Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 2176 1135718 1122163 2026-04-20T10:10:22Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1135718 wikitext text/x-wiki {{Boaty ny taksônômia | fossil_range = 665 – 0 [[Tapitrisa taona|Ma]] | image = Animal diversity.jpg|vignette|307x307px | image_caption = Ny karazam-biby | domain = [[Eukaryota]] {{klady|[[Amorphea]]}} {{klady|[[Obazoa]]}} {{klady|[[Opisthokonta]]}} {{klady|[[Holozoa]]}} {{klady|[[Filozoa]]}} {{klady|[[Choanozoa]]}} | regnum = '''Animalia''' }} Ny '''biby''', araka ny [[biôlôjia]], araka ny fanasokajiana klasika, dia [[zavamananaina]] mihinana akora ôrganika (afa-tsy ny maningana vitsivitsy), miaina amin'ny [[ôksizenina]], manana [[sela]] izay mamorona [[tambatsela]], ary afaka mihetsika, afaka miteraka amin'ny alalan'ny [[fitaovam-pananahana]], ary mitombo avy amin'ny sela vitsivitsy mandritra ny fivoaran'ny tsimoka. Ny fitambaran'izy ireo dia atao amin'ny teny ara-tsiansa hoe '''''Animalia''''' (manampy ny ''[[Plantae]]'', ny ''[[Fungi]]'', ny ''[[Protozoa]]'', ny ''[[Bacteria]]'', ny ''[[Chromista]]'' ary ny ''[[Archaea]]'' ao amin'ny [[zavamananaina]]). Mitambatra anaty [[klady]] (''clade'') iray ny biby, izany dia midika fa avy amin'ny razambe tokana izy ireo. Amin' izao fotoana izao, ny teny hoe "biby" dia atokana ho an' ny zavamananaina saro-drafitra sy maro sela, na dia efa ela aza ny [[Protozoa|prôtôzôera]] (no ''[[Protozoa]]'') no noheverina ho biby tokan-tsela. Sahala amin'ny zavamananaina hafa, ny biby tsirairay dia manana ny namany izay mahaforona vondrona ranoray aminy, antsoina hoe karazana. [[Sary:Peregrine Falcon by Tisha Mukherjee 17.jpg|vignette|226x226px|''Falco peregrinus'' ''- [[Bilateria]]'']] Maherin' ny 1,5 tapitrisa ny karazana biby velona voafariparitra, ka manodidina ny 1,05 tapitrisa ny bibikely (''[[Insecta]]''), ny 85&nbsp;000 mahery dia karazan' ny sifotra (''[[Mollusca]]''), ary manodidina ny 65&nbsp;000 ny biby manana hazon-damosina (''[[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]''). Tombanana ho 7,77 tapitrisa ny karazana biby eto an-tany. Manomboka amin'ny 8,5 μm ka hatramin'ny 33,6 m ny halavan'ny vatan'ny biby. Manana ekôlôjia saro-drafitra izy ireo ary misy ifandraisany amin'ny tsirairay sy ny tontolo iainany, ka mamorona "tambajotran-tsakafo" be pitsony. Ny fandalinana siantifika momba ny biby dia fantatra amin'ny anarana hoe [[zôôlôjia]], ary ny fandalinana momba ny fitondran-tenan'ny biby dia antsoina hoe [[etôlôjia]]. Amin'ny fiteny andavanandro, ny teny hoe "biby" dia matetika ampiasaina mba hanavahana ny sisa amin'ny tontolon'ny [[zavamananaina]] anesorana ny [[olombelona]] sy ny [[zavamaniry]] (anisan' izany ny [[ahidrano]] sy ny [[holatra]]). [[Sary:Aplysina archeri (Stove-pipe Sponge-pink variation).jpg|vignette|170x170px|''Aplysina archeri'' - ''[[Porifera]]''|ankavia]] Ny fanjakana ''Animalia'' dia mizara ho klady dimy lehibe, dia ny ''[[Porifera]]'', ny ''[[Ctenophora]]'', ny ''[[Placozoa]]'', ny ''[[Cnidaria]]'' ary ny ''[[Bilateria]]''. Ny ankamaroan' ny karazam-biby velona dia ao amin' ny klady ''Bilateria'', ny mpikambana ao aminy dia manana rafi-batana mifanandrify ankavia sy ankavanana sady manana loha, ary ny ankamaroan' ny bilateriana dia ao amin' ny klady roa lehibe: ny ''<u>[[Protostomia]]</u>'', izay ahitana zavamananaina toy ny ''[[Arthropoda]]'', ny ''[[Mollusca]]'', ny ''[[Platyhelminthes]]'' (kankana fisaka), ''[[Annelida]]'' ary ny ''[[Nematoda]]''; ary ny ''<u>[[Deuterostomia]]</u>'', izay ahitana ny ''[[Echinodermata]]'' sy ny ''[[Hemichordata]]'' ary ny ''[[Chordata]]'' izay misy ny ''[[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]''. Ny ''[[Xenacoelomorpha]]'', izay klady aikaiky fototra sady kely kokoa dia manana toerana tsy azo antoka ao anatin' ny ''[[Bilateria]]''. [[Sary:Comb jelly.jpg|vignette|186x186px|''[[Ctenophora]]'']] Nipoitra voalohany tao amin'ny firaketana fôsily ny biby tamin' ny fiafaran'ny vanim-potoana Kriôzeniana ary nihasamihafa tamin' ny vanim-potoana Ediakariana manaraka tamin' ny fipoahan' i Avalon. Mbola mampiady hevitra ny porofo talohan' io momba ny fisian' ny biby; ny zavamananaina spaonjy ''[[Otavia]]'' dia efa tamin' ny vanim-potoana Tôniana tamin' ny fiandohan' ny Neôprôterôzôika, saingy iadian-kevitra mafy ny maha biby izany. Saika ny karazana biby môderina rehetra dia niseho voalohany tao amin' ny firaketana fôsily ho karazana an-dranomasina nandritra ny fipoahana Kambriana, izay nanomboka tamin'ny 539 tapitrisa taona lasa izay, ary ny ankamaroan'ny kilasy nandritra ny fihasamihafana Ôrdôvisiana dia 485,4 tapitrisa taona lasa. Iraisan'ny biby velona rehetra ny fananana vondrona fototarazo 6 331 no fantatra fa mety ho avy amin'ny razambe tokana izay niaina tany amin' ny 650 tapitrisa taona lasa nandritra ny vanim-potoana Kriôzeniana. [[Sary:Placozoan.webp|vignette|183x183px|''[[Placozoa]]''|ankavia]] Araka ny tantara dia nozarain’i [[Aristôty]] ho biby misy [[ra]] sy ny biby tsy misy ra ny biby. I [[Carl von Linné]] dia namorona ny fanasokajiana biôlôjika voalohany ho an' ny biby tamin' ny taona 1758 tao amin' ny ''Systema Naturae'', izay nampitomboin' i [[Jean-Baptiste Lamarck]] ho fisampanana (''phylum'') 14 tamin' ny taona 1809. Tamin' ny 1874, i Ernst Haeckel dia nizara ny fanjakan' ny biby ho '''''Metazoa''''' izay maro [[sela]] (mitovitovy amin' ny ''Animalia'' ankehitriny) sy ''[[Protozoa]]'', [[zavamananaina]] misy sela tokana tsy heverina ho biby intsony. Amin'izao andro môderina izao, ny fanasokajiana biôlôjika ny biby dia miankina amin'ny teknika mandroso, toy ny filôjenetika môlekiolary, izay mahomby amin'ny fanehoana ny fifandraisana araka ny evôlisiôna misy eo amin'ny taksôna. [[Sary:Pink soft coral Nick Hobgood.jpg|vignette|183x183px|''Dendronephthya klunzingeri'' ''- [[Cnidaria]]'']] Ny [[olombelona]] dia mampiasa karazana biby maro hohanina (anisan' izany ny [[hena]], [[atody]], ary vokatra vita amin' ny [[ronono]]), ​​mba hanaovana fitaovana (toy ny [[hoditra]], [[volo]], [[volonondry]]), ho [[biby fiompy]] sy biby miasa ho an'ny fitaterana, ary asa fanompoana. Ny [[alika]], biby fiompy voalohany, dia nampiasaina amin' ny [[fihazana]] sy ny fiarovana ary ny ady, toy ny [[soavaly]] sy [[voromailala]] ary vorona mpihaza; fa ny biby an-tanety sy an-drano hafa kosa dia hazaina mba hahazoana [[fanatanjahantena]], amboara na tombony. Ny biby tsy olombelona koa dia singa ara-kolontsaina manan-danja amin'ny fivoaran'ny olombelona miandalana, ​​izay niseho teo amin'ny [[zavakanto]] an-davabato sy ny [[Tôtemisma|tôtema]] hatramin'ny andro voalohany, ary matetika no aseho amin'ny [[fedrà]], ny [[fivavahana]], ny zavakanto, ny [[Haisoratra|literatiora]], ny heraldika, ny [[pôlitika]], ary ny fanatanjahantena. == Jereo koa == * [[Zavamananaina]] * [[Zavamaniry]] (tsy tena mitovy amin' ny ''[[Plantae]]'') [[Holatra]] (tsy tena mitovy amin' ny ''[[Fungi]]'') - ''[[Protista]] -'' ''[[Chromista]] - [[Bakteria|Bacteria]]'' * [[Bibikely]] - [[Biby mampinono]] - [[Biby manana hazondamosina]] - [[Biby mandinika]] - [[Hazandrano]] - [[Trondro]] - [[Olombelona]] - [[Vorona]] * ''[[Plantae]]'', ''[[Fungi]]'', ''[[Protozoa]]'', ''[[Bakteria|Bacteria]]'', ''[[Chromista]]'', ''[[Archaea]]''. * ''[[Insecta]], [[Mollusca]], [[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]'' * [[zôôlôjia]], [[etôlôjia]] * ''[[Porifera]]'', ''[[Ctenophora]]'', ''[[Placozoa]]'', [[Cnidaria]], ''[[Bilateria]]'' * ''<u>[[Protostomia]]</u>, [[Arthropoda]], [[Mollusca]], [[Platyhelminthes]], [[Annelida]], [[Nematoda]]'' * ''<u>[[Deuterostomia]]</u>'', ''[[Echinodermata]],'' ''[[Hemichordata]], [[Chordata]]'' * ''[[Xenacoelomorpha]],'' ''[[Otavia]]'' [[Sokajy:Biby| ]] bzosmm5z1wlw2kmir026iz2eunnahg2 1135719 1135718 2026-04-20T10:11:41Z Thelezifor 15140 1135719 wikitext text/x-wiki {{Boaty ny taksônômia | fossil_range = 665 – 0 [[Tapitrisa taona|Ma]] | image = Animal diversity.jpg|vignette|307x307px | image_caption = Ny karazam-biby | domain = [[Eukaryota]] {{klady|[[Amorphea]]}} {{klady|[[Obazoa]]}} {{klady|[[Opisthokonta]]}} {{klady|[[Holozoa]]}} {{klady|[[Filozoa]]}} {{klady|[[Choanozoa]]}} | regnum = '''Animalia''' }} Ny '''biby''', araka ny [[biôlôjia]], araka ny fanasokajiana klasika, dia [[zavamananaina]] mihinana akora ôrganika (afa-tsy ny maningana vitsivitsy), miaina amin'ny [[ôksizenina]], manana [[sela]] izay mamorona [[tambatsela]], ary afaka mihetsika, afaka miteraka amin'ny alalan'ny [[fitaovam-pananahana]], ary mitombo avy amin'ny sela vitsivitsy mandritra ny fivoaran'ny tsimoka. Ny fitambaran'izy ireo dia atao amin'ny teny ara-tsiansa hoe '''''Animalia''''' (manampy ny ''[[Plantae]]'', ny ''[[Fungi]]'', ny ''[[Protozoa]]'', ny ''[[Bacteria]]'', ny ''[[Chromista]]'' ary ny ''[[Archaea]]'' ao amin'ny [[zavamananaina]]). Mitambatra anaty [[klady]] (''clade'') iray ny biby, izany dia midika fa avy amin'ny razambe tokana izy ireo. Amin' izao fotoana izao, ny teny hoe "biby" dia atokana ho an' ny zavamananaina saro-drafitra sy maro sela, na dia efa ela aza ny [[Protozoa|prôtôzôera]] (no ''[[Protozoa]]'') no noheverina ho biby tokan-tsela. Sahala amin'ny zavamananaina hafa, ny biby tsirairay dia manana ny namany izay mahaforona vondrona ranoray aminy, antsoina hoe karazana. [[Sary:Peregrine Falcon by Tisha Mukherjee 17.jpg|vignette|226x226px|''Falco peregrinus'' ''- [[Bilateria]]'']] Maherin' ny 1,5 tapitrisa ny karazana biby velona voafariparitra, ka manodidina ny 1,05 tapitrisa ny bibikely (''[[Insecta]]''), ny 85&nbsp;000 mahery dia karazan' ny sifotra (''[[Mollusca]]''), ary manodidina ny 65&nbsp;000 ny biby manana hazon-damosina (''[[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]''). Tombanana ho 7,77 tapitrisa ny karazana biby eto an-tany. Manomboka amin'ny 8,5 μm ka hatramin'ny 33,6 m ny halavan'ny vatan'ny biby. Manana ekôlôjia saro-drafitra izy ireo ary misy ifandraisany amin'ny tsirairay sy ny tontolo iainany, ka mamorona "tambajotran-tsakafo" be pitsony. Ny fandalinana siantifika momba ny biby dia fantatra amin'ny anarana hoe [[zôôlôjia]], ary ny fandalinana momba ny fitondran-tenan'ny biby dia antsoina hoe [[etôlôjia]]. Amin'ny fiteny andavanandro, ny teny hoe "biby" dia matetika ampiasaina mba hanavahana ny sisa amin'ny tontolon'ny [[zavamananaina]] anesorana ny [[olombelona]] sy ny [[zavamaniry]] (anisan' izany ny [[ahidrano]] sy ny [[holatra]]). [[Sary:Aplysina archeri (Stove-pipe Sponge-pink variation).jpg|vignette|170x170px|''Aplysina archeri'' - ''[[Porifera]]''|ankavia]] Ny fanjakana ''Animalia'' dia mizara ho klady dimy lehibe, dia ny ''[[Porifera]]'', ny ''[[Ctenophora]]'', ny ''[[Placozoa]]'', ny ''[[Cnidaria]]'' ary ny ''[[Bilateria]]''. Ny ankamaroan' ny karazam-biby velona dia ao amin' ny klady ''Bilateria'', ny mpikambana ao aminy dia manana rafi-batana mifanandrify ankavia sy ankavanana sady manana loha, ary ny ankamaroan' ny bilateriana dia ao amin' ny klady roa lehibe: ny ''<u>[[Protostomia]]</u>'', izay ahitana zavamananaina toy ny ''[[Arthropoda]]'', ny ''[[Mollusca]]'', ny ''[[Platyhelminthes]]'' (kankana fisaka), ''[[Annelida]]'' ary ny ''[[Nematoda]]''; ary ny ''<u>[[Deuterostomia]]</u>'', izay ahitana ny ''[[Echinodermata]]'' sy ny ''[[Hemichordata]]'' ary ny ''[[Chordata]]'' izay misy ny ''[[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]''. Ny ''[[Xenacoelomorpha]]'', izay klady aikaiky fototra sady kely kokoa dia manana toerana tsy azo antoka ao anatin' ny ''[[Bilateria]]''. [[Sary:Comb jelly.jpg|vignette|186x186px|''[[Ctenophora]]'']] Nipoitra voalohany tao amin'ny firaketana fôsily ny biby tamin' ny fiafaran'ny vanim-potoana Kriôzeniana ary nihasamihafa tamin' ny vanim-potoana Ediakariana manaraka tamin' ny fipoahan' i Avalon. Mbola mampiady hevitra ny porofo talohan' io momba ny fisian' ny biby; ny zavamananaina spaonjy ''[[Otavia]]'' dia efa tamin' ny vanim-potoana Tôniana tamin' ny fiandohan' ny Neôprôterôzôika, saingy iadian-kevitra mafy ny maha biby izany. Saika ny karazana biby môderina rehetra dia niseho voalohany tao amin' ny firaketana fôsily ho karazana an-dranomasina nandritra ny fipoahana Kambriana, izay nanomboka tamin'ny 539 tapitrisa taona lasa izay, ary ny ankamaroan'ny kilasy nandritra ny fihasamihafana Ôrdôvisiana dia 485,4 tapitrisa taona lasa. Iraisan'ny biby velona rehetra ny fananana vondrona fototarazo 6 331 no fantatra fa mety ho avy amin'ny razambe tokana izay niaina tany amin' ny 650 tapitrisa taona lasa nandritra ny vanim-potoana Kriôzeniana. [[Sary:Placozoan.webp|vignette|183x183px|''[[Placozoa]]''|ankavia]] Araka ny tantara dia nozarain’i [[Aristôty]] ho biby misy [[ra]] sy ny biby tsy misy ra ny biby. I [[Carl von Linné]] dia namorona ny fanasokajiana biôlôjika voalohany ho an' ny biby tamin' ny taona 1758 tao amin' ny ''Systema Naturae'', izay nampitomboin' i [[Jean-Baptiste Lamarck]] ho fisampanana (''phylum'') 14 tamin' ny taona 1809. Tamin' ny 1874, i Ernst Haeckel dia nizara ny fanjakan' ny biby ho '''''Metazoa''''' izay maro [[sela]] (mitovitovy amin' ny ''Animalia'' ankehitriny) sy ''[[Protozoa]]'', [[zavamananaina]] misy sela tokana tsy heverina ho biby intsony. Amin'izao andro môderina izao, ny fanasokajiana biôlôjika ny biby dia miankina amin'ny teknika mandroso, toy ny filôjenetika môlekiolary, izay mahomby amin'ny fanehoana ny fifandraisana araka ny evôlisiôna misy eo amin'ny taksôna. [[Sary:Pink soft coral Nick Hobgood.jpg|vignette|183x183px|''Dendronephthya klunzingeri'' ''- [[Cnidaria]]'']] Ny [[olombelona]] dia mampiasa karazana biby maro hohanina (anisan' izany ny [[hena]], [[atody]], ary vokatra vita amin' ny [[ronono]]), ​​mba hanaovana fitaovana (toy ny [[hoditra]], [[volo]], [[volonondry]]), ho [[biby fiompy]] sy biby miasa ho an'ny fitaterana, ary asa fanompoana. Ny [[alika]], biby fiompy voalohany, dia nampiasaina amin' ny [[fihazana]] sy ny fiarovana ary ny ady, toy ny [[soavaly]] sy [[voromailala]] ary vorona mpihaza; fa ny biby an-tanety sy an-drano hafa kosa dia hazaina mba hahazoana [[fanatanjahantena]], amboara na tombony. Ny biby tsy olombelona koa dia singa ara-kolontsaina manan-danja amin'ny fivoaran'ny olombelona miandalana, ​​izay niseho teo amin'ny [[zavakanto]] an-davabato sy ny [[Tôtemisma|tôtema]] hatramin'ny andro voalohany, ary matetika no aseho amin'ny [[fedrà]], ny [[fivavahana]], ny zavakanto, ny [[Haisoratra|literatiora]], ny heraldika, ny [[pôlitika]], ary ny fanatanjahantena. == Jereo koa == * [[Zavamananaina]] * [[Zavamaniry]] (tsy tena mitovy amin' ny ''[[Plantae]]'') - [[Holatra]] (tsy tena mitovy amin' ny ''[[Fungi]]'') - ''[[Protista]] -'' ''[[Chromista]] - [[Bakteria|Bacteria]]'' * [[Bibikely]] - [[Biby mampinono]] - [[Biby manana hazondamosina]] - [[Biby mandinika]] - [[Hazandrano]] - [[Trondro]] - [[Olombelona]] - [[Vorona]] * ''[[Plantae]]'', ''[[Fungi]]'', ''[[Protozoa]]'', ''[[Bakteria|Bacteria]]'', ''[[Chromista]]'', ''[[Archaea]]''. * ''[[Insecta]], [[Mollusca]], [[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]'' * [[zôôlôjia]], [[etôlôjia]] * ''[[Porifera]]'', ''[[Ctenophora]]'', ''[[Placozoa]]'', [[Cnidaria]], ''[[Bilateria]]'' * ''<u>[[Protostomia]]</u>, [[Arthropoda]], [[Mollusca]], [[Platyhelminthes]], [[Annelida]], [[Nematoda]]'' * ''<u>[[Deuterostomia]]</u>'', ''[[Echinodermata]],'' ''[[Hemichordata]], [[Chordata]]'' * ''[[Xenacoelomorpha]],'' ''[[Otavia]]'' [[Sokajy:Biby| ]] neipbx1en1ul5ereqbr7a7kegmr7w52 0 4285 1135676 1121684 2026-04-20T04:28:09Z HarryWurst 36292 1135676 wikitext text/x-wiki {{coord|-12.317320|49.291880}} {{infobox tanàna |anarana=Antsiranana |faritany=[[Faritanin'i Antsiranana|Antsiranana]] |faritra = [[Faritra Diana|Diana]] |ben'ny tanàna= [[Jean Luc Désiré Djaovojozara]] |saina=:Nosy_Lonjo_and_Antsiranana_..._(45213523472).jpg |sary=Antsiranana Diego Suarez typical Arab-influenced architecture Madagascar.jpg |isam-ponina=87569|tanàna=NC |fanjakana=NC |firenena={{Madagascar}} |tanàn-dehibe=NC }} '''Antsiranana''' na '''Diego-Suarez''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin'ny [[Distrikan'Antsiranana I|distrikan' Antsiranana I]], [[Faritra Diana]], [[Faritanin' Antsiranana]]. Ny isan'ny mponiny dia 87 569 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000; tafakatra 142 467 izany tamin'ny taona 2020. Ny kaodin-[[kaominina]] dia 71599 ary ny kaodin-distrika dia 715. == Toekarena == Ny toekarena ao Antsiranana dia mifototra bebe kokoa amin'ny fizahantany: ao ireo hotely sy toeram_pisakafoana lehibe ,ireo indostria (SECREN, PFOI, Aquafood, Etablissement Manajara) ny jono,ny varotra ary ny asa fitaterana.<ref>https://123dok.net/article/pr%C3%A9sentation-de-la-commune-urbaine-d-antsiranana.z1d9917d</ref> === Fambolena === Ny tantsaha mampiasa [[zezika]] simika dia latsaky ny 5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia [[manga]]. Ny zavatra volena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velaran-tany dia ny manga. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia ny [[vary]]. Ny zavatra volena faharoa lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia ny vary. Ny entana lafo vidy indrindra dia katy. Ny 1% amin' ny mponina no miasa tany === Fiompiana<ref>https://mg.globalvoices.org/2017/08/10/104131/</ref> === Ny isan' ny [[omby]] dia 600. Ny isan' ny taona nisian'ny pestan' ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999 sy 2001 dia 3. 20 ny isan' ny ombivavy be ronono..1% amin' ny mponina no miasa amin' ny [[fiompiana]]. 850 ny isan' ny [[kisoa]]. === Sehatra hafa === Ny 34% amin' ny mponina no manao asa tanana. 0 ny mponina no miasa amin' ny [[Jono|fanjonoana]]. 62 % amin' ny mponina no miasa amin' ny sampandraharaha. === Lalana sy fitaterana === Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Misy seranana an-dranomasina ao. Ijanon'ny taksiborosy ilay [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]]. Andalovan' ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana lalana vato ao amin' ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]]. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Misy fikambanan' ny mpampiasa lalan-tany ao. === Orinasa sy varotra ary samihafa === Misy masoivohon'ny [[banky]]. Misy [[tsena]] isan' andro any. Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo. Ahitana orinasa mampiasa [[Olombelona|olona]] 10 hatramin'ny 50. Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50. Misy fitrandrahana harena an-kibon' ny tany amin' ny fomba indostrialy. === Fari-piainana === Ny 5% ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan' ny vanim-potoana mety ahalanian' ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. Ny 15 % ny mponina no atao hoe manan-karena.Ny 80 % ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Sampandraharaham-panjakana == === Fianarana sy fitsaboana === Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana hôpitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fahasalamana. === Filaminana sy fitsarana === Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin' ilay tanàna. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fiarovana. Ahitana miaramila ao amin' ilay kaominina. Ny isan' ny vono olona tanatin' ny taona 1999-2001 dia 5. Ahitana pôlisy ao amin' ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin' ilay kaominina. === Angovo sy rano === Tsy ny [[Jiro sy Rano Malagasy|JIRAMA]] no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny rano sy ny ala. Misy masoivohon' ny ministeran' ny angovo ao amin' ilay tanàna. === Samihafa === Misy masoivohon' ny ministeran' ny Fiompiana. Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny asa tany. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Fanabeazana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Mponina. Misy masoivohon' ny Fanaraha-maso ny asa. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Asa Vaventy. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Commonscat|Antsiranana}} {{vangovango|Madagasikara}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Diana]] [[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]] [[Sokajy:Antsiranana]] ax9ao439czz8p1p4cnduibhq1o3tjzq 1135680 1135676 2026-04-20T04:43:24Z HarryWurst 36292 1135680 wikitext text/x-wiki {{coord|-12.317320|49.291880}} {{infobox tanàna |anarana=Antsiranana |faritany=[[Faritanin'i Antsiranana|Antsiranana]] |faritra = [[Faritra Diana|Diana]] |ben'ny tanàna= [[Jean Luc Désiré Djaovojozara]] |saina=Diego Suarez Armoirie.png |sary=Antsiranana Diego Suarez typical Arab-influenced architecture Madagascar.jpg |isam-ponina=87569|tanàna=NC |fanjakana=NC |firenena={{Madagascar}} |tanàn-dehibe=NC }} '''Antsiranana''' na '''Diego-Suarez''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin'ny [[Distrikan'Antsiranana I|distrikan' Antsiranana I]], [[Faritra Diana]], [[Faritanin' Antsiranana]]. Ny isan'ny mponiny dia 87 569 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000; tafakatra 142 467 izany tamin'ny taona 2020. Ny kaodin-[[kaominina]] dia 71599 ary ny kaodin-distrika dia 715. == Toekarena == Ny toekarena ao Antsiranana dia mifototra bebe kokoa amin'ny fizahantany: ao ireo hotely sy toeram_pisakafoana lehibe ,ireo indostria (SECREN, PFOI, Aquafood, Etablissement Manajara) ny jono,ny varotra ary ny asa fitaterana.<ref>https://123dok.net/article/pr%C3%A9sentation-de-la-commune-urbaine-d-antsiranana.z1d9917d</ref> === Fambolena === Ny tantsaha mampiasa [[zezika]] simika dia latsaky ny 5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia [[manga]]. Ny zavatra volena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velaran-tany dia ny manga. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia ny [[vary]]. Ny zavatra volena faharoa lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia ny vary. Ny entana lafo vidy indrindra dia katy. Ny 1% amin' ny mponina no miasa tany === Fiompiana<ref>https://mg.globalvoices.org/2017/08/10/104131/</ref> === Ny isan' ny [[omby]] dia 600. Ny isan' ny taona nisian'ny pestan' ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999 sy 2001 dia 3. 20 ny isan' ny ombivavy be ronono..1% amin' ny mponina no miasa amin' ny [[fiompiana]]. 850 ny isan' ny [[kisoa]]. === Sehatra hafa === Ny 34% amin' ny mponina no manao asa tanana. 0 ny mponina no miasa amin' ny [[Jono|fanjonoana]]. 62 % amin' ny mponina no miasa amin' ny sampandraharaha. === Lalana sy fitaterana === Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Misy seranana an-dranomasina ao. Ijanon'ny taksiborosy ilay [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]]. Andalovan' ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana lalana vato ao amin' ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]]. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Misy fikambanan' ny mpampiasa lalan-tany ao. === Orinasa sy varotra ary samihafa === Misy masoivohon'ny [[banky]]. Misy [[tsena]] isan' andro any. Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo. Ahitana orinasa mampiasa [[Olombelona|olona]] 10 hatramin'ny 50. Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50. Misy fitrandrahana harena an-kibon' ny tany amin' ny fomba indostrialy. === Fari-piainana === Ny 5% ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan' ny vanim-potoana mety ahalanian' ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. Ny 15 % ny mponina no atao hoe manan-karena.Ny 80 % ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Sampandraharaham-panjakana == === Fianarana sy fitsaboana === Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana hôpitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fahasalamana. === Filaminana sy fitsarana === Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin' ilay tanàna. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fiarovana. Ahitana miaramila ao amin' ilay kaominina. Ny isan' ny vono olona tanatin' ny taona 1999-2001 dia 5. Ahitana pôlisy ao amin' ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin' ilay kaominina. === Angovo sy rano === Tsy ny [[Jiro sy Rano Malagasy|JIRAMA]] no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny rano sy ny ala. Misy masoivohon' ny ministeran' ny angovo ao amin' ilay tanàna. === Samihafa === Misy masoivohon' ny ministeran' ny Fiompiana. Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny asa tany. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Fanabeazana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Mponina. Misy masoivohon' ny Fanaraha-maso ny asa. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Asa Vaventy. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Commonscat|Antsiranana}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Diana]] [[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]] [[Sokajy:Antsiranana]] sp0uvrgyb3bg5pkfsh3y1f8k8bu81mi 1135682 1135680 2026-04-20T04:56:10Z HarryWurst 36292 1135682 wikitext text/x-wiki {{coord|-12.317320|49.291880}} {{infobox tanàna |anarana=Antsiranana |faritany=[[Faritanin'i Antsiranana|Antsiranana]] |faritra = [[Faritra Diana|Diana]] |ben'ny tanàna= [[Jean Luc Désiré Djaovojozara]] |saina=Diego Suarez Armoirie.png |sary=Antsiranana Diego Suarez typical Arab-influenced architecture Madagascar.jpg |isam-ponina=87569 |velarantany= 71.9 |haavo = 71 |fanjakana= |firenena={{Madagascar}} |tanàn-dehibe=NC }} '''Antsiranana''' na '''Diego-Suarez''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin'ny [[Distrikan'Antsiranana I|distrikan' Antsiranana I]], [[Faritra Diana]], [[Faritanin' Antsiranana]]. Ny isan'ny mponiny dia 87 569 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000; tafakatra 142 467 izany tamin'ny taona 2020. Ny kaodin-[[kaominina]] dia 71599 ary ny kaodin-distrika dia 715. == Toekarena == Ny toekarena ao Antsiranana dia mifototra bebe kokoa amin'ny fizahantany: ao ireo hotely sy toeram_pisakafoana lehibe ,ireo indostria (SECREN, PFOI, Aquafood, Etablissement Manajara) ny jono,ny varotra ary ny asa fitaterana.