Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 5213 1135581 1126667 2026-04-19T05:29:11Z HarryWurst 36292 1135581 wikitext text/x-wiki {{infobox Faritra | firenena = {{Madagasikara}} | renivohi-paritra = [[Miarinarivo]] | distrika = 3 | lehiben'ny faritra = ---- | isam-ponina = 643000 | velarantany = 6993 | faritany = [[Faritanin' Antananarivo|Antananarivo]] | laharam-pehintany = 19° 00′ 00″ Atsimo | laharan-jarahasina = 46° 46′ 00″ Atsinanana | saritany = [[sary:Madagascar-Itasy Region.png|100px]] |sary=ITASY.png}} [[Sary:Madagascar-Itasy Region.png|vignette|Faritra Itasy]] Ny '''Faritra Itasy''' dia [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] ao amin' ny [[faritanin' Antananarivo]] eo anivon' i [[Madagasikara]]. Mizara sisin-tany amin' ny faritra [[Analamanga]] isy any avaratra atsinanana, amin' i [[Vakinankaratra]] any atsimo ary amin' i [[Bongolava]] any avaratra-andrefana. Ny renivohi-paritra dia i Miarinarivo, ary ny isa-mponina dia misy any amin' ny 643 000 any ho any tamin' ny 2004, isy no [[faritany]] kely indrindra any Madagasikara miaraka amin' ny velarantany 6 993 {{km2}}, ary izy no be hakitroky ny mponina indrindra ao aorian' ny [[faritra Analamanga]].[[Sary:Analavory geyser near hot springs at Ampefy in Itasy - Madagascar.jpg|thumb|Analavory ([[Ampefy]])]]Voazara distrika telo izy : * [[Distrikan' i Arivonimamo]] * [[Distrikan' i Miarinarivo]] * [[Distrikan' i Soavinandriana]] Ny anaran' ny faritra Itasy dia anaram-parihy, farihy fahatelo eto Madagasikara. Ny faritra dia malaza amin' ny toetra maro: * Ny farihy itasy: misy mpanjono telo arivo mahery no miaina eo amorom-parihy, lakana zato no lasa manjono eny am-parihy isan-andro. * Ny tsangam-baton' i Maria Virjiny, eo amin' ny sisim-parihy, manamarika ny anivon' i Madagasikara. * Ny nosin' Itasy. * Riandrano Lily. Ny riandrano voalohan' i Madagasikara, manana haabo 16 m sy halalaka 35 m. Ny faharoa (Analavory) dia manan-kaabo 22 m, fa tsy mitovy halalaka. * Farihy madinika roapolo * Ny fantsitsitra (geyser) Analavory, mivoaka rano mangatsiaka mety mahatratra telo metatra. * 120 km ny ranivohi-pirenena ny farihy. [[File:Chute de la Lili.jpg|thumb|Chute de la Lili]] ==Farihy== * [[Farihin' Itasy]] == Jereo koa == '''Faritany sy faritra eto Madagasikara''': * [[Faritanin' Antananarivo]] ([[Faritra Itasy]] - [[Faritra Analamanga|Analamanga]] - [[Faritra Bongolava|Bongolava]] - [[Faritra Vakinankaratra|Vakinankaratra]]) * [[Faritanin' Antsiranana]] ([[Faritra Diana]] - [[Faritra Sava|Sava]]) * [[Faritanin' i Fianarantsoa]] ([[Faritra Atsimo-Atsinanana]] - [[Faritra Amoron' i Mania|Amoron' i Mania]] - [[Faritra Ihorombe|Ihorombe]] - [[Faritra Matsiatra Ambony|Matsiatra Ambony]] - [[Faritra Vatovavy|Vatovavy]] - [[Faritra Fitovinany|Fitovinany]]) * [[Faritanin' i Mahajanga]] ([[Faritra Boeny]] - [[Faritra Betsiboka|Betsiboka]] - [[Faritra Melaky|Melaky]] - [[Faritra Sofia|Sofia]]) * [[Faritanin' i Toamasina]] ([[Faritra Alaotra-Mangoro]] - [[Faritra Analanjirofo|Analanjirofo]] - [[Faritra Atsinanana|Atsinanana]]) * [[Faritanin' i Toliara]] ([[Faritra Atsimo-Andrefana]] - [[Faritra Anosy|Anosy]] - [[Faritra Androy|Androy]] - [[Faritra Menabe|Menabe]]) == Rohy ivelany == '''Lahatsoratra samihafa''' * "[https://www.cairn.info/revue-mondes-en-developpement-2008-1-page-29.htm Communes et régions à Madagascar, De nouveaux acteurs dans la gestion locale de l'environnement]", ''cairn.info'' * "[https://library.fes.de/pdf-files/bueros/madagaskar/15144.pdf Lois annotées sur la décentralisation]", ''fes.de'' * "[https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ Maroantsetra – Mananara : La création de la 24ème région adoptée en Conseil des ministres] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/maroantsetra-mananara-la-creation-de-la-24eme-region-adoptee-en-conseil-des-ministres/ |date=20230614174622 }}", ''midi-madagasikara.mg'' * "[https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html Gouverneur de région : du provisoire permanent] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Gouverneur-de-region-du-provisoire-permanent.html |date=20230630084338 }}", ''madagascar-tribune.com'' '''Didy aman-dalàna''' * "[https://faolex.fao.org/docs/pdf/mad142823.pdf Loi n°2004-001 relative aux Régions]" (pdf), faolex.fao.org * "[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf Loi n°2014-020 du 27 septembre 2014 Relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2014_020.pdf |date=20221211214148 }}.", ''ceni-madagascar.mg'' * "[https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf Loi organique n° 2014-018 du 12 septembre 2014 régissant les compétences, les modalités d’organisation et de fonctionnement des Collectivités territoriales décentralisées, ainsi que celles de la gestion de leurs propres affaires] {{Wayback|url=https://www.dgfag.mg/wp-content/uploads/2021/04/Loi_organique_2014-018_regissant_les_competences_des_CTD.pdf |date=20230630083602 }}.", ''dgfag.mg'' * "[http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf Loi n°2014-021 relative à la représentation de l’Etat] {{Wayback|url=http://www.droit-afrique.com/upload/doc/madagascar/Madagascar-Loi-2014-21-representation-Etat-collectivites-territoriales.pdf |date=20240305050620 }}" (pdf), ''droit-afrique.com'' * "[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf Loi n°2015-002 complétant l’annexe n°01 de la loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014 relative aux ressources des Collectivités territoriales décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes] {{Wayback|url=https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2016/05/Loi_2015-_002.pdf |date=20211111073005 }}.", ''ceni-madagascar.mg'' * "[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2021/07/LOI-n%C2%B02021-012-CTD.pdf Loi n° 2021-012 modifiant l’annexe n° 01 de la Loi n° 2014-020 du 27 septembre 2014, modifiée et complétée par la Loi n° 2018-011 du 11 juillet 2018, relative aux ressources des Collectivités Territoriales Décentralisées, aux modalités d’élections, ainsi qu’à l’organisation, au fonctionnement et aux attributions de leurs organes]" (pdf), ''assemblee-nationale.mg'' == Tsiahy == {{ref}} == Jereo koa == {{Faritra Madagasikara}} {{Itasy}} [[Sokajy:Faritr'i Madagasikara]] [[sokajy:faritanin'i Antananarivo]] [[sokajy:Madagasikara]] [[Sokajy:Faritra Itasy]] 4fhif1xr3ros2e5zhroly54ce62q35x 0 8695 1135534 1080095 2026-04-19T02:02:10Z HarryWurst 36292 1135534 wikitext text/x-wiki {{infobox distrika |distrika= Tsiroanomandidy |Renivohi-paritra= [[Tsiroanomandidy]] |velarana=11758 km2 {{km2}} |Isa ny kaominina=18 |isam-ponina=455678 |faritany=[[Antananarivo]], [[Faritra Bongolava|Bongolava]] |firenena=Madagasikara }} Ny '''Distrikan' i Tsiroanomandidy''' dia distrika eto [[Madagasikara]] ao amin'ny tapany andrefan'ny [[Faritanin'Antananarivo]], ao amin'ny [[Faritra Bongolava]]. [[Sary:Fleuve du Manambolo et massif de Bevato.jpg|thumb|left|Manambolo & massif de Bevato]] == Kaominina sy fokontany == Misy kaominina 18 sy fokontany 215 ny ao amin' ny Distrikan' i Tsiroanomandidy<ref>{{Cite web |title=Courants migratoire dans le district de Tsiroanomandidy |url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/raharimamonjyKoloniaina_GEO_M1_12.pdf |access-date=2023-10-11 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230083559/http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/raharimamonjyKoloniaina_GEO_M1_12.pdf |url-status=dead }}</ref>. *[[Ambalanirana]] - 16 fokontany - 450 km2, mponina: 27,805 *[[Ambararatabe]] 7 fokontany - 120 km2, mponina: 11,699 *[[Ambatolampy (Tsiroanomandidy)|Ambatolampy]] 10 fokontany - 152 km2, mponina: 12,584 *[[Ankadinondry Sakay]] 22 fokontany- 376 km2, mponina: 45,522 *[[Ankerana Avaratra]] 7 fokontany - 800 km2, mponina: 11,833 *[[Anosy (Tsiroanomandidy)|Anosy]] 7 fokontany -209 km2, mponina: 12,582 *[[Belobaka]] 18 fokontany - 137 km2, mponina: 24,346 *[[Bemahatazana]] 12 fokontany - 1,100 km2 with a population of 36,498 *[[Bevato]] 12 fokontany - 357 km2, mponina: 20,360 *[[Fierenana (Tsiroanomandidy)|Fierenana]] 11 fokontany , mponina:21 625 *[[Tsiroanomandidy Fihaonana|Fihaonana]] 20 fokontany - 1,777 km2, mponina: 63,007 *[[Mahasolo]] 16 fokontany - 934 km2, mponina: 45,485 *[[Maroharana]] 7 fokontany - 450 km2, mponina: 12,343 *[[Miandanarivo]] 11 fokontany - 400 km2, mponina: 17,438 *[[Soanierana (Tsiroanomandidy)|Soanierana]] 6 fokontany - 248 km2, mponina: 9,285 *[[Tsinjoarivo]] 10 fokontany - 450 km2, mponina: 31,213 *'''[[Tsiroanomandidy]]''' 16 fokontany - 52 km2, mponina: 42,989 == Jereo koa == Distrika ao amin'ny Faritra Bongolava: * [[Distrikan'i Fenoarivobe]] * [[Distrikan' i Tsiroanomandidy]] {{reflist}} {{commonscat|Tsiroanomandidy}} {{Kaominina sy distrikan'ny Faritra Bongolava}} [[sokajy:Faritra Bongolava]] [[sokajy:Tsiroanomandidy]] [[Sokajy:Distrika ao Madagasikara]] bt37j6n7tb4va4i8hr2635nr6glz7dl 0 44895 1135574 953034 2026-04-19T04:50:21Z HarryWurst 36292 1135574 wikitext text/x-wiki {{coord|-19.183330|46.583330}} {{infobox tanàna |anarana=Ampary |faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |faritra= [[Faritra Itasy|Itasy]] |isam-ponina= 22.407 |velarantany= 43,1<ref>[https://www.mcours.net/cours/pdf/leilclic3/leilclic220.pdf UN PAYSAGE GEOGRAPHIQUE MARQUE PAR DES POTENTIALITES GEOGRAPHIQUES]</ref> |haavo = 1250 |firenena={{Madagasikara}} }} '''Ampary''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], [[Faritanin'i Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia 22.407 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2015.<ref>[https://www.mcours.net/cours/pdf/leilclic3/leilclic220.pdf UN PAYSAGE GEOGRAPHIQUE MARQUE PAR DES POTENTIALITES GEOGRAPHIQUES]</ref> Ny kaodin-kaominina dia 11303 ary ny kaodin-distrika dia 113 ==Renirano== [[Zanakolo]] == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia haricot. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mais. Ny isan'omby dia 2960. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 2. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia tomates. Ny entana lafo vidy indrindra dia haricot. 75 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 80 ny mponina no miasa tany. 1 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 17 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 2 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 160 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao. == Fotodrafitrasa == Ahitana tobim-pahasalamana ao. Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg. == Fahasoavana == 88 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 2 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 10 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. 1 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. ==Jereo koa== {{Itasy}} [[Sokajy:Kaominina any Faritra Itasy]] [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] 9gtz5hlrjl4kc9osw1vpfk3ib466g5e 0 45812 1135535 952864 2026-04-19T02:04:07Z HarryWurst 36292 1135535 wikitext text/x-wiki {{coord|-18.683330|46.250000}} {{infobox tanàna |anarana=Bevato |faritany=[[Faritanin'i Antananarivo| Antananarivo]] |faritra = [[Faritra Bongolava|Bongolava]] |isam-ponina=13932 |firenena={{Madagasikara}} |sary = }} '''Bevato''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Tsiroanomandidy]], [[Faritanin'i Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia 13932 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11107 ary ny kaodin-distrika dia 111 == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia <5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mais. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 7566. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mais. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 10 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 50 ny mponina no miasa tany. 15 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 35 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 78 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanam-piasatanana ao. Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg. Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg. == Fahasoavana == 5 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 50 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana. 20 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina. Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. 2 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] oanu3ub3ilgc0oivn29enyflxkut3mm 0 46120 1135564 676431 2026-04-19T04:08:21Z HarryWurst 36292 1135564 wikitext text/x-wiki {{coord|19|10|S|46|31|E|}} {{infobox tanàna |anarana=Mahavelona (Soavinandriana) |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |velarantany= 1006 |isam-ponina= 14.000 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Itasy]] |sary = }} I '''Mahavelona (Soavinandriana)''' dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i [[Distrikan'i Soavinandriana|Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], {{Madagasikara}}. == Lalana == Mampitohy an'i Mahevalona amin'i [[Soavinandriana (Itasy)]] (sy RN 43) ny lalana tsy vita rarivato laharana 103 (RIP 103 (Madagascar), izay nohavaozina hatrany [[Mananasy]] ihany. Ny ambin'ity lalana ity dia tsy azo aleha afa-tsy amin'ny môtô na traktera. == Fokontany == * Akon'i Ambohimenabe * Akon'i Firaisana * Ambatofotsy * Andafiatsimomboay * Andohady * Bevazaha * Masoandromaherana * Miarimandroso * Miarinatsimo * Soaniadanana ==Jereo koa== *[[Madagasikara]] **[[Kaominina any Madagasikara]] ***Mahavelona (Soavinandriana) ==Rohy ivelany == {{Itasy}}  [[sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Tanàna ao Faritra Itasy]] 3nvczwt5e6pfarlryatlceghekyjvtk 1135565 1135564 2026-04-19T04:09:06Z HarryWurst 36292 1135565 wikitext text/x-wiki {{coord|19|10|S|46|31|E|}} {{infobox tanàna |anarana=Mahavelona (Soavinandriana) |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |velarantany= 1006 |haavo = 1006 |isam-ponina= 14.000 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Itasy]] |sary = }} I '''Mahavelona (Soavinandriana)''' dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i [[Distrikan'i Soavinandriana|Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], {{Madagasikara}}. == Lalana == Mampitohy an'i Mahevalona amin'i [[Soavinandriana (Itasy)]] (sy RN 43) ny lalana tsy vita rarivato laharana 103 (RIP 103 (Madagascar), izay nohavaozina hatrany [[Mananasy]] ihany. Ny ambin'ity lalana ity dia tsy azo aleha afa-tsy amin'ny môtô na traktera. == Fokontany == * Akon'i Ambohimenabe * Akon'i Firaisana * Ambatofotsy * Andafiatsimomboay * Andohady * Bevazaha * Masoandromaherana * Miarimandroso * Miarinatsimo * Soaniadanana ==Jereo koa== *[[Madagasikara]] **[[Kaominina any Madagasikara]] ***Mahavelona (Soavinandriana) ==Rohy ivelany == {{Itasy}}  [[sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Tanàna ao Faritra Itasy]] kqdlag19mrmdvmckc8xc64no5b3yoxw 0 67487 1135541 936377 2026-04-19T02:53:30Z HarryWurst 36292 1135541 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Barra Bonita (São Paulo) |velarantany= 150,178 |isam-ponina= 36.214 |firenena={{BRA}} }} #REDIRECT [[Barra Bonita (São Paulo)]] I '''Barra Bonita (São Paulo)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Image:Bandeira do Estado de São Paulo.sv, ao amin'i [[Mesoregione di Baur, [[Microregione di Ja. == Jeografia == {{...}} Ny velarantanin'ilay tanàna dia 150,178 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 36.214. oc0u7x41yabbay43vqyaqtehy43bh9i 0 67626 1135556 935399 2026-04-19T03:22:47Z HarryWurst 36292 1135556 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Campo Limpo Paulista |velarantany= 80,048 |isam-ponina= 69.880 |firenena={{BRA}} |haavo= |fanjakana = {{São Paulo}} |sary= |saina = }} I '''Campo Limpo Paulista''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Sary:Bandeira_do_estado_de_São_Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione Macro Metropolitana Paulista|Macro Metropolitana Paulista]], [[Microregione di Jundiaí|Jundiaí]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 80,048 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 69.880. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] mso1kzb54ps7ltbomxsemwyb8zodwua 0 68257 1135557 1098146 2026-04-19T03:26:42Z HarryWurst 36292 1135557 wikitext text/x-wiki {{coord|24|17|S|47|11|W}} {{infobox tanàna |anarana=Itariri |velarantany= 272,777 |isam-ponina= 16.284 |haavo =55 |firenena={{BRA}} |faritany ={{São Paulo}} |sary=Itariri - SP, Brazil - panoramio.jpg |saina =Bandeira itariri.png }} [[File:SaoPaulo Municip Itariri.svg|thumb|left| Itariri]] I '''Itariri''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Litoral Sul Paulista|Litoral Sul Paulista]], [[Microregione di Itanhaém|Itanhaém]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 272,777 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 16.284. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] hntg0np9jw310qnfc9i376y58egpdje 0 68549 1135559 1098338 2026-04-19T03:27:52Z HarryWurst 36292 1135559 wikitext text/x-wiki {{coord|-24.281390|-47.459720}} {{infobox tanàna |anarana=Miracatu |velarantany= 1.000,736 |isam-ponina= 20.595 |firenena={{BRA}} |faritra ={{Sao Paulo}} |sary = |saina=Bandeira Miracatu.jpg |haavo = 27 }} [[File:SaoPaulo Municip Miracatu.svg|thumb|left|Miracatu]] I '''Miracatu''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Sao Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Litoral Sul Paulista|Litoral Sul Paulista]], [[Registro]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.000,736 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 20.595. ==Lalana== Ny toerana dia eo amin'ny [[BR-116]] - [[Régis Bittencourt]] eo anelanelan'i [[São Paulo]] (129km) sy [[Curitiba]]. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] suymafvhbgusijclrwn6eibdo70kbur 1135560 1135559 2026-04-19T03:28:07Z HarryWurst 36292 1135560 wikitext text/x-wiki {{coord|-24.281390|-47.459720}} {{infobox tanàna |anarana=Miracatu |velarantany= 1.000,736 |isam-ponina= 20.595 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{Sao Paulo}} |sary = |saina=Bandeira Miracatu.jpg |haavo = 27 }} [[File:SaoPaulo Municip Miracatu.svg|thumb|left|Miracatu]] I '''Miracatu''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Sao Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Litoral Sul Paulista|Litoral Sul Paulista]], [[Registro]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.000,736 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 20.595. ==Lalana== Ny toerana dia eo amin'ny [[BR-116]] - [[Régis Bittencourt]] eo anelanelan'i [[São Paulo]] (129km) sy [[Curitiba]]. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] 7p3bztz495rtv2wyohu1pc9wwm94pou 0 68871 1135561 937530 2026-04-19T03:32:50Z HarryWurst 36292 1135561 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Pedro de Toledo (Brazila) |velarantany= 671,113 |isam-ponina= 10.186 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary = |saina =Bandeira pedro toledo.png }} [[File:SaoPaulo Municip PedrodeToledo.svg|thumb|left|Pedro de Toledo]] I '''Pedro de Toledo (Brazila)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Litoral Sul Paulista|Litoral Sul Paulista]], [[Microregione di Itanhaém|Itanhaém]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 671,113 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 10.186. Kaominina manamorona: [[Iguape]], [[Itanhaém]], [[Itariri]], [[Juquitiba]], [[Miracatu]] ary [[Peruíbe]] Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[ão Paulo]]): 149 km {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] k4h5lqpuwcbdkybt8m0flu61m2u5ta8 1135562 1135561 2026-04-19T03:34:22Z HarryWurst 36292 1135562 wikitext text/x-wiki {{coord|24|16|29|S|47|13|58|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Pedro de Toledo (Brazila) |velarantany= 671,113 |isam-ponina= 11.331 |haavo =45 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary = |saina =Bandeira pedro toledo.png }} [[File:SaoPaulo Municip PedrodeToledo.svg|thumb|left|Pedro de Toledo]] I '''Pedro de Toledo (Brazila)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Litoral Sul Paulista|Litoral Sul Paulista]], [[Microregione di Itanhaém|Itanhaém]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 671,113 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.331. Kaominina manamorona: [[Iguape]], [[Itanhaém]], [[Itariri]], [[Juquitiba]], [[Miracatu]] ary [[Peruíbe]] Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[São Paulo]]): 149 km {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] tstkfqkfaavxu2hez8mah3289rhw7hu 0 69124 1135551 937889 2026-04-19T03:16:44Z HarryWurst 36292 1135551 wikitext text/x-wiki {{coord|23|50|46|S|46|37|47|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Salesópolis |velarantany= 425,842 |haavo = 850 |isam-ponina= 17.252 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary =Vista geral de Salesópolis.jpg |saina =Bandeira Salesopolis SaoPaulo Brasil.svg }} [[File:SaoPaulo Municip Salesopolis.svg|thumb|left| Salesopolis]] I '''Salesópolis''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[sary:Bandeira_do_estado_de_São_Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana de São Paulo|Metropolitana de São Paulo]], [[Microregione di Mogi das Cruzes|Mogi das Cruzes]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 425,842 kilometatra toradroa, tokony ho zato kilometatra miala ny renivohitra [[São Paulo]]. Ny isam-ponina dia 17.252. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] su8cmmu34zvh6sdpucs7t4yqibm9rpl 0 69424 1135537 994061 2026-04-19T02:51:22Z HarryWurst 36292 nanova ny anaran'i [[Barra Bonita (São Paolo)]] ho [[Barra Bonita (São Paulo)]] i HarryWurst : Barra Bonita (São Paulo) 994061 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Barra Bonita (São Paulo) |velarantany= 150,178 |isam-ponina= 36.214 |firenena={{BRA}} }} I '''Barra Bonita (São Paulo)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Sary:Bandeira do estado de São Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione di Bauru|Bauru]], [[Microregione di Jaú|Jaú]]. == Jeografia == {{...}} Ny velarantanin'ilay tanàna dia 150,178 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 36.214. {{vangovango|tanàna ao Brazila}} [[Sokajy:Tanàna ao Brazila]] k0kji8itvzgm1wcf6vhwub8pe3p82bd 1135542 1135537 2026-04-19T02:54:23Z HarryWurst 36292 1135542 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Barra Bonita (São Paulo) |velarantany= 150,178 |isam-ponina= 36.214 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary= |saina = }} I '''Barra Bonita (São Paulo)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Bauru|Bauru]], [[Microregione di Jaú|Jaú]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 150,178 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 36.214. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] i7lbxzeq7sybvj045it1wik29p1ki6p 1135543 1135542 2026-04-19T02:59:15Z HarryWurst 36292 1135543 wikitext text/x-wiki {{coord|22|29|41|S|48|33|29|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Barra Bonita (São Paulo) |velarantany= 150,178 |isam-ponina= 35159 |firenena={{BRA}} |haavo = 457 |fanjakana = {{São Paulo}} |sary=Barra Bonita turismo 150606 REFON.jpg |saina =Bandeira de Barra Bonita - SP.svg }} [[File:SaoPaulo Municip BarraBonita.svg|thumb|left|Barra Bonita]] I '''Barra Bonita (São Paulo)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Bauru|Bauru]], [[Microregione di Jaú|Jaú]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 150,178 kilometatra toradroa. Ny isam-poniny dia 35159 mponina tamin'ny taona 2024. Malaza amin'ny fitsidihany ao amin'ny hidin'ny Reniranon'i [[Rio Tietê]] izy io, ary tamin'ny 2014 dia noheverina ho iray amin'ireo tanàna 10 tsara indrindra hipetrahana ao amin'ny fanjakan'i [[São Paulo]]. {{commonscat}} [[de:Barra Bonita (São Paulo)]] [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] 312aphqboqkn2vb66vm00sbe3wg4vcl 1 69425 1135539 331543 2026-04-19T02:51:22Z HarryWurst 36292 nanova ny anaran'i [[Dinika:Barra Bonita (São Paolo)]] ho [[Dinika:Barra Bonita (São Paulo)]] i HarryWurst : Barra Bonita (São Paulo) 331543 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 96052 1135553 994108 2026-04-19T03:20:10Z HarryWurst 36292 1135553 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Angelina (Santa Catarina) |velarantany= 500 |isam-ponina= 5.322 |firenena={{BRA}} |haavo= |fanjakana = {{Santa Catarina}} |sary= |saina = }} I '''Angelina (Santa Catarina)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Image:Bandeira de Santa Catarina.svg|20px]] [[Santa Catarina]], ao amin'i [[Grande Florianópolis]], [[Microregione di Tijucas|Tijucas]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 500 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 5.322. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Santa Catarinaa]] osdv5qb9otntca999hidl9adi9rgqvj 0 96054 1135555 1125537 2026-04-19T03:21:00Z HarryWurst 36292 1135555 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Anita Garibaldi (Santa Catarina) |velarantany= 588,612 |isam-ponina= 9.141 |firenena={{BRA}} |haavo= |fanjakana = {{Santa Catarina}} |sary= |saina = }} I '''Anita Garibaldi (Santa Catarina)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Image:Bandeira de Santa Catarina.svg|20px]] [[Santa Catarina]], ao amin'i [[Mesoregione di Serrana|Serrana]], [[Microregione di Campos de Lages|Campos de Lages]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 588,612 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 9.141. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] n8w9l1pexafwpjoimeg0zbub4m3wyoi 0 96058 1135554 1125538 2026-04-19T03:20:34Z HarryWurst 36292 1135554 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Antônio Carlos (Santa Catarina) |velarantany= 229,118 |isam-ponina= 7.087 |firenena={{BRA}} |haavo= |fanjakana = {{Santa Catarina}} |sary= |saina = }} I '''Antônio Carlos (Santa Catarina)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Image:Bandeira de Santa Catarina.svg|20px]] [[Santa Catarina]], ao amin'i [[Grande Florianópolis]], [[Microregione di Florianópolis|Florianópolis]]. == Jeografia == {{...}} Ny velarantanin'ilay tanàna dia 229,118 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 7.087. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] t02mb0bhoxqidfd894yi176jx7u68sd 0 96064 1135552 1125540 2026-04-19T03:19:33Z HarryWurst 36292 1135552 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Atalanta (Santa Catarina) |velarantany= 95 |isam-ponina= 3.317 |firenena={{BRA}} |haavo= |fanjakana = {{Santa Catarina}} |sary= |saina = }} I '''Atalanta (Santa Catarina)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[Image:Bandeira de Santa Catarina.svg|20px]] [[Santa Catarina]], ao amin'i [[Vale do Itajaí]], [[Microregione di Ituporanga|Ituporanga]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 95 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 3.317. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] 49zruc54uywz7u00470q1mo722zcxv2 0 99752 1135536 953648 2026-04-19T02:48:05Z HarryWurst 36292 1135536 wikitext text/x-wiki {{coord|-17.813610|-50.596940}} {{infobox tanàna |anarana =Santa Helena de Goiás |velarantany = 1 127,85 |isam-ponina = 38.743 |haavo = 570 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Goiás}} |ben'ny tanàna = |sary =Imagens o my city taken with some goofy ahh chinese camera that lowkey is spying me.jpg |saina=Bandeira de Santa Helena de Goiás.jpg }} [[File:Goias Municip SantaHelenadeGoias.svg|thumb|left| Santa Helena de Goias]] I '''Santa Helena de Goiás''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i [[Sul Goiano]], [[Zana-paritan'i Sudoeste de Goiás|Sudoeste de Goiás]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.127,85 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 38.743 tamin'ny taona 2017. Kaominina manamorona ny [[Rio Verde]], [[Acreúna]], [[Maurilândia]], [[Santo Antônio da Barra]] ary [[Turvelândia]] Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[Goiânia]]): 200 km {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] 8xdsa2g0ggugdxrv7z7buw8mrgdh46b 0 190938 1135615 1118477 2026-04-19T11:22:59Z Thelezifor 15140 1135615 wikitext text/x-wiki Amin’ ny [[biby mampinono]], ny '''fahafahan-jaza''' dia fifaranan' ny [[fitondrana vohoka]] alohan’ ny fahaterahan’ ny zazakely nefa tsy an-tsitra-po. Tonga ho azy ny fahafahan-jaza, matetika noho ny zavatra tsy nety tao amin' ny fitondrana vohoka. Rehefa mitranga izany, dia atao hoe afa-jaza ilay vehivavy. Ny [[olombelona]] dia afaka mamarana ihany koa ny fitondrana vohoka alohan’ ny fiterahana, ka izany no atao hoe [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza|fanalan-jaza]]. == Jereo koa == * [[Fitondrana vohoka]] {{vangovango}} [[sokajy:Siansa ara-tsosialy]] 14ee3g5aotk9f2kl8qci5kx7w74z4zt 1135618 1135615 2026-04-19T11:25:40Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1135618 wikitext text/x-wiki Amin’ ny [[biby mampinono]], ny '''fahafahan-jaza''' dia fifaranan' ny [[fitondrana vohoka]] alohan’ ny fahaterahan’ ny zazakely nefa tsy an-tsitra-po. Tonga ho azy ny fahafahan-jaza, matetika noho ny zavatra tsy nety tao amin' ny fitondrana vohoka. Rehefa mitranga izany, dia atao hoe afa-jaza ilay vehivavy. Ny [[olombelona]] dia afaka mamarana ihany koa ny fitondrana vohoka alohan’ ny fiterahana, ka izany no atao hoe [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza|fanalan-jaza]]. == Jereo koa == * [[Fitondrana vohoka]] * [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza]] * [[Fahafahan-jaza]] [[sokajy:Siansa ara-tsosialy]] jf8ezwyel0oebsuirsdj6g8z7u8awm8 1135619 1135618 2026-04-19T11:33:48Z Thelezifor 15140 Ohabolana 1135619 wikitext text/x-wiki Amin’ ny [[biby mampinono]], ny '''fahafahan-jaza''' dia fifaranan' ny [[fitondrana vohoka]] alohan’ ny fahaterahan’ ny zazakely nefa tsy an-tsitra-po. Ny reny nitrangan' ny fahafahan-jaza no atao hoe '''afa-jaza'''. Tonga ho azy ny fahafahan-jaza, matetika noho ny zavatra tsy nety tao amin' ny fitondrana vohoka. Rehefa mitranga izany, dia atao hoe afa-jaza ilay vehivavy. Ny [[olombelona]] dia afaka mamarana ihany koa ny fitondrana vohoka alohan' ny fiterahana, ka izany no atao hoe [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza|fanalan-jaza]]. == Ohabolana malagasy == * Aza atao fively [[amponga]] ny havana, ka ny ambaviny tambatambazana toy ny manana anaka, fa ny andahiny dobodobohina ho afa-jaza. * Aza maniry manana anaka, fandrao afa-jaza. == Jereo koa == * [[Fitondrana vohoka]] * [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza]] [[sokajy:Siansa ara-tsosialy]] kdevdavjohto5lw6eo64lenpsm0x0s6 0 213369 1135527 1020967 2026-04-18T23:47:55Z Dostojewskij 7697 + Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978 1135527 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= James Franco 4, 2013.jpg |anarana=James Franco |teraka=19 Aprily 1978 |maty= |firenena=Etazonia |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao]] * [[mpilalao amin'ny fahitalavitra]] * [[mpilalao amin'ny horonantsary]] * [[talen-koronantsary]] * [[mpamoaka horonantsary]] * [[mpanoratra tantara tsangana]] * [[mpanoratra]] * [[Poeta]] * [[mpanoratra senariô]] |taona niasàna= }} '''James Franco''' dia mpilalao, mpilalao amin'ny fahitalavitra, mpilalao amin'ny horonantsary, talen-koronantsary, mpamoaka horonantsary, mpanoratra tantara tsangana, mpanoratra, Poeta, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i [[Etazonia]] teraka ny 19 Aprily 1978 tao [[Palo Alto, Kalifornia]]. == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] === Rohy ivelany === * Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/05bnp0] {{Wayback|url=https://www.freebase.com/m/05bnp0 |date=20140915212833 }} [[sokajy:Biôgrafia]] {{vangovango}} {{DEFAULTSORT:Franco, James}} [[sokajy:mpilalao]] [[sokajy:mpilalao amin'ny fahitalavitra]] [[sokajy:mpilalao amin'ny horonantsary]] [[sokajy:talen-koronantsary]] [[sokajy:mpamoaka horonantsary]] [[sokajy:mpanoratra tantara tsangana]] [[sokajy:mpanoratra]] [[sokajy:Poeta]] [[sokajy:mpanoratra senariô]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]] p14w0f8vjk3w3o9r7xsebybi4mmvzi8 0 230920 1135532 952885 2026-04-19T01:59:01Z HarryWurst 36292 1135532 wikitext text/x-wiki {{coord|-18.983330|45.683330}} {{infobox tanàna |anarana=Belobaka |faritany=Antananarivo |isam-ponina=18479 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Bongolava|Bongolava]] |sary = }} '''Belobaka''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Tsiroanomandidy]], [[Faritra Bongolav]] [[Faritanin'i Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia 18479 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11123 ary ny kaodin-distrika dia 111 == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia <5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mais. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 17009. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mais. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 5 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 2 no isan'ny ombivavy be ronono. 