Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 4 6929 1135396 1135288 2026-04-15T14:06:39Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135396 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Vohimaro]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. <noinclude> * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} e5580mjg0bg3kttc5o39tx5j6s5ng13 1135397 1135396 2026-04-15T14:31:09Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135397 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, solombavambahoaka TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Vohimaro]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. <noinclude> * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} 3hrtjf56oarkkwkmhz9gr6l1o7t36j6 1135398 1135397 2026-04-15T14:32:44Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135398 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Vohimaro]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. <noinclude> * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} bz1nmrynt7a44ec5ouboc4eq1ikfib5 0 73571 1135430 938348 2026-04-16T08:19:11Z HarryWurst 36292 {{Minas Gerais}} 1135430 wikitext text/x-wiki {{coord|18|5|2|S|42|34|15|W|}} {{infobox tanàna |anarana =São Sebastião do Maranhão |velarantany = 517,83 |isam-ponina = 10.079 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Minas Gerais}} |ben'ny tanàna = |sary = |saina |homepage=https://www.saosebastiaodomaranhao.mg.gov.br/ }} [[File:MinasGerais Municip SaoSebastiaodoMaranhao.svg|thumb|left|Sao Sebastiao do Maranhao]] I '''São Sebastião do Maranhão''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i [[Vale do Rio Doce]], [[Zana-paritan'i Peçanha|Peçanha]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 517,83 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 10.079 tamin'ny taona 2022. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]] be768x3443ez129l4r4zqmt27os3q8d 0 73750 1135419 1090703 2026-04-16T02:58:06Z HarryWurst 36292 1135419 wikitext text/x-wiki {{coord|17|59|46|S|42|23|27|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Água Boa (Minas Gerais) |velarantany = 1.320,34 |isam-ponina = 12.589 |haavo = 415 |firenena ={{BRA}} |fanjakana= {{Minas Gerais}} |ben'ny tanàna = |sary = |saina =Água Boamgbandeira.png }} [[File:MinasGerais Municip AguaBoa.svg|thumb|left| Agua Boa]] I '''Água Boa (Minas Gerais)''' dia kaominina ao {{Brazila}}, ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i [[Vale do Rio Doce]], [[Zana-paritan'i Peçanha|Peçanha]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.320,34 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 12.589 tamin'ny taona 2022. Ny kaominina manamorona an'i [[Angelândia]], [[Capelinha]], [[Franciscópolis]], [[Itambacuri]], [[Malacacheta]], [[Santa Maria do Suaçuí]], [[São José da Safira]] ary [[São Sebastião do Maranhão]] Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[Belo Horizonte]]): 379 km {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]] 42w1eagel8ua1f8ctqr0tno4pey75xk 0 192170 1135415 950137 2026-04-15T22:32:27Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135415 wikitext text/x-wiki {{Coord|36.0036111111|-96.1047222222}} {{infobox tanàna |tanàna=Sapulpa, Oklahoma |firenena={{Etazonia}} |faritany=Oklahoma |velarantany=56.3 |isam-ponina=20691 |ben'ny tanàna= }} '''Sapulpa, Oklahoma''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Oklahoma]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 74066-74067.. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 36.0036111111 ary -96.1047222222. Ny faritr'ora dia GMT -6. == Jereo koa == * [[Etazonia]] ** [[Oklahoma]] === Rohy ivelany === * [http://www.cityofsapulpa.net/ cityofsapulpa.net] {{Wayback|url=http://www.cityofsapulpa.net/ |date=20160801213712 }} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Oklahoma]] 24skt9k35lfdbfthuh1poaax4nla2st 0 283840 1135432 1126762 2026-04-16T10:56:44Z Chirocca77 30720 Nampiditry loharano 1135432 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotonirainy Harivelo Lalao ( Lalao Ravalomanana)|teraka=03 may 1953|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Ben'ny tanàna|asa hafa=Mpanao pôlitika|taona niasana=2015-2020|image=Original file (1,217 × 1,072 pixels, file size: 518 KB, MIME type: image/jpeg)}} I '''Lalao Ravalomanana,''' teraka Rakotonirainy dia vehivavy mpanao pôlitika malagasy.Teraka tamin' ny 3 Mey 1953 tao [[Antananarivo]] renivohitr' i [[Madagasikara]] izy. Ramatoam-piloham-pirenena teo anelanelan' ny taona 2002 sy 2009 izy, izay vadin' ny filoha [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]]. == Ny mombamomba == I Lalao Harivelo Rakotonirainy. día niova hoy Lalao Ravalomanana rehefa nanambady an'i Marc Ravalomanana tamin'ny taona1974, tao Imerinkasina.<ref name=":0">https://www.jeuneafrique.com/253273/politique/madagascar-lalao-ravalomanana-prochaine-maire-dantananarivo/</ref> == Politika == Mpikambana ao amin'ny antoko [[Tiako i Madagasikara]] izy, Ary vadin'ny filoha teo aloha Marc Ravalomanana .Izy dia isan'ireo nirotsaka ho fidiana ho filohampirenena tamin'ny taona 2013<ref name=":0" />. Izy no vehivavy ben'ny tànana voalohany nitàntana ny tànanan'[[Antananarivo]] tamin'ny tao a 2015 ka hatramin'ny tsaina 2020. == Jereo koa == [[Ravalomanana Marc]] [[Repoblika fahatelo (Madagasikara)]] == Loharano == {{Reflist}} [[Sokajy:Marc Ravalomanana]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan' Antananarivo]] [[Sokajy:Tiako i Madagasikara|R*]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1953]] 9dai18a5nyxwfebp7vtcqdz50h5wl4q 1135433 1135432 2026-04-16T11:40:17Z Chirocca77 30720 NANAMPY 1135433 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotonirainy Harivelo Lalao ( Lalao Ravalomanana)|teraka=03 may 1953|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Ben'ny tanàna|asa hafa=Mpanao pôlitika|taona niasana=2015-2020|image=Original file (1,217 × 1,072 pixels, file size: 518 KB, MIME type: image/jpeg)}} I '''Lalao Ravalomanana,''' teraka Rakotonirainy dia vehivavy mpanao pôlitika malagasy.Teraka tamin' ny 3 Mey 1953 tao [[Antananarivo]] renivohitr' i [[Madagasikara]] izy. Ramatoam-piloham-pirenena teo anelanelan' ny taona 2002 sy 2009 izy, izay vadin' ny filoha [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]]. == Ny mombamomba == I Lalao Harivelo Rakotonirainy. día niova hoy Lalao Ravalomanana rehefa nanambady an'i Marc Ravalomanana tamin'ny taona1974, tao Imerinkasina.<ref name=":0">https://www.jeuneafrique.com/253273/politique/madagascar-lalao-ravalomanana-prochaine-maire-dantananarivo/</ref>Mananjanaka efatra izy dia i Josoa Ravalomanana ,[[Tojo Ravalomanana]] , Sarah Ravalomanana et Maika Ravalomanana .<ref name=":1">[https://www.lechodusud.com/qui-est-lalao-ravalomanana/ Qui est Lalao Ravalomanana ? – L'Écho du Sud]</ref> == Politika == Mpikambana ao amin'ny antoko [[Tiako i Madagasikara]] izy, Ary vadin'ny filoha teo aloha Marc Ravalomanana .Izy dia isan'ireo nirotsaka ho fidiana ho filohampirenena tamin'ny taona 2013<ref name=":0" />. Izy no vehivavy ben'ny tànana voalohany nitàntana ny tànanan'[[Antananarivo]] tamin'ny tao a 2015 ka hatramin'ny tsaina 2020.<ref name=":1" /> == Jereo koa == [[Ravalomanana Marc]] [[Repoblika fahatelo (Madagasikara)]] == Loharano == {{Reflist}} [[Sokajy:Marc Ravalomanana]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan' Antananarivo]] [[Sokajy:Tiako i Madagasikara|R*]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1953]] mwrb5ocugzexeaqqt7hltq2tx663lc7 0 285946 1135424 1076983 2026-04-16T06:25:56Z HarryWurst 36292 1135424 wikitext text/x-wiki [[File:Fehmarn (28077170364).jpg|thumb|left|I nosy Fehmarn]] [[File:Fehmarn.png|thumb|Fehmarn]] I '''Fehmarn''' dia [[nosy]] iray any amin' ny morontsiraka avaratr' i [[Alemaina]], amin'ny [[Schleswig-Holstein]], ao amin' ny [[Ranomasina Baltika]]. Velarantany: 185,5 km² [[File:Fehmarnsund Ostsee (50704898993).jpg|thumb|Fehmarnsund]] == Jereo koa == * [[Ranomasina Baltika]] * [[Schleswig-Holstein]] {{commonscat}} [[Sokajy:Nosy ny Ranomasina Baltika]] [[Sokajy:Schleswig-Holstein]] [[Sokajy:Nosy alemana]] fqyqls2h3xvyjbx1he1oeuz56tj6jeu 0 287734 1135416 1096909 2026-04-16T01:50:11Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1135416 wikitext text/x-wiki [[Sary:Typha angustifolia (habitus) 1.jpg|vignette|Vondrona any amin' ny faritry ny ony [[Volga (ony)|Volga]] (any [[Rosia]]).|390x390px]] Ny '''vondrona''' na '''vondro''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny vondron-karazana ''[[Typha]]'' sy ny fianakaviana ''[[Typhaceae]]'', maniry amin' ny tany mando. '''''Typha angustifolia''''' ny anarany ara-tsiansa. Izy io dia [[zavamaniry]] ahitra maniry maharitra, izay hita any amin' ny faritra manana toetany antonony sy mafana, indrindra any amin' ny [[ila-bolantany]] avaratra. Mahatanty rano masirasira kely izy. Ity zavamaniry ity dia mety manana haavo mirefy 1 ka hatramin' ny 3 m, misy ravina mifandimby 3 izay manana sakany mirefy hatramin' ny 10 mm, miloko maitso. Ny vondromboniny roa mifanao ambony sy ambany dia mielanelana 2 ka hatramin' ny 8 sm. Ny vondrombony lahy, eo ambony, dia misy volovolony mena lava kokoa noho ny lahimbony, ary ny vondrombony vavy dia miendrika [[varingarina]] sy madinika, manja (rehefa matoy dia mety mahatratra 1,5 hatramin' ny 2 sm ny sakany). Zavamaniry ilaina izy ho an' ny biby mampinono miaina an-drano (ho an' ny karazam-boalavo sasany, ohatra). Eto [[Madagasikara]] dia andrahoina atao anana ny zanany mbola kely. Ampiasaina amin' ny fandrariana tsihy ny tahony. Dorana ny vondrona ka ny lavenony dia ahazoana sira atao hoe ''siravondrona'', izay ampiasaina amin' ny fandrahoan-tsakafo. == Jereo koa == * ''[[Typhaceae]]'' * ''[[Typha]]'' 1fukuqmf1sc9f3t4xtygrjxhk8qq6lu 0 297997 1135399 1134538 2026-04-15T16:13:26Z ~2026-96630-1 38575 Nanatsara rafi-pehezanteny 1135399 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ipomoea pes-caprae (3) (1).JPG - Photo by V C Balakrishnan.jpg|vignette|395x395px|''Ipomoea pes-caprae'']] Ny '''''Ipomoea pes-caprae''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Convolvulaceae]]''. Izy io dia [[vahy]] mandady izay manjanaka ny tapany ambony amin' ny [[tora-pasika]] any amin' ny faritra trôpikaly. Zavamaniry fahita indrindra amin' ny morontsiraka trôpikaly izy io, indrindra amin' ny tora-pasika manify. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''lalanda''', '''lalandandriaka''', '''lalandanjiake''', '''vahedalanda''', '''lalandana''', '''vahindalandana'''. Maro ny karazana ao amin' ny ''[[Ipomoea]]'' no antsoina amin' ny anarana mitovy amin' ireo voatanisa ireo. == Famariparitana == === Taho sy faka === [[Sary:Ipomoea pes-caprae 7.jpg|vignette|218x218px]] [[Vahy]] maniry maharitra taona maro ny ''Ipomoea pes-caprae'', izay manana taho misy zorony sady mandady eo ambonin' ny fasika, manana halava 5 ka hatramin' ny 30 m. Mifikitra amin' ny fasika izy io amin' ny alalan' ny faka mipoitra avy eo amin' ny tonony. Afaka madrakotra matevina ny toerana misy azy izy io ka manampy amin' ny fitazomana ny tany. === Ravina === [[Sary:Ipomoea pes-caprae in Deshaies (2).jpg|ankavia|vignette|217x217px|Ravin' ny ''Ipomoea pes-caprae'']] Tsotra sy matevina ny raviny mibikan' atody na salavalava: mitovy amin' ny kitron' osy ny endriny. Amin' ny tara-masoandro mahery, ny raviny dia miforitra kely manaraka ny kirany afovoany mba hampihenana ny fietona. === Vony === [[Sary:Sea Morning Glory (Ipomoea pes-caprae) (8538388287).jpg|vignette|230x230px|Vonin' ny ''Ipomoea pes-caprae'']] Mavokely misy pentina volomparasy ny [[vondrom-pelambony]] miendrika lantonoara, mirefy 5 hatramin' ny 6 sm ny savaivony. Misokatra mandritra ny iray andro ny vony. === Voa === Kapsiola boribory ny voany, izay manana savaivo mirefy 10 hatramin' ny 15 mm, misy kitranotrano miloko manja 4, samy misy [[vihim-boa]] iray avy. Manana halava eo anelanelan' ny 6 sy 7 mm ny vihim-boa. == Ekôlôjia == [[Sary:Ipomoea pes caprae sur l'île aux oiseaux.jpg|vignette|283x283px|''Ipomoea pes-caprae'' eny amin' ny tora-pasika]] Hita manerana ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ny ''Ipomoea pes-caprae''. Eo amin' ny tapany apbony na ny tampon' ny tora-pasika any amin' ny faritra mafana any amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]] sy ny [[Ranomasimbe Indiana]] ary ny [[Ranomasimbe Pasifika]] no ahitana azy io, ary manome ohatra tsara momba ny fiparitahana amin' ny alalan' ny ranomasina. Anisan' ny karazana zavamaniry voalohany nanjanaka ny faritra simba any amin' ny tany mafana ny ''Ipomoea pes-caprae'', tahaka ny ''[[Melanthera biflora]]'' sy ny ''[[Portulaca oleracea]]'', ary ny ''[[Digitaria ciliaris]]''. == Fampiasana == Any [[Antilia]] dia itsaboana ny kibo manotika sy ny tazo ny fakany alona anaty rano. Any [[La Réunion]] dia itsaboana ny mamaivay sy ny [[rohana]] ary ny [[zihinofo]] ny raviny tanehina; ny raviny tanora notorotoroina dia ampiasaina hanamora ny fanesorana ny tsilon' ny [[sokindriaka]] milentika amin' ny tena. Fanafody itsaboana ny mamaivay, ny kibo manotika, ny angatra ary ny fanaintainana ny ''Ipomoea pes-caprae'' any amin' ny firenena maro. Nasehon' ny mpikaroka breziliana fa mampihena ny fahatsapana fanaintainana lehibe ny vokatry ny fandomana amin' ny [[metanôla]] ny taho na ny ravin' ny ''Ipomoea pes-caprae''. Nahafantarana ny fisian' ny sterôida, ny terpenôida, ny alkalôida, ny flavônôida, ary ny glikôsidan' asidra matavy, antsoina hoe peskaprôsida A, B, E, I-IX., ao aminy ny fandinihana fitôsimika savaranonando. == Jereo koa == * ''[[Ipomoea]]'' * [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Ipomoea|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Ipomoea'']] * ''[[Ipomoea biloba]]'' * ''[[Canavalia obtusifolia]]'' ktx4ifsysx6wdoc7rapzsfupp6r8plq 3 298863 1135422 1135114 2026-04-16T05:34:28Z Doc James 38469 /* Welcome to Wiki Project Med! */ 1135422 wikitext text/x-wiki == Mankasitraka == Miarahaba anao, mankasitraka tamin'ny fandikanteny ny sarimihetsika Fahavalo 1947. Araka ny hitanao dia tsy tafavoaka ny infobox satria mbola tsy mitovy lasitra amin'ny teny anglisy sy teny frantsay ny an'ny teny malagasy. Foronina manokana no azo atao an'io infobox io ho an'ny teny malagasy. Asa raha ho tontosanao izany na tsia satria efa ela nihetezana ihany ianao no fijeriko azy. [[Mpikambana:ZoAndriamifidisoa|ZoAndriamifidisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:ZoAndriamifidisoa|resaka]]) 1 Aprily 2026 à 19:21 (UTC) == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" |[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]] |Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' * Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. * Add suitable categories. * Check that the infobox is correctly translated and complete. * Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. * After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 13 Aprily 2026 à 10:10 (UTC) ==VideoWiki== Is working here https://videowiki.wmcloud.org/mg/wiki/Video:Cholera?wikiSource=https://mg.wikipedia.org [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 05:34 (UTC) 5bu4gr7imeiveay21nhhdoz9wug2r8p 3 298942 1135418 1134621 2026-04-16T02:45:54Z CeylonChingu 39241 /* infoboxes and reference issues. */ fizarana vaovao 1135418 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" |[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]] |Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' * Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. * Add suitable categories. * Check that the infobox is correctly translated and complete. * Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. * After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC) == infoboxes and reference issues. == Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC) naok9bkbsnxbx9m5itg8ngvi08k8raz 3 298943 1135423 1134622 2026-04-16T05:34:58Z Doc James 38469 /* Welcome to Wiki Project Med! */ 1135423 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" |[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]] |Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' * Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. * Add suitable categories. * Check that the infobox is correctly translated and complete. * Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. * After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:03 (UTC) ==VideoWiki== Is working here https://videowiki.wmcloud.org/mg/videowiki/Video:Pelvic_binder?wikiSource=https://mg.wikipedia.org&viewerMode=editor [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 05:34 (UTC) a9lhq1l6pvn6bvadwigave3m2oelmbl 0 298969 1135394 1135214 2026-04-15T13:15:11Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1135394 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'ny akanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben-dRanavalona I == Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] eqve9ktwg0w79s4cg73owz3e1hdh6j9 1135395 1135394 2026-04-15T13:17:03Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Nanamboatra fehezanteny 1135395 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'ny akanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] s1vjtce9mdd7sgwid5jhr73khgyn5zk 3 299030 1135421 1135116 2026-04-16T05:33:21Z Doc James 38469 /* Welcome to Wiki Project Med! */ 1135421 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" | [[File:Medical translation.svg|250x250px]] | Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' *Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. *Add