<ref>https://123dok.net/article/pr%C3%A9sentation-de-la-commune-urbaine-d-antsiranana.z1d9917d</ref> === Fambolena === Ny tantsaha mampiasa [[zezika]] simika dia latsaky ny 5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia [[manga]]. Ny zavatra volena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velaran-tany dia ny manga. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia ny [[vary]]. Ny zavatra volena faharoa lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia ny vary. Ny entana lafo vidy indrindra dia katy. Ny 1% amin' ny mponina no miasa tany === Fiompiana<ref>https://mg.globalvoices.org/2017/08/10/104131/</ref> === Ny isan' ny [[omby]] dia 600. Ny isan' ny taona nisian'ny pestan' ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999 sy 2001 dia 3. 20 ny isan' ny ombivavy be ronono..1% amin' ny mponina no miasa amin' ny [[fiompiana]]. 850 ny isan' ny [[kisoa]]. === Sehatra hafa === Ny 34% amin' ny mponina no manao asa tanana. 0 ny mponina no miasa amin' ny [[Jono|fanjonoana]]. 62 % amin' ny mponina no miasa amin' ny sampandraharaha. === Lalana sy fitaterana === Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Misy seranana an-dranomasina ao. Ijanon'ny taksiborosy ilay [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]]. Andalovan' ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana lalana vato ao amin' ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]]. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Misy fikambanan' ny mpampiasa lalan-tany ao. === Orinasa sy varotra ary samihafa === Misy masoivohon'ny [[banky]]. Misy [[tsena]] isan' andro any. Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo. Ahitana orinasa mampiasa [[Olombelona|olona]] 10 hatramin'ny 50. Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50. Misy fitrandrahana harena an-kibon' ny tany amin' ny fomba indostrialy. === Fari-piainana === Ny 5% ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan' ny vanim-potoana mety ahalanian' ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. Ny 15 % ny mponina no atao hoe manan-karena.Ny 80 % ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Sampandraharaham-panjakana == === Fianarana sy fitsaboana === Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana hôpitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fahasalamana. === Filaminana sy fitsarana === Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin' ilay tanàna. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fiarovana. Ahitana miaramila ao amin' ilay kaominina. Ny isan' ny vono olona tanatin' ny taona 1999-2001 dia 5. Ahitana pôlisy ao amin' ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin' ilay kaominina. === Angovo sy rano === Tsy ny [[Jiro sy Rano Malagasy|JIRAMA]] no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny rano sy ny ala. Misy masoivohon' ny ministeran' ny angovo ao amin' ilay tanàna. === Samihafa === Misy masoivohon' ny ministeran' ny Fiompiana. Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao. Misy masoivohon' ny ministeran' ny asa tany. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Fanabeazana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Mponina. Misy masoivohon' ny Fanaraha-maso ny asa. Misy masoivohon' ny ministeran' ny Asa Vaventy. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Commonscat|Antsiranana}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Diana]] [[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]] [[Sokajy:Antsiranana]] 82ndp37rgkr2nnvz47x4t7z44ljp64l 10 4545 1135677 1135147 2026-04-20T04:36:08Z HarryWurst 36292 1135677 wikitext text/x-wiki {| align="right" width="35%" style="border: 1px solid #AAA;background-color: #F9F9F9;color: black;margin: 0.5em 0 0.5em 1em;padding: 0.2em;float: right;clear: right; text-align:left;" |+ |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | <big>'''{{#if: {{{anarana|}}} |{{{anarana|}}}|{{BASEPAGENAME}}}}'''</big><br> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- |{{#if: {{{saina|}}} | {{!-}} {{!}} [[File:{{{saina}}}|150px]] }} |} {{#if: {{{sary|}}} | {{!-}} {{!}} align=center colspan=2 {{!}} [[File:{{{sary}}}|300px]] |}} |- | '''[[Velarantany]]''' || {{#if: {{{velarantany|}}} | {{formatnum:{{{velarantany}}}}} {{km2}} | NC }} |- | '''[[Haavo]]''' || {{#if: {{{haavo|}}} | {{formatnum:{{{haavo}}}}} m | }} {{#if: {{{isam-ponina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Isan'ny mponina]] {{!!}} {{formatnum:{{{isam-ponina}}}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{isan'ny mponina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Isan'ny mponina]] {{!!}} {{formatnum:{{{isan'ny mponina}}}}} |}} |- | Ben'ny tanàna || {{#if: {{{ben'ny tanàna|}}} | {{{ben'ny tanàna}}} | }} |- | [[Firenena]] || {{#if: {{{firenena|}}} | {{#ifexist: {{ {{{firenena}}} }} | {{ {{{firenena}}} }} | {{{firenena}}} }} | NC}} |- | [[Fanjakana]] || {{#if: {{{fanjakana|}}} | {{{fanjakana}}} | }} |- | [[Faritany]] || {{#if: {{{faritany|}}} | {{{faritany}}} | }} |- | [[Faritra]] || {{#if: {{{faritra|}}} | {{{faritra}}} | }} |- | Tanàna mifanolo-bodirindrina || {{#if: {{{tanàna|}}} | {{{tanàna}}} | }} {{#if: {{{laharam-pehintany|}}} | {{!-}}<!-- --> {{!}} [[Laharam-pehintany]]<br> {{!!}} {{{laharam-pehintany}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{laharan-jarahasina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Laharan-jarahasina]]<br>{{!!}} {{{laharan-jarahasina}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{faritra ora ofisialy|}}} | {{!-}} {{!}} [[Faritra ora]]<br><small>[Ofisialy]</small> {{!!}} GMT {{{faritra ora ofisiany}}} ora |}}<!-- -->{{#if: {{{laharan-jarahasina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Faritra ora]]<br><small>[ara-masoandro]</small> {{!!}} {{Infobox tanàna/FikajianaFaritraOra|{{{laharan-jarahasina|}}}}} ora |}}<!-- --> |}<noinclude> {{clr}} {{cadre|bleu|/documentation}} [[Sokajy:infobox]] </noinclude> [[Sokajy:Endrika]] [[Sokajy:Endrika ampiasaina amin'ny jeografia]] l5xjnmvg7q18ca56v2sg55lx0ri39ug 1135678 1135677 2026-04-20T04:38:28Z HarryWurst 36292 1135678 wikitext text/x-wiki {| align="right" width="35%" style="border: 1px solid #AAA;background-color: #F9F9F9;color: black;margin: 0.5em 0 0.5em 1em;padding: 0.2em;float: right;clear: right; text-align:left;" |+ |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | <big>'''{{#if: {{{anarana|}}} |{{{anarana|}}}|{{BASEPAGENAME}}}}'''</big><br> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- |{{#if: {{{saina|}}} | {{!-}} {{!}} align=center colspan=2 [[File:{{{saina}}}|150px]] }} |} {{#if: {{{sary|}}} | {{!-}} {{!}} align=center colspan=2 {{!