laura Kabasomi Kakoma (teraka ny 6 Jona 1981), fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany Etazonia izay voatendry ho an'ny Grammy, taranaka Rwanda sy Oganda.[2] Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana

Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

Asa

Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

Fiainana manokana

Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>5y7zglm4o6isntfoms45e6985v8q8sj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134716</id>
      <parentid>1134715</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5624" sha1="itybw3urku6sxiyuygig04coh0ex0hz" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany Etazonia izay voatendry ho an'ny Grammy, taranaka Rwanda sy Oganda.[2] Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana

Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

Asa

Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

Fiainana manokana

Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>itybw3urku6sxiyuygig04coh0ex0hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134717</id>
      <parentid>1134716</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5628" sha1="rzjg8usdqoxgrycbvpe8m60kqfhghl8" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]] izay voatendry ho an'ny Grammy, taranaka Rwanda sy Oganda.[2] Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana

Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

Asa

Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

Fiainana manokana

Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>rzjg8usdqoxgrycbvpe8m60kqfhghl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134718</id>
      <parentid>1134717</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5614" sha1="mefk3q7md62awjc84v6nd7y8djluasa" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka Rwanda sy Oganda.[2] Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana

Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

Asa

Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

Fiainana manokana

Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>mefk3q7md62awjc84v6nd7y8djluasa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134719</id>
      <parentid>1134718</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5624" sha1="c9043gou0b8t4os4yil6xr11ygqy8z3" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka Rwanda sy Oganda.[2] Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

Fiainana manokana

Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>c9043gou0b8t4os4yil6xr11ygqy8z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134720</id>
      <parentid>1134719</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa */</comment>
      <origin>1134720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5629" sha1="n6bc0cw8348ypiryzz5f97s3cmbd0nq" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka Rwanda sy Oganda.[2] Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>n6bc0cw8348ypiryzz5f97s3cmbd0nq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134722</id>
      <parentid>1134720</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5634" sha1="9l3rq0pgukmiz4a2llbd33qr9aoy8wb" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy.[3] Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.[4]

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>9l3rq0pgukmiz4a2llbd33qr9aoy8wb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134723</id>
      <parentid>1134722</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5628" sha1="n6uzb3okhvp2it0k3twiky0pna29tup" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, Illinois i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>n6uzb3okhvp2it0k3twiky0pna29tup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134724</id>
      <parentid>1134723</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana */</comment>
      <origin>1134724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5632" sha1="eoepoafgepm5iqsddc0zepm3drofxe5" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy.[1] Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>eoepoafgepm5iqsddc0zepm3drofxe5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134725</id>
      <parentid>1134724</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5629" sha1="bm4cc2cscb0y8e3922t1mcwed7cu4oj" xml:space="preserve">'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy. Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>bm4cc2cscb0y8e3922t1mcwed7cu4oj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134726</id>
      <parentid>1134725</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5709" sha1="l91ifj62xb6ge4llwsf2v8x3mavt3rn" xml:space="preserve">[[Sary:Somi - Live at The Public Theater.jpg|vignette|Somi manao fampisehoana]]
'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy. Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.[5]

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>l91ifj62xb6ge4llwsf2v8x3mavt3rn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134728</id>
      <parentid>1134726</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5746" sha1="rqcmfr78g9n00l068rrkwc2j1unsusu" xml:space="preserve">[[Sary:Somi - Live at The Public Theater.jpg|vignette|Somi manao fampisehoana]]
'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy. Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy.[ilaina ny fanazavana fanampiny] Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.&lt;ref&gt;https://www.somimusic.com/bio&lt;/ref&gt;

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>rqcmfr78g9n00l068rrkwc2j1unsusu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134729</id>
      <parentid>1134728</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5714" sha1="tnb9ays5y8rbp05r6d0tqarnqj0lf5a" xml:space="preserve">[[Sary:Somi - Live at The Public Theater.jpg|vignette|Somi manao fampisehoana]]
'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy. Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy. Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.&lt;ref&gt;https://www.somimusic.com/bio&lt;/ref&gt;

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

Kapila

Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>tnb9ays5y8rbp05r6d0tqarnqj0lf5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134731</id>
      <parentid>1134729</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa */</comment>
      <origin>1134731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5788" sha1="ame7nip2e6gl9hewn3ogni82bcgne5y" xml:space="preserve">[[Sary:Somi - Live at The Public Theater.jpg|vignette|Somi manao fampisehoana]]
'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy. Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy. Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.&lt;ref&gt;https://www.somimusic.com/bio&lt;/ref&gt;

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro&lt;ref&gt;https://live.banquemondiale.org/fr/experts/s/somi-kakoma&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

=== Kapila ===
Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

Jereo koa</text>
      <sha1>ame7nip2e6gl9hewn3ogni82bcgne5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134732</id>
      <parentid>1134731</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T16:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haër14</username>
        <id>35835</id>
      </contributor>
      <origin>1134732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5794" sha1="3ajkgzk1a63uzxmmzy54z4cfw3clzpl" xml:space="preserve">[[Sary:Somi - Live at The Public Theater.jpg|vignette|Somi manao fampisehoana]]
'''Laura Kabasomi Kakoma''' teraka ny 6 Jona 1981, fantatra amin'ny anarana hoe Somi na Somi Kakoma, dia mpihira, mpamoron-kira, mpanoratra tantara an-tsehatra ary mpilalao sarimihetsika teraka tany [[Etazonia]], teratany Grammy, taranaka [[Rwanda]] sy [[Oganda]]. Somi no vehivavy Afrikana voalohany voatendry ho an'ny Loka Grammy amin'ny sokajy Jazz. Izy koa no Rwanda na Oganda voalohany voatendry ho an'ny Grammy. Izy koa no mpilalao sarimihetsika Afrikana Atsinanana voalohany nanao fampisehoana tao Broadway.

== Fiainana tany am-boalohany sy ny fanabeazana ==
Teraka tao Champaign, [[Illinois]] i Somi, raha mbola nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i Illinois tao Urbana–Champaign ny rainy. Fony telo taona i Somi, nifindra tany Ndola, Zambia ny fianakaviany, raha niasa ho an'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny rainy. Tamin'ny faramparan'ny taona 1980, rehefa lasa mpampianatra tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ny rainy, dia niverina tany Champaign izy ireo, izay nianaran'i Somi tao amin'ny University Laboratory High School sy ny Champaign Central High School. Nahazo ny mari-pahaizana bakalorea momba ny Antropolojia sy ny Fianarana Afrikana tao amin'ny Oniversiten'i Illinois ao Urbana–Champaign izy. Manana mari-pahaizana Master avy amin'ny Tisch School of the Arts in Performance Studies ao amin'ny Oniversiten'i New York ihany koa izy[1] ary eo am-panaovana ny PhD ao amin'ny Departemantan'ny Mozika ao amin'ny Oniversiten'i Harvard.&lt;ref&gt;https://www.somimusic.com/bio&lt;/ref&gt;

== Asa ==
Tamin'ny taona 2007, dia nanome alalana ny rakikirany tsy miankina Red Soil in My Eyes ho an'ny marika Harmonia Mundi/World Village izy ho an'ny fifanarahana fizarana iraisam-pirenena voalohany nataony. Nahazo fankasitrahana betsaka ny rakikira tamin'ny hira malaza &quot;Ingele&quot; izay nitazona ny toerana Top 10 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Amerikana nandritra ny volana maromaro&lt;ref&gt;https://live.banquemondiale.org/fr/experts/s/somi-kakoma&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny taona 2009, nanao sonia fifanarahana tamin'ny marika ObliqSound tsy miankina i Somi.[6] Navoaka tany Amerika Avaratra ny rakikirany voalohany If the Rains Come First tamin'ny 27 Oktobra 2009, ary avy eo dia niseho voalohany tamin'ny laharana faha-2 tao amin'ny Tabilao Mozika Manerantany Billboard sy laharana faha-21 tao amin'ny Tabilao Heatseekers Billboard. Ilay mpitsoka trompetra Afrikana Tatsimo Hugh Masekela, izay mpampianatra an'i Somi hatry ny ela, dia vahiny amin'ny hira iray. Tamin'ny Martsa 2011, nandrakitra ny rakikirany mivantana voalohany tao amin'ny Jazz Standard malaza tao New York City i Somi. Navoaka tao amin'ny Palmetto Records tamin'ny Aogositra 2011 izany.