suitable categories. *Check that the infobox is correctly translated and complete. *Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. *After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 13 Aprily 2026 à 10:12 (UTC) ==VideoWiki== Is working here https://videowiki.wmcloud.org/mg/videowiki/Video:Tuberculosis?wikiSource=https://mg.wikipedia.org&viewerMode=editor [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 05:33 (UTC) 98wh5o1ii8g1fu8upv6wacpiukj3l3o 1135431 1135421 2026-04-16T09:12:54Z Anai171 30270 /* VideoWiki */ Valiny 1135431 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" | [[File:Medical translation.svg|250x250px]] | Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' *Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. *Add suitable categories. *Check that the infobox is correctly translated and complete. *Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. *After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 13 Aprily 2026 à 10:12 (UTC) ==VideoWiki== Is working here https://videowiki.wmcloud.org/mg/videowiki/Video:Tuberculosis?wikiSource=https://mg.wikipedia.org&viewerMode=editor [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 05:33 (UTC) :thank you very much for your help, I'll check the text. [[Mpikambana:Anai171|Anai171]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Anai171|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 09:12 (UTC) iwx3jok92sic6nzdvpn2q52o3xiy942 0 299116 1135417 1135393 2026-04-16T02:44:53Z Chirocca77 30720 Nanampy 1135417 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Evelyne Norozara|teraka|firenena=Madagasikara|asa=mpandraharaha, mpampiofana|asa hafa=}} '''Evelyne Norozara''' dia tanora mpandraharaha, mpanofana Ary mpikatroka amin'ny famolavolana tanora tao Antsiranana.Izy no namorona Ny toeram-panofanana ara-kasa AJFACE ao [[Antsiranana|Antsiranana.]]Maty tamin'ny 19 janoary 2024 izy. == Ny mombamomba azy == Evelyne Norozara dia mpitarika tanora, mpandraharaha, mpampiofana ary mpikatroka amin'ny ady hoan'ny [[zon'olombelona]] tao Antsiranana ary mpampiofana<ref>https://latribune.cyber-diego.com/breves/564-orientation-scolaire-une-seance-dinformation-avec-lassociation-ajface.html</ref>. Izy ni namorona ny AJFACE, Izay ivotoerana mpampiofana tanora amin'ny informatika, fandraharahana, fitantanana teny vahiny, zaitra. <ref>https://observatoiredelajeunesse.wordpress.com/2019/04/23/observatoire-de-la-jeunesse_-fihari-ireo-mety-hampahomby-azy/</ref> Efa niasa tamin'ny tetik'asa kobaby izy<ref>https://www.studiosifaka.org/magazines/emploi-initiatives-ketrika-sy-kandra/item/5129-la-consultance-et-l-entrepreneuriat-dans-le-betail.html</ref>, efa nisehatra tamin'ny resaka zon'olombelona izy ka izy no solontenan'ny Eisa olom-pirenena fanilo tao amin'ny faritra avaratr'i Madagasikara.<ref>https://lexpress.mg/24/02/2023/antsiranana-les-jeunes-locaux-sengagent-contre-la-cybercriminalite/</ref> == Loharano == {{Reflist}} blmk1hs5aujxinofd4g0my9yq7ac8dd 0 299117 1135400 2026-04-15T16:17:45Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458131|Insomnia]] to:mg #mdwikicx 1135400 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Insomnia |synonym =Sleeplessness, trouble sleeping |image =53-aspetti di vita quotidiana, insonnia, Taccuino Sanitatis,.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A drawing of someone with insomnia from the 14th century |pronounce ={{IPAc-en|ɪ|n|ˈ|s|ɒ|m|n|i|ə}}<ref name=NIH2011Ov/> |specialty =[[Psychiatry]], [[sleep medicine]] |symptoms =Trouble [[sleeping]], daytime sleepiness, low energy, irritability, [[depression (mood)|depressed mood]]<ref name=NIH2011Ov/> |onset = |duration = |causes =Unknown, [[psychological stress]], [[chronic pain]], [[heart failure]], [[hyperthyroidism]], [[heartburn]], [[restless leg syndrome]], others<ref name=NIH2011Ca/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms, [[sleep study]]<ref name=NIH2011Diag/> |differential =[[Delayed sleep phase disorder]], [[restless leg syndrome]], [[sleep apnea]], [[psychiatric disorder]]<ref>{{cite book|last1=Watson|first1=Nathaniel F.|last2=Vaughn|first2=Bradley V.|title=Clinician's Guide to Sleep Disorders|date=2006|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-7449-4|page=10|url=https://books.google.com/books?id=M9zKBQAAQBAJ&pg=PA10|language=en|access-date=2020-08-05|archive-date=2020-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627131153/https://books.google.com/books?id=M9zKBQAAQBAJ&pg=PA10|url-status=live}}</ref> |prevention = |treatment =[[Sleep hygiene]], [[Cognitive behavioral therapy for insomnia|cognitive behavioral therapy]], [[sleeping pills]]<ref name=NIH2011Tx/><ref name=AC2016/><ref name=Wil2008/> |medication = |prognosis = |frequency =~20%<ref name=WHO2009/><ref name=Th2007/><ref name=Tas2015/> |deaths = }}Ny tsy fahitan-tory (insomnia) dia aretina amin’ny torimaso izay mampihena na manakana ny fahafahan’ny olona matory ara-dalàna. [1] Ity toe-pahasalamana ity dia mety hiseho amin’ny endrika fahasarotana amin’ny fidirana amin’ny torimaso, na tsy fahafahana mitazona torimaso maharitra araka ny tokony ho izy. [2] [3] Matetika ny tsy fahitan-tory dia miaraka amin’ny soritr’aretina hafa, toy ny fahatorovana mandritra ny andro, tsy fahampian-kery, fahasosorana, ary toe-po kivy. [1] Mety hisy fiantraikany amin’ny fiainana andavanandro izany, anisan’izany ny fitomboan’ny loza mety hitranga amin’ny fifandonana amin’ny fiara, ary koa ny fahasarotana amin’ny fifantohana sy ny fianarana. [1] Arakaraka ny faharetany dia azo zaraina ho karazany roa ny tsy fahitan-tory: mety ho vetivety (maharitra andro na herinandro vitsivitsy), na maharitra ela (mihoatra ny iray volana), izay antsoina hoe insomnia mitaiza. [1] Mety hitranga irery na vokatry ny olana hafa ny tsy fahitan-tory.<ref name="NIH2011Ca">{{Cite web|title=What Causes Insomnia?|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/inso/causes|website=NHLBI|access-date=9 August 2016|date=December 13, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728012201/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/inso/causes|archive-date=28 July 2016}}</ref> Anisan'ny toe-javatra mety hiteraka tsy fahitan-tory ny adin-tsaina ara-tsaina, ny fanaintainana maharitra, ny tsy fahombiazan'ny fo, ny hyperthyroidism, ny heartburn, ny restless leg syndrome, [[Mitsahatra amin'ny fananahana|ny menopause]], ny fanafody sasany, ary ny zava-mahadomelina toy ny [[kafeinina]], [[nikôtinina]], ary ny alikaola.<ref name="NIH2011Ca" /><ref name="WHO2009">{{Cite web|url=http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/17/application/Section24_GAD.pdf|title=Dyssomnias|access-date=2009-01-25|publisher=WHO|pages=7–11|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318104517/http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/17/application/Section24_GAD.pdf|archive-date=2009-03-18}}</ref> Anisan'ny anton-javatra mety hampidi-doza hafa ny fiasana amin'ny alina sy ny apnea amin'ny torimaso.<ref name="Th2007">{{Cite journal|vauthors=Roth T|title=Insomnia: definition, prevalence, etiology, and consequences|journal=Journal of Clinical Sleep Medicine|volume=3|issue=5 Suppl|pages=S7–10|date=August 2007|doi=10.5664/jcsm.26929|pmid=17824495|pmc=1978319}}</ref> Ny famaritana ny aretina dia mifototra amin'ny fahazarana matory sy ny fizahana mba hahitana ny antony fototra.<ref name="NIH2011Diag" /> Azo atao ny manao fanadihadiana momba ny torimaso mba hijerena ireo aretina fototra mahatonga ny torimaso.<ref name="NIH2011Diag">{{Cite web|title=How Is Insomnia Diagnosed?|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/inso/diagnosis|website=NHLBI|access-date=9 August 2016|date=December 13, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811091424/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/inso/diagnosis|archive-date=11 August 2016}}</ref> Azo atao amin'ny fanontaniana roa ny fitiliana: "sarotra aminao ve ny matory?" ary "sarotra aminao ve ny matory na mijanona ho matory?" <ref name="Th2007" /> Ny fahadiovana amin'ny torimaso sy ny fanovana ny fomba fiaina no fitsaboana voalohany amin'ny tsy fahitan-tory.<ref name="NIH2011Tx">{{Cite web|title=How Is Insomnia Treated?|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/inso/treatment|website=NHLBI|access-date=9 August 2016|date=December 13, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728012302/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/inso/treatment|archive-date=28 July 2016}}</ref><ref name="Wil2008">{{Cite journal|vauthors=Wilson JF|s2cid=42686046|title=In the clinic. Insomnia|journal=Annals of Internal Medicine|volume=148|issue=1|pages=ITC13–1–ITC13–16|date=January 2008|pmid=18166757|doi=10.7326/0003-4819-148-1-200801010-01001}}</ref> Ny fahadiovana amin'ny torimaso dia ahitana ny fotoana fatoriana tsy tapaka, ny fiposahan'ny masoandro, ny efitrano mangina sy maizina, ary ny fanaovana fanatanjahan-tena tsy tapaka.<ref name="Wil2008" /> Azo ampiana amin'izany ny fitsaboana ara-tsaina sy fitondran-tena.<ref name="AC2016">{{Cite journal|vauthors=Qaseem A, Kansagara D, Forciea MA, Cooke M, Denberg TD|title=Management of Chronic Insomnia Disorder in Adults: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians|journal=Annals of Internal Medicine|volume=165|issue=2|pages=125–33|date=July 2016|pmid=27136449|doi=10.7326/M15-2175|doi-access=free}}</ref><ref name="Tra2015">{{Cite journal|vauthors=Trauer JM, Qian MY, Doyle JS, Rajaratnam SM, Cunnington D|s2cid=21617330|title=Cognitive Behavioral Therapy for Chronic Insomnia: A Systematic Review and Meta-analysis|journal=Annals of Internal Medicine|volume=163|issue=3|pages=191–204|date=August 2015|pmid=26054060|doi=10.7326/M14-2841}}</ref> Na dia mety hanampy aza ny pilina fatoriana, dia mifandray amin'ny ratra, ny fahaverezan-tsaina ary ny fiankinan-doha izy ireo.<ref name="NIH2011Tx" /><ref name="AC2016" /> Tsy soso-kevitra ny hampiasana ireo fanafody ireo mihoatra ny efatra na dimy herinandro.<ref name="AC2016" /> Tsy mazava ny fahombiazany sy ny fiarovana ny fitsaboana hafa.<ref name="NIH2011Tx" /><ref name="AC2016" /> Eo anelanelan'ny 10% sy 30%-n'ny olon-dehibe no tsy mahita tory amin'ny fotoana rehetra ary hatramin'ny antsasaky ny olona no tsy mahita tory amin'ny taona iray.<ref name="WHO2009" /><ref name="Th2007" /><ref name="Tas2015">{{Cite book|last=Tasman|first=Allan|last2=Kay|first2=Jerald|last3=Lieberman|first3=Jeffrey A.|last4=First|first4=Michael B.|last5=Riba|first5=Michelle|title=Psychiatry, 2 Volume Set|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-75336-1|page=4253|edition=4|url=https://books.google.com/books?id=l2KRBgAAQBAJ&pg=PT4253|access-date=2020-08-05|archive-date=2020-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618043150/https://books.google.com/books?id=l2KRBgAAQBAJ&pg=PT4253|url-status=live}}</ref> Manodidina ny 6%-n'ny olona no manana tsy fahitan-tory izay tsy vokatry ny olana hafa ary maharitra mihoatra ny iray volana.<ref name="Th2007" /> Ireo olona mihoatra ny 65 taona no matetika voan'izany raha oharina amin'ny tanora.<ref name="Wil2008" /> Matetika kokoa ny vehivavy no voan'izany noho ny lehilahy.<ref name="WHO2009" /> Ny famaritana ny tsy fahitan-tory dia efa nisy hatramin'ny andron'i [[Grisia Taloha|Gresy fahiny]].<ref>{{Cite book|last=Attarian|first=Hrayr P.|title=Clinical Handbook of Insomnia|date=2003|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-59259-662-1|chapter=chapter 1|language=en|access-date=2020-08-05|archive-date=2017-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908173636/https://books.google.com/books?id=Fx-sBAAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] t3b1pr7cjq28obs71css8md31byf4w2 0 299118 1135401 2026-04-15T16:20:48Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468444|Near-sightedness]] to:mg #mdwikicx 1135401 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Near-sightedness |synonym =Myopia, short-sightedness, near-sighted |image =Myopia.gif |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Diagram showing changes in the eye with near-sightedness |pronounce = |specialty =[[Ophthalmology]], [[optometry]] |symptoms =Distant objects appear [[blurred vision|blurry]], close objects appear normal, [[headache]]s, [[eye strain]]<ref name=NIH2010/> |onset = |duration = |causes =Combination of genetic and environmental factors<ref name=Fos2014/> |risks =Near work, greater time spent indoors, family history<ref name=Fos2014/><ref name=Pan2012/> |diagnosis =[[Eye examination]]<ref name=NIH2010/> |differential = |prevention =More time outside for children<ref name=Ram2015/> |treatment =[[Eyeglass]]es, [[contact lenses]], [[surgery]]<ref name=NIH2010/> |medication = |prognosis = |frequency =1.5 billion people (22%)<ref name=Fos2014/><ref name=Hol2014/> |deaths = }}Ny fahitana akaiky (myopia), fantatra ihany koa amin’ny hoe fahitana fohy, dia aretin’ny maso izay miseho rehefa mifantoka eo anoloan’ny retina ny hazavana miditra ao amin’ny maso, fa tsy eo amin’ny toerana tokony hifantohany. [1] [2] Vokatr’izany, ny zavatra lavitra dia hita ho manjavozavo, raha toa kosa ka mazava tsara ny zavatra akaiky. [1] Anisan’ny soritr’aretina mety hiseho koa ny aretin’andoha sy ny fihenjanan’ny maso, indrindra rehefa miezaka mijery zavatra lavitra. [1] Amin’ny tranga myopia mafy, dia mitombo ny loza mety hisian’ny fahasarotana ara-pahasalamana amin’ny maso, toy ny fahatapahan’ny retina, katarakta, ary glaucome. [2] Ny antony fototra dia heverina fa fitambaran'ny anton-javatra ara-pandovan-toetra sy ara-tontolo iainana.<ref name="Fos2014">{{Cite journal|vauthors=Foster PJ, Jiang Y|title=Epidemiology of myopia|journal=Eye|volume=28|issue=2|pages=202–8|date=February 2014|pmid=24406412|pmc=3930282|doi=10.1038/eye.2013.280}}</ref> Anisan'ny mety hampidi-doza ny fanaovana asa mifantoka amin'ny zavatra akaiky, ny fotoana laniana ao an-trano bebe kokoa, ary ny tantaram-pianakaviana momba ny aretina.<ref name="Fos2014" /><ref name="Pan2012">{{Cite journal|vauthors=Pan CW, Ramamurthy D, Saw SM|title=Worldwide prevalence and risk factors for myopia|journal=Ophthalmic & Physiological Optics|volume=32|issue=1|pages=3–16|date=January 2012|pmid=22150586|doi=10.1111/j.1475-1313.2011.00884.x}}</ref> Mifandray amin'ny saranga ara-tsosialy sy ara-toekarena ambony ihany koa izany.<ref name="Fos2014" /> Ny antony fototra mahatonga izany dia ny fitomboan'ny halavan'ny maso lava loatra na ny fitomboan'ny family (lentille) matanjaka loatra.<ref>{{Cite book|last=Ledford|first=Al Lens, Sheila Coyne Nemeth, Janice K.|title=Ocular anatomy and physiology|date=2008|publisher=SLACK|location=Thorofare, NJ|isbn=9781556427923|page=158|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=Cphm_fxwvl8C&pg=PA158|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908155641/https://books.google.com/books?id=Cphm_fxwvl8C&pg=PA158|archive-date=8 September 2017}}</ref> Karazana fahadisoana amin'ny fijerena maso izany.<ref name="NIH2010" /> Ny fizahana maso no hamantarana ny aretina.<ref name="NIH2010" /> Misy porofo vonjimaika milaza fa azo ahena ny mety hisian'ny fahitana akaiky amin'ny alalan'ny fampijanonana ny ankizy kely handany fotoana bebe kokoa any ivelany.<ref name="Ram2015">{{Cite journal|vauthors=Ramamurthy D, Lin Chua SY, Saw SM|title=A review of environmental risk factors for myopia during early life, childhood and adolescence|journal=Clinical & Experimental Optometry|volume=98|issue=6|pages=497–506|date=November 2015|pmid=26497977|doi=10.1111/cxo.12346|type=Review|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Xiong S, Sankaridurg P, Naduvilath T, Zang J, Zou H, Zhu J, Lv M, He X, Xu X|display-authors=6|title=Time spent in outdoor activities in relation to myopia prevention and control: a meta-analysis and systematic review|journal=Acta Ophthalmologica|volume=95|issue=6|pages=551–566|date=September 2017|pmid=28251836|pmc=5599950|doi=10.1111/aos.13403}}</ref> Mety mifandray amin'ny fiparitahan'ny hazavana voajanahary izany.<ref>{{Cite journal|vauthors=Hobday R|title=Myopia and daylight in schools: a neglected aspect of public health?|journal=Perspectives in Public Health|volume=136|issue=1|pages=50–5|date=January 2016|pmid=25800796|doi=10.1177/1757913915576679}}</ref> Azo ahitsy amin'ny alalan'ny solomaso, lantihy fifandraisana, na fandidiana ny fahitana akaiky. Ny solomaso no fomba mora indrindra sy azo antoka indrindra hanitsiana ny olana.<ref name="NIH2010" /> Afaka manome fahitana mivelatra kokoa ny lantihy fifandraisana, saingy mifandray amin'ny mety hisian'ny aretina.<ref name="NIH2010" /> Manova tanteraka ny endriky ny kornea ny fandidiana refractive.<ref name="NIH2010" /> Ny tsy fahitana akaiky no olana fahita matetika indrindra amin'ny maso ary tombanana ho 1.5 lavitrisa ny olona (22%-n'ny mponina).<ref name="Fos2014" /><ref name="Hol2014">{{Cite journal|vauthors=Holden B, Sankaridurg P, Smith E, Aller T, Jong M, He M|title=Myopia, an underrated global challenge to vision: where the current data takes us on myopia control|journal=Eye|volume=28|issue=2|pages=142–6|date=February 2014|pmid=24357836|pmc=3930268|doi=10.1038/eye.2013.256}}</ref> Miovaova be ny tahan'ny any amin'ny faritra samihafa eto amin'izao tontolo izao.<ref name="Fos2014" /> Eo anelanelan'ny 15% sy 49% ny tahan'ny aretina eo amin'ny olon-dehibe <ref name="Pan2012" /><ref name="Pan2015" /> Mitovy ny tahan'ny aretina amin'ny vehivavy sy ny lehilahy.