90 ny mponina no miasa tany. 10 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 404 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 40000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 40000 Fmg. == Fahasoavana == 15 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 58 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana. 2 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina. Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 18. Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 12. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 3 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Bongolava]] h6xhqwa9l4wc73isrbpwjdbfx9fniak 1135533 1135532 2026-04-19T01:59:13Z HarryWurst 36292 1135533 wikitext text/x-wiki {{coord|-18.983330|45.683330}} {{infobox tanàna |anarana=Belobaka |faritany=Antananarivo |isam-ponina=18479 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Bongolava|Bongolava]] |sary = }} '''Belobaka''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Tsiroanomandidy]], [[Faritra Bongolava]] [[Faritanin'i Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia 18479 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11123 ary ny kaodin-distrika dia 111 == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia <5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mais. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 17009. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mais. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 5 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 2 no isan'ny ombivavy be ronono. 90 ny mponina no miasa tany. 10 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 404 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 40000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 40000 Fmg. == Fahasoavana == 15 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 58 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana. 2 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina. Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 18. Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 12. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 3 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Bongolava]] 98bdnj8kc6ieptgrqr1hqszw7jod6r5 0 231275 1135529 1102917 2026-04-19T00:36:37Z ~2026-96630-1 38575 Namafa soratra tsy ilaina 1135529 wikitext text/x-wiki [[File:05.TwoMen.Midtown.BaltimoreMD.27May2019.jpg|thumb|Mpifankatia samy lehilahy]] [[File:Motor City Pride 2011 - participants - 071.jpg|thumb|Mpifankatia samy vehivavy]] [[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|Fanambaràn' ny [[Firenena Mikambana]] ny zon' ny LGBT<br> {{legend|#5b92e5|Manohana (2008 or 2011)}} {{legend|#aa0000|Manohitra}} ]] Ny '''fahapelahana''' dia [[fitiavana]] sy [[firaisana ara-nofo]] eo amin' ny mitovy fananahana. [[File:World laws pertaining to homosexual relationships and expression.svg|thumb|center|upright=1.5|Lalàna isam-pirenena<br> {{legend|#025|Fanambadiana ara-dalàna}} {{legend|#06F|Endrika hafa isehoan' ny maha mpifankatia}} {{legend|#decd87|Raran' ny lalàna ny fampisehoana}} {{legend|#f9dc36|Lamandy na famonjana (tsy mihatra)}} {{legend|#ec8028|Lamandy na famonjana}} {{legend|#c63|Fanamelohana ho faty (tsy mihatra)}} {{legend|#800000|Fanamelohana ho faty}} ]] 87x5xd5vv1psdh1kyi87exq8k7b10e9 0 278599 1135572 1080092 2026-04-19T04:38:46Z HarryWurst 36292 1135572 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Distrikan' i Soavinandriana |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |velarantany= 1970 |isam-ponina=250 095 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Itasy]] |sary =Analavory geyser near hot springs at Ampefy in Itasy - Madagascar.jpg }} Ny '''Distrikan' i Soavinandriana''' dia distrika eto [[Madagasikara]], ao amin' ny tapany atsinanan' ny [[Faritanin' Antananarivo]], ao amin' ny [[Faritra Itasy]]. Lafin-javatra manan-danja amin' ny toekarena eo an-toerana ny [[paraky]]. Eo amin’ ny [[lalam-pirenena faha-43]] no misy azy, eo amin’ ny 40 km miala an’ [[Analavory]] ary 140 km miala an’ [[Antananarivo]]. Renirano 17 sy riaka 20 no hita ao amin’ io distrika io, ahitana an' i Kelimahery, i Mangadona ary ny reniranon’ i Lily izay mandrafitra ny riandranon’ i Lily akaikin’ [[Ampefy]] ihany koa. Ankoatra izay dia manamorona ny [[farihin' Itasy]] any avaratra izy. == Kaominina == Ireto ny kaominina ao amin' ny Distrikan' i Soavinandriana: * [[Ambatoasana Centre]] * [[Amberomanga]] * [[Ambohidanerana]] * [[Amparaky]] * [[Ampary]] * [[Ampefy]] * [[Ankaranana]] * [[Ankisabe]] * [[Antanetibe (Soavinandriana)|Antanetibe]] * [[Dondona]] * [[Mahavelona (Soavinandriana)|Mahavelona]] * [[Mananasy (kaominina)|Mananasy]] * [[Masindray (Soavinandriana)|Masindray]] * '''[[Soavinandriana (Itasy)]]''' * [[Tamponala]] ==Renirano== [[Kitsamy]] sy [[Sakay (renirano)]] == Jereo koa == Ny distrika telo ao amin' ny Faritra Itasy: * [[Distrikan' i Arivonimamo]] * [[Distrikan' i Miarinarivo]] * [[Distrikan' i Soavinandriana]] == Rohy ivelany == {{reflist}} {{reflist}} {{commonscat|Soavinandriana}} {{Itasy}} [[Sokajy:Distrika any Faritra Itasy]] [[Sokajy:Distrika ao Madagasikara]] mcpnl6vcz64jpdyzd7z3a1qq2x4smxq 0 283717 1135520 1132276 2026-04-18T17:41:01Z ~2026-23838-75 39342 Ok 1135520 wikitext text/x-wiki Ny '''Fiangonana Ara-Pilazantsara eto Madagasikara''' na FIARAM dia anisan’ ireo [[Evanjelisma|fiangonana ara-pilazantsara]] na evanjelika miorina eto [[Madagasikara]] izay indraindray antsoina hoe "[[fiangonana zandriny]]", izay niendaka avy tamin’ ny Fiangonana Jesosy Mamonjy, izay fiangonana ara-pilazantsara ihany koa. Ny foiben-toeran' io fiangonana io dia ao [[Itaosy]], [[Antananarivo]]. == Tantaran' ilay fiangonana == Ny pastora Randrianasolonandrasana Rolland, no nanorina io fiangonana io tamin' ny taona 1980 tao Andavamamba Antananarivo. Naheno feo avy any an-danitra izy, feo izay nanao hoe: "Atsangano ny fiangonako". Dia nitokam-bavaka an-tendrombohitra izy sady nifady hanina nandritra ny fitopolo andro sy fitopolo alina. Mety hoe Niala avy tamin' ny Fiangonana Jesosy Mamonjy izy ka nanorina fiangonana vaovao. Noho ny fankatoavana ny Tenin’ i Jesosy izay tonga taminy, araka ny voalaza ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]] (Lioka 5:37-38) manao hoe: "''Ary tsy misy olona manisy divay vaovao ao anaty siny hoditra tonta; fa raha izany, ny divay vaovao mahatriatra ny siny hoditra, ka ho raraka ny divay, sady ho simba foana ny siny hoditra;  Fa ny divay vaovao dia tsy maintsy hatao ao anaty siny hoditra vaovao''." Tamin' ny voalohany dia "Tempolin' Andriamanitra" no niantsoana ilay fiangonana, fa taty aoriana izany anarana izany novana: nivavaka ka nangataka tamin' i Jesosy ny mba hanomezany anarana baovao an' ilay fiangonana Randrianasolonandrasana Rolland. Tamin' izany dia nisy taratasy nilatsaka avy tany an-danitra nisy ny anarana hoe: "Ara-Pilazantsara". == Fampianarana == Ny fampianaran' ny Fiangonana Ara-Pilazatsara dia mifototra amin' ny Tenin' Andriamanitra, izay fandraisana ara-bakiteny ny zavatra voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], na eo amin' ny fampianarany na eo amin' ny fombam-pivavahany indrindraindrindra. Tsy dia imisy ny fandalinana teôlôjia fa ny [[Fanahy Masina]] ihany no mitarika azy amin' ny fahazoana ny tian' Andriamanitra hambara. I [[Jesoa|Jesosy Kristy]] ihany no inoany, ary tsy manana [[fanekem-pinoana]] atao tsianjery izy. Anaram-boninahitra fotsiny ny hoe "''Andriamanitra Ray sy Zanaka ary ny Fanahy Masina"'' fa i Jesosy no tena anarana iantsoany an' Andriamanitra ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay tsy iza fa i [[Jehovah]] ao amin' ny [[Testamenta Taloha]]. == Sakramenta == Tsy manaiky ny [[batisan-jaza]] Fiangonana Ara-Pilazatsara. Ny olon-dehibe, 12 taona no miakatra, ihany no ekeny hatao [[batisa]]. Ny zaza mantsy tsy mahay [[Finoana|mino]] sady tsy mahalala [[fahotana]]. Ny olon-dehibe no mahalala ny amin' ny fahotana sy mahay mino. Alohan' ny fanatanterahana ny batisa dia ampianarina aloha ilay olona mandritra roa volana na mihoatra araka ny Soratra Masina hoe ataovy ho mpianatra aloha. Ny Fiangonana Ara-Pilazatsara dia manao [[Batisa alentika anaty rano|batisa amin' ny ranobe na renirano]], ka izay olona hetsehin' ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy]] ihany no atao batisa.  Rehefa atao ny batisa dia tsy atao amin' ny anaran' ny Trinite (Ray sy Zanaka ary Fanahy Masina) fa amin' ny anaran' i Jesosy Kristy irery ihany. Eo amin' ny batisa no andraisana ny Fanahy Masina. Ny olona vita batisa no mandray ny [[Fanasan' ny Tompo]], izay fahatsiarovana ny nijalian'i Kristy teo amin'ny hazo fijaliana. Tanterahina isaky ny [[Alahady]] voaloham-bolana sy amin' ny andro [[Pentekôsta]] ny fandraisana ny Fanasan' ny Tompo. == Fizotran' ny fanompoam-pivavahana == Mivavaka isan' andro any amin’ny izay misy ny mpino tsirairay na ao ampiangonana ho an’ izay akaiky ny Fiangonana Ara-Pilazatsara. Ny Alahady maraina sy hariva ary ny Alakamisy hariva kosa anefa no iangonan’ny mpino ao ampiangonana antsoina hoe « fotoan-dehibe ». Rehefa ao anaty fiangoanana dia mitokana ny lehilahy sy ny vehivavy: ny lahy amin' ny sisiny ankavia ary ny vehivavy amin' ny sisiny ankavanana. Misaron-doha ny vehivavy rehetra. Heno miverimberina ny "Haleloia" sy ny "Amen" araka ny voasoratra ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo]]. Amin' ny Alahady maraina dia misy fampianarana Sekoly Alahady. Aorian' io dia misy fotoana malalaka tarihin' ny loholona. Aorian' izany vao atao ny tena fotoam-pivavahana tarihin' ny pastora. Miara-mivavaka ara-bakiteny ny pastora sy ny mpino ao amin' ny Fiangonana Ara-Pilazatsara. Mandritra ny fanolorana ny fanatitra dia misy laîka roa mitondra kitapon-drakitra. Lazaina ny vaovaom-piangonana avy eo. Atao ny hira mialoha ny toriteny, mivavaka alohan' ny toriteny, vakina sy torina ny teny. Rehefa vita izany dia manao hira fideraa noho ny Tenin' Andriamanitra ary faranana ny fotoam-pivavahana. Rehefa mirava dia mivavaka daholo in-dray == Rafitra == Manaraka ny rafitra [[Kôngregasiônalisma|kôngregasiônalista]] toy ny ankamaroan' ny [[Evanjelisma|fiangonana ara-pilazantsara]] hafa ny Fiangonana Ara-Pilazatsara eto Madagasikara. Izao ny rafitra misy ao aminy: ny pastora, ny presbitera, ny diakona na olom-boahosotra ary ny tonia. Ny sampana misy ao dia ny Dorkasy, ny Fikambanan-dehilahy, ny Sekoly Alahady ary ny Tanora == Jereo ko == * [[Evanjelisma|a]] * [[Evanjelisma eto Madagasikara]] * [[Vokatry ny Fanahy Masina]] * [[Fanomezan' ny Fanahy Masina]] bg312nvs3jkmzyufddpu2oet2110k2i 1135521 1135520 2026-04-18T17:41:55Z ~2026-23838-75 39342 1135521 wikitext text/x-wiki Ny '''Fiangonana Ara-Pilazantsara eto Madagasikara''' na FIARAM dia anisan’ ireo [[Evanjelisma|fiangonana ara-pilazantsara]] na evanjelika miorina eto [[Madagasikara]] izay indraindray antsoina hoe "[[fiangonana zandriny]]", izay niendaka avy tamin’ ny Fiangonana Jesosy Mamonjy, izay fiangonana ara-pilazantsara ihany koa. Ny foiben-toeran' io fiangonana io dia ao [[Itaosy]], [[Antananarivo]]. == Tantaran' ilay fiangonana == Ny pastora Randrianasolonandrasana Rolland, no nanorina io fiangonana io tamin' ny taona 1980 tao Andavamamba Antananarivo. Naheno feo avy any an-danitra izy, feo izay nanao hoe: "Atsangano ny fiangonako". Dia nitokam-bavaka an-tendrombohitra izy sady nifady hanina nandritra ny fitopolo andro sy fitopolo alina() Noho ny fankatoavana ny Tenin’ i Jesosy izay tonga taminy, araka ny voalaza ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]] (Lioka 5:37-38) manao hoe: "''Ary tsy misy olona manisy divay vaovao ao anaty siny hoditra tonta; fa raha izany, ny divay vaovao mahatriatra ny siny hoditra, ka ho raraka ny divay, sady ho simba foana ny siny hoditra;  Fa ny divay vaovao dia tsy maintsy hatao ao anaty siny hoditra vaovao''." Tamin' ny voalohany dia "Tempolin' Andriamanitra" no niantsoana ilay fiangonana, fa taty aoriana izany anarana izany novana: nivavaka ka nangataka tamin' i Jesosy ny mba hanomezany anarana baovao an' ilay fiangonana Randrianasolonandrasana Rolland. Tamin' izany dia nisy taratasy nilatsaka avy tany an-danitra nisy ny anarana hoe: "Ara-Pilazantsara". == Fampianarana == Ny fampianaran' ny Fiangonana Ara-Pilazatsara dia mifototra amin' ny Tenin' Andriamanitra, izay fandraisana ara-bakiteny ny zavatra voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], na eo amin' ny fampianarany na eo amin' ny fombam-pivavahany indrindraindrindra. Tsy dia imisy ny fandalinana teôlôjia fa ny [[Fanahy Masina]] ihany no mitarika azy amin' ny fahazoana ny tian' Andriamanitra hambara. I [[Jesoa|Jesosy Kristy]] ihany no inoany, ary tsy manana [[fanekem-pinoana]] atao tsianjery izy. Anaram-boninahitra fotsiny ny hoe "''Andriamanitra Ray sy Zanaka ary ny Fanahy Masina"'' fa i Jesosy no tena anarana iantsoany an' Andriamanitra ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay tsy iza fa i [[Jehovah]] ao amin' ny [[Testamenta Taloha]]. == Sakramenta == Tsy manaiky ny [[batisan-jaza]] Fiangonana Ara-Pilazatsara. Ny olon-dehibe, 12 taona no miakatra, ihany no ekeny hatao [[batisa]]. Ny zaza mantsy tsy mahay [[Finoana|mino]] sady tsy mahalala [[fahotana]]. Ny olon-dehibe no mahalala ny amin' ny fahotana sy mahay mino. Alohan' ny fanatanterahana ny batisa dia ampianarina aloha ilay olona mandritra roa volana na mihoatra araka ny Soratra Masina hoe ataovy ho mpianatra aloha. Ny Fiangonana Ara-Pilazatsara dia manao [[Batisa alentika anaty rano|batisa amin' ny ranobe na renirano]], ka izay olona hetsehin' ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy]] ihany no atao batisa.  Rehefa atao ny batisa dia tsy atao amin' ny anaran' ny Trinite (Ray sy Zanaka ary Fanahy Masina) fa amin' ny anaran' i Jesosy Kristy irery ihany. Eo amin' ny batisa no andraisana ny Fanahy Masina. Ny olona vita batisa no mandray ny [[Fanasan' ny Tompo]], izay fahatsiarovana ny nijalian'i Kristy teo amin'ny hazo fijaliana. Tanterahina isaky ny [[Alahady]] voaloham-bolana sy amin' ny andro [[Pentekôsta]] ny fandraisana ny Fanasan' ny Tompo. == Fizotran' ny fanompoam-pivavahana == Mivavaka isan' andro any amin’ny izay misy ny mpino tsirairay na ao ampiangonana ho an’ izay akaiky ny Fiangonana Ara-Pilazatsara. Ny Alahady maraina sy hariva ary ny Alakamisy hariva kosa anefa no iangonan’ny mpino ao ampiangonana antsoina hoe « fotoan-dehibe ». Rehefa ao anaty fiangoanana dia mitokana ny lehilahy sy ny vehivavy: ny lahy amin' ny sisiny ankavia ary ny vehivavy amin' ny sisiny ankavanana. Misaron-doha ny vehivavy rehetra. Heno miverimberina ny "Haleloia" sy ny "Amen" araka ny voasoratra ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo]]. Amin' ny Alahady maraina dia misy fampianarana Sekoly Alahady. Aorian' io dia misy fotoana malalaka tarihin' ny loholona. Aorian' izany vao atao ny tena fotoam-pivavahana tarihin' ny pastora. Miara-mivavaka ara-bakiteny ny pastora sy ny mpino ao amin' ny Fiangonana Ara-Pilazatsara. Mandritra ny fanolorana ny fanatitra dia misy laîka roa mitondra kitapon-drakitra. Lazaina ny vaovaom-piangonana avy eo. Atao ny hira mialoha ny toriteny, mivavaka alohan' ny toriteny, vakina sy torina ny teny. Rehefa vita izany dia manao hira fideraa noho ny Tenin' Andriamanitra ary faranana ny fotoam-pivavahana. Rehefa mirava dia mivavaka daholo in-dray == Rafitra == Manaraka ny rafitra [[Kôngregasiônalisma|kôngregasiônalista]] toy ny ankamaroan' ny [[Evanjelisma|fiangonana ara-pilazantsara]] hafa ny Fiangonana Ara-Pilazatsara eto Madagasikara. Izao ny rafitra misy ao aminy: ny pastora, ny presbitera, ny diakona na olom-boahosotra ary ny tonia. Ny sampana misy ao dia ny Dorkasy, ny Fikambanan-dehilahy, ny Sekoly Alahady ary ny Tanora == Jereo ko == * [[Evanjelisma|a]] * [[Evanjelisma eto Madagasikara]] * [[Vokatry ny Fanahy Masina]] * [[Fanomezan' ny Fanahy Masina]] gyvcqlrzvk87up33tltvd84go9woojt 1135522 1135521 2026-04-18T17:43:46Z ~2026-23838-75 39342 Ok 1135522 wikitext text/x-wiki Ny '''Fiangonana Ara-Pilazantsara eto Madagasikara''' na FIARAM dia anisan’ ireo [[Evanjelisma|fiangonana ara-pilazantsara]] na evanjelika miorina eto [[Madagasikara]] izay indraindray antsoina hoe "[[fiangonana zandriny]]", izay mijoro ara-dalana t@1980 ( ara-panjakana) izay fiangonana ara-pilazantsara ihany koa. Ny foiben-toeran' io fiangonana io dia ao [[Itaosy]], [[Antananarivo]]. == Tantaran' ilay fiangonana == Ny pastora Randrianasolonandrasana Rolland, no nanorina io fiangonana io tamin' ny taona 1980 tao Andavamamba Antananarivo. Naheno feo avy any an-danitra izy, feo izay nanao hoe: "Atsangano ny fiangonako". Dia nitokam-bavaka an-tendrombohitra izy sady nifady hanina nandritra ny fitopolo andro sy fitopolo alina() Noho ny fankatoavana ny Tenin’ i Jesosy izay tonga taminy, araka ny voalaza ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]] (Lioka 5:37-38) manao hoe: "''Ary tsy misy olona manisy divay vaovao ao anaty siny hoditra tonta; fa raha izany, ny divay vaovao mahatriatra ny siny hoditra, ka ho raraka ny divay, sady ho simba foana ny siny hoditra;  Fa ny divay vaovao dia tsy maintsy hatao ao anaty siny hoditra vaovao''." Tamin' ny voalohany dia "Tempolin' Andriamanitra" no niantsoana ilay fiangonana, fa taty aoriana izany anarana izany novana: nivavaka ka nangataka tamin' i Jesosy ny mba hanomezany anarana baovao an' ilay fiangonana Randrianasolonandrasana Rolland. Tamin' izany dia nisy taratasy nilatsaka avy tany an-danitra nisy ny anarana hoe: "Ara-Pilazantsara". == Fampianarana == Ny fampianaran' ny Fiangonana Ara-Pilazatsara dia mifototra amin' ny Tenin' Andriamanitra, izay fandraisana ara-bakiteny ny zavatra voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], na eo amin' ny fampianarany na eo amin' ny fombam-pivavahany indrindraindrindra. Tsy dia imisy ny fandalinana teôlôjia fa ny [[Fanahy Masina]] ihany no mitarika azy amin' ny fahazoana ny tian' Andriamanitra hambara. I [[Jesoa|Jesosy Kristy]] ihany no inoany, ary tsy manana [[fanekem-pinoana]] atao tsianjery izy. Anaram-boninahitra fotsiny ny hoe "''Andriamanitra Ray sy Zanaka ary ny Fanahy Masina"'' fa i Jesosy no tena anarana iantsoany an' Andriamanitra ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay tsy iza fa i [[Jehovah]] ao amin' ny [[Testamenta Taloha]]. == Sakramenta == Tsy manaiky ny [[batisan-jaza]] Fiangonana Ara-Pilazatsara. Ny olon-dehibe, 12 taona no miakatra, ihany no ekeny hatao [[batisa]]. Ny zaza mantsy tsy mahay [[Finoana|mino]] sady tsy mahalala [[fahotana]]. Ny olon-dehibe no mahalala ny amin' ny fahotana sy mahay mino. Alohan' ny fanatanterahana ny batisa dia ampianarina aloha ilay olona mandritra roa volana na mihoatra araka ny Soratra Masina hoe ataovy ho mpianatra aloha. Ny Fiangonana Ara-Pilazatsara dia manao [[Batisa alentika anaty rano|batisa amin' ny ranobe na renirano]], ka izay olona hetsehin' ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy]] ihany no atao batisa.  Rehefa atao ny batisa dia tsy atao amin' ny anaran' ny Trinite (Ray sy Zanaka ary Fanahy Masina) fa amin' ny anaran' i Jesosy Kristy irery ihany. Eo amin' ny batisa no andraisana ny Fanahy Masina. Ny olona vita batisa no mandray ny [[Fanasan' ny Tompo]], izay fahatsiarovana ny nijalian'i Kristy teo amin'ny hazo fijaliana. Tanterahina isaky ny [[Alahady]] voaloham-bolana sy amin' ny andro [[Pentekôsta]] ny fandraisana ny Fanasan' ny Tompo. == Fizotran' ny fanompoam-pivavahana == Mivavaka isan' andro any amin’ny izay misy ny mpino tsirairay na ao ampiangonana ho an’ izay akaiky ny Fiangonana Ara-Pilazatsara. Ny Alahady maraina sy hariva ary ny Alakamisy hariva kosa anefa no iangonan’ny mpino ao ampiangonana antsoina hoe « fotoan-dehibe ». Rehefa ao anaty fiangoanana dia mitokana ny lehilahy sy ny vehivavy: ny lahy amin' ny sisiny ankavia ary ny vehivavy amin' ny sisiny ankavanana. Misaron-doha ny vehivavy rehetra. Heno miverimberina ny "Haleloia" sy ny "Amen" araka ny voasoratra ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo]]. Amin' ny Alahady maraina dia misy fampianarana Sekoly Alahady. Aorian' io dia misy fotoana malalaka tarihin' ny loholona. Aorian' izany vao atao ny tena fotoam-pivavahana tarihin' ny pastora. Miara-mivavaka ara-bakiteny ny pastora sy ny mpino ao amin' ny Fiangonana Ara-Pilazatsara. Mandritra ny fanolorana ny fanatitra dia misy laîka roa mitondra kitapon-drakitra. Lazaina ny vaovaom-piangonana avy eo. Atao ny hira mialoha ny toriteny, mivavaka alohan' ny toriteny, vakina sy torina ny teny. Rehefa vita izany dia manao hira fideraa noho ny Tenin' Andriamanitra ary faranana ny fotoam-pivavahana. Rehefa mirava dia mivavaka daholo in-dray == Rafitra == Manaraka ny rafitra [[Kôngregasiônalisma|kôngregasiônalista]] toy ny ankamaroan' ny [[Evanjelisma|fiangonana ara-pilazantsara]] hafa ny Fiangonana Ara-Pilazatsara eto Madagasikara. Izao ny rafitra misy ao aminy: ny pastora, ny presbitera, ny diakona na olom-boahosotra ary ny tonia. Ny sampana misy ao dia ny Dorkasy, ny Fikambanan-dehilahy, ny Sekoly Alahady ary ny Tanora == Jereo ko == * [[Evanjelisma|a]] * [[Evanjelisma eto Madagasikara]] * [[Vokatry ny Fanahy Masina]] * [[Fanomezan' ny Fanahy Masina]] 075p1iffdye5sgrsw6ukwr1lsxtc966 0 283846 1135623 1134396 2026-04-19T11:52:22Z Thelezifor 15140 Zavamaniry fanao tambavy 1135623 wikitext text/x-wiki Ny '''tambavy''' dia fanafody vita amin' ny [[zavamaniry]] sy rano natao hosotroina na hiandroanana na hievohana, araka ny [[Fitsaboana nentim-paharazana|fahaizana nentim-paharazana]]. Nivoatra ny hevitry ny teny hoe "''tambavy''" ka manondro ny zavamaniry atao fanafody na ho an-jaza na ho an' olon-dehibe, lasa mifangaro amin' ny hevitry ny hoe [[raokandro]]. Nalaza nandritra ny fotoana nampirongatra ny [[Valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara|Covid-19 teto Madagasikara]] ny fampiasana ilay ''tambavy'' atao hoe [[Covid Organics]] na CVO. == Zavamaniry sasantsasany fanao tambavy == Indreto misy zavamaniry sasantsasany fanao tambavy. * ''[[Abrus precatorius]]'' (voamaintilany) * ''[[Aloe macroclada]]'' (kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona) * ''[[Aloe vera]]'' * ''[[Aloe vaombe]]'' (vahombe, vahona) * ''[[Asteropeia micraster]]'' (sakaihazo, sakarivohazo, manokimena, manokamena, manokamavo, fanolamena, hezo, moara, hafobolamena, hanokolamena) * ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' (nimo) * ''[[Caesalpinia bonduc]]'' (vatolalaka) * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' ([[katrafay]]) * ''[[Centella asiatica]]'' (talapetraka) * ''[[Cissus bosseri]]'' (tohitohy) * ''[[Cissus quadrangularis]]'' (tavolo, tavolo mainty) * ''[[Nifinakanga|Commelina madagascarica]]'' (nifinakanga) * ''[[Echinochloa pyramidalis]]'' (ahilava) * ''[[Euphorbia hirta]]'' (ahidronono, mahandrona) * ''[[Henonia scoparia]]'' (kifafa) * ''[[Jatropha curcas]]'' ([[savoa]], tanatanamanga, voanongo) * ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' * ''[[Lycopodium clavatum]]'' (tanatrandraka) * ''[[Lycopodiella cernua]]'' (tanatrandraka) * ''[[Mimosa pudica]]'' (amboafotsikely, roitry) * ''[[Moringa oleifera]]'' (morongo) * ''[[Ocimum gratissimum]]'' (romba) * ''[[Olax emirnensis]]'' (tsilaitra beravina, maitsoririnina, marankoditra, famelondriaka, soazanahary) * ''[[Paederia grandidieri]]'' (tamboro) * ''[[Psiadia altissima]]'' (dingadingana, mantavazana, rinarina, voaramonina) * ''[[Psidium guajava]]'' (goavy) * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (kinanga, [[kinana]]) * ''[[Securinega capuronii]]'' (hazomena) * ''[[Selaginella fissidentoides]]'' (tanatrandraka) * ''[[Stenotaphrum dimidiatum]]'' (ahitsipisaka, ahipisaka) * ''[[Suregada boiviniana]]'' (kalavelo, lelangana, hazomboangy) == Jereo koa == * [[Fanafody]] * [[Zavamaniry]] * [[Ody]] * [[Raokandro]] * [[Volohazo]] * [[Fitsaboana]] * [[Fitsaboana nentim-paharazana]] * [[WikiPhyto]] k6014jg8lndeqwmqt7q9i2ksts1ukad 0 284985 1135566 1071207 2026-04-19T04:10:58Z HarryWurst 36292 1135566 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Soavinandriana (Itasy) |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |velarantany= 199 |isam-ponina= |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Itasy]] |sary = }} '''Soavinandriana (Itasy)''' dia kaominina malagasy ao amin' ny [[distrikan' i Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 40 045 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. ==Farihy== * [[Farihin' Itasy]] == Lalana == Eo amin'ny [[Lalam-pirenena faha-43]] no misy azy, eo amin'ny 40 km (25 mi) miala an'i [[Analavory]] ary 140 km (87 mi) miala an'i [[Antananarivo]] renivohitra. ==Renivohi-paritra eto Madagasikara== * [[Ambatondrazaka]] - [[Ambositra]] - [[Ambovombe]] - [[Antananarivo]] - [[Antsirabe]] - [[Antsiranana]] - [[Antsohihy]] - [[Farafangana]] - [[Fenoarivo Atsinanana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Ihosy]] - [[T|Maevatanana]] - [[Mahajanga]] - [[Maintirano]] - [[Manakara]] - [[Mananjary]] - [[Miarinarivo]] - [[Morondava]] - [[Sambava]] - [[Toamasina]] - [[Tôlanaro]] - [[Toliara]] - [[Tsiroanomandidy]] == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Itasy}} {{reflist}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Itasy]] 3l1lhyevj25b0bdsfqmox0vi6jtnyi8 1135568 1135566 2026-04-19T04:12:08Z HarryWurst 36292 1135568 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Soavinandriana (Itasy) |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |velarantany= 199 |haavo = 1298 |isam-ponina=40.045 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Itasy]] |sary = }} '''Soavinandriana (Itasy)''' dia kaominina malagasy ao amin' ny [[distrikan' i Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 40 045 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. ==Farihy== * [[Farihin' Itasy]] == Lalana == Eo amin'ny [[Lalam-pirenena faha-43]] no misy azy, eo amin'ny 40 km (25 mi) miala an'i [[Analavory]] ary 140 km (87 mi) miala an'i [[Antananarivo]] renivohitra. ==Renivohi-paritra eto Madagasikara== * [[Ambatondrazaka]] - [[Ambositra]] - [[Ambovombe]] - [[Antananarivo]] - [[Antsirabe]] - [[Antsiranana]] - [[Antsohihy]] - [[Farafangana]] - [[Fenoarivo Atsinanana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Ihosy]] - [[T|Maevatanana]] - [[Mahajanga]] - [[Maintirano]] - [[Manakara]] - [[Mananjary]] - [[Miarinarivo]] - [[Morondava]] - [[Sambava]] - [[Toamasina]] - [[Tôlanaro]] - [[Toliara]] - [[Tsiroanomandidy]] == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Itasy}} {{reflist}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Itasy]] 5xsalw4mxw49ycndtvf6unbqp0deg1a 1135569 1135568 2026-04-19T04:13:30Z HarryWurst 36292 {{coord|19|10|S|46|44|E|region:MG|display=inline}} 1135569 wikitext text/x-wiki {{coord|19|10|S|46|44|E|}} {{infobox tanàna |anarana=Soavinandriana (Itasy) |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |velarantany= 199 |haavo = 1298 |isam-ponina=40.045 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Itasy]] |sary = }} '''Soavinandriana (Itasy)''' dia kaominina malagasy ao amin' ny [[distrikan' i Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 40 045 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. ==Farihy== * [[Farihin' Itasy]] == Lalana == Eo amin'ny [[Lalam-pirenena faha-43]] no misy azy, eo amin'ny 40 km (25 mi) miala an'i [[Analavory]] ary 140 km (87 mi) miala an'i [[Antananarivo]] renivohitra. ==Renivohi-paritra eto Madagasikara== * [[Ambatondrazaka]] - [[Ambositra]] - [[Ambovombe]] - [[Antananarivo]] - [[Antsirabe]] - [[Antsiranana]] - [[Antsohihy]] - [[Farafangana]] - [[Fenoarivo Atsinanana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Ihosy]] - [[T|Maevatanana]] - [[Mahajanga]] - [[Maintirano]] - [[Manakara]] - [[Mananjary]] - [[Miarinarivo]] - [[Morondava]] - [[Sambava]] - [[Toamasina]] - [[Tôlanaro]] - [[Toliara]] - [[Tsiroanomandidy]] == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Itasy}} {{reflist}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Itasy]] kgenzjqifmwahegrv6f3mcisnkt7p0p 0 289561 1135528 1122386 2026-04-19T00:12:30Z ~2026-96630-1 38575 Namafa soratra tsy ilaina 1135528 wikitext text/x-wiki Ny '''tanindrazana'''<ref>https://www.diapason.mg/la-notion-du-tanindrazana-risque-dentraver-le-developpement/</ref> dia toerana namolavola ny fahatsapana ho anisan'ny [[firenena]] na [[Vondrom-poko|foko]] iray. Ity famaritana ity dia mety hidika fotsiny fa ny tanindrazana <ref>https://mg.globalvoices.org/2020/02/02/146824/</ref>dia tany nahaterahan' ny olona iray. Rehefa ampiasaina ho anaran-tsamirery, ny hoe ''Tanindrazana'' sy ny teny mitovy aminy ao amin' ny fiteny hafa dia matetika manana roho-kevitra ara-[[Vondrom-poko|poko]] [[Fanindrahindram-pirenena|manindrahindra firenena]]. Amin' ny hevitr' io teny io ara-bakiteny dia "tanin' ny [[razana]]" ny tanindrazana. Ny tanindrazana koa dia mety manondro toerana noraisina ho toy ny nahaterahana izay ahatsapan'ny olona iray fifandraisana isan-karazany, indrindra ara-pihetseham-po, ara-[[kolontsaina]], ara-tantara na ara-pianakaviana. Niovaova ny hevitr'io teny io rehefa nandeha ny fotoana, mifototra amin' ny fiheverana momba ny fizaràn-tany, ny toerana, ny tanàna na ny firenena nahaterahana. Arakaraka ny fotoana sy ny toerana ary ny sarangam-piarahamonina, ity teny ity dia mirakitra hevitra samihafa, mazava na an-kolaka. Amin' ny fotoan'ny fifindramonina dia ny firenena nofidin'ny [[olona]] mba honenany mandritra ny androm-piainany no atao hoe tanindrazana. Ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''Ubi bene, ibi patria'' ("Izay toerana mahasoa no tanindrazana") dia mamintina izany fisainana izany. Miresaka momba ny tanindrazana i [[Châteaubriant|Chateaubriand]] ao amin' ny ''Itinéraire de Paris à Jérusalem'': "Izao ny ohabolana eo am-bavan' ny rehetra: ''Ubi bene, ibi patria''; vokatr'izany dia tsy misy intsony ny tanindrazana eo amin' izay maha azon'ny tsindry hazo lena ny tena, tsy misy fanantenana ny hiafaran' ny fijaliana"<ref><small>Izao ilay lahatsoratra nadika amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: "Tout le monde a dans la bouche cet adage : ''Ubi bene, ibi patria''; d'où il résulte qu'il n'y a plus de patrie où l'on se trouve sous l'oppression, sans espérance de voir finir ses peines ".</small></ref>. Ny fitiavan-tanindrazana dia firaiketa ara-pihetseham-po na ara-pôlitika amin' ny tanindrazana. == Ao amin' ny kolontsaina malagasy == === Ohabolana === * Mody an-tanindrazana, toy ny [[Andevo (teto Madagasikara)|andevolahy]] lany harena. * Ny trosa mahalany tanin-drazana. * [[Sodifafana]] an-tanindrazana: na atsipy aza mandohalika ihany. * Tsy misy hariana, fa ny iray hetra, ary ny iray tanindrazana. == Loharano sy fanamarihana == blw2bp06vft12lrwezmd6grugll3bbl 1135591 1135528 2026-04-19T09:48:07Z Thelezifor 15140 Rohy ivelany 1135591 wikitext text/x-wiki Ny '''tanindrazana''' dia toerana namolavola ny fahatsapana ho anisan'ny [[firenena]] na [[Vondrom-poko|foko]] iray. Ity famaritana ity dia mety hidika fotsiny fa ny tanindrazana dia tany nahaterahan' ny olona iray. Rehefa ampiasaina ho anaran-tsamirery, ny hoe ''Tanindrazana'' sy ny teny mitovy aminy ao amin' ny fiteny hafa dia matetika manana roho-kevitra ara-[[Vondrom-poko|poko]] [[Fanindrahindram-pirenena|manindrahindra firenena]]. Amin' ny hevitr' io teny io ara-bakiteny dia "tanin' ny [[razana]]" ny tanindrazana. Ny tanindrazana koa dia mety manondro toerana noraisina ho toy ny nahaterahana izay ahatsapan'ny olona iray fifandraisana isan-karazany, indrindra ara-pihetseham-po, ara-[[kolontsaina]], ara-tantara na ara-pianakaviana. Niovaova ny hevitr'io teny io rehefa nandeha ny fotoana, mifototra amin' ny fiheverana momba ny fizaràn-tany, ny toerana, ny tanàna na ny firenena nahaterahana. Arakaraka ny fotoana sy ny toerana ary ny sarangam-piarahamonina, ity teny ity dia mirakitra hevitra samihafa, mazava na an-kolaka. Amin' ny fotoan'ny fifindramonina dia ny firenena nofidin'ny [[olona]] mba honenany mandritra ny androm-piainany no atao hoe tanindrazana. Ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''Ubi bene, ibi patria'' ("Izay toerana mahasoa no tanindrazana") dia mamintina izany fisainana izany. Miresaka momba ny tanindrazana i [[Châteaubriant|Chateaubriand]] ao amin' ny ''Itinéraire de Paris à Jérusalem'': "Izao ny ohabolana eo am-bavan' ny rehetra: ''Ubi bene, ibi patria''; vokatr'izany dia tsy misy intsony ny tanindrazana eo amin' izay maha azon'ny tsindry hazo lena ny tena, tsy misy fanantenana ny hiafaran' ny fijaliana"<ref><small>Izao ilay lahatsoratra nadika amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: "Tout le monde a dans la bouche cet adage : ''Ubi bene, ibi patria''; d'où il résulte qu'il n'y a plus de patrie où l'on se trouve sous l'oppression, sans espérance de voir finir ses peines ".