Tamin'ny taona 2013, nanao sonia ny fifanarahana voalohany tamin'ny Sony Music i Somi mba ho iray amin'ireo mpanakanto voalohany tao amin'ny marika jazz manan-tantara Okeh Records. Ny rakikirany sy ny rakikirany voalohany tao amin'ny The Lagos Music Salon, izay ahitana ireo vahiny manokana nahazo Grammy Angelique Kidjo sy Common ary niseho voalohany tao amin'ny #1 tao amin'ny US Jazz Charts, dia nahazo aingam-panahy avy amin'ny fialan-tsasatra 18 volana nataony tao Lagos, Nizeria. Taorian'ny fiderana maro avy amin'ny mpitsikera sy ny fitomboan'ny mpankafy haingana, ny The Huffington Post sy ireo boky hafa dia niantso an'i Somi hoe &quot;Nina Simone vaovao&quot;.[7] Tamin'ny Martsa 2017, namoaka ny Petite Afrique ho rakikira faharoa tao amin'ny Okeh Records izy. Ilay rakikira, izay nahazo ny loka NAACP Image Award 2018 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, dia tsingerin-kira momba ny vondrom-piarahamonina mpifindra monina Afrikana Andrefana lehibe ao Harlem, New York City manoloana ny fivoarana haingana. Ahitana vahiny manokana Aloe Blacc ao.

Tamin'ny Jolay 2020, namoaka ny 'Holy Room - Live at Alte Oper' tao amin'ny orinasany manokana Salon Africana i Somi. Ny rakikira mivantana, izay ahitana ihany koa ny Frankfurt Radio Big Band, dia voatendry ho amin'ny Loka Grammy 2021 ho an'ny Rakikira Feo Jazz Tsara Indrindra ary nahazo ny Loka Image NAACP 2021 ho an'ny Rakikira Jazz Miavaka, Feo.

Ny tantara an-tsehatra voalohany nataon'i Somi, Dreaming Zenzile, dia tantara an-tsehatra mifototra amin'ny fiainan'i Miriam Makeba. Tamin'ny vanim-potoana 2021-2022, dia naseho voalohany tao amin'ny The Repertory Theatre of St. Louis, McCarter Theatre Center any Princeton, ArtsEmerson any Boston, ary Off-Broadway any New York Theatre Workshop ilay tantara an-tsehatra. Namoaka rakikira fanomezam-boninahitra an'i Makeba i Somi, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022).[8] Natao tao amin'ny The Apollo Theater ny fampisehoana famoahana rakikira ary io no fampisehoana mivantana voalohany tao amin'ny teatra manan-tantara taorian'ny fanakatonana ny valan'aretina manerantany tamin'ny taona 2020. Amin'ny maha-mpanoratra sy mpilalao sarimihetsika azy, mampiasa ny anarany farany ihany koa i Somi ary antsoina hoe Somi Kakoma.

Nahazo ny Doris Duke Performing Artist Award tamin'ny taona 2023 i Somi,[9] TED Senior Fellow, United States Artists Fellow, Soros Equality Fellow,[10] ary Sundance Theatre Fellow.

Tamin'ny taona 2023, nanao ny anjara asany voalohany tao Broadway i Somi tamin'ny anjara toerana lehibe 'Jaja' tao amin'ny JAJA's AFRICAN HAIRBRAIDING.[11]

== Fiainana manokana ==
Mipetraka any New York City amin'izao fotoana izao i Somi.

=== Kapila ===
Eternal Motive (2003)

Red Soil in My Eyes (2007)

If the Rain Comes First (2009)

Somi: Mivantana ao amin'ny Jazz Standard (2011)

The Lagos Music Salon (2014)

Petite Afrique (2017)

Holy Room - Mivantana ao amin'ny Alter Oper miaraka amin'ny Frankfurt Radio Big Band (2020)

Zenzile: Ny Famerenana ny Fisainan'i Miriam Makeba (2022)

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>3ajkgzk1a63uzxmmzy54z4cfw3clzpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpikambana:Doc James/test</title>
    <ns>2</ns>
    <id>298967</id>
    <revision>
      <id>1134735</id>
      <timestamp>2026-04-09T23:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr. Ibrahem</username>
        <id>12050</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458898|Bubonic plague]] to:mg #mdwikicx</comment>
      <origin>1134735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8660" sha1="kx8nopbi21h30bn56hgjb4w5sbc2ubn" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Bubonic plague
|synonym          =
|image            =Plague_-buboes.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =A ''[[bubo]]'' on the upper thigh of a person infected with bubonic plague.
|pronounce        =
|specialty        =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]]
|symptoms         =[[Fever]], [[headache]]s, vomiting, swollen [[lymph node]]s&lt;ref name=WHO2014/&gt;&lt;ref name=CDC2012Sym/&gt;
|onset            =1–7 days after exposure&lt;ref name=WHO2014/&gt;
|duration         =
|causes           =''[[Yersinia pestis]]'' spread by [[fleas]]&lt;ref name=WHO2014/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Finding the bacterium in the blood, [[sputum]], or lymph nodes&lt;ref name=WHO2014/&gt;
|differential     =
|prevention       =
|treatment        =Antibiotics such as [[streptomycin]], [[gentamicin]], or [[doxycycline]]&lt;ref name=Lancet2007/&gt;&lt;ref name=CDC2012Tx/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =650 cases reported a year&lt;ref name=WHO2014/&gt;
|deaths           =10% mortality with treatment&lt;ref name=Lancet2007/&gt;&lt;br&gt;30-90% if untreated&lt;ref name=WHO2014/&gt;&lt;ref name=Lancet2007/&gt;
}}
'''Ny pesta bubonika''' dia iray amin'ireo karazana pesta telo vokatry ny bakteria ''Yersinia pestis''.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot;&gt;{{Cite web|last=World Health Organization|title=Plague Fact sheet N°267|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs267/en/|access-date=10 May 2015|date=November 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424065540/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs267/en/|archive-date=24 April 2015}}&lt;/ref&gt; Iray ka hatramin'ny fito andro aorian'ny fihanaky ny bakteria dia mipoitra ny soritr'aretina toy ny gripa.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Anisan'ireo soritr'aretina ireo ny tazo, aretin'andoha ary fandoavana.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Miseho eo amin'ny faritra akaiky indrindra ny toerana nidiran'ny bakteria tao amin'ny hoditra ny fihary atodinaina mivonto sy maharary.&lt;ref name=&quot;CDC2012Sym&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/plague/symptoms/index.html|title=Plague Symptoms|date=13 June 2012|access-date=21 August 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150819134608/http://www.cdc.gov/plague/symptoms/index.html|archive-date=19 August 2015}}&lt;/ref&gt; Indraindray, mety ho vaky ireo fihary atodinaina mivonto.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;

