Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 9161 1135518 1066245 2026-04-18T10:19:18Z HarryWurst 36292 1135518 wikitext text/x-wiki {{coord|20|52|S|47|36|E|}} {{infobox tanàna |anarana=Ambohimanga Sud |faritany=[[Faritanin' i Fianarantsoa|Fianarantsoa]] |isam-ponina=14.293 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Vatovavy]] |sary=Briquetterie à Ambohimanga.jpg }} '''Ambohimanga Atsimo''' na '''Ambohimanga Sud''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'Ifanadiana]], [[Faritra Vatovavy]], [[Faritanin'i Fianarantsoa]]. Ny isam-poniny dia 14.293 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 20613 ary ny kaodin-distrika dia 206 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia vary. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 305. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia cafe. Ny entana lafo vidy indrindra dia haricot. 95 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 412 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg. == Fahasoavana == 5 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 70 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 15 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Vatovavy}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Vatovavy]] cu2ahntkoqac2az1bfqhfbb95g31z8j 1135519 1135518 2026-04-18T10:20:37Z HarryWurst 36292 1135519 wikitext text/x-wiki {{coord|20|52|S|47|36|E|}} {{infobox tanàna |anarana=Ambohimanga Sud |faritany=[[Faritanin' i Fianarantsoa|Fianarantsoa]] |isam-ponina=14.293 |haavo = 638 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Vatovavy]] |sary= Briquetterie à Ambohimanga.jpg }} '''Ambohimanga Atsimo''' na '''Ambohimanga Sud''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'Ifanadiana]], [[Faritra Vatovavy]], [[Faritanin'i Fianarantsoa]]. Ny isam-poniny dia 14.293 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 20613 ary ny kaodin-distrika dia 206 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia vary. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 305. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia cafe. Ny entana lafo vidy indrindra dia haricot. 95 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 412 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg. == Fahasoavana == 5 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 70 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 15 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Vatovavy}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Vatovavy]] mkbmy2z82ayo3mhdsc19zd3c42wbh6l 0 46546 1135517 1067477 2026-04-18T10:11:38Z HarryWurst 36292 1135517 wikitext text/x-wiki {{coord|19|54|S|47|14|E|}} {{infobox tanàna |anarana=Soanindrariny |faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |faritra=[[Vakinankaratra]] |isam-ponina=20726 |haavo = 1 788 |firenena={{Madagasikara}} |sary=Soanindrariny vu du Sud.jpg }} '''Soanindrariny''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Antsirabe Ii]], [[Faritra Vakinankaratra]], [[Faritanin'i Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia 20726 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11829 ary ny kaodin-distrika dia 118 == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mais. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia pomme de terre. Ny isan'omby dia 3300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia autre fruit. Ny entana lafo vidy indrindra dia autre fruit. 25 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 23 no isan'ny ombivavy be ronono. 95 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 804 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 8000 Fmg. == Fahasoavana == 60 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana. 10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 30 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == == Olana == == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist}} {{commonscat}} {{Vakinankaratra}}  [[Sokajy:Kaominina any Faritra Vakinankaratra]] [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]] g9lw3setyl8eq8fdd8ht48s0db4ydu6 0 99714 1135501 953719 2026-04-17T12:11:16Z HarryWurst 36292 1135501 wikitext text/x-wiki {{coord|-15.850720|-48.960870}} {{infobox tanàna |anarana =Pirenópolis |velarantany = 2.227,793 |isam-ponina = 26.690 |haavo = 770 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Goiás}} |ben'ny tanàna = |sary =Matriz de Pirenopolis 02.06.2021.jpg |saina =Bandeira pirenopolis.jpg }} [[File:Goias Municip Pirenopolis.svg|thumb|left|Pirenopolis]] I '''Pirenópolis''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, eo amin'ny 120 km miala an'i [[Goiânia]], renivohitry ny fanjakana, ary 150 km miala an'i [[Brasília]], renivohitra federaly. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.227,793 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 26.690 tamin'ny taona 2022. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] d74nselt5pk7ppypyfwx95vh62jw5tz 0 182159 1135502 943724 2026-04-17T12:19:10Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135502 wikitext text/x-wiki {{Coord|41.7780555556|-96.2225}} {{infobox tanàna |tanàna=Tekamah, Nebraska |firenena={{Etazonia}} |faritany=Nebraska |velarantany=3.42 |isam-ponina=1736 |ben'ny tanàna= }} '''Tekamah, Nebraska''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Nebraska]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 68061.. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.7780555556 ary -96.2225. Ny faritr'ora dia GMT -6. == Jereo koa == * [[Etazonia]] ** [[Nebraska]] === Rohy ivelany === * [http://www.tekamah.net/ tekamah.net] {{Wayback|url=http://www.tekamah.net/ |date=20200425085617 }} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Nebraska]] ckxql20qicr5ur3d6k5o8f95oskmrsf 0 187113 1135511 942162 2026-04-18T00:04:48Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135511 wikitext text/x-wiki {{Coord|37.8297222222|-97.3694444444}} {{infobox tanàna |tanàna=Valley Center, Kansas |firenena={{Etazonia}} |faritany=Kansas |velarantany=18.00 |isam-ponina=6822 |ben'ny tanàna=Mike McNown }} '''Valley Center, Kansas''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Kansas]], ao [[Etazonia]]. 67147. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 37.8297222222 ary -97.3694444444. Ny faritr'ora dia GMT -6. == Jereo koa == * [[Kansas]] * [[Etazonia]] == Rohy ivelany == * [http://www.ValleyCenterKS.org www.ValleyCenterKS.org] {{Wayback|url=http://www.valleycenterks.org/ |date=20171017042135 }} {{vangovango}} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kansas]] 2i7wts9y8mznq5b0x35g6c2b2ho2nb4 0 197282 1135504 1108919 2026-04-17T17:13:32Z Mihaino 35843 1135504 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ilaidama ( RADAMA I)|teraka=1793|maty=02 jolay 1828|firenena=Madagasikara|asa=Mpanjaka|taona niasana=1810- 1928|image=https://mg.wikipedia.org/wiki/Sary:Radama_I,_portrait_by_Ramanankirahina.jpg}}'''Radama Voalohany''' na '''Radama I''' dia mpanjaka malagasy nanjaka tao amin'ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] nanomboka tamin' ny 1810 hatramin' ny taona 1828. Zanak' [[Andrianampoinimerina]] izy ary nataony mpandova fanjakana fa tsy i Ramavolahy zokiny. Tamin'ny androny no nidiran'ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana teto Madagasikara]] nentin' ny misiônera prôtestanta britanika sady nanombohan'ny fanoratana ny teny malagasy amin' ny [[abidy latina|abidia latina]] izay notsorina ka lasa [[abidy malagasy|abidia malagasy]]. NY FOMBA NAHAFATESAN'I [[Radama Voalohany|RADAMA]] [[Radama Voalohany|I]] Amin'ny besinimaro dia rehefa [[Maty|miamboho]] na folaka na diso ny [[mpanjaka]] iray dia mazana ny fanazavana dia hoe narary na tratrin'ny fahanterana. Ny fomba nanazavana ny fomba nampiamboho ny [[mpanjaka]] RADAMA I no itondrako fanazavana kely etoana. Maro ny [[boky]] nitantara fa ny fitiavan-behivavy (excès de débauche) sy ny fisotroana [[toaka]] (excès de liqueurs fortes) hono no nanimba ny fahasalamany ka nampiamboho azy. Ny faramparan’ny taona 1827 raha araka ny tantara dia nanao tsidi-paritra tany [[Toamasina]] i Radama ka nolazaina fa efa tsy dia salama loatra. Ny 27 jolay 1828 izy no [[Fahafatesana|niamboho]] rehefa nivahiny 37 taona teto an-tany. Azo lazaina fa mbola [[tanora]] loatra raha zohina. Amin'ny fo tsy miangatra mino aho fa tsy nisy olona matin'ny fitiavan-behivavy sy ny fisotroan-toaka. Misy antony hafa no nampiamboho azy raha ny [[mpanoratra]] vitsivitsy no arahina. Lazain'izy ireny fa i [[Ranavalona I]] mihitsy no « nanapoizina azy ka nanimba tanteraka miandalana ny fahasalamany ». Ary antony maro indrindra amin’ireny ny fahasarotan-piaro sy ny fankahalana no niavian'izany. Ny tarigetra tokony tratrarin'ny mpanjaka tsirairay avy dia ny manome [[Tarana-mpanjaka|taranaka]] handimby azy(un héritier légitime). Natao izany mba hampaharitra ilay [[fitondrana]] mpanjaka(perpétuer la dynastie). « Le devoir d'un Roi serait donc d'honorer la couche de sa royale princesse et de la féconder ». Ny mpanjaka tao [[Imerina]] dia mahazo maka vady 12. Ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina|Andriananpoinimerina]] no nametraka izany rehefa resiny ireo [[tendrombohitra 12]] izay nisy ireo tanana nitoerany ireo vadiny ireo. I Radama koa nanaraka ny diany fa 11 indray ny vadiny. Ny vadibe dia i [[Ranavalona I]]. Mbola afaka maka [[vady]] farany fanampin'izany izy raha tiany. Ary tany amin'ny faritany [[sakalava Menabe]] no nahitany tovovavy izay naha lasa adala azy(coup de foudre) satria tena tiany. Ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakana merina]] sy [[sakalava]] dia niady hatrizay. Ny fanjakana merina nitady hanjanaka azy fa ireo sakalava koa tsy nanaiky ho zanahana. Mba ampitsaharana izany ady izany no nahatonga ny roa tonta i Radama sy ny mpanjaka sakalava Ramitraho nitady fomba vaovao sady mora mba hampihavana ny roa tonta. Nomen'i Ramitraho ho vadin'i Radama ny zanany vavy atao hoe [[Rasalimo|RASALIMO]]. Tamin'ny dian'i Radama hamolaka an'i [[Menabe]] ny taona 1822 no nisian'izany fifampiraharahana izany. Ny mpanoratra izay mitantara dia sahy nilaza daholo fa [[TOVOVAVY|tovovavy]] tsara tarehy io Rasalimo io ka nambabo mora ny fon-dRadama. Raha ny rohi-mpihavanana dia azo lazaina fa havan'i [[Andrianampoinimerina]] lavitra izy io. Ny mpanjaka Ramitraho dia zanak'i [[Rabodonimerina|Rabodo]]. I Rabodo kosa anefa dia zanak'i Ratsivinda, izay anabavin'i Andriandahivola, [[andriana]] izay avy eny [[Ambohijanaka]]. Rehefa niverina nody tao [[Antananarivo]] i Radama ny taona 1822 io dia nentiny niaraka taminy i Rasalimo. Niteraka ny fahasoratan-piaron'i [[Ranavalona I|Mavo(Ranavalona)]] ny nahita azy ka nahatonga azy namoaka vava teo anatrehan'i [[Andriamahazonoro]] manao hoe:" tsy hirafy velively amin'ny [[vehivavy]] [[sakalava]] hono izy". Tonga tany ampoto-tsofin'i Radama izany teniny'i Mavo izany ka niteraka ny fahatezerany. Azo lazaina fa vehivavy tian'i Radama mihoatra ny vadibeny i Rasalimo ka fihetsika maro no nentiny nanehoana izany. Voalohany ny fitiavany an'i Rasalimo no nanamboarany ny [[lapa]] Tranovola tao amin'ny [[Rova Manjakamiadana|rova]]. Ny solontenan'ny firenena vahiny tao Antananarivo dia nahita koa [[hosodoko]] tao anatin'ny Tranovola izay maneho ny sarin'i Radama sy Rasalimo miaraka mijoro maneho ny fiandrianany eo ambony lapa. Mbola nohamarinin'i Radama izany fitiavany izany tamin'ny nanomezany zaza 3 an'i Rasalimo. Tsy iza izany fa ireto: 1- [[TSIMANDRIAMBOVOKA|ITSIMANDRIAMBOVOKA]]( lahimatoa) 2- [[Razafinimanjaka Raketaka|RAZAFINIMANJAKA]] izay natao hoe koa RAKETAKA 3- [[RABOBALAHY]] Fony fahavelon'i Radama dia novonoin'ny reniny, [[Rambolamasoandro]], io zanany lahimatoa io satria ny tao an-tsainy dia ny hampanjaka ny printsy Rakotobe. Izy dia zanakin'ny anabavin'i Radama, antsoina hoe Rabodosahondra, tamin'ny printsy Ratefinanahary. Fony mbola fahavelon'i Radama, rehefa tsy teo intsony ny zanany [[lahimatoa]], dia nanana fikasana izy mba hampifanambady ny printsy Rakotobe amin'ny zanany vavy [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]]. Ny faniriany tamin'ny alalan'izany fanambadiana izany dia ny hanjakan'izy roa rehefa miamboho izy. Fa ny zanany Raketaka no nirian'i Radama hitondra ny tany sy ny fanjakana na dia nanambady ny [[printsy Rakotobe.]] Ireo antony maro ireo no nahatonga an'i [[Ranavalona I|Mavo]] ho saropiaro sy hankahala indrindra ny mpanjaka Radama ka mety nahatonga azy nitady fomba hisakanana ny fikasany. Maro ireo olona nivonona hanampy azy tamin'izany satria tsy manaiky ny hanjakan'ny tovovavy manana [[ra]] sakalava na dia zanak'i Radama ary. Isan'ireny i Rainiharo, Rainijoary... Azo lazaina ary fa ny fikasana hampihavana ny fanjakana merina sy sakalava ny mpanjaka Radama fa maro ireo olo manan-kaja tao [[Imerina]] nioko mangina mba hisakana izany. Ka efa nivonona hisakana amin'ny fomba maro ny fikasan'i Radama ireo olona ireo ka tsy mahagaga raha lasa mpanjaka tsy tsatra antitra ka niamboha tanora izy. == Fiainany manokana == Teraka tamin' ny 1793 tamin'ny anarana Ilaidama na Laidama ary maty ny 27 Jolay 1828 tamin' ny faha-36 taonany. Nanambady an-dRamavo izy nefa tsy nana-janaka ka Ramavo izay lasa [[Ranavalona I]] no nandimby azy rehefa maty izy. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Valo ambin'ny folo taona [[Ilaidama]] raha nandimby an' [[Andrianampoinimerina]] tamin' ny taona 1810, ary Radama I no anarana nentiny. == Fanohizana ny pôlitikan'Andrianampoinimerina == Taorian' ny nahafatesan' ny rainy tamin'ny 1810 dia lasa nanafika ny [[Bezanozano]] sy ny [[Sihanaka]] ary ny tanin' andriana [[betsileo]] izay nihevitra fa afaka nanararaotra ny tsifananany traikefa amin' ny pôlitika Radama. Nahomby ny fanafihana. Voaporofo araka ny fahombiazany ny herin' Imerina ary ny fanatanterahana ny sitra-pon' ny rainy ("Ny ranomasina no valamparihiko") sisa no zavatra hatao mba hahafahany mifandray amin' ny firenena eoropeana. Ny [[Fanjakana Mitambatra]] no voalohany manohana azy. == Fifandraisana amin' ny vahiny == Izy no neken' ny governemanta britanika ho mpanjakan' i Madagasikara. Namarana fifanekena i Radama tamin' ny 1817 niaraka tamin' ny governoran' ny Britanika ao [[Maorisy]] mba hanafoanana ny fivarotana andevo mendri-kaja ho an' ny miaramila britanika sy ny fanampiana ara-bola. Nanomboka tonga tamin' ny tona 1818 ny misiônera anglisy avy amin' ny [[London Missionary Society]]; anisan' ireo olona ireo i [[James Cameron]], [[David Jones]] ary [[David Griffirths]] izay nanangana sekoly, nametraka ny [[Abidy malagasy|fanoratana teny malagasy]] tamin' ny alalan' ny [[abidy latina]] ary nandika ny [[Baiboly]], ary koa nampiditra karazana teknôlôjia vaovao teto amin' ny nosy Madagasikara. Nandritra ny taonjato faha-19 dia nisy fifandrafiana teo amin' ny fitondrana frantsay sy ny mpitondra anglisy tao amin' ny nosy [[Maorisy]] izay nihevitra an' i [[Madagasikara]] ho eo ambany fifehezany. Voasolon' i Angletera noho izany ny toerana notazonin' i [[Frantsa]] tao Madagasikara, ary afaka nifandray ara-pihavanana sy ara-diplômasia tamin-dRadama I izy ireo. Ny fanjakan-dRadama I, noho izany, dia voamariky ny fananan' ny Anglisy fahefana tanteraka. == Fanitaran-tany == Nandritra ny fiandrianany no nanitaran-dRadama ny fanjakany hatrany [[Toamasina]], [[Mahajanga]] ary [[Taolagnaro]]. == Fitondrana ny vahoaka == === Fanafoanana ny fanandevozana === Nofoanany ny fanandevozana, natsangany ny tafika, ny fitsarana ambony sy ny mpitsara fara-tampony. Nofoanany koa ny fanamelohana ho faty, fa nosoloiny ny fonja. Natsangany ny sekoly, ny fanotam-boky, ary ny tenany mihitsy no manara-maso akaiky ny taozava-baventy sasantsasany. === Fahalalahana ara-pivavahana === Nomeny fahalalahana hisafidy ny finoany ny vahoakany na dia somary tsy niraika firy tamin' ny fivavahana aza izy. Tamin' izany no nahazo vahana ny "fitoriana ny tenin' Andriamanitra" nataon' ny Prôtestanta. == Fahafatesany == [[Sary:Tombs of Radama and Rasoherina at Rova of Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Fasan-dRadama I tamin' ny taona 1885]] Ny 27 jolay 1828 izy no niamboho, tamin' ny faha-enina ambin' ny telopolo taonany; ny zava-pisotro mahamamo no nanimba ny fahasalamany. Ramatoa vadiny, Ramavo, no nandimby azy sady nitondra ny anarana hoe [[Ranavalona I|Ranavalona II]]. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * '''Radama I''' (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) == Boky == * Ade Ajayi, Jacob Festus (1998). ''General history of Africa: Africa in the nineteenth century until the 1880s''. Paris: UNESCO. <nowiki>ISBN 9780520067011</nowiki>. * Callet, François (1908). ''Tantara ny andriana eto Madagasikara'' (''histoire des rois'') (amin' ny teny frantsay). Antananarivo: Imprimerie Catholique. * Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary "History of Madagascar"''. Leiden, the Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 978-90-04-20980-0</nowiki>. * Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques,'' Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2^e éd.), p. 121-122 (<nowiki>ISBN 978-2-84280-101-4</nowiki>). * Fage, J.D.; Flint, J.E.; Oliver, R.A. (1986). ''The Cambridge History of Africa: From c. 1790 to c. 1870''. London: Cambridge University Press. <nowiki>ISBN 0-521-20413-5</nowiki>. * Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. * Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique. Antananarivo: Karthala Editions. pp. 421–444. <nowiki>ISBN 9782865379040</nowiki>. * Middleton, Karen (1999). ''Ancestors, Power, and History in Madagascar''. The Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 9004112898</nowiki>. * Montgomery, James (1840). "Chapter LII: Funeral of King Radama". ''Voyages and travels around the world''. London: London Missionary Society. * Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021. * Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co. [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[sokajy:Mpanjakan'ny Fanjakan'i Madagasikara]] jloshr0026g9fxw80321yuj1s1r1mfd 1135505 1135504 2026-04-17T17:25:06Z Mihaino 35843 1135505 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ilaidama ( RADAMA I)|teraka=1793|maty=02 jolay 1828|firenena=Madagasikara|asa=Mpanjaka|taona niasana=1810- 1928|image=https://mg.wikipedia.org/wiki/Sary:Radama_I,_portrait_by_Ramanankirahina.jpg}}'''Radama Voalohany''' na '''Radama I''' dia mpanjaka malagasy nanjaka tao amin'ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] nanomboka tamin' ny 1810 hatramin' ny taona 1828. Zanak' [[Andrianampoinimerina]] izy ary nataony mpandova fanjakana fa tsy i Ramavolahy zokiny. Tamin'ny androny no nidiran'ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana teto Madagasikara]] nentin' ny misiônera prôtestanta britanika sady nanombohan'ny fanoratana ny teny malagasy amin' ny [[abidy latina|abidia latina]] izay notsorina ka lasa [[abidy malagasy|abidia malagasy]]. NY FOMBA NAHAFATESAN'I [[Radama Voalohany|RADAMA]] [[Radama Voalohany|I]] Amin'ny besinimaro dia rehefa [[Maty|miamboho]] na folaka na diso ny [[mpanjaka]] iray dia mazana ny fanazavana dia hoe narary na tratrin'ny fahanterana. Ny fomba nanazavana ny fomba nampiamboho ny [[mpanjaka]] RADAMA I no itondrako fanazavana kely etoana. Maro ny [[boky]] nitantara fa ny fitiavan-behivavy (excès de débauche) sy ny fisotroana [[toaka]] (excès de liqueurs fortes) hono no nanimba ny fahasalamany ka nampiamboho azy. Ny faramparan’ny taona 1827 raha araka ny tantara dia nanao tsidi-paritra tany [[Toamasina]] i Radama ka nolazaina fa efa tsy dia salama loatra. Ny 27 jolay 1828 izy no [[Fahafatesana|niamboho]] rehefa nivahiny 37 taona teto an-tany. Azo lazaina fa mbola [[tanora]] loatra raha zohina. Amin'ny fo tsy miangatra mino aho fa tsy nisy olona matin'ny fitiavan-behivavy sy ny fisotroan-toaka. Misy antony hafa no nampiamboho azy raha ny [[mpanoratra]] vitsivitsy no arahina. Lazain'izy ireny fa i [[Ranavalona I]] mihitsy no « nanapoizina azy ka nanimba tanteraka miandalana ny fahasalamany ». Ary antony maro indrindra amin’ireny ny fahasarotan-piaro sy ny fankahalana no niavian'izany. Ny tarigetra tokony tratrarin'ny mpanjaka tsirairay avy dia ny manome [[Tarana-mpanjaka|taranaka]] handimby azy(un héritier légitime). Natao izany mba hampaharitra ilay [[fitondrana]] mpanjaka(perpétuer la dynastie). « Le devoir d'un Roi serait donc d'honorer la couche de sa royale princesse et de la féconder ». Ny mpanjaka tao [[Imerina]] dia mahazo maka vady 12. Ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina|Andriananpoinimerina]] no nametraka izany rehefa resiny ireo [[tendrombohitra 12]] izay nisy ireo tanana nitoerany ireo vadiny ireo. I Radama koa nanaraka ny diany fa 11 indray ny vadiny. Ny vadibe dia i [[Ranavalona I]]. Mbola afaka maka [[vady]] farany fanampin'izany izy raha tiany. Ary tany amin'ny faritany [[sakalava Menabe]] no nahitany tovovavy izay naha lasa adala azy(coup de foudre) satria tena tiany. Ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakana merina]] sy [[sakalava]] dia niady hatrizay. Ny fanjakana merina nitady hanjanaka azy fa ireo sakalava koa tsy nanaiky ho zanahana. Mba ampitsaharana izany ady izany no nahatonga ny roa tonta i Radama sy ny mpanjaka sakalava Ramitraho nitady fomba vaovao sady mora mba hampihavana ny roa tonta. Nomen'i Ramitraho ho vadin'i Radama ny zanany vavy atao hoe [[Rasalimo|RASALIMO]]. Tamin'ny dian'i Radama hamolaka an'i [[Menabe]] ny taona 1822 no nisian'izany fifampiraharahana izany. Ny mpanoratra izay mitantara dia sahy nilaza daholo fa [[TOVOVAVY|tovovavy]] tsara tarehy io Rasalimo io ka nambabo mora ny fon-dRadama. Raha ny rohi-mpihavanana dia azo lazaina fa havan'i [[Andrianampoinimerina]] lavitra izy io. Ny mpanjaka Ramitraho dia zanak'i [[Rabodonimerina|Rabodo]]. I Rabodo kosa anefa dia zanak'i Ratsivinda, izay anabavin'i Andriandahivola, [[andriana]] izay avy eny [[Ambohijanaka]]. Rehefa niverina nody tao [[Antananarivo]] i Radama ny taona 1822 io dia nentiny niaraka taminy i Rasalimo. Niteraka ny fahasoratan-piaron'i [[Ranavalona I|Mavo(Ranavalona)]] ny nahita azy ka nahatonga azy namoaka vava teo anatrehan'i [[Andriamahazonoro]] manao hoe:" tsy hirafy velively amin'ny [[vehivavy]] [[sakalava]] hono izy". Tonga tany ampoto-tsofin'i Radama izany teniny'i Mavo izany ka niteraka ny fahatezerany. Azo lazaina fa vehivavy tian'i Radama mihoatra ny vadibeny i Rasalimo ka fihetsika maro no nentiny nanehoana izany. Voalohany ny fitiavany an'i Rasalimo no nanamboarany ny [[lapa]] Tranovola tao amin'ny [[Rova Manjakamiadana|rova]]. Ny solontenan'ny firenena vahiny tao Antananarivo dia nahita koa [[hosodoko]] tao anatin'ny Tranovola izay maneho ny sarin'i Radama sy Rasalimo miaraka mijoro maneho ny fiandrianany eo ambony lapa. Mbola nohamarinin'i Radama izany fitiavany izany tamin'ny nanomezany zaza 3 an'i Rasalimo. Tsy iza izany fa ireto: 1- [[TSIMANDRIAMBOVOKA|ITSIMANDRIAMBOVOKA]]( lahimatoa) 2- [[Razafinimanjaka Raketaka|RAZAFINIMANJAKA]] izay natao hoe koa RAKETAKA 3- [[RABOBALAHY]] Fony fahavelon'i Radama dia novonoin'ny reniny, [[Rambolamasoandro]], io zanany lahimatoa io satria ny tao an-tsainy dia ny hampanjaka ny printsy Rakotobe. Izy dia zanakin'ny anabavin'i Radama, antsoina hoe Rabodosahondra, tamin'ny printsy Ratefinanahary. Fony mbola fahavelon'i Radama, rehefa tsy teo intsony ny zanany [[lahimatoa]], dia nanana fikasana izy mba hampifanambady ny printsy Rakotobe amin'ny zanany vavy [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]]. Ny faniriany tamin'ny alalan'izany fanambadiana izany dia ny hanjakan'izy roa rehefa miamboho izy. Fa ny zanany Raketaka no nirian'i Radama hitondra ny tany sy ny fanjakana na dia nanambady ny [[printsy Rakotobe.]] Ireo antony maro ireo no nahatonga an'i [[Ranavalona I|Mavo]] ho saropiaro sy hankahala indrindra ny mpanjaka Radama ka mety nahatonga azy nitady fomba hisakanana ny fikasany. Maro ireo olona nivonona hanampy azy tamin'izany satria tsy manaiky ny hanjakan'ny tovovavy manana [[ra]] sakalava na dia zanak'i Radama ary. Isan'ireny i Rainiharo, Rainijoary... Azo lazaina ary fa ny fikasana hampihavana ny fanjakana merina sy sakalava ny mpanjaka Radama fa maro ireo olo manan-kaja tao [[Imerina]] nioko mangina mba hisakana izany. Ka efa nivonona hisakana amin'ny fomba maro ny fikasan'i Radama ireo olona ireo ka tsy mahagaga raha lasa mpanjaka tsy tsatra antitra ka niamboha tanora izy. LOHARANO NANOVOZAN-KEVITRA 1- https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0BBNrYURpxuuKMoFayAuDsZrrV7gsihwMz6ywzE8YR5G1wn1vxwsDFQsPHhyoHspal&id=100057988513757&mibextid=Nif5oz 2- https://www.facebook.com/groups/268918920218624/permalink/2349116518865510/?app=fbl 3-https://fr.vikidia.org/wiki/Radama_Ier 4-https://www.persee.fr/doc/oeide_0000-0002_1978_mon_5_1 == Fiainany manokana == Teraka tamin' ny 1793 tamin'ny anarana Ilaidama na Laidama ary maty ny 27 Jolay 1828 tamin' ny faha-36 taonany. Nanambady an-dRamavo izy nefa tsy nana-janaka ka Ramavo izay lasa [[Ranavalona I]] no nandimby azy rehefa maty izy. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Valo ambin'ny folo taona [[Ilaidama]] raha nandimby an' [[Andrianampoinimerina]] tamin' ny taona 1810, ary Radama I no anarana nentiny. == Fanohizana ny pôlitikan'Andrianampoinimerina == Taorian' ny nahafatesan' ny rainy tamin'ny 1810 dia lasa nanafika ny [[Bezanozano]] sy ny [[Sihanaka]] ary ny tanin' andriana [[betsileo]] izay nihevitra fa afaka nanararaotra ny tsifananany traikefa amin' ny pôlitika Radama. Nahomby ny fanafihana. Voaporofo araka ny fahombiazany ny herin' Imerina ary ny fanatanterahana ny sitra-pon' ny rainy ("Ny ranomasina no valamparihiko") sisa no zavatra hatao mba hahafahany mifandray amin' ny firenena eoropeana. Ny [[Fanjakana Mitambatra]] no voalohany manohana azy. == Fifandraisana amin' ny vahiny == Izy no neken' ny governemanta britanika ho mpanjakan' i Madagasikara. Namarana fifanekena i Radama tamin' ny 1817 niaraka tamin' ny governoran' ny Britanika ao [[Maorisy]] mba hanafoanana ny fivarotana andevo mendri-kaja ho an' ny miaramila britanika sy ny fanampiana ara-bola. Nanomboka tonga tamin' ny tona 1818 ny misiônera anglisy avy amin' ny [[London Missionary Society]]; anisan' ireo olona ireo i [[James Cameron]], [[David Jones]] ary [[David Griffirths]] izay nanangana sekoly, nametraka ny [[Abidy malagasy|fanoratana teny malagasy]] tamin' ny alalan' ny [[abidy latina]] ary nandika ny [[Baiboly]], ary koa nampiditra karazana teknôlôjia vaovao teto amin' ny nosy Madagasikara. Nandritra ny taonjato faha-19 dia nisy fifandrafiana teo amin' ny fitondrana frantsay sy ny mpitondra anglisy tao amin' ny nosy [[Maorisy]] izay nihevitra an' i [[Madagasikara]] ho eo ambany fifehezany. Voasolon' i Angletera noho izany ny toerana notazonin' i [[Frantsa]] tao Madagasikara, ary afaka nifandray ara-pihavanana sy ara-diplômasia tamin-dRadama I izy ireo. Ny fanjakan-dRadama I, noho izany, dia voamariky ny fananan' ny Anglisy fahefana tanteraka. == Fanitaran-tany == Nandritra ny fiandrianany no nanitaran-dRadama ny fanjakany hatrany [[Toamasina]], [[Mahajanga]] ary [[Taolagnaro]]. == Fitondrana ny vahoaka == === Fanafoanana ny fanandevozana === Nofoanany ny fanandevozana, natsangany ny tafika, ny fitsarana ambony sy ny mpitsara fara-tampony. Nofoanany koa ny fanamelohana ho faty, fa nosoloiny ny fonja. Natsangany ny sekoly, ny fanotam-boky, ary ny tenany mihitsy no manara-maso akaiky ny taozava-baventy sasantsasany. === Fahalalahana ara-pivavahana === Nomeny fahalalahana hisafidy ny finoany ny vahoakany na dia somary tsy niraika firy tamin' ny fivavahana aza izy. Tamin' izany no nahazo vahana ny "fitoriana ny tenin' Andriamanitra" nataon' ny Prôtestanta. == Fahafatesany == [[Sary:Tombs of Radama and Rasoherina at Rova of Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Fasan-dRadama I tamin' ny taona 1885]] Ny 27 jolay 1828 izy no niamboho, tamin' ny faha-enina ambin' ny telopolo taonany; ny zava-pisotro mahamamo no nanimba ny fahasalamany. Ramatoa vadiny, Ramavo, no nandimby azy sady nitondra ny anarana hoe [[Ranavalona I|Ranavalona II]]. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * '''Radama I''' (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) == Boky == * Ade Ajayi, Jacob Festus (1998). ''General history of Africa: Africa in the nineteenth century until the 1880s''. Paris: UNESCO. <nowiki>ISBN 9780520067011</nowiki>. * Callet, François (1908). ''Tantara ny andriana eto Madagasikara'' (''histoire des rois'') (amin' ny teny frantsay). Antananarivo: Imprimerie Catholique. * Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary "History of Madagascar"''. Leiden, the Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 978-90-04-20980-0</nowiki>. * Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques,'' Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2^e éd.), p. 121-122 (<nowiki>ISBN 978-2-84280-101-4</nowiki>). * Fage, J.D.; Flint, J.E.; Oliver, R.A. (1986). ''The Cambridge History of Africa: From c. 1790 to c. 1870''. London: Cambridge University Press. <nowiki>ISBN 0-521-20413-5</nowiki>. * Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. * Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique. Antananarivo: Karthala Editions. pp. 421–444. <nowiki>ISBN 9782865379040</nowiki>. * Middleton, Karen (1999). ''Ancestors, Power, and History in Madagascar''. The Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 9004112898</nowiki>. * Montgomery, James (1840). "Chapter LII: Funeral of King Radama". ''Voyages and travels around the world''. London: London Missionary Society. * Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021. * Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co. [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[sokajy:Mpanjakan'ny Fanjakan'i Madagasikara]] f1kq8qtmu1fpcx79gbqk16igzigqnmd 1135506 1135505 2026-04-17T17:28:06Z Mihaino 35843 1135506 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ilaidama ( RADAMA I)|teraka=1793|maty=02 jolay 1828|firenena=Madagasikara|asa=Mpanjaka|taona niasana=1810- 1928|image=https://mg.wikipedia.org/wiki/Sary:Radama_I,_portrait_by_Ramanankirahina.jpg}}'''Radama Voalohany''' na '''Radama I''' dia mpanjaka malagasy nanjaka tao amin'ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] nanomboka tamin' ny 1810 hatramin' ny taona 1828. Zanak' [[Andrianampoinimerina]] izy ary nataony mpandova fanjakana fa tsy i Ramavolahy zokiny. Tamin'ny androny no nidiran'ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana teto Madagasikara]] nentin' ny misiônera prôtestanta britanika sady nanombohan'ny fanoratana ny teny malagasy amin' ny [[abidy latina|abidia latina]] izay notsorina ka lasa [[abidy malagasy|abidia malagasy]]. NY FOMBA NAHAFATESAN'I [[Radama Voalohany|RADAMA]] [[Radama Voalohany|I]] Amin'ny besinimaro dia rehefa [[Maty|miamboho]] na folaka na diso ny [[mpanjaka]] iray dia mazana ny fanazavana dia hoe narary na tratrin'ny fahanterana. Ny fomba nanazavana ny fomba nampiamboho ny [[mpanjaka]] RADAMA I no itondrako fanazavana kely etoana. Maro ny [[boky]] nitantara fa ny fitiavan-behivavy (excès de débauche) sy ny fisotroana [[toaka]] (excès de liqueurs fortes) hono no nanimba ny fahasalamany ka nampiamboho azy. Ny faramparan’ny taona 1827 raha araka ny tantara dia nanao tsidi-paritra tany [[Toamasina]] i Radama ka nolazaina fa efa tsy dia salama loatra. Ny 27 jolay 1828 izy no [[Fahafatesana|niamboho]] rehefa nivahiny 37 taona teto an-tany. Azo lazaina fa mbola [[tanora]] loatra raha zohina. Amin'ny fo tsy miangatra mino aho fa tsy nisy olona matin'ny fitiavan-behivavy sy ny fisotroan-toaka. Misy antony hafa no nampiamboho azy raha ny [[mpanoratra]] vitsivitsy no arahina. Lazain'izy ireny fa i [[Ranavalona I]] mihitsy no « nanapoizina azy ka nanimba tanteraka miandalana ny fahasalamany ». Ary antony maro indrindra amin’ireny ny fahasarotan-piaro sy ny fankahalana no niavian'izany. Ny tarigetra tokony tratrarin'ny mpanjaka tsirairay avy dia ny manome [[Tarana-mpanjaka|taranaka]] handimby azy(un héritier légitime). Natao izany mba hampaharitra ilay [[fitondrana]] mpanjaka(perpétuer la dynastie). « Le devoir d'un Roi serait donc d'honorer la couche de sa royale princesse et de la féconder ». Ny mpanjaka tao [[Imerina]] dia mahazo maka vady 12. Ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina|Andriananpoinimerina]] no nametraka izany rehefa resiny ireo [[tendrombohitra 12]] izay nisy ireo tanana nitoerany ireo vadiny ireo. I Radama koa nanaraka ny diany fa 11 indray ny vadiny. Ny vadibe dia i [[Ranavalona I]]. Mbola afaka maka [[vady]] farany fanampin'izany izy raha tiany. Ary tany amin'ny faritany [[sakalava Menabe]] no nahitany tovovavy izay naha lasa adala azy(coup de foudre) satria tena tiany. Ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakana merina]] sy [[sakalava]] dia niady hatrizay. Ny fanjakana merina nitady hanjanaka azy fa ireo sakalava koa tsy nanaiky ho zanahana. Mba ampitsaharana izany ady izany no nahatonga ny roa tonta i Radama sy ny mpanjaka sakalava Ramitraho nitady fomba vaovao sady mora mba hampihavana ny roa tonta. Nomen'i Ramitraho ho vadin'i Radama ny zanany vavy atao hoe [[Rasalimo|RASALIMO]]. Tamin'ny dian'i Radama hamolaka an'i [[Menabe]] ny taona 1822 no nisian'izany fifampiraharahana izany. Ny mpanoratra izay mitantara dia sahy nilaza daholo fa [[TOVOVAVY|tovovavy]] tsara tarehy io Rasalimo io ka nambabo mora ny fon-dRadama. Raha ny rohi-mpihavanana dia azo lazaina fa havan'i [[Andrianampoinimerina]] lavitra izy io. Ny mpanjaka Ramitraho dia zanak'i [[Rabodonimerina|Rabodo]]. I Rabodo kosa anefa dia zanak'i Ratsivinda, izay anabavin'i Andriandahivola, [[andriana]] izay avy eny [[Ambohijanaka]]. Rehefa niverina nody tao [[Antananarivo]] i Radama ny taona 1822 io dia nentiny niaraka taminy i Rasalimo. Niteraka ny fahasoratan-piaron'i [[Ranavalona I|Mavo(Ranavalona)]] ny nahita azy ka nahatonga azy namoaka vava teo anatrehan'i [[Andriamahazonoro]] manao hoe:" tsy hirafy velively amin'ny [[vehivavy]] [[sakalava]] hono izy". Tonga tany ampoto-tsofin'i Radama izany teniny'i Mavo izany ka niteraka ny fahatezerany. Azo lazaina fa vehivavy tian'i Radama mihoatra ny vadibeny i Rasalimo ka fihetsika maro no nentiny nanehoana izany. Voalohany ny fitiavany an'i Rasalimo no nanamboarany ny [[lapa]] Tranovola tao amin'ny [[Rova Manjakamiadana|rova]]. Ny solontenan'ny firenena vahiny tao Antananarivo dia nahita koa [[hosodoko]] tao anatin'ny Tranovola izay maneho ny sarin'i Radama sy Rasalimo miaraka mijoro maneho ny fiandrianany eo ambony lapa. Mbola nohamarinin'i Radama izany fitiavany izany tamin'ny nanomezany zaza 3 an'i Rasalimo. Tsy iza izany fa ireto: 1- [[TSIMANDRIAMBOVOKA|ITSIMANDRIAMBOVOKA]]( lahimatoa) 2- [[Razafinimanjaka Raketaka|RAZAFINIMANJAKA]] izay natao hoe koa RAKETAKA 3- [[RABOBALAHY]] Fony fahavelon'i Radama dia novonoin'ny reniny, [[Rambolamasoandro]], io zanany lahimatoa io satria ny tao an-tsainy dia ny hampanjaka ny printsy Rakotobe. Izy dia zanakin'ny anabavin'i Radama, antsoina hoe Rabodosahondra, tamin'ny printsy Ratefinanahary. Fony mbola fahavelon'i Radama, rehefa tsy teo intsony ny zanany [[lahimatoa]], dia nanana fikasana izy mba hampifanambady ny printsy Rakotobe amin'ny zanany vavy [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]]. Ny faniriany tamin'ny alalan'izany fanambadiana izany dia ny hanjakan'izy roa rehefa miamboho izy. Fa ny zanany Raketaka no nirian'i Radama hitondra ny tany sy ny fanjakana na dia nanambady ny [[printsy Rakotobe.]] Ireo antony maro ireo no nahatonga an'i [[Ranavalona I|Mavo]] ho saropiaro sy hankahala indrindra ny mpanjaka Radama ka mety nahatonga azy nitady fomba hisakanana ny fikasany. Maro ireo olona nivonona hanampy azy tamin'izany satria tsy manaiky ny hanjakan'ny tovovavy manana [[ra]] sakalava na dia zanak'i Radama ary. Isan'ireny i Rainiharo, Rainijoary... Azo lazaina ary fa ny fikasana hampihavana ny fanjakana merina sy sakalava ny mpanjaka Radama fa maro ireo olo manan-kaja tao [[Imerina]] nioko mangina mba hisakana izany. Ka efa nivonona hisakana amin'ny fomba maro ny fikasan'i Radama ireo olona ireo ka tsy mahagaga raha lasa mpanjaka tsy tsatra antitra ka niamboha tanora izy. == Fiainany manokana == Teraka tamin' ny 1793 tamin'ny anarana Ilaidama na Laidama ary maty ny 27 Jolay 1828 tamin' ny faha-36 taonany. Nanambady an-dRamavo izy nefa tsy nana-janaka ka Ramavo izay lasa [[Ranavalona I]] no nandimby azy rehefa maty izy. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Valo ambin'ny folo taona [[Ilaidama]] raha nandimby an' [[Andrianampoinimerina]] tamin' ny taona 1810, ary Radama I no anarana nentiny. == Fanohizana ny pôlitikan'Andrianampoinimerina == Taorian' ny nahafatesan' ny rainy tamin'ny 1810 dia lasa nanafika ny [[Bezanozano]] sy ny [[Sihanaka]] ary ny tanin' andriana [[betsileo]] izay nihevitra fa afaka nanararaotra ny tsifananany traikefa amin' ny pôlitika Radama. Nahomby ny fanafihana. Voaporofo araka ny fahombiazany ny herin' Imerina ary ny fanatanterahana ny sitra-pon' ny rainy ("Ny ranomasina no valamparihiko") sisa no zavatra hatao mba hahafahany mifandray amin' ny firenena eoropeana. Ny [[Fanjakana Mitambatra]] no voalohany manohana azy. == Fifandraisana amin' ny vahiny == Izy no neken' ny governemanta britanika ho mpanjakan' i Madagasikara. Namarana fifanekena i Radama tamin' ny 1817 niaraka tamin' ny governoran' ny Britanika ao [[Maorisy]] mba hanafoanana ny fivarotana andevo mendri-kaja ho an' ny miaramila britanika sy ny fanampiana ara-bola. Nanomboka tonga tamin' ny tona 1818 ny misiônera anglisy avy amin' ny [[London Missionary Society]]; anisan' ireo olona ireo i [[James Cameron]], [[David Jones]] ary [[David Griffirths]] izay nanangana sekoly, nametraka ny [[Abidy malagasy|fanoratana teny malagasy]] tamin' ny alalan' ny [[abidy latina]] ary nandika ny [[Baiboly]], ary koa nampiditra karazana teknôlôjia vaovao teto amin' ny nosy Madagasikara. Nandritra ny taonjato faha-19 dia nisy fifandrafiana teo amin' ny fitondrana frantsay sy ny mpitondra anglisy tao amin' ny nosy [[Maorisy]] izay nihevitra an' i [[Madagasikara]] ho eo ambany fifehezany. Voasolon' i Angletera noho izany ny toerana notazonin' i [[Frantsa]] tao Madagasikara, ary afaka nifandray ara-pihavanana sy ara-diplômasia tamin-dRadama I izy ireo. Ny fanjakan-dRadama I, noho izany, dia voamariky ny fananan' ny Anglisy fahefana tanteraka. == Fanitaran-tany == Nandritra ny fiandrianany no nanitaran-dRadama ny fanjakany hatrany [[Toamasina]], [[Mahajanga]] ary [[Taolagnaro]]. == Fitondrana ny vahoaka == === Fanafoanana ny fanandevozana === Nofoanany ny fanandevozana, natsangany ny tafika, ny fitsarana ambony sy ny mpitsara fara-tampony. Nofoanany koa ny fanamelohana ho faty, fa nosoloiny ny fonja. Natsangany ny sekoly, ny fanotam-boky, ary ny tenany mihitsy no manara-maso akaiky ny taozava-baventy sasantsasany. === Fahalalahana ara-pivavahana === Nomeny fahalalahana hisafidy ny finoany ny vahoakany na dia somary tsy niraika firy tamin' ny fivavahana aza izy. Tamin' izany no nahazo vahana ny "fitoriana ny tenin' Andriamanitra" nataon' ny Prôtestanta. == Fahafatesany == [[Sary:Tombs of Radama and Rasoherina at Rova of Antananarivo Madagascar.jpg|vignette|Fasan-dRadama I tamin' ny taona 1885]] Ny 27 jolay 1828 izy no niamboho, tamin' ny faha-enina ambin' ny telopolo taonany; ny zava-pisotro mahamamo no nanimba ny fahasalamany. Ramatoa vadiny, Ramavo, no nandimby azy sady nitondra ny anarana hoe [[Ranavalona I|Ranavalona II]]. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * '''Radama I''' (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) == Boky == * Ade Ajayi, Jacob Festus (1998). ''General history of Africa: Africa in the nineteenth century until the 1880s''. Paris: UNESCO. <nowiki>ISBN 9780520067011</nowiki>. * Callet, François (1908). ''Tantara ny andriana eto Madagasikara'' (''histoire des rois'') (amin' ny teny frantsay). Antananarivo: Imprimerie Catholique. * Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary "History of Madagascar"''. Leiden, the Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 978-90-04-20980-0</nowiki>. * Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques,'' Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2^e éd.), p. 121-122 (<nowiki>ISBN 978-2-84280-101-4</nowiki>). * Fage, J.D.; Flint, J.E.; Oliver, R.A. (1986). ''The Cambridge History of Africa: From c. 1790 to c. 1870''. London: Cambridge University Press. <nowiki>ISBN 0-521-20413-5</nowiki>. * Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. * Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique. Antananarivo: Karthala Editions. pp. 421–444. <nowiki>ISBN 9782865379040</nowiki>. * Middleton, Karen (1999). ''Ancestors, Power, and History in Madagascar''. The Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 9004112898</nowiki>. * Montgomery, James (1840). "Chapter LII: Funeral of King Radama". ''Voyages and travels around the world''. London: London Missionary Society. * Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021. * Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co. [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[sokajy:Mpanjakan'ny Fanjakan'i Madagasikara]] iy4x8dq2t8tcb811d9fa5opgu7pv8ga 0 259425 1135503 1124033 2026-04-17T16:39:50Z Mihaino 35843 1135503 wikitext text/x-wiki [[Sary:Portrait of Radama II, by Robert Lisan.jpg|vignette|358x358px|Radama II]]'''Radama II''' dia [[mpanjaka]] malagasy [[merina]] izay nanjaka tao amin'ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] nanomboka tamin'ny taona 1861. Izay taona nahafatesan-d[[Ranavalona I]] reniny, ka hatramin'ny taona 1863 nahafatesany. Tsy naharitra teo amin'ny fitondrana i Radama II satria novonoin'ireo izay tsy faly tamin'ny fomba fitondrany.Izay heverin'izy ireo fa tsy miraharaha ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sy ny fomba tokony hitantanana ny fanjakana. Ny mpanjakavavy [[Rasoherina]] vadiny no nandimby azy teo amin'ny fitondrana rehefa maty izy. == Fianakaviany == Tsy fantatra ny tena rainy satria efa maty iray taona mahery [[Radama I]] vadin-dreniny vao teraka izy tamin' ny taona 1829 ary