</small></ref>. Ny fitiavan-tanindrazana dia firaiketa ara-pihetseham-po na ara-pôlitika amin' ny tanindrazana. == Ao amin' ny kolontsaina malagasy == === Ohabolana === * Mody an-tanindrazana, toy ny [[Andevo (teto Madagasikara)|andevolahy]] lany harena. * Ny [[trosa]] mahalany tanin-drazana. * Ny fitiavan-tanindrazana no lova soan' ny taranaka. * [[Sodifafana]] an-tanindrazana: na atsipy aza mandohalika ihany. * Tsy misy hariana, fa ny iray hetra, ary ny iray tanindrazana. == Jereo koa == * [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)]] == Rohy ivelany == * "[https://mg.globalvoices.org/2023/07/07/164956/ Namoaka lalàm-panabeazana vaovao tia tanindrazana i Shina hanamafisana ny rafi-pitondrana antoko tokana]", ''mg.globalvoices.org'' * "[https://mg.globalvoices.org/2020/02/02/146824/ Tia tanindrazana shinoa mamaly bontana tamin'ny nanaovan'ny Danoà sary viriosy tamin'ny sainan-dry zareo]", ''mg.globalvoices.org'' == Loharano sy fanamarihana == ii0ngbjfzfz7epwgr7ac2vpff5ruj2l 14 289750 1135548 1090616 2026-04-19T03:09:55Z HarryWurst 36292 1135548 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Tanàna ao Brazila]] [[sokajy:Jeografian'i São Paulo]] q3gzrufa8g8ajepl3vmi1w6hxom6or4 14 290316 1135547 1093470 2026-04-19T03:09:35Z HarryWurst 36292 1135547 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Jeografian'i São Paulo]] [[sokajy:Nosy ao Brezila]] hjucw7yi8rqlldxg00csqe7vp4z999s 0 290890 1135582 1120027 2026-04-19T06:16:57Z ~2026-96630-1 38575 Nanampy rohy 1135582 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillea spectabilis Flowers Closeup2 TorreLaMata.jpg|vignette|347x347px|Laingomena]] Ny '''''Bougainvillea''''' vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]''. Atao hoe '''laingomena''' na '''kavotse''' ny karazana ao aminy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Zavamaniry vahy na hazobotry na hazo izy ireo. Teratany any [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Paragoay]], [[Però|Peroa]] ary [[Arjentina|Arzantina]] izy ireo. Avy amin' ny anaran' ilay mpikaroka [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729-1811) ny anaran' ilay zavamaniry, izay noraketiny an-tsoratra ny iray tamin' ny diany.[[Sary:BougainvilleaSpectabilis.JPG|thumb|246x246px|''Bougainvillea spectabilis'']] Tsy voniny na felam-boniny ireo heverina ho izany fa raviny miova loko (fotsy, mena, mavokely, volomparasy, mavo, sns) eny amin' ny tendron' ny rantsany. Kely sy fotsy ny tena voniny, ary hita eo anelanelan' ireo ravina miloko marevaka ireo. Eo anelanelan' ny 4 sy 22 ny isan' ny karazana ao amin' io vondron-karazana io. == Lisitry ny karazana == [[Sary:Bougainvillée blanc à Tahiti.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' fotsy any [[Tahiti]]]] Indreto ny lisitry ny karazana izay miovaova arakaraka ny mpikaroka: === Araka ny ''The Plant List'' === Araka ny ''[[The Plant List]]'' tamin' ny 25 Septambra 2012 dia misy karazana 18 ny ''Bougainvillea'': * ''Bougainvillea berberidifolia'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea buttiana'' Holttum & Standl. , (1944) * ''Bougainvillea campanulata'' Heimerl , (1913) * ''[[Bougainvillea glabra]]'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea herzogiana'' Heimerl , (1915) * ''Bougainvillea infesta'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea lehmanniana'' Heimerl , (1932) * ''Bougainvillea lehmannii'' Heimerl * ''Bougainvillea malmeana'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea modesta'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea pachyphylla'' Heimerl ex Standl. , (1931) * ''Bougainvillea peruviana'' Bonpl. , (1808) * ''Bougainvillea pomacea'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea praecox'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea spectabilis'' Willd. , (1799) * ''Bougainvillea spinosa'' (Cav.) Heimerl , (1889) * ''Bougainvillea stipitata'' Griseb. , (1874) * ''Bougainvillea trollii'' Heimerl , (1932) === Araka ny ''Catalogue of Life'' === [[Sary:Bougainvillée.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' ao [[La Réunion]].]] Araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' dia misy karazana 16 ny ''Bougainvillea''. * ''Bougainvillea berberidifolia'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea campanulata'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea glabra]]'' <small>Choisy</small> * ''Bougainvillea herzogiana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea infesta'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea lehmanniana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea malmeana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea modesta'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea pachyphylla'' <small>Heimerl ex Standl.</small> * ''Bougainvillea peruviana'' <small>Humb. & Bonpl.</small> * ''Bougainvillea praecox'' <small>Griseb.</small> * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' <small>Willd.</small> * ''Bougainvillea spinosa'' <small>(Cav.) Heimerl</small> * ''Bougainvillea stipitata'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea trollii'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' <small>Holttum & Standl.</small> (''B. glabra × B. peruviana'') == Jereo koa == 2nl816rihijn81bwlk21ezoiw1tyzkh 1135585 1135582 2026-04-19T07:24:07Z ~2026-96630-1 38575 Rohy anatiny 1135585 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillea spectabilis Flowers Closeup2 TorreLaMata.jpg|vignette|347x347px|Laingomena]] Ny '''''Bougainvillea''''' vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]''. Atao hoe '''laingomena''' na '''kavotse''' ny karazana ao aminy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Zavamaniry vahy na hazobotry na hazo izy ireo. Teratany any [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Paragoay]], [[Però|Peroa]] ary [[Arjentina|Arzantina]] izy ireo. Avy amin' ny anaran' ilay mpikaroka [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729-1811) ny anaran' ilay zavamaniry, izay noraketiny an-tsoratra ny iray tamin' ny diany.[[Sary:BougainvilleaSpectabilis.JPG|thumb|246x246px|''Bougainvillea spectabilis'']] Tsy voniny na felam-boniny ireo heverina ho izany fa raviny miova loko (fotsy, mena, mavokely, volomparasy, mavo, sns) eny amin' ny tendron' ny rantsany. Kely sy fotsy ny tena voniny, ary hita eo anelanelan' ireo ravina miloko marevaka ireo. Eo anelanelan' ny 4 sy 22 ny isan' ny karazana ao amin' io vondron-karazana io. == Lisitry ny karazana == [[Sary:Bougainvillée blanc à Tahiti.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' fotsy any [[Tahiti]]]] Indreto ny lisitry ny karazana izay miovaova arakaraka ny mpikaroka: === Araka ny ''The Plant List'' === Araka ny ''[[The Plant List]]'' tamin' ny 25 Septambra 2012 dia misy karazana 18 ny ''Bougainvillea'': * ''Bougainvillea berberidifolia'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea buttiana'' Holttum & Standl. , (1944) * ''Bougainvillea campanulata'' Heimerl , (1913) * ''[[Bougainvillea glabra]]'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea herzogiana'' Heimerl , (1915) * ''Bougainvillea infesta'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea lehmanniana'' Heimerl , (1932) * ''Bougainvillea lehmannii'' Heimerl * ''Bougainvillea malmeana'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea modesta'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea pachyphylla'' Heimerl ex Standl. , (1931) * ''Bougainvillea peruviana'' Bonpl. , (1808) * ''Bougainvillea pomacea'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea praecox'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea spectabilis'' Willd. , (1799) * ''Bougainvillea spinosa'' (Cav.) Heimerl , (1889) * ''Bougainvillea stipitata'' Griseb. , (1874) * ''Bougainvillea trollii'' Heimerl , (1932) === Araka ny ''Catalogue of Life'' === [[Sary:Bougainvillée.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' ao [[La Réunion]].]] Araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' dia misy karazana 16 ny ''Bougainvillea''. * ''Bougainvillea berberidifolia'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea campanulata'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea glabra]]'' <small>Choisy</small> * ''Bougainvillea herzogiana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea infesta'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea lehmanniana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea malmeana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea modesta'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea pachyphylla'' <small>Heimerl ex Standl.</small> * ''Bougainvillea peruviana'' <small>Humb. & Bonpl.</small> * ''Bougainvillea praecox'' <small>Griseb.</small> * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' <small>Willd.</small> * ''Bougainvillea spinosa'' <small>(Cav.) Heimerl</small> * ''Bougainvillea stipitata'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea trollii'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' <small>Holttum & Standl.</small> (''B. glabra × B. peruviana'') == Jereo koa == * ''[[Wisteria]]'' iksorjyr3vqhh181ne8jjm82eqwfcpa 1135586 1135585 2026-04-19T07:34:26Z ~2026-96630-1 38575 Karazana misy eto 1135586 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillea spectabilis Flowers Closeup2 TorreLaMata.jpg|vignette|347x347px|Laingomena]] Ny '''''Bougainvillea''''' vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]''. Atao hoe '''laingomena''' na '''kavotse''' ny karazana ao aminy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Zavamaniry vahy na hazobotry na hazo izy ireo. Teratany any [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Paragoay]], [[Però|Peroa]] ary [[Arjentina|Arzantina]] izy ireo. Avy amin' ny anaran' ilay mpikaroka [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729-1811) ny anaran' ilay zavamaniry, izay noraketiny an-tsoratra ny iray tamin' ny diany.[[Sary:BougainvilleaSpectabilis.JPG|thumb|246x246px|''Bougainvillea spectabilis'']] Tsy voniny na felam-boniny ireo heverina ho izany fa raviny miova loko (fotsy, mena, mavokely, volomparasy, mavo, sns) eny amin' ny tendron' ny rantsany. Kely sy fotsy ny tena voniny, ary hita eo anelanelan' ireo ravina miloko marevaka ireo. Eo anelanelan' ny 4 sy 22 ny isan' ny karazana ao amin' io vondron-karazana io. == Lisitry ny karazana == [[Sary:Bougainvillée blanc à Tahiti.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' fotsy any [[Tahiti]]]] Indreto ny lisitry ny karazana izay miovaova arakaraka ny mpikaroka: === Araka ny ''The Plant List'' === Araka ny ''[[The Plant List]]'' tamin' ny 25 Septambra 2012 dia misy karazana 18 ny ''Bougainvillea'': * ''Bougainvillea berberidifolia'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea buttiana'' Holttum & Standl. , (1944) * ''Bougainvillea campanulata'' Heimerl , (1913) * ''[[Bougainvillea glabra]]'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea herzogiana'' Heimerl , (1915) * ''Bougainvillea infesta'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea lehmanniana'' Heimerl , (1932) * ''Bougainvillea lehmannii'' Heimerl * ''Bougainvillea malmeana'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea modesta'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea pachyphylla'' Heimerl ex Standl. , (1931) * ''Bougainvillea peruviana'' Bonpl. , (1808) * ''Bougainvillea pomacea'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea praecox'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea spectabilis'' Willd. , (1799) * ''Bougainvillea spinosa'' (Cav.) Heimerl , (1889) * ''Bougainvillea stipitata'' Griseb. , (1874) * ''Bougainvillea trollii'' Heimerl , (1932) === Araka ny ''Catalogue of Life'' === [[Sary:Bougainvillée.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' ao [[La Réunion]].]] Araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' dia misy karazana 16 ny ''Bougainvillea''. * ''Bougainvillea berberidifolia'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea campanulata'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea glabra]]'' <small>Choisy</small> * ''Bougainvillea herzogiana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea infesta'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea lehmanniana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea malmeana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea modesta'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea pachyphylla'' <small>Heimerl ex Standl.</small> * ''Bougainvillea peruviana'' <small>Humb. & Bonpl.</small> * ''Bougainvillea praecox'' <small>Griseb.</small> * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' <small>Willd.</small> * ''Bougainvillea spinosa'' <small>(Cav.) Heimerl</small> * ''Bougainvillea stipitata'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea trollii'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' <small>Holttum & Standl.</small> (''B. glabra × B. peruviana'') === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto Madagasikara: * ''[[Bougainvillea glabra]]'' * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' * ''[[Bougainvillea peruviana]]'' * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' (''B. glabra'' × ''B. peruviana'') * ''[[Bougainvillea × spectoglabra]]'' (''B. spectabilis'' × ''B. glabra'') == Jereo koa == * ''[[Wisteria]]'' gzymvchulzy2gniyt2f4kz32m7p8qc9 0 290959 1135598 1108616 2026-04-19T10:21:00Z Thelezifor 15140 1135598 wikitext text/x-wiki Ny '''fampandrosoana ara-toekarena sy ara-piarahamonina''', izay tsorina matetika amin' ny hoe '''fandrosoana''', dia fiovana tsara maro ara-[[teknika]], ara-[[demôgrafia]], ara-[[Fiarahamonina|piarahamonina]] ary ara-[[Fahasalamana|pahasalamana]] izay mety hiainan' ny toerana iray ([[izao tontolo izao]], [[kôntinenta]], [[firenena]], [[Faritra ara-pitantanana|faritra]]). Tsy tokony afangaro amin' ny [[fitomboan' ny toekarena]] ny fampandrosoana ara-toekarena sy ara-piarahamonina. Matetika izany dia ilaina amin'ny fampandrosoana na manarakaraka azy, nefa lafiny iray amin' ny fampandrosoana ihany izy io. Mitaky indrindra ny famoronana harena ny fampandrosoana ara-toekarena, ka mifandray amin' ny "fandrosoana", satria amin' ny ankapobeny dia mitarika ho amin' ny fitomboan'ny fari-piainan' ny [[mponina]] izany. Ny faniriana hampifanaraka ny fampandrosoana ara-toekarena tsotra sy ny fandrosoana na ny fanatsarana ny fiahiana dia nitarika ny famoronana, miaraka amin' ny tondrom-pampandrosoana nentim-paharazana ([[Harin-karena faobe|harin-karena faoba]], [[harin-karem-pirenena]]), ny tondro hafa, toy ny [[tondroam-pampandrosoana ny maha-olona]], izay iheverana ny [[fahasalamana]], ny [[fanabeazana]], ny fanajana ny [[Zon' olombelona|zon']] [[Zon' olombelona|olombelona]] (anisany ny zo ara-toekarena sy ara-tsôsialy nanomboka tamin' ny 1966). Omena ao amin' ny lahatsoratra "[[Firenena an-dalam-pandrosoana]]" ny mari-pamantarana ara-toekarena sy ara-tsôsialy amin' ny fandrefesana ny fampandrosoana. == Jereo koa == * [[Fahantrana]] * [[Fandrosoana]] 6s5vugx6agpuvuit17xmivmdap23b82 0 291785 1135550 1099603 2026-04-19T03:10:48Z HarryWurst 36292 1135550 wikitext text/x-wiki [[File:Rio Paraiba do Sul (Aparecida-SP).jpg|thumb|Rio Paraiba do Sul (tao [[Aparecida]]-SP)]] [[File:CBERS4 AWFI ValeParaiba SPeRJ B151413 RioParaiba.jpg|thumb|left| Rio do Vale Paraiba]] Ny Reniranon'i '''Rio Paraíba do Sul''' dia lalan-drano mamakivaky ny fanjakan'i {{São Paulo}}, {{Rio de Janeiro}} ary {{Minas Gerais}}. Ny renirano dia miampita ny Paraiba Oval ary izy no renirano lehibe indrindra ao amin'ny fanjakan'i [[Rio de Janeiro]]. Ny loharano dia ao amin'ny kaominina [[Areias]] (Sao Paulo) [[Sokajy:Renirano ao Rio de Janeiro]] [[Sokajy:Renirano any São Paulo]] [[Sokajy:Renirano ao Minas Gerais]] jpxqn2n0t0rzyjzzq2saqd5ceahvpau 14 291786 1135549 1099604 2026-04-19T03:10:30Z HarryWurst 36292 Pejy nofotsiana 1135549 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 293265 1135608 1105183 2026-04-19T10:53:34Z Thelezifor 15140 Nanambatra lahatsoratra 1135608 wikitext text/x-wiki [[Sary:Association_football_history.png|vignette| Sehatra avy amin'ny tantaran'ny baolina kitra.|448x448px]] Ny '''tantaran'ny baolina kitra''' dia mitantara ny nahaterahan'ny [[baolina kitra]] sy ny fivoarany, fanatanjahantena iombonana izy. Teraka teo amin'ny taonjato faha-19  tany [[Fanjakana Mitambatra]] izay lasa malaza indrindra eran-tany tamin'ny taonjato manaraka. Ny fototra nozarain'ity fanatanjahantena ity amin'ny lalao hafa amin'ny baolina kitra dia niverina tamin'ny [[Andro Antenatenany]] . Izy no mpandova ny soule medieval, izay nilalao indrindra tany [[Frantsa]] sy ny Nosy Britanika, ary ny Florentine Calcio, lalao miavaka amin'ny herisetra sy fitsipika vitsivitsy. Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 sy tamin'ny taonjato faha-20, nampiditra tsikelikely ny fanatanjahantena tao anatin'ny fandaharam-pianarany ny sekoly anglisy ary namporisika ny fametrahana azy io. Ny fitsipiky ny [[Cambridge]] dia andrana voalohany hanambatra ny fitsipiky ny baolina kitra tamin'ny Oktobra [[1848]] . Nipoitra tamin'ny faramparan'ny taona 1800 ny klioba tsy miankina voalohany; Tamin'ny [[1863]], ny iraika ambin'ny folo tamin'izy ireo dia nanangana ''ny Fikambanan'ny baolina kitra'', izay tompon'andraikitra amin'ny fikarakarana ny fanazaran-tena amin'ny baolina kitra any [[Angletera]]. Navoakany fotoana fohy taorian'ny izay ny Lalàn'ny lalao indrindra avy amin'ny an'ny Cambridge. Nanomboka teo, ny baolina kitra dia nahita fandrosoana tsy tapaka tamin'ny fanazaran-tena. Tamin'ny 1885, nahazo alalana tany Fanjakana Mitambatra ny matihanina tamin'izany , raha noforonina eran'izao tontolo izao ny klioba voalohany, indrindra tany [[Eorôpa]] sy [[Amerika Atsimo]] <ref name="Flux maritimes et dissémination du ballon rond (1890-1925)">{{Cite journal|pages=15–30|date=2024-05-24|issn=2968-0115|ISSN=2967-0837|doi=10.58335/football-s.596}}</ref>. Ny Federasiona Iraisam-Pirenen' ny Baolina Kitra (FIFA) dia naorina tamin'ny taona 1904 tany [[Paris]] tamin'ny alàlan'ny solontenan'ny firenena eropeana fito. Namporisika ny fahombiazan'ny lalao baolina kitra tamin'ny Lalao Olimpika ny FIFA, nikarakara ny andiany voalohany amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany tamin'ny 1930, izay lasa iray amin'ireo hetsika ara-panatanjahantena lehibe eran-tany. [[Sary:Kemari_Matsuri_at_Tanzan_Shrine_2.jpg|vignette| Solontenan'i ''Kemari'' any [[Japàna|Japon]] .]] [[Kilalao|Ny lalao]] baolina dia efa nisy hatrin' ny ela. Ny [[Grisia Taloha|Grika]] dia nahalala lalao baolina maromaro, nilalao tamin'ny tongotra na tamin'ny tanana toy ny : ''aporrhaxis'' sy ''phoenix'' any [[Atena]] sy ''Episcyra'' (''Episkyros''), indrindra fa any Sparta . Anisan'ny [[Rôma Taloha|Rômanina]], ny ''pila paganika'', ny ''pila trigonalis'', ny ''follis'' ary ny ''harpastum'' dia nampiharina. Ity lalao farany ity dia mampifandona ekipa roa eo amin'ny kianja mahitsizoro, izay mikendry ny hitondra baolina kely mihoatra ny fetran'ny tobin'ny mpifanandrina aminy <ref name="FIFAOrig" /> . Ny [[Sina|Sinoa]] koa dia manao fanazaran-tena amin'ny baolina, izay ampiasainy amin'ny fiara-mialoha amin'ny tanana ny baolina sy fiarahana amin'ny hafa ; Ity hetsika atao tsy misy tanjona ity ary ivelan'ny fifaninanana rehetra dia natao hizahana sy hikojakojana ara-batana ny [[miaramila]] (Cuju). Ny lahatsoratra voalohany momba ny ''Cuju'' dia nanomboka tamin'ny faran'ny taonjato faha-3 tal JK. ary heverina ho lahatsoratra tranainy indrindra mifandraika amin'ny fanatanjahantena Sinoa . Taty aoriana kely, teo amin'ny taonjato faha-3, ny tao [[Japana]] izay natao tao ''Kemari'', lalao izay ahitana fifandalovana baolina eo amin'ny samy mpilalao voalamina anaty faribolana nefa tsy mikitika amin'ny tany . [[Sary:Calcio_fiorentino_1688.jpg|vignette| Florentine calcio field, tamin'ny 1688.]] Tamin'ny farany taonjato faha-15, niseho tany [[Italia]] ''ny calcio Florentine''. Zanak'olonq mpiray tampo amin'ny ''Harpastum'' Romanina, ny fitsipiny dia natsangana tamin'ny 1580 nataon'i Giovanni Bardi.: Ekipa roa misy mpilalao 17 no mifanandrina eo amin'ny kianja mahitsizoro, ny tanjona amin' izany dia ny hamono baolina betsaka kokoa noho ny mpifanandrina aminy mandritra ny 50 minitra izay faharetan'ny lalao tsirairay, eo ambany fanaraha-mason'ny mpitsara. Ny ankamaroan'ny mpilalao dia andriana, eo anelanelan'ny valo ambin'ny folo sy dimy amby efapolo taona eo ho eo ny salan-taonan' ireo mpilalao [[Sary:"La_soule_en_Basse_Normandie"_1852.jpg|ankavia|vignette| Soule tany Lower Normandy tamin'ny 1852 .]] Ny baolina kitra maoderina dia manana ny fakany amin'ny soule (na choule) tamin' ny [[Andro Antenatenany]]. Efa ela no nanaovana ity fanatanjahantena ity tany amin’ny tanàna roa amin’ny elan-tany . Mety ho tonga tany Angletera izy io nandritra ny fandresen'i Norman. Ny filazana an-tsoratra voalohany momba ny soule tany [[Frantsa]] dia nanomboka tamin'ny [[1147]] ary tamin'ny [[1174]] ny [[Angletera|teny anglisy]] mitovy aminy. Nanomboka tamin'ny taonjato faha-16. Na dia voarara hatrin' ny ela aza noho ny antony ara-tafika tany Angletera na noho ny antony ara-toekarena mamokatra tany Frantsa , ny soule, na dia teo aza ny habibiana dia mbola nalaza hatramin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19  tany amin'ny Nosy Britanika sy tany amin’ny faritra midadasika avaratra andrefan'i Frantsa. Ny lalao dia nataon'ireo mpanjana-tany Amerika Avaratra kanefa dia noraran'ny manampahefana tao an-tanànan'i [[Boston, Massachusetts|Boston]] tamin'ny [[1657|taona 1657]] . [[Sary:Mobfooty.jpg|vignette| Ny sary sokitra mampiseho ny "football mob", subgenre amin'ny baolina kitra tamin'ny Moyen Âge.]] Ity lalao voalohany nataon'ny Britanika, mpandova ny soule tamin' ny [[Andro Antenatenany]] ity, dia miavaka noho ny tsy fisian'ny fandaminana sy ny haavon'ny herisetra. Tsy toy ny ''Florentine calcio, ny'' isan'ny mpilalao dia tsy voafaritra (amin'ny tranga sasany dia tsy voafetra) ary ny fetran'ny lalao dia tsy voafaritra tsara. Anisan'ireny malaza amin' ireny ny baolina kitra faobe, baolina kitra ''Shrovetide'', nomena anarana hoe [[Jours gras|Shrovetide Days]], no malaza ratsy. Tsy misy fitsipika hafa afa-tsy tanjona tokana (hahatonga ny baolina ho any amin'ny toerana halehany) sy fandrarana iray (tsy misy famonoana)<ref name="FIFAGB" /> . Toa efa nisy teo amin'ny lapan'ny mpanjakan'i Ekôsy sy fomba fanao voarafitra amin'ity karazana lalao ity tamin'ny faran'ny taonjato faha-15 , nefa tsy naharitra ela izany. . === Ny sekoly britanika === Nantsoina hoe ''baolina kitra'' amin'ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]], soule dia novana anarana hoe ''folk football'' nataon'ireo mpahay tantara ara-panatanjahantena miteny anglisy mba hanavahana azy amin'ny baolina kitra maoderina . Ity hetsika ity dia tena ataon'ny sarambabem-bahoaka araka ny nasehon'ny mpianatra Eton taloha tao amin'ny ''Reminiscences of Eton'' ( [[1831]] ): ''"Tsy afaka mihevitra ny lalao baolina kitra ho toy ny lehilahy tsara fanahy aho; na izany aza, ny olon-tsotra ao amin'ny faritra tatsinanana dia milalao izany"''. ("Tsy azoko raisina ho toy ny fanatanjahan-tenan'ny lehilahy ny baolina kitra; ny vahoaka kelin'i Yorkshire rahateo no milalao azy.”) Na dia milalao eny an-kalamanjana aza ny soule, ny fampidirana ny fanabeazana ara-panatanjahantena any amin'ny sekoly anglisy dia mitaky ny fampifanarahana ity lalao ity amin'ny toerana voahidy. Toy izany no nipoiran'ny baolina kitra tany an-tsekoly toa an'i Eton, Harrow, Charterhouse, Rugby, Shrewsbury, [[Westminster]] ary [[Winchester]]. Ny lalàna britanika tamin'ny [[1835]] dia mandrara ny fanaovana ''baolina kitra folk'' eny an-dalana, ary dia nanafaingana ity fivoaran'ny fanao ity. == Fanakambanana ny lalao tany Britaina Lehibe == Ny kaody filalaovana baolina voalohany nosoratana dia nanomboka tamin'ny tapaky ny taonjato faha-19, indrindra any Cambridge. Na izany aza, ny sekoly tsirairay dia mametraka ny fitsipiny, izay mahatonga ny fivorian'ny sekoly ho olana. Teo amin'ny fandrafetana baolina kitra dia nahazo aingam-panahy ohatry ny lalao baolina ao anglisy ny [[Britaina Lehibe|Britanika]], fanatanjahantena iombonana efa ela, ary naka tahaka ny firongatry ny baseball any [[Etazonia]]. Manomboka amin'ny ligy matihanina ka hatramin'ny fiadiana ny ho tompondaka sy amboara hafa, ny baolina kitra dia tsy manavao. === Tamin'ny taona 1848, ny ''Fitsipika Cambridge'' === [[Sary:ForestFC1863.jpg|vignette| Forest FC tamin'ny [[1863 en football|1863]] .]] [[Sary:1stRoyalEngineers.png|vignette| Royal Engineers AFC tamin'ny 1872 (tamin'ny famaranana ny amboara FA voalohany).]] [[Sary:Aston_Villa_1899_-_02.jpg|ankavanana|vignette| Aston Villa sy ny amboarany tamin'ny 1899 .]] Tamin'ny Oktobra 1848, taorian'ny adiny fito mahery nifanakalozan-kevitra teo amin'ny solontenan'ny sekoly maro any Cambridge, dia nivoaka ny ''Fitsipika Cambridge''. Ity no andrana voalohany mampiray ny kaody samihafa. Na izany aza, mila efa ho antsasaky ny taonjato vao vita io fampiraisana izay natao io . === Tamin'ny taona 1855, ny ''Fitsipika Sheffield'' === Tamin'ny taona 1855, ireo mpilalao avy ao amin'ny [[Sheffield Cricket Club|Sheffield Cricket Club,]] izay te hanao fanatanjahantena mandritra ny ririnina, dia namorona ny fitsipiny manokana momba ny baolina kitra. Tamin'ny 1857, ny tanàna dia nahita ny fahaterahan'ny klioba baolina kitra tsy an-tsekoly voalohany: Sheffield Football Club, izay namoaka ny fitsipiny tamin'ny fivoriany voalohany tamin'ny 21 Oktobra 1858. Niparitaka haingana tany amin'ny faritra Avaratra sy afovoan-tany ireo fitsipika ireo avy eo. Sheffield FC dia nanao ny lalao interclub voalohany tamin'ny Hallam FC (naorina tamin'ny 1860 ) tamin'ny 26 Desambra 1860, enina ambin'ny folo nifanandrina tamin'ny enina ambin'ny folo . Nihaona tamin'ny Desambra 1862 ireo klioba mpisava lalana roa ireo tamin'ny lalao ara- piralahiana voalohany <ref name="she" />. === Ny fananganana ny federasiôna anglisy ny baolina kitra === Niorina tamin'ny 26 Oktobra 1863 ''ny Association Football''. Ny tanjony voalohany dia ny fampiraisana ny didy amam-pitsipika. Ny fitsipiny dia mandrara, ankoatry ny zavatra hafa, ny mandaka mpilalao sy ny fitondrana baolina amin'ny tanana. Nanamarika kihon-dalana ny lalaon’i [[Lôndôna|Londres]] sy Sheffield tamin’ny 1866, satria io no fotoana voalohany nametrahana mialoha ny faharetan’ny 90 minitra. Ny amboara Youdan no fifaninanana voalohany. Natao tao Sheffield izany tamin'ny 1867 ary ny Hallam FC no nahazo ny amboara tamin'ny 5 martsa . Ny fifaninanana nasionaly voalohany dia ny 1872 FA Challenge Cup . Sivy taona taorian'ny nametrahana ny fitsipika ofisialy, tamin'ny 1863, ny habeny sy ny lanjan'ny baolina dia nohamarinina. Hatramin’izao dia efa nifanarahana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany nandritra ny fanomanana ny fihaonana ireo pitsopitsony ireo. Mikasika ny lalao, ny fifindrana avy amin'ny ''lalao maharitra'' mankany amin'ny ''lalao mandalo'' dia fivoarana lehibe. Ny baolina kitra tany am-boalohany dia tena an'ny olon-tokana, ny mpilalao, ny mpanafika rehetra, dia mirohotra mankany amin'ny tanjona ka ny baolina eo an-tongony, izany hoe amin'ny alalan'ny rojo vy, mitazom--baolina ela any. Araka ny tian'i [[Michel Platini]] mampahatsiahy antsika, "ny baolina dia handeha haingana kokoa noho ny mpilalao ". Ao amin'io fitsipika tsotra io no nanorenana ny ''lalao mandalo'' . Ity fanavaozana ity dia niseho tamin'ny faran'ny taona 1860 ary niorina tamin'ny taona 1880 . Tany amin'ny faramparan'ny taona 1860, ny lalao eo anelanelan'i London sy Sheffield dia voalaza fa nampiditra ''resaka fomba'' fanolorana baolina tany Avaratra <ref>{{En icon}} Geoffrey Green, ''The Official History of the F.A. Cup'', Londres, The sportmans book club, 1960, p.17</ref>. Ity no dikan-tenin'i Charles Alcock, izay nametraka ny tena fampisehoana voalohany ny ''fandalovana'' tany Londres tamin'ny 1883 nataon'ny Blackburn Olympic. Teo anelanelan'ireo daty roa ireo, ny fomba filalaovana vaovao izay hita tany [[Ekôsy]]<ref>{{En icon}} [http://www.11v11.com/index.php?pageID=475 « Early Scottish Football »] sur le site de ''The Association of Football Statisticians''. Consulté le 27 mars 2008.</ref>. === Fipoiran' ny matihanina teo amin'ny sehatry ny baolina kitra === [[Sary:FACupFinal1905NewcastleVilla.jpg|ankavanana|vignette| Ny famaranana ny amboara FA 1905 .]] Nahazo halalana amin'ny maha mahatihanina nytaona 1885. Ary ny taona 1888-1889 ny fiadiana ny tompondaka voalohany. Ny Federasiona Anglisy dia nandray anjara lehibe tamin'ity fivoarana ity, indrindra fa ny fametrahana fitsipika tokana tamin'ny famoronana ny amboara FA, avy eo ny klioba dia nandray ny laharana voalohany. Ny fananganana ny fiadiana ny ho tompondaka (''Ligue'') dia tsy asan’ny Federasiona fa hetsika ataon’ireo klioba mikatsaka ny hanolotra tetiandro marin-toerana sy mirindra. Ny fisian'ny tambajotran'ny lalamby no nahatonga izany fivoarana izany, natomboky ny William McGregor, filohan'ny Aston Villa. Matihanina ity tompondaka voalohany ity, ary tsy misy klioba avy any atsimon’ny firenena nandray anjara. Nizara roa avy eo i [[Angletera]]: ny tavaratra manaiky tanteraka ny maha matihanina ary ny atsimo mitsipaka izany. Misy fanazavana ara-tsosialy io fahasamihafana io. Ny atsimon'i Angletera dia anjakan'ny toe-tsaina mahazatra amin'ny klioba ara-panatanjahantena natokana ho an'ny sangany ara-tsosialy. Any amin'ny faritra avaratra anjakan'ny indostria, ny baolina kitra matihanina dia tantanan'ireo lehibeny izay tsy misalasala mandoa ny mpilalaony mba hanamafisana ny ekipany, toy ny fanangonan'izy ireo injeniera tsara kokoa hanamafisana ny orinasany . Nandritra ny vanim-potoana dimy, voafetra ho an'ny klioba avy any Avaratra ny fiadiana ny ho tompondaka. Nivadika ho matihanina ny klioba Londona [[Arsenal F.C.|Arsenal]] tamin'ny 1891. Ny Ligy [[Lôndôna|Londona]] avy eo dia nesorin'ny Arsenal ''Gunners'' tamin'ny fifaninanana izay niditra tao amin'ny ''Ligy'' tamin'ny 1893 . Ny Ligy Tatsimo dia noforonina ho fanehoan-kevitra (1894). Ity fifaninanana ity dia misokatra tsikelikely ho amin'ny matihanina saingy tsy afaka manakana ny fialan'ny klioba maro ho any amin'ny ''Ligy''. Ny klioba tsara indrindra mbola ao amin'ny ''Ligy Atsimo'' dia nampidirina tao amin'ny ''Ligy'' tamin'ny [[1920|1920.]] === Ny fanampariahana azy any Royaume-Uni === Nanaraka ny modelin'ny ''Fikambanan'ny Baolina kitra'', ny federasiona nasionaly dia niorina tany Ekosy (1873)<ref>{{En icon}} [http://www.scottishfa.co.uk/scottish_football.cfm?curpageid=183 Historique de la ''Scottish Football Association'' sur son site officiel]. Consulté le 23 mars 2008.</ref>, Pays de Galles (1876)<ref>{{En icon}} [http://www.faw.org.uk/about-us Historique de la ''Football Association of Wales'' sur son site officiel]. Consulté le 23 mars 2008.</ref> ary Irlandy (1880) <ref>{{En icon}} [http://www.irishfa.com/the-ifa/about-the-ifa/ Historique de l'''Irish Football Association'' sur son site officiel]. Consulté le 23 mars 2008.</ref>. Ny fifantenana ireo mpilalao tsara indrindra avy amin'ireo federasiona ireo dia natao tamin'ny 30 Novambra 1872 (Ekôsy - Angletera), volana vitsivitsy talohan'ny nananganana ofisialy ny Federasiona Scottish . Ny ''Birao Iraisam-Pirenena momba ny Baolina Kitra'' (IFAB), ny fikambanana miandraikitra ny famaritana sy ny fampivelarana ny fitsipiky ny baolina kitra, dia noforonin'ny federasiona efatra tamin'ny [[1882]] . Nifanarahana araka izany ny fitsipika iraisan'ny firenena rehetra milalao [[baolina kitra]]. Ny lalao isan-taona eo amin'ireo ekipa samihafa ireo dia niova nanomboka tamin'ny 1884 ho fifaninanana iraisam-pirenena voalohany: ny ''tompon-daka an-trano britanika'' ny baolina lava tamin'ny filalaovana ''fanoloram-baolina haingana'' fa tsy ''fitazomam-baolina'' no nanjakazaka tamin'ny andiany voalohany ny Scots <ref>{{En icon}} [http://www.rsssf.com/tablesb/bhc.html Palmarès du ''British Home Championship''] sur ''[[RSSSF]]''. Consulté le 23 mars 2008.</ref> . == Fampandrosoana ny baolina kitra == === Fizaràna maneran-tany === == Loharano == [[Sokajy:Baolina kitra]] 3nvgjgn12qz8o12njvtca6n45qr41oc 0 293287 1135607 1114942 2026-04-19T10:50:15Z Thelezifor 15140 Nanatsara rafi-pehezanteny 1135607 wikitext text/x-wiki [[Sary:Association_football_history.png|vignette| Sehatra avy amin'ny tantaran'ny baolina kitra.|448x448px]] Ny '''tantaran'ny baolina kitra''' dia mitantara ny nahaterahan'ny [[baolina kitra]] sy ny fivoarany, fanatanjahantena iombonana izy. Teraka teo amin'ny taonjato faha-19  tany [[Fanjakana Mitambatra]] izay lasa malaza indrindra eran-tany tamin'ny taonjato manaraka. Ny fototra nozarain'ity fanatanjahantena ity amin'ny lalao hafa amin'ny baolina kitra dia niverina tamin'ny [[Andro Antenatenany]] . Izy no mpandova ny soule medieval, izay nilalao indrindra tany [[Frantsa]] sy ny Nosy Britanika, ary ny Florentine Calcio, lalao miavaka amin'ny herisetra sy fitsipika vitsivitsy. Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 sy tamin'ny taonjato faha-20, nampiditra tsikelikely ny fanatanjahantena tao anatin'ny fandaharam-pianarany ny sekoly anglisy ary namporisika ny fametrahana azy io. Ny fitsipiky ny [[Cambridge]] dia andrana voalohany hanambatra ny fitsipiky ny baolina kitra tamin'ny Oktobra [[1848]] . Nipoitra tamin'ny faramparan'ny taona 1800 ny klioba tsy miankina voalohany; Tamin'ny [[1863]], ny iraika ambin'ny folo tamin'izy ireo dia nanangana ''ny Fikambanan'ny baolina kitra'', izay tompon'andraikitra amin'ny fikarakarana ny fanazaran-tena amin'ny baolina kitra any [[Angletera]]. Navoakany fotoana fohy taorian'ny izay ny Lalàn'ny lalao indrindra avy amin'ny an'ny Cambridge. Nanomboka teo, ny baolina kitra dia nahita fandrosoana tsy tapaka tamin'ny fanazaran-tena. Tamin'ny 1885, nahazo alalana tany Fanjakana Mitambatra ny matihanina tamin'izany , raha noforonina eran'izao tontolo izao ny klioba voalohany, indrindra tany [[Eorôpa]] sy [[Amerika Atsimo]] <ref name="Flux maritimes et dissémination du ballon rond (1890-1925)">{{Cite journal|pages=15–30|date=2024-05-24|issn=2968-0115|ISSN=2967-0837|doi=10.58335/football-s.596}}</ref>. Ny Federasiona Iraisam-Pirenen' ny Baolina Kitra (FIFA) dia naorina tamin'ny taona 1904 tany [[Paris]] tamin'ny alàlan'ny solontenan'ny firenena eropeana fito. Namporisika ny fahombiazan'ny lalao baolina kitra tamin'ny Lalao Olimpika ny FIFA, nikarakara ny andiany voalohany amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany tamin'ny 1930, izay lasa iray amin'ireo hetsika ara-panatanjahantena lehibe eran-tany. [[Sary:Kemari_Matsuri_at_Tanzan_Shrine_2.jpg|vignette| Solontenan'i ''Kemari'' any [[Japàna|Japon]] .]] [[Kilalao|Ny lalao]] baolina dia efa nisy hatrin' ny ela. Ny [[Grisia Taloha|Grika]] dia nahalala lalao baolina maromaro, nilalao tamin'ny tongotra na tamin'ny tanana toy ny : ''aporrhaxis'' sy ''phoenix'' any [[Atena]] sy ''Episcyra'' (''Episkyros''), indrindra fa any Sparta . Anisan'ny [[Rôma Taloha|Rômanina]], ny ''pila paganika'', ny ''pila trigonalis'', ny ''follis'' ary ny ''harpastum'' dia nampiharina. Ity lalao farany ity dia mampifandona ekipa roa eo amin'ny kianja mahitsizoro, izay mikendry ny hitondra baolina kely mihoatra ny fetran'ny tobin'ny mpifanandrina aminy <ref name="FIFAOrig" /> . Ny [[Sina|Sinoa]] koa dia manao fanazaran-tena amin'ny baolina, izay ampiasainy amin'ny fiara-mialoha amin'ny tanana ny baolina sy fiarahana amin'ny hafa ; Ity hetsika atao tsy misy tanjona ity ary ivelan'ny fifaninanana rehetra dia natao hizahana sy hikojakojana ara-batana ny [[miaramila]] (Cuju). Ny lahatsoratra voalohany momba ny ''Cuju'' dia nanomboka tamin'ny faran'ny taonjato faha-3 tal JK. ary heverina ho lahatsoratra tranainy indrindra mifandraika amin'ny fanatanjahantena Sinoa . Taty aoriana kely, teo amin'ny taonjato faha-3, ny tao [[Japana]] izay natao tao ''Kemari'', lalao izay ahitana fifandalovana baolina eo amin'ny samy mpilalao voalamina anaty faribolana nefa tsy mikitika amin'ny tany . [[Sary:Calcio_fiorentino_1688.jpg|vignette| Florentine calcio field, tamin'ny 1688.]] Tamin'ny farany taonjato faha-15, niseho tany [[Italia]] ''ny calcio Florentine''. Zanak'olonq mpiray tampo amin'ny ''Harpastum'' Romanina, ny fitsipiny dia natsangana tamin'ny 1580 nataon'i Giovanni Bardi.: Ekipa roa misy mpilalao 17 no mifanandrina eo amin'ny kianja mahitsizoro, ny tanjona amin' izany dia ny hamono baolina betsaka kokoa noho ny mpifanandrina aminy mandritra ny 50 minitra izay faharetan'ny lalao tsirairay, eo ambany fanaraha-mason'ny mpitsara. Ny ankamaroan'ny mpilalao dia andriana, eo anelanelan'ny valo ambin'ny folo sy dimy amby efapolo taona eo ho eo ny salan-taonan' ireo mpilalao [[Sary:"La_soule_en_Basse_Normandie"_1852.jpg|ankavia|vignette| Soule tany Lower Normandy tamin'ny 1852 .]] Ny baolina kitra maoderina dia manana ny fakany amin'ny soule (na choule) tamin' ny [[Andro Antenatenany]]. Efa ela no nanaovana ity fanatanjahantena ity tany amin’ny tanàna roa amin’ny elan-tany . Mety ho tonga tany Angletera izy io nandritra ny fandresen'i Norman. Ny filazana an-tsoratra voalohany momba ny soule tany [[Frantsa]] dia nanomboka tamin'ny [[1147]] ary tamin'ny [[1174]] ny [[Angletera|teny anglisy]] mitovy aminy. Nanomboka tamin'ny taonjato faha-16. Na dia voarara hatrin' ny ela aza noho ny antony ara-tafika tany Angletera na noho ny antony ara-toekarena mamokatra tany Frantsa , ny soule, na dia teo aza ny habibiana dia mbola nalaza hatramin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19  tany amin'ny Nosy Britanika sy tany amin’ny faritra midadasika avaratra andrefan'i Frantsa. Ny lalao dia nataon'ireo mpanjana-tany Amerika Avaratra kanefa dia noraran'ny manampahefana tao an-tanànan'i [[Boston, Massachusetts|Boston]] tamin'ny [[1657|taona 1657]] . [[Sary:Mobfooty.jpg|vignette| Ny sary sokitra mampiseho ny "football mob", subgenre amin'ny baolina kitra tamin'ny Moyen Âge.]] Ity lalao voalohany nataon'ny Britanika, mpandova ny soule tamin' ny [[Andro Antenatenany]] ity, dia miavaka noho ny tsy fisian'ny fandaminana sy ny haavon'ny herisetra. Tsy toy ny ''Florentine calcio, ny'' isan'ny mpilalao dia tsy voafaritra (amin'ny tranga sasany dia tsy voafetra) ary ny fetran'ny lalao dia tsy voafaritra tsara. Anisan'ireny malaza amin' ireny ny baolina kitra faobe, baolina kitra ''Shrovetide'', nomena anarana hoe [[Jours gras|Shrovetide Days]], no malaza ratsy. Tsy misy fitsipika hafa afa-tsy tanjona tokana (hahatonga ny baolina ho any amin'ny toerana halehany) sy fandrarana iray (tsy misy famonoana)<ref name="FIFAGB" /> . Toa efa nisy teo amin'ny lapan'ny mpanjakan'i Ekôsy sy fomba fanao voarafitra amin'ity karazana lalao ity tamin'ny faran'ny taonjato faha-15 , nefa tsy naharitra ela izany. . === Ny sekoly britanika === Nantsoina hoe ''baolina kitra'' amin'ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]], soule dia novana anarana hoe ''folk football'' nataon'ireo mpahay tantara ara-panatanjahantena miteny anglisy mba hanavahana azy amin'ny baolina kitra maoderina . Ity hetsika ity dia tena ataon'ny sarambabem-bahoaka araka ny nasehon'ny mpianatra Eton taloha tao amin'ny ''Reminiscences of Eton'' ( [[1831]] ): ''"Tsy afaka mihevitra ny lalao baolina kitra ho toy ny lehilahy tsara fanahy aho; na izany aza, ny olon-tsotra ao amin'ny faritra tatsinanana dia milalao izany"''. ("Tsy azoko raisina ho toy ny fanatanjahan-tenan'ny lehilahy ny baolina kitra; ny vahoaka kelin'i Yorkshire rahateo no milalao azy.”) Na dia milalao eny an-kalamanjana aza ny soule, ny fampidirana ny fanabeazana ara-panatanjahantena any amin'ny sekoly anglisy dia mitaky ny fampifanarahana ity lalao ity amin'ny toerana voahidy. Toy izany no nipoiran'ny baolina kitra tany an-tsekoly toa an'i Eton, Harrow, Charterhouse, Rugby, Shrewsbury, [[Westminster]] ary [[Winchester]]. Ny lalàna britanika tamin'ny [[1835]] dia mandrara ny fanaovana ''baolina kitra folk'' eny an-dalana, ary dia nanafaingana ity fivoaran'ny fanao ity. == Fanakambanana ny lalao tany Britaina Lehibe == Ny kaody filalaovana baolina voalohany nosoratana dia nanomboka tamin'ny tapaky ny taonjato faha-19, indrindra any Cambridge. Na izany aza, ny sekoly tsirairay dia mametraka ny fitsipiny, izay mahatonga ny fivorian'ny sekoly ho olana. Teo amin'ny fandrafetana baolina kitra dia nahazo aingam-panahy ohatry ny lalao baolina ao anglisy ny [[Britaina Lehibe|Britanika]], fanatanjahantena iombonana efa ela, ary naka tahaka ny firongatry ny baseball any [[Etazonia]]. Manomboka amin'ny ligy matihanina ka hatramin'ny fiadiana ny ho tompondaka sy amboara hafa, ny baolina kitra dia tsy manavao. === Tamin'ny taona 1848, ny ''Fitsipika Cambridge'' === [[Sary:ForestFC1863.jpg|vignette| Forest FC tamin'ny [[1863 en football|1863]] .]] [[Sary:1stRoyalEngineers.png|vignette| Royal Engineers AFC tamin'ny 1872 (tamin'ny famaranana ny amboara FA voalohany).]] [[Sary:Aston_Villa_1899_-_02.jpg|ankavanana|vignette| Aston Villa sy ny amboarany tamin'ny 1899 .]] Tamin'ny Oktobra 1848, taorian'ny adiny fito mahery nifanakalozan-kevitra teo amin'ny solontenan'ny sekoly maro any Cambridge, dia nivoaka ny ''Fitsipika Cambridge''. Ity no andrana voalohany mampiray ny kaody samihafa. Na izany aza, mila efa ho antsasaky ny taonjato vao vita io fampiraisana izay natao io . === Tamin'ny taona 1855, ny ''Fitsipika Sheffield'' === Tamin'ny taona 1855, ireo mpilalao avy ao amin'ny [[Sheffield Cricket Club|Sheffield Cricket Club,]] izay te hanao fanatanjahantena mandritra ny ririnina, dia namorona ny fitsipiny manokana momba ny baolina kitra. Tamin'ny 1857, ny tanàna dia nahita ny fahaterahan'ny klioba baolina kitra tsy an-tsekoly voalohany: Sheffield Football Club, izay namoaka ny fitsipiny tamin'ny fivoriany voalohany tamin'ny 21 Oktobra 1858. Niparitaka haingana tany amin'ny faritra Avaratra sy afovoan-tany ireo fitsipika ireo avy eo. Sheffield FC dia nanao ny lalao interclub voalohany tamin'ny Hallam FC (naorina tamin'ny 1860 ) tamin'ny 26 Desambra 1860, enina ambin'ny folo nifanandrina tamin'ny enina ambin'ny folo . Nihaona tamin'ny Desambra 1862 ireo klioba mpisava lalana roa ireo tamin'ny lalao ara- piralahiana voalohany <ref name="she" />. === Ny fananganana ny federasiôna anglisy ny baolina kitra === Niorina tamin'ny 26 Oktobra 1863 ''ny Association Football''. Ny tanjony voalohany dia ny fampiraisana ny didy amam-pitsipika. Ny fitsipiny dia mandrara, ankoatry ny zavatra hafa, ny mandaka mpilalao sy ny fitondrana baolina amin'ny tanana. Nanamarika kihon-dalana ny lalaon’i [[Lôndôna|Londres]] sy Sheffield tamin’ny 1866, satria io no fotoana voalohany nametrahana mialoha ny faharetan’ny 90 minitra. Ny amboara Youdan no fifaninanana voalohany. Natao tao Sheffield izany tamin'ny 1867 ary ny Hallam FC no nahazo ny amboara tamin'ny 5 martsa . Ny fifaninanana nasionaly voalohany dia ny 1872 FA Challenge Cup . Sivy taona taorian'ny nametrahana ny fitsipika ofisialy, tamin'ny 1863, ny habeny sy ny lanjan'ny baolina dia nohamarinina. Hatramin’izao dia efa nifanarahana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany nandritra ny fanomanana ny fihaonana ireo pitsopitsony ireo. Mikasika ny lalao, ny fifindrana avy amin'ny ''lalao maharitra'' mankany amin'ny ''lalao mandalo'' dia fivoarana lehibe. Ny baolina kitra tany am-boalohany dia tena an'ny olon-tokana, ny mpilalao, ny mpanafika rehetra, dia mirohotra mankany amin'ny tanjona ka ny baolina eo an-tongony, izany hoe amin'ny alalan'ny rojo vy, mitazom--baolina ela any. Araka ny tian'i [[Michel Platini]] mampahatsiahy antsika, "ny baolina dia handeha haingana kokoa noho ny mpilalao ". Ao amin'io fitsipika tsotra io no nanorenana ny ''lalao mandalo'' . Ity fanavaozana ity dia niseho tamin'ny faran'ny taona 1860 ary niorina tamin'ny taona 1880 . Tany amin'ny faramparan'ny taona 1860, ny lalao eo anelanelan'i London sy Sheffield dia voalaza fa nampiditra ''resaka fomba'' fanolorana baolina tany Avaratra <ref>{{En icon}} Geoffrey Green, ''The Official History of the F.A. Cup'', Londres, The sportmans book club, 1960, p.17</ref>. Ity no dikan-tenin'i Charles Alcock, izay nametraka ny tena fampisehoana voalohany ny ''fandalovana'' tany Londres tamin'ny 1883 nataon'ny Blackburn Olympic. Teo anelanelan'ireo daty roa ireo, ny fomba filalaovana vaovao izay hita tany [[Ekôsy]]<ref>{{En icon}} [http://www.11v11.com/index.php?pageID=475 « Early Scottish Football »] sur le site de ''The Association of Football Statisticians''. Consulté le 27 mars 2008.</ref>. === Fipoiran' ny matihanina teo amin'ny sehatry ny baolina kitra === [[Sary:FACupFinal1905NewcastleVilla.jpg|ankavanana|vignette| Ny famaranana ny amboara FA 1905 .]] Nahazo halalana amin'ny maha mahatihanina nytaona 1885. Ary ny taona 1888-1889 ny fiadiana ny tompondaka voalohany. Ny Federasiona Anglisy dia nandray anjara lehibe tamin'ity fivoarana ity, indrindra fa ny fametrahana fitsipika tokana tamin'ny famoronana ny amboara FA, avy eo ny klioba dia nandray ny laharana voalohany. Ny fananganana ny fiadiana ny ho tompondaka (''Ligue'') dia tsy asan’ny Federasiona fa hetsika ataon’ireo klioba mikatsaka ny hanolotra tetiandro marin-toerana sy mirindra. Ny fisian'ny tambajotran'ny lalamby no nahatonga izany fivoarana izany, natomboky ny William McGregor, filohan'ny Aston Villa. Matihanina ity tompondaka voalohany ity, ary tsy misy klioba avy any atsimon’ny firenena nandray anjara. Nizara roa avy eo i [[Angletera]]: ny tavaratra manaiky tanteraka ny maha matihanina ary ny atsimo mitsipaka izany. Misy fanazavana ara-tsosialy io fahasamihafana io. Ny atsimon'i Angletera dia anjakan'ny toe-tsaina mahazatra amin'ny klioba ara-panatanjahantena natokana ho an'ny sangany ara-tsosialy. Any amin'ny faritra avaratra anjakan'ny indostria, ny baolina kitra matihanina dia tantanan'ireo lehibeny izay tsy misalasala mandoa ny mpilalaony mba hanamafisana ny ekipany, toy ny fanangonan'izy ireo injeniera tsara kokoa hanamafisana ny orinasany . Nandritra ny vanim-potoana dimy, voafetra ho an'ny klioba avy any Avaratra ny fiadiana ny ho tompondaka. Nivadika ho matihanina ny klioba Londona [[Arsenal F.C.|Arsenal]] tamin'ny 1891. Ny Ligy [[Lôndôna|Londona]] avy eo dia nesorin'ny Arsenal ''Gunners'' tamin'ny fifaninanana izay niditra tao amin'ny ''Ligy'' tamin'ny 1893 . Ny Ligy Tatsimo dia noforonina ho fanehoan-kevitra (1894). Ity fifaninanana ity dia misokatra tsikelikely ho amin'ny matihanina saingy tsy afaka manakana ny fialan'ny klioba maro ho any amin'ny ''Ligy''. Ny klioba tsara indrindra mbola ao amin'ny ''Ligy Atsimo'' dia nampidirina tao amin'ny ''Ligy'' tamin'ny [[1920|1920.]] === Ny fanampariahana azy any Royaume-Uni === Nanaraka ny modelin'ny ''Fikambanan'ny Baolina kitra'', ny federasiona nasionaly dia niorina tany Ekosy (1873)<ref>{{En icon}} [http://www.scottishfa.co.uk/scottish_football.cfm?curpageid=183 Historique de la ''Scottish Football Association'' sur son site officiel]. Consulté le 23 mars 2008.</ref>, Pays de Galles (1876)<ref>{{En icon}} [http://www.faw.org.uk/about-us Historique de la ''Football Association of Wales'' sur son site officiel]. Consulté le 23 mars 2008.</ref> ary Irlandy (1880) <ref>{{En icon}} [http://www.irishfa.com/the-ifa/about-the-ifa/ Historique de l'''Irish Football Association'' sur son site officiel]. Consulté le 23 mars 2008.</ref>. Ny fifantenana ireo mpilalao tsara indrindra avy amin'ireo federasiona ireo dia natao tamin'ny 30 Novambra 1872 (Ekôsy - Angletera), volana vitsivitsy talohan'ny nananganana ofisialy ny Federasiona Scottish . Ny ''Birao Iraisam-Pirenena momba ny Baolina Kitra'' (IFAB), ny fikambanana miandraikitra ny famaritana sy ny fampivelarana ny fitsipiky ny baolina kitra, dia noforonin'ny federasiona efatra tamin'ny [[1882]] . Nifanarahana araka izany ny fitsipika iraisan'ny firenena rehetra milalao [[baolina kitra]]. Ny lalao isan-taona eo amin'ireo ekipa samihafa ireo dia niova nanomboka tamin'ny 1884 ho fifaninanana iraisam-pirenena voalohany: ny ''tompon-daka an-trano britanika'' ny baolina lava tamin'ny filalaovana ''fanoloram-baolina haingana'' fa tsy ''fitazomam-baolina'' no nanjakazaka tamin'ny andiany voalohany ny Scots <ref>{{En icon}} [http://www.rsssf.com/tablesb/bhc.html Palmarès du ''British Home Championship''] sur ''[[RSSSF]]''. Consulté le 23 mars 2008.</ref> . == Fampandrosoana ny baolina kitra == === Fizaràna maneran-tany === == Loharano == [[Sokajy:Baolina kitra]] 3nvgjgn12qz8o12njvtca6n45qr41oc 1135609 1135607 2026-04-19T10:54:05Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135609 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Tantaran'ny baolina kitra]] 1hmro2nfru2ncbvxqwd1jf62569rmv5 0 293540 1135600 1105687 2026-04-19T10:30:07Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135600 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Fandrosoana]] ff0nu2hf2pjx0ibxsps8hs1kmjbitmi 0 293554 1135602 1134314 2026-04-19T10:31:58Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Ny literatiora am-bava]] ho [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)]] i Thelezifor 1134314 wikitext text/x-wiki [[Sary:Kodan japanese rhetoric oral art.jpg|vignette|Literatiora am-bava]] Ny '''literatiora am-bava''' dia [[zavakanto]] vita amin' ny teny izay tsy noraiketina an-tsoratra tamin' ny voalohany sy nolovaina avy amin' ny [[Ntaolo malagasy]] ary nampitampitaina am-bava tamin' ny alalan' ny fitantarana sady mbola misy mamorona hatramin' izao. __TOC__ == Famaritana == Ny literatiora am-bava dia lahateny na lahabolana, nampiasain' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] indrindraindrindra, mba nanehoany ny heviny, ny fihetseham-pony,...talohan'ny nahatongavan'ny [[soratra]]. Literatiora tononina sy tanisaina fotsiny ny literatiora am-bava. Miampitampita amin'ny alalan'ny [[Lovantsofina am-bava|lovantsofina]] ny fomba fitantarana indrindra fa ny soatoavin'ny [[fiarahamonina]] sy ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] izany hoe amin' ny alalan' ny vava no ampiasana azy. Ny literatiora izany dia zavakanto nolovaina tamin' ny Ntaolo izay natao hampitana hafatra sy hoentina mananatra ka natao amin' ny alalan' ny vava .<ref>https://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/index.php?categoryid=65&utm_source=chatgpt.com</ref> Samy manana ny mampiavaka azy ny faritra maro teto Madagasikara ka nisongadina tamin'izany ireto: [[Angano malagasy|angano]], [[ankamantatra]], [[kabary]], [[ankifidy]], [[hainteny]], [[sôva]], [[tôkatôka]], [[jijy]], [[beko]], [[takahontsy]], [[sokela]],...<ref>https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde</ref> == Mpandray anjara amin'ny literatiora am-bava == Ny mandray anjara amin'ny literatiora am-bava dia ny mpitantara, ny mpihaino, ny mpikabary, ny mpanao hainteny ary ny mpihira. Tsy literatiora ny literatiora am-bava raha toa ka tsy misy mpihaino sy mpandray anjara mivantana (mpitantara, mpikabary, ...)<ref>https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0034.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref> == Karazany == Misy karazany roa ny literatiora am-bava: * lahabolana * lahateny ===Lahabolana=== Misy sokajy roa ny lahabolana, dia ny lahabolona mirindra izay ahitana ny sôva, ny tôkatôka, ny jijy, ny beko, ny horija, sns, sy ny lahabolana tsotra izay misy ny angano, ny ankamantatra, ny ohabolana, ny ankifidy, sns. === Lahateny === ireto manaraka ireto no lahateny: * ny kabary * ny hainteny<ref>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291</ref> Amin' ireo karazany ireo ihany koa dia misy ny natao hanabeazana sy hampitana vaovao sy soatoavina <ref>literatioara aminy ankampobeny </ref> == Ny mampiavaka ny literatiora am-bava == Ny literatiora am-bava dia miavaka noho izy: * tsy manavaka sokajin'olona na saranga; * iarahan'ny rehetra manatontosa, na mivantana na an-kolaka, * foronina eo no ho eo, * tsy misy tompony. == Tara-kevitra hita ao amin'ny literatiora am-bava == Anisan' ny tara-kevitra hita ao amin' ny literatiora am-bava ireto tanisaina manaraka ireto: * fifankatiavana, * fihavanana, * fanentanana hamokatra, * fikaloana na fandokoana ny zavaboary. == Toetran'ny literatiora am-bava == Tso-po ny fampitana ny literatiora am-bava izay ampitaina amin'ny alalan'ny fitantarana sy sarin-teny samihafa mampitolagaga sy milantolanto ary mapientana ny mpihaino.<ref name=":0">https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd?utm_source=chatgpt.com</ref> == Anjara toeran'ny literatiora am-bava == Manana ny anjara toerany ny literatiora am-bava noho izy natao: * hampitana vaovao; * hampitana hafatra; * hitahirizana tantara sy kolo-tsaina; * ho fialam-boly. <ref><nowiki>https://www.scribd.com/document/747910307/Lit-Literatiora-am-bava?utm_source=chatgpt.com</nowiki></ref> == Loharano == # https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291<nowiki/>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 == Tsiahy == <references /> [[sokajy:literatiora]] c4nfvd2i4bfytilb9pe4rfv9awqm1gj 1135604 1135602 2026-04-19T10:33:35Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135604 wikitext text/x-wiki [[Sary:Kodan japanese rhetoric oral art.jpg|vignette|Literatiora am-bava|357x357px]] Ny '''literatiora am-bava''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[zavakanto]] vita amin' ny teny izay tsy noraiketina an-tsoratra tamin' ny voalohany sy nolovaina avy amin' ny [[Ntaolo malagasy]] ary nampitampitaina am-bava tamin' ny alalan' ny fitantarana sady mbola misy mamorona hatramin' izao.__TOC__ == Famaritana == Ny literatiora am-bava dia lahateny na lahabolana, nampiasain' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] indrindraindrindra, mba nanehoany ny heviny, ny fihetseham-pony,...talohan'ny nahatongavan'ny [[soratra]]. Literatiora tononina sy tanisaina fotsiny ny literatiora am-bava. Miampitampita amin'ny alalan'ny [[Lovantsofina am-bava|lovantsofina]] ny fomba fitantarana indrindra fa ny soatoavin'ny [[fiarahamonina]] sy ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] izany hoe amin' ny alalan' ny vava no ampiasana azy. Ny literatiora izany dia zavakanto nolovaina tamin' ny Ntaolo izay natao hampitana hafatra sy hoentina mananatra ka natao amin' ny alalan' ny vava .<ref>https://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/index.php?categoryid=65&utm_source=chatgpt.com</ref> Samy manana ny mampiavaka azy ny faritra maro teto Madagasikara ka nisongadina tamin'izany ireto: [[Angano malagasy|angano]], [[ankamantatra]], [[kabary]], [[ankifidy]], [[hainteny]], [[sôva]], [[tôkatôka]], [[jijy]], [[beko]], [[takahontsy]], [[sokela]],...<ref>https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde</ref> == Mpandray anjara amin'ny literatiora am-bava == Ny mandray anjara amin'ny literatiora am-bava dia ny mpitantara, ny mpihaino, ny mpikabary, ny mpanao hainteny ary ny mpihira. Tsy literatiora ny literatiora am-bava raha toa ka tsy misy mpihaino sy mpandray anjara mivantana (mpitantara, mpikabary, ...)<ref>https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0034.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref> == Karazany == Misy karazany roa ny literatiora am-bava: * lahabolana * lahateny ===Lahabolana=== Misy sokajy roa ny lahabolana, dia ny lahabolona mirindra izay ahitana ny sôva, ny tôkatôka, ny jijy, ny beko, ny horija, sns, sy ny lahabolana tsotra izay misy ny angano, ny ankamantatra, ny ohabolana, ny ankifidy, sns. === Lahateny === ireto manaraka ireto no lahateny: * ny kabary * ny hainteny<ref>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291</ref> Amin' ireo karazany ireo ihany koa dia misy ny natao hanabeazana sy hampitana vaovao sy soatoavina <ref>literatioara aminy ankampobeny </ref> == fiavahan' ny literatiora am-bava == Ny literatiora am-bava dia miavaka noho izy: * tsy manavaka sokajin'olona na saranga; * iarahan'ny rehetra manatontosa, na mivantana na an-kolaka, * foronina eo no ho eo, * tsy misy tompony. == Tara-kevitra hita ao amin'ny literatiora am-bava == Anisan' ny tara-kevitra hita ao amin' ny literatiora am-bava ireto tanisaina manaraka ireto: * fifankatiavana, * fihavanana, * fanentanana hamokatra, * fikaloana na fandokoana ny zavaboary. == Toetran'ny literatiora am-bava == Tso-po ny fampitana ny literatiora am-bava izay ampitaina amin'ny alalan'ny fitantarana sy sarin-teny samihafa mampitolagaga sy milantolanto ary mapientana ny mpihaino.<ref name=":0">https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd?utm_source=chatgpt.com</ref> == Anjara toeran'ny literatiora am-bava == Manana ny anjara toerany ny literatiora am-bava noho izy natao: * hampitana vaovao; * hampitana hafatra; * hitahirizana tantara sy kolo-tsaina; * ho fialam-boly. <ref><nowiki>https://www.scribd.com/document/747910307/Lit-Literatiora-am-bava?utm_source=chatgpt.com</nowiki></ref> == Loharano == # https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291<nowiki/>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 == Tsiahy == <references /> [[sokajy:literatiora]] chegmwta8rj3ggr0z4zc9twsrfzbht9 1135605 1135604 2026-04-19T10:36:08Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1135605 wikitext text/x-wiki [[Sary:Kodan japanese rhetoric oral art.jpg|vignette|Literatiora am-bava|357x357px]] Ny '''literatiora am-bava''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[zavakanto]] vita amin' ny teny izay tsy noraiketina an-tsoratra tamin' ny voalohany sy nolovaina avy amin' ny [[Ntaolo malagasy]] ary nampitampitaina am-bava tamin' ny alalan' ny fitantarana sady mbola misy mamorona hatramin' izao.__TOC__ == Famaritana == Ny literatiora am-bava dia lahateny na lahabolana, nampiasain' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] indrindraindrindra, mba nanehoany ny heviny, ny fihetseham-pony,...talohan'ny nahatongavan'ny [[soratra]]. Literatiora tononina sy tanisaina fotsiny ny literatiora am-bava. Miampitampita amin'ny alalan'ny [[Lovantsofina am-bava|lovantsofina]] ny fomba fitantarana indrindra fa ny soatoavin'ny [[fiarahamonina]] sy ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] izany hoe amin' ny alalan' ny vava no ampiasana azy. Ny literatiora izany dia zavakanto nolovaina tamin' ny Ntaolo izay natao hampitana hafatra sy hoentina mananatra ka natao amin' ny alalan' ny vava <ref>https://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/index.php?categoryid=65&utm_source=chatgpt.com</ref>. Samy manana ny mampiavaka azy ny faritra maro teto Madagasikara ka nisongadina tamin'izany ireto: [[Angano malagasy|angano]], [[ankamantatra]], [[kabary]], [[ankifidy]], [[hainteny]], [[sôva]], [[tôkatôka]], [[jijy]], [[beko]], [[takahontsy]], [[sokela]],...<ref>https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde</ref> == Mpandray anjara amin'ny literatiora am-bava == Ny mandray anjara amin'ny literatiora am-bava dia ny mpitantara, ny mpihaino, ny mpikabary, ny mpanao hainteny ary ny mpihira. Tsy literatiora ny literatiora am-bava raha toa ka tsy misy mpihaino sy mpandray anjara mivantana (mpitantara, mpikabary, ...)<ref>https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0034.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Karazany == Misy karazany roa ny literatiora am-bava, dia ny lahabolana sy ny lahateny. ===Lahabolana=== Misy sokajy roa ny lahabolana, dia ny lahabolona mirindra izay ahitana ny sôva, ny tôkatôka, ny jijy, ny beko, ny horija, sns, sy ny lahabolana tsotra izay misy ny angano, ny ankamantatra, ny ohabolana, ny ankifidy, sns. === Lahateny === Ireto manaraka ireto no lahateny: ny kabary sy ny hainteny<ref>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291</ref>. Amin' ireo karazany ireo ihany koa dia misy ny natao hanabeazana sy hampitana vaovao sy soatoavina <ref>literatioara aminy ankampobeny </ref> == Fiavahan' ny literatiora am-bava == Ny literatiora am-bava dia miavaka noho izy: * tsy manavaka sokajin'olona na saranga; * iarahan'ny rehetra manatontosa, na mivantana na an-kolaka, * foronina eo no ho eo, * tsy misy tompony. == Tara-kevitra hita ao amin'ny literatiora am-bava == Anisan' ny tara-kevitra hita ao amin' ny literatiora am-bava ireto tanisaina manaraka ireto: * fifankatiavana, * fihavanana, * fanentanana hamokatra, * fikaloana na fandokoana ny zavaboary. == Toetran'ny literatiora am-bava == Tso-po ny fampitana ny literatiora am-bava izay ampitaina amin'ny alalan'ny fitantarana sy sarin-teny samihafa mampitolagaga sy milantolanto ary mapientana ny mpihaino.<ref name=":0">https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd?utm_source=chatgpt.com</ref> == Anjara toeran'ny literatiora am-bava == Manana ny anjara toerany ny literatiora am-bava noho izy natao: * hampitana vaovao; * hampitana hafatra; * hitahirizana tantara sy kolo-tsaina; * ho fialam-boly. <ref><nowiki>https://www.scribd.com/document/747910307/Lit-Literatiora-am-bava?utm_source=chatgpt.com</nowiki></ref> == Rohy ivelany == # https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291<nowiki/>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 == Loharano == <references /> [[sokajy:literatiora]] asosakm5swe0pqno5wukzzcix01iy8s 1135606 1135605 2026-04-19T10:37:15Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135606 wikitext text/x-wiki [[Sary:Kodan japanese rhetoric oral art.jpg|vignette|Literatiora am-bava|357x357px]] Ny '''literatiora am-bava''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[zavakanto]] vita amin' ny teny izay tsy noraiketina an-tsoratra tamin' ny voalohany sy nolovaina avy amin' ny [[Ntaolo malagasy]] ary nampitampitaina am-bava tamin' ny alalan' ny fitantarana sady mbola misy mamorona hatramin' izao.__TOC__ == Famaritana == Ny literatiora am-bava dia lahateny na lahabolana, nampiasain' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] indrindraindrindra, mba nanehoany ny heviny, ny fihetseham-pony,...talohan'ny nahatongavan'ny [[soratra]]. Literatiora tononina sy tanisaina fotsiny ny literatiora am-bava. Miampitampita amin'ny alalan'ny [[Lovantsofina am-bava|lovantsofina]] ny fomba fitantarana indrindra fa ny soatoavin'ny [[fiarahamonina]] sy ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] izany hoe amin' ny alalan' ny vava no ampiasana azy. Ny literatiora izany dia zavakanto nolovaina tamin' ny Ntaolo izay natao hampitana hafatra sy hoentina mananatra ka natao amin' ny alalan' ny vava <ref>https://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/index.php?categoryid=65&utm_source=chatgpt.com</ref>. Samy manana ny mampiavaka azy ny faritra maro teto Madagasikara ka nisongadina tamin'izany ireto: [[Angano malagasy|angano]], [[ankamantatra]], [[kabary]], [[ankifidy]], [[hainteny]], [[sôva]], [[tôkatôka]], [[jijy]], [[beko]], [[takahontsy]], [[sokela]],...<ref>https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde</ref> == Mpandray anjara amin'ny literatiora am-bava == Ny mandray anjara amin'ny literatiora am-bava dia ny mpitantara, ny mpihaino, ny mpikabary, ny mpanao hainteny ary ny mpihira. Tsy literatiora ny literatiora am-bava raha toa ka tsy misy mpihaino sy mpandray anjara mivantana (mpitantara, mpikabary, ...)<ref>https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0034.pdf?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Karazany == Misy karazany roa ny literatiora am-bava, dia ny lahabolana sy ny lahateny. ===Lahabolana=== Misy sokajy roa ny lahabolana, dia ny lahabolona mirindra izay ahitana ny sôva, ny tôkatôka, ny jijy, ny beko, ny horija, sns, sy ny lahabolana tsotra izay misy ny angano, ny ankamantatra, ny ohabolana, ny ankifidy, sns. === Lahateny === Ireto manaraka ireto no lahateny: ny kabary sy ny hainteny<ref>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291</ref>. Amin' ireo karazany ireo ihany koa dia misy ny natao hanabeazana sy hampitana vaovao sy soatoavina <ref>literatioara aminy ankampobeny </ref> == Fiavahan' ny literatiora am-bava == Ny literatiora am-bava dia miavaka noho izy: * tsy manavaka sokajin'olona na saranga; * iarahan'ny rehetra manatontosa, na mivantana na an-kolaka, * foronina eo no ho eo, * tsy misy tompony. == Tara-kevitra hita ao amin'ny literatiora am-bava == Anisan' ny tara-kevitra hita ao amin' ny literatiora am-bava ireto tanisaina manaraka ireto: * fifankatiavana, * fihavanana, * fanentanana hamokatra, * fikaloana na fandokoana ny zavaboary. == Toetran'ny literatiora am-bava == Tso-po ny fampitana ny literatiora am-bava izay ampitaina amin'ny alalan'ny fitantarana sy sarin-teny samihafa mampitolagaga sy milantolanto ary mapientana ny mpihaino.<ref name=":0">https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd?utm_source=chatgpt.com</ref> == Anjara toeran'ny literatiora am-bava == Manana ny anjara toerany ny literatiora am-bava noho izy natao: * hampitana vaovao; * hampitana hafatra; * hitahirizana tantara sy kolo-tsaina; * ho fialam-boly. <ref><nowiki>https://www.scribd.com/document/747910307/Lit-Literatiora-am-bava?utm_source=chatgpt.com</nowiki></ref> == Rohy ivelany == # https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291<nowiki/>https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 # https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291 == Loharano == <references /> == Jereo koa == * [[Literatiora]] * [[Literatiora am-bava]] * [[Kolontsaina malagasy]] [[sokajy:literatiora]] 8jkqyt3q1rmvwgserpnve2nz32pf2u5 0 294124 1135587 1108204 2026-04-19T09:24:16Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Ny tanindrazana]] ho [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)]] i Thelezifor 1108204 wikitext text/x-wiki [[Sary:Drapeau malgache à Antananarivo.JPG|vignette|Sainam-pirenena malagasy]] == FAMARITANA == Ny atao hoe [[Ny tanindrazana|tanindrazana]] <ref>https://mg.globalvoices.org/2023/07/07/164956/</ref>dia [[tany]] nipetrahan'ny [[razana]] niandohana ka nolovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny tavony, teorana misy fasan-drazana, [[tanàna]] na faritra na koa [[firenena]] izay nihavin'ireo loharano nipoirana na ireo [[razana]] niharana. == •Ireo singa maha tanindrazana ny tanindrazana == -[[Hira]] sy fanevam-pirenana, -fomba amam-panao, -teny sy [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]], -Mpitondra, -sainam-pirenana, -[[kolontsaina]], -[[mponina]], -tany, hasin-teny/[[Fady (malagasy)|fady]] -fasan-drazana, tranon-drazana, [[soatoavina]]. == •Ny toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana == -Tsy mandoro tanety, -Manaja ny fitsipika sy ny lalàna mifehy, -fifankatiavana, firaisankina, -Tsy mivarotra tanindrazana, -Miaro ny tany sy mikarakara azy -Sahy mitolona ho an'ny tanindrazana, -Mivavaka ho an'ny tanindrazana == • Ny tsy mampandroso ny tanindrazana == -Ny kolikoly<ref>https://mg.globalvoices.org/2023/02/28/162982/</ref>, -Ny toe-tsaina, ny fitiavan-tena, -Fangalarana sy fanondranana harem-pirenena, - Tsy fahaiza-mitantan'ny mpitondra, -Fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra, -Fialonana. == LOHARANO == 1.https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd 2.