Ny karazana pesta telo dia vokatry ny lalan'ny aretina: pesta bubonika, pesta septikemia, ary pesta pulmonari.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Ny pesta bubonika dia miparitaka indrindra amin'ny alalan'ny [[parasy]] voan'ny aretina avy amin'ny [[biby]] kely.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Mety ho vokatry ny fifohana ranon-javatra avy amin'ny biby maty voan'ny areti-mandringana ihany koa izany.&lt;ref name=&quot;CDC2012Tran&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/plague/transmission/index.html|title=Plague Ecology and Transmission|date=13 June 2012|access-date=21 August 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150822100946/http://www.cdc.gov/plague/transmission/index.html|archive-date=22 August 2015}}&lt;/ref&gt; Ao amin'ny endrika pesta bubonika, miditra amin'ny hoditra amin'ny alalan'ny kaikitry ny parasy ny bakteria ary mandeha amin'ny alalan'ny lalan-dra lymphatic mankany amin'ny node lymph, ka mahatonga azy hivonto.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Ny fitiliana dia atao amin'ny alalan'ny fitadiavana bakteria ao amin'ny ra, rora, na ranon-javatra avy amin'ny fihary atodinaina.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;

Ny fisorohana dia amin'ny alalan'ny fepetra ara-pahasalamana ho an'ny daholobe toy ny tsy fikirakirana biby maty any amin'ny faritra ahitana pesta matetika.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Tsy dia hita fa tena ilaina amin'ny fisorohana ny areti-mandringana [[Vaksiny|ny vaksiny]].&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Misy [[Antibiôtika|antibiotika]] maromaro mahomby amin'ny fitsaboana, anisan'izany ny streptomycin, gentamicin, ary [[doxycycline]].&lt;ref name=&quot;Lancet2007&quot;&gt;{{Cite journal|vauthors=Prentice MB, Rahalison L|title=Plague|journal=Lancet|volume=369|issue=9568|pages=1196–207|date=April 2007|pmid=17416264|doi=10.1016/S0140-6736(07)60566-2|s2cid=208790222}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2012Tx&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/plague/healthcare/clinicians.html|title=Plague Resources for Clinicians|date=13 June 2012|access-date=21 August 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821214546/http://www.cdc.gov/plague/healthcare/clinicians.html|archive-date=21 August 2015}}&lt;/ref&gt; Raha tsy misy fitsaboana, dia mety ho faty ny 30% ka hatramin'ny 90% amin'ireo voan'ny aretina.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lancet2007&quot; /&gt; Raha mitranga izany dia mazàna ao anatin'ny folo andro ny fahafatesana.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Keyes|first=Daniel C.|title=Medical response to terrorism : preparedness and clinical practice|date=2005|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia [u.a.]|isbn=9780781749862|page=74|url=https://books.google.com/books?id=y4uCV4Gm82YC&amp;pg=PA74|access-date=16 July 2020|archive-date=27 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727140038/https://books.google.com/books?id=y4uCV4Gm82YC&amp;pg=PA74|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Manodidina ny 10% eo ho eo ny mety hahafaty rehefa tsaboina.&lt;ref name=&quot;Lancet2007&quot; /&gt; Manerantany teo anelanelan'ny taona 2010 sy 2015 dia nisy tranga 3248 voarakitra an-tsoratra, izay niafara tamin'ny fahafatesana 584.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt; Ny [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|Repoblika Demokratikan'i Kongo]], [[Madagasikara]], ary [[Però|Però no]] firenena manana tranga betsaka indrindra.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;