<ref name="Pan2015" /> Eo amin'ny ankizy, 1% amin'ny Nepaley ambanivohitra, 4% amin'ny Afrikana Tatsimo, 12% amin'ny Amerikanina, ary 37% any amin'ny tanàn-dehibe sinoa sasany no voakasik'izany.<ref name="Fos2014" /><ref name="Pan2012" /> Nitombo ny tahan'ny zanabola nanomboka tamin'ny taona 1950.<ref name="Pan2015" /> Ny tsy fahitana akaiky izay tsy voahitsy dia iray amin'ireo antony mahazatra indrindra mahatonga ny fahitana ho simba maneran-tany miaraka amin'ny katarakta, ny fahasimban'ny maso, ary ny tsy fahampian'ny vitamina A.<ref name="Pan2015">{{Cite journal|vauthors=Pan CW, Dirani M, Cheng CY, Wong TY, Saw SM|title=The age-specific prevalence of myopia in Asia: a meta-analysis|journal=Optometry and Vision Science|volume=92|issue=3|pages=258–66|date=March 2015|pmid=25611765|doi=10.1097/opx.0000000000000516}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] b05n1h2vmk015ewvj9eda34rr3r3fun 0 299119 1135402 2026-04-15T16:24:16Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1490761|Coronary artery disease]] to:mg #mdwikicx 1135402 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Coronary artery disease |synonym =Atherosclerotic heart disease,<ref>{{cite web|title=Coronary heart disease – causes, symptoms, prevention|url=https://www.southerncross.co.nz/AboutTheGroup/HealthResources/MedicalLibrary/tabid/178/vw/1/ItemID/191|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303085351/https://www.southerncross.co.nz/AboutTheGroup/HealthResources/MedicalLibrary/tabid/178/vw/1/ItemID/191/|url-status=dead|archive-date=3 March 2014|website=Southern Cross Healthcare Group|access-date=15 September 2013}}</ref> atherosclerotic vascular disease,<ref>{{cite journal | vauthors = Faxon DP, Creager MA, Smith SC, Pasternak RC, Olin JW, Bettmann MA, Criqui MH, Milani RV, Loscalzo J, Kaufman JA, Jones DW, Pearce WH | display-authors = 6 | title = Atherosclerotic Vascular Disease Conference: Executive summary: Atherosclerotic Vascular Disease Conference proceeding for healthcare professionals from a special writing group of the American Heart Association | journal = Circulation | volume = 109 | issue = 21 | pages = 2595–604 | date = June 2004 | pmid = 15173041 | doi = 10.1161/01.CIR.0000128517.52533.DB | doi-access = free }}</ref> coronary heart disease<ref>{{cite web|title=Coronary heart disease|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007115.htm|publisher=NIH|access-date=15 September 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130912095525/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007115.htm|archive-date=12 September 2013}}</ref> |image =Blausen 0257 CoronaryArtery Plaque.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Illustration depicting atherosclerosis in a coronary artery. |pronounce = |specialty =[[Cardiology]], [[cardiac surgery]] |symptoms =[[Chest pain]], [[shortness of breath]]<ref name=HLB2014/> |onset = |duration = |causes =[[Atherosclerosis]] of the [[Coronary arteries|arteries of the heart]]<ref name=WHO2011/> |risks =[[hypertension|High blood pressure]], [[tobacco smoking|smoking]], [[diabetes mellitus|diabetes]], [[exercise|lack of exercise]], [[obesity]], [[hypercholesterolaemia|high blood cholesterol]]<ref name=WHO2011/><ref name=Meh2014/> |diagnosis =[[Electrocardiography|Electrocardiogram]], [[cardiac stress test]], [[coronary computed tomographic angiography]], [[Coronary catheterization|coronary angiogram]]<ref name=NIH2014Diag/> |differential = |prevention =[[Healthy diet]], regular exercise, maintaining a healthy weight, not smoking<ref name=HLB2013P/> |treatment =[[Percutaneous coronary intervention]] (PCI), [[coronary artery bypass surgery]] (CABG)<ref name=HLB2013Tr/> |medication =[[Aspirin]], [[beta blocker]]s, [[Nitroglycerin|nitroglycerin]], [[statins]]<ref name=HLB2013Tr/> |prognosis = |frequency =110 million (2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths =8.9 million (2015)<ref name=GBD2015De/> }}Ny aretin’ny lalan-dràn’ny fo (CAD), fantatra ihany koa amin’ny hoe aretin’ny fo (CHD) na aretin’ny fo iskemika (IHD), dia aretina miseho noho ny fihenan’ny fikorianan’ny ra mankany amin’ny hozatry ny fo, vokatry ny fitangoronana takelaka (plaque) ao amin’ny lalan-dràn’ny fo. [1] [2] [3] [4] Ity no karazana aretina mahazatra indrindra ao anatin’ny aretin’ny fo sy lalan-drà. [5] Anisan’ny endrika isehoany ny angina maharitra, angina tsy maharitra, infarction myocardial, ary ny fahafatesana tampoka vokatry ny fo. [6] Ny soritr’aretina mahazatra indrindra dia ny fanaintainan’ny tratra na fahatsapana tsy fahazoana aina, izay mety hiparitaka mankany amin’ny soroka, sandry, lamosina, vozona, na valanorano. [7] Indraindray dia mety ho toy ny heartburn ihany ny fahatsapana azy. Matetika ireo soritr’aretina ireo dia miseho rehefa manao ezaka ara-batana na tratran’ny adin-tsaina ara-pihetseham-po, maharitra minitra vitsivitsy, ary mihatsara rehefa miala sasatra. [7] Mety hisy ihany koa ny fahasemporana, ary amin’ny tranga sasany dia tsy misy soritr’aretina mihitsy. [7] Amin’ny olona maro, ny famantarana voalohany dia mety ho aretim-po. [2] Anisan’ny fahasarotana mety hiseho koa ny tsy fahombiazan’ny fo sy ny fitempon’ny fo tsy ara-dalàna. [2] Anisan'ny mety hampidi-doza ny fiakaran'ny tosidrà, ny fifohana sigara, [[Diabeta|ny diabeta]], ny tsy fahampian'ny fanatanjahan-tena, ny hatavezana, ny kolesterola avo ao amin'ny ra, ny sakafo tsy mahasalama, [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]] ary ny fisotroana toaka be loatra.<ref name="WHO2011">{{Cite book|last=Mendis|first=Shanthi|last2=Puska|first2=Pekka|last3=Norrving|first3=Bo|title=Global atlas on cardiovascular disease prevention and control|date=2011|publisher=World Health Organization in collaboration with the World Heart Federation and the World Stroke Organization|location=Geneva|isbn=9789241564373|pages=3–18|edition=1st|url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2011/9789241564373_eng.pdf?ua=1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817123106/http://whqlibdoc.who.int/publications/2011/9789241564373_eng.pdf?ua=1|archive-date=17 August 2014}}</ref><ref name="Meh2014">{{Cite journal|vauthors=Mehta PK, Wei J, Wenger NK|title=Ischemic heart disease in women: a focus on risk factors|journal=Trends in Cardiovascular Medicine|volume=25|issue=2|pages=140–51|date=February 2015|pmid=25453985|pmc=4336825|doi=10.1016/j.tcm.2014.10.005}}</ref><ref name="Char2013">{{Cite journal|vauthors=Charlson FJ, Moran AE, Freedman G, Norman RE, Stapelberg NJ, Baxter AJ, Vos T, Whiteford HA|display-authors=6|title=The contribution of major depression to the global burden of ischemic heart disease: a comparative risk assessment|journal=BMC Medicine|volume=11|pages=250|date=November 2013|pmid=24274053|pmc=4222499|doi=10.1186/1741-7015-11-250}}</ref> Mety hanampy amin'ny famaritana ny aretina ny fitiliana maromaro, anisan'izany: electrocardiogram, fitiliana ny adin-tsaina amin'ny fo, angiography tomografia amin'ny alalan'ny kajy ny fo, ary angiograma amin'ny fo, ankoatra ny hafa.<ref name="NIH2014Diag">{{Cite web|title=How Is Coronary Heart Disease Diagnosed?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/diagnosis|access-date=25 February 2015|date=29 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224070406/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/diagnosis|archive-date=24 February 2015}}</ref> Ireto misy fomba hampihenana ny mety ho voan'ny CAD: fihinanana sakafo ara-pahasalamana, fanaovana fanatanjahan-tena tsy tapaka, fitazonana lanja ara-pahasalamana, ary tsy fifohana sigara.<ref name="HLB2013P" /> Indraindray dia ampiasaina ny fanafody ho an'ny diabeta, kolesterola avo, na tosidra ambony.<ref name="HLB2013P">{{Cite web|title=How Can Coronary Heart Disease Be Prevented or Delayed?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/prevention|access-date=25 February 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224105151/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/prevention|archive-date=24 February 2015}}</ref> Voafetra ny porofo azo ampiasaina amin'ny fitiliana ireo olona tsy dia atahorana ho voan'ny aretina ary tsy manana soritr'aretina.<ref>{{Cite journal|vauthors=Desai CS, Blumenthal RS, Greenland P|title=Screening low-risk individuals for coronary artery disease|journal=Current Atherosclerosis Reports|volume=16|issue=4|pages=402|date=April 2014|pmid=24522859|doi=10.1007/s11883-014-0402-8}}</ref> Mitovy amin'ny fisorohana ny fitsaboana.<ref name="HLB2013Tr" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Boden WE, Franklin B, Berra K, Haskell WL, Calfas KJ, Zimmerman FH, Wenger NK|title=Exercise as a therapeutic intervention in patients with stable ischemic heart disease: an underfilled prescription|journal=The American Journal of Medicine|volume=127|issue=10|pages=905–11|date=October 2014|pmid=24844736|doi=10.1016/j.amjmed.2014.05.007}}</ref> Mety ilaina ny fanafody fanampiny toy ny antiplatelets (anisan'izany [[Aspirinina|ny aspirine]] ), beta blockers, na nitroglycerin.<ref name="HLB2013Tr" /> Azo ampiasaina amin'ny aretina mafy ny fomba fitsaboana toy ny fandidiana "percutaneous coronary intervention" (PCI) na ny fandidiana "coronary artery bypass" (CABG).<ref name="HLB2013Tr">{{Cite web|title=How Is Coronary Heart Disease Treated?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/treatment|access-date=25 February 2015|date=29 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224093945/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/cad/treatment|archive-date=24 February 2015}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Deb S, Wijeysundera HC, Ko DT, Tsubota H, Hill S, Fremes SE|title=Coronary artery bypass graft surgery vs percutaneous interventions in coronary revascularization: a systematic review|journal=JAMA|volume=310|issue=19|pages=2086–95|date=November 2013|pmid=24240936|doi=10.1001/jama.2013.281718|doi-access=free}}</ref> Ho an'ireo manana CAD maharitra dia tsy mazava raha toa ka manatsara [[Fanantenam-pahela velona|ny androm-piainana]] na mampihena ny mety hisian'ny aretim-po ny PCI na CABG ankoatra ny fitsaboana hafa.<ref>{{Cite journal|vauthors=Rezende PC, Scudeler TL, da Costa LM, Hueb W|title=Conservative strategy for treatment of stable coronary artery disease|journal=World Journal of Clinical Cases|volume=3|issue=2|pages=163–70|date=February 2015|pmid=25685763|pmc=4317610|doi=10.12998/wjcc.v3.i2.163}}</ref> Tamin'ny taona 2015, olona 110 tapitrisa no voan'ny CAD ary nahafaty olona 8.9 tapitrisa.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref><ref name="GBD2015De">{{Cite journal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref> Mahatonga ny 15.6%-n'ny fahafatesana rehetra izany, ka mahatonga azy io ho antony mahazatra indrindra mahatonga fahafatesana maneran-tany.<ref name="GBD2015De" /> Nihena ny mety ho fahafatesana vokatry ny CAD nandritra ny taona iray teo anelanelan'ny taona 1980 sy 2010, indrindra fa tany amin'ny [[firenena mandroso]].<ref>{{Cite journal|vauthors=Moran AE, Forouzanfar MH, Roth GA, Mensah GA, Ezzati M, Murray CJ, Naghavi M|title=Temporal trends in ischemic heart disease mortality in 21 world regions, 1980 to 2010: the Global Burden of Disease 2010 study|journal=Circulation|volume=129|issue=14|pages=1483–92|date=April 2014|pmid=24573352|pmc=4181359|doi=10.1161/circulationaha.113.004042}}</ref> Nihena ihany koa ny isan'ny tranganà CAD ho an'ny taona iray teo anelanelan'ny taona 1990 sy 2010.<ref>{{Cite journal|vauthors=Moran AE, Forouzanfar MH, Roth GA, Mensah GA, Ezzati M, Flaxman A, Murray CJ, Naghavi M|display-authors=6|title=The global burden of ischemic heart disease in 1990 and 2010: the Global Burden of Disease 2010 study|journal=Circulation|volume=129|issue=14|pages=1493–501|date=April 2014|pmid=24573351|pmc=4181601|doi=10.1161/circulationaha.113.004046}}</ref> Tany Etazonia tamin'ny taona 2010, tokony ho 20% amin'ireo mihoatra ny 65 taona no voan'ny CAD, raha toa ka 7% amin'ireo 45 ka hatramin'ny 64 taona no nahitana izany, ary 1.3% amin'ireo 18 ka hatramin'ny 45 taona; <ref name="US2011" /> ambony kokoa ny tahan'ny tranga teo amin'ny lehilahy noho ny vehivavy amin'ny taona iray.<ref name="US2011">{{Cite journal|title=Prevalence of coronary heart disease--United States, 2006-2010|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=60|issue=40|pages=1377–81|date=October 2011|pmid=21993341|last=Centers for Disease Control Prevention (CDC)}}</ref> == References == [[Category:Translated from MDWiki]] 0j0y1fbry6nxihwx2yvl86flfplphw4 0 299120 1135403 2026-04-15T16:27:04Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1496167|Lung cancer]] to:mg #mdwikicx 1135403 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Lung cancer |synonym =Lung carcinoma |image =LungCACXR.PNG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A [[chest X-ray]] showing a tumor in the lung (marked by arrow) |pronounce = |specialty =[[Oncology]]<ref name=WHO2021.1.inttro/> |symptoms =Coughing (including [[Hemoptysis|coughing up blood]]), weight loss, shortness of breath, [[chest pain]]s<ref name="Harrison"/> |onset =~70 years<ref name="SEER"/> |duration = |causes = |risks ={{hlist|[[Tobacco smoking]]|[[genetics|genetic factors]]|[[radon]] gas|[[asbestos]]|[[air pollution]]<ref name=Kumar2020/>}} |diagnosis =[[Medical imaging]], [[tissue biopsy]]<ref name=Kumar2020/> |differential = |prevention = |treatment =[[Surgery]], [[chemotherapy]], [[radiation therapy|radiotherapy]]<ref name=Kumar2020/> |medication = |prognosis =[[Five-year survival rate]]: 10 to 20% (most countries), 33% (Japan), 27% (Israel), 25% (Republic of Korea)<ref name="Sung2021"/> |frequency =2.2&nbsp;million new cases in 2020<ref name="Glob2020"/> |deaths =1.8&nbsp;million (2020)<ref name="Sung2021"/> }}Ny homamiadan’ny havokavoka dia aretina iray ao amin’ny sokajin’ny homamiadana, izay miseho amin’ny endrika fivontosana ao amin’ny havokavoka, vokatry ny fitomboan’ny sela tsy voafehy ao amin’ny sela havokavoka. [1] Ireo sela mitombo tsy ara-dalàna ireo dia afaka miparitaka any amin’ny faritra hafa amin’ny vatana amin’ny alalan’ny dingana antsoina hoe metastasis, ka manafika sela sy taova hafa akaiky na lavitra. [2] Ny ankamaroan’ny homamiadana manomboka ao amin’ny havokavoka, izay antsoina hoe homamiadan’ny havokavoka voalohany, dia ao anatin’ny sokajin’ny karsinoma. [3] Ny karazany roa lehibe dia ny homamiadan’ny havokavoka sela kely (SCLC) sy ny homamiadan’ny havokavoka tsy sela kely (NSCLC). [4] Ny soritr’aretina mahazatra indrindra dia ahitana kohaka maharitra, anisan’izany ny kohaka misy ra, fihenan-danja tsy nahy, fahasemporana, ary fanaintainan’ny tratra. [5] Ny ankamaroan'ny tranganà homamiadan'ny havokavoka (>80%) dia vokatry ny fifohana sigara mandritra ny fotoana maharitra. Mitombo maneran-tany ny homamiadan'ny havokavoka amin'ireo olona tsy nifoka sigara mihitsy. Ireo tranga ireo dia matetika vokatry ny fitambaran'ny anton-javatra ara-pandovan-toetra sy ny fiparitahan'ny entona radon, [[Vatosiraka|asbestos]], setroka sigara hafa, na endrika hafa amin'ny fahalotoan'ny rivotra.<ref name="Kumar2020">{{Cite book|last=White|first=Veronica|last2=Ruperelia|first2=Prina|editor-last=Feather|editor-first=Adam|editor2-last=Randall|editor2-first=David|editor3-last=Waterhouse|editor3-first=Mona|title=Kumar and Clark's Clinical Medicine|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7870-5|pages=975-982|edition=10th|language=en|chapter=28.Respiratory disease|access-date=19 January 2022|archive-date=19 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119144202/https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA975|url-status=live}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWhiteRuperelia2020">White, Veronica; Ruperelia, Prina (2020). [https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA975 "28.Respiratory disease"]. In Feather, Adam; Randall, David; Waterhouse, Mona (eds.). ''Kumar and Clark's Clinical Medicine'' (10th&nbsp;ed.). Elsevier. pp.&nbsp;<span class="nowrap">975–</span>982. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-7870-5|<bdi>978-0-7020-7870-5</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20220119144202/https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA975 Archived] from the original on 19 January 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 January</span> 2022</span>.</cite></ref><ref name="MurrayNadel52">{{Cite book|vauthors=Alberg AJ, Brock MV, Samet JM|title=Murray & Nadel's Textbook of Respiratory Medicine|publisher=Saunders Elsevier|year=2016|chapter=Chapter 52: Epidemiology of lung cancer|edition=6th|isbn=978-1-4557-3383-5}}</ref> Mety ho hita amin'ny alalan'ny radiografia tratra sy ny fitiliana tomografia informatika (CT) ny homamiadan'ny havokavoka.<ref name="Kumar2020" /> Ny biopsy no manamarina ny aretina, izay matetika atao amin'ny alalan'ny bronchoscopy na CT-guidance.<ref name="Holland-Frei78">{{Cite book|vauthors=Lu C, Onn A, Vaporciyan AA, etal|title=Holland-Frei Cancer Medicine|edition=8th|chapter=Chapter 78: Cancer of the Lung|publisher=People's Medical Publishing House|year=2010|isbn=978-1-60795-014-1}}</ref> Ny fisorohana ireo anton-javatra mety hampidi-doza, anisan'izany ny fifohana sigara sy ny fahalotoan'ny rivotra, no fomba fisorohana voalohany. Miankina amin'ny karazana homamiadana, ny dingana (fiparitahan'ny aretina), ary ny fahasalaman'ny olona amin'ny ankapobeny ny fitsaboana sy ny vokatra maharitra. Tsy azo sitranina ny ankamaroan'ny tranga. Ny fitsaboana mahazatra dia ahitana ny fandidiana, ny chimiothérapie, ary ny radiotherapy.