[[Tanindrazana]] bb3fiyesyi8vzfco4mou3thgvpm9sfl 1135589 1135587 2026-04-19T09:45:00Z Thelezifor 15140 Nanatsara rafi-pehezanteny 1135589 wikitext text/x-wiki [[Sary:Drapeau malgache à Antananarivo.JPG|vignette|Sainam-pirenena malagasy]] Ny '''tanindrazana''', amin'ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[tany]] nipetrahan'ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] niandohana ka lovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny [[tavony]], teorana misy [[fasan-drazana]], [[tanàna]] na faritra na koa [[firenena]] izay niavin'ny loharano nipoirana na ny [[razana]] niharana. == Singa maha tanindrazana ny tanindrazana == Maromaro ny singa maha izy azy ny tanindrazana, anisan' izany ireto manaraka ireto: * ny [[hiram-pirenena]] sy ny fanevam-pirenana, * ny fomba amam-panao, * ny teny sy ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]], * ny mpitondra, * ny sainam-pirenana, * ny [[kolontsaina]], * ny [[mponina]], * ny tany, hasin-tany na [[Fady (malagasy)|fady]] * ny fasan-drazana sy ny tranon-drazana ary ny [[soatoavina]]. == Toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana == Maromaro koa ny toetra tokony hananan' ny tia tanindrazana, ka ireto ny tena fantatra amin' izany: * ny tsy fandoroana tanety, * ny fanajana ny fitsipika sy ny lalàna mifehy, * ny fifankatiavana sy ny firaisankina, * ny tsy fivarotana tanindrazana, * ny fiarovana ny tany sy ny fikarakarana azy * ny fahasahiana mitolona ho an'ny tanindrazana, * ary ny fivavahana ho an'ny tanindrazana == Antony tsy mampandroso ny tanindrazana == Betsaka ny antony tsy mampandroso ny tanindrazana na ny firenena: * ny fanaovana kolikoly, * ny toe-tsaina lomorina sy ny fitiavan-tena, * ny fangalarana sy fanondranana harem-pirenena, * ny tsy fahaizan' ny mpitondra mitantana, * ny fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra, * ary ny fialonana. == Rohy ivelany == * https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd * "[https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd Malagasy 2nd]", ''fr.scribd.com'' * "[https://www.diapason.mg/la-notion-du-tanindrazana-risque-dentraver-le-developpement/ La notion du « tanindrazana » risque d’entraver le développement]", ''www.diapason.mg'' * "T[https://mg.globalvoices.org/2023/02/28/162982/ atitra maneho ny haavon'ny kolikoly tamin'ny fitantanan'ny vola natokana ho an'ny Covid tao Afrika]", ''mg.globalvoices.org'' == Jereo koa == * [[Tanindrazana]] == Loharano == s7164an72ezr6fy4d40hlgwy86tz1pz 1135590 1135589 2026-04-19T09:45:27Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1135590 wikitext text/x-wiki [[Sary:Drapeau malgache à Antananarivo.JPG|vignette|Sainam-pirenena malagasy]] Ny '''tanindrazana''', amin'ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[tany]] nipetrahan'ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] niandohana ka lovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny [[tavony]], teorana misy [[fasan-drazana]], [[tanàna]] na faritra na koa [[firenena]] izay niavin'ny loharano nipoirana na ny [[razana]] niharana. == Singa maha tanindrazana ny tanindrazana == Maromaro ny singa maha izy azy ny tanindrazana, anisan' izany ireto manaraka ireto: * ny [[hiram-pirenena]] sy ny fanevam-pirenana, * ny fomba amam-panao, * ny teny sy ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]], * ny mpitondra, * ny sainam-pirenana, * ny [[kolontsaina]], * ny [[mponina]], * ny tany, hasin-tany na [[Fady (malagasy)|fady]] * ny fasan-drazana sy ny tranon-drazana ary ny [[soatoavina]]. == Toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana == Maromaro koa ny toetra tokony hananan' ny tia tanindrazana, ka ireto ny tena fantatra amin' izany: * ny tsy fandoroana tanety, * ny fanajana ny fitsipika sy ny lalàna mifehy, * ny fifankatiavana sy ny firaisankina, * ny tsy fivarotana tanindrazana, * ny fiarovana ny tany sy ny fikarakarana azy * ny fahasahiana mitolona ho an'ny tanindrazana, * ary ny fivavahana ho an'ny tanindrazana == Antony tsy mampandroso ny tanindrazana == Betsaka ny antony tsy mampandroso ny tanindrazana na ny firenena: * ny fanaovana kolikoly, * ny toe-tsaina lomorina sy ny fitiavan-tena, * ny fangalarana sy fanondranana harem-pirenena, * ny tsy fahaizan' ny mpitondra mitantana, * ny fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra, * ary ny fialonana. == Rohy ivelany == * "[https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd Malagasy 2nd]", ''fr.scribd.com'' * "[https://www.diapason.mg/la-notion-du-tanindrazana-risque-dentraver-le-developpement/ La notion du « tanindrazana » risque d’entraver le développement]", ''www.diapason.mg'' * "T[https://mg.globalvoices.org/2023/02/28/162982/ atitra maneho ny haavon'ny kolikoly tamin'ny fitantanan'ny vola natokana ho an'ny Covid tao Afrika]", ''mg.globalvoices.org'' == Jereo koa == * [[Tanindrazana]] == Loharano == 79ibkncr6n0v5dldryr46med5ecgyaj 1135592 1135590 2026-04-19T09:49:12Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135592 wikitext text/x-wiki [[Sary:Drapeau malgache à Antananarivo.JPG|vignette|Sainam-pirenena malagasy]] Ny '''tanindrazana''', amin'ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[tany]] nipetrahan'ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] niandohana ka lovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny [[tavony]], teorana misy [[fasan-drazana]], [[tanàna]] na faritra na koa [[firenena]] izay niavin'ny loharano nipoirana na ny [[razana]] niharana. == Singa maha tanindrazana ny tanindrazana == Maromaro ny singa maha izy azy ny tanindrazana, anisan' izany ireto manaraka ireto: * ny [[hiram-pirenena]] sy ny fanevam-pirenana, * ny fomba amam-panao, * ny teny sy ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]], * ny mpitondra, * ny sainam-pirenana, * ny [[kolontsaina]], * ny [[mponina]], * ny tany, hasin-tany na [[Fady (malagasy)|fady]] * ny fasan-drazana sy ny tranon-drazana ary ny [[soatoavina]]. == Toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana == Maromaro koa ny toetra tokony hananan' ny tia tanindrazana, ka ireto ny tena fantatra amin' izany: * ny tsy fandoroana tanety, * ny fanajana ny fitsipika sy ny lalàna mifehy, * ny fifankatiavana sy ny firaisankina, * ny tsy fivarotana tanindrazana, * ny fiarovana ny tany sy ny fikarakarana azy * ny fahasahiana mitolona ho an'ny tanindrazana, * ary ny fivavahana ho an'ny tanindrazana == Antony tsy mampandroso ny tanindrazana == Betsaka ny antony tsy mampandroso ny tanindrazana na ny firenena: * ny fanaovana kolikoly, * ny toe-tsaina lomorina sy ny fitiavan-tena, * ny fangalarana sy fanondranana harem-pirenena, * ny tsy fahaizan' ny mpitondra mitantana, * ny fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra, * ary ny fialonana. == Rohy ivelany == * "[https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd Malagasy 2nd]", ''fr.scribd.com'' * "[https://www.diapason.mg/la-notion-du-tanindrazana-risque-dentraver-le-developpement/ La notion du « tanindrazana » risque d’entraver le développement]", ''www.diapason.mg'' * "T[https://mg.globalvoices.org/2023/02/28/162982/ atitra maneho ny haavon'ny kolikoly tamin'ny fitantanan'ny vola natokana ho an'ny Covid tao Afrika]", ''mg.globalvoices.org'' == Jereo koa == * [[Tanindrazana]] * [[Firenena]] * [[Vahoaka]] == Loharano == idwlntg62lc5l4p2u261sq6umn3kcxt 1135593 1135592 2026-04-19T09:53:43Z Thelezifor 15140 1135593 wikitext text/x-wiki [[Sary:Drapeau malgache à Antananarivo.JPG|vignette|Sainam-pirenena malagasy]] Ny '''tanindrazana''', amin'ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[tany]] nipetrahan'ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] niandohana ka lovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny [[tavony]], teorana misy [[fasan-drazana]], [[tanàna]] na faritra na koa [[firenena]] izay niavin'ny loharano nipoirana na ny [[razana]] niharana. == Singa maha tanindrazana ny tanindrazana == Maromaro ny singa maha izy azy ny tanindrazana, anisan' izany ireto manaraka ireto: * ny [[hiram-pirenena]] sy ny fanevam-pirenana, * ny fomba amam-panao, * ny teny sy ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]], * ny mpitondra, * ny sainam-pirenana, * ny [[kolontsaina]], * ny [[mponina]], * ny tany, hasin-tany na [[Fady (malagasy)|fady]] * ny fasan-drazana sy ny tranon-drazana ary ny [[soatoavina]]. == Toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana == Maromaro ny toetra tokony hananan' ny [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]], ka ireto ny tena fantatra amin' izany: * ny tsy fandoroana tanety, * ny fanajana ny fitsipika sy ny lalàna mifehy, * ny fifankatiavana sy ny firaisankina, * ny tsy fivarotana tanindrazana, * ny fiarovana ny tany sy ny fikarakarana azy * ny fahasahiana mitolona ho an'ny tanindrazana, * ary ny fivavahana ho an'ny tanindrazana == Antony tsy mampandroso ny tanindrazana == Betsaka ny antony tsy [[Fampandrosoana ara-toekarena sy ara-piarahamonina|mampandroso]] ny tanindrazana na ny firenena: * ny fanaovana kolikoly, * ny toe-tsaina lomorina sy ny fitiavan-tena, * ny fangalarana sy fanondranana harem-pirenena, * ny tsy fahaizan' ny mpitondra mitantana, * ny fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra, * ary ny fialonana. == Ohabolana == * Mody an-tanindrazana, toy ny [[Andevo (teto Madagasikara)|andevolahy]] lany harena. * Ny [[trosa]] mahalany tanin-drazana. * Ny fitiavan-tanindrazana no lova soan' ny taranaka. * [[Sodifafana]] an-tanindrazana: na atsipy aza mandohalika ihany. * Tsy misy hariana, fa ny iray hetra, ary ny iray tanindrazana. == Rohy ivelany == * "[https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd Malagasy 2nd]", ''fr.scribd.com'' * "[https://www.diapason.mg/la-notion-du-tanindrazana-risque-dentraver-le-developpement/ La notion du « tanindrazana » risque d’entraver le développement]", ''www.diapason.mg'' * "T[https://mg.globalvoices.org/2023/02/28/162982/ atitra maneho ny haavon'ny kolikoly tamin'ny fitantanan'ny vola natokana ho an'ny Covid tao Afrika]", ''mg.globalvoices.org'' == Jereo koa == * [[Tanindrazana]] * [[Firenena]] * [[Vahoaka]] == Loharano == 6pcpnzo3v1xp1fcjsfvlbqhvsv8b1r8 1135594 1135593 2026-04-19T09:54:58Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135594 wikitext text/x-wiki [[Sary:Drapeau malgache à Antananarivo.JPG|vignette|Sainam-pirenena malagasy]] Ny '''tanindrazana''', amin'ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[tany]] nipetrahan'ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] niandohana ka lovain'ny taranaka aty afara, mety ho toerana nahalatsahan'ny [[tavony]], teorana misy [[fasan-drazana]], [[tanàna]] na faritra na koa [[firenena]] izay niavin'ny loharano nipoirana na ny [[razana]] niharana. == Singa maha tanindrazana ny tanindrazana == Maromaro ny singa maha izy azy ny tanindrazana, anisan' izany ireto manaraka ireto: * ny [[hiram-pirenena]] sy ny fanevam-pirenana, * ny fomba amam-panao, * ny teny sy ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]], * ny mpitondra, * ny sainam-pirenana, * ny [[kolontsaina]], * ny [[mponina]], * ny tany, hasin-tany na [[Fady (malagasy)|fady]] * ny fasan-drazana sy ny tranon-drazana ary ny [[soatoavina]]. == Toetra tokony hananan'ny tia tanindrazana == Maromaro ny toetra tokony hananan' ny [[Fitiavan-tanindrazana|tia tanindrazana]], ka ireto ny tena fantatra amin' izany: * ny tsy fandoroana tanety, * ny fanajana ny fitsipika sy ny lalàna mifehy, * ny fifankatiavana sy ny firaisankina, * ny tsy fivarotana tanindrazana, * ny fiarovana ny tany sy ny fikarakarana azy * ny fahasahiana mitolona ho an'ny tanindrazana, * ary ny fivavahana ho an'ny tanindrazana == Antony tsy mampandroso ny tanindrazana == Betsaka ny antony tsy [[Fampandrosoana ara-toekarena sy ara-piarahamonina|mampandroso]] ny tanindrazana na ny firenena: * ny fanaovana kolikoly, * ny toe-tsaina lomorina sy ny fitiavan-tena, * ny fangalarana sy fanondranana harem-pirenena, * ny tsy fahaizan' ny mpitondra mitantana, * ny fiandrasana ny hafa rehefa hanao zavatra, * ary ny fialonana. == Ohabolana == * Mody an-tanindrazana, toy ny [[Andevo (teto Madagasikara)|andevolahy]] lany harena. * Ny [[trosa]] mahalany tanin-drazana. * Ny fitiavan-tanindrazana no lova soan' ny taranaka. * [[Sodifafana]] an-tanindrazana: na atsipy aza mandohalika ihany. * Tsy misy hariana, fa ny iray hetra, ary ny iray tanindrazana. == Rohy ivelany == * "[https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd Malagasy 2nd]", ''fr.scribd.com'' * "[https://www.diapason.mg/la-notion-du-tanindrazana-risque-dentraver-le-developpement/ La notion du « tanindrazana » risque d’entraver le développement]", ''www.diapason.mg'' * "T[https://mg.globalvoices.org/2023/02/28/162982/ atitra maneho ny haavon'ny kolikoly tamin'ny fitantanan'ny vola natokana ho an'ny Covid tao Afrika]", ''mg.globalvoices.org'' == Jereo koa == * [[Tanindrazana]] * [[Firenena]] * [[Vahoaka]] * [[Fitiavan-tanindrazana]] * [[Fanindrahindram-pirenena]] (izay atsoina matetika hoe "fitiavan-tanindrazana") == Loharano == 1iiqhzunq2mz76q1p655ixewmo7d910 0 295363 1135621 1134886 2026-04-19T11:42:50Z Thelezifor 15140 1135621 wikitext text/x-wiki [[Sary:Commelina madagascarica2.jpg|vignette|353x353px|''Commelina madagascarica'']] Ny '''nifinakanga''' dia karazana zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] [[Tokan-dravin-tsimoka|mônôkôtiledôna]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Commelinaceae]]'', maniry eto [[Madagasikara]], ampiasaina amin' ny [[raokandro]] sy fombafomba ara-pivavahana sasany. Ny anarany ara-tsiansa dia '''''Commelina madagascarica'''''. Ny anarany feno marina (miaraka amin' ny mpanoratra) dia ''Commelina madagascarica'' <small>C.B.Clarke</small>. == Famariparitana == [[Sary:Commelina madagascarica.jpg|vignette|263x263px|Nifinakanga (''Commelina madagascarica'')]] I Charles Baron Clarke, izay naoratra momba ny ''Commelinaceae'' tamin' ny famoahan-dahatsoratra teo ambany fitarihan' i Alphonse sy Casimir de Candolle, no nanao ny famaritana an' io karazana io. Manga marevaka ny [[Voninkazo|voniny]], tery ny [[Ravina (zavamaniry)|raviny]], ary midoroboka ny [[Taho|tahony]]. Be [[tsiraka]] sy nofo ary miendrika [[Ampela (fanenomana)|ampela]] fanenomana ny [[faka]]<nowiki/>ny. Tena mahatohitra afo ny fakany sy ny [[Taranja (taova)|taranja]]<nowiki/>ny. [[Sary:Slash And Burn, Isalo National Park.jpg|vignette|Fandorana kijana eny amin' ny faritr' Isalo]] Avy eto [[Madagasikara]] ny ''Commelina madagascarica''. Iray amin' ny zavamaniry mahazatra indrindra hita any amin' ny kijana misarim-patrana vokatry fandoroana, eny amin' ny tangoron-tendrombohitra [[Isalo (tendrombohitra)|Isalo]]. Amin' ny ankapobeny dia fahita any amin' ny kijana maina sy faritra be vato amin' ny haambo eo anelanelan' ny 1&nbsp;500 sy 2&nbsp;000 m ity zavamaniry ity. == Fampiasana nentim-paharazana == Ampiasaina amin' ny [[Fahafahan-jaza|fanalan-jaza]] sy maha betsaka ny rononon-dreny ity zavamaniry ity, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana ny aretin' ny aty hosi-maso sy ny [[Mony (aretina)|mony]]. Ampiasaina amin' ny fombafomba fanao mandritra ny [[joro]] (fomba itokavana ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] mba hahazoana vokatra betsaka sady anaovana [[sorona]] omby), manodidina ny farihin' i [[Farihin' Alaotra|Alaotra]]. Ny fikambanana malagasy atao hoe ''Nifin'akanga'', izay mitaky ny zon' ny fanalan-jaza, dia naka ny anarany avy amin' ny an' io zavamaniry io, satria matetika ampiasaina amin' ny fanalan-jaza tsy ara-dalàna ity zavamaniry ity. == Jereo koa == '''Momba ny ''Commelina'':''' * ''[[Commelinaceae]]'' ** ''[[Commelina]]'' *** ''[[Commelina communis]]'' *** ''[[Commelina benghalensis]]'' (tsimativonoina) *** ''[[Commelina diffusa]]'' *** ''[[Commelina latifolia]]'' (sofinakanga) *** ''[[Commelina saxatilis]]'' (lavarefe, tsontsatsontsa) '''Zavamaniry hafa fanao tambavy:''' * ''[[Abrus]]'' ** ''[[Abrus precatorius]]'' (voamaintilany) * ''[[Aloe]]'' (''Aloe sp'' - vahona) ** ''[[Aloe macroclada]]'' (kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona) ** ''[[Aloe vera]]'' ** ''[[Aloe vaombe]]'' (vahombe, vahona) * ''[[Asteropeia]]'' (''Asteriopeia sp'' - manoka) ** ''[[Asteropeia micraster]]'' (sakaihazo, sakarivohazo, manokimena, manokamena, manokamavo, fanolamena, hezo, moara, hafobolamena, hanokolamena) * ''[[Azadirachta]]'' ** ''[[Azadirachta indica]]'' (voandelaka) * ''[[Caesalpinia]]'' ** ''[[Caesalpinia bonduc]]'' (vatolalaka) * ''[[Cedrelopsis]]'' ** ''[[Cedrelopsis grevei]]'' ([[katrafay]]) * ''[[Centella]]'' ** ''[[Centella asiatica]]'' (talapetraka) * ''[[Cissus]]'' ** ''[[Cissus bosseri]]'' (tohitohy) ** ''[[Cissus quadrangularis]]'' (tavolo, tavolo mainty) * ''[[Echinochloa]]'' ** ''[[Echinochloa pyramidalis]]'' (ahilava) * ''[[Euphorbia]]'' ** ''[[Euphorbia hirta]]'' (ahidronono, mahandrona) * ''[[Henonia]]'' ** ''[[Henonia scoparia]]'' (kifafa) * ''[[Jatropha]]'' ** ''[[Jatropha curcas]]'' ([[savoa]], tanatanamanga, voanongo) * ''[[Leptadenia]]'' ** ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' * ''[[Lycopodium]]'' ** ''[[Lycopodium clavatum]]'' (tanatrandraka) ** ''[[Lycopodiella cernua]]'' (tanatrandraka) * ''[[Mimosa]]'' ** ''[[Mimosa pudica]]'' (amboafotsikely, roitry) * ''[[Moringa]]'' ** ''[[Moringa oleifera]]'' (morongo) * ''[[Ocimum]]'' ** ''[[Ocimum gratissimum]]'' (romba) * ''[[Olax]]'' (''Olax sp'' - maitsoririnina) ** ''[[Olax emirnensis]]'' (tsilaitra beravina, maitsoririnina, marankoditra, famelondriaka, soazanahary) * ''[[Paederia]]'' ** ''[[Paederia grandidieri]]'' (tamboro) * ''[[Psiadia]]'' ** ''[[Psiadia altissima]]'' (dingadingana, mantavazana, rinarina, voaramonina) * ''[[Psidium]]'' ** ''[[Psidium guajava]]'' (goavy) * ''[[Kinana|Ricinus]]'' ** ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (kinanga, [[kinana]]) * ''[[Securinega]]'' ** ''[[Securinega capuronii]]'' (hazomena) * ''[[Selaginella]]'' ** ''[[Selaginella fissidentoides]]'' (tanatrandraka) * ''[[Stephania]]'' spp. (ahilava) * ''[[Stenotaphrum]]'' ** ''[[Stenotaphrum dimidiatum]]'' (ahitsipisaka, ahipisaka) * ''[[Suregada]]'' (''Suregada sp'' - kalavelo) ** [[Suregada boiviniana|''Suregada boiviniana'']] (kalavelo, lelangana, hazomboangy) 2jsrw7vpty9jo5cukbi205skn49aned 1135622 1135621 2026-04-19T11:51:05Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1135622 wikitext text/x-wiki [[Sary:Commelina madagascarica2.jpg|vignette|353x353px|''Commelina madagascarica'']] Ny '''nifinakanga''' dia karazana zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] [[Tokan-dravin-tsimoka|mônôkôtiledôna]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Commelinaceae]]'', maniry eto [[Madagasikara]], ampiasaina amin' ny [[raokandro]] sy fombafomba ara-pivavahana sasany. Ny anarany ara-tsiansa dia '''''Commelina madagascarica'''''. Ny anarany feno marina (miaraka amin' ny mpanoratra) dia ''Commelina madagascarica'' <small>C.B.Clarke</small>. == Famariparitana == [[Sary:Commelina madagascarica.jpg|vignette|263x263px|Nifinakanga (''Commelina madagascarica'')]] I Charles Baron Clarke, izay naoratra momba ny ''Commelinaceae'' tamin' ny famoahan-dahatsoratra teo ambany fitarihan' i Alphonse sy Casimir de Candolle, no nanao ny famaritana an' io karazana io. Manga marevaka ny [[Voninkazo|voniny]], tery ny [[Ravina (zavamaniry)|raviny]], ary midoroboka ny [[Taho|tahony]]. Be [[tsiraka]] sy nofo ary miendrika [[Ampela (fanenomana)|ampela]] fanenomana ny [[faka]]<nowiki/>ny. Tena mahatohitra afo ny fakany sy ny [[Taranja (taova)|taranja]]<nowiki/>ny. [[Sary:Slash And Burn, Isalo National Park.jpg|vignette|Fandorana kijana eny amin' ny faritr' Isalo]] Avy eto [[Madagasikara]] ny ''Commelina madagascarica''. Iray amin' ny zavamaniry mahazatra indrindra hita any amin' ny kijana misarim-patrana vokatry fandoroana, eny amin' ny tangoron-tendrombohitra [[Isalo (tendrombohitra)|Isalo]]. Amin' ny ankapobeny dia fahita any amin' ny kijana maina sy faritra be vato amin' ny haambo eo anelanelan' ny 1&nbsp;500 sy 2&nbsp;000 m ity zavamaniry ity. == Fampiasana nentim-paharazana == Ampiasaina amin' ny [[Fahafahan-jaza|fanalan-jaza]] sy maha betsaka ny rononon-dreny ity zavamaniry ity, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana ny aretin' ny aty hosi-maso sy ny [[Mony (aretina)|mony]]. Ampiasaina amin' ny fombafomba fanao mandritra ny [[joro]] (fomba itokavana ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] mba hahazoana vokatra betsaka sady anaovana [[sorona]] omby), manodidina ny farihin' i [[Farihin' Alaotra|Alaotra]]. Ny fikambanana malagasy atao hoe ''Nifin'akanga'', izay mitaky ny zon' ny fanalan-jaza, dia naka ny anarany avy amin' ny an' io zavamaniry io, satria matetika ampiasaina amin' ny fanalan-jaza tsy ara-dalàna ity zavamaniry ity. == Jereo koa == * ''[[Commelina]]'' '''Zavamaniry hafa sasantsasany fanao tambavy:''' * ''[[Abrus precatorius]]'' (voamaintilany) * ''[[Aloe macroclada]]'' (kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona) * ''[[Aloe vera]]'' * ''[[Aloe vaombe]]'' (vahombe, vahona) * ''[[Asteropeia micraster]]'' (sakaihazo, sakarivohazo, manokimena, manokamena, manokamavo, fanolamena, hezo, moara, hafobolamena, hanokolamena) * ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' (nimo) * ''[[Caesalpinia bonduc]]'' (vatolalaka) * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' ([[katrafay]]) * ''[[Centella asiatica]]'' (talapetraka) * ''[[Cissus bosseri]]'' (tohitohy) * ''[[Cissus quadrangularis]]'' (tavolo, tavolo mainty) * ''[[Echinochloa pyramidalis]]'' (ahilava) * ''[[Euphorbia hirta]]'' (ahidronono, mahandrona) * ''[[Henonia scoparia]]'' (kifafa) * ''[[Jatropha curcas]]'' ([[savoa]], tanatanamanga, voanongo) * ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' * ''[[Lycopodium clavatum]]'' (tanatrandraka) * ''[[Lycopodiella cernua]]'' (tanatrandraka) * ''[[Mimosa pudica]]'' (amboafotsikely, roitry) * ''[[Moringa oleifera]]'' (morongo) * ''[[Ocimum gratissimum]]'' (romba) * ''[[Olax emirnensis]]'' (tsilaitra beravina, maitsoririnina, marankoditra, famelondriaka, soazanahary) * ''[[Paederia grandidieri]]'' (tamboro) * ''[[Psiadia altissima]]'' (dingadingana, mantavazana, rinarina, voaramonina) * ''[[Psidium guajava]]'' (goavy) * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (kinanga, [[kinana]]) * ''[[Securinega capuronii]]'' (hazomena) * ''[[Selaginella fissidentoides]]'' (tanatrandraka) * ''[[Stenotaphrum dimidiatum]]'' (ahitsipisaka, ahipisaka) * ''[[Suregada boiviniana]]'' (kalavelo, lelangana, hazomboangy) 9084gcsuntdtpw8x3wunmg3fx5jbwmi 0 295491 1135610 1134372 2026-04-19T11:03:29Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[NY FANALAN-JAZA]] ho [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza]] i Thelezifor 1134372 wikitext text/x-wiki [[Sary:23 674673M 001-detail.jpg|vignette]] Ny '''fanalan-jaza''' dia fomba fanatsaharana ny fitondrana vohoka alohan'ny haterahan'ny zaza. == Karazana fanalan-jaza == Misy ny fanalan-jaza voajanahary izay mitranga eo amin'ny vehivavy, izay mazàna tsy fikasany manokana fa noho ny olana eo amin'ny toe-batany (olana eo amin'ny ''tranon-jaza''). Misy koa ny fanalan-jaza nokendrena, izay niniana tanterahina, izany hoe an-tsitram-po manokana tsy misy faneriterena<ref>---<nowiki>https://archives.ceped.org/avortement_ameriquelatine_2007/fr/chapitre1/annexe.html</nowiki></ref>. == Fomba fanatanterahana ny fanalan-jaza == Tsy maintsy misy ny fomba safidiana rehefa hanao fanalan-jaza toy ny fanalan-jaza atao amin'ny alalan'ny fanafody izay azo lazaina fa tsotra noho izy tsy ahatahorana hikasika betsaka ny toe-pahasalaman'ny vehivavy, natao kokoa ho an'ny vehivavy raha mbola kely ilay zaza ao an-kibo. Eo koa ny fanalan-jaza izay atao amin'ny alalan'ny fandidiana izay somary sarotra sy manahirana kokoa satria mihatra tanteraka amin'ny vatana ka manahirana ary atao kokoa rehefa lehibe ny zaza ao an-kibony<ref>https://www.safeabortionwomensright.org/i-need-an-abortion/abortion-services/?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Antony mahatonga ny fanalan-jaza == Mety tsy safidin'ny vehivavy loatra ny hanao fanalan-jaza fa noho fitaka sy fitsoahana adidy ataon'ny lehilahy azy<ref>{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212074853/https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |url-status=dead }}</ref>, ka noho ny fahatahorana ny ray aman-dreniny sy ny henatra ary ny fahafaham-baraka eo anivon'ny fiarahamonina dia lasa manaotao foana. Matetika koa noho ny herisetra sy ny fanolalana nihatra taminy<ref>https://mg.globalvoices.org/2012/05/18/33086/</ref>. == Vokatra ateraky ny fanalan-jaza == Tena ratsy ny vokatra ateraky ny fanalan-jaza ary tsy mijanona amin'ny lafin-javatra iray fa miitatra eo amin'ny ara-batana izay mety hiteraka fahaverezan-dra be loatra sy havizanana be, ka lasa mitarika hatramin'ny fahafatesana mihitsy aza izany. Ao koa ny aretina hafa toy homamiadan'ny tranon-jaza ka lasa tsy mahazo zanaka intsony ( momba)<ref>https://www.moov.mg/article/68213-fanalana-zaza-fomba-natoraly-tandremo-mety-hanimba-tanteraka</ref>. Tsy mijanona amin' izay ihany anefa fa miteraka fikorotanan-tsaina be ny fanalan-jaza satria magatonga tebiteby, ahelohelo matetika ary fanenenana mihitsy aza ka izany rehetra izany dia manimba ny rafitra misy eo amin'ny fiarahamonina<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. == Lalàna sy pôlitikan'ny fanalan-jaza eto Madagasikara == Mbola tsy mahazo vahana ny fanalan-jaza eto [[Madagasikara]] satria tsy eken’ny lalàna ny fampitsaharana vohoka na inona na inona antony araka ny fehezan-dalàna famaizana nivoaka tamin' ny 2017 andininy faha-317 ary mbola maneho izany ihany koa ny lalàna 2017-043 andininy faha-28<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. Fa indrindra koa ny mpitsabo na mpianatra ho mpitsabo raha tratra miray tsikombakomba dia mahazo sazy hentitra sy fanamelohana higadra 1 hatramin' ny 5 taona an-tranomaizina, miampy onitra 360 000 Ar hatramin' ny 10 800 000 Ar. Raha sanatria ka fantatra fa efa mperin-kelola ilay olona dia mbola sazy mafimafy kokoa noho izany no mihatra aminy<ref>{{Cite web |url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |title=kopian'ny arisiva |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212072741/https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |url-status=dead }}</ref>. == Vahaolana sy torohevitra == Tena ilaina ny mifototra amin'ny fanomezana antotan-baovao azo antoka sy mifanaraka amin'ny taonan'ny tsirairay momba ny fananahana sy ny fahasalamana<ref>https://www-journalmadagascar-com/</ref>. Ilaina ny fanomezana sehatra malalaka ny tanora haneho hevitra manoloana ny zava-misy sy mitranga. Fa ny tena lehibe dia ny fanabeazana ny isam-batan'olona mba hanana fitondran-tena mendrika sy ho tomponandraikitra amin’ny tenany sy ny hoaviny manontolo. == Loharano == fxtm7jnlo4v1ok4reuurocatcodffla 1135612 1135610 2026-04-19T11:14:35Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1135612 wikitext text/x-wiki [[Sary:23 674673M 001-detail.jpg|vignette|378x378px|Fanalan-jaza]] Ny '''fanalan-jaza''' dia fitsaharan' ny fitondrana vohoka alohan'ny haterahan'ny zaza. Raha tsy an-tsitrapo izany dia atao hoe '''fahafahan-jaza'''. == Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza == Misy ny atao hoe fahafahan-jaza voajanahary izay mitranga eo amin'ny vehivavy, izay mazàna tsy fikasany manokana fa noho ny olana eo amin'ny toe-batany (olana eo amin'ny [[tranonjaza]]). Misy koa ny fanalan-jaza izay nokendrena, niniana tanterahina, izany hoe an-tsitram-po manokan' ilay mitondra vohoka na noho ny sitrapon' olona hafa<ref>---<nowiki>https://archives.ceped.org/avortement_ameriquelatine_2007/fr/chapitre1/annexe.html</nowiki></ref>. == Fomba fanatanterahana ny fanalan-jaza == Tsy maintsy misy ny fomba safidina rehefa hanao fanalan-jaza toy ny fanalan-jaza atao amin'ny alalan'ny fanafody izay azo lazaina fa tsotra noho izy tsy ahatahorana hikasika betsaka ny toe-pahasalaman'ny vehivavy, natao kokoa ho an'ny vehivavy raha mbola kely ilay zaza ao an-kibo. Eo koa ny fanalan-jaza izay atao amin'ny alalan'ny fandidiana izay somary sarotra sy manahirana kokoa satria mihatra tanteraka amin'ny vatana ka manahirana ary atao kokoa rehefa lehibe ny zaza ao an-kibony<ref>https://www.safeabortionwomensright.org/i-need-an-abortion/abortion-services/?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Antony mahatonga ny fanalan-jaza == Mety tsy safidin'ny vehivavy loatra ny hanao fanalan-jaza fa noho fitaka sy fitsoahana adidy ataon'ny lehilahy azy<ref>{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212074853/https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |url-status=dead }}</ref>, ka noho ny fahatahorana ny ray aman-dreniny sy ny henatra ary ny fahafaham-baraka eo anivon'ny fiarahamonina dia lasa manaotao izany. Matetika koa noho ny herisetra sy ny fanolalana nihatra taminy<ref>https://mg.globalvoices.org/2012/05/18/33086/</ref>. == Vokatra ateraky ny fanalan-jaza == Tena ratsy ny vokatra ateraky ny fanalan-jaza ary tsy mijanona amin'ny lafin-javatra iray fa miitatra eo amin'ny ara-batana izay mety hiteraka fahaverezan-dra be loatra sy havizanana be, ka lasa mitarika hatramin'ny fahafatesana mihitsy aza izany. Ao koa ny aretina hafa toy [[homamiadan'ny tranon-jaza]] ka lasa tsy mahazo zanaka intsony (momba)<ref>https://www.moov.mg/article/68213-fanalana-zaza-fomba-natoraly-tandremo-mety-hanimba-tanteraka</ref>. Tsy mijanona amin' izay ihany anefa fa miteraka fikorotanan-tsaina be ny fanalan-jaza satria mahatonga tebiteby, alahelohelo matetika ary fanenenana mihitsy aza ka izany rehetra izany dia manimba ny rafitra misy eo amin'ny fiarahamonina<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. == Lalàna sy pôlitikan'ny fanalan-jaza eto Madagasikara == Mbola tsy mahazo vahana ny fanalan-jaza eto [[Madagasikara]] satria tsy eken’ny lalàna ny fampitsaharana vohoka na inona na inona antony araka ny fehezan-dalàna famaizana nivoaka tamin' ny 2017 andininy faha-317 ary mbola maneho izany ihany koa ny lalàna 2017-043 andininy faha-28<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. Fa indrindra koa ny mpitsabo na mpianatra ho mpitsabo raha tratra miray tsikombakomba dia mahazo sazy hentitra sy fanamelohana higadra 1 hatramin' ny 5 taona an-tranomaizina, miampy onitra 360&nbsp;000 Ar hatramin' ny 10&nbsp;800&nbsp;000 Ar. Raha sanatria ka fantatra fa efa mperin-kelola ilay olona dia mbola sazy mafimafy kokoa noho izany no mihatra aminy<ref>{{Cite web |url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |title=kopian'ny arisiva |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212072741/https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |url-status=dead }}</ref>. == Vahaolana sy torohevitra == Tena ilaina ny mifototra amin'ny fanomezana antotan-baovao azo antoka sy mifanaraka amin'ny taonan'ny tsirairay momba ny fananahana sy ny fahasalamana<ref>https://www-journalmadagascar-com/</ref>. Ilaina ny fanomezana sehatra malalaka ny tanora haneho hevitra manoloana ny zava-misy sy mitranga. Fa ny tena lehibe dia ny fanabeazana ny isam-batan'olona mba hanana fitondran-tena mendrika sy ho tomponandraikitra amin’ny tenany sy ny hoaviny manontolo. == Loharano == me5oodvxojv3tqd54zq4ae70udt8brl 1135613 1135612 2026-04-19T11:16:06Z Thelezifor 15140 Rohy ivelany 1135613 wikitext text/x-wiki [[Sary:23 674673M 001-detail.jpg|vignette|378x378px|Fanalan-jaza]] Ny '''fanalan-jaza''' dia fitsaharan' ny fitondrana vohoka alohan'ny haterahan'ny zaza. Raha tsy an-tsitrapo izany dia atao hoe '''fahafahan-jaza'''. == Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza == Misy ny atao hoe fahafahan-jaza voajanahary izay mitranga eo amin'ny vehivavy, izay mazàna tsy fikasany manokana fa noho ny olana eo amin'ny toe-batany (olana eo amin'ny [[tranonjaza]]). Misy koa ny fanalan-jaza izay nokendrena, niniana tanterahina, izany hoe an-tsitram-po manokan' ilay mitondra vohoka na noho ny sitrapon' olona hafa<ref>---<nowiki>https://archives.ceped.org/avortement_ameriquelatine_2007/fr/chapitre1/annexe.html</nowiki></ref>. == Fomba fanatanterahana ny fanalan-jaza == Tsy maintsy misy ny fomba safidina rehefa hanao fanalan-jaza toy ny fanalan-jaza atao amin'ny alalan'ny fanafody izay azo lazaina fa tsotra noho izy tsy ahatahorana hikasika betsaka ny toe-pahasalaman'ny vehivavy, natao kokoa ho an'ny vehivavy raha mbola kely ilay zaza ao an-kibo. Eo koa ny fanalan-jaza izay atao amin'ny alalan'ny fandidiana izay somary sarotra sy manahirana kokoa satria mihatra tanteraka amin'ny vatana ka manahirana ary atao kokoa rehefa lehibe ny zaza ao an-kibony<ref>https://www.safeabortionwomensright.org/i-need-an-abortion/abortion-services/?