Ny areti-mandringana no anton'ny [[Fahafatesana Mainty]] izay nanenika an'i Azia, Eoropa ary Afrika tamin'ny taonjato faha-14 ary nahafaty olona tombanana ho 50 tapitrisa.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Haensch S, Bianucci R, Signoli M, Rajerison M, Schultz M, Kacki S, Vermunt M, Weston DA, Hurst D, Achtman M, Carniel E, Bramanti B|title=Distinct Clones of ''Yersinia pestis'' Caused the Black Death|journal=PLOS Pathogens|volume=6|issue=#10|pages=e1001134|year=2010|doi=10.1371/journal.ppat.1001134|pmid=20949072|pmc=2951374}}&lt;/ref&gt; Eo amin'ny 25% ka hatramin'ny 60% eo ho eo amin'ny mponina Eoropeana izany.&lt;ref name=&quot;WHO2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2012Hx&quot; /&gt; Satria nahafaty olona maro tao amin'ny mpiasa ny areti-mandringana, dia niakatra ny karama noho ny filàna mpiasa.&lt;ref name=&quot;CDC2012Hx&quot; /&gt; Misy mpahay tantara mahita izany ho toy ny teboka fiovana eo amin'ny fampandrosoana ara-toekarena Eoropeana.&lt;ref name=&quot;CDC2012Hx&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/plague/history/index.html|title=Plague History|date=13 June 2012|access-date=21 August 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821062557/http://www.cdc.gov/plague/history/index.html|archive-date=21 August 2015}}&lt;/ref&gt; Io aretina io ihany koa no nahatonga ny areti-mandringana Justiniana izay niainga avy tao amin'ny [[Empira Bizantina|Empira Romana Atsinanana]] tamin'ny taonjato faha-6 am.f.i., ary koa ny valanaretina fahatelo izay namely an'i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], [[Môngôlia|Mongolia]] ary [[India]] izay niainga avy tao amin'ny [[Yunnan|Faritanin'i Yunnan]] tamin'ny 1855.&lt;ref&gt;{{Cite journal|vauthors=Cohn SK|title=Epidemiology of the Black Death and successive waves of plague|journal=Medical History Supplement|issue=27|pages=74–100|date=2008|volume=52|doi=10.1017/S0025727300072100|pmid=18575083|pmc=2630035}}&lt;/ref&gt; Ny teny hoe ''bubonic'' dia avy amin'ny teny grika hoe [[wikt:βουβών|βουβών]], izay midika hoe &quot;feny&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=LeRoux|first=Neil|date=2007|title=Martin Luther As Comforter: Writings on Death Volume 133 of Studies in the History of Christian Traditions|url=https://books.google.com/books?id=HJK9MucO298C&amp;pg=PA247|publisher=BRILL|page=247|isbn=9789004158801|access-date=16 July 2020|archive-date=27 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727142346/https://books.google.com/books?id=HJK9MucO298C&amp;pg=PA247|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ny teny hoe &quot; buboes &quot; dia ampiasaina ihany koa hilazana ireo fihary lymph mivonto.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Edman|first=Bruce F. Eldridge, John D.|title=Medical Entomology a Textbook on Public Health and Veterinary Problems Caused by Arthropods|date=2004|publisher=Springer Netherlands|location=Dordrecht|isbn=9789400710092|page=390|edition=Rev..|url=https://books.google.com/books?id=61vuCAAAQBAJ&amp;pg=PA390|access-date=16 July 2020|archive-date=27 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727140150/https://books.google.com/books?id=61vuCAAAQBAJ&amp;pg=PA390|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>kx8nopbi21h30bn56hgjb4w5sbc2ubn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpikambana:Mr. Ibrahem/COVID-19</title>
    <ns>2</ns>
    <id>298968</id>
    <revision>
      <id>1134736</id>
      <timestamp>2026-04-09T23:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr. Ibrahem</username>
        <id>12050</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1485142|COVID-19]] to:mg</comment>
      <origin>1134736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11398" sha1="ipsogntdxqxqlg35c2cm4zqixxn4dl0" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Coronavirus disease 2019&lt;br /&gt;(COVID-19)
|synonym          =COVID, Covid, (the) coronavirus
|image            =Fphar-11-00937-g001.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          ={{longitem|Transmission and life-cycle of [[SARS-CoV-2]] causing COVID-19.}}
|pronounce        ={{ubl|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|oʊ|n|ə|ˌ|v|aɪ|r|ə|s|_|d|ɪ|ˈ|z|i:|z}}|{{IPAc-en|ˌ|k|oʊ|v|ɪ|d|n|aɪ|n|ˈ|t|iː|n|,_|ˌ|k|ɒ|v|ɪ|d|-}}&lt;ref&gt;{{cite OED |Covid-19 |id=88575495 |date=April 2020 |access-date=15 April 2020}}&lt;/ref&gt;}}
|specialty        =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]]
|symptoms         =Fever, cough, [[shortness of breath]], tiredness, loss of smell;&lt;ref name=CDC2022Sym/&gt; some are asymptomatic&lt;ref name=Ma2021/&gt;
|onset            =2–14 days (typically 5) from infection&lt;ref name=CDC2022Sym/&gt;&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|duration         =
|causes           =[[Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2]] (SARS-CoV-2)&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =[[Rapid antigen test]], [[Reverse transcription polymerase chain reaction|PCR test]]&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|differential     =
|prevention       =[[social distancing|Physical distancing]], [[Face masks during the COVID-19 pandemic|face mask]]s, [[ventilation]], [[quarantine]], [[COVID-19 vaccine|vaccination]]&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;&lt;ref name=CDC2022Quar/&gt;&lt;ref name=CDC2022Prev/&gt;
|treatment        =[[Management of COVID-19|Supportive and symptomatic]]&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;
|medication       ='''Non-hospitalized''': [[Nirmatrelvir/ritonavir]], [[remdesivir]], [[molnupiravir]]&lt;ref name=BMJ2025/&gt;&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;&lt;br&gt;'''Severe''': [[Oxygen therapy]], [[dexamethasone]], [[remdesivir]]&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;&lt;br&gt;'''Critical care''': [[Tocilizumab]], [[sarilumab]]&lt;ref name=NIH2022Tx/&gt;
|prognosis        =20% require hospitalization&lt;ref name=WHO2021Q&amp;AMay/&gt;
|frequency        ={{Cases in the COVID-19 pandemic|confirmed|editlink=|ref=yes}}
|deaths           =~20 million (as of Dec 31, 2021)&lt;ref name=Lancet2022Death/&gt;
}}{{COVID-19 pandemic sidebar}}
'''Coronavirus disease 2019''' ('''COVID-19''') is a contagious disease caused by [[SARS-CoV-2|severe acute respiratory syndrome coronavirus 2]] (SARS-CoV-2).&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot;&gt;{{Cite web|title=Coronavirus disease (COVID-19)|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/question-and-answers-hub/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19|website=www.who.int|access-date=19 January 2022|language=en|archive-date=31 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331131108/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Symptoms often include fever, cough, breathing difficulties, tiredness, headache, loss of smell and taste, sore throat, vomiting, and diarrhea.&lt;ref name=&quot;CDC2022Sym&quot;&gt;{{Cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) – Symptoms|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=22 February 2021|archive-date=30 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Onset is usually two to fourteen days after exposure to the virus.&lt;ref name=&quot;CDC2022Sym&quot; /&gt; Some people; however, develop no symptoms.&lt;ref name=&quot;Ma2021&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ma|first=Q|last2=Liu|first2=J|last3=Liu|first3=Q|last4=Kang|first4=L|last5=Liu|first5=R|last6=Jing|first6=W|last7=Wu|first7=Y|last8=Liu|first8=M|title=Global Percentage of Asymptomatic SARS-CoV-2 Infections Among the Tested Population and Individuals With Confirmed COVID-19 Diagnosis: A Systematic Review and Meta-analysis.|journal=JAMA network open|date=1 December 2021|volume=4|issue=12|pages=e2137257|doi=10.1001/jamanetworkopen.2021.37257|pmid=34905008}}&lt;/ref&gt;

Spread occurs mainly when an infected person is in close contact with another person.&lt;ref name=&quot;CDC2021Spread&quot; /&gt; This may occur by either airborne transmission or small droplets containing the virus.&lt;ref name=&quot;WHO2021Air&quot;&gt;{{Cite web|title=Coronavirus disease (COVID-19): How is it transmitted?|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19-how-is-it-transmitted|access-date=6 December 2020|website=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015230546/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19-how-is-it-transmitted|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EU2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Transmission of COVID-19|url=https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/latest-evidence/transmission|access-date=6 December 2020|website=European Centre for Disease Prevention and Control|archive-date=14 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914150241/https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/latest-evidence/transmission|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Less commonly, the virus may spread via contaminated surfaces.&lt;ref name=&quot;CDC2021Spread&quot;&gt;{{Cite web|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=14 July 2021|archive-date=3 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403001235/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; People can transmit the virus two days before they show symptoms, and generally remain infectious for up to 10 days, though those with severe disease maybe infectious longer.&lt;ref name=&quot;WHO2021Air&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2022Infectious&quot;&gt;{{Cite web|title=Healthcare Workers|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/duration-isolation.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606190101/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/strategy-discontinue-isolation.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Diagnosis is generally by polymerase chain reaction (PCR) or rapid antigen test from a nose or throat swab.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt;