tamin' ny taona 1863 no nahafatesany. Rakoto, zanakalahin-dRanavalona I, no nandimby an-dreniny, ka naka ny anarana hoe Radama II. == Fitondrana == === Fanafahana ny vahoaka === Teo dia lalam-piainana vaovao, hafa tokoa noho ny tamin'ny teo aloha, no niainan'ny Nosy, satria raha lozabe sy tsy mba nandefitra ny mpanjakavavy [[Ranavalona I|Ranavalona I,]] ity zanany nandimby azy kosa dia tena olon' ny fo sy malalaka. Ny tena mba faniriany dia ny hanamaivana ny fahorian' ny vahoakany sy ny hahasambatra azy. Toa ny niaina fitsanganana tamin' ny maty ny vahoaka tamin' izany, vahoaka afa-patorana ka nahazo fahafahana. Nandritra ny fotoana fohy nanjakany, dia nomen-dRadama II fahafahana ny [[Andevo (teto Madagasikara)|andevo]] rehetra teo amin' ny tany nofeheziny. Nifanerasera tamin' ny sokajin' olona izay noheverina tamin' izany fotoana izany ho ambany izy ary tsy dia niantehitra tamin' ny [[andriana]] firy. === Fanalalahana ny fivavahana === Nikasa hanangana fanjakana môderna Radama II ka namela malalaka ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] sy ny fidiran'ny vahiny teto [[Madagasikara]]. Nofoanany ny fanamelohana ho faty. Nasaina natsahatra ny fanenjehana ny Kristiana (Prôtestanta) ary nomeny vahana ny fananganana ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy katôlika rômana]], nofoanany ny haban-tseranana, ary nomeny alalana honina ny vahiny. === Fifandraisana amin' ny vahiny === Noho izy tsy mba nanafina ny fitiavany ny [[Frantsa|Frantsay]] sy ny andriandehibeny, dia nangataka tamin' i [[Napoléon III]] izy hanendry solontenam-panjakana frantsay ao Antananarivo. I [[Jean Laborde]], namana akaikin' ny mpanjaka no voatendry tamin' izany, ary izy kosa dia nanendry an' i Lambert ho lehiben' ny Masoivohon' i Madagasikara tao [[Parisy|Paris]]. == Fiafarany == Ny hatsaram-panahin'ny mpanjaka anefa dia lasa nivadika ho fahalemena ihany koa. Nisy antokon'olona mpankahala azy nitsangana malaky, ka Rabodo vadiny indrindra no lohany tamin' izany. Notoheriny ny fitondran' ny vadiny, ka nikononkonona ny hanjera ny fanjakany izy. Io antoko mankahala an-dRadama II io no nohararaotin' ny Anglisy niarahan-dia mba hahafahany mampahazo laka ny pôlitika viktôriana. I Ellis, misiônera anglisy, no isan' ny nandranitra ny toe-draharaha raha nanaparitaka fa tadiavin' ny Frantsay halaina an-keriny ny tanim-pirenena malagasy ka mila tapahina haingana dia haingana ny fifandraisana amin' i [[Frantsa]] sy [[Napoléon III]]. Babony hatramin' ny fon' ny praiminisitra [[Rainivoninahitriniony]] (1852-1865). Radama II dia nanandrana ny hamaha ny pôlitikam-piarahamonin' ny mpanjakavavy, saingy roa taona taty aoriana dia noroahin' ny praiministra Rainivoninahitriniony sy ny fifanarahana amin' i [[Andriana]] sy ny [[Hova]], izay nanandrana namarana ilay fahefana feno nananan' ny mpanjaka. Tamin' ny 11 Mey 1863 dia nisy nahazo baiko tamin' ny praiminisitra ka namono an-dRadama II. Rabodo vadiny no voatendry ho mpanjakavavin' i Madagasikara nandimby azy, nitondra ny anarana [[Rasoherina|Rasoaherina]]. == Jereo koa == '''Mpanjaka merina''' *[[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) *[[Radama I]] (1810-1828) *[[Ranavalona I]] (1828-1861) *[[Radama II]] (1861-1863) *[[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) '''Samihafa''' * [[Andriana]] * [[Hova]] * [[Tantaran' i Madagasikara]] * [[Charte Lambert]] == Boky == * Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. <nowiki>ISBN 9780520039179</nowiki>. Retrieved February 3, 2011. * Brown, Mervyn (2002). ''A History of Madagascar''. New York: Markus Wiener Publishers. * Chapus, G.S.; Mondain, G. (1953). ''Un homme d'etat malgache: Rainilaiarivony'' (in French). Paris: Editions Diloutremer. * De La Vaissière, Camille (1884). ''Histoire de Madagascar: ses habitants et ses missionnaires'', Volume 1 (in French). Paris: Victor Lecoffre. Retrieved February 3, 2011. * Delval, Raymond (1972). ''Radama II, prince de la renaissance malgache: 1861–1863''. Paris: Éditions de l'École. * Françoise Raison-Jourde, ''Bible et pouvoir à Madagascar au 19^e siècle'', Karthala, Paris, 1991, 848 pages. * Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021, 92 pages. * Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies'', Volume 1. New York: Macmillan and Co. Retrieved February 3, 2011. * Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper. Retrieved February 6, 2011. * Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs. London: London Missionary Society''. Archived from the original on June 28, 2011. Retrieved February 12, 2011. * R.P. Henry de Régnon, ''Madagascar et le roi Radama II'', Paris, 1863, 204 pages. * Raymond Delval, ''Radama II, prince de la renaissance malgache, 1861-1863'', Éditions de l'École, Paris, 1972, 959 pages. [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] 9vbamrl92t2kfe2dk55w9hhz2zr0zcb 0 281670 1135507 1098174 2026-04-17T20:48:20Z Chirocca77 30720 Loharano 1135507 wikitext text/x-wiki I '''Tsiomeko''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] teraka n'y galona 1828 ary Maty tamin'ny tao a 1843.nitondra ny [[Fanjakan' i Boina]] teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840<ref><small>G. Grandidier et R. Decary. Guillaume Grandidier, ''Histoire politique et coloniale: Histoire des populations autres que les Merina. f. 1. Betsileo, Betsimisaraka, Antanosy, Sihanaka, Tsimihety, Bezanozano, Antanala, Antankarana, Bara, Mahafaly, Antandroy'', Impr. officielle, 1958</small></ref>. Nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]] (1832-1836). Tamin' ny taona 1840 dia rava io fanjankana io noho ny fampidiran' ny [[Merina]] azy ao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]]. == Ny mombamomba azy == I Tsiomeko dia zanakavavin' i Taratra ary zafikelin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]], Teraka tamin'ny taona 1828 izy, ary maty teo am-piterahana tamin'ny tao a 1943.<ref name=":0">https://lexpress.mg/02/08/2016/4946/</ref> == Ny fanjakany == I Tsiomeko día lasa mpanjakavavy tamin’ ny 5 aprily 1836, <ref name=":0" />teo amin' ny faha valo taonany,. Izy no nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]], anabavin' ny mpanjaka Andriantsoly<ref>https://midi-madagasikara.mg/les-reines-oubliees-de-lhistoire-malgache/</ref>. Tamin' ny taona 1837 dia noroahin’ ny Merina hiala ny trano fonenany tao Ambataokony izy ary nandositra nankany [[Nosy Komba]]. Mbola nanohy nanenjik'azy ihany ny merina ka nangala fiarovana tamin'ny Seyid Saïd , soltan Zanzibar izy, rehefa tsy nahafa-po azy izany dia nitodika tamin'ny amiral Hell, avy amin'ny tafika frantsay izy ka tamin'ny tao a 1940, <ref name=":0" /> nanao sonia fifanarahana tamin' ny mpanjakavavy ny amiraly de Hell mba hahatonga an' i Boina ho [[prôtektôrata]] frantsay. <ref>https://www.madagascar-destination.mg/voyage-madagascar/sites-touristiques/nosy-be.html</ref> == Lisitry ny mpanjakan' i Boina == * [[Andriamandisoarivo]] (Tsimanata) (1690-1720) * [[Andrianamboniarivo]] (Toakafa) (1720-1730) * [[Andriamahatindriarivo]] (1730-1760) * [[Andrianahilitsy]] (1760-1767) * [[Andrianiveniarivo]] (1767-1770) * [[Andrianihoatra]] (1770-1771) * [[Andrianikeniarivo]] (1771-1777) * [[Andrianaginarivo]] (1777-1778), mpanjakavavy * [[Tombola]] (1778), mpanjakavavy * [[Ravahiny]] (1778-1808), mpanjakavavy * [[Tsimalomo]] (1808-1822?) * [[Maka Andrianaresy|Maka (Andrianaresy)]] (1808) * [[Andriantsoly]] (1822-1832) * [[Oantitsy]] (1832-1836), mpanjakavavy * [[Tsiomeko]] (1836-1840), mpanjakavavy == Loharano sy fanamarihana == g25557rxwdji8kcabm328bftto1251l 1135508 1135507 2026-04-17T20:51:28Z Chirocca77 30720 Infobox 1135508 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Tsiomeko|teraka=1828|toerana=Boina|firenena=Madagasikara|asa=Mpnjakavavy sakalava|asa hafa=|}} '''Tsiomeko''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] teraka n'y galona 1828 ary Maty tamin'ny tao a 1843.nitondra ny [[Fanjakan' i Boina]] teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840<ref><small>G. Grandidier et R. Decary. Guillaume Grandidier, ''Histoire politique et coloniale: Histoire des populations autres que les Merina. f. 1. Betsileo, Betsimisaraka, Antanosy, Sihanaka, Tsimihety, Bezanozano, Antanala, Antankarana, Bara, Mahafaly, Antandroy'', Impr. officielle, 1958</small></ref>. Nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]] (1832-1836). Tamin' ny taona 1840 dia rava io fanjankana io noho ny fampidiran' ny [[Merina]] azy ao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]]. == Ny mombamomba azy == I Tsiomeko dia zanakavavin' i Taratra ary zafikelin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]], Teraka tamin'ny taona 1828 izy, ary maty teo am-piterahana tamin'ny tao a 1943.<ref name=":0">https://lexpress.mg/02/08/2016/4946/</ref> == Ny fanjakany == I Tsiomeko día lasa mpanjakavavy tamin’ ny 5 aprily 1836, <ref name=":0" />teo amin' ny faha valo taonany,. Izy no nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]], anabavin' ny mpanjaka Andriantsoly<ref>https://midi-madagasikara.mg/les-reines-oubliees-de-lhistoire-malgache/</ref>. Tamin' ny taona 1837 dia noroahin’ ny Merina hiala ny trano fonenany tao Ambataokony izy ary nandositra nankany [[Nosy Komba]]. Mbola nanohy nanenjik'azy ihany ny merina ka nangala fiarovana tamin'ny Seyid Saïd , soltan Zanzibar izy, rehefa tsy nahafa-po azy izany dia nitodika tamin'ny amiral Hell, avy amin'ny tafika frantsay izy ka tamin'ny tao a 1940, <ref name=":0" /> nanao sonia fifanarahana tamin' ny mpanjakavavy ny amiraly de Hell mba hahatonga an' i Boina ho [[prôtektôrata]] frantsay. <ref>https://www.madagascar-destination.mg/voyage-madagascar/sites-touristiques/nosy-be.html</ref> == Lisitry ny mpanjakan' i Boina == * [[Andriamandisoarivo]] (Tsimanata) (1690-1720) * [[Andrianamboniarivo]] (Toakafa) (1720-1730) * [[Andriamahatindriarivo]] (1730-1760) * [[Andrianahilitsy]] (1760-1767) * [[Andrianiveniarivo]] (1767-1770) * [[Andrianihoatra]] (1770-1771) * [[Andrianikeniarivo]] (1771-1777) * [[Andrianaginarivo]] (1777-1778), mpanjakavavy * [[Tombola]] (1778), mpanjakavavy * [[Ravahiny]] (1778-1808), mpanjakavavy * [[Tsimalomo]] (1808-1822?) * [[Maka Andrianaresy|Maka (Andrianaresy)]] (1808) * [[Andriantsoly]] (1822-1832) * [[Oantitsy]] (1832-1836), mpanjakavavy * [[Tsiomeko]] (1836-1840), mpanjakavavy == Loharano sy fanamarihana == mdgskfhisfaq1f04af3mj9adyvj5bs5 14 285211 1135516 1065951 2026-04-18T10:05:29Z HarryWurst 36292 1135516 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Biby any Madagasikara]] 4qa9b1lft0j9rboomsjede6xgb6xwfj 0 291443 1135509 1098173 2026-04-17T23:07:39Z Chirocca77 30720 mis en forme 1135509 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Oantitsy|teraka=|toerana=Boina|firenena=Madagasikara|asa=Mpnjakavavy sakalava|asa hafa=|}}I '''Oantitsy''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] tao amin' ny [[Fanjakan' i Boina]] tamin' ny taona 1832-1836. Nandimby ny mpanjaka [[Andriantsoly]] (1822-1832) izy ary nodimbiasan' ny mpanjakavavy [[Tsiomeko]] (1836-1840). == Ny mombamomba azy == == Ny fitondrany == == Jereo koa == == Loharano == {{Reflist}}. 3ku6zszv9kv98hjoaqxw3covady3nkh 1135510 1135509 2026-04-17T23:10:25Z Chirocca77 30720 mise en forme 1135510 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Oantitsy|teraka=|toerana=Boina|firenena=Madagasikara|asa=Mpnjakavavy sakalava|asa hafa=|}}I '''Oantitsy''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] tao amin' ny [[Fanjakan' i Boina]] tamin' ny taona 1832-1836. Nandimby ny mpanjaka [[Andriantsoly]] (1822-1832) izy ary nodimbiasan' ny mpanjakavavy [[Tsiomeko]] (1836-1840). == Ny mombamomba azy == == Ny fitondrany == == Jereo koa == * [[Andriamandisoarivo]] (Tsimanata) (1690-1720) * [[Andrianamboniarivo]] (Toakafa) (1720-1730) * [[Andriamahatindriarivo]] (1730-1760) * [[Andrianahilitsy]] (1760-1767) * [[Andrianiveniarivo]] (1767-1770) * [[Andrianihoatra]] (1770-1771) * [[Andrianikeniarivo]] (1771-1777) * [[Andrianaginarivo]] (1777-1778), mpanjakavavy * [[Tombola]] (1778), mpanjakavavy * [[Ravahiny]] (1778-1808), mpanjakavavy * [[Tsimalomo]] (1808-1822?) * [[Maka Andrianaresy|Maka (Andrianaresy)]] (1808) * [[Andriantsoly]] (1822-1832) * [[Oantitsy]] (1832-1836), mpanjakavavy * [[Tsiomeko]] (1836-1840), mpanjakavavy == Loharano == {{Reflist}}. 