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Antony mahatonga ny fanalan-jaza == Mety tsy safidin'ny vehivavy loatra ny hanao fanalan-jaza fa noho fitaka sy fitsoahana adidy ataon'ny lehilahy azy<ref>{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212074853/https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |url-status=dead }}</ref>, ka noho ny fahatahorana ny ray aman-dreniny sy ny henatra ary ny fahafaham-baraka eo anivon'ny fiarahamonina dia lasa manaotao izany. Matetika koa noho ny herisetra sy ny fanolalana nihatra taminy<ref>https://mg.globalvoices.org/2012/05/18/33086/</ref>. == Vokatra ateraky ny fanalan-jaza == Tena ratsy ny vokatra ateraky ny fanalan-jaza ary tsy mijanona amin'ny lafin-javatra iray fa miitatra eo amin'ny ara-batana izay mety hiteraka fahaverezan-dra be loatra sy havizanana be, ka lasa mitarika hatramin'ny fahafatesana mihitsy aza izany. Ao koa ny aretina hafa toy [[homamiadan'ny tranon-jaza]] ka lasa tsy mahazo zanaka intsony (momba)<ref>https://www.moov.mg/article/68213-fanalana-zaza-fomba-natoraly-tandremo-mety-hanimba-tanteraka</ref>. Tsy mijanona amin' izay ihany anefa fa miteraka fikorotanan-tsaina be ny fanalan-jaza satria mahatonga tebiteby, alahelohelo matetika ary fanenenana mihitsy aza ka izany rehetra izany dia manimba ny rafitra misy eo amin'ny fiarahamonina<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. == Lalàna sy pôlitikan'ny fanalan-jaza eto Madagasikara == Mbola tsy mahazo vahana ny fanalan-jaza eto [[Madagasikara]] satria tsy eken’ny lalàna ny fampitsaharana vohoka na inona na inona antony araka ny fehezan-dalàna famaizana nivoaka tamin' ny 2017 andininy faha-317 ary mbola maneho izany ihany koa ny lalàna 2017-043 andininy faha-28<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. Fa indrindra koa ny mpitsabo na mpianatra ho mpitsabo raha tratra miray tsikombakomba dia mahazo sazy hentitra sy fanamelohana higadra 1 hatramin' ny 5 taona an-tranomaizina, miampy onitra 360&nbsp;000 Ar hatramin' ny 10&nbsp;800&nbsp;000 Ar. Raha sanatria ka fantatra fa efa mperin-kelola ilay olona dia mbola sazy mafimafy kokoa noho izany no mihatra aminy<ref>{{Cite web |url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |title=kopian'ny arisiva |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212072741/https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |url-status=dead }}</ref>. == Vahaolana sy torohevitra == Tena ilaina ny mifototra amin'ny fanomezana antotan-baovao azo antoka sy mifanaraka amin'ny taonan'ny tsirairay momba ny fananahana sy ny fahasalamana<ref>https://www-journalmadagascar-com/</ref>. Ilaina ny fanomezana sehatra malalaka ny tanora haneho hevitra manoloana ny zava-misy sy mitranga. Fa ny tena lehibe dia ny fanabeazana ny isam-batan'olona mba hanana fitondran-tena mendrika sy ho tomponandraikitra amin’ny tenany sy ny hoaviny manontolo. == Jereo koa == * [[Fanalan-jaza eto Madagasikara]] * [[Fahafahan-jaza]] == Loharano == 9wjen7v1g5rsnhb8t3ne07wv1vezlkp 1135614 1135613 2026-04-19T11:21:54Z Thelezifor 15140 Nanitatra ny teny fampidirana 1135614 wikitext text/x-wiki [[Sary:23 674673M 001-detail.jpg|vignette|378x378px|Fanalan-jaza]] Ny '''fanalan-jaza''' dia fitsaharan' ny fitondrana vohoka alohan'ny haterahan'ny zaza. Raha tsy an-tsitrapo izany dia atao hoe '''fahafahan-jaza'''. Samy manana ny lalàny mikasika ny fanalan-jaza ny firenena tsirairay. Raha tsy azo atao ny fanalan-jaza dia maro ny faninganana izay ahafahana manao izany araka ny lalàna: [[Firaisana ara-nofo amin' olom-pady|firaisana amin' olom-pady]], [[fanolanana]], kileman' ny zaza ho teraka na fitondrana vohoka mety hampidi-doza ho an' ny reny. == Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza == Misy ny atao hoe fahafahan-jaza voajanahary izay mitranga eo amin'ny vehivavy, izay mazàna tsy fikasany manokana fa noho ny olana eo amin'ny toe-batany (olana eo amin'ny [[tranonjaza]]). Misy koa ny fanalan-jaza izay nokendrena, niniana tanterahina, izany hoe an-tsitram-po manokan' ilay mitondra vohoka na noho ny sitrapon' olona hafa<ref>---<nowiki>https://archives.ceped.org/avortement_ameriquelatine_2007/fr/chapitre1/annexe.html</nowiki></ref>. == Fomba fanatanterahana ny fanalan-jaza == Tsy maintsy misy ny fomba safidina rehefa hanao fanalan-jaza toy ny fanalan-jaza atao amin'ny alalan'ny fanafody izay azo lazaina fa tsotra noho izy tsy ahatahorana hikasika betsaka ny toe-pahasalaman'ny vehivavy, natao kokoa ho an'ny vehivavy raha mbola kely ilay zaza ao an-kibo. Eo koa ny fanalan-jaza izay atao amin'ny alalan'ny fandidiana izay somary sarotra sy manahirana kokoa satria mihatra tanteraka amin'ny vatana ka manahirana ary atao kokoa rehefa lehibe ny zaza ao an-kibony<ref>https://www.safeabortionwomensright.org/i-need-an-abortion/abortion-services/?utm_source=chatgpt.com</ref>. == Antony mahatonga ny fanalan-jaza == Mety tsy safidin'ny vehivavy loatra ny hanao fanalan-jaza fa noho fitaka sy fitsoahana adidy ataon'ny lehilahy azy<ref>{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212074853/https://www.rdb.mg/pastoraly/raki-tsarobidy/20274-ny-fanalan-jaza-3.html |url-status=dead }}</ref>, ka noho ny fahatahorana ny ray aman-dreniny sy ny henatra ary ny fahafaham-baraka eo anivon'ny fiarahamonina dia lasa manaotao izany. Matetika koa noho ny herisetra sy ny fanolalana nihatra taminy<ref>https://mg.globalvoices.org/2012/05/18/33086/</ref>. == Vokatra ateraky ny fanalan-jaza == Tena ratsy ny vokatra ateraky ny fanalan-jaza ary tsy mijanona amin'ny lafin-javatra iray fa miitatra eo amin'ny ara-batana izay mety hiteraka fahaverezan-dra be loatra sy havizanana be, ka lasa mitarika hatramin'ny fahafatesana mihitsy aza izany. Ao koa ny aretina hafa toy [[homamiadan'ny tranon-jaza]] ka lasa tsy mahazo zanaka intsony (momba)<ref>https://www.moov.mg/article/68213-fanalana-zaza-fomba-natoraly-tandremo-mety-hanimba-tanteraka</ref>. Tsy mijanona amin' izay ihany anefa fa miteraka fikorotanan-tsaina be ny fanalan-jaza satria mahatonga tebiteby, alahelohelo matetika ary fanenenana mihitsy aza ka izany rehetra izany dia manimba ny rafitra misy eo amin'ny fiarahamonina<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. == Lalàna sy pôlitikan'ny fanalan-jaza eto Madagasikara == Mbola tsy mahazo vahana ny fanalan-jaza eto [[Madagasikara]] satria tsy eken’ny lalàna ny fampitsaharana vohoka na inona na inona antony araka ny fehezan-dalàna famaizana nivoaka tamin' ny 2017 andininy faha-317 ary mbola maneho izany ihany koa ny lalàna 2017-043 andininy faha-28<ref>https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6</ref>. Fa indrindra koa ny mpitsabo na mpianatra ho mpitsabo raha tratra miray tsikombakomba dia mahazo sazy hentitra sy fanamelohana higadra 1 hatramin' ny 5 taona an-tranomaizina, miampy onitra 360&nbsp;000 Ar hatramin' ny 10&nbsp;800&nbsp;000 Ar. Raha sanatria ka fantatra fa efa mperin-kelola ilay olona dia mbola sazy mafimafy kokoa noho izany no mihatra aminy<ref>{{Cite web |url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |title=kopian'ny arisiva |access-date=2025-09-02 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212072741/https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |url-status=dead }}</ref>. == Vahaolana sy torohevitra == Tena ilaina ny mifototra amin'ny fanomezana antotan-baovao azo antoka sy mifanaraka amin'ny taonan'ny tsirairay momba ny fananahana sy ny fahasalamana<ref>https://www-journalmadagascar-com/</ref>. Ilaina ny fanomezana sehatra malalaka ny tanora haneho hevitra manoloana ny zava-misy sy mitranga. Fa ny tena lehibe dia ny fanabeazana ny isam-batan'olona mba hanana fitondran-tena mendrika sy ho tomponandraikitra amin’ny tenany sy ny hoaviny manontolo. == Jereo koa == * [[Fanalan-jaza eto Madagasikara]] * [[Fahafahan-jaza]] == Loharano == b1nbzeeuzepkgmvdw1etc0ucr01ss63 0 295664 1135620 1119214 2026-04-19T11:38:29Z Thelezifor 15140 Loharano 1135620 wikitext text/x-wiki [[Sary:Commelina madagascarica.jpg|vignette|314x314px|[[Nifinakanga]] (''Commelina madagascarica'')]] Ny '''fanalan-jaza eto Madagasikara''' dia voasazy amin' ny toe-javatra rehetra araka ny lalàna mifehy ny [[Fahafahan-jaza|fanalan-jaza]] eto amin' ny firenena, na ho an' ny alan-jaza na ho an' ny mpanampy amin' ny fanalan-jaza. Anisan' ny firenena vitsy dia vitsy mandrara tanteraka ny fanalan-jaza i [[Madagasikara]]. Ny fanalan-jaza dia tsy ara-dalàna nanomboka tamin' ny andron' ny fanjanahantany frantsay, voataonan' ny toe-tsaina mpomba ny fahaterahana. Tamin' ny taona 2017, nolavin' ny governemanta ny tolo-kevitra haha ara-dalàna ny fanalan-jaza ho an' ny fahasalamana. Nisy volavolan-dalàna momba ny fanomezana alalana ny fanalan-jaza amin' ny raharaha fanolanana izay natolotry ny [[solombavambahoaka]] Masy Goulamaly tamin' ny Novambra 2021, saingy nolavin' ny [[Antenimieran' i Madagasikara|Antenimiera]] izany. Ny ankamaran' ny Malagasy dia manohitra ny lalàna maha ara-dalàna ny fanalan-jaza. Ny Fiangonana, izay manohitra ny fanalan-jaza, dia misy fiantraikany amin' ny fanapahan-kevitry ny mpanao pôlitika. Etsy ankilany dia fikambanana iraisam-pirenena maro no mamporisika ny fanaovana ho ara-dalàna ny fanalan-jaza ho ara-dalàna. Ny fikambanana Nifin'Akanga, izay vondrona mpiaro ny fanalan-jaza, dia manao fikarohana sy mikarakara fihetsiketsehana. Eto Madagasikara dia tena mampidi-doza ny fanalan-jaza ary antony lehibe mahafaty ny vehivavy betsaka. Ny fanalan-jaza sasany dia ataon' ny mpiasan' ny fahasalamana mangingina. Misy vehivavy manala zaza ny tenany na mampiasa fanafody nentim-paharazana avy amin' ny reninjaza. Kely ny fampiasana [[fanabeazana aizana]] eto Madagasikara. == Pôlitikan' ny fanalan-jaza eto Madagasikara == Mbola tsy mahazo vahana ny fanalan-jaza eto [[Madagasikara]] satria tsy eken' ny lalàna ny fampitsaharana vohoka na inona na inona antony araka ny fehezan-dalàna famaizana nivoaka tamin' ny taona 2017, andininy faha-317 ary mbola maneho izany ihany koa ny lalàna 2017-043 andininy faha-28<ref><small>"[https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6 Tsy Tena Mamaha Olana ny Fanalana Zaza]", ''wol.jw.org''</small></ref>. Fa indrindra koa ny mpitsabo na mpianatra ho mpitsabo raha tratra miray tsikombakomba dia mahazo sazy hentitra sy fanamelohana higadra 1 hatramin' ny 5 taona an-tranomaizina, miampy onitra 360&nbsp;000 Ar hatramin' ny 10&nbsp;800&nbsp;000 Ar. Raha sanatria ka fantatra fa efa mperin-kelola ilay olona dia mbola sazy mafimafy kokoa noho izany no mihatra aminy<ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php Mpitsabo mpanala zaza Mety hahatratra 10 tapitrisa Ar ny sazy]", ''www.tiatanindrazana.mg''</small></ref>. == Jereo koa == * [[Nifinakanga]] (zavamaniry) * [[Fanambadiana]] * [[Fanabeazana aizana]] * [[Firaisana ara-nofo]] == Loharano == mxetoeu3rrkmwoqpq33bft42jr31r2o 0 295712 1135579 1119502 2026-04-19T05:25:37Z ~2026-96630-1 38575 Fampiasana 1135579 wikitext text/x-wiki [[Sary:Aphloia-theiformis0073.JPG|vignette|350x350px|''Aphloia'' ''theiformis'']] Ny '''''Aphloia theiformis''''' dia [[hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] fahita any amin' ny alan' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]] sy [[Madagasikara]] ary [[Afrika Atsinanana]], izay hany karazana ao amin' ny vondron-karazana '''''Aphloia''''' sy ny fianakaviana '''''Aphloiaceae''''', ao amin' ny filaharana Crossosomatales. [[Sary:Aphloia theiformis 1DS-II 8649.jpg|ankavia|vignette|250x250px|''Aphloia'' ''theiformis'']] Atao hoe '''''voafotsy''''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Indreto koa ny anarany hafa: ''fandramanana'', ''hazondrano'', ''kirandrambahivary'', ''kirandrambehivavy'', ''kirandrambiavy'', ''maramanana'' ary ''miaramanana''. == Zana-karazana == Manana zana-karazana ihany koa ity zavaaniry ity, dia ireto izany: * ''Aphloia theiformis'' ''deltoides'' * ''Aphloia theiformis'' ''madagascariensis'' * ''Aphloia theiformis'' ''mauritiana'' * ''Aphloia theiformis'' ''theiformis'' * ''Aphloia theiformis'' ''minima'' * ''Aphloia theiformis'' ''seychellensis'' == Fampiasana == Ny hazon' io zavamaniry io dia azo anamboarana trano na fanaka ary azo atao [[kitay]]. Ampiasaina koa izy io ao [[La Réunion]] hitsaboana ny [[fanaviana]], ny fanaintainana, ny [[tazomoka]], ny [[mamaivay]], ary atao hanadiovana kibo. Ampiasaina hitsaboana ny fanaviana ihany koa ny raviny ao [[Maorisy]]. Ao amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana malagasy]] dia ampiasaina ho emetika ny hodiny ary alona naty rano mafana ho zava-pisotro manala hetaheta ny raviny. Malaza ho manasitrana ny [[amany ra]] koa ny raviny tanora fa ny raviny antitra kosa itsaboana ny [[rohana]]. Ny fanadihadiana fitosimika dia naneho fa misy [[sapôninina]] sy [[ksantônina]] ny raviny. == Jereo koa == * ''[[Maytenus fasciculata]]'' * ''[[Antidesma madagascariense]]'' * [[Raokandro]] * [[Tambavy]] * [[Fitsaboana nentim-paharazana]] tqlyp2w5bo7n7lmke6xrwiuq4g0t5d0 1135580 1135579 2026-04-19T05:27:20Z ~2026-96630-1 38575 Rohy anatiny 1135580 wikitext text/x-wiki [[Sary:Aphloia-theiformis0073.JPG|vignette|350x350px|''Aphloia'' ''theiformis'']] Ny '''''Aphloia theiformis''''' dia [[hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] fahita any amin' ny alan' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]] sy [[Madagasikara]] ary [[Afrika Atsinanana]], izay hany karazana ao amin' ny vondron-karazana '''''Aphloia''''' sy ny fianakaviana '''''Aphloiaceae''''', ao amin' ny filaharana Crossosomatales. [[Sary:Aphloia theiformis 1DS-II 8649.jpg|ankavia|vignette|250x250px|''Aphloia'' ''theiformis'']] Atao hoe '''''voafotsy''''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Indreto koa ny anarany hafa: ''fandramanana'', ''hazondrano'', ''kirandrambahivary'', ''kirandrambehivavy'', ''kirandrambiavy'', ''maramanana'' ary ''miaramanana''. == Zana-karazana == Manana zana-karazana ihany koa ity zavaaniry ity, dia ireto izany: * ''Aphloia theiformis'' ''deltoides'' * ''Aphloia theiformis'' ''madagascariensis'' * ''Aphloia theiformis'' ''mauritiana'' * ''Aphloia theiformis'' ''theiformis'' * ''Aphloia theiformis'' ''minima'' * ''Aphloia theiformis'' ''seychellensis'' == Fampiasana == Ny hazon' io zavamaniry io dia azo anamboarana trano na fanaka ary azo atao [[kitay]]. Ampiasaina koa izy io ao [[La Réunion]] hitsaboana ny [[fanaviana]], ny fanaintainana, ny [[tazomoka]], ny [[mamaivay]], ary atao hanadiovana kibo. Ampiasaina hitsaboana ny fanaviana ihany koa ny raviny ao [[Maorisy]]. Ao amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana malagasy]] dia ampiasaina ho emetika ny hodiny ary alona naty rano mafana ho zava-pisotro manala hetaheta ny raviny. Malaza ho manasitrana ny [[amany ra]] koa ny raviny tanora fa ny raviny antitra kosa itsaboana ny [[rohana]]. Ny fanadihadiana fitosimika dia naneho fa misy [[sapôninina]] sy [[ksantônina]] ny raviny. == Jereo koa == * ''[[Maytenus fasciculata]]'' * ''[[Antidesma madagascariense]]'' * [[Raokandro]] * [[Tambavy]] * [[Fitsaboana nentim-paharazana]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] m5icmdtz7fqky03j02t8hnoxqkupyqz 0 295969 1135595 1120774 2026-04-19T10:03:07Z Thelezifor 15140 Nanambatra lahatsoratra 1135595 wikitext text/x-wiki [[Sary:20200822 Pustule 2.jpg|vignette|340x340px|Mony]] Ny '''mony''' , izay fantgatra amin' ny anarana hoe fantatra ihany koa amin' ny hoe '''''akne vulgaris''''', dia dia aretin-koditra maharitra miseho amin' ny alalan' ny fibontsimbontsinana kely miseho eny amin' ny tarehy, indrindra amin' ny tarehin' ny zatovo mitombo, izay vokatry ny tavo be loatra sy ny [[sela]] maty amin' ny hoditra izay tsy tafavoaka ao amin' ny [[mason-koditra]] fa manentsina azy. Menaka avoakan' ny fihary ao amin' ny [[hoditra]] ny tavo. {{Infobox medical condition |name =Ny mony |synonym = |image =Acne vulgaris on a very oily skin.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =Photograph of an 18-year-old male with moderate severity acne vulgaris demonstrating classic features of whiteheads and oily skin distributed over the forehead |caption =Ketrona mahazatra amin'ny lehilahy 18 taona mandritra'ny [[fialantsakana]] |pronounce = |specialty =[[Fitsaboana ny hoditra]] |symptoms =[[Teboka mainty, teboka fotsy]], [[ketrona madinika]]s, hoditra mitera-menaka, [[marika amin'ny hoditra]]<ref name=Vary2015/><ref name=Bhate2013/> |onset =[[Fialan-tsakana]]<ref name=NEJM2005/> |duration = |causes = |risks =[[Fandovana ara-tsaina sy ara-batana]]<ref name=Bhate2013/> |diagnosis = |differential =[[Fivontosana na fery eo amin'ny fototry ny volo]], [[fahamenan'ny tarehy sy fivontosana]], [[fivontosana sy fery eo ambanin'ny hoditra]], [[ketrona noho ny hatsemboana]]<ref>{{cite book |last1=Kahan |first1=Scott |title=In a Page: Medicine|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781770354|page=412|url=https://books.google.com/?id=46wpAUhUHjMC&pg=PA412|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906210844/https://books.google.com/books?id=46wpAUhUHjMC&pg=PA412|archive-date=6 September 2017}}</ref> |prevention = |treatment =Fiovana amin'ny fomba fiainana, fanafody, fitsaboana manaraka ny fenitra<ref name=Mahmood2014/><ref name=Titus2012/> |medication =[[Azelaic acid]], [[benzoyl peroxide]], [[salicylic acid]], [[fanafody manohitra otrik'aretina]], [[combined oral contraceptive pill|birth control pills]], [[isotretinoin]]<ref name=Titus2012>{{cite journal | vauthors = Titus S, Hodge J | title = Diagnosis and treatment of acne | journal = American Family Physician | volume = 86 | issue = 8 | pages = 734–40 | date = October 2012 | pmid = 23062156 | url = http://www.aafp.org/afp/2012/1015/p734.html | url-status = live | type = Review | archive-url = https://web.archive.org/web/20150218104435/http://www.aafp.org/afp/2012/1015/p734.html | archive-date = 18 February 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218104435/http://www.aafp.org/afp/2012/1015/p734.html |date=18 February 2015 }}</ref> |prognosis = |frequency =Olona 633 tapitrisa voakasika (2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths = }} Ny endri-javatra mahazatra amin'ity aretina ity dia ahitana mony mainty na fotsy, mony, hoditra menaka, ary mety ho ratra.<ref name="Vary2015">{{Cite journal|vauthors=Vary JC|title=Selected Disorders of Skin Appendages--Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|journal=The Medical Clinics of North America|volume=99|issue=6|pages=1195–211|date=November 2015|pmid=26476248|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|type=Review}}</ref><ref name="Bhate2013">{{Cite journal|vauthors=Bhate K, Williams HC|title=Epidemiology of acne vulgaris|journal=The British Journal of Dermatology|volume=168|issue=3|pages=474–85|date=March 2013|pmid=23210645|doi=10.1111/bjd.12149|type=Review}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Tuchayi SM, Makrantonaki E, Ganceviciene R, Dessinioti C, Feldman SR, Zouboulis CC|title=Acne vulgaris|journal=Nature Reviews. Disease Primers|volume=1|pages=15033|date=September 2015|pmid=27227877|doi=10.1038/nrdp.2015.33}}</ref> Ny hoditra misy fihary menaka betsaka no tena voakasik'izany, anisan'izany ny tarehy, ny tapany ambony amin'ny tratra, ary ny lamosina. Ny fisehoana vokatr'izany dia mety hiteraka tebiteby, fihenan'ny fahatokisan-tena, ary, amin'ny tranga tafahoatra, [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|fahaketrahana]] na eritreritra hamono tena.<ref name="Barnes2012">{{Cite journal|vauthors=Barnes LE, Levender MM, Fleischer AB, Feldman SR|title=Quality of life measures for acne patients|journal=Dermatologic Clinics|volume=30|issue=2|pages=293–300, ix|date=April 2012|pmid=22284143|doi=10.1016/j.det.2011.11.001|type=Review}}</ref> Ny fototarazo no antony voalohany mahatonga ny mony amin'ny 80%-n'ny tranga.<ref name="Bhate2013" /> Tsy mazava ny anjara asan'ny sakafo sy ny fifohana sigara, ary toa tsy misy ifandraisany amin'izany na ny fahadiovana na ny fiposahan'ny masoandro.<ref name="Bhate2013" /><ref name="Knutsen2012">{{Cite journal|vauthors=Knutsen-Larson S, Dawson AL, Dunnick CA, Dellavalle RP|title=Acne vulgaris: pathogenesis, treatment, and needs assessment|journal=Dermatologic Clinics|volume=30|issue=1|pages=99–106, viii-ix|date=January 2012|pmid=22117871|doi=10.1016/j.det.2011.09.001|type=Review}}</ref><ref name="Schnopp2011">{{Cite journal|vauthors=Schnopp C, Mempel M|title=Acne vulgaris in children and adolescents|journal=Minerva Pediatrica|volume=63|issue=4|pages=293–304|date=August 2011|pmid=21909065|type=Review}}</ref> Na lahy na vavy, toa anisan'ny antony fototra ny hormonina antsoina hoe androgens, amin'ny alàlan'ny fampitomboana ny famokarana sebum.<ref name="NEJM2005">{{Cite journal|vauthors=James WD|title=Clinical practice. Acne|journal=The New England Journal of Medicine|volume=352|issue=14|pages=1463–72|date=April 2005|pmid=15814882|doi=10.1056/NEJMcp033487|type=Review}}</ref> Antony iray mahazatra ihany koa ny fitomboan'ny bakteria ''Cutibacterium acnes'' be loatra, izay hita eo amin'ny hoditra.<ref name="Zaenglein2018">{{Cite journal|vauthors=Zaenglein AL|title=Acne Vulgaris|journal=The New England Journal of Medicine|volume=379|issue=14|pages=1343–1352|date=October 2018|pmid=30281982|doi=10.1056/NEJMcp1702493|type=Review}}</ref> Misy fitsaboana ny mony, anisan'izany ny fanovana fomba fiaina, ny fanafody ary ny fomba fitsaboana. Mety hanampy ny fihinanana gliosida tsotra vitsy kokoa toy ny [[siramamy]].<ref name="Mahmood2014">{{Cite journal|vauthors=Mahmood SN, Bowe WP|title=Diet and acne update: carbohydrates emerge as the main culprit|journal=Journal of Drugs in Dermatology|volume=13|issue=4|pages=428–35|date=April 2014|pmid=24719062|type=Review}}</ref> Matetika ampiasaina ny fitsaboana ampiharina mivantana amin'ny hoditra voakasika, toy ny asidra azelaika, benzoyl peroxide, ary asidra salisilika.<ref name="Titus2012" /> Misy [[Antibiôtika|antibiotika]] sy retinoida azo ampiasaina amin'ny hoditra ary raisina am-bava.<ref name="Titus2012" /> Mety hipoitra ny fanoherana ny antibiotika.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|vauthors=Beylot C, Auffret N, Poli F, Claudel JP, Leccia MT, Del Giudice P, Dreno B|title=Propionibacterium acnes: an update on its role in the pathogenesis of acne|journal=Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology|volume=28|issue=3|pages=271–8|date=March 2014|pmid=23905540|doi=10.1111/jdv.12224|type=Review}}</ref> Misy karazana pilina fanabeazana aizana maromaro manampy amin'ny fanafoanana ny mony amin'ny vehivavy.<ref name="Titus2012" /> Ny pilina Isotretinoin dia mazàna natokana ho an'ny mony mafy, noho ny mety ho voka-dratsiny bebe kokoa.<ref name="Lew2018">{{Cite journal|vauthors=Vallerand IA, Lewinson RT, Farris MS, Sibley CD, Ramien ML, Bulloch AG, Patten SB|title=Efficacy and adverse events of oral isotretinoin for acne: a systematic review|journal=The British Journal of Dermatology|volume=178|issue=1|pages=76–85|date=January 2018|pmid=28542914|doi=10.1111/bjd.15668}}</ref> Ny fitsaboana mialoha sy mahery vaika dia atolotry ny sasany ao amin'ny sehatry ny fitsaboana mba hampihenana ny fiantraikany maharitra amin'ny olona tsirairay. Tamin'ny taona 2015, olona 633 eo ho eo no voan'ny mony{{Spaces}}olona an-tapitrisany maneran-tany, ka mahatonga azy io ho aretina fahavalo fahita indrindra maneran-tany.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators}}</ref><ref name="Hay2013">{{Cite journal|vauthors=Hay RJ, Johns NE, Williams HC, Bolliger IW, Dellavalle RP, Margolis DJ, Marks R, Naldi L, Weinstock MA, Wulf SK, Michaud C, Murray C, Naghavi M|display-authors=6|title=The global burden of skin disease in 2010: an analysis of the prevalence and impact of skin conditions|journal=The Journal of Investigative Dermatology|volume=134|issue=6|pages=1527–1534|date=June 2014|pmid=24166134|doi=10.1038/jid.2013.446|doi-access=free}}</ref> Matetika ny mony dia miseho amin'ny fahatanorana ary tombanana ho 80–90% amin'ny zatovo any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]] no voan'izany.<ref name="Taylor2011">{{Cite journal|vauthors=Taylor M, Gonzalez M, Porter R|title=Pathways to inflammation: acne pathophysiology|journal=European Journal of Dermatology|volume=21|issue=3|pages=323–33|date=May–June 2011|pmid=21609898|doi=10.1684/ejd.2011.1357|type=Review}}</ref><ref name="BMJ2013">{{Cite journal|vauthors=Dawson AL, Dellavalle RP|title=Acne vulgaris|journal=BMJ|volume=346|issue=5|pages=30–33|date=May 2013|pmid=23657180|doi=10.1136/bmj.f2634|type=Review|jstor=23494950}}</ref><ref name="Goldberg2011">{{Cite book|vauthors=Goldberg DJ, Berlin AL|title=Acne and Rosacea: Epidemiology, Diagnosis and Treatment|publisher=Manson Pub.|location=London|isbn=978-1-84076-150-4|page=8|url=https://books.google.com/?id=ZSjauawI1FsC&pg=PA8&dq|date=October 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702231501/https://books.google.com/books?id=ZSjauawI1FsC&pg=PA8&dq|archive-date=2 July 2016}}</ref> Misy vondrom-piarahamonina ambanivohitra sasany mitatitra fa ambany kokoa ny tahan'ny mony raha oharina amin'ireo vondrom-piarahamonina mandroso.<ref name="Goldberg2011" /><ref name="Spen2009">{{Cite journal|vauthors=Spencer EH, Ferdowsian HR, Barnard ND|title=Diet and acne: a review of the evidence|journal=International Journal of Dermatology|volume=48|issue=4|pages=339–47|date=April 2009|pmid=19335417|doi=10.1111/j.1365-4632.2009.04002.x|type=Review}}</ref> Mety ho voakasik'izany koa ny ankizy sy ny olon-dehibe alohan'ny sy aorian'ny fahamaotiana.<ref name="ReferenceB">{{Cite journal|vauthors=Admani S, Barrio VR|title=Evaluation and treatment of acne from infancy to preadolescence|journal=Dermatologic Therapy|volume=26|issue=6|pages=462–6|date=November 2013|pmid=24552409|doi=10.1111/dth.12108|type=Review}}</ref> Na dia mihena aza ny fahazarana amin'ny mony rehefa lehibe, dia mbola mitohy amin'ny antsasaky ny olona voakasik'izany hatramin'ny roapolo sy telopolo taona, ary mbola misy vondrona kely kokoa miatrika olana amin'ny efapolo taona.<ref name="Bhate2013" /> == Loharano == <references /> [[Category:Fitsaboana ny hoditra]] [[Category:Translated from MDWiki]] bsgqyhxkrnlqtjalsycxe8u4w634ahk 1135596 1135595 2026-04-19T10:04:15Z Thelezifor 15140 Namindra sary 1135596 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = Mony | synonym = | image = Acne vulgaris on a very oily skin.jpg | image_size = | image_thumbtime = | alt = Photograph of an 18-year-old male with moderate severity acne vulgaris demonstrating classic features of whiteheads and oily skin distributed over the forehead | caption = Ketrona mahazatra amin'ny lehilahy 18 taona mandritra'ny [[fialantsakana]] | pronounce = | specialty = [[Fitsaboana ny hoditra]] | symptoms = [[Teboka mainty, teboka fotsy]], [[ketrona madinika]]s, hoditra mitera-menaka, [[marika amin'ny hoditra]]<ref name=Vary2015/><ref name=Bhate2013/> | onset = [[Fialan-tsakana]]<ref name=NEJM2005/> | duration = | causes = | risks = [[Fandovana ara-tsaina sy ara-batana]]<ref name=Bhate2013/> | diagnosis = | differential = [[Fivontosana na fery eo amin'ny fototry ny volo]], [[fahamenan'ny tarehy sy fivontosana]], [[fivontosana sy fery eo ambanin'ny hoditra]], [[ketrona noho ny hatsemboana]]<ref>{{cite book |last1=Kahan |first1=Scott |title=In a Page: Medicine|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781770354|page=412|url=https://books.google.com/?id=46wpAUhUHjMC&pg=PA412|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906210844/https://books.google.com/books?id=46wpAUhUHjMC&pg=PA412|archive-date=6 September 2017}}</ref> | prevention = | treatment = Fiovana amin'ny fomba fiainana, fanafody, fitsaboana manaraka ny fenitra<ref name=Mahmood2014/><ref name=Titus2012/> | medication = [[Azelaic acid]], [[benzoyl peroxide]], [[salicylic acid]], [[fanafody manohitra otrik'aretina]], [[combined oral contraceptive pill|birth control pills]], [[isotretinoin]]<ref name=Titus2012>{{cite journal | vauthors = Titus S, Hodge J | title = Diagnosis and treatment of acne | journal = American Family Physician | volume = 86 | issue = 8 | pages = 734–40 | date = October 2012 | pmid = 23062156 | url = http://www.aafp.org/afp/2012/1015/p734.html | url-status = live | type = Review | archive-url = https://web.archive.org/web/20150218104435/http://www.aafp.org/afp/2012/1015/p734.html | archive-date = 18 February 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218104435/http://www.aafp.org/afp/2012/1015/p734.html |date=18 February 2015 }}</ref> | prognosis = | frequency = Olona 633 tapitrisa voakasika (2015)<ref name=GBD2015Pre/> | deaths = }} Ny '''mony''' , izay fantgatra amin' ny anarana hoe fantatra ihany koa amin' ny hoe '''''akne vulgaris''''', dia dia aretin-koditra maharitra miseho amin' ny alalan' ny fibontsimbontsinana kely miseho eny amin' ny tarehy, indrindra amin' ny tarehin' ny zatovo mitombo, izay vokatry ny tavo be loatra sy ny [[sela]] maty amin' ny hoditra izay tsy tafavoaka ao amin' ny [[mason-koditra]] fa manentsina azy. Menaka avoakan' ny fihary ao amin' ny [[hoditra]] ny tavo. Ny endri-javatra mahazatra amin'ity aretina ity dia ahitana mony mainty na fotsy, mony, hoditra menaka, ary mety ho ratra.<ref name="Vary2015">{{Cite journal|vauthors=Vary JC|title=Selected Disorders of Skin Appendages--Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|journal=The Medical Clinics of North America|volume=99|issue=6|pages=1195–211|date=November 2015|pmid=26476248|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|type=Review}}</ref><ref name="Bhate2013">{{Cite journal|vauthors=Bhate K, Williams HC|title=Epidemiology of acne vulgaris|journal=The British Journal of Dermatology|volume=168|issue=3|pages=474–85|date=March 2013|pmid=23210645|doi=10.1111/bjd.12149|type=Review}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Tuchayi SM, Makrantonaki E, Ganceviciene R, Dessinioti C, Feldman SR, Zouboulis CC|title=Acne vulgaris|journal=Nature Reviews. Disease Primers|volume=1|pages=15033|date=September 2015|pmid=27227877|doi=10.1038/nrdp.2015.33}}</ref> Ny hoditra misy fihary menaka betsaka no tena voakasik'izany, anisan'izany ny tarehy, ny tapany ambony amin'ny tratra, ary ny lamosina. Ny fisehoana vokatr'izany dia mety hiteraka tebiteby, fihenan'ny fahatokisan-tena, ary, amin'ny tranga tafahoatra, [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|fahaketrahana]] na eritreritra hamono tena.<ref name="Barnes2012">{{Cite journal|vauthors=Barnes LE, Levender MM, Fleischer AB, Feldman SR|title=Quality of life measures for acne patients|journal=Dermatologic Clinics|volume=30|issue=2|pages=293–300, ix|date=April 2012|pmid=22284143|doi=10.1016/j.det.2011.11.001|type=Review}}</ref> Ny fototarazo no antony voalohany mahatonga ny mony amin'ny 80%-n'ny tranga.<ref name="Bhate2013" /> Tsy mazava ny anjara asan'ny sakafo sy ny fifohana sigara, ary toa tsy misy ifandraisany amin'izany na ny fahadiovana na ny fiposahan'ny masoandro.<ref name="Bhate2013" /><ref name="Knutsen2012">{{Cite journal|vauthors=Knutsen-Larson S, Dawson AL, Dunnick CA, Dellavalle RP|title=Acne vulgaris: pathogenesis, treatment, and needs assessment|journal=Dermatologic Clinics|volume=30|issue=1|pages=99–106, viii-ix|date=January 2012|pmid=22117871|doi=10.1016/j.det.2011.09.001|type=Review}}</ref><ref name="Schnopp2011">{{Cite journal|vauthors=Schnopp C, Mempel M|title=Acne vulgaris in children and adolescents|journal=Minerva Pediatrica|volume=63|issue=4|pages=293–304|date=August 2011|pmid=21909065|type=Review}}</ref> Na lahy na vavy, toa anisan'ny antony fototra ny hormonina antsoina hoe androgens, amin'ny alàlan'ny fampitomboana ny famokarana sebum.<ref name="NEJM2005">{{Cite journal|vauthors=James WD|title=Clinical practice. Acne|journal=The New England Journal of Medicine|volume=352|issue=14|pages=1463–72|date=April 2005|pmid=15814882|doi=10.1056/NEJMcp033487|type=Review}}</ref> Antony iray mahazatra ihany koa ny fitomboan'ny bakteria ''Cutibacterium acnes'' be loatra, izay hita eo amin'ny hoditra.<ref name="Zaenglein2018">{{Cite journal|vauthors=Zaenglein AL|title=Acne Vulgaris|journal=The New England Journal of Medicine|volume=379|issue=14|pages=1343–1352|date=October 2018|pmid=30281982|doi=10.1056/NEJMcp1702493|type=Review}}</ref>[[Sary:20200822 Pustule 2.jpg|vignette|296x296px|Mony]]Misy fitsaboana ny mony, anisan'izany ny fanovana fomba fiaina, ny fanafody ary ny fomba fitsaboana. Mety hanampy ny fihinanana gliosida tsotra vitsy kokoa toy ny [[siramamy]].<ref name="Mahmood2014">{{Cite journal|vauthors=Mahmood SN, Bowe WP|title=Diet and acne update: carbohydrates emerge as the main culprit|journal=Journal of Drugs in Dermatology|volume=13|issue=4|pages=428–35|date=April 2014|pmid=24719062|type=Review}}</ref> Matetika ampiasaina ny fitsaboana ampiharina mivantana amin'ny hoditra voakasika, toy ny asidra azelaika, benzoyl peroxide, ary asidra salisilika.<ref name="Titus2012" /> Misy [[Antibiôtika|antibiotika]] sy retinoida azo ampiasaina amin'ny hoditra ary raisina am-bava.<ref name="Titus2012" /> Mety hipoitra ny fanoherana ny antibiotika.<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|vauthors=Beylot C, Auffret N, Poli F, Claudel JP, Leccia MT, Del Giudice P, Dreno B|title=Propionibacterium acnes: an update on its role in the pathogenesis of acne|journal=Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology|volume=28|issue=3|pages=271–8|date=March 2014|pmid=23905540|doi=10.1111/jdv.12224|type=Review}}</ref> Misy karazana pilina fanabeazana aizana maromaro manampy amin'ny fanafoanana ny mony amin'ny vehivavy.<ref name="Titus2012" /> Ny pilina Isotretinoin dia mazàna natokana ho an'ny mony mafy, noho ny mety ho voka-dratsiny bebe kokoa.<ref name="Lew2018">{{Cite journal|vauthors=Vallerand IA, Lewinson RT, Farris MS, Sibley CD, Ramien ML, Bulloch AG, Patten SB|title=Efficacy and adverse events of oral isotretinoin for acne: a systematic review|journal=The British Journal of Dermatology|volume=178|issue=1|pages=76–85|date=January 2018|pmid=28542914|doi=10.1111/bjd.15668}}</ref> Ny fitsaboana mialoha sy mahery vaika dia atolotry ny sasany ao amin'ny sehatry ny fitsaboana mba hampihenana ny fiantraikany maharitra amin'ny olona tsirairay. Tamin'ny taona 2015, olona 633 eo ho eo no voan'ny mony{{Spaces}}olona an-tapitrisany maneran-tany, ka mahatonga azy io ho aretina fahavalo fahita indrindra maneran-tany.