<ref name="Kumar2020" /> Indraindray ny NSCLC dia tsaboina amin'ny fandidiana, raha toa kosa ny SCLC mazàna dia mamaly tsara kokoa ny fitsaboana simika sy ny radiotherapy.<ref>{{Cite book|vauthors=Chapman S, Robinson G, Stradling J, West S, Wrightson J|title=Oxford Handbook of Respiratory Medicine|edition=3rd|chapter=Chapter 31|page=284|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-870386-0}}</ref> Maneran-tany tamin'ny taona 2020, ny homamiadan'ny havokavoka dia nitranga tamin'ny 2.2&nbsp;olona an-tapitrisany ary niafara tamin'ny 1.8&nbsp;tapitrisa ny fahafatesana.<ref name="Sung2021" /> Izany no mahatonga azy io ho antony mahazatra indrindra amin'ny fahafatesana mifandraika amin'ny homamiadana amin'ny lehilahy ary faharoa amin'ny vehivavy aorian'ny homamiadan'ny nono . Na dia eo aza ny fihenan'ny tahan'ny sigara amin'ny ankapobeny, dia miovaova arakaraka ny firenena ny tahan'ny sigara amin'ireo olona tsy nifoka sigara mihitsy, saingy mitombo amin'ny ankapobeny, miaraka amin'ny 15–20% amin'ny lehilahy no tsy mpifoka sigara ary mihoatra ny 50% amin'ny vehivavy no tsy mpifoka sigara. 70 taona ny taona mahazatra indrindra amin'ny fotoana ahafantarana ny aretina. Any amin'ny ankamaroan'ny firenena, ny tahan'ny fahavelomana dimy taona dia eo amin'ny 10 ka hatramin'ny 20% eo ho eo,<ref name="Sung2021" /> raha any Japon kosa dia 33%, any Israely 27%, ary any amin'ny Repoblikan'i Korea 25%.<ref name="Sung2021" /> Ratsy kokoa ny vokatra amin'ny ankapobeny any amin'ny firenena an-dalam-pandrosoana.<ref name="Maj2009">{{Cite book|last=Majumder|first=Sadhan|title=Stem cells and cancer|year=2009|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-89611-3|page=193|url=https://books.google.com/books?id=HaErOupWnO0C&pg=PA193|edition=Online-Ausg.|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018040051/https://books.google.com/books?id=HaErOupWnO0C&pg=PA193|archive-date=18 October 2015}}</ref> Ny lahatsoratra voalohany momba ny homamiadan'ny havokavoka, navoakan'i Isaac Adler tamin'ny 1912, dia nilaza fa tsy voamarina tsara izany.<ref name="Kloeck2021.1">{{Cite book|last=Kloecker|first=Goetz|editor-last=Kloecker|editor-first=Goetz|editor2-last=Fraig|editor2-first=Mostafa|editor3-last=Arnold|editor3-first=Susanne M.|editor4-last=Perez|editor4-first=Cesar A.|title=Lung Cancer: Standards of Care|date=7 December 2021|publisher=McGraw-Hill Education|location=New York|isbn=978-1-260-13620-3|pages=3-8|url=https://books.google.com/books?id=ugJTzQEACAAJ&newbks=0&hl=en|language=en|chapter=1. History of lung cancer|access-date=27 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128162659/https://books.google.com/books?id=ugJTzQEACAAJ&newbks=0&hl=en|url-status=live}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] ckp2cvu9a1khpyjq4qcp393gr5jj2c2 0 299121 1135404 2026-04-15T16:30:23Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1482586|Quinine]] to:mg #mdwikicx 1135404 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =441980057 |image =Quinine structure.svg |width =200 |image2 =Quinine-3D-balls.png |width2 =180 <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|US|ˈ|k|w|aɪ|n|aɪ|n}}, {{IPAc-en|k|w|ɪ|ˈ|n|iː|n}} or {{IPAc-en|UK|ˈ|k|w|ɪ|n|iː|n}} {{respell|KWIN|een}} |tradename =Qualaquin, Quinate, Quinbisul, others |synonyms = |IUPAC_name =(''R'')-(6-Methoxyquinolin-4-yl)[(1''S'',2''S'',4''S'',5''R'')-5-vinylquinuclidin-2-yl]methanol <!-- Clinical data --> |class = |uses =[[Malaria]]<ref name=MSF2020/> |side_effects =Headache, [[tinnitus|ringing in the ears]], trouble seeing, [[sweating]]<ref name=AHFS2020/> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =D |pregnancy_US =C |breastfeeding = |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[intramuscular]], [[intravenous]], [[rectal administration|rectal]] |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=1.5 g (by mouth or injection)<ref name=who/> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|quinine-sulfate}} |MedlinePlus =a682322 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |DailyMedID =Quinine |licence_US =Quinine <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability = |protein_bound =70–95%<ref name=MSR>{{cite web|title=Qualaquin (quinine) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=29 January 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/qualaquin-quinine-342696#showall|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202183809/http://reference.medscape.com/drug/qualaquin-quinine-342696#showall|archive-date=2 February 2014|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202183809/http://reference.medscape.com/drug/qualaquin-quinine-342696#showall |date=2 February 2014 }}</ref> |metabolism =[[Liver]] (mostly [[CYP3A4]] and [[CYP2C19]]-mediated) |elimination_half-life=8–14 hours (adults), 6–12 hours (children)<ref name = MSR/> |excretion =[[Kidney]] (20%) <!-- Chemical and physical data --> |C =20 |H =24 |N =2 |O =2 |SMILES =[H][C@@]1([C@@H](C2=CC=NC3=CC=C(C=C23)OC)O)C[C@@H]4CC[N@]1C[C@@H]4C=C |StdInChI =1S/C20H24N2O2/c1-3-13-12-22-9-7-14(13)10-19(22)20(23)16-6-8-21-18-5-4-15(24-2)11-17(16)18/h3-6,8,11,13-14,19-20,23H,1,7,9-10,12H2,2H3/t13-,14-,19-,20+/m0/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =LOUPRKONTZGTKE-WZBLMQSHSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =177 }} Ny quinine dia fanafody ampiasaina amin’ny fitsaboana ny tazomoka sy ny babesiosis. [1] Ampiasaina indrindra izy io amin’ny fitsaboana ny tazomoka ateraky ny Plasmodium falciparum izay mahatohitra ny chloroquine, indrindra raha tsy misy ny artesunate. [1] [2] Na dia nampiasaina indraindray amin’ny fitsaboana ny aretin’ny tongotra tsy mety sasatra aza izy, dia tsy soso-kevitra izany noho ny mety hisian’ny voka-dratsy lehibe. [1] Azo omena amin’ny endrika fihinanana am-bava na amin’ny alalan’ny tsindrona amin’ny lalan-drà ny quinine. [1] Misy ihany koa ny fanoheran’ny otrikaretina tazomoka amin’ity fanafody ity any amin’ny faritra sasany maneran-tany. [1] Ankoatra izany, ny quinine dia akora iray hita ao amin’ny rano tonika, izay manome azy ny tsirony mangidy. [3] Anisan'ny voka-dratsiny mahazatra ny aretin'andoha, ny fanenoana eo amin'ny sofina, ny fahasarotana mahita, ary ny hatsembohana . Anisan'ny voka-dratsy lehibe kokoa ny tsy fahandrenesana, ny tahan'ny platelet ambany ao amin'ny ra, ary ny fitempon'ny fo tsy ara-dalàna.<ref name="AHFS2020" /> Mety hahatonga ny olona iray ho mora may amin'ny masoandro kokoa ny fampiasana azy.<ref name="AHFS2020" /> Na dia tsy mazava aza raha miteraka fahavoazana ho an'ny zaza ny fampiasana azy mandritra ny fitondrana vohoka, dia mbola asaina ihany ny fitsaboana ny tazomoka mandritra ny fitondrana vohoka amin'ny quinine raha ilaina izany.<ref name="AHFS2020" /> [[Alkalôida|Alkaloida]] ny quinine, akora simika voajanahary.<ref name="AHFS2020" /> Tsy mazava tsara ny fomba fiasany amin'ny maha-fanafody azy.<ref name="AHFS2020" /> Ny kininina dia nalaina voalohany tamin'ny hoditry ny hazo [[cinchona]], izay teratany any [[Però]], tamin'ny taona 1820.<ref>{{Cite book|last=Willcox|first=Merlin|date=28 June 2004|title=Traditional Medicinal Plants and Malaria|url=https://books.google.com/books?id=L3lZiwsCZoYC&pg=PA23|location=|publisher=CRC Press|page=231|isbn=9780203502327|access-date=11 November 2016|archive-date=24 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224062718/https://books.google.com/books?id=L3lZiwsCZoYC&pg=PA23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Cechinel-Filho|first=Valdir|title=Plant bioactives and drug discovery : principles, practice, and perspectives|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken, N.J.|isbn=9780470582268|page=2|url=https://books.google.com/books?id=hhraBwhymOUC&pg=PA2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073629/https://books.google.com/books?id=hhraBwhymOUC&pg=PA2|archive-date=4 March 2016}}</ref> Efa nampiasaina hitsaboana ny tazomoka ny fitrandrahana hodiny hatramin'ny taona 1632 farafahakeliny ary nampidirina tany Espaina tamin'ny taona 1636 izany tamin'ny alalan'ireo [[Zezoita|misionera Zezoita]] avy any amin'ny [[Tontolo Vaovao]].<ref>{{Cite book|first=Henry M.|last=Staines|first2=Sanjeev|last2=Krishna|title=Treatment and Prevention of Malaria : Antimalarial Drug Chemistry, Action and Use.|date=2011|publisher=Springer Verlag|location=[S.l.]|isbn=9783034604796|page=45|url=https://books.google.com/books?id=cNuY6tyyyrUC&pg=PA45|access-date=2017-09-10|archive-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222065956/https://books.google.com/books?id=cNuY6tyyyrUC&pg=PA45|url-status=live}}</ref> Ao amin'ny lisitry ny fanafody tena ilaina ao amin'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana ny Quinine.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO}}</ref> Eo amin'ny 1.70 dolara amerikana ka hatramin'ny 3.40 dolara amerikana isaky ny fitsaboana ny vidin'ny ambongadiny any amin'ireo [[firenena an-dalam-pandrosoana]] . Any Etazonia dia mihoatra ny $200 ny vidin'ny fitsaboana iray.<ref name="Ric2015">{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=47}}</ref> == References == {{Reflist}} [[Category:Translated from MDWiki]] 2uact4q368p3q7n35yc42v1b3gk6o0b 0 299122 1135405 2026-04-15T16:37:18Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458901|Bronchitis]] to:mg #mdwikicx 1135405 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Bronchitis |synonym = |image =Bronchitis.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Figure A shows the location of the lungs and bronchial tubes. Figure B is an enlarged view of a normal bronchial tube. Figure C is an enlarged view of a bronchial tube with bronchitis. |pronounce =bron-kye-tis |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]], [[pulmonology]] |symptoms =[[Cough|Coughing]] up [[mucus]], [[wheezing]], [[shortness of breath]], chest discomfort<ref name=NHLBI2019/> |onset = |duration = |causes = |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = |medication = |prognosis = |frequency ='''Acute''': ~5% of people a year<ref name=Wen2006/><ref name=YLD2012>{{cite journal |vauthors=Vos T, Flaxman AD, Naghavi M, Lozano R, Michaud C, Ezzati M, Shibuya K, Salomon JA, Abdalla S, Aboyans V | title = Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990–2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 | journal = Lancet | volume = 380 | issue = 9859 | pages = 2163–96 |date=December 2012 | pmid = 23245607 | pmc = 6350784 | doi = 10.1016/S0140-6736(12)61729-2 |display-authors=etal}}</ref><br>'''Chronic''': ~5% of people<ref name=YLD2012/> |deaths = }}Ny bronchitis dia aretina ahitana fivontosana ao amin’ny bronches, izany hoe ireo lalan-drivotra lehibe sy antonony ao amin’ny havokavoka, ka miteraka kohaka. [1] Anisan’ny soritr’aretina mahazatra ny kohaka miaraka amin’ny famokarana rora, ny fisefosefoana, ny fahasemporana, ary ny fanaintainan’ny tratra. [1] Azo zaraina ho karazany roa ny bronchitis arakaraka ny faharetany: ny bronchitis tampoka (acute) izay maharitra fotoana fohy, ary ny bronchitis maharitra (chronic) izay maharitra ela kokoa ary mety hiverimberina. [1] Ny bronchitis mahery vaika dia mazàna misy kohaka maharitra telo herinandro eo ho eo,<ref name="Kin2016">{{Cite journal|last=Kin2016|first=S|title=Acute Bronchitis|journal=American Family Physician|date=1 October 2016|volume=94|issue=7|pages=560–565|pmid=27929206}}</ref> ary fantatra ihany koa amin'ny hoe sery eo amin'ny tratra.<ref name="CDC2017">{{Cite web|title=Antibiotics Aren't Always the Answer|url=https://www.cdc.gov/antibiotic-use/community/for-patients/common-illnesses/bronchitis.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|date=25 September 2017|access-date=5 June 2020|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108130748/https://www.cdc.gov/antibiotic-use/community/for-patients/common-illnesses/bronchitis.html|url-status=live}}</ref> Amin'ny tranga mihoatra ny 90% dia aretina virosy no antony.<ref name="Kin2016" /> Mety hiparitaka amin'ny alalan'ny rivotra ireo viriosy ireo rehefa mikohaka na mifandray mivantana amin'ny olona.<ref name="NIH2011Def">{{Cite web|title=What Is Bronchitis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi|access-date=1 April 2015|date=August 4, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153154/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi|archive-date=2 April 2015}}</ref> Vitsy ny tranga vokatry ny aretina bakteria toy ny ''Mycoplasma pneumoniae'' na ''Bordetella pertussis''.<ref name="Kin2016" /> Anisan'ny mety hampidi-doza ny fifohana sigara, vovoka, ary fahalotoan'ny rivotra hafa.<ref name="NIH2011Def" /> Ny fitsaboana ny bronchitis mahery vaika dia mazàna ahitana fitsaharana, paracetamol (acetaminophen), ary [[Fanafody tsy steroidal manohitra ny fivontosana|fanafody tsy steroidal anti-inflammatoire]] (NSAID) mba hanampiana amin'ny fanalefahana ny tazo.<ref name="Tac2012">{{Cite journal|last=Tackett|first=KL|last2=Atkins|first2=A|s2cid=37651935|title=Evidence-based acute bronchitis therapy|journal=Journal of Pharmacy Practice|date=December 2012|volume=25|issue=6|pages=586–90|pmid=23076965|doi=10.1177/0897190012460826}}</ref><ref name="NIH2019Overview">{{Cite web|title=How Is Bronchitis Treated?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi/treatment|access-date=1 April 2015|date=August 4, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402113109/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/brnchi/treatment|archive-date=2 April 2015}}</ref> Ny bronchitis mitaiza dia faritana ho kohaka mamokatra - izay mamoaka rora - izay maharitra telo volana na mihoatra isan-taona mandritra ny roa taona farafahakeliny.<ref name="MeSH2019">{{Cite web|title=MeSH Browser|url=https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D029481|website=meshb.nlm.nih.gov|access-date=2020-06-05|archive-date=2020-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023120536/https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D029481|url-status=live}}</ref><ref name="GOLD2019">{{Cite book|title=Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease - GOLD|date=2018|pages=4–5, 25|url=https://goldcopd.org/wp-content/uploads/2018/11/GOLD-2019-v1.7-FINAL-14Nov2018-WMS.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=30 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430194701/https://goldcopd.org/wp-content/uploads/2018/11/GOLD-2019-v1.7-FINAL-14Nov2018-WMS.pdf|url-status=live}}</ref> Maro amin'ireo olona voan'ny bronchitis mitaiza no manana [[aretin'ny havokavoka mitaiza]] (COPD).<ref name="Harr2012">{{Cite book|first=John J.|last=Reilly|first2=Edwin K.|last2=Silverman|first3=Steven D.|last3=Shapiro|chapter=Chronic Obstructive Pulmonary Disease|pages=2151–9|editor-first=Dan|editor-last=Longo|editor2-first=Anthony|editor2-last=Fauci|editor3-first=Dennis|editor3-last=Kasper|editor4-first=Stephen|editor4-last=Hauser|editor5-first=J.|editor5-last=Jameson|editor6-first=Joseph|editor6-last=Loscalzo|year=2011|title=Harrison's Principles of Internal Medicine|edition=18th|publisher=McGraw Hill|isbn=978-0-07-174889-6}}</ref> Ny fifohana sigara no antony mahazatra indrindra, ary misy antony hafa toy ny fahalotoan'ny rivotra sy ny fototarazo izay tsy dia misy fiantraikany firy.<ref name="Lancet2012">{{Cite journal|vauthors=Decramer M, Janssens W, Miravitlles M|title=Chronic obstructive pulmonary disease|journal=Lancet|volume=379|issue=9823|pages=1341–51|date=April 2012|pmid=22314182|doi=10.1016/S0140-6736(11)60968-9|pmc=7172377|citeseerx=10.1.1.1000.1967}}</ref> Anisan'ny fitsaboana ny fialana amin'ny fifohana sigara, ny fanaovana vaksiny, ny fanarenana, ary matetika ny fampiasana bronchodilator sy steroïde amin'ny alalan'ny fifohana rivotra.<ref name="GOLD2007" /> Mety handray soa avy amin'ny fitsaboana oksizenina maharitra ny olona sasany.<ref name="GOLD2007">{{Cite journal|vauthors=Rabe KF, Hurd S, Anzueto A, Barnes PJ, Buist SA, Calverley P, Fukuchi Y, Jenkins C, Rodriguez-Roisin R, van Weel C, Zielinski J|title=Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease: GOLD executive summary|journal=Am. J. Respir. Crit. Care Med.