Preventive measures include physical distancing, use of a high quality face mask, ventilation of indoor spaces, and quarantine.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CDC2022Quar&quot;&gt;{{Cite web|title=Quarantine &amp; Isolation|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/your-health/quarantine-isolation.html#anchor_1633109391123|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=9 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117073102/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/your-health/quarantine-isolation.html#anchor_1633109391123|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Effectiveness of public health measures in reducing the incidence of covid-19, SARS-CoV-2 transmission, and covid-19 mortality: systematic review and meta-analysis.|journal=BMJ (Clinical research ed.)|date=3 December 2021|volume=375|pages=n2997|doi=10.1136/bmj.n2997|pmid=34862160}}&lt;/ref&gt; Several vaccines also decrease the risk.&lt;ref name=&quot;CDC2022Prev&quot;&gt;{{Cite web|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228103252/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/index.html/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Much of treatment is symptomatic and supportive.&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot; /&gt; In those who do not require hospitalization, but are at high risk, nirmatrelvir/ritonavir, remdesivir, or molnupiravir may be used.&lt;ref name=&quot;BMJ2025&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ibrahim|first=S|last2=Siemieniuk|first2=RAC|last3=Oliveros|first3=MJ|last4=Islam|first4=N|last5=Díaz Martinez|first5=JP|last6=Izcovich|first6=A|last7=Qasim|first7=A|last8=Zhao|first8=Y|last9=Zaror|first9=C|last10=Yao|first10=L|last11=Wang|first11=Y|last12=Vandvik|first12=PO|last13=Roldan|first13=Y|last14=Rochwerg|first14=B|last15=Rada|first15=G|title=Drug treatments for mild or moderate covid-19: systematic review and network meta-analysis.|journal=BMJ (Clinical research ed.)|date=29 May 2025|volume=389|pages=e081165|doi=10.1136/bmj-2024-081165|pmid=40441732}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot; /&gt; For those who require oxygen therapy, dexamethasone and remdesivir may be used.&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot; /&gt; For those who required critical care tocilizumab or sarilumab may be added.&lt;ref name=&quot;NIH2022Tx&quot;&gt;{{Cite web|title=Clinical Management Summary|url=https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/management/clinical-management/clinical-management-summary/|website=COVID-19 Treatment Guidelines|access-date=19 January 2022|language=en|archive-date=5 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105152002/https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/management/clinical-management/clinical-management-summary/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Of those people who develop symptoms, around 80% recover without needing hospitalization, 15% require oxygen therapy, and 5% require intensive care.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt; Older people and those with other health problems are at a higher risk.&lt;ref name=&quot;WHO2021Q&amp;AMay&quot; /&gt; While most get better after a few weeks, some continue to experience a range of effects (long COVID) for months.&lt;ref name=&quot;CDC2021SeptLongCov&quot;&gt;{{Cite web|title=COVID-19 and Your Health|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=19 January 2022|language=en-us|date=11 February 2020|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114190825/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/long-term-effects/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; As of {{Template:Date}}, at least {{Cases in the COVID-19 pandemic|conround|editlink=|ref=no}} cases have been confirmed, which has resulted in more than {{Cases in the COVID-19 pandemic|dround|editlink=|ref=no}} deaths.{{Cases in the COVID-19 pandemic|ref=yes}} The actual number of deaths was; however, estimated at nearly 20 million as of December 31st 2021.&lt;ref name=&quot;Lancet2022Death&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wang|first=Haidong|last2=Paulson|first2=Katherine R|last3=Pease|first3=Spencer A|last4=Watson|first4=Stefanie|last5=Comfort|first5=Haley|last6=Zheng|first6=Peng|last7=Aravkin|first7=Aleksandr Y|last8=Bisignano|first8=Catherine|last9=Barber|first9=Ryan M|last10=Alam|first10=Tahiya|last11=Fuller|first11=John E|last12=May|first12=Erin A|last13=Jones|first13=Darwin Phan|last14=Frisch|first14=Meghan E|last15=Abbafati|first15=Cristiana|title=Estimating excess mortality due to the COVID-19 pandemic: a systematic analysis of COVID-19-related mortality, 2020–21|journal=The Lancet|date=April 2022|volume=399|issue=10334|pages=1513–1536|doi=10.1016/S0140-6736(21)02796-3}}&lt;/ref&gt; The first known case was identified in [[Wuhan|Wuhan, China]], in December 2019. The disease has since spread worldwide, leading to an ongoing pandemic.

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>ipsogntdxqxqlg35c2cm4zqixxn4dl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilafy (tendrombohitra)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298969</id>
    <revision>
      <id>1134741</id>
      <timestamp>2026-04-10T07:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/232895206|Ilafy (colline)]]&quot;</comment>
      <origin>1134741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14432" sha1="4afjk52rn1gzsgru54wn7jxbzajek55" xml:space="preserve">{{Infobox tanàna}}'''Ny tendrombohitr'Ilafy''' [ 2 ] dia iray amin'ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|tendrombohitra masina roa ambin'ny folo ao Imerina]] ho an'ny [[Merina|vahoaka Merina]] eto [[Madagasikara]], izay manana lapa mpanjaka na Rovan'Ilafy.

Ao amin'ny [[Faritra Analamanga|faritr'Analamanga]], avaratr'i [[Antananarivo]], {{Nowrap|10 kilomètres}} miala ao amin'ny [[Distrika|distrikan'i]] Avaradrano, kaominina [[Ankadikely Ilafy]] no misy azy. Mifamatotra akaiky amin'ny tantaran'ny [[Fanjakan' Imerina|mpanjaka Merina]] sy ny fiakaran'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] teo amin'ny seza fiandrianana ny tantaran'ity havoana ity.

== FIAINANY TALOHA ==

=== Ny  fiandohan'ny anarana sy ny heviny ===
Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe &quot;havoanan'ny vorona akanga &quot; noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Avy amin'ny &quot;lafin-kavan'bAndriana&quot; io anarana io, izay midika hoe &quot;havana ara-panambadiana&quot;, satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany  avy any Arivonimamo &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; .

Ilafy dia iray amin'ireo havoana telo lehibe ao Avaradrano &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ilafy est la capitale du Tsimiamboholahy, une groupe statutorie composé de Andriamanarefo, Andriantefana et Andriamanazary &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; .

=== Ny anjara asan'ny mpitondra Merina ===
Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot;&gt;{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.&lt;/ref&gt; . Niara-niasa tamin'ny fivavahana &quot;&quot;ny tanànan'i Namehana&quot;&quot; ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny iray tamin'ireo [[kabary]] &quot;tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny rehetra&quot; sampy &quot;eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot; /&gt; ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an’Ilafy teo ambany fitarihan-dRadama II ==
Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny seza fiandrianana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny &quot;Omby Volavita&quot;, zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy.

Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka ihany koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ilafy : Foiben-dRanavalona I ==
Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

=== Fambolena sy tsena ===
Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy &quot;taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an'i Ilafy androany ==
Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&amp;sca_esv=2ed3e680b7b247df&amp;sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&amp;ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&amp;start=20&amp;sa=N&amp;sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&amp;ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&amp;biw=1280&amp;bih=613&amp;dpr=1.5#fpstate=ive&amp;vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}&lt;/ref&gt; .&lt;gallery&gt;
Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga'''
Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy'''
Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy'''
Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara'''
Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy'''
&lt;/gallery&gt;

== References ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>4afjk52rn1gzsgru54wn7jxbzajek55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134742</id>
      <parentid>1134741</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanaova fomba fanoratra</comment>
      <origin>1134742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14424" sha1="bbob5pjg8w89711o6vn50pj5llc8kb6" xml:space="preserve">{{Infobox tanàna}}'''Ny tendrombohitr'Ilafy''' [ 2 ] dia iray amin'ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|tendrombohitra masina roa ambin'ny folo ao Imerina]] ho an'ny [[Merina|vahoaka Merina]] eto [[Madagasikara]], izay manana lapa mpanjaka na Rovan'Ilafy.

Ao amin'ny [[Faritra Analamanga|faritr'Analamanga]], avaratr'i [[Antananarivo]], {{Nowrap|10 kilomètres}} miala ao amin'ny [[Distrika|distrikan'i]] Avaradrano, kaominina [[Ankadikely Ilafy]] no misy azy. Mifamatotra akaiky amin'ny tantaran'ny [[Fanjakan' Imerina|mpanjaka Merina]] sy ny fiakaran'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] teo amin'ny seza fiandrianana ny tantaran'ity havoana ity.

== Tantara ==

=== Ny  fiandohan'ny anarana sy ny heviny ===
Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe &quot;havoanan'ny vorona akanga &quot; noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Avy amin'ny &quot;lafin-kavan'bAndriana&quot; io anarana io, izay midika hoe &quot;havana ara-panambadiana&quot;, satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany  avy any Arivonimamo &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; .

Ilafy dia iray amin'ireo havoana telo lehibe ao Avaradrano &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ilafy est la capitale du Tsimiamboholahy, une groupe statutorie composé de Andriamanarefo, Andriantefana et Andriamanazary &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; .