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators}}</ref><ref name="Hay2013">{{Cite journal|vauthors=Hay RJ, Johns NE, Williams HC, Bolliger IW, Dellavalle RP, Margolis DJ, Marks R, Naldi L, Weinstock MA, Wulf SK, Michaud C, Murray C, Naghavi M|display-authors=6|title=The global burden of skin disease in 2010: an analysis of the prevalence and impact of skin conditions|journal=The Journal of Investigative Dermatology|volume=134|issue=6|pages=1527–1534|date=June 2014|pmid=24166134|doi=10.1038/jid.2013.446|doi-access=free}}</ref> Matetika ny mony dia miseho amin'ny fahatanorana ary tombanana ho 80–90% amin'ny zatovo any amin'ny [[Tontolo Tandrefana|tontolo tandrefana]] no voan'izany.<ref name="Taylor2011">{{Cite journal|vauthors=Taylor M, Gonzalez M, Porter R|title=Pathways to inflammation: acne pathophysiology|journal=European Journal of Dermatology|volume=21|issue=3|pages=323–33|date=May–June 2011|pmid=21609898|doi=10.1684/ejd.2011.1357|type=Review}}</ref><ref name="BMJ2013">{{Cite journal|vauthors=Dawson AL, Dellavalle RP|title=Acne vulgaris|journal=BMJ|volume=346|issue=5|pages=30–33|date=May 2013|pmid=23657180|doi=10.1136/bmj.f2634|type=Review|jstor=23494950}}</ref><ref name="Goldberg2011">{{Cite book|vauthors=Goldberg DJ, Berlin AL|title=Acne and Rosacea: Epidemiology, Diagnosis and Treatment|publisher=Manson Pub.|location=London|isbn=978-1-84076-150-4|page=8|url=https://books.google.com/?id=ZSjauawI1FsC&pg=PA8&dq|date=October 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702231501/https://books.google.com/books?id=ZSjauawI1FsC&pg=PA8&dq|archive-date=2 July 2016}}</ref> Misy vondrom-piarahamonina ambanivohitra sasany mitatitra fa ambany kokoa ny tahan'ny mony raha oharina amin'ireo vondrom-piarahamonina mandroso.<ref name="Goldberg2011" /><ref name="Spen2009">{{Cite journal|vauthors=Spencer EH, Ferdowsian HR, Barnard ND|title=Diet and acne: a review of the evidence|journal=International Journal of Dermatology|volume=48|issue=4|pages=339–47|date=April 2009|pmid=19335417|doi=10.1111/j.1365-4632.2009.04002.x|type=Review}}</ref> Mety ho voakasik'izany koa ny ankizy sy ny olon-dehibe alohan'ny sy aorian'ny fahamaotiana.<ref name="ReferenceB">{{Cite journal|vauthors=Admani S, Barrio VR|title=Evaluation and treatment of acne from infancy to preadolescence|journal=Dermatologic Therapy|volume=26|issue=6|pages=462–6|date=November 2013|pmid=24552409|doi=10.1111/dth.12108|type=Review}}</ref> Na dia mihena aza ny fahazarana amin'ny mony rehefa lehibe, dia mbola mitohy amin'ny antsasaky ny olona voakasik'izany hatramin'ny roapolo sy telopolo taona, ary mbola misy vondrona kely kokoa miatrika olana amin'ny efapolo taona.<ref name="Bhate2013" /> == Loharano == <references /> [[Category:Fitsaboana ny hoditra]] [[Category:Translated from MDWiki]] 8v55rjpsa9gy5ti8fy9n7qvgmd3o4i6 0 297257 1135524 1127110 2026-04-18T19:24:05Z Zafer 8535 Photo changed 1135524 wikitext text/x-wiki [[File:Melissa Vargas 44 Fenerbahçe WV TWVL 20260416 (3) (cropped).jpg|thumb|Melissa Vargas (2026)]] '''Melissa Teresa Vargas Abreu''' (teraka ny 16 Oktobra 1999 tao [[Cienfuegos]], [[Kiobà]]) dia mpilalao volley [[Kiobà]]na sy [[Torkia]], izay milalao ho an'ny [[Fenerbahçe]] sy ny ekipa volley nasionalin'ny vehivavy [[Torkia]]. Mpikambana tao amin'ny ekipa volley nasionalin'ny vehivavy Kiobà izy ary anisan'ny ekipa nasionaly tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany ho an'ny vehivavy FIVB Volleyball 2014 tany [[Italia]]. Nanomboka tamin'ny taona 2023, nilalao tao amin'ny ekipa volley nasionalin'ny vehivavy Tiorka izy. ==Asa== Nanomboka niofana ho an'ny ekipa Cienfuegos izy tamin'ny faha-12 taonany, nilalao tao amin'ny ekipa volley tanora nasionalin'ny tanora Kiobàna ihany koa. Nilalao ho an'i ''Agel Prostějov'' tao amin'ny Repoblika [[Tsekia]] nandritra ny vanim-potoana iray tamin'ny taona 2016 izy. Naratra ny sorony izy ary niverina tany amin'ny fireneny mba hitsabo tena. Rehefa tsy afa-po tamin'ny fahafahana fitsaboana tao amin'ny fireneny izy ary nanakiana izany, dia norarana tsy hilalao ao amin'ny ekipa nasionaly mandritra ny 4 taona teo anelanelan'ny taona 2017–2021, noho ny tsy fahaiza-mifehy tena. Avy eo dia nafindra tany ''Volero Zürich'' izy. ==Fenerbahçe (2018–ankehitriny)== Tamin'ny 29 Jona 2018, nafindra tany Torkia izy ho an'ny Fenerbahçe Opet ary nanomboka ny asany ho angano. Nilalao tao amin'ny Ligy Sinoa izy tamin'ny tapany voalohany tamin'ny Ligy Sultans tamin'ny vanim-potoana 2021, 2022 ary 2023 ary niverina tany Fenerbahçe ho an'ny tapany faharoa tamin'ireo vanim-potoana ireo. Tamin'ny 10 Aprily 2021, nekena ny fangatahana nataon'ny ''Federasiona Volley Tiorka'' ho an'i Vargas mba hahazoana zom-pirenena ao amin'ny Repoblikan'i Torkia ary nanolotra an'i Melissa Vargas ny Karatra ID TR-ny ny Filoha [[Recep Tayyip Erdoğan]]. Tamin'ny 9 Jolay 2024, nanavao ny fifanarahana tamin'ny Fenerbahçe Opet nandritra ny 3 taona izy. {{Commonscat}} [[Sokajy:Mpilalao volley tiorka]] [[Sokajy:Mpilalao volley kiobana]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1999]] fpwq43jiw4ari881ojdhhanqcoorkor 0 297491 1135567 1128057 2026-04-19T04:11:33Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1135567 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. Ny vondron-karazana lehibe indrindra ao dia ny ''Androya'', ny ''Buddleja'', ny ''Emorya'', ny ''Gomphostigma'', ny ''Nicodemia'', ny ''Nuxia'' ary ny ''Peltanthera''. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' nj8be50fzb440u7ouwbpbthaq5rc4cr 1135570 1135567 2026-04-19T04:16:45Z ~2026-96630-1 38575 Vondron-karazana 1135570 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. Ny vondron-karazana lehibe indrindra ao dia ny ''Androya'', ny ''Buddleja'', ny ''Emorya'', ny ''Gomphostigma'', ny ''Nicodemia'', ny ''Nuxia'' ary ny ''Peltanthera''. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == Araka ny Watson & Dallwitz dia ahitana karazana 150 mitsinhara amin' ny vondron-karazana 9 izy io: * [[Androya]] * [[Buddleja]] * [[Emorya]] * [[Gomphostigma]] * [[Nicodemia]] * [[Nuxia]] * [[Peltanthera]] == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' nokdgbqi0d3uvga59fjj8vfhi05np9w 1135571 1135570 2026-04-19T04:27:27Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1135571 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == Araka ny Watson & Dallwitz dia ahitana karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 izy io: * [[Androya]] * [[Buddleja]] * [[Emorya]] * [[Gomphostigma]] * [[Nicodemia]] * [[Nuxia]] * [[Peltanthera]] == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' 9zsjrvdswf0ullapiujo73c4tlwqddz 1135573 1135571 2026-04-19T04:42:05Z ~2026-96630-1 38575 Vondron-karazana 1135573 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == Araka ny Watson & Dallwitz dia ahitana karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 izy io, nefa tafakatra hatramin'ny 10 na 11 izy ireo ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]]: * [[Androya]] * [[Buddleja]] * [[Emorya]] * [[Gomphostigma]] * [[Nicodemia]] * [[Nuxia]] * [[Peltanthera]] * [[Polypremum]] * [[Freylinia]] * [[Sanango]] * [[Adenoplea]] (tafiditra ao koa indraindray) * [[Chilianthus]] (arakaraka ny mpanoratra) == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' b48evd9tlboc50x3dwdpw1j9px4lhsb 1135575 1135573 2026-04-19T04:51:07Z ~2026-96630-1 38575 Vondron-karazana misy eto Madagasikara 1135575 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == Araka ny Watson & Dallwitz dia ahitana karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 izy io, nefa tafakatra hatramin'ny 10 na 11 izy ireo ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]]: * [[Androya]] * [[Buddleja]] * [[Emorya]] * [[Gomphostigma]] * [[Nicodemia]] * [[Nuxia]] * [[Peltanthera]] * [[Polypremum]] * [[Freylinia]] * [[Sanango]] * [[Adenoplea]] (tafiditra ao koa indraindray) * [[Chilianthus]] (arakaraka ny mpanoratra) === Vondron-karazana misy eto Madagascar === Vondron-karazana telo no misy eto Madagasikara: * [[Androya]], tsy hita raha tsy eto Madagasikara: karazana tokana: [[Androya decaryi]]) * [[Nuxia]]: ahitana ny karazana [[Nuxia capitata]] sy [[Nuxia floribunda]] Iadian-kevitra ny fisian' ny vondron-karazana [[Buddleja]]. == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' mrui489brcinwpicf1tkyrmhqe1qz6s 1135576 1135575 2026-04-19T04:51:37Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1135576 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == Araka ny Watson & Dallwitz dia ahitana karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 izy io, nefa tafakatra hatramin'ny 10 na 11 izy ireo ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]]: * [[Androya]] * [[Buddleja]] * [[Emorya]] * [[Gomphostigma]] * [[Nicodemia]] * [[Nuxia]] * [[Peltanthera]] * [[Polypremum]] * [[Freylinia]] * [[Sanango]] * [[Adenoplea]] (tafiditra ao koa indraindray) * [[Chilianthus]] (arakaraka ny mpanoratra) === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === Vondron-karazana telo no misy eto Madagasikara: * [[Androya]], tsy hita raha tsy eto Madagasikara: karazana tokana: [[Androya decaryi]]) * [[Nuxia]]: ahitana ny karazana [[Nuxia capitata]] sy [[Nuxia floribunda]] Iadian-kevitra ny fisian' ny vondron-karazana [[Buddleja]]. == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' 635xktjxjfrnmapgif6rqnquxv4iaqn 1135577 1135576 2026-04-19T04:52:28Z ~2026-96630-1 38575 1135577 wikitext text/x-wiki [[Sary:Buddleja globosa0.jpg|vignette|419x419px|''Buddleja globosa'']] Ny '''''Buddlejaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]] dia ao amin' ny filaharana [[Scrophulariales]]. Araka ny filazan' i Watson sy i Dallwitz dia misy karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 ity fianakaviana ity, izay maniry any amin' ny faritra trôpikaly nefa hita koa any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]] sy any [[Amerika Atsimo]]. [[Sary:Buddleja araucana panicle 1.jpg|vignette|285x285px|''Buddleja araucana'']] Ity fianakaviana ity dia neken' ny [[fanasokajiana APG]] (1998) saingy tsy manan-kery amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) izay nametraka ny vondron-karazana ao amin' ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Scrophulariaceae]]''. == Lisitry ny vondron-karazana == Araka ny Watson & Dallwitz dia ahitana karazana 150 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 9 izy io, nefa tafakatra hatramin'ny 10 na 11 izy ireo ao amin' ny [[fanasokajian' i Cronquist]]: * [[Androya]] * [[Buddleja]] * [[Emorya]] * [[Gomphostigma]] * [[Nicodemia]] * [[Nuxia]] * [[Peltanthera]] * [[Polypremum]] * [[Freylinia]] * [[Sanango]] * [[Adenoplea]] (tafiditra ao koa indraindray) * [[Chilianthus]] (arakaraka ny mpanoratra) === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === Vondron-karazana telo no misy eto Madagasikara: * [[Androya]], tsy hita raha tsy eto Madagasikara: karazana tokana: [[Androya decaryi]]) * [[Nuxia]]: ahitana ny karazana [[Nuxia capitata]] sy [[Nuxia floribunda]] * Iadian-kevitra ny fisian' ny vondron-karazana [[Buddleja]]. == Jereo koa == * ''[[Scrophulariaceae]]'' 5dw7vn61o23uav34646u90jhqqeb845 0 297510 1135583 1128132 2026-04-19T07:12:12Z ~2026-96630-1 38575 Nanampy rohy 1135583 wikitext text/x-wiki [[Sary:Sida fallax.JPG|vignette|374x374px|''Sida fallax'']] Ny '''''Sida''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', ao amin' ny filaharana [[Malvales]], izay hita manerana ny faritra trôpikaly, izay ahitana karazana 150 eo ho eo. Izy ireo dia [[Zavamaniry ahitra|zavamaniry]] [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] velona isan-taona na maharitra mihoatra ny roa taona, na [[hazobotry]] izay mety mahatratra haavo 2 m, manana ravina tsotra mifandimby sy voniny mavo misy felany 5 mitambatra eo amin' ny fotony amin' ny ankapobeny. Karazana maromaro no ampiasaina hahazoana tsiraka. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Sida'' araka ny ''[[The Plant List]]'' <small>(21</small> <small>Aogositra 2019)</small>: * ''Sida abutifolia'' Mill. * ''Sida abutilifolia'' Mill. * ''[[Sida acuta]]'' Burm.f. * ''Sida acutifolia'' Steud. * ''Sida aggregata'' C.Presl * ''Sida alamosana'' S. Watson * ''Sida albiflora'' (Chodat & Hassl.) Krapov. * ''Sida amatlanensis'' Sessé & Moc. * ''Sida angustissima'' A.St.-Hil. * ''Sida anodifolia'' Fryxell * ''Sida antillensis'' Urb. * ''Sida argentina'' K. Schum. * ''Sida ascendens'' A. St.-Hil. * ''Sida aurantiaca'' A. St.-Hil. * ''Sida bakeriana'' Rusby ex Baker f. * ''Sida barclayi'' Baker f. * ''Sida beckii'' Krapov. * ''Sida blepharoprion'' Ulbr. * ''Sida boliviana'' Gand. * ''Sida brachystemon'' DC. * ''Sida cabreriana'' Krapov. * ''Sida calva'' Fryxell * ''Sida caudata'' A.St.-Hil. & Naudin * ''Sida caulorrhiza'' Krapov. * ''Sida centuriata'' Clement * ''Sida cerradoensis'' Krap. * ''Sida chapadensis'' K. Schum. * ''Sida charpinii'' Krapov. * ''Sida chinensis'' Retz. * ''Sida chrysantha'' Ulbr. * ''Sida ciliaris'' L. * ''Sida confusa'' Hassl. * ''Sida coradinii'' Krapov. * ''Sida cordata'' (Burm.f.) Borss.Waalk. * ''[[Sida cordifolia]]'' L. * ''Sida cordifolioides'' K.M. Feng * ''Sida cristobaliana'' Krapov. * ''Sida cuspidata'' (A.Robyns) Krapov. * ''Sida decandra'' R.E. Fr. * ''Sida dregei'' Burtt Davy * ''Sida dubia'' A. St.-Hil. * ''Sida dureana'' Krapov. * ''Sida elliottii'' Torr. & A. Gray * ''Sida emilei'' Hochr. * ''Sida fallax'' Walp. * ''Sida fastuosa'' Fryxell & S.D. Koch * ''Sida galheirensis'' Ulbr. * ''Sida gertiana'' Krapov. * ''Sida glabra'' Mill. * ''Sida glaziovii'' K. Schum. * ''Sida glomerata'' Cav. * ''Sida goyazensis'' K. Schum. * ''Sida gracilipes'' Rusby * ''Sida gracillima'' Hassl. * ''Sida guianensis'' K.Schum. * ''Sida haenkeana'' C.Presl * ''Sida hassleri'' Hochr. * ''Sida hatschbachii'' Krapov. * ''Sida hederifolia'' Cav. * ''Sida hermaphrodita'' (L.) Rusby * ''Sida hibisciformis'' Bertol. * ''Sida hirsutissima'' Mill. * ''Sida hoepfneri'' Gürke ex Schinz * ''Sida hyalina'' Fryxell * ''Sida hyssopifolia'' C.Presl * ''Sida inflexa'' Fernald * ''Sida jamaicensis'' L. * ''Sida jatrophioides'' L'Hér. * ''Sida javensis'' Cav. * ''Sida jussiaeana'' DC. * ''Sida laciniata'' Bovini * ''Sida ledyardii'' H. St. John * ''Sida libenii'' Hauman * ''Sida limensis'' R.E. Fr. * ''Sida lindheimeri'' Engelm. & A. Gray * ''Sida linearis'' Cav. * ''Sida linifolia'' Juss. ex Cav. * ''Sida lonchitis'' St. Hil. & Naud. * ''Sida longipes'' A. Gray * ''Sida luschnathiana'' Steud. * ''Sida martiana'' A.St.-Hil. * ''Sida meyeniana'' Walp. * ''Sida michoacana'' Fryxell * ''Sida monteiroi'' Krapov. * ''Sida monticola'' Fryxell * ''Sida multicrena'' Hochr. * ''Sida mysorensis'' Wight & Arn. * ''Sida nelsonii'' H.St.John * ''Sida nemorensis'' Mart. ex Colla * ''Sida neomexicana'' A. Gray * ''Sida nesogena'' I.M. Johnst. * ''Sida oligandra'' K. Schum. * ''Sida orientalis'' Cav. * ''Sida ovalis'' Kostel. * ''Sida ovata'' Forssk. * ''Sida ovota'' Forssk. * ''Sida pakistanica'' Abedin * ''Sida palmata'' Cav. * ''Sida paradoxa'' Rodrigo * ''Sida parvifolia'' DC. * ''Sida pedersenii'' Krapov. * ''Sida petropolitana'' Monteiro * ''Sida pires-blackii'' Monteiro * ''Sida plumosa'' Cav. * ''Sida poeppigiana'' (K.Schum.) Fryxell * ''Sida potentilloides'' A. St.-Hil. * ''Sida potosina'' Brandegee * ''Sida pritzeliana'' Domin * ''Sida prolifica'' Fryxell & S.D. Koch * ''Sida pseudocordifolia'' Hochr. * ''Sida pseudocymbalaria'' Hassl. * ''Sida quinquevalvacea'' J.L. Liu * ''Sida regnellii'' R.E. Fr. * ''Sida reitzii'' Krapov. * ''Sida repens'' Dombey ex Cav. * ''[[Sida rhombifolia]]'' L. * ''Sida rigida'' (G.Don) D.Dietr. * ''Sida rivulicola'' Ulbr. * ''Sida rodrigoi'' Monteiro * ''Sida rubifolia'' A. St.-Hil. * ''Sida rufescens'' A.St.-Hil. * ''Sida ruizii'' Ulbr. * ''Sida rupo'' Ulbr. * ''Sida rzedowskii'' Fryxell * ''Sida salviifolia'' C.Presl * ''Sida sampaiana'' Monteiro * ''Sida santaremensis'' Monteiro * ''Sida schimperiana'' Hochst. ex A. Rich. * ''Sida schininii'' Krapov. * ''Sida schumanniana'' Krapov. * ''Sida serrata'' Willd. ex Spreng. * ''Sida serratifolia'' R. Wilczek & Steyaert * ''Sida setosa'' Mart. ex Colla * ''Sida spinosa'' L. * ''Sida subcordata'' Span. * ''Sida subcuneata'' A. St.-Hil. * ''Sida surumuensis'' Ulbr. * ''Sida szechuensis'' Matsuda * ''Sida tenuicarpa'' Vollesen * ''Sida ternata'' L. f. * ''Sida tobatiensis'' Ulbr. * ''Sida tragiifolia'' A. Gray * ''Sida tuberculata'' R.E.Fr. * ''Sida turneroides'' Standl. * ''Sida ulei'' Ulbr. * ''[[Sida urens]]'' L. * ''Sida vagans'' Krapov. * ''Sida vallsii'' Krapov. * ''Sida variegata'' (Griseb.) Krapov. * ''Sida vespertina'' Ekman * ''Sida viarum'' A.St.-Hil. * ''Sida weberbaueri'' Ulbr. * ''Sida wingfieldii'' (Fryxell) Dorr * ''Sida xanti'' A. Gray * ''Sida yungasensis'' Krapov. * ''Sida yunnanensis'' S.Y. Hu === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]] sy ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: * ''[[Sida acuta]]'' -- tsindahoro * ''[[Sida cordifolia]]'' -- sepapaka, tsindahoro * ''[[Sida rhombifolia]]'' -- aika, kasindahorina, kisindahorina, kisindahoro, kitsindahoro, sandroky, sindahoro, sindahorona, singahory, tsimaitofangady, tsimatipangady, tsindahoro, tsindahorona, tsindahory * ''[[Sida urens]]'' -- satrikoefamaratra * ''[[Sida spinosa]]'' == Jereo koa == * ''[[Zaha|Adansonia]]'' -- zaha spte7uk8jvak630vwqnnjibqxe0qcu7 1135584 1135583 2026-04-19T07:18:44Z ~2026-96630-1 38575 Karazana hafa 1135584 wikitext text/x-wiki [[Sary:Sida fallax.JPG|vignette|374x374px|''Sida fallax'']] Ny '''''Sida''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', ao amin' ny filaharana [[Malvales]], izay hita manerana ny faritra trôpikaly, izay ahitana karazana 150 eo ho eo. Izy ireo dia [[Zavamaniry ahitra|zavamaniry]] [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] velona isan-taona na maharitra mihoatra ny roa taona, na [[hazobotry]] izay mety mahatratra haavo 2 m, manana ravina tsotra mifandimby sy voniny mavo misy felany 5 mitambatra eo amin' ny fotony amin' ny ankapobeny. Karazana maromaro no ampiasaina hahazoana tsiraka. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Sida'' araka ny ''[[The Plant List]]'' <small>(21</small> <small>Aogositra 2019)</small>: * ''Sida abutifolia'' Mill. * ''Sida abutilifolia'' Mill. * ''[[Sida acuta]]'' Burm.f. * ''Sida acutifolia'' Steud. * ''Sida aggregata'' C.Presl * ''Sida alamosana'' S. Watson * ''Sida albiflora'' (Chodat & Hassl.) Krapov. * ''Sida amatlanensis'' Sessé & Moc. * ''Sida angustissima'' A.St.-Hil. * ''Sida anodifolia'' Fryxell * ''Sida antillensis'' Urb. * ''Sida argentina'' K. Schum. * ''Sida ascendens'' A. St.-Hil. * ''Sida aurantiaca'' A. St.-Hil. * ''Sida bakeriana'' Rusby ex Baker f. * ''Sida barclayi'' Baker f. * ''Sida beckii'' Krapov. * ''Sida blepharoprion'' Ulbr. * ''Sida boliviana'' Gand. * ''Sida brachystemon'' DC. * ''Sida cabreriana'' Krapov. * ''Sida calva'' Fryxell * ''Sida caudata'' A.St.-Hil. & Naudin * ''Sida caulorrhiza'' Krapov. * ''Sida centuriata'' Clement * ''Sida cerradoensis'' Krap. * ''Sida chapadensis'' K. Schum. * ''Sida charpinii'' Krapov. * ''Sida chinensis'' Retz. * ''Sida chrysantha'' Ulbr. * ''Sida ciliaris'' L. * ''Sida confusa'' Hassl. * ''Sida coradinii'' Krapov. * ''Sida cordata'' (Burm.f.) Borss.Waalk. * ''[[Sida cordifolia]]'' L. * ''Sida cordifolioides'' K.M. Feng * ''Sida cristobaliana'' Krapov. * ''Sida cuspidata'' (A.Robyns) Krapov. * ''Sida decandra'' R.E. Fr. * ''Sida dregei'' Burtt Davy * ''Sida dubia'' A. St.-Hil. * ''Sida dureana'' Krapov. * ''Sida elliottii'' Torr. & A. Gray * ''Sida emilei'' Hochr. * ''Sida fallax'' Walp. * ''Sida fastuosa'' Fryxell & S.D. Koch * ''Sida galheirensis'' Ulbr. * ''Sida gertiana'' Krapov. * ''Sida glabra'' Mill. * ''Sida glaziovii'' K. Schum. * ''Sida glomerata'' Cav. * ''Sida goyazensis'' K. Schum. * ''Sida gracilipes'' Rusby * ''Sida gracillima'' Hassl. * ''Sida guianensis'' K.Schum. * ''Sida haenkeana'' C.Presl * ''Sida hassleri'' Hochr. * ''Sida hatschbachii'' Krapov. * ''Sida hederifolia'' Cav. * ''Sida hermaphrodita'' (L.) Rusby * ''Sida hibisciformis'' Bertol. * ''Sida hirsutissima'' Mill. * ''Sida hoepfneri'' Gürke ex Schinz * ''Sida hyalina'' Fryxell * ''Sida hyssopifolia'' C.Presl * ''Sida inflexa'' Fernald * ''Sida jamaicensis'' L. * ''Sida jatrophioides'' L'Hér. * ''Sida javensis'' Cav. * ''Sida jussiaeana'' DC. * ''Sida laciniata'' Bovini * ''Sida ledyardii'' H. St. John * ''Sida libenii'' Hauman * ''Sida limensis'' R.E. Fr. * ''Sida lindheimeri'' Engelm. & A. Gray * ''Sida linearis'' Cav. * ''Sida linifolia'' Juss. ex Cav. * ''Sida lonchitis'' St. Hil. & Naud. * ''Sida longipes'' A. Gray * ''Sida luschnathiana'' Steud. * ''Sida martiana'' A.St.-Hil. * ''Sida meyeniana'' Walp. * ''Sida michoacana'' Fryxell * ''Sida monteiroi'' Krapov. * ''Sida monticola'' Fryxell * ''Sida multicrena'' Hochr. * ''Sida mysorensis'' Wight & Arn. * ''Sida nelsonii'' H.St.John * ''Sida nemorensis'' Mart. ex Colla * ''Sida neomexicana'' A. Gray * ''Sida nesogena'' I.M. Johnst. * ''Sida oligandra'' K. Schum. * ''Sida orientalis'' Cav. * ''Sida ovalis'' Kostel. * ''Sida ovata'' Forssk. * ''Sida ovota'' Forssk. * ''Sida pakistanica'' Abedin * ''Sida palmata'' Cav. * ''Sida paradoxa'' Rodrigo * ''Sida parvifolia'' DC. * ''Sida pedersenii'' Krapov. * ''Sida petropolitana'' Monteiro * ''Sida pires-blackii'' Monteiro * ''Sida plumosa'' Cav. * ''Sida poeppigiana'' (K.Schum.) Fryxell * ''Sida potentilloides'' A. St.-Hil. * ''Sida potosina'' Brandegee * ''Sida pritzeliana'' Domin * ''Sida prolifica'' Fryxell & S.D. Koch * ''Sida pseudocordifolia'' Hochr. * ''Sida pseudocymbalaria'' Hassl. * ''Sida quinquevalvacea'' J.L. Liu * ''Sida regnellii'' R.E. Fr. * ''Sida reitzii'' Krapov. * ''Sida repens'' Dombey ex Cav. * ''[[Sida rhombifolia]]'' L. * ''Sida rigida'' (G.Don) D.Dietr. * ''Sida rivulicola'' Ulbr. * ''Sida rodrigoi'' Monteiro * ''Sida rubifolia'' A. St.-Hil. * ''Sida rufescens'' A.St.-Hil. * ''Sida ruizii'' Ulbr. * ''Sida rupo'' Ulbr. * ''Sida rzedowskii'' Fryxell * ''Sida salviifolia'' C.Presl * ''Sida sampaiana'' Monteiro * ''Sida santaremensis'' Monteiro * ''Sida schimperiana'' Hochst. ex A. Rich. * ''Sida schininii'' Krapov. * ''Sida schumanniana'' Krapov. * ''Sida serrata'' Willd. ex Spreng. * ''Sida serratifolia'' R. Wilczek & Steyaert * ''Sida setosa'' Mart. ex Colla * ''Sida spinosa'' L. * ''Sida subcordata'' Span. * ''Sida subcuneata'' A. St.-Hil. * ''Sida surumuensis'' Ulbr. * ''Sida szechuensis'' Matsuda * ''Sida tenuicarpa'' Vollesen * ''Sida ternata'' L. f. * ''Sida tobatiensis'' Ulbr. * ''Sida tragiifolia'' A. Gray * ''Sida tuberculata'' R.E.Fr. * ''Sida turneroides'' Standl. * ''Sida ulei'' Ulbr. * ''[[Sida urens]]'' L. * ''Sida vagans'' Krapov. * ''Sida vallsii'' Krapov. * ''Sida variegata'' (Griseb.) Krapov. * ''Sida vespertina'' Ekman * ''Sida viarum'' A.St.-Hil. * ''Sida weberbaueri'' Ulbr. * ''Sida wingfieldii'' (Fryxell) Dorr * ''Sida xanti'' A. Gray * ''Sida yungasensis'' Krapov. * ''Sida yunnanensis'' S.Y. Hu === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]] sy ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: * ''[[Sida acuta]]'' -- tsindahoro * ''[[Sida cordifolia]]'' -- sepapaka, tsindahoro * ''[[Sida rhombifolia]]'' -- aika, kasindahorina, kisindahorina, kisindahoro, kitsindahoro, sandroky, sindahoro, sindahorona, singahory, tsimaitofangady, tsimatipangady, tsindahoro, tsindahorona, tsindahory * ''[[Sida urens]]'' -- satrikoefamaratra * ''[[Sida spinosa]]'' Indreto koa ny karazana misy milaza mahita eto Madagasikara nefa mila manamarinana: * ''Sida alba'' * ''Sida javensis'' * ''Sida greveana'' * ''Sida garckeana'' * ''Sida ovata'' * ''Sida stipulata'' == Jereo koa == * ''[[Zaha|Adansonia]]'' -- zaha eymv6c0rlmsjo6k0b9ults30rhnrl5f 4 298533 1135523 1133729 2026-04-18T18:40:16Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135523 wikitext text/x-wiki '''Androany [[19 Aprily|19 avrily]]''': * '''[[1506]]''' : Fandripahana ny [[jiosy]] vao noterena ho [[katôlika]] tao [[Lisboa|Lisbonne]], [[Pôrtogaly|Portiogaly]]. * '''[[1943]]''' : Nijoro nanohitra ny [[Alemàna (vahoaka)|Alemà]] [[Nazisma|Nazi]] ny jiosy tao amin'ny ghetton'i [[Varsôvia|Varsovia]]. meuwh0piwr9sui4uyjlkml7qc7jcwz4 1135525 1135523 2026-04-18T20:41:09Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135525 wikitext text/x-wiki '''Androany [[19 Aprily|19 avrily]]''': [[File:Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 10.jpg|thumb|Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 10]] * '''[[1506]]''' - Fandripahana ny [[jiosy]] vao noterena ho [[katôlika]] tao [[Lisboa|Lisbonne]], [[Pôrtogaly|Portiogaly]]. * '''[[1943]]''' - Nijoro nanohitra ny [[Alemàna (vahoaka)|Alemà]] [[Nazisma|Nazi]] ny jiosy tao amin'ny ghetton'i [[Varsôvia|Varsovia]]. * '''[[1960]]''' - Fitokonan'ny mpianatra oniversitera [[Kôreana|koreana tatsimo]] nahatonga ny filoha voalohany, [[Syngman Rhee]], hiala andro vitsivitsy taty aoriana. nuflwn11z47o6f2clb26flfqravn17w 1135526 1135525 2026-04-18T20:48:46Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135526 wikitext text/x-wiki '''Androany [[19 Aprily|19 avrily]]''': [[File:Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 10.jpg|thumb|Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 10]] * '''[[1506]]''' - Fandripahana ny [[jiosy]] vao noterena ho [[katôlika]] tao [[Lisboa|Lisbonne]], [[Pôrtogaly|Portiogaly]]. * '''[[1936]]''' - Rotaka nataon'ny [[Arabo (vahoaka)|arabo]] tao [[Jaffa]] hamonoana jiosy sy handravana sy handoroana fanorenana anjatony ny fananana maro. * '''[[1943]]''' - Nijoro nanohitra ny [[Alemàna (vahoaka)|Alemà]] [[Nazisma|Nazi]] ny jiosy tao amin'ny ghetton'i [[Varsôvia|Varsovia]]. * '''[[1960]]''' - Fitokonan'ny mpianatra oniversitera [[Kôreana|koreana tatsimo]] nahatonga ny filoha voalohany, [[Syngman Rhee]], hiala andro vitsivitsy taty aoriana. 7p3vtlyy1xqqwzvl2th9tqn4vlkuls4 1135558 1135526 2026-04-19T03:27:47Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135558 wikitext text/x-wiki '''Androany [[19 Aprily|19 avrily]]''': [[File:Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 10.jpg|thumb|Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 10]] * '''[[1506]]''' - Fandripahana ny [[jiosy]] vao noterena ho [[katôlika]] tao [[Lisboa|Lisbonne]], [[Pôrtogaly|Portiogaly]]. * '''[[1936]]''' - Rotaka nataon'ny [[Arabo (vahoaka)|arabo]] tao [[Jaffa]] hamonoana jiosy sy handravana sy handoroana fanorenana anjatony sy fananana maro. * '''[[1943]]''' - Nijoro nanohitra ny [[Alemàna (vahoaka)|Alemà]] [[Nazisma|Nazi]] ny jiosy tao amin'ny ghetton'i [[Varsôvia|Varsovia]]. * '''[[1960]]''' - Fitokonan'ny mpianatra oniversitera [[Kôreana|koreana tatsimo]] nahatonga ny filoha voalohany, [[Syngman Rhee]], hiala andro vitsivitsy taty aoriana. 20i7erqutmjf0kl68ly9xz0t40bgae3 0 298916 1135624 1134577 2026-04-19T11:56:46Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135624 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Autism |synonym = |image =Autism-stacking-cans 2nd edit.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =Boy stacking cans |caption =Repetitively stacking or lining up objects is commonly associated with autism. |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Trouble with [[Interpersonal relationship|social interaction]], impaired [[communication]], restricted interests, repetitive behavior<ref name=Land2008/> |onset =By age two or three<ref name=NIH2016>{{cite web |title= NIMH " Autism Spectrum Disorder |url= https://www.nimh.nih.gov/health/topics/autism-spectrum-disorders-asd/index.shtml |website= nimh.nih.gov |access-date= 20 April 2017 |date= October 2016 |archive-date= 21 April 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170421093226/https://www.nimh.nih.gov/health/topics/autism-spectrum-disorders-asd/index.shtml |url-status= live }}</ref><ref name=DSM5/> |duration =[[Chronic condition|Long term]]<ref name=NIH2016/> |causes =[[Heritability of autism|Genetic]] and environmental factors<ref name=Ch2012/> |risks = |diagnosis =Based on behavior and developmental history<ref name=NIH2016/> |differential =[[Reactive attachment disorder]], [[intellectual disability]], [[schizophrenia]]<ref>{{cite book |vauthors=Corcoran J, Walsh J |title=Clinical Assessment and Diagnosis in Social Work Practice |url={{Google books|y28kokLoe78C|page=72|plainurl=yes}} |publisher=Oxford University Press, New York |date=9 February 2006 |isbn=978-0-19-516830-3 |oclc=466433183 |lccn=2005027740 |page=72 }}</ref> |prevention = |treatment =[[Behavioral therapy]], [[speech therapy]], [[psychotropic medication]]<ref name=CCD2007/><ref name=San2016/><ref>{{cite journal | vauthors = Sukhodolsky DG, Bloch MH, Panza KE, Reichow B | title = Cognitive-behavioral therapy for anxiety in children with high-functioning autism: a meta-analysis | journal = Pediatrics | volume = 132 | issue = 5 | pages = e1341-50 | date = November 2013 | pmid = 24167175 | pmc = 3813396 | doi = 10.1542/peds.2013-1193 }}</ref> |medication =[[Atypical antipsychotic|Antipsychotics]], [[antidepressants]], [[stimulants]] (associated symptoms)<ref name=Ji2015>{{cite journal | vauthors = Ji N, Findling RL | title = An update on pharmacotherapy for autism spectrum disorder in children and adolescents | journal = Current Opinion in Psychiatry | volume = 28 | issue = 2 | pages = 91–101 | date = March 2015 | pmid = 25602248 | doi = 10.1097/YCO.0000000000000132 }}</ref><ref name="Oswald DP 2006">{{cite journal | vauthors = Oswald DP, Sonenklar NA | title = Medication use among children with autism spectrum disorders | journal = Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology | volume = 17 | issue = 3 | pages = 348–355 | date = June 2007 | pmid = 17630868 | doi = 10.1089/cap.2006.17303 }}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite journal | vauthors = Doyle CA, McDougle CJ | title = Pharmacologic treatments for the behavioral symptoms associated with autism spectrum disorders across the lifespan | journal = Dialogues in Clinical Neuroscience | volume = 14 | issue = 3 | pages = 263–279 | date = September 2012 | pmid = 23226952 | pmc = 3513681 }}</ref> |prognosis =Frequently poor<ref name=Ste106/> |frequency =24.8 million (2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths = }} '''Ny autisme''' na "hafakely" dia fikorontanan’ny fivoaran’ny atidoha miavaka amin'ny fananana fahasarotana amin'ny fifandraisana ara-tsosialy sy ara-tserasera, ary amin'ny fitondran-tena voafetra sy miverimberina.<ref name="DSM5">{{Cite book|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition|chapter=Autism Spectrum Disorder, 299.00 (F84.0)|year=2013|publisher=American Psychiatric Publishing}}</ref> Matetika ny ray aman-dreny no mahatsikaritra famantarana mandritra ny telo taona voalohany amin'ny fiainan'ny zanany.<ref name="Land2008">{{Cite journal|vauthors=Landa RJ|title=Diagnosis of autism spectrum disorders in the first 3 years of life|journal=Nat Clin Pract Neurol|volume=4|issue=3|pages=138–147|year=2008|pmid=18253102|doi=10.1038/ncpneuro0731|doi-access=free}}</ref><ref name="DSM5" /> Matetika ireo famantarana ireo dia miseho tsikelikely, misy olona hafakely manana fahasarotana amin'ny fahaizany mifandray amin'ny hafa mandritry ny dingana ara-dalàna amin'ny fivoarana.<ref name="Stef2008">{{Cite journal|vauthors=Stefanatos GA|s2cid=34658024|title=Regression in autistic spectrum disorders|journal=Neuropsychol Rev|volume=18|issue=4|pages=305–319|year=2008|pmid=18956241|doi=10.1007/s11065-008-9073-y}}</ref> Ny autisme dia mifandray amin'ny fitambaran'ny anton-javatra ara-pandovan-toetra sy ara-tontolo iainana.<ref name="Ch2012">{{Cite journal|vauthors=Chaste P, Leboyer M|title=Autism risk factors: genes, environment, and gene-environment interactions|journal=Dialogues in Clinical Neuroscience|volume=14|issue=3|pages=281–292|year=2012|pmid=23226953|pmc=3513682}}</ref> Anisan'ny mety mahatonga izany mandritra ny fitondrana vohoka ny aretina sasany, toy ny rubella, poizina toy ny asidra valproika, alikaola, [[kôkainina]], fanafody famonoana bibikely, [[Firamainty|firaka]], ary fahalotoan'ny rivotra, fihenan'ny fitomboan'ny zaza ao am-bohoka, ary aretina "autoimmune".<ref>{{Cite journal|title=Prenatal factors associated with autism spectrum disorder (ASD)|vauthors=Ornoy A, Weinstein-Fudim L, Ergaz Z|journal=Reproductive Toxicology|volume=56|year=2015|pages=155–169|doi=10.1016/j.reprotox.2015.05.007|pmid=26021712}}</ref><ref name="VohrPoggiDavis2017">{{Cite journal|vauthors=Vohr BR, Poggi Davis E, Wanke CA, Krebs NF|title=Neurodevelopment: The Impact of Nutrition and Inflammation During Preconception and Pregnancy in Low-Resource Settings|journal=Pediatrics|year=2017|volume=139|issue=Suppl 1|pages=S38–S49|pmid=28562247|doi=10.1542/peds.2016-2828F|type=Review}}</ref><ref name="SamsamAhangari2014">{{Cite journal|vauthors=Samsam M, Ahangari R, Naser SA|title=Pathophysiology of autism spectrum disorders: revisiting gastrointestinal involvement and immune imbalance.