}} [[File:{{{sary}}}|300px]] |}} |- | '''[[Velarantany]]''' || {{#if: {{{velarantany|}}} | {{formatnum:{{{velarantany}}}}} {{km2}} | NC }} |- | '''[[Haavo]]''' || {{#if: {{{haavo|}}} | {{formatnum:{{{haavo}}}}} m | }} {{#if: {{{isam-ponina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Isan'ny mponina]] {{!!}} {{formatnum:{{{isam-ponina}}}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{isan'ny mponina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Isan'ny mponina]] {{!!}} {{formatnum:{{{isan'ny mponina}}}}} |}} |- | Ben'ny tanàna || {{#if: {{{ben'ny tanàna|}}} | {{{ben'ny tanàna}}} | }} |- | [[Firenena]] || {{#if: {{{firenena|}}} | {{#ifexist: {{ {{{firenena}}} }} | {{ {{{firenena}}} }} | {{{firenena}}} }} | NC}} |- | [[Fanjakana]] || {{#if: {{{fanjakana|}}} | {{{fanjakana}}} | }} |- | [[Faritany]] || {{#if: {{{faritany|}}} | {{{faritany}}} | }} |- | [[Faritra]] || {{#if: {{{faritra|}}} | {{{faritra}}} | }} |- | Tanàna mifanolo-bodirindrina || {{#if: {{{tanàna|}}} | {{{tanàna}}} | }} {{#if: {{{laharam-pehintany|}}} | {{!-}}<!-- --> {{!}} [[Laharam-pehintany]]<br> {{!!}} {{{laharam-pehintany}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{laharan-jarahasina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Laharan-jarahasina]]<br>{{!!}} {{{laharan-jarahasina}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{faritra ora ofisialy|}}} | {{!-}} {{!}} [[Faritra ora]]<br><small>[Ofisialy]</small> {{!!}} GMT {{{faritra ora ofisiany}}} ora |}}<!-- -->{{#if: {{{laharan-jarahasina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Faritra ora]]<br><small>[ara-masoandro]</small> {{!!}} {{Infobox tanàna/FikajianaFaritraOra|{{{laharan-jarahasina|}}}}} ora |}}<!-- --> |}<noinclude> {{clr}} {{cadre|bleu|/documentation}} [[Sokajy:infobox]] </noinclude> [[Sokajy:Endrika]] [[Sokajy:Endrika ampiasaina amin'ny jeografia]] ln0uy8r7xt0z5sjf4noupfjj1kiq0sm 1135679 1135678 2026-04-20T04:39:18Z HarryWurst 36292 Nanala ny fanavaozana [[Special:Diff/1135678|1135678]] nataon'i [[Special:Contributions/HarryWurst|HarryWurst]] ([[User talk:HarryWurst|dinika]]) 1135679 wikitext text/x-wiki {| align="right" width="35%" style="border: 1px solid #AAA;background-color: #F9F9F9;color: black;margin: 0.5em 0 0.5em 1em;padding: 0.2em;float: right;clear: right; text-align:left;" |+ |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | <big>'''{{#if: {{{anarana|}}} |{{{anarana|}}}|{{BASEPAGENAME}}}}'''</big><br> {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- |{{#if: {{{saina|}}} | {{!-}} {{!}} [[File:{{{saina}}}|150px]] }} |} {{#if: {{{sary|}}} | {{!-}} {{!}} align=center colspan=2 {{!}} [[File:{{{sary}}}|300px]] |}} |- | '''[[Velarantany]]''' || {{#if: {{{velarantany|}}} | {{formatnum:{{{velarantany}}}}} {{km2}} | NC }} |- | '''[[Haavo]]''' || {{#if: {{{haavo|}}} | {{formatnum:{{{haavo}}}}} m | }} {{#if: {{{isam-ponina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Isan'ny mponina]] {{!!}} {{formatnum:{{{isam-ponina}}}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{isan'ny mponina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Isan'ny mponina]] {{!!}} {{formatnum:{{{isan'ny mponina}}}}} |}} |- | Ben'ny tanàna || {{#if: {{{ben'ny tanàna|}}} | {{{ben'ny tanàna}}} | }} |- | [[Firenena]] || {{#if: {{{firenena|}}} | {{#ifexist: {{ {{{firenena}}} }} | {{ {{{firenena}}} }} | {{{firenena}}} }} | NC}} |- | [[Fanjakana]] || {{#if: {{{fanjakana|}}} | {{{fanjakana}}} | }} |- | [[Faritany]] || {{#if: {{{faritany|}}} | {{{faritany}}} | }} |- | [[Faritra]] || {{#if: {{{faritra|}}} | {{{faritra}}} | }} |- | Tanàna mifanolo-bodirindrina || {{#if: {{{tanàna|}}} | {{{tanàna}}} | }} {{#if: {{{laharam-pehintany|}}} | {{!-}}<!-- --> {{!}} [[Laharam-pehintany]]<br> {{!!}} {{{laharam-pehintany}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{laharan-jarahasina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Laharan-jarahasina]]<br>{{!!}} {{{laharan-jarahasina}}} |}}<!-- -->{{#if: {{{faritra ora ofisialy|}}} | {{!-}} {{!}} [[Faritra ora]]<br><small>[Ofisialy]</small> {{!!}} GMT {{{faritra ora ofisiany}}} ora |}}<!-- -->{{#if: {{{laharan-jarahasina|}}} | {{!-}} {{!}} [[Faritra ora]]<br><small>[ara-masoandro]</small> {{!!}} {{Infobox tanàna/FikajianaFaritraOra|{{{laharan-jarahasina|}}}}} ora |}}<!-- --> |}<noinclude> {{clr}} {{cadre|bleu|/documentation}} [[Sokajy:infobox]] </noinclude> [[Sokajy:Endrika]] [[Sokajy:Endrika ampiasaina amin'ny jeografia]] l5xjnmvg7q18ca56v2sg55lx0ri39ug 4 6929 1135691 1135398 2026-04-20T07:21:51Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135691 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana manerantany anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Vohimaro]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> <noinclude> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} p0f09oauayw2mp9kg1uyvgx9srs6ll9 1135692 1135691 2026-04-20T07:22:54Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135692 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Vohimaro]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> <noinclude> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} mpddg7bog5scwt4ckff8thlftcwuqc7 0 15250 1135665 86491 2026-04-20T00:26:29Z EmausBot 2486 Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Ivato]] 1135665 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Ivato]] 888fkwcmu18as1v5f7fyn2apb0mqwao 0 15251 1135666 86492 2026-04-20T00:26:39Z EmausBot 2486 Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Ivato]] 1135666 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Ivato]] 888fkwcmu18as1v5f7fyn2apb0mqwao 0 15252 1135667 86493 2026-04-20T00:26:49Z EmausBot 2486 Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Ivato]] 1135667 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Ivato]] 888fkwcmu18as1v5f7fyn2apb0mqwao 0 38927 1135703 1077219 2026-04-20T08:33:46Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135703 wikitext text/x-wiki [[Sary:LaGuerreAMadagascar.jpg|ankavanana|thumb| Afisy frantsay momba ny “Ady any Madagasikara”]] Ny [[Ady Hova-Frantsay|'''Ady Hova-Frantsay''']] (antsoina koa hoe ny '''Ady Malagasy-Frantsay''') dia ny fanafihanana nataon’ ny Frantsay an’ i [[Madagasikara]] teo anelanelan’ ny taona 1883 sy 1896 ary nitondra ny fanonganana ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakana Merina]], izay nahatonga an’ i Madagasikara ho lasa zanatany frantsay. Ny [[hova]] dia anarana saranga anatin’ ny foko [[Merina]]. == Ady Hova-Frantsay voalohany == Notafihan' i [[Frantsa]] i Madagasikara