=== Ny anjara asan'ny mpitondra Merina ===
Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot;&gt;{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.&lt;/ref&gt; . Niara-niasa tamin'ny fivavahana &quot;&quot;ny tanànan'i Namehana&quot;&quot; ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny iray tamin'ireo [[kabary]] &quot;tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny rehetra&quot; sampy &quot;eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot; /&gt; ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an’Ilafy teo ambany fitarihan-dRadama II ==
Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny seza fiandrianana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny &quot;Omby Volavita&quot;, zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy.

Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka ihany koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ilafy : Foiben-dRanavalona I ==
Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

=== Fambolena sy tsena ===
Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy &quot;taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an'i Ilafy androany ==
Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&amp;sca_esv=2ed3e680b7b247df&amp;sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&amp;ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&amp;start=20&amp;sa=N&amp;sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&amp;ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&amp;biw=1280&amp;bih=613&amp;dpr=1.5#fpstate=ive&amp;vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}&lt;/ref&gt; .&lt;gallery&gt;
Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga'''
Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy'''
Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy'''
Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara'''
Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy'''
&lt;/gallery&gt;

== References ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>bbob5pjg8w89711o6vn50pj5llc8kb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134743</id>
      <parentid>1134742</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanova voambolana</comment>
      <origin>1134743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14423" sha1="3qzk7l2mz1s78jg49hd6z0040vyj3f9" xml:space="preserve">{{Infobox tanàna}}'''Ny tendrombohitr'Ilafy''' [ 2 ] dia iray amin'ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|tendrombohitra masina roa ambin'ny folo ao Imerina]] ho an'ny [[Merina|vahoaka Merina]] eto [[Madagasikara]], izay manana lapa mpanjaka na Rovan'Ilafy.

Ao amin'ny [[Faritra Analamanga|faritr'Analamanga]], avaratr'i [[Antananarivo]], {{Nowrap|10 kilomètres}} miala ao amin'ny [[Distrika|distrikan'i]] Avaradrano, kaominina [[Ankadikely Ilafy]] no misy azy. Mifamatotra akaiky amin'ny tantaran'ny [[Fanjakan' Imerina|mpanjaka Merina]] sy ny fiakaran'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] teo amin'ny seza fiandrianana ny tantaran'ity havoana ity.

== Tantara ==

=== Ny  fiandohan'ny anarana sy ny heviny ===
Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe &quot;havoanan'ny vorona akanga &quot; noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Avy amin'ny &quot;lafin-kavan'bAndriana&quot; io anarana io, izay midika hoe &quot;havana ara-panambadiana&quot;, satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany  avy any Arivonimamo &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; .

Ilafy dia iray amin'ireo havoana telo lehibe ao Avaradrano &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ilafy est la capitale du Tsimiamboholahy, une groupe statutorie composé de Andriamanarefo, Andriantefana et Andriamanazary &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; .

=== Ny anjara asan'ny mpitondra Merina ===
Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot;&gt;{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.&lt;/ref&gt; . Niara-niasa tamin'ny fivavahana &quot;&quot;ny tanànan'i Namehana&quot;&quot; ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny iray tamin'ireo [[kabary]] &quot;tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny rehetra&quot; sampy &quot;eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot; /&gt; ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II ==
Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny seza fiandrianana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny &quot;Omby Volavita&quot;, zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy.

Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka ihany koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ilafy : Foiben-dRanavalona I ==
Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

=== Fambolena sy tsena ===
Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy &quot;taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an'i Ilafy androany ==
Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&amp;sca_esv=2ed3e680b7b247df&amp;sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&amp;ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&amp;start=20&amp;sa=N&amp;sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&amp;ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&amp;biw=1280&amp;bih=613&amp;dpr=1.5#fpstate=ive&amp;vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}&lt;/ref&gt; .&lt;gallery&gt;
Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga'''
Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy'''
Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy'''
Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara'''
Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy'''
&lt;/gallery&gt;

== References ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>3qzk7l2mz1s78jg49hd6z0040vyj3f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134744</id>
      <parentid>1134743</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanamboatra fomba fanehoana</comment>
      <origin>1134744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14426" sha1="ozvl5ladcepyeqay6iu3iy264ksgrud" xml:space="preserve">{{Infobox tanàna}}'''Ny tendrombohitr'Ilafy''' [ 2 ] dia iray amin'ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|tendrombohitra masina roa ambin'ny folo ao Imerina]] ho an'ny [[Merina|vahoaka Merina]] eto [[Madagasikara]], izay manana lapa mpanjaka na Rovan'Ilafy.

Ao amin'ny [[Faritra Analamanga|faritr'Analamanga]], avaratr'i [[Antananarivo]], {{Nowrap|10 kilomètres}} miala ao amin'ny [[Distrika|distrikan'i]] Avaradrano, kaominina [[Ankadikely Ilafy]] no misy azy. Mifamatotra akaiky amin'ny tantaran'ny [[Fanjakan' Imerina|mpanjaka Merina]] sy ny fiakaran'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] teo amin'ny seza fiandrianana ny tantaran'ity havoana ity.

== Tantara ==

=== Ny  fiandohan'ny anarana sy ny heviny ===
Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe &quot;havoanan'ny vorona akanga &quot; noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Avy amin'ny &quot;lafin-kavan'bAndriana&quot; io anarana io, izay midika hoe &quot;havana ara-panambadiana&quot;, satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany  avy any Arivonimamo &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; .

Ilafy dia iray amin'ireo havoana telo lehibe ao Avaradrano &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Ilafy est la capitale du Tsimiamboholahy, une groupe statutorie composé de Andriamanarefo, Andriantefana et Andriamanazary &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; .

=== Ny anjara asan'ny mpitondra Merina ===
Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot;&gt;{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.&lt;/ref&gt; . Niara-niasa tamin'ny fivavahana &quot;&quot;ny tanànan'i Namehana&quot;&quot; ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny iray tamin'ireo [[kabary]] &quot;tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny rehetra&quot; sampy &quot;eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » &lt;ref name=&quot;Antananarivo&quot; /&gt; ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II ==
Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny seza fiandrianana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny &quot;Omby Volavita&quot;, zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy.

Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka ihany koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

== Ilafy : Foiben-dRanavalona I ==
Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

=== Fambolena sy tsena ===
Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy &quot;taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; .