|volume=176|issue=6|pages=532–55|date=September 2007|pmid=17507545|doi=10.1164/rccm.200703-456SO|hdl=2066/51740|hdl-access=free}}</ref> Ny bronchitis tampoka (bronchitis mahery vaika) dia iray amin’ireo aretina fahita matetika indrindra amin’ny olombelona. [4] [11] Tombanana ho manodidina ny 5% amin’ny olon-dehibe sy 6% amin’ny ankizy no tratran’ity aretina ity farafahakeliny indray mandeha isan-taona. [12] [13] Io no endrika mahazatra indrindra amin’ny bronchitis raha ampitahaina amin’ny bronchitis mitaiza. [2] Any amin’ny Etazonia, araka ny antontanisa tamin’ny taona 2018, dia olona manodidina ny 9,3 tapitrisa no voamarina fa voan’ny bronchitis mitaiza. [14] [15] == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] obppzsg2pzns7xz5k7wsajbhi7r9b63 0 299123 1135406 2026-04-15T16:42:40Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1473922|Pulmonary edema]] to:mg #mdwikicx 1135406 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Pulmonary edema |synonym =Pulmonary oedema |image =PulmEdema.PNG |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Pulmonary edema with small [[pleural effusion]]s on both sides. |pronounce = |specialty =[[Cardiology]], [[critical care medicine]] |symptoms =[[Shortness of breath]], [[crackles|lung crackles]], pink frothy [[sputum]]<ref name=Stat2020/> |onset = |duration = |causes ='''Cardiogenic''': [[Myocardial infarction|Heart attack]], [[myocarditis]], [[valvular heart disease]], [[heart arrythmia]]s<ref name=Stat2020/><br>'''Non-cardiogenic''': [[Acute respiratory distress syndrome]] (ARDS), [[pneumonia]], [[pancreatitis]], multiple [[blood transfusions]]<ref name=Stat2020/> |risks = |diagnosis =Supported by [[lab tests]] and [[medical imaging]]<ref name=Stat2020/> |differential = |prevention = |treatment ='''Cardiogenic''': [[Furosemide]], [[nitroglycerin (medicine)|nitroglycerin]], [[non-invasive ventilation]]<ref name=Dob2019/><br>'''Non-cardiogenic''': [[Oxygen therapy]], [[mechanical ventilation]]<ref name=NCPE2020/> |medication = |prognosis = |frequency =Relatively common<ref name=Lipp2008/> |deaths = }}Ny edema amin’ny havokavoka dia toe-pahasalamana ahitana fiangonan-drano ao amin’ny sela (parenchyma) sy ao amin’ny habaka rivotra ao amin’ny havokavoka. [1] Io fitangoron-drano io dia manelingelina ny fifanakalozan’ny oksizena sy ny gazy karbonika, ka miteraka soritr’aretina toy ny fahasemporana sy ny kohaka miaraka amin’ny rora mavokely miboiboika. [1] Mety hisy ihany koa ny fisefosefoana na feo manokana re amin’ny havokavoka antsoina hoe crackles. [2] Amin’ny tranga mafy, ny edema amin’ny havokavoka dia mety hitarika fahasarotana lehibe, anisan’izany ny tsy fahafahan’ny taovam-pisefoana miasa. [1] Mety hitranga izany noho ny tsy fahombiazan'ny fo (cardiogenic) na ratra amin'ny sela ao amin'ny havokavoka (edema pulmonary tsy kardiogenic).<ref name="Stat2020">{{Cite journal|last=Malek|first=R|last2=Soufi|first2=S|title=Pulmonary Edema|date=January 2020|pmid=32491543|journal=StatPearls}}</ref> Mety hitranga ny tsy fahombiazan'ny fo noho ny aretim-po, myocarditis, aretin'ny valvular heart, na arrhythmias ao am-po.<ref name="Stat2020" /> Mety ho hita miaraka amin'ny acute respiratory distress syndrome (ARDS) ny ratra amin'ny havokavoka ary vokatry ny pnemonia, [[Aretin'ny sarakaty|pancreatitis]], na fampidiran-dra imbetsaka.<ref name="Stat2020" /> Ny antony fototra mahatonga izany dia ny tsy fifankahazoan'ny entona.<ref name="Stat2020" /> Mety ho tohanan'ny fitiliana laboratoara sy ny sary ara-pitsaboana ny aretina.<ref name="Stat2020" /> Ny fitsaboana ny edema amin’ny havokavoka dia mifantoka amin’ny fanatsarana ny soritr’aretina sy ny fitsaboana ny antony fototra mahatonga ny aretina. [1] Amin’ny tranga edema pulmonary kardiôgenika, ny fitsaboana fanampiny dia mety ahitana fampiasana diuretika, toy ny furosemide, izay manampy amin’ny fanalana rano be loatra ao amin’ny vatana. [2] Mety ampiasaina ihany koa ny fanafody mampihena ny enta-mavesatra iasan’ny fo (afterload), toy ny nitroglycerin. [2] Ankoatra izany dia mety ilaina ny ventilation tsy misy fandidiana mba hanohanana ny fifohana rivotra. [2] Ho an’ny edema pulmonary tsy kardiôgenika, ny fitsaboana dia miompana indrindra amin’ny fikarakarana fanohanana, anisan’izany ny fitsaboana oksizenina sy, amin’ny tranga mafy, ny ventilation mekanika. [3] Fahita matetika ny edema amin'ny havokavoka. Olona maherin'ny iray tapitrisa isan-taona no voakasiky ny aretim-po any Etazonia raha toa ka olona 190.000 eo ho eo no voakasiky ny aretim-po.<ref name="Stat2020" /> Nihena ho 30% tamin'ny taona 1990 ny mety ho fahafatesana rehefa miditra hopitaly, raha 60% tamin'ny taona 1970 izany.<ref name="Stat2020" /> Ny edema amin'ny havokavoka dia efa voalaza hatramin'ny andron'i [[Hippocrate|Hippocrate,]] fara fahakeliny, tamin'ny taona 400 talohan'i JK. Ny teny hoe edema dia avy amin'ny [[Fiteny grika|teny grika]] {{Lang|grc|οἴδημα}} ( ''oídēma'' ) midika hoe "fivontosana". == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 9zhfd730ewh7cgnu7zswa63a6gzeo87 0 299124 1135407 2026-04-15T16:46:22Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1469126|Persistent depressive disorder]] to:mg #mdwikicx 1135407 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Persistent_depressive_disorder |synonym =Dysthymia, dysthymic disorder, chronic depression |image =The Old Guitarist (cropped).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[The Old Guitarist]] by [[Pablo Picasso]], depicting a state of [[sadness]] and incompletion |pronounce =Dysthymia<br>{{IPAc-en|d|ɪ|s|ˈ|θ|aɪ|m|i|ə}} {{respell|dis|THY|mee-ə}} |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =[[depression (mood)|Low mood]], change in eating or sleeping, low energy, poor self esteem, trouble concentrating<ref name=Stat2020/> |onset =Childhood or early adulthood<ref name=DSM5/> |duration =Long-term<ref name=Lancet2020/> |causes = |risks =Loss of a parent, [[family history (medicine)|family history]]<ref name=DSM5/> |diagnosis =Based on symptoms after ruling out other possible causes<ref name=DSM5/> |differential =[[Hypothyroidism]], [[drug misuse]]<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =[[psychotherapy|Counseling]], [[Selective serotonin reuptake inhibitor|SSRIs]]<ref name=Stat2020/> |medication = |prognosis = |frequency =3% (104 million as of 2015)<ref name=Lancet2020/><ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> |deaths = }}Ny fikorontanan’ny fahaketrahana maharitra (PDD), fantatra taloha amin’ny anarana hoe dysthymia na fahaketrahana mitaiza, dia aretin-tsaina miavaka amin’ny fahaketrahana maharitra sy tsy mitsahatra. [1][2] Ity aretina ity dia miseho amin’ny soritr’aretina mitohy mandritra ny fotoana lava, anisan’izany ny fiovana eo amin’ny fahazotoan-komana sy ny torimaso, ny tsy fahampian-kery, ny fahaverezan’ny fahatokisan-tena, ary ny fahasarotana amin’ny fifantohana. [1] Mety hiteraka fahasahiranana lehibe eo amin’ny fiainana andavanandro sy ny asa ara-tsosialy ary ara-pianakaviana ireo soritr’aretina ireo. [1] Amin’ny tranga sasany, dia mety hiara-miseho amin’ny fikorontanan’ny fahaketrahana lehibe izany, ary mety hampitombo ny loza ateraky ny famonoan-tena. [2][3] Anisan'ny mety hampidi-doza ny fahafatesan'ny ray aman-dreny tamin'ny fahazazany sy ny tantaram-pianakaviana.<ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/168 168-171]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> Ny famaritana ny aretina dia mifototra amin'ny soritr'aretina rehefa avy nanaisotra ny antony hafa mety hitranga.<ref name="DSM5" /> Tsy maintsy misy soritr'aretina mandritra ny roa taona farafahakeliny amin'ny olon-dehibe na herintaona amin'ny ankizy mba hahafantarana ny aretina.<ref name="DSM5" /> Ao amin'ny DSM-5, ny dysthymia sy ny fahaketrahana lehibe mitaiza dia natambatra mba hamorona fikorontanan'ny fahaketrahana maharitra.<ref name="DSM5" /> Mitovy amin'ny [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|aretin'ny fahaketrahana lehibe]] ny fitsaboana amin'ny fampiasana torohevitra sy fanafody toy ny [[Mpanakantsakana ny fiverimberenan'ny serotoninina voafantina|SSRI]].<ref name="Stat2020">{{Cite journal|last=Patel|first=RK|last2=Rose|first2=GM|title=Persistent Depressive Disorder|date=January 2020|pmid=31082096|journal=StatPearls}}</ref> Eo amin'ny 1 ka hatramin'ny 6% eo ho eo amin'ny mponina no voakasik'izany amin'ny fotoana iray.<ref name="Lancet2020">{{Cite journal|last=Schramm|first=E|last2=Klein|first2=DN|last3=Elsaesser|first3=M|last4=Furukawa|first4=TA|last5=Domschke|first5=K|title=Review of dysthymia and persistent depressive disorder: history, correlates, and clinical implications.|journal=The lancet. Psychiatry|date=September 2020|volume=7|issue=9|pages=801-812|doi=10.1016/S2215-0366(20)30099-7|pmid=32828168}}</ref> Tamin'ny taona 2015 dia olona 104 tapitrisa eo ho eo no voakasik'izany maneran-tany. Matetika no manomboka amin'ny fahazazana na ny fiandohan'ny fahamatorana ny aretina.<ref name="DSM5" /> Ny teny hoe "dysthymia" dia nanomboka nampiasaina teo amin'ny sehatry ny fitsaboana aretin-tsaina tamin'ny taona 1844 nataon'i Fleming.<ref name="Stat2020" /> Nampidirina voalohany tao amin'ny DSM-II ho toy ny fikorontanan'ny toetra izy io ary taty aoriana dia noheverina ho toy ny aretina ao amin'ny DSM-III.<ref name="Stat2020" /> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 7jjz5a74ntomjzobf1375crrcw82xxq 0 299125 1135408 2026-04-15T16:50:54Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1496791|Yellow fever]] to:mg #mdwikicx 1135408 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Yellow fever |synonym =Yellow jack, yellow plague,<ref name=Old2009/> bronze john<ref>{{cite book |last1=Bazin |first1=Hervé |title=Vaccination: a history from Lady Montagu to genetic engineering |date=2011 |publisher=J. Libbey Eurotext |location=Montrouge |isbn=978-2-7420-0775-2 |page=407 |url=https://books.google.com/books?id=orjaA_7sYZQC&pg=PA407 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223042240/https://books.google.com/books?id=orjaA_7sYZQC&pg=PA407 |archive-date=2017-02-23}}</ref> |image =YellowFeverVirus.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A [[Transmission electron microscope|TEM]] [[micrograph]] of ''yellow fever virus'' (234,000× magnification) |pronounce = |specialty =[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =[[Fever]], [[chills]], [[muscle pain]], [[headache]], [[Jaundice|yellow skin]]<ref name=WHO2014/> |onset =3 – 6 days post exposure<ref name=WHO2014/> |duration =3 – 4 days<ref name=WHO2014/> |causes =''Yellow fever virus'' spread by [[mosquitoes]]<ref name=WHO2014/> |risks = |diagnosis =[[Blood test]]<ref name=Toll2009/> |differential = |prevention =[[Yellow fever vaccine]]<ref name=WHO2014/> |treatment =[[Supportive care]]<ref name=WHO2014/> |medication = |prognosis = |frequency =~127,000 severe cases (2013)<ref name=WHO2014/> |deaths =5,100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal |last1= Wang|first1= Haidong|last2= Naghavi|first2= Mohsen|last3= Allen|first3= Christine|last4= Barber|first4= Ryan M.|last5= Bhutta|first5= Zulfiqar A.|last6= Carter|first6= Austin|last7= Casey|first7= Daniel C.|last8= Charlson|first8= Fiona J.|last9= Chen|first9= Alan Zian|last10= Coates|first10= Matthew M.|last11= Coggeshall|first11= Megan|last12= Dandona|first12= Lalit|last13= Dicker|first13= Daniel J.|last14= Erskine|first14= Holly E.|last15= Ferrari|first15= Alize J.|last16= Fitzmaurice|first16= Christina|last17= Foreman|first17= Kyle|last18= Forouzanfar|first18= Mohammad H.|last19= Fraser|first19= Maya S.|last20= Fullman|first20= Nancy|last21= Gething|first21= Peter W.|last22= Goldberg|first22= Ellen M.|last23= Graetz|first23= Nicholas|last24= Haagsma|first24= Juanita A.|last25= Hay|first25= Simon I.|last26= Huynh|first26= Chantal|last27= Johnson|first27= Catherine O.|last28= Kassebaum|first28= Nicholas J.|last29= Kinfu|first29= Yohannes|last30= Kulikoff|first30= Xie Rachel|display-authors= 1|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980 – 2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=The Lancet |date=8 October 2016 |volume=388 |issue=10053 |pages=1459 – 1544 |pmid=27733281 |doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1 |pmc=5388903}}</ref> }}Ny tazo vony na tazo mavo dia aretina virosy ateraky ny otrikaretina miparitaka amin’ny alalan’ny kaikitry ny moka, ary matetika miseho amin’ny endrika aretina mahery vaika maharitra vetivety. [1] Amin’ny ankamaroan’ny tranga, ny soritr’aretina dia ahitana tazo, hatsiaka, tsy fahazotoan-komana, maloiloy, fanaintainan’ny hozatra indrindra eo amin’ny lamosina, ary aretin’andoha. [1] Matetika dia mihatsara ireo soritr’aretina ireo ao anatin’ny dimy andro. [1] Na izany aza, eo amin’ny 15% eo ho eo amin’ny olona voa dia mety hiseho indray ny soritr’aretina aorian’ny fanatsarana voalohany. Amin’ity dingana faharoa ity dia mety hiseho ny fanaintainan’ny kibo, ary manomboka miseho ny hoditra mavomavo vokatry ny fahasimban’ny aty. [1][2] Raha miditra amin’io dingana mavesatra io ny aretina dia mitombo ny mety hisian’ny fandehanan-dra tsy ara-dalàna sy ny tsy fahombiazan’ny voa. [1] Ny viriosy tazo vony no mahatonga ity aretina ity ary miparitaka amin'ny alalan'ny kaikitry ny [[moka]] vavy voan'ny aretina.<ref name="WHO2014">{{Cite web|title=Yellow fever Fact sheet N°100|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs100/en/|website=World Health Organization|access-date=23 February 2014|date=May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219011908/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs100/en/|archive-date=19 February 2014}}</ref> [[Olombelona|Ny olombelona]], [[Primates|ny gidro]] hafa, ary ny karazana moka maromaro ihany no voan'izany.<ref name="WHO2014" /> Any an-tanàn-dehibe, ''ny Aedes aegypti'' no tena miparitaka azy, karazana moka hita manerana ny [[Zana-pehintany|tropika]] sy ny subtropika.<ref name="WHO2014" /> Viriosy ARN avy amin'ny karazana ''Flavivirus'' io viriosy io.<ref name="lindenbach2007">{{Cite book|title=Fields Virology|edition=5th|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|last=Lindenbach, B. D.|editor2-last=P. M. Howley|year=2007|location=Philadelphia, PA|page=1101|isbn=978-0-7817-6060-7|chapter=Flaviviridae: The Viruses and Their Replication|display-authors=etal}}</ref> Mety ho sarotra ny manavaka ity aretina ity amin'ny aretina hafa, indrindra amin'ny dingana voalohany.<ref name="WHO2014" /> Mba hanamafisana ny tranga ahiahiana dia ilaina ny fitiliana santionan-dra amin'ny alalan'ny polymerase chain reaction.<ref name="Toll2009">{{Cite journal|last=Tolle MA|title=Mosquito-borne diseases|journal=Curr Probl Pediatr Adolesc Health Care|volume=39|issue=4|pages=97–140|date=April 2009|pmid=19327647|doi=10.1016/j.cppeds.2009.01.001}}</ref> Misy vaksiny azo antoka sy mahomby amin'ny tazo mavo, ary misy firenena sasany mitaky vaksiny ho an'ny mpandeha.<ref name="WHO2014" /> Ny ezaka hafa hisorohana ny aretina dia ny fampihenana ny isan'ny moka mamindra.<ref name="WHO2014" /> Any amin'ny faritra izay ahitana tazo mavo matetika, ny fitiliana mialoha ny tranga sy ny fanaovana vaksiny ny ankamaroan'ny mponina dia zava-dehibe mba hisorohana ny fihanaky ny aretina.<ref name="WHO2014" /> Rehefa voan'ny aretina dia tsy misy soritr'aretina intsony ny fitsaboana azy, ary tsy misy fepetra manokana mahomby amin'ny viriosy.<ref name="WHO2014" /> Ny antsasaky ny olona voan'ny aretina mafy no maty.<ref name="WHO2014" /><ref name="preven">{{Cite web|title=Frequently Asked Questions About Yellow Fever|url=https://www.cdc.gov/yellowfever/qa/|website=CDC|access-date=18 March 2016|date=August 21, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323210418/http://www.cdc.gov/yellowfever/qa/|archive-date=23 March 2016}}</ref> Tamin'ny taona 2013, ny tazo mavo dia nahatonga aretina mafy teo amin'ny 127.000 teo ho eo ary fahafatesana 45.000,<ref name="WHO2014" /> ary efa ho 90 isan-jaton'ireo no mitranga any amin'ireo firenena Afrikana.<ref name="Toll2009" /> Efa ho arivo tapitrisa ny olona mipetraka any amin'ny faritra iray eto amin'izao tontolo izao izay ahitana ity aretina ity matetika.<ref name="WHO2014" /> Fahita any amin'ny faritra tropikaly any amin'ny kaontinanta [[Amerika Atsimo]] sy [[Afrika]] izy io, fa tsy any [[Azia]].<ref name="WHO2014" /><ref name="CDC2011">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/yellowfever/|title=CDC Yellow Fever|access-date=2012-12-12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221085711/http://www.cdc.gov/yellowfever/|archive-date=2012-12-21}}</ref> Nitombo hatrany ny isan'ny tranganà tazo mavo nanomboka tamin'ny taona 1980.<ref name="WHO2014" /><ref name="Barr2007">{{Cite journal|vauthors=Barrett AD, Higgs S|title=Yellow fever: a disease that has yet to be conquered|journal=Annu. Rev. Entomol.|volume=52|pages=209–29|year=2007|pmid=16913829|doi=10.1146/annurev.ento.52.110405.091454|s2cid=9896455|url=https://semanticscholar.org/paper/1471c85c1528a99f06f8273e7851e5b37cfc7cfc|access-date=2020-07-30|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429042155/https://www.semanticscholar.org/paper/Yellow-fever:-a-disease-that-has-yet-to-be-Barrett-Higgs/1471c85c1528a99f06f8273e7851e5b37cfc7cfc|url-status=live}}</ref> Inoana fa noho ny fihenan'ny olona tsy voan'ny aretina, ny fitomboan'ny olona mipetraka an-tanàn-dehibe, ny fivezivezen'ny olona matetika, ary [[Fiovan' ny toetany|ny fiovan'ny toetr'andro]] izay mampitombo ny toeram-ponenana ho an'ny moka no anton'izany.<ref name="WHO2014" /> Niandoha tany [[Afrika]] ity aretina ity ary niparitaka tany [[Amerika Atsimo]] niaraka tamin'ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] tamin'ny taonjato faha-17.<ref name="Old2009">{{Cite book|last=Oldstone|first=Michael|title=Viruses, Plagues, and History: Past, Present and Future|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975849-4|pages=102–4|url=https://books.google.com/books?id=2XbHXUVY65gC&pg=PA103|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223052653/https://books.google.com/books?id=2XbHXUVY65gC&pg=PA103|archive-date=2017-02-23}}</ref> Nanomboka tamin'ny taonjato faha-17, dia nisy fihanaky ny aretina maro tany Amerika, Afrika ary Eoropa.<ref name="Old2009" /> Tamin'ny taonjato faha-18 sy faha-19, ny tazo mavo dia noheverina ho iray amin'ireo aretina mifindra mampidi-doza indrindra.<ref name="Old2009" /> Tamin'ny 1927, ny viriosy tazo mavo no viriosy olombelona voalohany navahana.