6w5gq91acz5of7bvxo1jk5vhs3x7932 0 296715 1135512 1134230 2026-04-18T10:01:37Z ~2026-23866-04 39340 1135512 wikitext text/x-wiki [[Sary:Sickle-billed Vanga, Ankarafantsika National Park, Madagascar.jpg|vignette|401x401px|''[[Falculea palliata]]'' (''[[Vangidae]]'')ao Ankarafantsika]] Inty ny '''lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara''' izay mitanisa ny [[vorona]] misy eto [[Madagasikara]] ataon' ny [[Ôrnitôlôjia|ôrnitôlôga]]. Ny fandalinana ny vorona eto Madagasikara dia nandalo fivoarana lehibe rehefa nandeha ny fotoana. Tamin' ny taona 1990, ny fitambaran' ny karazam-borona malagasy dia nahitana karazana 294, raha tamin' ny taona 2022 kosa dia nitombo ho 304 izany. Amin' ireo karazana ireo, ny 210 manao akany eto amin' ny nosy, ka ny 110 amin' ireo, izany hoe ny antsasany, dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. Mihoatra ny 20 ny filaharana misy, manodidina ny 60 ny fianakaviana, == Lisitry ny filaharana sy ny an' ny fianakaviana == === Lisitry ny filaharana === Ireto ny filaharan' ny [[vorona]] misy eto [[Madagasikara]]: # [[Accipitriformes]] # [[Aepyornithidae|Æpyornithiformes]] # [[Anseriformes]] # [[Apodiformes]] # [[Caprimulgiformes]] # [[Charadriiformes]] # [[Ciconiiformes]] # [[Columbiformes]] # [[Coraciiformes]] (nampidirina ao ny [[Euryptigiformes]]) # [[Cuculiformes]] # [[Falconiformes]] # [[Galliformes]] # [[Gruiformes]] # [[Leptosomiformes]] # [[Mesitornithiformes]] # [[Passeriformes]] # [[Pelecaniformes]] # [[Phaethontiformes]] # [[Phoenicopteriformes]] # [[Podicipediformes]] # [[Procellariiformes]] # [[Psittaciformes]] # [[Sphenisciformes]] # [[Strigiformes]] # [[Suliformes]] === Lisitry ny fianakaviana === Inty ny lisitry ny fianakaviam-borona izay ahitana karazana eto Madagasikara: # ''[[Accipitridae]]'' # ''[[Alcedinidae]]'' # ''[[Anatidae]]'' # ''[[Apodidae]]'' # ''[[Ardeidae]]'' # ''[[Bernieridae]]'' # ''[[Brachypteraciidae]]'' # ''[[Burhinidae]]'' # ''[[Caprimulgidae]]'' # ''[[Charadriidae]]'' # ''[[Ciconiidae]]'' # ''[[Columbidae]]'' # ''[[Coraciidae]]'' # ''[[Corvidae]]'' # ''[[Cuculidae]]'' # ''[[Dicruridae]]'' # ''[[Dromadidae]]'' # ''[[Estrildidae]]'' # ''[[Falconidae]]'' # ''[[Glareolidae]]'' # ''[[Hirundinidae]]'' # ''[[Hyposittidae]]'' # ''[[Jacanidae]]'' # ''[[Laridae]]'' # ''[[Leptosomidae]]'' # ''[[Meropidae]]'' # ''[[Mesitornithidae]]'' # ''[[Motacillidae]]'' # ''[[Muscicapidae]]'' # ''[[Nectariniidae]]'' # ''[[Akanga|Numididae]]'' # ''[[Passeridae]]'' # ''[[Pelecanidae]]'' # ''[[Phaethontidae]]'' # ''[[Phalacrocoracidae]]'' # ''[[Phasianidae]]'' # ''[[Philepittidae]]'' # ''[[Phoenicopteridae]]'' # ''[[Ploceidae]]'' # ''[[Podicipedidae]]'' # ''[[Procellariidae]]'' # ''[[Psittaculidae]]'' # ''[[Pteroclidae]]'' # ''[[Rallidae]]'' # ''[[Recurvirostridae]]'' # ''[[Sarothruridae]]'' # ''[[Scolopacidae]]'' # ''[[Stercorariidae]]'' # ''[[Strigidae]]'' # ''[[Sturnidae]]'' # ''[[Sulidae]]'' # ''[[Threskiornithidae]]'' # ''[[Turdidae]]'' # ''[[Turnicidae]]'' # ''[[Upupidae]]'' # ''[[Vangidae]]'' # ''[[Zosteropidae]]'' == Lisitry ny karazam-borona == Inty ny lisitry ny karazam-borona misy eto [[Madagasikara]]: # [[Accipiter francesiae]] ([[Accipitridae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # [[Accipiter francesii]] (Accipitridae) # [[Accipiter henstii]] (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # ''[[Accipiter madagascariensis]]'' (Accipitridae) -- firasa, firasambalala, pera, tsipara --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Acridotheres tristis]]'' ([[Sturnidae]]), nampidirina # [[Acrocephalus newtoni]] ([[Acrocephalidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Actitis hypoleucos]] ([[Scolopacidae]]) -- fandiafasika, lavasalaka, triotrio, salahy, seritse # [[Actophilornis africanus]] ([[Jacanidae]]) # [[Actophilornis albinucha]] (Jacanidae), tonga manatody # [[Æpyornis]] spp. ([[Æpyornithiformes]]) # [[Aerodramus francicus]] ([[Apodidae]]), mahalana/hita kisendrasendra, tandindomim-paharinganana # ''[[Agapornis canus]]'' ([[Psittaculidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Anhinga rufa]]'' (Anhingidae) -- # [[Alcedo cristata]] ([[Alcedinidae]]) # [[Alcedo vintsioides]] (Alcedinidae) # [[Alectroenas madagascariensis]] ([[Columbidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, hita amin' ny faritra mivelatra # [[Amaurornis olivieri]] ([[Rallidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, toerana tery, tandindomim-paharinganana # [[Anas bernieri]] ([[Anatidae]]) -- hake: tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Anas erythrorhyncha]]'' (Anatidae) # ''[[Anas hottentota]]'' (Anatidae) # ''[[Anas melleri]]'' (Anatidae) -- [[angàka]], aka, akaka, akakamainty --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Anas platyrhynchos]]'' (Anatidae) -- gana, [[ganagana]], kana, kanakana, vorombazaha --, fiompy, nampidirina # ''[[Anastomus lamelligerus]]'' ([[Ciconiidae]]) -- famakiakora, famakisifotra -- # ''[[Anser anser domesticus]]'' ([[Anatidae]]) -- [[gisa]] -- nampidirina, ompiana # ''[[Anser cygnoides domesticus]]'' (Anatidae) -- [[gisa]] -- nampidirina, ompiana # [[Anous minutus]] (Laridae/Sternidae), tonga manatody # [[Anous stolidus]] ([[Laridae]]/ [[Sternidae]]) # [[Anous tenuirostris]] (Laridae/ Sternidae) # [[Anser anser domesticus]] (Anatidae), fiompy, nampidirina # [[Anser cygnoides]] (Anatidae), fiompy, nampidirina # [[Apus affinis]] ([[Apodidae]]) # [[Apus balstoni]] (Apodidae), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Apus barbatus]] (Apodidae) # [[Apus melba]] (Apodidae) # [[Ardea alba]] (Ardeidae) # ''[[Ardea cinerea]]'' (Ardeidae) -- firasa, langoromavo, vanokagira --, # [[Ardea goliath]] (Ardeidae), mahalana/hita kisendrasendra # [[Ardea humbloti]] (Ardeidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # [[Ardea melanocephala]] (Ardeidae), mahalana/hita kisendrasendra # [[Ardea purpurea]] (Ardeidae) # [[Ardenna carneipes]] (Procellariidae), mahalana # [[Ardenna grisea]] (Procellariidae), mpifindra monina, avy any an-dranomasina lavitra # [[Ardeola idae]] (Ardeidae), marefo # [[Ardeola ralloides]] (Ardeidae) # [[Arenaria interpres]] ([[Scolopacidae]]) # ''[[Asio capensis]]'' (Strigidae) -- # ''[[Asio madagascariensis]]'' (Strigidae) -- hankana, matoriandro, vatsy --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Astur henstii]]'' / ''Accipiter henstii'' ([[Accipitridae]]) -- fandrasangara, firasa --, # ''[[Atelornis pittoides]]'' ([[Brachypteraciidae]]) -- [[avoka]], sakoka --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Athene superciliaris]]'' (''[[Strigidae]]'') -- torotoroka --, tsy misy any an-toeran-kafa # [[Aviceda madagascariensis]] (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Aythya innotata]] (Anatidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Bernieria madagascariensis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Brachypteracias leptosomus (Brachypteraciidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Bubulcus ibis (Ardeidae) # Bulweria bulwerii (Procellariidae), avy any an-dranomasina lavitra # Buteo brachypterus (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Butorides striata (Ardeidae) # ''[[Cairina moschata]]'' ([[Anatidae]]) -- [[dokotra]] --, fiompy, nampidirina # Calicalicus madagascariensis (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Calicalicus rufocarpalis (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Calidris alba (Scolopacidae) # Calidris ferruginea (Scolopacidae) # Calidris melanotos (Scolopacidae), hita kisendrasendra # Calidris minuta (Scolopacidae) # Calidris subminuta (Scolopacidae), hita kisendrasendra # Calidris temminckii (Scolopacidae), mpifindra monina, avy any amin' ny [[faritra palearktika]] # Calonectris diomedea (Procellariidae), an-dranomasina lavitra, hita mahalana.​ # Canirallus beankaensis (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa, toerana tery # Canirallus kioloides (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Caprimulgus enarratus (Caprimulgidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Caprimulgus madagascariensis (Caprimulgidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Toloho|Centropus toulou]]'' ([[Cuculidae]]) -- toloho, abilimborona --, tsy misy any an-toeran-kafa # Charadrius alexandrinus (Charadriidae), mpifindra monina, avy any amin' ny [[faritra palearktika]] # Charadrius dubius (Charadriidae) # Charadrius hiaticula (Charadriidae) # Charadrius leschenaultii (Charadriidae) # Charadrius marginatus (Charadriidae), tonga manatody # Charadrius mongolus (Charadriidae) # Charadrius pecuarius (Charadriidae), tonga manatody # Charadrius thoracicus (Charadriidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Charadrius tricollaris (Charadriidae), tonga manatody # Chlidonias hybridus (Laridae/ Sternidae) # Chlidonias leucopterus (Laridae/ Sternidae), mahalana/hita kisendrasendra # Chlidonias niger (Laridae/ Sternidae), mahalana/hita kisendrasendra # Cinnyris notatus (Nectariniidae) # ''[[Cinnyris sovimanga]]'' (Nectariniidae) -- [[anatsoy]], antsoy, sainga, sianga, sobitiky, soihy, soikely, soiky, soimanga, soisoy, sovimanga, sovy, soy -- # Circus aeruginosus (Accipitridae), mahalana/hita kisendrasendra. # Circus macrosceles (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Circus maillardi (Accipitridae), tonga manatody. # ''[[Tsintsina|Cisticola cherinus]]'' ([[Cisticolidae]]) -- adibo, [[tsintsina]] -- # Columba livia (Columbidae), fiompy, nampidirina # ''Copsychus albospecularis'' (Muscicapidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coracina cinerea (Campephagidae) # ''[[Coracopsis nigra]]'' ([[Psittaculidae]]) -- -- # ''Coracopsis vasa'' (Psittaculidae) -- -- # Corvus albus (Corvidae) # Corythornis madagascariensis (Alcedinidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Corythornis vintsioides (Alcedinidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coturnix coturnix (Phasianidae) # Coturnix delegorguei (Phasianidae) # Coua caerulea (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua coquereli (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Coua cristata]]'' (Cuculidae) -- [[ambosanga]] --, tsy misy any an-toeran-kafa # Coua cursor (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua delalandei (Cuculidae), lany tamingana, tao amin' ny [[alan' i Sainte-Luce]]. # Coua gigas (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua reynaudii (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua ruficeps (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua serriana (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Coua verreauxi]]'' ([[Cuculidae]]) -- [[arefy]] --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Crex crex (Rallidae), marefo # ''[[Crossleyia tenebrosa]]'' / ''[[Xanthomixis tenebrosa]]'' ([[Bernieridae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, noheverna ho lany tamingana nefa hita indray # Crossleyia xanthophrys (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Cryptosylvicola randrianasoloi (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Cuculus poliocephalus (Cuculidae) # Cuculus rochii (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # Cypsiurus gracilis (Apodidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Cypsiurus parvus (Apodidae) # Daption capense (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Dendrocygna bicolor (Anatidae) # Dendrocygna viduata (Anatidae) # ''[[Dicrurus forficatus]]'' ([[Dicruridae]]) -- [[railovy]], andovy, drongo, leidorongo, love, raidonga, railomba, railombo, railonga, relonga, relove ary tsaramaso -- # Dromaeocercus brunneus (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Dromas ardeola (Dromadidae), tonga manatody # Dryolimnas cuvieri (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa régionale # Egretta ardesiaca (Ardeidae), misy monina eto, misy tonga manatody # Elanus caeruleus (Accipitridae) # Eremopterix hova (Alaudidae), tsy misy any an-toeran-kafa. # Eudyptes chrysocome (Spheniscidae), mahalana/hita kisendrasendra, marefo # Euryceros prevostii (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Eurystomus glaucurus (Coraciidae), tonga manatody # Eutriorchis astur (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Falco concolor (Falconidae) # Falco eleonorae (Falconidae) # Falco newtoni (Falconidae) # Falco peregrinus (Falconidae) # Falco zoniventris (Falconidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Falculea palliata (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Foudia madagascariensis (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Foudia omissa (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Fregata ariel (Fregatidae) # Fregata minor (Fregatidae) # Fregetta grallaria (Oceanitidae) # Fregetta tropica (Oceanitidae) # Fulica cristata (Rallidae) # Gactornis enarratus (Caprimulgidae), tsy misy any an-toeran-kafa, hita amin' ny faritra mivaletra # Gallinago gallinago (Scolopacidae), mpifindra monina, mahalana # Gallinago macrodactyla (Scolopacidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Otrika (vorona)|Gallinula chloropus]]'' ([[Rallidae]]) -- ahakañy, aretaka, [[Otrika (vorona)|otrika]] --, tonga manatody # ''[[Gallus gallus domesticus]]'' (Phasianidae) -- [[akoho]] --, fiompy, nampidirina # Geobiastes squamiger (Brachypteraciidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Geopelia striata (Columbidae), fiompy, nampidirina # Glareola ocularis (Glareolidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # Gygis alba (Laridae/ Sternidae), mahalana/hita kisendrasendra # ''[[Haliaeetus vociferoides]]'' / ''Icthyophaga vociferoides'' ([[Accipitridae]]) -- [[ankoay]], ankoe, vorombe --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Harpypsicephala fusicauda (Strigidae): tena mahalana # Hartertula flavoviridis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Himantopus himantopus (Recurvirostridae) # Hirundo rustica (Hirundinidae), mahalana/hita kisendrasendra # Hirundo smithii (Hirundinidae), tonga mitsidika tsindraindray # Hydrobates monorhis (Oceanitidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Hydroprogne caspia (Laridae (= Sterna caspia). # Hypositta corallirostris (Hyposittidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Ispidina madagascariensis (Alcedinidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Ixobrychus minutus (Ardeidae), mpifindra monina mahalana # Larus cirrocephalus (Laridae) # Larus dominicanus (Laridae) # Larus fuscus (Laridae), mpifindra monina tsindraindray # Larus hemprichii (Laridae) # Leptosomus discolor (Leptosomidae), tsy misy any an-toeran-kafa, hita amin' ny faritra mivelatra # ''[[Lepidopygia nana]]'' / ''Lemuresthes nana'' (''[[Estrildidae]]'') -- [[tsikirity]], angitra --, tsy misy any an-toeran-kafa # Limnodromus scolopaceus (Scolopacidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Limosa lapponica (Scolopacidae) # Limosa limosa (Scolopacidae) # ''[[Akohonala|Lophotibis cristata]]'' ([[Threskiornithidae]]) -- [[akohonala]], akohovohitsa --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Macheiramphus alcinus (Accipitridae) # Macronectes giganteus (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra, marefo # Margaroperdix madagarensis (Phasianidae), tonga manatody, tsy misy any an-toeran-kafa # Meleagris gallopavo (Phasianidae), fiompy, nampidirina # Merops supercilious (Meropidae), tonga manatody # Mesitornis unicolor (Mesitornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Mesitornis variegata (Mesitornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody, marefo # Milvus migrans (Accipitridae), tonga manatody # Monias benschi (Mesitornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody, marefo # Motacilla alba (Motacillidae), mpifindra monina mahalana # Motacilla flava (Motacillidae), mpifindra monina, avy any amin' ny [[faritra palearktika]] # Motacilla flaviventris (Motacillidae), tsy misy any an-toeran-kafa. # Mullerornis sp. (Æpyornithiformes) # Mycteria ibis (Ciconiidae) # Mystacornis crossleyi (Mystacornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neodrepanis coruscans (Philepittidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neodrepanis hypoxanthus (Philepittidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Neomixis striatigula (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neomixis tenella (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neomixis viridis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Nesillas brevicaudata (Acrocephalidae), tsy misy any an-toeran-kafa. # ''[[Nesillas lantzii]]'' ([[Cisticolidae]]) -- [[andreta]], andritiky, kabanty, pareteka, peretika, tamefe --, tsy misy any an-toeran-kafa. # Nesillas typica (Cisticolidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Nesoenas picturatus (Columbidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Nettapus auritus (Anatidae) # Newtonia amphichroa (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Newtonia archboldi (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Newtonia brunneicauda (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Newtonia fanovanae (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Ninox superciliaris (Strigidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Numenius arquata (Scolopacidae) # Numenius phaeopus (Scolopacidae) # ''[[Numida meleagris]]'' (Numididae) -- akanga, hanga --, fiompy, nampidirina # Oceanites oceanicus (Oceanitidae) # Oceanodroma tristrami (Oceanitidae), hita kisendrasendra # Oena capensis (Columbidae) # Onychoprion fuscatus (Sternidae) # Oriolia bernieri (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Oriolus oriolus (Oriolidae), mahalana/hita kisendrasendra # ''[[Otus madagascariensis]]'' (Strigidae) -- torotoroka --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Otus rutilus]]'' (Strigidae) -- torotoroka --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''Otus senegalensis'' (Strigidae) # Oxylabes madagascariensis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Pachycoccyx audeberti (Cuculidae), tonga manatody # Pachyptila salvini (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Pachyptila vittata (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Passer domesticus (Passeridae), nampidirina, fiompy # Pelecanus rufescens (Pelecanidae) # Phaethon aethereus (Phaethontidae), mahalana/hita kisendrasendra # Phaethon lepturus (Phaethontidae) # Phaethon rubricauda (Phaethontidae) # Phalacrocorax africanus (Phalacrocoracidae) # Phedina borbonica (Hirundinidae) # ''[[Philepitta castanea]]'' ([[Philepittidae]]) -- asity --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Philepitta schlegeli]]'' (Philepittidae) -- asity, asaity --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Philomachus pugnax (Scolopacidae) # Phoenicopterus minor (Phoenicopteridae), tonga manatody, tandindomim-paharinganana # Phoenicopterus roseus (Phoenicopteridae), tonga manatody # Platalea alba (Threskiornithidae) # Plegadis falcinellus (Threskiornithidae) # Ploceus nelicourvi (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Ploceus sakalava (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Pluvialis dominica]]'' ([[Charadriidae]]), mahalana/hita kisendrasendra, avy any [[Amerika]] # Pluvialis fulva (Charadriidae), mahalana/hita kisendrasendra # Pluvialis squatarola (Charadriidae) # Polyboroides radiatus (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Porphyrio alleni (Rallidae) # Porphyrio madagascariensis (Rallidae) # Porphyrio porphyrio (Rallidae) # Porzana parva (Rallidae) # Porzana porzana (Rallidae) # Porzana pusilla (Rallidae) # Pseudocossyphus bensoni (Turdidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Pseudocossyphus imerinus (Turdidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Pseudocossyphus sharpei (Turdidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Pterocles personatus (Pteroclidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''Pterodroma aterrima'' ([[Procellariidae]]), hita mahalana, avy ao amin' ny vondro-nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]] # ''Pterodroma baraui'' ([[Procellariidae]]), tandindomim-paharinganana # ''Pterodroma macroptera'' ([[Procellariidae]]) # ''Pterodroma mollis'' ([[Procellariidae]]) # ''Puffinus bailloni'' ([[Procellariidae]]), tonga manatody, avy any an-dranomasina lavitra # ''Puffinus lherminieri'' ([[Procellariidae]]), mahalana/hita kisendrasendra, avy any an-dranomasina lavitra # ''Puffinus pacificus'' ([[Procellariidae]]), avy any an-dranomasina lavitra manodidina # Rallus aquaticus (Rallidae) # Rallus madagascariensis (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Randia pseudozosterops (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Recurvirostra avosetta (Recurvirostridae) # Riparia paludicola (Hirundinidae) # Riparia riparia (Hirundinidae), mahalana/hita kisendrasendra # Rostratula benghalensis (Rostratulidae), tonga manatody # ''[[Sarkidiornis melanotos]]'' ([[Anatidae]]) -- [[angongo]], ongongo, [[Angongo|arosy]], kaboke, sivongo, ara -- # Saroglossa aurata (Sturnidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Sarothrura insularis (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Sarothrura watersi (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Saxicola torquata (Muscicapidae) # Schetba rufa (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Scopus umbretta (Scopidae) # Stercorarius antarcticus (Stercorariidae) # Stercorarius longicaudus (Stercorariidae) # Stercorarius maccormicki (Stercorariidae) # Stercorarius parasiticus (Stercorariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Stercorarius skua (Stercorariidae) # Sterna albifrons (Laridae) # Sterna anaethetus (Laridae/ Sternidae) # Sterna balaenarum (Laridae/ Sternidae), tandindomim-paharinganana # Sterna bengalensis (Laridae/ Sternidae) # Sterna bergii (Laridae/ Sternidae) # Sterna caspia (Laridae/ Sternidae) # Sterna dougallii (Laridae/ Sternidae) # Sterna fuscata (Laridae/ Sternidae) # Sterna hirundo (Laridae), mahalana/hita kisendrasendra # Sterna nilotica (Laridae), mahalana/hita kisendrasendra # Sterna sandvicensis (Laridae) # Sterna saundersi (Laridae), mahalana/hita kisendrasendra # Sterna sumatrana (Sternidae/ Laridae) # Sternula balaenarum (Laridae), tonga manatody, hita amin' ny faritra mivelatra, mahalana # Sternula saundersi (Sternidae/ Laridae) # Streptopelia picturata (Columbidae) # Sula dactylatra (Sulidae) # Sula granti (Sulidae), marin tsindraindray. # Sula leucogaster (Sulidae) # Sula sula (Sulidae) # ''[[Tachybaptus pelzelnii]]'' (Podicipedidae) -- kiborano, [[Vivy (vorona)|vivy]] --, tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # ''[[Tachybaptus ruficolis]]'' (Podicipedidae) -- kiborano, vivy --, tonga manatody # ''[[Tachybaptus rufolavatus]]'' (Podicipedidae) -- kiborano, vivy --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''Tachymarptis melba'' (Apodidae) # Terpsiphone mutata (Monarchidae) # Thalasseus bengalensis (Sternidae) # Thalasseus bergii (Sternidae) # Thalasseus sandvicensis (Sternidae) # ''[[Thalassornis leuconotus]]'' (Anatidae) -- [[Andrandra (vorona)|andrandra]] -- # Thamnornis chloropetoides (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Threskiornis aethiopicus (Threskiornithidae) # Treron australis (Columbidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Tringa erythropus (Scolopacidae), mpifindra monina # Tringa glareola (Scolopacidae), mahalana/hita kisendrasendra # Tringa nebularia (Scolopacidae) # Tringa ochropus (Scolopacidae), mahalana/hita kisendrasendra # Tringa stagnatilis (Scolopacidae), mahalana/hita kisendrasendra # Tringa totanus (Scolopacidae), mpifindra monina # Turnix nigricollis (Turnicidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Andevokorova|Tylas eduardi]]'' ([[Vangidae]]) -- andevokorova -- , tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Tyto alba]]'' (Tytonidae) -- # ''[[Tyto soumagnei]]'' (Tytonidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Upupa epops]]'' (Upupidae) -- takadalana, [[takodara]] na tsakodara na takidara na tsikodara -- # ''[[Upupa marginata]]'' (Upupidae) -- berao, [[takodara]] na tsakodara na takidara na tsikodara --, tsy misy any an-toeran-kafa # Vanga curvirostris (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Vorombe titan (Æpyornithiformes) # Xanthomixis cinereiceps (Bernieridae): tandindomim-paharinganana # Xenopirostris damii (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Xenopirostris polleni (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Xenopirostris xenopirostris (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Xenus cinereus (Scolopacidae) # [[Zoonavena grandidieri]] ([[Apodidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Zosterops maderaspatanus]] ([[Zosteropidae]]) == Jereo koa == * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Toetanin' i Madagasikara]] * [[Biby eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny amfibiana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny reptiliana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] ==Jereo koa]] [[Sokajy:Vorona]] [[Sokajy:Vorona any Madagasikara]] ansigaeru9muq6g4q13f2yobt53lcsw 1135513 1135512 2026-04-18T10:02:57Z HarryWurst 36292 1135513 wikitext text/x-wiki [[Sary:Sickle-billed Vanga, Ankarafantsika National Park, Madagascar.jpg|vignette|401x401px|''[[Falculea palliata]]'' (''[[Vangidae]]'')ao Ankarafantsika]] Inty ny '''lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara''' izay mitanisa ny [[vorona]] misy eto [[Madagasikara]] ataon' ny [[Ôrnitôlôjia|ôrnitôlôga]]. Ny fandalinana ny vorona eto Madagasikara dia nandalo fivoarana lehibe rehefa nandeha ny fotoana. Tamin' ny taona 1990, ny fitambaran' ny karazam-borona malagasy dia nahitana karazana 294, raha tamin' ny taona 2022 kosa dia nitombo ho 304 izany. Amin' ireo karazana ireo, ny 210 manao akany eto amin' ny nosy, ka ny 110 amin' ireo, izany hoe ny antsasany, dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara. Mihoatra ny 20 ny filaharana misy, manodidina ny 60 ny fianakaviana, == Lisitry ny filaharana sy ny an' ny fianakaviana == === Lisitry ny filaharana === Ireto ny filaharan' ny [[vorona]] misy eto [[Madagasikara]]: # [[Accipitriformes]] # [[Aepyornithidae|Æpyornithiformes]] # [[Anseriformes]] # [[Apodiformes]] # [[Caprimulgiformes]] # [[Charadriiformes]] # [[Ciconiiformes]] # [[Columbiformes]] # [[Coraciiformes]] (nampidirina ao ny [[Euryptigiformes]]) # [[Cuculiformes]] # [[Falconiformes]] # [[Galliformes]] # [[Gruiformes]] # [[Leptosomiformes]] # [[Mesitornithiformes]] # [[Passeriformes]] # [[Pelecaniformes]] # [[Phaethontiformes]] # [[Phoenicopteriformes]] # [[Podicipediformes]] # [[Procellariiformes]] # [[Psittaciformes]] # [[Sphenisciformes]] # [[Strigiformes]] # [[Suliformes]] === Lisitry ny fianakaviana === Inty ny lisitry ny fianakaviam-borona izay ahitana karazana eto Madagasikara: # ''[[Accipitridae]]'' # ''[[Alcedinidae]]'' # ''[[Anatidae]]'' # ''[[Apodidae]]'' # ''[[Ardeidae]]'' # ''[[Bernieridae]]'' # ''[[Brachypteraciidae]]'' # ''[[Burhinidae]]'' # ''[[Caprimulgidae]]'' # ''[[Charadriidae]]'' # ''[[Ciconiidae]]'' # ''[[Columbidae]]'' # ''[[Coraciidae]]'' # ''[[Corvidae]]'' # ''[[Cuculidae]]'' # ''[[Dicruridae]]'' # ''[[Dromadidae]]'' # ''[[Estrildidae]]'' # ''[[Falconidae]]'' # ''[[Glareolidae]]'' # ''[[Hirundinidae]]'' # ''[[Hyposittidae]]'' # ''[[Jacanidae]]'' # ''[[Laridae]]'' # ''[[Leptosomidae]]'' # ''[[Meropidae]]'' # ''[[Mesitornithidae]]'' # ''[[Motacillidae]]'' # ''[[Muscicapidae]]'' # ''[[Nectariniidae]]'' # ''[[Akanga|Numididae]]'' # ''[[Passeridae]]'' # ''[[Pelecanidae]]'' # ''[[Phaethontidae]]'' # ''[[Phalacrocoracidae]]'' # ''[[Phasianidae]]'' # ''[[Philepittidae]]'' # ''[[Phoenicopteridae]]'' # ''[[Ploceidae]]'' # ''[[Podicipedidae]]'' # ''[[Procellariidae]]'' # ''[[Psittaculidae]]'' # ''[[Pteroclidae]]'' # ''[[Rallidae]]'' # ''[[Recurvirostridae]]'' # ''[[Sarothruridae]]'' # ''[[Scolopacidae]]'' # ''[[Stercorariidae]]'' # ''[[Strigidae]]'' # ''[[Sturnidae]]'' # ''[[Sulidae]]'' # ''[[Threskiornithidae]]'' # ''[[Turdidae]]'' # ''[[Turnicidae]]'' # ''[[Upupidae]]'' # ''[[Vangidae]]'' # ''[[Zosteropidae]]'' == Lisitry ny karazam-borona == Inty ny lisitry ny karazam-borona misy eto [[Madagasikara]]: # [[Accipiter francesiae]] ([[Accipitridae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # [[Accipiter francesii]] (Accipitridae) # [[Accipiter henstii]] (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # ''[[Accipiter madagascariensis]]'' (Accipitridae) -- firasa, firasambalala, pera, tsipara --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Acridotheres tristis]]'' ([[Sturnidae]]), nampidirina # [[Acrocephalus newtoni]] ([[Acrocephalidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Actitis hypoleucos]] ([[Scolopacidae]]) -- fandiafasika, lavasalaka, triotrio, salahy, seritse # [[Actophilornis africanus]] ([[Jacanidae]]) # [[Actophilornis albinucha]] (Jacanidae), tonga manatody # [[Æpyornis]] spp. ([[Æpyornithiformes]]) # [[Aerodramus francicus]] ([[Apodidae]]), mahalana/hita kisendrasendra, tandindomim-paharinganana # ''[[Agapornis canus]]'' ([[Psittaculidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Anhinga rufa]]'' (Anhingidae) -- # [[Alcedo cristata]] ([[Alcedinidae]]) # [[Alcedo vintsioides]] (Alcedinidae) # [[Alectroenas madagascariensis]] ([[Columbidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, hita amin' ny faritra mivelatra # [[Amaurornis olivieri]] ([[Rallidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, toerana tery, tandindomim-paharinganana # [[Anas bernieri]] ([[Anatidae]]) -- hake: tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Anas erythrorhyncha]]'' (Anatidae) # ''[[Anas hottentota]]'' (Anatidae) # ''[[Anas melleri]]'' (Anatidae) -- [[angàka]], aka, akaka, akakamainty --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Anas platyrhynchos]]'' (Anatidae) -- gana, [[ganagana]], kana, kanakana, vorombazaha --, fiompy, nampidirina # ''[[Anastomus lamelligerus]]'' ([[Ciconiidae]]) -- famakiakora, famakisifotra -- # ''[[Anser anser domesticus]]'' ([[Anatidae]]) -- [[gisa]] -- nampidirina, ompiana # ''[[Anser cygnoides domesticus]]'' (Anatidae) -- [[gisa]] -- nampidirina, ompiana # [[Anous minutus]] (Laridae/Sternidae), tonga manatody # [[Anous stolidus]] ([[Laridae]]/ [[Sternidae]]) # [[Anous tenuirostris]] (Laridae/ Sternidae) # [[Anser anser domesticus]] (Anatidae), fiompy, nampidirina # [[Anser cygnoides]] (Anatidae), fiompy, nampidirina # [[Apus affinis]] ([[Apodidae]]) # [[Apus balstoni]] (Apodidae), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Apus barbatus]] (Apodidae) # [[Apus melba]] (Apodidae) # [[Ardea alba]] (Ardeidae) # ''[[Ardea cinerea]]'' (Ardeidae) -- firasa, langoromavo, vanokagira --, # [[Ardea goliath]] (Ardeidae), mahalana/hita kisendrasendra # [[Ardea humbloti]] (Ardeidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # [[Ardea melanocephala]] (Ardeidae), mahalana/hita kisendrasendra # [[Ardea purpurea]] (Ardeidae) # [[Ardenna carneipes]] (Procellariidae), mahalana # [[Ardenna grisea]] (Procellariidae), mpifindra monina, avy any an-dranomasina lavitra # [[Ardeola idae]] (Ardeidae), marefo # [[Ardeola ralloides]] (Ardeidae) # [[Arenaria interpres]] ([[Scolopacidae]]) # ''[[Asio capensis]]'' (Strigidae) -- # ''[[Asio madagascariensis]]'' (Strigidae) -- hankana, matoriandro, vatsy --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Astur henstii]]'' / ''Accipiter henstii'' ([[Accipitridae]]) -- fandrasangara, firasa --, # ''[[Atelornis pittoides]]'' ([[Brachypteraciidae]]) -- [[avoka]], sakoka --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Athene superciliaris]]'' (''[[Strigidae]]'') -- torotoroka --, tsy misy any an-toeran-kafa # [[Aviceda madagascariensis]] (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Aythya innotata]] (Anatidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Bernieria madagascariensis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Brachypteracias leptosomus (Brachypteraciidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Bubulcus ibis (Ardeidae) # Bulweria bulwerii (Procellariidae), avy any an-dranomasina lavitra # Buteo brachypterus (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Butorides striata (Ardeidae) # ''[[Cairina moschata]]'' ([[Anatidae]]) -- [[dokotra]] --, fiompy, nampidirina # Calicalicus madagascariensis (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Calicalicus rufocarpalis (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Calidris alba (Scolopacidae) # Calidris ferruginea (Scolopacidae) # Calidris melanotos (Scolopacidae), hita kisendrasendra # Calidris minuta (Scolopacidae) # Calidris subminuta (Scolopacidae), hita kisendrasendra # Calidris temminckii (Scolopacidae), mpifindra monina, avy any amin' ny [[faritra palearktika]] # Calonectris diomedea (Procellariidae), an-dranomasina lavitra, hita mahalana.​ # Canirallus beankaensis (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa, toerana tery # Canirallus kioloides (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Caprimulgus enarratus (Caprimulgidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Caprimulgus madagascariensis (Caprimulgidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Toloho|Centropus toulou]]'' ([[Cuculidae]]) -- toloho, abilimborona --, tsy misy any an-toeran-kafa # Charadrius alexandrinus (Charadriidae), mpifindra monina, avy any amin' ny [[faritra palearktika]] # Charadrius dubius (Charadriidae) # Charadrius hiaticula (Charadriidae) # Charadrius leschenaultii (Charadriidae) # Charadrius marginatus (Charadriidae), tonga manatody # Charadrius mongolus (Charadriidae) # Charadrius pecuarius (Charadriidae), tonga manatody # Charadrius thoracicus (Charadriidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Charadrius tricollaris (Charadriidae), tonga manatody # Chlidonias hybridus (Laridae/ Sternidae) # Chlidonias leucopterus (Laridae/ Sternidae), mahalana/hita kisendrasendra # Chlidonias niger (Laridae/ Sternidae), mahalana/hita kisendrasendra # Cinnyris notatus (Nectariniidae) # ''[[Cinnyris sovimanga]]'' (Nectariniidae) -- [[anatsoy]], antsoy, sainga, sianga, sobitiky, soihy, soikely, soiky, soimanga, soisoy, sovimanga, sovy, soy -- # Circus aeruginosus (Accipitridae), mahalana/hita kisendrasendra. # Circus macrosceles (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Circus maillardi (Accipitridae), tonga manatody. # ''[[Tsintsina|Cisticola cherinus]]'' ([[Cisticolidae]]) -- adibo, [[tsintsina]] -- # Columba livia (Columbidae), fiompy, nampidirina # ''Copsychus albospecularis'' (Muscicapidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coracina cinerea (Campephagidae) # ''[[Coracopsis nigra]]'' ([[Psittaculidae]]) -- -- # ''Coracopsis vasa'' (Psittaculidae) -- -- # Corvus albus (Corvidae) # Corythornis madagascariensis (Alcedinidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Corythornis vintsioides (Alcedinidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coturnix coturnix (Phasianidae) # Coturnix delegorguei (Phasianidae) # Coua caerulea (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua coquereli (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Coua cristata]]'' (Cuculidae) -- [[ambosanga]] --, tsy misy any an-toeran-kafa # Coua cursor (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua delalandei (Cuculidae), lany tamingana, tao amin' ny [[alan' i Sainte-Luce]]. # Coua gigas (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua reynaudii (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua ruficeps (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Coua serriana (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Coua verreauxi]]'' ([[Cuculidae]]) -- [[arefy]] --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Crex crex (Rallidae), marefo # ''[[Crossleyia tenebrosa]]'' / ''[[Xanthomixis tenebrosa]]'' ([[Bernieridae]]), tsy misy any an-toeran-kafa, noheverna ho lany tamingana nefa hita indray # Crossleyia xanthophrys (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Cryptosylvicola randrianasoloi (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Cuculus poliocephalus (Cuculidae) # Cuculus rochii (Cuculidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # Cypsiurus gracilis (Apodidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Cypsiurus parvus (Apodidae) # Daption capense (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Dendrocygna bicolor (Anatidae) # Dendrocygna viduata (Anatidae) # ''[[Dicrurus forficatus]]'' ([[Dicruridae]]) -- [[railovy]], andovy, drongo, leidorongo, love, raidonga, railomba, railombo, railonga, relonga, relove ary tsaramaso -- # Dromaeocercus brunneus (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Dromas ardeola (Dromadidae), tonga manatody # Dryolimnas cuvieri (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa régionale # Egretta ardesiaca (Ardeidae), misy monina eto, misy tonga manatody # Elanus caeruleus (Accipitridae) # Eremopterix hova (Alaudidae), tsy misy any an-toeran-kafa. # Eudyptes chrysocome (Spheniscidae), mahalana/hita kisendrasendra, marefo # Euryceros prevostii (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Eurystomus glaucurus (Coraciidae), tonga manatody # Eutriorchis astur (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Falco concolor (Falconidae) # Falco eleonorae (Falconidae) # Falco newtoni (Falconidae) # Falco peregrinus (Falconidae) # Falco zoniventris (Falconidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Falculea palliata (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Foudia madagascariensis (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Foudia omissa (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Fregata ariel (Fregatidae) # Fregata minor (Fregatidae) # Fregetta grallaria (Oceanitidae) # Fregetta tropica (Oceanitidae) # Fulica cristata (Rallidae) # Gactornis enarratus (Caprimulgidae), tsy misy any an-toeran-kafa, hita amin' ny faritra mivaletra # Gallinago gallinago (Scolopacidae), mpifindra monina, mahalana # Gallinago macrodactyla (Scolopacidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Otrika (vorona)|Gallinula chloropus]]'' ([[Rallidae]]) -- ahakañy, aretaka, [[Otrika (vorona)|otrika]] --, tonga manatody # ''[[Gallus gallus domesticus]]'' (Phasianidae) -- [[akoho]] --, fiompy, nampidirina # Geobiastes squamiger (Brachypteraciidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Geopelia striata (Columbidae), fiompy, nampidirina # Glareola ocularis (Glareolidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody # Gygis alba (Laridae/ Sternidae), mahalana/hita kisendrasendra # ''[[Haliaeetus vociferoides]]'' / ''Icthyophaga vociferoides'' ([[Accipitridae]]) -- [[ankoay]], ankoe, vorombe --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Harpypsicephala fusicauda (Strigidae): tena mahalana # Hartertula flavoviridis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Himantopus himantopus (Recurvirostridae) # Hirundo rustica (Hirundinidae), mahalana/hita kisendrasendra # Hirundo smithii (Hirundinidae), tonga mitsidika tsindraindray # Hydrobates monorhis (Oceanitidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Hydroprogne caspia (Laridae (= Sterna caspia). # Hypositta corallirostris (Hyposittidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Ispidina madagascariensis (Alcedinidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Ixobrychus minutus (Ardeidae), mpifindra monina mahalana # Larus cirrocephalus (Laridae) # Larus dominicanus (Laridae) # Larus fuscus (Laridae), mpifindra monina tsindraindray # Larus hemprichii (Laridae) # Leptosomus discolor (Leptosomidae), tsy misy any an-toeran-kafa, hita amin' ny faritra mivelatra # ''[[Lepidopygia nana]]'' / ''Lemuresthes nana'' (''[[Estrildidae]]'') -- [[tsikirity]], angitra --, tsy misy any an-toeran-kafa # Limnodromus scolopaceus (Scolopacidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Limosa lapponica (Scolopacidae) # Limosa limosa (Scolopacidae) # ''[[Akohonala|Lophotibis cristata]]'' ([[Threskiornithidae]]) -- [[akohonala]], akohovohitsa --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Macheiramphus alcinus (Accipitridae) # Macronectes giganteus (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra, marefo # Margaroperdix madagarensis (Phasianidae), tonga manatody, tsy misy any an-toeran-kafa # Meleagris gallopavo (Phasianidae), fiompy, nampidirina # Merops supercilious (Meropidae), tonga manatody # Mesitornis unicolor (Mesitornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Mesitornis variegata (Mesitornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody, marefo # Milvus migrans (Accipitridae), tonga manatody # Monias benschi (Mesitornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tonga manatody, marefo # Motacilla alba (Motacillidae), mpifindra monina mahalana # Motacilla flava (Motacillidae), mpifindra monina, avy any amin' ny [[faritra palearktika]] # Motacilla flaviventris (Motacillidae), tsy misy any an-toeran-kafa. # Mullerornis sp. (Æpyornithiformes) # Mycteria ibis (Ciconiidae) # Mystacornis crossleyi (Mystacornithidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neodrepanis coruscans (Philepittidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neodrepanis hypoxanthus (Philepittidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Neomixis striatigula (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neomixis tenella (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Neomixis viridis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Nesillas brevicaudata (Acrocephalidae), tsy misy any an-toeran-kafa. # ''[[Nesillas lantzii]]'' ([[Cisticolidae]]) -- [[andreta]], andritiky, kabanty, pareteka, peretika, tamefe --, tsy misy any an-toeran-kafa. # Nesillas typica (Cisticolidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Nesoenas picturatus (Columbidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Nettapus auritus (Anatidae) # Newtonia amphichroa (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Newtonia archboldi (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Newtonia brunneicauda (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Newtonia fanovanae (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Ninox superciliaris (Strigidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Numenius arquata (Scolopacidae) # Numenius phaeopus (Scolopacidae) # ''[[Numida meleagris]]'' (Numididae) -- akanga, hanga --, fiompy, nampidirina # Oceanites oceanicus (Oceanitidae) # Oceanodroma tristrami (Oceanitidae), hita kisendrasendra # Oena capensis (Columbidae) # Onychoprion fuscatus (Sternidae) # Oriolia bernieri (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # Oriolus oriolus (Oriolidae), mahalana/hita kisendrasendra # ''[[Otus madagascariensis]]'' (Strigidae) -- torotoroka --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Otus rutilus]]'' (Strigidae) -- torotoroka --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''Otus senegalensis'' (Strigidae) # Oxylabes madagascariensis (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Pachycoccyx audeberti (Cuculidae), tonga manatody # Pachyptila salvini (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Pachyptila vittata (Procellariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Passer domesticus (Passeridae), nampidirina, fiompy # Pelecanus rufescens (Pelecanidae) # Phaethon aethereus (Phaethontidae), mahalana/hita kisendrasendra # Phaethon lepturus (Phaethontidae) # Phaethon rubricauda (Phaethontidae) # Phalacrocorax africanus (Phalacrocoracidae) # Phedina borbonica (Hirundinidae) # ''[[Philepitta castanea]]'' ([[Philepittidae]]) -- asity --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Philepitta schlegeli]]'' (Philepittidae) -- asity, asaity --, tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Philomachus pugnax (Scolopacidae) # Phoenicopterus minor (Phoenicopteridae), tonga manatody, tandindomim-paharinganana # Phoenicopterus roseus (Phoenicopteridae), tonga manatody # Platalea alba (Threskiornithidae) # Plegadis falcinellus (Threskiornithidae) # Ploceus nelicourvi (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Ploceus sakalava (Ploceidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Pluvialis dominica]]'' ([[Charadriidae]]), mahalana/hita kisendrasendra, avy any [[Amerika]] # Pluvialis fulva (Charadriidae), mahalana/hita kisendrasendra # Pluvialis squatarola (Charadriidae) # Polyboroides radiatus (Accipitridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Porphyrio alleni (Rallidae) # Porphyrio madagascariensis (Rallidae) # Porphyrio porphyrio (Rallidae) # Porzana parva (Rallidae) # Porzana porzana (Rallidae) # Porzana pusilla (Rallidae) # Pseudocossyphus bensoni (Turdidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Pseudocossyphus imerinus (Turdidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Pseudocossyphus sharpei (Turdidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Pterocles personatus (Pteroclidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''Pterodroma aterrima'' ([[Procellariidae]]), hita mahalana, avy ao amin' ny vondro-nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]] # ''Pterodroma baraui'' ([[Procellariidae]]), tandindomim-paharinganana # ''Pterodroma macroptera'' ([[Procellariidae]]) # ''Pterodroma mollis'' ([[Procellariidae]]) # ''Puffinus bailloni'' ([[Procellariidae]]), tonga manatody, avy any an-dranomasina lavitra # ''Puffinus lherminieri'' ([[Procellariidae]]), mahalana/hita kisendrasendra, avy any an-dranomasina lavitra # ''Puffinus pacificus'' ([[Procellariidae]]), avy any an-dranomasina lavitra manodidina # Rallus aquaticus (Rallidae) # Rallus madagascariensis (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Randia pseudozosterops (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Recurvirostra avosetta (Recurvirostridae) # Riparia paludicola (Hirundinidae) # Riparia riparia (Hirundinidae), mahalana/hita kisendrasendra # Rostratula benghalensis (Rostratulidae), tonga manatody # ''[[Sarkidiornis melanotos]]'' ([[Anatidae]]) -- [[angongo]], ongongo, [[Angongo|arosy]], kaboke, sivongo, ara -- # Saroglossa aurata (Sturnidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Sarothrura insularis (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Sarothrura watersi (Rallidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Saxicola torquata (Muscicapidae) # Schetba rufa (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Scopus umbretta (Scopidae) # Stercorarius antarcticus (Stercorariidae) # Stercorarius longicaudus (Stercorariidae) # Stercorarius maccormicki (Stercorariidae) # Stercorarius parasiticus (Stercorariidae), mahalana/hita kisendrasendra # Stercorarius skua (Stercorariidae) # Sterna albifrons (Laridae) # Sterna anaethetus (Laridae/ Sternidae) # Sterna balaenarum (Laridae/ Sternidae), tandindomim-paharinganana # Sterna bengalensis (Laridae/ Sternidae) # Sterna bergii (Laridae/ Sternidae) # Sterna caspia (Laridae/ Sternidae) # Sterna dougallii (Laridae/ Sternidae) # Sterna fuscata (Laridae/ Sternidae) # Sterna hirundo (Laridae), mahalana/hita kisendrasendra # Sterna nilotica (Laridae), mahalana/hita kisendrasendra # Sterna sandvicensis (Laridae) # Sterna saundersi (Laridae), mahalana/hita kisendrasendra # Sterna sumatrana (Sternidae/ Laridae) # Sternula balaenarum (Laridae), tonga manatody, hita amin' ny faritra mivelatra, mahalana # Sternula saundersi (Sternidae/ Laridae) # Streptopelia picturata (Columbidae) # Sula dactylatra (Sulidae) # Sula granti (Sulidae), marin tsindraindray. # Sula leucogaster (Sulidae) # Sula sula (Sulidae) # ''[[Tachybaptus pelzelnii]]'' (Podicipedidae) -- kiborano, [[Vivy (vorona)|vivy]] --, tsy misy any an-toeran-kafa, marefo # ''[[Tachybaptus ruficolis]]'' (Podicipedidae) -- kiborano, vivy --, tonga manatody # ''[[Tachybaptus rufolavatus]]'' (Podicipedidae) -- kiborano, vivy --, tsy misy any an-toeran-kafa # ''Tachymarptis melba'' (Apodidae) # Terpsiphone mutata (Monarchidae) # Thalasseus bengalensis (Sternidae) # Thalasseus bergii (Sternidae) # Thalasseus sandvicensis (Sternidae) # ''[[Thalassornis leuconotus]]'' (Anatidae) -- [[Andrandra (vorona)|andrandra]] -- # Thamnornis chloropetoides (Bernieridae), tsy misy any an-toeran-kafa # Threskiornis aethiopicus (Threskiornithidae) # Treron australis (Columbidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Tringa erythropus (Scolopacidae), mpifindra monina # Tringa glareola (Scolopacidae), mahalana/hita kisendrasendra # Tringa nebularia (Scolopacidae) # Tringa ochropus (Scolopacidae), mahalana/hita kisendrasendra # Tringa stagnatilis (Scolopacidae), mahalana/hita kisendrasendra # Tringa totanus (Scolopacidae), mpifindra monina # Turnix nigricollis (Turnicidae), tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Andevokorova|Tylas eduardi]]'' ([[Vangidae]]) -- andevokorova -- , tsy misy any an-toeran-kafa # ''[[Tyto alba]]'' (Tytonidae) -- # ''[[Tyto soumagnei]]'' (Tytonidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # ''[[Upupa epops]]'' (Upupidae) -- takadalana, [[takodara]] na tsakodara na takidara na tsikodara -- # ''[[Upupa marginata]]'' (Upupidae) -- berao, [[takodara]] na tsakodara na takidara na tsikodara --, tsy misy any an-toeran-kafa # Vanga curvirostris (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Vorombe titan (Æpyornithiformes) # Xanthomixis cinereiceps (Bernieridae): tandindomim-paharinganana # Xenopirostris damii (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Xenopirostris polleni (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa, tandindomim-paharinganana # Xenopirostris xenopirostris (Vangidae), tsy misy any an-toeran-kafa # Xenus cinereus (Scolopacidae) # [[Zoonavena grandidieri]] ([[Apodidae]]), tsy misy any an-toeran-kafa # [[Zosterops maderaspatanus]] ([[Zosteropidae]]) == Jereo koa == * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Toetanin' i Madagasikara]] * [[Biby eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny amfibiana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny reptiliana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] ==Jereo koa== [[Sokajy:Vorona]] [[Sokajy:Vorona any Madagasikara]] h52u954s3jv7thriufgpbjw6ncfrif2 0 299156 1135500 2026-04-17T12:02:51Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468199|Marfan syndrome]] to:mg #mdwikicx 1135500 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Marfan syndrome |synonym =Marfan's syndrome |image =Marfan wrist.tiff |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A positive wrist sign in a person with Marfan syndrome (the thumb and little finger overlap when grasping the wrist of the opposite hand)<ref>{{Cite journal|title = Periodontal conditions in patients with Marfan syndrome - a multicenter case control study|journal = BMC Oral Health|date = 2013-01-01|issn = 1472-6831|pmc = 3816571|pmid = 24165013|pages = 59|volume = 13|doi = 10.1186/1472-6831-13-59|first = Ingmar|last = Staufenbiel|first2 = Christian|last2 = Hauschild|first3 = Bärbel|last3 = Kahl-Nieke|first4 = Eva|last4 = Vahle-Hinz|first5 = Yskert|last5 = von Kodolitsch|first6 = Maike|last6 = Berner|first7 = Oskar|last7 = Bauss|first8 = Werner|last8 = Geurtsen|first9 = Alexander|last9 = Rahman}}</ref> |pronounce = |specialty =[[Medical genetics]] |symptoms =Tall, thin build; long arms, legs and fingers; flexible fingers and toes<ref name=NIH2010What/> |onset = |duration =Long term<ref name=NIH2010What/> |causes =Genetic ([[Dominance (genetics)|autosomal dominant]])<ref name=NIH2010What/> |risks = |diagnosis =[[Molecular pathology|Molecular testing]], Ghent criteria<ref name=Zitelli2023/> |differential =[[Loeys–Dietz syndrome]], [[Arachnodactyly|Congenital contractural arachnodactyly]], [[Ehlers–Danlos syndromes|Ehlers–Danlos syndrome]], [[Homocystinuria]], [[MASS phenotype]], [[Stickler syndrome]]<ref name=Zitelli2023/> |prevention = |treatment = |medication =[[Beta blockers|Beta blocker]]s, [[calcium channel blocker]]s, [[ACE inhibitor]]s<ref name=NORD2017/><ref name=NIH2010Tx/> |prognosis =Often normal life expectancy<ref name=NIH2010What/> |frequency =1 in 5,000–10,000<ref name=NORD2017/> |deaths = }}Ny Marfan syndrome (MFS) dia aretina ara-pandovan-toetra mahakasika ny sela mpampitohy (tissu conjonctif), izay manome firafitra sy fanohanana ny taova maro ao amin’ny vatana. [1] Ny olona voan’ity aretina ity dia matetika lava sy mahia, ary manana sandry, tongotra, rantsantanana ary rantsan-tongotra lava (arachnodactylie). [1] Matetika koa izy ireo no manana tonon-taolana malefaka loatra (hypermobilité articulaire) sy fiolahana tsy ara-dalàna amin’ny hazondamosina (scoliose). [1] Ny fahasarotana lehibe indrindra dia mahakasika ny rafi-pitatitra amin’ny fo sy ny lalan-drà lehibe, indrindra ny aorta. Mety hitombo ny mety hisian’ny mitral valve prolapse sy ny aneurysma aorta, izay mety hiteraka fahatapahan’ny lalan-drà raha tsy voatsabo. [1][2] Ankoatra izany, mety hisy fiantraikany amin’ny taova hafa ihany koa ny aretina, toy ny havokavoka, ny maso, ny taolana, ary ny fonon’ny hazondamosina (dura mater). [1] Miovaova be arakaraka ny olona ny hamafin’ny soritr’aretina sy ny fivoaran’ny aretina. Ny Marfan syndrome (MFS) dia vokatry ny fiovan’ny fototarazo ao amin’ny FBN1, izay fototarazo tompon’andraikitra amin’ny famokarana fibrilline, singa iray manan-danja amin’ny firafitry ny sela mpampitohy. [1] Io fiovana ara-génetika io no mahatonga ny sela mpampitohy ho tsy ara-dalàna sy malemy kokoa. Aretina autosomal dominant ny Marfan syndrome, midika fa ampy ny kopia iray amin’ny fototarazo voaova mba hisehoan’ny aretina. [1] Amin’ny ankapobeny, manodidina ny 75 % amin’ny tranga dia avy amin’ny lova avy amin’ny ray na reny efa voan’ny aretina, raha 25 % kosa dia vokatry ny fiovan’ny fototarazo vaovao (mutation de novo). [1] Ny fitiliana dia azo atao amin’ny alalan’ny fitiliana molekiola (molecular testing) na amin’ny fampiharana ny fepetra Ghent, izay rafitra klinika ampiasaina hanamarinana ny diagnosy. [2][3] Tsy misy fanafody fantatra ho an'ny MFS.<ref name="NIH2010What">{{Cite web|title=What Is Marfan Syndrome?|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/mar#|website=NHLBI, NIH|access-date=16 May 2016|date=October 1, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506150850/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/mar|archive-date=6 May 2016}}</ref> Maro amin'ireo voan'io aretina io no manana androm-piainana ara-dalàna raha toa ka tsaboina tsara.<ref name="NIH2010What" /> Matetika ny fitsaboana dia ahitana ny fampiasana beta blockers toy ny propranolol na atenolol na, raha tsy leferina dia calcium channel blockers na ACE inhibitors.<ref name="NORD2017">{{Cite web|date=2017|title=Marfan Syndrome|url=http://rarediseases.org/rare-diseases/marfan-syndrome/|access-date=5 November 2016|website=National Organization for Rare Disorders|archive-date=12 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112111640/https://rarediseases.org/rare-diseases/marfan-syndrome/|url-status=live}}</ref><ref name="NIH2010Tx" /> Mety ilaina ny fandidiana mba hanamboarana ny aorta na hanoloana ny valva fo.<ref name="NIH2010Tx">{{Cite web|title=How Is Marfan Syndrome Treated?|url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/mar/treatment|website=NHLBI, NIH|access-date=16 May 2016|date=October 1, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611003149/https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/mar/treatment|archive-date=11 June 2016}}</ref> Amporisihina ny tsy hanao fanatanjahan-tena mafy.<ref name="NORD2017" /> Eo amin'ny 1 amin'ny 5.000 ka hatramin'ny 1 amin'ny 10.000 eo ho eo ny olona voan'ny MFS.<ref name="NORD2017" /><ref name="PMID18506019">{{Cite journal|vauthors=Keane MG, Pyeritz RE|title=Medical management of Marfan syndrome|journal=Circulation|volume=117|issue=21|pages=2802–13|year=2008|pmid=18506019|doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.107.693523|quote=estimated prevalence of 1 case per 3000 to 5000 individuals|doi-access=free}}</ref> Mitovy ny fitrangan'izany amin'ny lehilahy sy ny vehivavy.<ref name="NORD2017" /> Mitovy ny tahan'ny tranga eo amin'ny foko samihafa sy any amin'ny faritra samihafa eto amin'izao tontolo izao.<ref name="PMID18506019" /> Nomena anarana avy amin'ny dokoteran-jaza frantsay Antoine Marfan izy io, izay nilazalaza azy voalohany tamin'ny 1896.<ref name="Marfan1896">{{Cite journal|last=Marfan, Antoine|year=1896|title=Un cas de déformation congénitale des quartre membres, plus prononcée aux extrémitiés, caractérisée par l'allongement des os avec un certain degré d'amincissement [A case of congenital deformation of the four limbs, more pronounced at the extremities, characterized by elongation of the bones with some degree of thinning]|journal=Bulletins et Memoires de la Société Medicale des Hôspitaux de Paris|issue=3rd series|volume=13|pages=220–226|language=fr}}</ref><ref name="AntoineBernardJean">{{Cite web|title=Antoine Bernard-Jean Marfan|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/972.html|website=Whonamedit?|access-date=16 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308084456/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/972.html|archive-date=8 March 2016}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] fl1kkhydpz9o19by6bpmeozo5hmr8y2 14 299157 1135514 2026-04-18T10:03:21Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Biby any Madagasikara]] » 1135514 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Biby any Madagasikara]] a1vbnb84alqlma3o03jjv92ryi2qi7v 14 299158 1135515 2026-04-18T10:03:41Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Biby]] [[Sokajy:Madagasikara]] » 1135515 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Biby]] [[Sokajy:Madagasikara]] jxwv8at4qjugl72u1ty9ozg83u50m6x