== Ny Rova an'i Ilafy ankehitriny ==
Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le rÃ¨gne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}&lt;/ref&gt; ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&amp;sca_esv=2ed3e680b7b247df&amp;sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&amp;ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&amp;start=20&amp;sa=N&amp;sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&amp;ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&amp;biw=1280&amp;bih=613&amp;dpr=1.5#fpstate=ive&amp;vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}&lt;/ref&gt; .&lt;gallery&gt;
Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga'''
Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy'''
Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy'''
Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy'''
Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara'''
Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy'''
&lt;/gallery&gt;

== References ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>ozvl5ladcepyeqay6iu3iy264ksgrud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elia Ravelomanantsoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298970</id>
    <revision>
      <id>1134752</id>
      <timestamp>2026-04-10T09:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <comment>Famoronana lahatsoratra</comment>
      <origin>1134752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2333" sha1="kdvfwknao0syxw48p6mr7zt6fb8zi42" xml:space="preserve">== Fampidirana ==
'''Elia Ravelomanantsoa''' dia vehivavy mpandraharaha sy mpanao politika malagasy. Izy no mpanorina ny hetsika lamaody ''Manja'' ary filohan'ny fikambanan'ny vehivavy mpandraharaha eto Madagasikara. https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers

== Asa aman-draharaha ==
=== Hetsika lamaody ===
Izy no mpanorina ny festival lamaody '''Manja''' tamin’ny taona 1986, hetsika iray lehibe mampiroborobo ny famoronana sy ny kolontsaina malagasy.https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers

=== Serasera sy ny orinasa === 
Izy dia nitantana ny masoivoho '''Synergy-FCB''' ary mitana andraikitra amin’ny maha tale ao amin’ny '''Label &amp; Ingénierie / Made in Madagascar'''.
https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers

== Fandraisana anjara teo amin'ny sehatra ara -politika ==
Nirotsaka ho kandidà tamin’ny fifidianana filoham-pirenena tamin’ny taona 2006 i Elia Ravelomanantsoa. Izany dia naneho fahasahiana tamin’ny fotoana izay mbola vitsy ny vehivavy sahy miditra amin’ny toerana ambony eo amin’ny fitondrana. https://www.agencemalagasydepresse.com/politique/elia-ravelomanantsoa-ce-qui-devait-arriver-est-arrive/

== Antoko politika ==
Izy no filoha nasionalin’ny antoko '''Madagasikarantsika''' (fantatra taloha amin’ny anarana hoe ''Iarivo Tananantsika'').
Fandraisany anjara amin’izao fotoana izao
Hatramin’ny taona 2026 dia mbola mandray anjara amin’ny adihevitra momba ny raharaham-pirenena izy, indrindra amin’ny resaka fanavaozana ny rafitra sy ny fitoniana ara-politika.


== Asa maha minisitra ==
Izy dia notendrena ho Minisitry ny Kolontsaina sy ny Vakoka nandritra ny governemanta '''tetezamita''' tao anatin’ny vanim-potoana ara-politika manokana taorian’ny krizy 2009.https://fr.allafrica.com/stories/201111230784.html?utm_source=chatgpt.com
Taminin'io andraikitra io dia anisany izany ireto:
* niandraikitra ny politikan’ny kolontsaina
* niaro sy nampiroborobo ny vakoka malagasy
* nanohana ny zavakanto sy ny famoronana
* Andraikitra ara-tsosialy sy ara-kolotsaina
* Kolotsaina sy Fiarahamonina

== Hijery ihany koa ==
{{Gisèle Rabesahala}}</text>
      <sha1>kdvfwknao0syxw48p6mr7zt6fb8zi42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134753</id>
      <parentid>1134752</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T09:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalinah</username>
        <id>34462</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hijery ihany koa */ Modifier le code</comment>
      <origin>1134753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2333" sha1="d82p7vmllb1jycclkn30vmo9iexynje" xml:space="preserve">== Fampidirana ==
'''Elia Ravelomanantsoa''' dia vehivavy mpandraharaha sy mpanao politika malagasy. Izy no mpanorina ny hetsika lamaody ''Manja'' ary filohan'ny fikambanan'ny vehivavy mpandraharaha eto Madagasikara. https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers

== Asa aman-draharaha ==
=== Hetsika lamaody ===
Izy no mpanorina ny festival lamaody '''Manja''' tamin’ny taona 1986, hetsika iray lehibe mampiroborobo ny famoronana sy ny kolontsaina malagasy.https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers

=== Serasera sy ny orinasa === 
Izy dia nitantana ny masoivoho '''Synergy-FCB''' ary mitana andraikitra amin’ny maha tale ao amin’ny '''Label &amp; Ingénierie / Made in Madagascar'''.
https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers

== Fandraisana anjara teo amin'ny sehatra ara -politika ==
Nirotsaka ho kandidà tamin’ny fifidianana filoham-pirenena tamin’ny taona 2006 i Elia Ravelomanantsoa. Izany dia naneho fahasahiana tamin’ny fotoana izay mbola vitsy ny vehivavy sahy miditra amin’ny toerana ambony eo amin’ny fitondrana. https://www.agencemalagasydepresse.com/politique/elia-ravelomanantsoa-ce-qui-devait-arriver-est-arrive/

== Antoko politika ==
Izy no filoha nasionalin’ny antoko '''Madagasikarantsika''' (fantatra taloha amin’ny anarana hoe ''Iarivo Tananantsika'').
Fandraisany anjara amin’izao fotoana izao
Hatramin’ny taona 2026 dia mbola mandray anjara amin’ny adihevitra momba ny raharaham-pirenena izy, indrindra amin’ny resaka fanavaozana ny rafitra sy ny fitoniana ara-politika.


== Asa maha minisitra ==
Izy dia notendrena ho Minisitry ny Kolontsaina sy ny Vakoka nandritra ny governemanta '''tetezamita''' tao anatin’ny vanim-potoana ara-politika manokana taorian’ny krizy 2009.https://fr.allafrica.com/stories/201111230784.html?utm_source=chatgpt.com
Taminin'io andraikitra io dia anisany izany ireto:
* niandraikitra ny politikan’ny kolontsaina
* niaro sy nampiroborobo ny vakoka malagasy
* nanohana ny zavakanto sy ny famoronana
* Andraikitra ara-tsosialy sy ara-kolotsaina
* Kolotsaina sy Fiarahamonina

== Hijery ihany koa ==
[[Gisèle Rabesahala]]</text>
      <sha1>d82p7vmllb1jycclkn30vmo9iexynje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celosia trigyna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298971</id>
    <revision>
      <id>1134756</id>
      <timestamp>2026-04-10T10:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Amaranthaceae</comment>
      <origin>1134756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="tkumyo3ayzztmo0o8s7d908lmdm68l5" xml:space="preserve">Ny '''''Celosia trigyna''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny ''[[Celosia]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''ananakondro''', '''kiananotsy''', '''kimasakopanoko''', '''masakopanoka''', ary '''masintombo'''.

== Famariparitana ==
Afaka mitombo hatramin' ny haavo 1 m ny ''Celosia trigyna'' ary heverina ho [[Ahidratsy|ahi-dratsy]] any amin' ny faritra sasany eto amin' izao tontolo izao izay nampidirana azy. Azo ambolena avy amin' ny vihim-boany izy io.

== Fampiasana ==
Mandritra ny hain-tany, ny vonin' ny ''Celosia trigyna'' dia efa nampiasaina ho sakafo. Ahandroina toy ny laisoa ny raviny, ary atao hoe ''torchata''. Atao anana koa izy io ao [[Afrika]].

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''
* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]''</text>
      <sha1>tkumyo3ayzztmo0o8s7d908lmdm68l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134757</id>
      <parentid>1134756</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1134757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1004" sha1="6xqqc3d1zh0prg5eroncik571nfmjmn" xml:space="preserve">[[Sary:Celosia trigyna.jpg|vignette|Masakopanoko (''Celosia trigyna'')]]
Ny '''''Celosia trigyna''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny ''[[Celosia]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''ananakondro''', '''kiananotsy''', '''kimasakopanoko''', '''masakopanoka''', ary '''masintombo'''.

== Famariparitana ==
Afaka mitombo hatramin' ny haavo 1 m ny ''Celosia trigyna'' ary heverina ho [[Ahidratsy|ahi-dratsy]] any amin' ny faritra sasany eto amin' izao tontolo izao izay nampidirana azy. Azo ambolena avy amin' ny vihim-boany izy io.