<ref name="lindenbach2007" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wpDaaFcFA3kC&pg=PA17|title=West Nile Virus|last=Sfakianos|first=Jeffrey|last2=Hecht|first2=Alan|date=2009|publisher=Chelsea House|others=Foreword by David Heymann|isbn=978-1-60413-254-0|editor-last=Babcock|editor-first=Hilary|edition=2nd|series=Deadly Diseases & Epidemics|location=New York|page=17|type=Curriculum-based juvenile nonfiction|quote=The yellow fever virus was isolated in 1927|access-date=2020-07-30|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126201007/https://books.google.com/books?id=wpDaaFcFA3kC&pg=PA17|url-status=live}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] f9kdug3mdt2x78wngcwmpnks2yrwx6c 0 299126 1135409 2026-04-15T16:55:11Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1484126|Dengue fever]] to:mg #mdwikicx 1135409 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Dengue fever |synonym =Dengue, breakbone fever<ref name=WHO2015/><ref name=BMJ2015/> |image =Denguerash.JPG |image_size = |image_thumbtime = |alt =Photograph of a person's back with the skin exhibiting the characteristic rash of dengue fever |caption =The typical rash seen in dengue fever |pronounce ={{IPAc-en|ˈ|d|ɛ|ŋ|ɡ|eɪ|,_|-|ɡ|i}} |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =Fever, headache, muscle and joint pain, rash<ref name=WHO2015/><ref name=BMJ2015/> |onset =3–14 days after exposure<ref name=BMJ2015/> |duration =2–7 days<ref name=WHO2015/> |causes =[[Dengue virus]] by [[Aedes]] [[mosquito]]s<ref name=WHO2015/> |risks = |diagnosis =Detecting [[antibodies]] to the virus or its [[RNA]]<ref name=BMJ2015/> |differential =[[Malaria]], [[yellow fever]], [[viral hepatitis]], [[leptospirosis]]<ref>{{cite book|title=Nelson Textbook of Pediatrics: The field of pediatrics|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9781455775668|page=1631|url=https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&pg=PA1631|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910145008/https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&pg=PA1631|archive-date=10 September 2017}}</ref> |prevention =[[Dengue vaccine|Dengue fever vaccine]], decreasing mosquito exposure<ref name=WHO2015/><ref name=East2016>{{cite news|author= East S|title=World's first dengue fever vaccine launched in the Philippines|url=http://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|access-date=17 October 2016|publisher=CNN|date=6 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018224555/http://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|archive-date=18 October 2016}}</ref> |treatment =[[Therapy#Supportive therapy|Supportive care]], [[intravenous fluids]], [[blood transfusion]]s<ref name=BMJ2015/> |medication = |prognosis = |frequency =100 to 4000 million per year<ref name=WHO2025Fact/> |deaths =~40,000<ref name=GBD2018Death/> }}Ny tazo dengue dia aretina tropikaly sy aretina entin’ny moka vokatry ny viriosy dengue. [1] Matetika ny soritr’aretina dia miseho 3 ka hatramin’ny 14 andro aorian’ny fifindran’ny aretina. [2] Anisan’izany ny tazo mahery, aretin’andoha, fandoavana, fanaintainan’ny hozatra sy ny tonon-taolana, ary maimaika amin’ny hoditra. [1][2] Amin’ny ankapobeny dia maharitra 2 ka hatramin’ny 7 andro ny fahasitranana. [1] Na izany aza, amin’ny tranga vitsy dia mety hivoatra ho dengue mafy (fantatra ihany koa amin’ny hoe tazo dengue hemorrhagic) ny aretina, ka miteraka fandehanan-dra, fihenan’ny platelets ao amin’ny ra, ary fivoahan’ny plasma. [1][2] Amin’ny endrika tena mafy, dia mety hiteraka dengue shock syndrome izany, izay ahitana fihenan’ny tosidra be loatra. [1][2] Karazana [[moka]] vavy maromaro karazana ''Aedes'' no miparitaka amin'ny dengue, indrindra fa ''ny A. aegypti''.<ref name="WHO2015">{{Cite web|title=Dengue and severe dengue Fact sheet N°117|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs117/en/|website=WHO|access-date=3 February 2016|date=May 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902041210/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs117/en/%23|archive-date=2 September 2016}}</ref><ref name="BMJ2015">{{Cite journal|vauthors=Kularatne SA|title=Dengue fever|journal=BMJ|volume=351|pages=h4661|date=September 2015|pmid=26374064|doi=10.1136/bmj.h4661}}</ref> Misy karazany dimy ny viriosy; <ref name="new_type2013">{{Cite journal|vauthors=Normile D|title=Tropical medicine. Surprising new dengue virus throws a spanner in disease control efforts|journal=Science|volume=342|issue=6157|pages=415|date=October 2013|pmid=24159024|doi=10.1126/science.342.6157.415}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Mustafa MS, Rasotgi V, Jain S, Gupta V|title=Discovery of fifth serotype of dengue virus (DENV-5): A new public health dilemma in dengue&nbsp;control|journal=Medical Journal, Armed Forces India|volume=71|issue=1|pages=67–70|date=January 2015|pmid=25609867|pmc=4297835|doi=10.1016/j.mjafi.2014.09.011}}</ref> ny aretina amin'ny karazany iray dia mazàna manome hery fiarovana mandritra ny androm-piainana ho an'io karazany io, fa hery fiarovana vetivety ihany kosa ho an'ny hafa.<ref name="WHO2015" /> Ny aretina hafa manaraka dia mampitombo ny mety hisian'ny fahasarotana lehibe.<ref name="WHO2015" /> Misy fitiliana maromaro azo atao mba hanamafisana ny aretina, anisan'izany ny fitadiavana hery fiarovana amin'ny viriosy na ny ARN- ny.<ref name="BMJ2015" /> Efa misy vaksiny ho an'ny tazo dengue ary efa azo vidiana eny an-tsena any amin'ny firenena maro. Manomboka amin'ny taona 2025, ny vaksiny dia atolotra ho an'ireo olona efa voan'ny aretina teo aloha, na amin'ireo mponina manana taha ambony amin'ny aretina teo aloha eo anelanelan'ny 6 ka hatramin'ny 16 taona.<ref name="WHO2018Vac">{{Cite journal|title=Dengue vaccine: WHO position paper – September 2018|journal=Weekly Epidemiological Record|access-date=12 April 2019|date=7 September 2018|volume=36|issue=93|pages=457–76|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1|archive-date=5 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105130352/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1|url-status=live}}</ref><ref name="WHO2025Fact">{{Cite web|title=Dengue|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|website=www.who.int|access-date=20 August 2025|language=en|archive-date=28 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228175303/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|url-status=live}}</ref> Ny fomba fisorohana hafa dia ahitana ny fampihenana ny toeram-ponenan'ny moka sy ny famerana ny fihanaky ny kaikitra.<ref name="WHO2015" /> Azo atao izany amin'ny fanesorana na fandrakofana ny rano miangona ary fanaovana akanjo izay mandrakotra ny ankamaroan'ny vatana.<ref name="WHO2015" /> Ny fitsaboana ny dengue mahery vaika dia manohana ary misy ny fanomezana ranon-javatra na amin'ny alalan'ny vava na amin'ny lalan-dra ho an'ny aretina malemy na antonony.<ref name="BMJ2015" /> Mety ilaina ny famindrana ra raha sendra tranga mafy kokoa.<ref name="BMJ2015" /> Olona antsasa-tapitrisa eo ho eo no mila miditra hopitaly isan-taona.<ref name="WHO2015" /> Paracetamol (acetaminophen) no soso-kevitra fa tsy [[Fanafody tsy steroidal manohitra ny fivontosana|fanafody tsy steroidal anti-inflammatoire]] (NSAID) mba hampihenana ny tazo sy hanamaivanana ny fanaintainana amin'ny dengue noho ny fitomboan'ny mety hisian'ny rà mandriaka vokatry ny fampiasana NSAID.<ref name="BMJ2015" /><ref name="USCDC_Dengue">{{Cite web|title=Dengue|url=https://wwwnc.cdc.gov/travel/diseases/dengue|publisher=United States Centers for Disease Control and Prevention|access-date=27 April 2018|date=28 March 2016|quote=Use acetaminophen. Do not take pain relievers that contain aspirin and ibuprofen (Advil), it may lead to a greater tendency to bleed.|archive-date=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324100419/https://wwwnc.cdc.gov/travel/diseases/dengue|url-status=live}}</ref> Ny dengue dia aretina virosy miparitaka amin’ny alalan’ny kaikitry ny moka, izay nanjary olana ara-pahasalamam-bahoaka maneran-tany hatramin’ny Ady Lehibe Faharoa. Izy io dia fahita any amin’ny faritra maro amin’ny firenena mihoatra ny 120, indrindra any Azia Atsimo Atsinanana, Azia Atsimo, ary Amerika Atsimo. [11][12][13] Tombanana fa olona 100 hatramin’ny 400 tapitrisa eo ho eo no voan’ny dengue isan-taona, ary manodidina ny 40 000 no maty vokatry ny fahasarotany. [8][14] Tamin’ny taona 2019 dia nisy fiakaran’ny tranga hita maneran-tany. [15] Ny famaritana voalohany momba ny fihanaky ny dengue dia efa natao tamin’ny taona 1779, ary ny fahalalana ny antony sy ny fomba fiparitahany dia nivelatra tamin’ny fiandohan’ny taonjato faha-20. [13][16] Ankoatra ny fifehezana ny moka mpampiely azy, dia mbola mitohy ny fikarohana momba ny fanafody sy fitsaboana mikendry mivantana ny viriosy. [17] Voasokajy ho aretina tropikaly tsy voakarakara ny dengue. [18] == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] me3sypavuyj91765pqjzmqn4xxpjy15 0 299127 1135410 2026-04-15T17:02:38Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458685|Cushing's syndrome]] to:mg #mdwikicx 1135410 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Cushing's syndrome |synonym =Hypercortisolism, Itsenko-Cushing syndrome, hyperadrenocorticism |image =CushingsFace.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Moon face|Person's facial appearance]] 3 months after treatment with inhaled [[fluticasone propionate|fluticasone]]<ref name=Cel2012>{{cite journal | vauthors = Celik O, Niyazoglu M, Soylu H, Kadioglu P | title = Iatrogenic Cushing's syndrome with inhaled steroid plus antidepressant drugs | journal = Multidisciplinary Respiratory Medicine | volume = 7 | issue = 1 | pages = 26 | date = August 2012 | pmid = 22958272 | pmc = 3436715 | doi = 10.1186/2049-6958-7-26 }}</ref> |pronounce = |specialty =[[Endocrinology]] |symptoms =[[hypertension|High blood pressure]], [[abdominal obesity]] with thin arms and legs, reddish [[stretch mark]]s, [[moon facies|round red face]], [[Lipodystrophy|fat lump between the shoulders]], [[Muscle weakness|weak muscles]], [[acne]], fragile skin<ref name=NIH2012Sym/> |onset =20–50 years<ref name=NIH2008/> |duration = |causes =Prolonged exposure to [[cortisol]]<ref name=NIH2008/> |risks = |diagnosis =Requires a number of steps<ref name=NIH2012Diag/> |differential = |prevention = |treatment =Based on underlying cause<ref name=NIH2012Tx2/> |medication = |prognosis =Generally good with treatment<ref name=NIH2012Tx/> |frequency =2–3 per million people per year<ref name=NIH2012Epi/> |deaths = }}Ny aretin’i Cushing dia fitambaran’ny famantarana sy soritr’aretina ateraky ny fiparitahan’ny glucocorticoïde, indrindra ny cortisol, ao amin’ny vatana mandritra ny fotoana maharitra. [1] Izy io dia mety miseho amin’ny endrika maro, anisan’izany ny fiakaran’ny tosidrà, ny fitomboan’ny tavy eo amin’ny kibo miaraka amin’ny fahiazan’ny sandry sy ny tongotra, ny tarehy boribory, ary ny fivondronan’ny tavy eo anelanelan’ny soroka. Ankoatra izany dia hita ihany koa ny fahalemen’ny hozatra sy ny fahalemen’ny taolana. [1] Eo amin’ny hoditra, dia mety hiseho ny fahamainana, ny fitomboan’ny volo be loatra, ny fahamena amin’ny tarehy, ny marika fihenjanana, ny mony, ary ny hoditra marefo mora maratra sy tsy sitrana haingana. [2] Ho an’ny vehivavy dia mety hisy fikorontanan’ny fadimbolana. [3] Indraindray koa dia mety hiseho ny fiovan’ny toe-po, ny aretin’andoha, ary ny havizanana maharitra. [3] Ny aretin'i Cushing dia vokatry ny fanafody mitovy amin'ny cortisol be loatra toy ny prednisone na fivontosana izay mamokatra na miteraka famokarana cortisol be loatra avy amin'ny fihary adrenal.<ref name="NIH2012Cause">{{Cite web|title=What causes Cushing's syndrome?|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/causes.aspx|access-date=16 March 2015|date=2012-11-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193822/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/causes.aspx|archive-date=2 April 2015}}</ref> Ny tranga vokatry ny adenoma pituitary dia fantatra amin'ny anarana hoe aretin'i Cushing, izay antony faharoa mahazatra indrindra amin'ny aretin'i Cushing aorian'ny fanafody.<ref name="NIH2008">{{Cite web|title=Cushing's Syndrome|url=http://endocrine.niddk.nih.gov/pubs/cushings/cushings.aspx#1|publisher=National Endocrine and Metabolic Diseases Information Service (NEMDIS)|access-date=16 March 2015|date=July 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210104139/http://endocrine.niddk.nih.gov/pubs/cushings/cushings.aspx#1|archive-date=10 February 2015}}</ref> Mety hiteraka ny aretin'i Cushing ihany koa ny fivontosana maro hafa.<ref name="NIH2008" /><ref>{{Cite journal|last=Nieman|first=LK|last2=Ilias, I|title=Evaluation and treatment of Cushing's syndrome.|journal=The American Journal of Medicine|date=December 2005|volume=118|issue=12|pages=1340–6|pmid=16378774|doi=10.1016/j.amjmed.2005.01.059|url=https://zenodo.org/record/1258724|access-date=2018-09-22|archive-date=2018-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207045544/https://zenodo.org/record/1258724|url-status=live}}</ref> Ny sasany amin'ireo dia mifandray amin'ny aretina nolovaina toy ny neoplasia endocrine maro karazana 1 sy ny Carney complex.<ref name="NIH2012Epi">{{Cite web|title=How many people are affected by or at risk for Cushing's syndrome?|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/risk.aspx|access-date=16 March 2015|date=2012-11-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402220131/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/risk.aspx|archive-date=2 April 2015}}</ref> Mitaky dingana maromaro ny fitiliana.<ref name="NIH2012Diag">{{Cite web|title=How do health care providers diagnose Cushing's syndrome?|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/diagnosed.aspx|access-date=16 March 2015|date=2012-11-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402162423/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/diagnosed.aspx|archive-date=2 April 2015}}</ref> Ny dingana voalohany dia ny fanamarinana ny fanafody raisin'ny olona iray.<ref name="NIH2012Diag" /> Ny dingana faharoa dia ny fandrefesana ny haavon'ny cortisol ao amin'ny [[Fisotrony|urine]], rora na ao amin'ny [[ra]] rehefa avy naka dexamethasone.<ref name="NIH2012Diag" /> Raha tsy ara-dalàna ity fitiliana ity dia azo refesina amin'ny alina be ny cortisol.<ref name="NIH2012Diag" /> Raha mbola avo ny cortisol dia azo atao ny manao fitiliana ny ACTH amin'ny ra.<ref name="NIH2012Diag" /> Azo tsaboina sy sitranina ny ankamaroan'ny tranga.<ref name="NIH2012Tx">{{Cite web|title=Is there a cure for Cushing's syndrome?|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/cure.aspx|access-date=16 March 2015|date=2012-11-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327103924/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/cure.aspx|archive-date=27 March 2015}}</ref> Raha noho ny fanafody, dia matetika azo ahena tsikelikely izany raha mbola ilaina na ajanona tsikelikely.<ref name="NIH2012Tx2">{{Cite web|title=What are the treatments for Cushing's syndrome?|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/treatments.aspx|access-date=16 March 2015|date=2012-11-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102535/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/pages/treatments.aspx|archive-date=2 April 2015}}</ref><ref name="Mayo2019">{{Cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cushing-syndrome/diagnosis-treatment/drc-20351314|title=Cushing syndrome - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic|website=www.mayoclinic.org|access-date=2019-04-21|archive-date=2020-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321045921/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cushing-syndrome/diagnosis-treatment/drc-20351314|url-status=live}}</ref> Raha vokatry ny fivontosana, dia azo tsaboina amin'ny alalan'ny fandidiana, chimiothérapie, ary/na taratra.<ref name="NIH2012Tx2" /> Raha voakasika ny pituitary, dia mety ilaina ny fanafody hafa mba hanoloana ny asany very.<ref name="NIH2012Tx2" /> Amin'ny fitsaboana, ny androm-piainana dia mazàna ara-dalàna.<ref name="NIH2012Tx" /> Ny sasany, izay tsy afaka manala ny fivontosana manontolo amin'ny alalan'ny fandidiana, dia manana risika ambony kokoa amin'ny fahafatesana.<ref>{{Cite journal|vauthors=Graversen D, Vestergaard P, Stochholm K, Gravholt CH, Jørgensen JO|title=Mortality in Cushing's syndrome: a systematic review and meta-analysis|journal=European Journal of Internal Medicine|volume=23|issue=3|pages=278–82|date=April 2012|pmid=22385888|doi=10.1016/j.ejim.2011.10.013}}</ref> Olona roa ka hatramin'ny telo isaky ny tapitrisa eo ho eo no voakasik'izany isan-taona.<ref name="NIH2012Epi" /> Matetika indrindra dia olona eo anelanelan'ny 20 ka hatramin'ny 50 taona no voakasik'izany.<ref name="NIH2008" /> Voakasik'izany intelo matetika kokoa noho ny lehilahy ny vehivavy.<ref name="NIH2012Epi" /> Fahita matetika kokoa anefa ny famokarana cortisol tafahoatra tsy misy soritr'aretina miharihary.<ref>{{Cite journal|vauthors=Steffensen C, Bak AM, Rubeck KZ, Jørgensen JO|title=Epidemiology of Cushing's syndrome|journal=Neuroendocrinology|volume=92 Suppl 1|pages=1–5|date=2010|pmid=20829610|doi=10.1159/000314297|doi-access=free}}</ref> Ny aretin'i Cushing dia nofaritan'ny mpandidy atidoha amerikana Harvey Cushing voalohany tamin'ny 1932.<ref>{{Cite web|title=Cushing Syndrome: Condition Information|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/Pages/default.aspx|access-date=16 March 2015|date=2012-11-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402193912/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cushing/conditioninfo/Pages/default.aspx|archive-date=2 April 2015}}</ref> Mety hitranga amin'ny biby hafa koa ny aretin'i Cushing, anisan'izany ny saka, alika ary soavaly.