|journal=World J Gastroenterol|year=2014|volume=20|issue=29|pages=9942–9951|pmid=25110424|doi=10.3748/wjg.v20.i29.9942|pmc=4123375|type=Review}}</ref> Misy adihevitra manodidina ireo antony hafa momba ny tontolo iainana naroso; ohatra, ny petra-kevitra momba ny vaksiny, izay efa voaporofo fa tsy marina.<ref name="Rut2005">{{Cite journal|vauthors=Rutter M|title=Incidence of autism spectrum disorders: changes over time and their meaning|journal=Acta Paediatr|volume=94|issue=1|pages=2–15|year=2005|pmid=15858952|doi=10.1111/j.1651-2227.2005.tb01779.x}}</ref> Misy fiantraikany amin'ny fanodinana fampahalalana ao amin'ny atidoha sy ny fomba ifandraisan'ny [[nerônina]] ny autisme; tsy mazava tsara ny fomba isehoan'izany.<ref name="Lev2009">{{Cite journal|vauthors=Levy SE, Mandell DS, Schultz RT|title=Autism|journal=Lancet|volume=374|issue=9701|pages=1627–1638|year=2009|pmid=19819542|pmc=2863325|doi=10.1016/S0140-6736(09)61376-3}}</ref> Ny Boky Torolalana Diagnostika sy Statistika momba ny Aretina Ara-tsaina (DSM-5), dia mampifangaro ny hafakely sy ireo endrika malefaka kokoa amin'ity aretina ity, anisan'izany ny Asperger syndrome sy ny pervasive developmental disorder not otherwise spectrum disorder (PDD-NOS) ao anatin'ny famaritana ny autisme spectrum disorder (ASD).<ref name="DSM5" /><ref name="John2007">{{Cite journal|vauthors=Johnson CP, Myers SM|title=Identification and evaluation of children with autism spectrum disorders|journal=Pediatrics|volume=120|issue=5|pages=1183–1215|year=2007|pmid=17967920|doi=10.1542/peds.2007-2361|url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1183|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208013449/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/120/5/1183|archive-date=8 February 2009|doi-access=free}}</ref> Ny fanampiana ara-pitondrantena mialoha na ny fitsaboana amin'ny fahaizana miteny dia afaka manampy ny ankizy autiste hahazo fahaiza -mikarakara tena, ara-tsosialy ary ara-pifandraisana.<ref name="CCD2007">{{Cite journal|vauthors=Myers SM, Johnson CP|title=Management of children with autism spectrum disorders|journal=Pediatrics|volume=120|issue=5|pages=1162–1182|date=November 2007|pmid=17967921|doi=10.1542/peds.2007-2362|url=https://pediatrics.aappublications.org/content/120/5/1162|doi-access=free|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323092305/https://pediatrics.aappublications.org/content/120/5/1162|url-status=live}}</ref><ref name="San2016">{{Cite journal|vauthors=Sanchack KE, Thomas CA|title=Autism Spectrum Disorder: Primary Care Principles|journal=American Family Physician|volume=94|issue=12|pages=972–979|date=December 2016|pmid=28075089}}</ref> Na dia tsy misy fanafody fantatra aza,<ref name="CCD2007" /> dia nisy tranganà ankizy sitrana.<ref name="Helt2008">{{Cite journal|vauthors=Helt M, Kelley E, Kinsbourne M, Pandey J, Boorstein H, Herbert M, Fein D|s2cid=4317267|title=Can children with autism recover? If so, how?|journal=Neuropsychology Review|volume=18|issue=4|pages=339–366|date=December 2008|pmid=19009353|doi=10.1007/s11065-008-9075-9|url=https://www.academia.edu/16961306|citeseerx=10.1.1.695.2995|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017031345/https://www.academia.edu/16961306/Can_Children_with_Autism_Recover_If_So_How|url-status=live}}</ref> Misy olon-dehibe hafakely tsy afaka miaina irery.<ref name="Ste106">{{Cite journal|vauthors=Steinhausen HC, Mohr Jensen C, Lauritsen MB|title=A systematic review and meta-analysis of the long-term overall outcome of autism spectrum disorders in adolescence and adulthood|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=133|issue=6|pages=445–452|date=June 2016|pmid=26763353|doi=10.1111/acps.12559}}</ref> Niforona ny kolontsaina autiste, misy olona mitady fanasitranana ary ny hafa mino fa ny autiste dia tokony hekena ho toy ny fahasamihafana tokony horaisina fa tsy ho sitrana.<ref name="Sil2008">{{Cite journal|journal=BioSocieties|year=2008|volume=3|issue=3|pages=325–341|title=Fieldwork on another planet: social science perspectives on the autism spectrum|vauthors=Silverman C|s2cid=145379758|doi=10.1017/S1745855208006236}}</ref><ref name="Frith2014">{{Cite news|last=Frith|first=Uta|title=Autism – are we any closer to explaining the enigma?|url=https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-27/edition-10/autism-are-we-any-closer-explaining-enigma|work=[[The Psychologist (magazine)|The Psychologist]]|publisher=[[British Psychological Society]]|date=October 2014|volume=27|pages=744–745|access-date=2020-08-06|archivedate=2019-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510154825/https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-27/edition-10/autism-are-we-any-closer-explaining-enigma}}</ref> Maneran-tany, tombanana ho 24.8 tapitrisa ny olona autiste {{as of|2015|lc=y}} <ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> Tamin'ny taona 2000, tombanana ho 1–2 isaky ny olona 1.000 maneran-tany ny isan'ny olona voakasik'izany.<ref name="News2007" /> Any amin'ny firenena mandroso, eo amin'ny 1.5% eo ho eo amin'ny ankizy no voamarina fa voan'ny ASD {{as of|2017|lc=y}},<ref>{{Cite journal|vauthors=Lyall K, Croen L, Daniels J, Fallin MD, Ladd-Acosta C, Lee BK, Park BY, Snyder NW, Schendel D, Volk H, Windham GC, Newschaffer C|title=The changing epidemiology of autism spectrum disorders|journal=Annual Review of Public Health|volume=38|pages=81–102|date=March 2017|pmid=28068486|pmc=6566093|doi=10.1146/annurev-publhealth-031816-044318}}</ref> avy amin'ny 0.7% tamin'ny taona 2000 tany Etazonia.<ref name="ASD2016" /> Miseho in-efatra ka hatramin'ny dimy heny ny tahan'ny fitodran'ny lehilahy azy noho ny vehivavy izany.<ref name="ASD2016">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html|title=ASD data and statistics|publisher=CDC.gov|access-date=11 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418153648/http://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html|archive-date=18 April 2014}}</ref> Nitombo be ny isan'ny olona voamarina fa mitondra ity fikorontanana ara-pitondrantena ity nanomboka tamin'ny taona 1960, izay mety ho vokatry ny fiovan'ny fomba fanao amin'ny fitiliana.<ref name="News2007" /> Mbola tsy voavaha ny fanontaniana hoe nitombo ve ny tahan'ny tena izy.<ref name="News2007">{{Cite journal|vauthors=Newschaffer CJ, Croen LA, Daniels J, Giarelli E, Grether JK, Levy SE, Mandell DS, Miller LA, Pinto-Martin J, Reaven J, Reynolds AM, Rice CE, Schendel D, Windham GC|title=The epidemiology of autism spectrum disorders|journal=Annual Review of Public Health|volume=28|pages=235–258|year=2007|pmid=17367287|doi=10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144007}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 563mdde3xiecxne7l1ix2x9s0std9wn 0 298925 1135597 1134584 2026-04-19T10:04:52Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135597 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Mony (aretina)]] h66zbktslcckd87unxcflnwkl7576lf 0 298988 1135578 1135493 2026-04-19T05:04:55Z ~2026-96630-1 38575 1135578 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === * Abelmoschus esculentus * Abelmoschus manihot * ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena. * Abutilon indicum * Acalypha indica * Acanthopale madagascariensis * Acanthospermum hispidum * Acanthus montanus * ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * Acmella oleracea (sady anana) * Acridocarpus excelsus (kimanga) * Adansonia digitata * Adansonia grandidieri * Adenanthera pavonina * Adenia gummifera * Adenium obesum * Adhatoda vasica (= Justicia adhatoda) * Adiantum caudatum * Adiantum philippense * Aerva lanata * Aframomum angustifolium -- longoza * Aframomum melegueta * Afzelia bijuga * Agave sisalana * Agelaea pentagyna * ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * Aidia densiflora * Aidia micrantha * Alangium salviifolium * Albizia adianthifolia * Albizia lebbeck * Albizia saman (= ''Samanea saman'') * Albuca humilis * Aleurites moluccanus * Allamanda cathartica * Allium cepa * ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * Allophylus africanus * Aloe capitata * Aloe divaricata (Vahonandrano) * ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * Alphonsea madagascariensis * Alpinia galanga * Alpinia zerumbet * Alstonia boonei * Alternanthera pungens * Alternanthera sessilis * Alysicarpus ovalifolius * Alysicarpus vaginalis * Amaranthus dubius * Amaranthus hybridus * Amaranthus spinosus * Amaranthus viridis * Ambavia gerrardii * Ambrosia artemisiifolia * Ammi majus * Ammi visnaga * Anacardium occidentale * Anacolosa pervilleana * Ananas comosus * Andrographis paniculata * Andropogon gayanus * [[Androya decaryi]] * Angraecum sesquipedale * Anisopappus chinensis * Anisotes madagascariensis * Annona muricata * Annona squamosa * Antidesma madagascariense * ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * Apodytes dimidiata * Aponogeton madagascariensis * Argemone mexicana * Aristolochia albida * Aristolochia petersiana * Artabotrys hexapetalus * Artemisia afra * Artemisia annua * Artemisia vulgaris * Artocarpus heterophyllus * Asparagus africanus * Aspilia africana * Aster bakerianus * Aster perrieri * Asystasia gangetica * Athyrium filix-femina * Averrhoa carambola * Avicennia marina * Azadirachta indica === B === * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona === C === * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja  * ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]] * ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'') * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]] * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- === D === * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena === E === * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera === F === * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe === G === * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] === H === * ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka * ''[[Helichrysum faradifani]]'' -- * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina === L === * ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito === M === * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo === N === * ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra === O === * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby === P === * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') === R === * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena === S === * ''[[Senna occidentalis]]'' na ''[[Cassia occidentalis]]'' ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--'' * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- === T === * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka === U === * ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia === V === * ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === * ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana === Z === * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] == Loharano == 1dq8r2esq1a4dhi9oum6liaxrihwumg 0 299151 1135563 1135492 2026-04-19T03:53:51Z ~2026-96630-1 38575 Namafa soratra tsy ilaina 1135563 wikitext text/x-wiki [[Sary:Leucaena leucocephala boutons floraux.jpg|vignette|415x415px|''Leucaena leucocephala'']] Ny '''''Leucaena leucocephala''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''. Hazo teratany any [[Meksika]] (tapany atsimo) sy [[Amerika Afovoany]] (tapany avaratra: [[Belizy]] sy [[Goatemala]]) izy io. Nambolena ka lasa maniry hoazy any [[Azia]] sy amin' ny faritra hafa koa izy io. Atao hoe '''bonaramantsina''' izy io amin' ny [[teny malagasy]]. Ampiasaina amin' ny tanjona isan-karazany ny ''Leucaena leucocephala'': atao [[fefy]], ampahavokarana ny tany, atao [[kitay]], akana [[tsiraka]], ary atao [[vilona]] ho an' ny [[biby fiompy]]. == Anarany hafa == Indreto ny anarana hafa ahafantarana ny ''Leucaena leucocephala'' araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' <small>(13</small> <small>sepT 2016)</small>: * ''Acacia frondosa'' Willd. * ''Acacia leucocephala'' (Lamark) Link 1822 * ''Leucaena glabrata'' Rose 1897 * ''Leucaena glauca'' (L.) Benth. 1842 * ''Mimosa glauca'' ''sensu'' L.1763 * ''Mimosa leucocephala'' Lamark 1783 == Famariparitana == === Habeny === [[Hazo madinika]] trôpikaly maniry haingana ny ''Leucaena leucocephala''. 10 m eo ho eo (7 ka hatramin' ny 18 m) ny haavony, volondavenona ary somary misy mivotrovotro na misy triatriatra ny hodiny. Tsy misy tsilo ny rantsany. === Ravina === [[Sary:Leucaena leucocephala Leucena białogłówkowa 2019-07-20 01.jpg|ankavia|vignette|284x284px|''Leucaena leucocephala'']] Ny rantsana tsirairay amin' ny ''Leucaena leucocephala'' dia misy [[tangozan-dravina]] 6 hatramin' ny 8 tsiroaroa izay mitondra [[Zana-pelana|zanapelana]] 11-23 tsiroaroa, ny zanapelana tsirairay dia manana halava 8 hatramin' ny 17 mm sady manana lafiny ambony maitso mavana sy lafiny ambany manopy fotsy. === Voniny === [[Sary:Leucaena leucocephala.jpg|vignette|286x286px|''Leucaena leucocephala'']] Mamony amin' ny faran' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny fararano (Jona ka hatramin' ny Septambra) ny ''Leucaena leucocephala'' ary mamokatra [[vondrombony]] boribory fotsy mavo na maitso tanora, mipoitra eo am-pototry ny tangozan-dravina, manana savaivo 2 ka hatramin' ny 3 sm, entin' ny tangozany manana halava 2 hatramin' ny 5 sm. === Voa === [[Sary:Leucaena leucocephala jda.jpg|ankavia|vignette|300x300px|Pepan' ny ''Leucaena leucocephala'']] [[Sary:Leucaena leucocephala00.jpg|vignette|Pepany sy vihim-boany]] [[Pepa]] lava, fisaka, mikirazorazo, manana halava 8 hatramin' ny 20 sm sy sakany 2 sm ny voan' ny ''Leucaena leucocephala''. Maitso mangarangarana izy ireo, izay lasa miova ho manja antitra rehefa masaka. Misy vihim-boa miloko volondavenona manja volomboasary miisa 8 ka hatramin' ny 18 miendrika salavalava ny pepa tsirairay, ary manana halava 8 mm sy sakany 4 mm ny vihim-boa tsirairay. == Fambolena == Mahazaka ny karazan-tany rehetra ny ''Leucaena leucocephala'', ary maniry amin' ny toerana mahazo masoandro feno, sady mety tsara amin' ny [[Haintany|hain-tany]]. Zavamaniry trôpikaly sy sobtrôpikaly izy io. Anisan' ny lafy ratsin' ity karazana ity ny tsy fahazakany ny fiparitahan' ny [[bibikely]] eny aminy. Tamin' ny taompolo 1980 dia nisy fatiantoka be dia be tany [[Azia Atsimo-Atsinanana]] noho ny fanafihan' ny [[Zavamananaina mpanimba|bibikely]] [[Zavamananaina mpanimba|mpanimba]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Psyllidae]]''. == Fampiasana == Fakàn' ny [[Tantely (bibikely)|tantely]] maminy ny ''Leucaena leucocephala''. Ampiasaina amin' ny tanjona isan-karazany koa izy: atao kitay na fefy, atao sakafo ho an' ny biby fiompy (tsy manapoizina ny mimôzinina ao aminy ho an' ny biby fiompy). Ampiasaina ho legioma (hanina tsy nahandroina na masaka) ny zanany tanora. Amokarana biômasy koa izy io noho ny raviny tena vokatra izay milanja 2&nbsp;000 ka hatramin' ny 20&nbsp;000 kg/ha/taona raha maina, ary ahazoana hazo 30 ka hatramin' ny 40 m³/taona eo any amin' ny faritra manana toetany tsara aminy. Mahomby indrindra amin' ny famikirana ny azôta koa izy io: 500 kg/ha/taona. Noho izany dia ilaina izy io amin' ny fanaovana [[zezika maitso]], sy ahazoana alokaloka ho an' ny fambolena sy iadiana amin' ny [[fikao-tany]]. Ampiasaina amin' ny fanaovana vakana any [[Antilia]] ny vihim-boany maina ary ampiasaina amin' ny fitsaboana any [[Amerika Latina]] ny faritra samihafa eny aminy. Nandritra ny taompolo 1970 sy 1980 dia noheverina ho "hazo mahagaga" izy io noho ny fampiasana azy isan-karazany. == Zavamaniry manafika == [[Sary:Leucaena leucocephala forêt.jpg|vignette|367x367px|Alam-bonaramantsina ]] Voatanisa ao anatin' ny lisitry karazana manafika sy ratsy indrindra eran-tany miisa 100 mahery ny ''Leucaena leucocephala'' izay lasa maniry hoazy any amin' ny faritra trôpikaly rehetra. Tena mora miparitaka izy io araka izao: any amin' ny faritra sasany, dia afaka mamorona vondron-javamaniry tsy ahitana afa-tsy karazana tokana amin' ny velarana midadasika izy io. Nampidirina tany [[Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taonjato faha-19 izy io mba hatao voly fihinan' ny biby fiompy, nefa nandrahona ny fahaveloman' ny ala maina; miparitaka indrindra any amin' ny morontsiraka andrefana, any amin' ny kijana nilaozana ary amin' ny tehezan-tendrombohitra mideza. Amin' ny zava-manahirana hafa aterany dia alelôpatika koa ity karazana ity, izany hoe mandefa akora simika biôlôjika izay misy fiantraikany amin' ny fitsimohana, ny fitomboana, ny fahavelomana ary ny fitomboan' ny zavamananaina hafa. == Jereo koa == * ''[[Leucaena]]'' * Bonara (''[[Albizia lebbeck]]'') * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] 6vfjjlldhe9483euep8xhlb50le0e3n 0 299159 1135530 2026-04-19T01:53:27Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[File:MADAGASCAR BONGOLAVA (4).jpg|thumb|[[Bongolava]]]] Ny '''Lalam-pirenena faha-1''' dia [[Lalam-pirenena eto Madagasikara|lalam-pirenena]] eto [[Madagasikara]] mampitohy an' [[Antananarivo]] renivohitra amin' i [[Tsiroanomandidy]]. ==Toerana voafantina amin'ny lalana == (atsinanana mankany andrefana) *[[Antananarivo]] *[[Analavory|Analavory]] - (fifandraisana amin'ny [[Lalam-pirenena faha-1bis|RN 1bis]] sy [[Lalam-pirenena faha-43|RN 43]]) *Miarinarivo... » 1135530 wikitext text/x-wiki [[File:MADAGASCAR BONGOLAVA (4).jpg|thumb|[[Bongolava]]]] Ny '''Lalam-pirenena faha-1''' dia [[Lalam-pirenena eto Madagasikara|lalam-pirenena]] eto [[Madagasikara]] mampitohy an' [[Antananarivo]] renivohitra amin' i [[Tsiroanomandidy]]. ==Toerana voafantina amin'ny lalana == (atsinanana mankany andrefana) *[[Antananarivo]] *[[Analavory|Analavory]] - (fifandraisana amin'ny [[Lalam-pirenena faha-1bis|RN 1bis]] sy [[Lalam-pirenena faha-43|RN 43]]) *[[Miarinarivo]] *[[Tsiroanomandidy]] - (fifandonan'ny [[Lalam-pirenena faha-1a|RN 1a]] mankany [[Maintirano]] sy [[Lalam-pirenena faha-1bis|RN 1bis]]) *[[Belobaka|Belobaka]] == Jereo koa == * [[Lalam-pirenena eto Madagasikara]] [[Sokajy:Lalana eto Madagasikara]] qgn1qile6qsak9k6cjpbhe3tshaqtq4 1135531 1135530 2026-04-19T01:55:33Z HarryWurst 36292 1135531 wikitext text/x-wiki [[File:MADAGASCAR BONGOLAVA (4).jpg|thumb|[[Bongolava]]]] Ny '''Lalam-pirenena faha-1''' dia [[Lalam-pirenena eto Madagasikara|lalam-pirenena]] eto [[Madagasikara]] mirefy 234 km, miainga avy ao [[Analavory]], [[Miarinarivo]] mankany [[Tsiroanomandidy]]. Mamakivaky ny faritra [[Bongolava]] sy [[Analamanga]]. ==Toerana voafantina amin'ny lalana == (atsinanana mankany andrefana) *[[Antananarivo]] *[[Analavory|Analavory]] - (fifandraisana amin'ny [[Lalam-pirenena faha-1bis|RN 1bis]] sy [[Lalam-pirenena faha-43|RN 43]]) *[[Miarinarivo]] *[[Tsiroanomandidy]] - (fifandonan'ny [[Lalam-pirenena faha-1a|RN 1a]] mankany [[Maintirano]] sy [[Lalam-pirenena faha-1bis|RN 1bis]]) *[[Belobaka|Belobaka]] == Jereo koa == * [[Lalam-pirenena eto Madagasikara]] [[Sokajy:Lalana eto Madagasikara]] e9wjzdkjar36vguevq8pdhkcmqdbfkv 0 299160 1135538 2026-04-19T02:51:22Z HarryWurst 36292 nanova ny anaran'i [[Barra Bonita (São Paolo)]] ho [[Barra Bonita (São Paulo)]] i HarryWurst : Barra Bonita (São Paulo) 1135538 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Barra Bonita (São Paulo)]] siv0yyrxloe5jl8tgkrywxvhcpmeghe 1 299161 1135540 2026-04-19T02:51:22Z HarryWurst 36292 nanova ny anaran'i [[Dinika:Barra Bonita (São Paolo)]] ho [[Dinika:Barra Bonita (São Paulo)]] i HarryWurst : Barra Bonita (São Paulo) 1135540 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Dinika:Barra Bonita (São Paulo)]] aj6rml2djgmxu34uh0qvf3el3wm7yiv 0 299162 1135544 2026-04-19T03:07:43Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{Infobox renirano |anarana=Rio Tietê |sary=Bacia tiete parana.png |velarantanin'ny faritra fandraisan-drano= |halavany= 1136 |vava = [[Rio Paraná]] |loharano= [[Salesópolis]] |firenena={{Brazila}}, |fanjakana ={{São Paulo}} |faritany= |laharam-pehintany= |laharan-jarahasina= }} [[File:Rio Tietê Barra Bonita 150606 REFON.jpg|thumb|left|Rio Tietê]] I '''Rio Tietê''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{São Paulo}} ao... » 1135544 wikitext text/x-wiki {{Infobox renirano |anarana=Rio Tietê |sary=Bacia tiete parana.png |velarantanin'ny faritra fandraisan-drano= |halavany= 1136 |vava = [[Rio Paraná]] |loharano= [[Salesópolis]] |firenena={{Brazila}}, |fanjakana ={{São Paulo}} |faritany= |laharam-pehintany= |laharan-jarahasina= }} [[File:Rio Tietê Barra Bonita 150606 REFON.jpg|thumb|left|Rio Tietê]] I '''Rio Tietê''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{São Paulo}} ao amin'ny {{Brazila}}. Fantatra eo amin'ny firenena izy io amin'ny fiampitana, miaraka amin'ny 1.100 kilometatra ny halavany, saika ny fanjakan'i São Paulo manontolo, avy any atsinanana ka hatrany andrefana, ankoatra ny fanamarihana ny jeografia an-tanandehiben'ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny firenena, [[São Paulo]]. Ny Rio Tietê dia manomboka ao amin'ny kaominina [[Salesópolis]], 22 km miala ny [[Ranomasimbe Atlantika]], ary mikoriana any an-tanety avy any São Paulo. ==Jereo koa [[pt:Rio Tietê]] [[sokajy:Renirano any Brezila]] [[sokajy:Renirano any São Paulo]] pbmw0qnnp8qmr00ky3e18gw0d30exqk 14 299163 1135545 2026-04-19T03:08:16Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Renirano any Brezila]] [[sokajy:Jeografian'i São Paulo]] » 1135545 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Renirano any Brezila]] [[sokajy:Jeografian'i São Paulo]] 1h8jjh1nu6ilqcz39ajucpm45t3eut1 14 299164 1135546 2026-04-19T03:08:38Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Jeografia]] [[sokajy:São Paulo]] » 1135546 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Jeografia]] [[sokajy:São Paulo]] b8311xng714l472t68ncowofm44cjj2 0 299165 1135588 2026-04-19T09:24:16Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Ny tanindrazana]] ho [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)]] i Thelezifor 1135588 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)]] 5roa9fchw4gfqnfdp9kjova8pwrods3 0 299166 1135599 2026-04-19T10:29:05Z Thelezifor 15140 Dingana na fahatratrara ny tsara kokokoa 1135599 wikitext text/x-wiki [[Sary:Maison du developpement durable 15.jpg|vignette|321x321px|Tranon' ny fampandrosoana maharitra]] Ny '''fandrosoana''' na '''fivoarana''' dia ny dingana miandalana mitodika mankany amin' ny fahatanterahana farana. Ny hoe "fandrosoana", izay foto-kevitra nalaza tamin' ny taonjato faha-19, dia mifototra amin' ny hevitra ilafihan' ny dikan' ny [[tantara]]. Efa hita taratra tany amin' ny [[Andro Taloha]] ity hevitra ity, ary ny famaritana azy dia nivoatra arakaraka ny mason-tsivana ara-tsaina samihafa. == Famaritana == === Famaritana ara-bakiteny === Ny teny hoe "fandrosoana" dia azo avy amin' ny fototeny hoe "roso", izay nahazoana ny sampanteny hoe "mandroso" na "miroso", izay midika hoe "fialana amin' ny toerana iray ho any amin' ny tsaratsara kokoa". === Famaritana ara-kevitra === Ny fandrosoana dia fialana amin' ny toe-javatra tsotsotra na ratsy mankany amin' ny tsaratsara kokoa, ka azo adika hoe: fiezahana hanavao ny tsy mety na fanaovana dingana lehibe mankany amin'ny fivoarana. === Famaritana araka ny hevitry ny mpanoratra malagasy === Amin" i [[Régis Rajemisa Raolison]], "ny fandrosoana dia fivoarana ho any amin'ny tsaratsara kokoa, vokatry ny fitaram-pahalalana sy fahaizana". I [[Emilson Daniel Andriamalala]] kosa diamilaza fa "ny antsoina hoe fandrosoana dia fahitan'izay heverin'ny olona iray ho izao tontolo izao". == Loharano ipoiran' ny fandrosoana == Ny loharano ipoiran' ny fandrosoana dia: * ny fiezahana mahaleo tena sy ny tsy fiankinan-doha amin'ny hafa, * ny fanarahana ny zava-boavao, * ny fifaninana amin'ny maro, * ny fanana ezaka sy finiavana entina manatsara ny fiainana. == Tanora manoloana ny fandrosoana == Eo amin'ny fiainana dia ny [[tanora]] no liam-pandrosoana indrindra. Voalaza matetika aza fa ny tanora dia sakaizan'ny fandrosoana. Eo indrindra no ilàna ny fahaiza-mandinika, satria ny fandroasoana dia toy ny zava-drehetra ihany, misy lafy tsara ary misy lafy ratsy. Ny tanora tsy vesatry ny fiarahamonina dia tanora mahay manavaka ny tsara sy ny ratsy, indrindra manoloana ny zavatra nentin'ny [[Vahiny (Albert Camus)|vahiny]], tanora mana-tsaina sy tia karokaroka, manaiky sy manaja ny [[lalàna]] eo amin'ny fiarahamonina. [[//mg.wikipedia.org/wiki/Sary:ACTIVITES_DE_DEVELOPPEMENT_PROFESSIONNEL_03.jpg|lien=Sary:ACTIVITES_DE_DEVELOPPEMENT_PROFESSIONNEL_03.jpg|alt=Fandrosoana ankehitriny|vignette|301x301px|Ny fandrosoana ankehitriny]] == Ilaina ny fandrosoana == Ilaina ny fandrosoana noho izy io: * mitondra fanavaozana ny fandrosoana. Ao anatin'izany indrindra ny fanavaozana ny fomba fisainana, fomba fiainana ary ny fomba fiasa; * miteraka fahalalana ny fomba fampiroboroboana ny maha olona; * ary mampivetra ny fiarahamonina, mitondra zava-baovao. == Vokatry ny fandrosoana == === Voka-dratsy === Mety hanana ny voka-dratsiny ny fandrosoana, dia ireto izany: * ny fanimbana ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]], * ny fanovana sy fanimbana ny toetsain'ny tanora, * ny fanimbana ny [[tontolo iainana]] sy ny [[fahasalamana]], * ny [[herisetra]] ateraky ny firoboroboan'ny [[fitaovam-piadiana]]. === Voka-tsoa === Betsaka ny voka-tsoa azo avy amin' ny fandrosoana: * manamora ny fiainana, fifandraisana (ohatra: amin'ny alalan'ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotra-tserasera]]), * manamora sy manafaingana ny asa atao ny fampiasana ny [[Fitaovana (biôlôjia)|fitaovana]] môderina, * mampitombo ny fahaizana amam-pahalalana. == Jereo koa == * [[Fahantrana]] 2qllrkiaqc2g12l6yebzdu8uo2refru 1135601 1135599 2026-04-19T10:30:37Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135601 wikitext text/x-wiki [[Sary:Maison du developpement durable 15.jpg|vignette|321x321px|Tranon' ny fampandrosoana maharitra]] Ny '''fandrosoana''' na '''fivoarana''' dia ny dingana miandalana mitodika mankany amin' ny fahatanterahana farana. Ny hoe "fandrosoana", izay foto-kevitra nalaza tamin' ny taonjato faha-19, dia mifototra amin' ny hevitra ilafihan' ny dikan' ny [[tantara]]. Efa hita taratra tany amin' ny [[Andro Taloha]] ity hevitra ity, ary ny famaritana azy dia nivoatra arakaraka ny mason-tsivana ara-tsaina samihafa. == Famaritana == === Famaritana ara-bakiteny === Ny teny hoe "fandrosoana" dia azo avy amin' ny fototeny hoe "roso", izay nahazoana ny sampanteny hoe "mandroso" na "miroso", izay midika hoe "fialana amin' ny toerana iray ho any amin' ny tsaratsara kokoa". === Famaritana ara-kevitra === Ny fandrosoana dia fialana amin' ny toe-javatra tsotsotra na ratsy mankany amin' ny tsaratsara kokoa, ka azo adika hoe: fiezahana hanavao ny tsy mety na fanaovana dingana lehibe mankany amin'ny fivoarana. === Famaritana araka ny hevitry ny mpanoratra malagasy === Amin" i [[Régis Rajemisa Raolison]], "ny fandrosoana dia fivoarana ho any amin'ny tsaratsara kokoa, vokatry ny fitaram-pahalalana sy fahaizana". I [[Emilson Daniel Andriamalala]] kosa diamilaza fa "ny antsoina hoe fandrosoana dia fahitan'izay heverin'ny olona iray ho izao tontolo izao". == Loharano ipoiran' ny fandrosoana == Ny loharano ipoiran' ny fandrosoana dia: * ny fiezahana mahaleo tena sy ny tsy fiankinan-doha amin'ny hafa, * ny fanarahana ny zava-boavao, * ny fifaninana amin'ny maro, * ny fanana ezaka sy finiavana entina manatsara ny fiainana. == Tanora manoloana ny fandrosoana == Eo amin'ny fiainana dia ny [[tanora]] no liam-pandrosoana indrindra. Voalaza matetika aza fa ny tanora dia sakaizan'ny fandrosoana. Eo indrindra no ilàna ny fahaiza-mandinika, satria ny fandroasoana dia toy ny zava-drehetra ihany, misy lafy tsara ary misy lafy ratsy. Ny tanora tsy vesatry ny fiarahamonina dia tanora mahay manavaka ny tsara sy ny ratsy, indrindra manoloana ny zavatra nentin'ny [[Vahiny (Albert Camus)|vahiny]], tanora mana-tsaina sy tia karokaroka, manaiky sy manaja ny [[lalàna]] eo amin'ny fiarahamonina. [[//mg.wikipedia.org/wiki/Sary:ACTIVITES_DE_DEVELOPPEMENT_PROFESSIONNEL_03.jpg|lien=Sary:ACTIVITES_DE_DEVELOPPEMENT_PROFESSIONNEL_03.jpg|alt=Fandrosoana ankehitriny|vignette|301x301px|Ny fandrosoana ankehitriny]] == Ilaina ny fandrosoana == Ilaina ny fandrosoana noho izy io: * mitondra fanavaozana ny fandrosoana. Ao anatin'izany indrindra ny fanavaozana ny fomba fisainana, fomba fiainana ary ny fomba fiasa; * miteraka fahalalana ny fomba fampiroboroboana ny maha olona; * ary mampivetra ny fiarahamonina, mitondra zava-baovao. == Vokatry ny fandrosoana == === Voka-dratsy === Mety hanana ny voka-dratsiny ny fandrosoana, dia ireto izany: * ny fanimbana ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]], * ny fanovana sy fanimbana ny toetsain'ny tanora, * ny fanimbana ny [[tontolo iainana]] sy ny [[fahasalamana]], * ny [[herisetra]] ateraky ny firoboroboan'ny [[fitaovam-piadiana]]. === Voka-tsoa === Betsaka ny voka-tsoa azo avy amin' ny fandrosoana: * manamora ny fiainana, fifandraisana (ohatra: amin'ny alalan'ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotra-tserasera]]), * manamora sy manafaingana ny asa atao ny fampiasana ny [[Fitaovana (biôlôjia)|fitaovana]] môderina, * mampitombo ny fahaizana amam-pahalalana. == Jereo koa == * [[Fahantrana]] * [[Fampandrosoana ara-toekarena sy ara-piarahamonina]] 9u20e6p1751nhgbt1o78ibydp59wndn 0 299167 1135603 2026-04-19T10:31:58Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Ny literatiora am-bava]] ho [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)]] i Thelezifor 1135603 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)]] 0w3vffslngkeydyzs3q4gfzgq929pq5 0 299168 1135611 2026-04-19T11:03:29Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[NY FANALAN-JAZA]] ho [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza]] i Thelezifor 1135611 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza]] 37guepz0zsz1mlndqhf2o9ci7a9mfne 0 299169 1135616 2026-04-19T11:24:26Z Tinta Emas Historia Network 39346 Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i "[[:en:Special:Redirect/revision/1348005989|Iskandar Muda]]" 1135616 wikitext text/x-wiki '''Iskandar Muda''' (1583?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> – 27 Desambra 1636<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref>) no Sultan faha-12 an'i Acèh Darussalam, izay teo ambany fitondrany no nahatratra ny velarany midadasika indrindra ny sultanà, ka izy no fanjakana matanjaka indrindra sy manankarena indrindra tao amin'ny vondronosy indoneziana andrefana sy ny Helodranon'i Malacca. Ny hoe "Iskandar Muda" dia midika ara-bakiteny hoe "Aleksandra tanora", ary matetika no nampitahaina tamin'ny fandresen'i [[Aleksandra Lehibe]] ny fandreseny.<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Ankoatra ireo fandresena lehibe vitany, nandritra ny fitondrany, dia nanjary nalaza ho foibe iraisam-pirenena momba ny fianarana sy ny varotra silamo i Aceh. Izy no Sultan farany tao Aceh izay taranaka mivantana lahy avy amin'i Ali Mughayat Syah, mpanorina ny Sultanàn'i Aceh. Ny nahafatesan'i Iskandar Muda dia nanamarika ny faharavan'ny taranaka mpanorina ny Sultanàn'i Aceh, dia ny Fianakavian'i Meukuta Alam, ary nosoloin'ny taranaka hafa izany. [[Sary:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|vignette|Hosodoko an'i Iskandar Muda nataon'i Yoesoef (1980) tao amin'ny Mozea Aceh ao Banda Aceh.]] [[Sary:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|ankavia|vignette|Taratasy avy amin'i Iskandar Muda ho an'i [[James VI and I|James I]] avy any [[Angletera]] tamin'ny 1615]] == References ==   [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1636]] jzlzmloq73c7a2djhul99lyjfdz5nxp 1135617 1135616 2026-04-19T11:24:56Z Tinta Emas Historia Network 39346 1135617 wikitext text/x-wiki [[Sary:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|vignette|Hosodoko an'i Iskandar Muda nataon'i Yoesoef (1980) tao amin'ny Mozea Aceh ao Banda Aceh.]] '''Iskandar Muda''' (1583?<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref> – 27 Desambra 1636<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref>) no Sultan faha-12 an'i Acèh Darussalam, izay teo ambany fitondrany no nahatratra ny velarany midadasika indrindra ny sultanà, ka izy no fanjakana matanjaka indrindra sy manankarena indrindra tao amin'ny vondronosy indoneziana andrefana sy ny Helodranon'i Malacca. Ny hoe "Iskandar Muda" dia midika ara-bakiteny hoe "Aleksandra tanora", ary matetika no nampitahaina tamin'ny fandresen'i [[Aleksandra Lehibe]] ny fandreseny.<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Ankoatra ireo fandresena lehibe vitany, nandritra ny fitondrany, dia nanjary nalaza ho foibe iraisam-pirenena momba ny fianarana sy ny varotra silamo i Aceh. Izy no Sultan farany tao Aceh izay taranaka mivantana lahy avy amin'i Ali Mughayat Syah, mpanorina ny Sultanàn'i Aceh. Ny nahafatesan'i Iskandar Muda dia nanamarika ny faharavan'ny taranaka mpanorina ny Sultanàn'i Aceh, dia ny Fianakavian'i Meukuta Alam, ary nosoloin'ny taranaka hafa izany. [[Sary:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|ankavia|vignette|Taratasy avy amin'i Iskandar Muda ho an'i [[James VI and I|James I]] avy any [[Angletera]] tamin'ny 1615]] == References ==   [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1636]] kueignl65jxfowjey3d8e7v4yjqrz11