== Fampiasana ==
Mandritra ny hain-tany, ny vonin' ny ''Celosia trigyna'' dia efa nampiasaina ho sakafo. Ahandroina toy ny laisoa ny raviny, ary atao hoe ''torchata''. Atao anana koa izy io ao [[Afrika]].

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''
* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]''</text>
      <sha1>6xqqc3d1zh0prg5eroncik571nfmjmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134760</id>
      <parentid>1134757</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Jereo koa</comment>
      <origin>1134760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1288" sha1="1xmr30oy7p4o6w1cfv33etsq0axffds" xml:space="preserve">[[Sary:Celosia trigyna.jpg|vignette|Masakopanoko (''Celosia trigyna'')]]
Ny '''''Celosia trigyna''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny ''[[Celosia]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''ananakondro''', '''kiananotsy''', '''kimasakopanoko''', '''masakopanoka''', ary '''masintombo'''. Iantsoana ny ''[[Nasturtium barbareaefolium]]'', koa anefa ny hoe &quot;ananakondro&quot;, ary iantsoana ny ''[[Digera arvensis]]'' ny hoe &quot;masintombo&quot;.

== Famariparitana ==
Afaka mitombo hatramin' ny haavo 1 m ny ''Celosia trigyna'' ary heverina ho [[Ahidratsy|ahi-dratsy]] any amin' ny faritra sasany eto amin' izao tontolo izao izay nampidirana azy. Azo ambolena avy amin' ny vihim-boany izy io.

== Fampiasana ==
Mandritra ny hain-tany, ny vonin' ny ''Celosia trigyna'' dia efa nampiasaina ho sakafo. Ahandroina toy ny laisoa ny raviny, ary atao hoe ''torchata''. Atao anana koa izy io ao [[Afrika]].

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''
* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]''

* [[Ananakondro]] (''Celosia trigyna'', ''[[Nasturtium barbareaefolium]]'')
* [[Masintombo]] (''Celosia trigyna'', ''[[Digera arvensis]]'')</text>
      <sha1>1xmr30oy7p4o6w1cfv33etsq0axffds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1134761</id>
      <parentid>1134760</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T10:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1134761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1381" sha1="0taxfoogpgtrz7ohj7db5md3dywuype" xml:space="preserve">[[Sary:Celosia trigyna.jpg|vignette|Masakopanoko (''Celosia trigyna'')]]
Ny '''''Celosia trigyna''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny ''[[Celosia]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''ananakondro''', '''kiananotsy''', '''kimasakopanoko''', '''masakopanoka''', ary '''masintombo'''. Iantsoana ny ''[[Nasturtium barbareaefolium]]'', (ao amin' ny fianakaviana ''[[Brassicaceae]]'') koa anefa ny hoe &quot;ananakondro&quot;, ary iantsoana ny ''[[Digera arvensis]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''Amaranthaceae'') ny hoe &quot;masintombo&quot;.

== Famariparitana ==
Afaka mitombo hatramin' ny haavo 1 m ny ''Celosia trigyna'' ary heverina ho [[Ahidratsy|ahi-dratsy]] any amin' ny faritra sasany eto amin' izao tontolo izao izay nampidirana azy. Azo ambolena avy amin' ny vihim-boany izy io.

== Fampiasana ==
Mandritra ny hain-tany, ny vonin' ny ''Celosia trigyna'' dia efa nampiasaina ho sakafo. Ahandroina toy ny laisoa ny raviny, ary atao hoe ''torchata''. Atao anana koa izy io ao [[Afrika]].

== Jereo koa ==

* ''[[Celosia]]''
* ''[[Celosia argentea]]''
* ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]''

* [[Ananakondro]] (''Celosia trigyna'', ''[[Nasturtium barbareaefolium]]'')
* [[Masintombo]] (''Celosia trigyna'', ''[[Digera arvensis]]'')</text>
      <sha1>0taxfoogpgtrz7ohj7db5md3dywuype</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ananakondro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298972</id>
    <revision>
      <id>1134762</id>
      <timestamp>2026-04-10T10:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1134762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="pz39achofaamqjzbqrftdag2dhykycp" xml:space="preserve">Ny '''ananakondro''' dia zavamaniry roa samihafa, dia:

* ny ''[[Celosia trigyna]]'' (fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''),
* sy ny ''[[Nasturtium africanum]]'' (na ''[[Nasturtium barbareaefolium]]'' teo aloha, fianakaviana ''[[Brassicaceae]]'')</text>
      <sha1>pz39achofaamqjzbqrftdag2dhykycp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Masintombo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298973</id>
    <revision>
      <id>1134763</id>
      <timestamp>2026-04-10T10:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa</comment>
      <origin>1134763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="ayq63fqhhb1wfeqbcfk9dr79645jhkz" xml:space="preserve">Ny '''masintombo''' dia zavamaniry roa samihafa izay samy ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'', dia:

* ny ''[[Celosia trigyna]]''
* sy ny ''[[Digera muricata]]'' (na ''[[Digera arvensis]]'' teo aloha).</text>
      <sha1>ayq63fqhhb1wfeqbcfk9dr79645jhkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sangasanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298974</id>
    <revision>
      <id>1134766</id>
      <timestamp>2026-04-10T11:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa</comment>
      <origin>1134766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="86sbgqivis1b1ye6kmk2cfonv4xlg03" xml:space="preserve">Ny '''sangasanga''' dia zavamaniry samihafa, dia:

* ny ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]'' (fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'')
* ny ''[[Cyperus papyrus]]'' (fianakaviana ''[[Cyperaceae]]'')
* ny ''[[Hydrostachys imbricata]]'' (fianakaviana ''[[Hydrostachyaceae]]'')
* ny ''[[Mesosphaerum pectinatum]]'' na ''[[Hyptis pectinata]]'' teo aloha (fianakaviana ''[[Lauraceae|Lamiaceae]]'')
* aryy ny ''[[Salvia coccinea]]'' (fianakaviana ''Lamiaceae'')</text>
      <sha1>86sbgqivis1b1ye6kmk2cfonv4xlg03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sangasanganakoholahy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298975</id>
    <revision>
      <id>1134768</id>
      <timestamp>2026-04-10T11:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa</comment>
      <origin>1134768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="07ub4p0gdv0ic5crn4xb393c01045k7" xml:space="preserve">Ny '''sangasanganakoholahy''' dia zavamaniry samihafa, dia:

* ny ''[[Celosia argentea var. cristata|Celosia cristata]]'' (fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]''),
* ny ''[[Clerodendrum petunioides]]'' (fianakaviana ''[[Lamiaceae]]''),
* ny ''[[Connarus paniculatus]]'' na ''[[Cnestis glabra]]'' teo aloha (fianakaviana ''[[Connaraceae]]''),
* ary ny ''[[Hydrostachys imbricata]]'' (fianakaviana ''[[Hydrostachyaceae]]'').</text>
      <sha1>07ub4p0gdv0ic5crn4xb393c01045k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zozoro papirosy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298976</id>
    <redirect title="Cyperus papyrus" />
    <revision>
      <id>1134770</id>
      <timestamp>2026-04-10T11:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Zozoro papirosy]] ho [[Cyperus papyrus]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1134770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="apmeleidneq453y07i8y2l5x7g5w9ff" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Cyperus papyrus]]</text>
      <sha1>apmeleidneq453y07i8y2l5x7g5w9ff</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>