<ref>{{Cite book|last=Etienne Cote|title=Clinical Veterinary Advisor: Dogs and Cats|date=2014|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323240741|page=502|edition=3|url=https://books.google.com/books?id=NmziBQAAQBAJ&pg=PA502|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153203/https://books.google.com/books?id=NmziBQAAQBAJ&pg=PA502|archive-date=2017-09-08}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=McCue PM|title=Equine Cushing's disease|journal=The Veterinary Clinics of North America. Equine Practice|volume=18|issue=3|pages=533–43, viii|date=December 2002|pmid=12516933|doi=10.1016/s0749-0739(02)00038-x}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] fv6mcpq7faka6nbxt6pmjjlvgucvbf2 0 299128 1135411 2026-04-15T17:08:01Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1459107|Vitamin C]] to:mg #mdwikicx 1135411 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =477315393 |drug_name =Vitamin_C |image =L-Ascorbic_acid.svg |width = |alt =Natta projection of structural formula for L-ascorbic acid |image2 =Ascorbic-acid-from-xtal-1997-3D-balls.png |width2 = |alt2 =Ball-and-stick model of L-ascorbic acid |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce = |tradename = |synonyms ={{sm|l}}-ascorbic acid, ascorbic acid, ascorbate |IUPAC_name ={{sm|l}}-''threo''-Hex-2-enono-1,4-lactone<br />''or''<br />(''R'')-3,4-Dihydroxy-5-((''S'')- 1,2-dihydroxyethyl)furan-2(5''H'')-one <!-- Clinical data --> |class =[[Vitamin]] |uses =[[Scurvy]]<ref name=MSF2020>{{cite web |title=ASCORBIC acid = VITAMIN C oral - Essential drugs |url=https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/ascorbic-acid-vitamin-c-oral-16685261.html |website=medicalguidelines.msf.org |access-date=25 August 2020 |archive-date=August 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827183337/https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/ascorbic-acid-vitamin-c-oral-16685261.html |url-status=live }}</ref> |side_effects =Gastrointestinal discomfort, headache, trouble sleeping, flushing of the skin<ref name=AHFS2016>{{cite web |title=Ascorbic Acid |url=https://www.drugs.com/monograph/ascorbic-acid.html |publisher=The American Society of Health-System Pharmacists |access-date=December 8, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230161611/https://www.drugs.com/monograph/ascorbic-acid.html |archive-date=December 30, 2016 |df=mdy-all}}</ref><ref name=WHO2008 /> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =<!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> |pregnancy_US =<!-- A / B / C / D / X --> |pregnancy_category=A (to [[Dietary Reference Intake|Recommended Dietary Allowance]] (RDA)), C (above RDA)<ref name="Drugscom pregnancy" /> |breastfeeding = |routes_of_administration=By mouth, [[Intramuscular injection|IM]], [[Intravenous therapy|IV]], [[Subcutaneous injection|subQ]] |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=200 mg (by mouth or injection)<ref name="who">{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=A11GA01 |website=www.whocc.no |access-date=15 September 2020 |archive-date=July 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728132548/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=A11GA01 |url-status=live }}</ref> |typical_dose = <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com |monograph |ascorbic-acid}} |MedlinePlus =a682583 <!-- Legal data --> |legal_status =OTC (when used by mouth); prescription (for injectable form) |DailyMedID =Ascorbic_acid |licence_US =<!-- FDA may use generic name --> |licence_EU =<!-- EMEA requires brand name --> <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =Rapid and complete |protein_bound =Negligible |elimination_half-life=Varies according to plasma concentration <!-- can be 30 min to weeks, depending on body stores --> |excretion =Kidney <!-- Chemical and physical data --> |C =6 |H =8 |O =6 |chemical_formula = |SMILES =OC[C@H](O)[C@H]1OC(=O)C(O)=C1O |StdInChI =1S/C6H8O6/c7-1-2(8)5-3(9)4(10)6(11)12-5/h2,5,7-10H,1H2/t2-,5+/m0/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite |correct |chemspider}} |StdInChIKey =CIWBSHSKHKDKBQ-JLAZNSOCSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite |correct |chemspider}} |molecular_weight =176.12 |density =1.694 |melting_point =190–192 |melting_notes =(some decomposition)<ref>[[Merck Index]], 14th ed.</ref> |boiling_point =552.7 |boiling_notes =<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Vitamin C|url=http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10189562.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724030511/http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.10189562.html|archive-date=July 24, 2020|access-date=2020-07-25|website=ChemSpider|publisher=Royal Society of Chemistry}}</ref> }}Ny vitamina C, fantatra ihany koa amin’ny anarana hoe asidra ascorbic na ascorbate, dia vitamina hita amin’ny sakafo isan-karazany ary amidy ihany koa ho fanampin-tsakafo. [1] Izy io dia ampiasaina indrindra amin’ny fisorohana sy fitsaboana ny scurvy. [1] Otrikaina tena ilaina ho an’ny vatana ny vitamina C, satria mandray anjara amin’ny fanamboarana ny sela sy amin’ny famokarana anzima ary neurotransmitters sasany. [1][2] Ankoatra izany, ilaina amin’ny fiasan’ny anzima maro izy io ary manan-danja amin’ny fanamafisana ny hery fiarovana. [2][3] Miasa ihany koa ho toy ny antioksidanta izy, manampy amin’ny fiarovana ny sela amin’ny fahasimban’ny radika malalaka. [4] Misy porofo sasany fa ny fampiasana tsy tapaka ny fanampin-tsakafo dia mety hampihena ny faharetan'ny sery mahazatra, saingy toa tsy misoroka ny aretina izany.<ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Fact Sheet for Health Professionals – Vitamin C|url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-HealthProfessional/|publisher=Office of Dietary Supplements, US National Institutes of Health|date=February 11, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730052126/https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-HealthProfessional/|archive-date=July 30, 2017|df=mdy-all}}</ref><ref name="WHO2008">{{Cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization}}</ref><ref name="Hem2013">{{Cite journal|vauthors=Hemilä H, Chalker E|title=Vitamin C for preventing and treating the common cold|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD000980|date=January 2013|pmid=23440782|doi=10.1002/14651858.CD000980.pub4|pmc=1160577}}</ref> Tsy mazava raha misy fiantraikany amin'ny mety hisian'ny homamiadana, aretim-po, na dementia ny fanampin-tsakafo.<ref name="Ye2013">{{Cite journal|vauthors=Ye Y, Li J, Yuan Z|title=Effect of antioxidant vitamin supplementation on cardiovascular outcomes: a meta-analysis of randomized controlled trials|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=2|pages=e56803|year=2013|pmid=23437244|pmc=3577664|doi=10.1371/journal.pone.0056803|bibcode=2013PLoSO...856803Y}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Duerbeck NB, Dowling DD, Duerbeck JM|title=Vitamin C: Promises Not Kept|journal=Obstetrical & Gynecological Survey|volume=71|issue=3|pages=187–93|date=March 2016|pmid=26987583|doi=10.1097/OGX.0000000000000289|quote=Antioxidant vitamin supplementation has no effect on the incidence of major cardiovascular events, myocardial infarction, stroke, total death, and cardiac death.}}</ref> Azo raisina am-bava na tsindrona izy io.<ref name="AHFS2016">{{Cite web|title=Ascorbic Acid|url=https://www.drugs.com/monograph/ascorbic-acid.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=December 8, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230161611/https://www.drugs.com/monograph/ascorbic-acid.html|archive-date=December 30, 2016|df=mdy-all}}</ref> Amin'ny ankapobeny dia leferina tsara ny vitamina C.<ref name="AHFS2016" /> Ny fatra be loatra dia mety hiteraka tsy fahazoana aina ao amin'ny tsinay, aretin'andoha, olana amin'ny torimaso, ary mena ny hoditra.<ref name="AHFS2016" /><ref name="WHO2008" /> Azo antoka ny fatra mahazatra mandritra [[Fitondrana vohoka|ny fitondrana vohoka]].<ref name="Drugscom pregnancy">{{Cite web|title=Ascorbic acid Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/ascorbic-acid.html|website=Drugs.com|access-date=December 30, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231075819/https://www.drugs.com/pregnancy/ascorbic-acid.html|archive-date=December 31, 2016|df=mdy-all}}</ref> Manoro hevitra ny tsy handraisana fatra be loatra ny United States Institute of Medicine.<ref name="DRItext">{{Cite book|title=Dietary Reference Intakes for Vitamin C, Vitamin E, Selenium, and Carotenoids|chapter=Vitamin C|publisher=The National Academies Press|year=2000|location=Washington, DC|pages=95–185|access-date=September 1, 2017|isbn=978-0-309-06935-9|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902180153/https://www.nap.edu/read/9810/chapter/7|archive-date=September 2, 2017}}</ref> Ny vitamina C dia otrikaina ilaina ho an’ny vatan’olombelona, hita voalohany tamin’ny taona 1912, navahana tamin’ny 1928, ary tamin’ny 1933 no voalohany novokarina tamin’ny alalan’ny sintetika simika. [10] Izy io dia tafiditra ao anatin’ny Lisitry ny fanafody tena ilaina an’ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana. [11] Azo vidiana mora eny amin’ny fivarotam-panafody sy amin’ny endrika fanafody tsy mila prescription ny vitamina C. [1][12][13] Noho ny fikarohana sy ny fahitana azy, dia nahazo ny Loka Nobel tamin’ny taona 1937 i Albert Szent-Györgyi (Fisiolojia sy Fitsaboana) sy Walter Norman Haworth (Simia). [14][15] Anisan’ny sakafo manankarena vitamina C ny voankazo voasary makirana, kiwi, goavy, broccoli, tsimok’i Bruxelles, dipoavatra, ary frezy. [4] Ny fitahirizana maharitra na ny fandrahoana be loatra dia mety hampihena ny tahan’ny vitamina C ao amin’ny sakafo. [4] == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] h7lrdu5vnvzxq4hjz2klaptw9wnoqvi 0 299129 1135412 2026-04-15T17:15:26Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457316|Reye syndrome]] to:mg #mdwikicx 1135412 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Reye syndrome |synonym =Reye's syndrome |image =Reye's syndrome liver-histology.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Appearance of a liver from a child who died of Reye syndrome as seen with a [[microscope]]. [[Hepatocytes]] are pale-staining due to intracellular fat droplets. |pronounce ={{IPAc-en|r|aɪ|_|ˈ|s|ɪ|n|d|ɹ|oʊ|m|}} {{respell|rye|_|SIN|drohm}} |specialty =[[Pediatrics]] |symptoms =[[Vomiting]], personality changes, confusion, [[seizure]]s, [[loss of consciousness]]<ref name=NIH2009/> |onset = |duration = |causes =Unknown<ref name=Pug2008/> |risks =[[Aspirin]] use in children, [[viral infection]]<ref name=NIH2009/><ref name=Pug2008/> |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment =[[Therapy#Supportive therapy|Supportive care]]<ref name=NIH2009/> |medication =[[Mannitol]]<ref name=Pug2008/> |prognosis ={{frac|1|3rd}} long term disability<ref name=Pug2008/><ref name=Sch2007/> |frequency =Less than one in a million children a year<ref name=Pug2008/> |deaths =~30% chance of death<ref name=Pug2008/><ref name=Sch2007/> }} Ny aretin’i Reye dia aretin’ny atidoha miharatsy haingana ary mety hampidi-doza ny aina. [1] Izy io dia mety miseho amin’ny soritr’aretina toy ny fandoavana, fiovan’ny fitondran-tena, fisafotofotoana, fikorontanan-tsaina, ary fahaverezan’ny fahatsiarovan-tena. [2] Na dia misy fahasimban’ny aty aza matetika, dia tsy fahita firy ny jaundice amin’ity aretina ity. [1] Mafy ny vokatry ny aretina: eo amin’ny 20–40% amin’ny marary dia mety hahafaty, ary eo amin’ny ampahatelon’ireo izay tafavoaka velona no mety hiteraka fahasimban’ny atidoha maharitra. [1][3] Tsy fantatra ny antony mahatonga ny aretin'i Reye.<ref name="Pug2008">{{Cite journal|last=Pugliese|first=A|last2=Beltramo|first2=T|last3=Torre|first3=D|title=Reye's and Reye's-like syndromes.|journal=Cell Biochemistry and Function|date=October 2008|volume=26|issue=7|pages=741–6|pmid=18711704|doi=10.1002/cbf.1465}}</ref> Matetika izy io dia manomboka fotoana fohy aorian'ny fahasitranana amin'ny aretina virosy, toy ny [[gripa]] na ny nendra . Eo amin'ny 90% eo ho eo amin'ny tranga amin'ny ankizy no mifandray amin'ny fampiasana [[Aspirinina|aspirine]] (salicylate).<ref name="Pug2008" /> Ny lesoka ara-metabolisma hatrany am-bohoka dia anton-javatra mety hampidi-doza ihany koa.<ref name="Sch2007">{{Cite journal|last=Schrör|first=K|s2cid=58727745|title=Aspirin and Reye syndrome: a review of the evidence.|journal=Paediatric Drugs|date=2007|volume=9|issue=3|pages=195–204|pmid=17523700|doi=10.2165/00148581-200709030-00008}}</ref> Mety ahitana ny haavon'ny amoniaka avo lenta ao amin'ny ra, ny tahan'ny siramamy ambany ao amin'ny ra, ary ny faharetan'ny fotoana prothrombine ny fiovana eo amin'ny fitiliana ra.<ref name="Pug2008" /> Matetika mihalehibe ny aty.<ref name="Pug2008" /> Ny fisorohana sy fitsaboana ny aretin’i Reye dia mifantoka indrindra amin’ny fepetra ara-pahasalamana mialoha sy ny fitsaboana manohana. Ny fisorohana dia atao indrindra amin’ny alalan’ny fisorohana ny fampiasana aspirine amin’ny ankizy, satria misy fifandraisana amin’ny fivoaran’ny aretina izany. [2] Taorian’ny nanakanana ny fampiasana aspirine amin’ny ankizy, dia nihena mihoatra ny 90% ny trangan’ny aretin’i Reye. [1] Ny famaritana voalohany amin'ny antsipiriany momba ny aretin'i Reye dia tamin'ny 1963 nataon'i Douglas Reye, mpitsabo aretin'i Aostralia.<ref name="Os2006">{{Cite book|last=McMillan|first=Julia A.|last2=Feigin|first2=Ralph D.|last3=DeAngelis|first3=Catherine|last4=Jones|first4=M. Douglas|title=Oski's Pediatrics: Principles & Practice|date=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781738941|page=2306|url=https://books.google.com/books?id=VbjFQiz8aR0C&pg=PA2306|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815193822/https://books.google.ca/books?id=VbjFQiz8aR0C&pg=PA2306|archive-date=August 15, 2016}}</ref> Ny ankizy no tena voakasik'izany matetika.<ref name="Pug2008" /> Latsaky ny iray amin'ny iray tapitrisa ny ankizy voakasik'izany isan-taona.<ref name="Pug2008" /> Nesorina ny tolo-kevitra ankapobeny momba ny fampiasana aspirine amin'ny ankizy noho ny aretin'i Reye, ary ny fampiasana aspirine dia atolotra amin'ny aretin'i Kawasaki ihany.<ref name="Sch2007" /> == References == {{Reflist}} [[Category:Translated from MDWiki]] clw9ze9nx857o6ak07zyor4imozzvnc 0 299130 1135413 2026-04-15T17:19:32Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1472836|Rituximab]] to:mg #mdwikicx 1135413 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |verifiedrevid =458438457 |drug_name =Rituximab |INN = |image =Rituximab.png |width =300 |alt = |caption = <!-- Monoclonal antibody data --> |type =mab |mab_type =mab |source =xi/o |target =[[CD20]] <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Rituxan, MabThera, Truxima, others<ref name=generic>Drugs.com [https://www.drugs.com/international/rituximab.html International brand names for rituximab] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422111521/http://www.drugs.com/international/rituximab.html |date=2016-04-22 }} Page accessed 1 April 2016</ref> |synonyms =Rituximab-abbs, rituximab-pvvr |IUPAC_name = <!-- Clinical data --> |class =[[Monoclonal antibody]] |uses =[[Autoimmune diseases]], [[cancer]]<ref name=AHFS2016/> |side_effects =Rash, itchiness, [[low blood pressure]], shortness of breath<ref name=AHFS2016/> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =C |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Rituximab Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=16 December 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/rituximab.html | access-date=2 February 2020 | archive-date=30 August 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190830220734/https://www.drugs.com/pregnancy/rituximab.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830220734/https://www.drugs.com/pregnancy/rituximab.html |date=30 August 2019 }}</ref> |pregnancy_US =N |pregnancy_US_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy" /> |pregnancy_category= |breastfeeding = |routes_of_administration=Intravenous infusion |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=not established<ref name="who">{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=L01XC02 |website=www.whocc.no |access-date=17 September 2020 |archive-date=29 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029112155/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=L01XC02 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029112155/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=L01XC02 |date=29 October 2020 }}</ref> |typical_dose = |dependency_liability= |addiction_liability= <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|rituximab}} |MedlinePlus =a607038 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_AU_comment = |legal_BR =<!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> |legal_BR_comment = |legal_CA =<!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> |legal_CA_comment = |legal_DE =<!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> |legal_DE_comment = |legal_EU =Rx-only |legal_EU_comment = |legal_NZ =<!-- Class A, B, C --> |legal_NZ_comment = |legal_UN =<!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> |legal_UN_comment = |legal_UK =<!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --> |legal_UK_comment = |legal_US =Rx-only |legal_US_comment = |legal_status =<!--For countries not listed above--> |DailyMedID =Rituximab |licence_US =<!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_CA =<!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> |licence_EU =<!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --> <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =100% (IV) |protein_bound = |metabolism = |metabolites = |elimination_half-life=30 to 400 hours (varies by dose and length of treatment) |excretion =Uncertain: may undergo phagocytosis and catabolism in RES <!-- Chemical and physical data --> |C =6416 |H =9874 |N =1688 |O =1987 |S =44 |SMILES = |StdInChI = |StdInChI_comment = |StdInChIKey = |density = |density_notes = |melting_point = |melting_high = |melting_notes = |boiling_point = |boiling_notes = |solubility = |sol_units = |specific_rotation= }}Ny Rituximab, amidy amin’ny anarana marika Rituxan sy anarana hafa, dia fanafody ampiasaina amin’ny fitsaboana aretina autoimmune sasany sy karazana homamiadana. [1] Izy io dia ampiasaina amin’ny fitsaboana ny lymphoma tsy Hodgkin, leukemia lymphocytique mitaiza, arthritis rheumatoid, granulomatosis miaraka amin’ny polyangiitis, purpura thrombocytopenic idiopathic, pemphigus vulgaris, myasthenia gravis, ary fery mucocutaneous mifandray amin’ny Epstein–Barr virus. [1][2][3][4] Omena amin’ny alalan’ny tsindrona miadana ao anaty lalan-drà izy io. [1] Amin’ny toe-javatra sasany dia mety averina isaky ny 6 volana ny fitsaboana, arakaraka ny aretina tsaboina. [5] Ny voka-dratsiny mahazatra dia mety ahitana mangidihidy, mangidihidy, tosidra ambany, ary sempotra.<ref name="AHFS2016">{{Cite web|title=Rituximab|url=https://www.drugs.com/monograph/rituximab.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327001117/http://www.drugs.com/monograph/rituximab.html|archive-date=27 March 2016}}</ref> Anisan'ny voka-dratsy hafa koa ny fihetsehan'ny [[hepatita B]] indray amin'ireo efa voan'ny aretina, ny leukoencephalopathie multifocal miharatsy, ary ny necrolysis epidermal misy poizina.<ref name="AHFS2016" /><ref>{{Cite web|title=Boxed Warning and new recommendations to decrease risk of hepatitis B|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|date=13 January 2017|url=http://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-drug-safety-communication-boxed-warning-and-new-recommendations-decrease-risk-hepatitis-b|access-date=2 February 2020|archive-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203020307/https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-drug-safety-communication-boxed-warning-and-new-recommendations-decrease-risk-hepatitis-b|url-status=live}}</ref> Tsy mazava raha azo antoka ho an'ny zaza ny fampiasana azy mandritra ny [[fitondrana vohoka]].<ref name="AHFS2016" /> Amporisihina [[Fanabeazana aizana|ny fisorohana mahomby ny fitondrana vohoka]] mandritra ny fitsaboana sy mandritra ny herintaona aorian'izany.<ref name="BNF82">{{Cite book|title=[[British National Formulary|British National Formulary (BNF)]]|date=September 2021 - March 2022|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|location=London|isbn=978-0-85711-413-6|edition=82|pages=933-934|chapter=8. Immune system and malignant disease}}</ref> Rituximab dia antibody monoklonal chimeric manohitra ny proteinina CD20, izay hita indrindra eo amin'ny velaran'ny sela B ao amin'ny hery fiarovana.<ref name="Bos2013">{{Cite book|last=Bosch|first=Xavier|last2=Ramos-Casals|first2=Manuel|last3=Khamashta|first3=Munther A.|title=Drugs Targeting B-Cells in Autoimmune Diseases|date=2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783034807067|pages=1–4|url=https://books.google.com/books?id=2l-4BAAAQBAJ&pg=PA4|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105200138/https://books.google.com/books?id=2l-4BAAAQBAJ&pg=PA4|archive-date=2017-11-05}}</ref> Rehefa mifamatotra amin'ity proteinina ity izy dia miteraka fahafatesan'ny sela.<ref name="AHFS2016" /> Ny Rituximab dia nekena ho fanafody ampiasaina ara-pitsaboana tamin’ny taona 1997. [4] Tafiditra ao anatin’ny Lisitry ny fanafody tena ilaina an’ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana izy io. [5] Eo amin’ny vidiny, ny ambongadiny tany amin’ny firenena an-dalam-pandrosoana tamin’ny taona 2014 dia teo anelanelan’ny 148 ka hatramin’ny 496 dolara amerikana isaky ny 100 mg. [6] Any Royaume-Uni, ny vidin’ny tavoahangy 100 mg ho an’ny NHS dia manodidina ny £150 tamin’ny taona 2021. [3] Any Etazonia kosa, dia manodidina ny $705 isaky ny 100 mg izany tamin’ny taona 2014. [7] Ho an’ny fitsaboana sasany, toy ny aretin’ny tonon-taolana, ny fitsaboana mahazatra (1 000 mg amin’ny tsindrona anaty lalan-drà, atao isaky ny 2 herinandro) dia mety mahatratra eo amin’ny $14 000 isam-bolana any Etazonia tamin’ny taona 2014. [7] Tapitra tamin’ny taona 2016 ny patanty amin’ny Rituximab, ka efa nisy biosimilar maro novolavolaina sy nampidirina eny an-tsena. [8] == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] emdtkco3vt7hhnfrnhkapyxvt4t0t2w 0 299131 1135414 2026-04-15T17:23:17Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456273|Anterior cruciate ligament injury]] to:mg #mdwikicx 1135414 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Anterior cruciate ligament injury |synonym = |image =Knee diagram.svg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Diagram of the right knee |pronounce = |specialty =[[Orthopedic surgery|Orthopedics]] |symptoms =A "pop" with pain, knee instability, swelling of knee<ref name=OI2014/> |onset = |duration = |causes =Non-contact injury, contact injury<ref name=OI2009Tx/> |risks =Athletes, females<ref name=OI2014/> |diagnosis =Physical exam, [[Magnetic resonance imaging|MRI]]<ref name=OI2014/> |differential = |prevention =[[Neuromuscular training]],<ref name=Hew2006/> [[core strengthening]]<ref name=Sug2015/> |treatment =[[Orthopaedic brace|Braces]], [[physical therapy]], [[Anterior cruciate ligament reconstruction|surgery]]<ref name=OI2014/> |medication = |prognosis = |frequency =c. 200,000 per year (US)<ref name=OI2009Tx/> |deaths = }}Ny ratra amin’ny ligamenta cruciate anterior dia toe-javatra mitranga rehefa mivelatra be, rovitra ampahany, na rovitra tanteraka ny ligamenta cruciate anterior (ACL). [1] Amin’ireo tranga ireo, ny rovitra tanteraka no tena fahita matetika. [1] Ny soritr’aretina mahazatra dia ahitana fanaintainana eo amin’ny lohalika, feo “mipoaka” na “mikitroka” amin’ny fotoana nitrangan’ny ratra, fahatsapana tsy fahamarinan-toerana eo amin’ny lohalika, ary fivontosan’ny tonon-taolana. [1] Matetika dia miseho ao anatin’ny ora vitsivitsy aorian’ny ratra ny fivontosana. [2] Amin’ny tranga eo amin’ny 50% eo ho eo, dia mety hisy fahasimbana miaraka amin’ireo rafitra hafa ao amin’ny lohalika, toy ny ligamenta manodidina, ny cartilage, na ny meniscus. [1] Ny antony fototra matetika dia ny fiovan'ny lalana haingana, ny fijanonana tampoka, ny fipetrahana aorian'ny fitsambikinana, na ny fifandraisana mivantana amin'ny lohalika.<ref name="OI2014" /> Fahita kokoa amin'ny atleta izany, indrindra fa ireo izay mandray anjara amin'ny ski alpine, [[baolina kitra]] (baolina kitra), baolina kitra amerikana, na [[Baskety|basikety]].<ref name="Prod2007">{{Cite journal|title=A meta-analysis of the incidence of anterior cruciate ligament tears as a function of gender, sport, and a knee injury-reduction regimen|vauthors=Prodromos CC, Han Y, Rogowski J, Joyce B, Shi K|date=December 2007|journal=Arthroscopy|volume=23|pages=1320–25|pmid=18063176|doi=10.1016/j.arthro.2007.07.003|issue=12}}</ref> Matetika ny fitiliana ara-batana no atao ary indraindray tohanan'ny sary magnetika (MRI).<ref name="OI2014" /> Matetika ny fizahana ara-batana dia mampiseho fanaintainana manodidina ny tonon-taolana, fihenan'ny fihetsehan'ny lohalika, ary fitomboan'ny fihenjanan'ny tonon-taolana. Ny fisorohana dia amin'ny alalan'ny fampiofanana ny hozatra sy ny fanamafisana ny fotony.<ref name="Hew2006">{{Cite journal|vauthors=Hewett TE, Ford KR, Myer GD|title=Anterior cruciate ligament injuries in female athletes: Part 2, a meta-analysis of neuromuscular interventions aimed at injury prevention|journal=The American Journal of Sports Medicine|volume=34|issue=3|pages=490–8|date=March 2006|pmid=16382007|doi=10.1177/0363546505282619}}</ref><ref name="Sug2015">{{Cite journal|vauthors=Sugimoto D, Myer GD, Foss KD, Hewett TE|title=Specific exercise effects of preventive neuromuscular training intervention on anterior cruciate ligament injury risk reduction in young females: meta-analysis and subgroup analysis|journal=British Journal of Sports Medicine|volume=49|issue=5|pages=282–9|date=March 2015|pmid=25452612|doi=10.1136/bjsports-2014-093461|doi-access=free}}</ref> Miankina amin'ny haavon'ny asa tiana hatao ny tolo-kevitra momba ny fitsaboana. Ho an'ireo izay tsy dia manana hetsika firy amin'ny ho avy, dia mety ho ampy ny fitsaboana tsy misy fandidiana, anisan'izany ny fanohanana sy ny fitsaboana ara-batana.<ref name="OI2014" /> Ho an'ireo izay manana haavon'ny hetsika avo lenta, matetika no soso-kevitra ny fandidiana amin'ny alàlan'ny fanarenana ny ligamenta cruciate anterior arthroscopic.<ref name="OI2014" /> Izany dia mitaky fanoloana amin'ny ozatra nalaina avy amin'ny faritra hafa amin'ny vatana na avy amin'ny faty . Ny fanarenana aorian'ny fandidiana dia ahitana ny fanitarana tsikelikely ny fihetsehan'ny tonon-taolana, ary ny fanamafisana ny hozatra manodidina ny lohalika.<ref name="OI2014" /> Raha ilaina ny fandidiana dia tsy atao raha tsy efa sitrana ny fivontosana voalohany vokatry ny ratra.<ref name="OI2014" /> Olona eo amin’ny 200 000 eo ho eo no voakasiky ny ratra amin’ny ligamenta cruciate anterior (ACL) isan-taona any Etazonia. [6] Amin’ny fanatanjahan-tena sasany, dia hita fa manana risika ambony kokoa amin’ny ratra ACL ny vehivavy, raha amin’ny taranja hafa kosa dia mety ho mitovy ny fahavoazana aterak’izany eo amin’ny lehilahy sy ny vehivavy. [2][7] Na dia hita aza fa avo kokoa ny tahan’ny osteoarthritis amin’ny lohalika amin’ny olon-dehibe manana rovitra ACL tanteraka, dia toa tsy manova be izany risika izany ny fomba fitsaboana ampiharina. [8] == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] fa2fygr8jej7oqp8ouopsssc7xv2tvb 0 299132 1135420 2026-04-16T03:10:22Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|14|03|00|S|52|09|32|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Água Boa (Mato Grosso) |velarantany = 7.484,20 |isam-ponina = 29.219 |haavo = 430 |firenena ={{BRA}} |fanjakana= {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =Água Boa - MT 23.jpg |saina =Bandeira Água Boa MT.svg }} [[File:MatoGrosso Municip AguaBoa.svg|thumb|left| Agua Boa]] I '''Água Boa (Mato Grosso)''' dia kaominina ao {{Brazila}}, ao amin'i {{Mato Grosso}}, , eo amoron'ny... » 1135420 wikitext text/x-wiki {{coord|14|03|00|S|52|09|32|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Água Boa (Mato Grosso) |velarantany = 7.484,20 |isam-ponina = 29.219 |haavo = 430 |firenena ={{BRA}} |fanjakana= {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =Água Boa - MT 23.jpg |saina =Bandeira Água Boa MT.svg }} [[File:MatoGrosso Municip AguaBoa.svg|thumb|left| Agua Boa]] I '''Água Boa (Mato Grosso)''' dia kaominina ao {{Brazila}}, ao amin'i {{Mato Grosso}}, , eo amoron'ny lalambe BR-158 eo amin'ny fihaonan-dalana amin'ny lalambe MT-240. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 7.484,20 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 29.219 tamin'ny taona 2022. Ny kaominina manamorona an'i [[Nova Xavantina]], [[Nova Nazaré]], [[Canarana (Mato Grosso)]], [[Paranatinga]] sy [[Campinápolis]]. Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[Cuiabá]]): 729 km {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso]] abbuafv4h8b2n56hvlzbtqxkqa0rt69 0 299133 1135425 2026-04-16T06:28:09Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « '''Kirchdorf''', ny nosy '''Poel''' dia eo amin'ny 10 km avaratr'i [[Wismar]], {{Mecklenburg-Vorpommern}}, any {{Alemaina}}, ao amin'ny Helodranon'i Wismar eo amin'ny sisiny atsimon'ny [[Ranomasina Baltika]]. Avy any atsimo, misy helodrano manapaka lalina ny nosy 37 km² eo ho eo, ary eo amin'ny farany avaratra no misy ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny nosy, Kirchdorf. Efa ho ny antsasaky ny mponina ao Poel eo amin'ny 2.500 eo ho eo no mipetraka ao. ==... » 1135425 wikitext text/x-wiki '''Kirchdorf''', ny nosy '''Poel''' dia eo amin'ny 10 km avaratr'i [[Wismar]], {{Mecklenburg-Vorpommern}}, any {{Alemaina}}, ao amin'ny Helodranon'i Wismar eo amin'ny sisiny atsimon'ny [[Ranomasina Baltika]]. Avy any atsimo, misy helodrano manapaka lalina ny nosy 37 km² eo ho eo, ary eo amin'ny farany avaratra no misy ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny nosy, Kirchdorf. Efa ho ny antsasaky ny mponina ao Poel eo amin'ny 2.500 eo ho eo no mipetraka ao. == Kirchdorf == {{coord|54|00|N|11|26|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Kirchdorf (Poel) |firenena={{Alemaina}} |isam-ponina= 1.016 |velarantany= |fanjakana ={{Mecklenburg-Vorpommern}} |ben'ny tanàna= |sary=Karte Wismarer Bucht.svg }} [[File:20180919 Poel-38.tif|thumb|left|Eglise à Kirchdorf, île de Poel, Allemagne]] Eo amin'ny nosy Poel no misy an'i '''Kirchdorf'''. Manana mponina 1.016 (tamin'ny taona 2016), ity tanàna seranan-tsambo ity no tanàna lehibe indrindra ao Poel. == Toerana == Eo amin'ny iraika ambin'ny folo kilometatra avaratr'i Wismar eo amin'ny morontsiraka avaratr'i Kirchsee no misy an'i Kirchdorf, helodranon'ny Ranomasina Baltika izay manapaka lalina ao amin'ny nosy Poel. == Jereo koa == * [[Ranomasina Baltika]] * [[Mecklenburg-Vorpommern]] {{commonscat}} [[Sokajy:Nosy ny Ranomasina Baltika]] [[Sokajy:Nosy ao Mecklenburg-Vorpommern]] [[Sokajy:Nosy alemana]] [[Sokajy:Tanàna ao Mecklenburg-Vorpommern]] kvrqymj3aw1rje2tw36j5mp631gx5zy 1135428 1135425 2026-04-16T06:32:04Z HarryWurst 36292 1135428 wikitext text/x-wiki '''Kirchdorf''', ny nosy '''Poel''' dia eo amin'ny 10 km avaratr'i [[Wismar]], {{Mecklenburg-Vorpommern}}, any {{Alemaina}}, ao amin'ny Helodranon'i Wismar eo amin'ny sisiny atsimon'ny [[Ranomasina Baltika]]. Avy any atsimo, misy helodrano manapaka lalina ny nosy 37 km² eo ho eo, ary eo amin'ny farany avaratra no misy ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny nosy, Kirchdorf. Efa ho ny antsasaky ny mponina ao Poel eo amin'ny 2.500 eo ho eo no mipetraka ao. == Kirchdorf == {{coord|54|00|N|11|26|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Kirchdorf (Poel) |firenena={{Alemaina}} |isam-ponina= 1.016 |velarantany= |fanjakana ={{Mecklenburg-Vorpommern}} |ben'ny tanàna= |sary=Karte Wismarer Bucht.svg |saina =Wappen Poel.svg }} [[File:20180919 Poel-38.tif|thumb|left|Eglise à Kirchdorf, île de Poel, Allemagne]] Eo amin'ny nosy Poel no misy an'i '''Kirchdorf'''. Manana mponina 1.016 (tamin'ny taona 2016), ity tanàna seranan-tsambo ity no tanàna lehibe indrindra ao Poel. == Toerana == Eo amin'ny iraika ambin'ny folo kilometatra avaratr'i Wismar eo amin'ny morontsiraka avaratr'i Kirchsee no misy an'i Kirchdorf, helodranon'ny Ranomasina Baltika izay manapaka lalina ao amin'ny nosy Poel. == Jereo koa == * [[Ranomasina Baltika]] * [[Mecklenburg-Vorpommern]] {{commonscat}} [[de:Poel]] [[Sokajy:Nosy ny Ranomasina Baltika]] [[Sokajy:Nosy ao Mecklenburg-Vorpommern]] [[Sokajy:Nosy alemana]] [[Sokajy:Tanàna ao Mecklenburg-Vorpommern]] 0iv7irk0s5b9exnz8x5drd11udwnade 1135429 1135428 2026-04-16T08:06:47Z HarryWurst 36292 1135429 wikitext text/x-wiki '''Kirchdorf''', ny nosy '''Poel''' dia eo amin'ny 10 km avaratr'i [[Wismar]], {{Mecklenburg-Vorpommern}}, any {{Alemaina}}, ao amin'ny Helodranon'i Wismar eo amin'ny sisiny atsimon'ny [[Ranomasina Baltika]]. Avy any atsimo, misy helodrano manapaka lalina ny nosy 37 km² eo ho eo, ary eo amin'ny farany avaratra no misy ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny nosy, Kirchdorf. Efa ho ny antsasaky ny mponina ao Poel eo amin'ny 2.500 eo ho eo no mipetraka ao. == Kirchdorf == {{coord|54|00|N|11|26|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Kirchdorf (Poel) |firenena={{Alemaina}} |isam-ponina= 1.016 |velarantany=36,34 |haavo = 8 |fanjakana ={{Mecklenburg-Vorpommern}} |ben'ny tanàna= |sary=Karte Wismarer Bucht.svg |saina =Wappen Poel.svg }} [[File:20180919 Poel-38.tif|thumb|left|Eglise à Kirchdorf, île de Poel, Allemagne]] Eo amin'ny nosy Poel no misy an'i '''Kirchdorf'''. Manana mponina 1.016 (tamin'ny taona 2016), ity tanàna seranan-tsambo ity no tanàna lehibe indrindra ao Poel. == Toerana == Eo amin'ny iraika ambin'ny folo kilometatra avaratr'i Wismar eo amin'ny morontsiraka avaratr'i Kirchsee no misy an'i Kirchdorf, helodranon'ny Ranomasina Baltika izay manapaka lalina ao amin'ny nosy Poel. == Jereo koa == * [[Ranomasina Baltika]] * [[Mecklenburg-Vorpommern]] {{commonscat}} [[de:Poel]] [[Sokajy:Nosy ny Ranomasina Baltika]] [[Sokajy:Nosy ao Mecklenburg-Vorpommern]] [[Sokajy:Nosy alemana]] [[Sokajy:Tanàna ao Mecklenburg-Vorpommern]] trezerh72u8k81bib8pcn97e7cp5qpy 14 299134 1135426 2026-04-16T06:28:35Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Jeografian'i Mecklenburg-Vorpommern]] [[Sokajy:Nosy alemana]] » 1135426 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Jeografian'i Mecklenburg-Vorpommern]] [[Sokajy:Nosy alemana]] 3tbyuui3gg033p5e5ncqvpj5kjv0fdu 14 299135 1135427 2026-04-16T06:29:25Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Jeografian' Alemaina]] [[Sokajy:Mecklenburg-Vorpommern]] » 1135427 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Jeografian' Alemaina]] [[Sokajy:Mecklenburg-Vorpommern]] 40n52yk621yz1o6s1bwyzd8fuckpqcb