tamin' ny 1883 ary teo ny fanombohana fantatra ny ady Hova-Frantsay voalohany. Tapitra tamin' ny fanasoniavana ny Fifaneken' i Toamasina tamin' ny Janoary 1886 ny ady. Verin' i [[Fanjakan'i Madagasikara]] ny tanànan' [[Antsiranana]] (Diego-Suarez) any amin' ny morontsiraka avaratra ary nandoa 10 tapitrisa franc tamin' i [[Frantsa]]. Nisy 'Taratasy Fanazavana' niaraka tamin' ilay fifanekena izay manazava lalindalina kokoa ilay fifanekena, kanefa tsy natolotra tany amin' ny Antenimieram-pirenena Frantsay ilay taratasy talohan' ny fanasoniavana ary ny fankasitrahan' i Madagasikara azy. Ilay fifanekena voasonian' ny Fanjakana dia nahafahan' i [[Frantsa]] nitondra ny fifandraisan' i Madagasikara tany ivelany, anefa mbola tsy voambara tamin' ny fomba ôfisialy ny fiantoham-piarovana. == Ady Hova-Frantsay Faharoa == [[Sary:Madagascar gun 1898.jpg|300px|ankavanana|thumb|Basy malagasy (1898), any amin' ny Muséum d'histoire naturelle de La Rochelle]] Ny Ady Hova-Frantsay faharoa (amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ''L'Expédition de Madagascar'') dia nanomboka tamin' ny 1894 ary nifarana tamin' ny 1895. Ny fandresen' ny Frantsay no ny fiafaran' ny Ady hova-frantsay faharoa. Tonga tany Madagasikara ny tafika nalefan' i jeneraly Jacques Duchesne<ref>[[Musée de l'Armée]] exhibit, [[Paris]]</ref>. Notifirina tamin' ny tafondro ary notafihana ireo seranana malagasy amin' ny amorontsiraka andrefana (Mahajanga, 1894) ary atsinanana ([[Toamasina]], 1895)<ref>''Disease and empire: the health of European troops in the conquest of Africa'' nosoratan'i Philip D. Curtin p.186 [http://books.google.com/books?id=jVRF8hDyhpgC&pg=PA186]</ref>. Nametra-tongotra an-tany ireo tarika, fa tonga tamin' ny volana Mey ny taona 1895 ny ankamaroan' ny tafika, izany hoe olona dimy arivo sy iray alina (15 000) ary mpitondra enina arivo<ref>Curtin, p.186</ref><ref>Priestley p.308</ref>. Nandritry ny andro fahavaratra ny fanafihan' ny Frantsay an' i Madagasikara, ary betsaka ny matin' ny aretina taoriana<ref>Cambridge history of Africa, p.529</ref>. Taorian' ny nahatongavan' ny Frantsay, nikomy ireo foko malagasy [[tanindrana]]. Maro samihafa ny antom-pikomian' ireo foko malagasy tanindrana: asa anterivozona, governemanta, kristianizasiôna<ref>Curtin, p.187</ref>. Nandroso ihany ny Frantsay nankany [[Antananarivo]], voatery namboatra lalana izy ireo nandritry ny fandrosoany<ref>Curtin, p.186</ref>. Tamin' ny 1895, eo antsasa-dalana ny frantsay, any [[Andriba]], be bamba (fortification) anefa tsy dia nisy ady firy<ref>Curtin, p.186</ref>. Ampahatelon' ny Frantsay no matin' ny aretina<ref>Curtin, p.186</ref> isan-karazany: tazo, disanteria ary fanaviana tifôida. Amin' ny farany, olona enina arivo no maty nandritra ilay fanafihana, frantsay no 4/5 ny izy ireo<ref>Priestley p.308</ref>. Nanandrana nanohitra ny Frantsay ny tany [[Tsarasaotra]] ny tafik' i [[Rainilaiarivony]] tamin' ny 29 Jiona 1895, ary tany Andriba tamin' ny 22 Aogositra 1895. Nanandrana nanafika ny "colonne volante" an' i Duchesne i Rainilaiarivony tamin' ny volana Septambra, fa matin' ny tafika frantsay ny mpitifitra havanana malagasy<ref>Cambridge history of Africa, p.530</ref>. Ny miaramila ao amin' Vilay "colonne volante" dia miaramila avy any [[Afrika Frantsay]], avy any [[Aljeria]] ary miaramila frantsay ao amin' ny Marine ; nitondra [[ramole]] izy ireo hitondra ny entany. Tonga tao an-drenivohitra izy ireo tamin' ny faran' ny volana septambra<ref>Curtin, p.186</ref>. Natodika tany amin' ny Rova ny tafondro, mitifitra ''obus'' ary nahafaty miaramila merina maro dia maro<ref>Cambridge history of Africa, p.530</ref>. Taorian' ny tifitra volaohany, tonga dia mitolo-batana avy hatrany ny Mpanjakavavy<ref>Curtin, p.186</ref><ref>Cambridge history of Africa, p.530</ref>. <gallery> File:Madagascar French expeditionnary troops Henri Gallichet 1850 1923 La Guerre a Madagascar 1896.jpg|Tafika frantsay tamin'ny Ady Hova-Frantsay. File:Merina troops in ambush Henri Gallichet 1850 1923 Louis Charles Bombled 1862-1927 La Guerre a Madagascar 1896.jpg|Tafika Merina manotrika. File:Merina troops Henri Gallichet 1850 1923 Louis Charles Bombled 1862-1927 La Guerre a Madagascar 1896.jpg|Tafika Merina miambina. File:Merina artillery in ambush Henri Gallichet 1850 1923 Louis Charles Bombled 1862-1927 La Guerre a Madagascar 1896.jpg| File:Merina troops raising the alarm Henri Gallichet 1850 1923 Louis Charles Bombled 1862-1927 La Guerre a Madagascar 1896.jpg| </gallery> Nandritra ilay ady, 25 fotsiny no isan' ireo Frantsay matin' ny ady. == Jereo koa == * [[Fanjakan'i Madagasikara|Fanjakan' i Madagasikara]] === Tsiahy === {{ref}} [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Ady]] 3edi6lewu1asaxhczwk27191r5h4hx1 0 186495 1135662 942615 2026-04-19T21:07:53Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135662 wikitext text/x-wiki {{Coord|47.6927777778|-116.78}} {{infobox tanàna |tanàna=Coeur d&#39;Alene, Idaho |firenena={{Etazonia}} |faritany=Idaho |velarantany=41.65 |isam-ponina=44137 |ben'ny tanàna=Sandi Bloem (R) }} '''Coeur d&#39;Alene, Idaho''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Idaho]], ao [[Etazonia]]. . == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 47.6927777778 ary -116.78. Ny faritr'ora dia GMT −8. == Jereo koa == * [[Idaho]] * [[Etazonia]] == Rohy ivelany == * [http://www.coeurdaleneidaho.org www.coeurdaleneidaho.org] {{Wayback|url=http://www.coeurdaleneidaho.org/ |date=20150925054031 }} {{vangovango}} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Idaho]] c4nc7b33ays8ih9sxbbmeb6425veiq9 0 256904 1135674 955551 2026-04-20T03:24:24Z HarryWurst 36292 1135674 wikitext text/x-wiki {{coord|-3.460560|-40.212220}} {{infobox tanàna |anarana = Santana do Acaraú |velarantany = |haavo = |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 14707 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Blazono de Santana do Acaraú.png |saina =Bandeira de Santana do Acaraú - CE.svg }} [[File:Brazil Ceará Santana do Acaraú location map.svg|thumb|left|Santana do Acaraú]] '''Santana do Acaraú''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]], mandro amin'ny Reniranon'i Acaraú ny kaominina ary eo amin'ny 228 km miala an'i [[Fortaleza]] renivohitra. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 14707 mponina tamin'ny taona 2012. == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] tdqqrrhmsyrolmbnhoh0yh04d314v4n 1135675 1135674 2026-04-20T03:25:22Z HarryWurst 36292 1135675 wikitext text/x-wiki {{coord|-3.460560|-40.212220}} {{infobox tanàna |anarana = Santana do Acaraú |velarantany =972,55 |haavo = 30 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 30.628 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Blazono de Santana do Acaraú.png |saina =Bandeira de Santana do Acaraú - CE.svg }} [[File:Brazil Ceará Santana do Acaraú location map.svg|thumb|left|Santana do Acaraú]] '''Santana do Acaraú''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]], mandro amin'ny Reniranon'i Acaraú ny kaominina ary eo amin'ny 228 km miala an'i [[Fortaleza]] renivohitra. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 30.628 mponina tamin'ny taona 2022. == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] fnkcdtq9enfoa8jsqassdzh0ey39ujt 0 257054 1135668 955701 2026-04-20T02:54:46Z HarryWurst 36292 1135668 wikitext text/x-wiki {{coord|-3.494440|-39.578610}} {{infobox tanàna |anarana = Itapipoca |velarantany =1.614,68 |haavo = 110 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 131.123 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Itapipoca - CE.jpg |saina =Bandeira do municpio de Itapipoca.jpg }} [[File:Brazil Ceará Itapipoca location map.svg|thumb|left|Itapipoca]] '''Itapipoca''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 131.123 mponina tamin'ny taona 2021. == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] q91vkmztislja0dcejqorti4n5xwf9n 1135669 1135668 2026-04-20T02:56:51Z HarryWurst 36292 1135669 wikitext text/x-wiki {{coord|-3.494440|-39.578610}} {{infobox tanàna |anarana = Itapipoca |velarantany =1.614,68 |haavo = 110 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 131.123 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Itapipoca - CE.jpg |saina =Bandeira do municpio de Itapipoca.jpg }} [[File:Brazil Ceará Itapipoca location map.svg|thumb|left|Itapipoca]] '''Itapipoca''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 131.123 mponina tamin'ny taona 2021. Kaominina manamorona ny avaratra: [[Ranomasimbe Atlantika]], Atsinanana: [[Trairi]] sy [[Tururu]], Atsimo: [[Uruburetama]], [[Itapajé]] ary [[Irauçuba]], Andrefana: [[Miraíma]] sy [[Amontada]] Lavitry ny renivohitra ([[Fortaleza]]): 130 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] k649auxa1lfteyqt8w2h56g088twe3h 0 257220 1135672 955868 2026-04-20T03:18:45Z HarryWurst 36292 1135672 wikitext text/x-wiki {{coord|-3.361670|-39.831670}} {{infobox tanàna |anarana = Amontada |velarantany =1.175,04 |haavo = 34 |fanjakana = {{Ceará}} |isam-ponina = 44.195 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Chegada a Praia.jpg |saina = Bandeira de Amontada, Ceará.png }} [[File:Brazil Ceará Amontada location map.svg|thumb|left| Amontada ]] '''Amontada''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 44.195 mponina tamin'ny taona 2021.> == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] dvrravc37oxuclyekqtrks2rf3tzpip 1135673 1135672 2026-04-20T03:18:54Z HarryWurst 36292 1135673 wikitext text/x-wiki {{coord|-3.361670|-39.831670}} {{infobox tanàna |anarana = Amontada |velarantany =1.175,04 |haavo = 34 |fanjakana = {{Ceará}} |isam-ponina = 44.195 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Chegada a Praia.jpg |saina = Bandeira de Amontada, Ceará.png }} [[File:Brazil Ceará Amontada location map.svg|thumb|left| Amontada ]] '''Amontada''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 44.195 mponina tamin'ny taona 2021. == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] 2ykz5r2u7w9rmvs7i2sj1up3ru19wdj 0 259424 1135698 1084509 2026-04-20T08:20:11Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135698 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]], ary nifarana tamin'ny 28 febroary 1897 izany fanjakana izany ka nalefan' ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] izy aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] dbpl03mb8dnw9umwsc7j5mxon4wva0i 1135711 1135698 2026-04-20T09:21:05Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135711 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III. Nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa mpanjaka anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]], ary nifarana tamin'ny 28 febroary 1897 izany fanjakana izany ka nalefan' ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] izy aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Nifarana hatreo ihany koa ny Fanjakan'i Madagasikara. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] npxmsf0avxrt5mvafyvnyev67pd335z 0 261831 1135693 980094 2026-04-20T07:51:48Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135693 wikitext text/x-wiki '''[[Ranavalona]]''' no anarana niantsoana ny telo amin'ireo mpanjakavavy efatra farany ([[Rasoherina]] ny iray) tao amin'ny Fanjakana merina fa manana ny anarana diplômatika ho Mpanjakavavin' i Madagasikara eo anatrehan' ireo firenen-dehibe tamin'ny taonjato faha-19 : * [[Ranavalona I|Ranavalona Voalohany]] (Ranavalona I): nanjaka tao Antananarivo nanomboka ny taona taona 1828 ka hatramin'ny taona 1861. Niaro ny fomba sy ny fivavahandrazana izy ka nanohitra ny fivavahana avy any ivelany indrindra ny fivavahana kristiana ka niteraka fanenjehana mahery vaika ny Kristiana sy fandroahana vazaha tamin'ny taona 1835 sy 1845 tany ho any izany. Tamin'ny fotoana nitondrany anefa no nandraisany an'i [[Jean Laborde]] hanamboatra ny tafondro tao [[Mantasoa]]. * [[Ranavalona II|Ranavalona Faharoa]] (Ranavalona II): izy no nandray ny fivavahana kristiana ho fivavaham-panjakana tanteraka. * [[Ranavalona III|Ranavalona Fahatelo]] (Ranavalona III): izy no mpanjaka merina farany izay naongan'ny Frantsay nandritra ny fakana an'i Madagasikara. o3kkq2ufp6hv15fv49ajolauqzzw2t4 0 266049 1135694 1093802 2026-04-20T08:01:44Z ~2026-24109-50 39357 /* Tantara */ 1135694 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays | nom_local=Polska | langue=pl | prononciation=Pl-Rzeczpospolita_Polska-2.ogg | nom_malgache=Repoblikan' i Pôlônia | de=de | image_drapeau=Flag of Poland.svg | lien_drapeau=Sainan' i Pôlônia | image_blason=Herb Polski.svg | lien_blason=Faneva ny Pôlônia | image_carte=EU location POL.png | devise=Tsy misy | langues=[[fiteny poloney|poloney]] | capitale=[[Varsovia]] | coordonnées_capitale=52° 13' N, 21° 02' E | lien_villes=Tananan'i Polonia | titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra | plus_grande_ville=[[Varsovia]] | type_gouvernement=[[Repoblika]] | titres_dirigeants=[[Filoha]]<br />&nbsp;- [[Praiministra]] | noms_dirigeants=[[Andrzej Duda]]<br /> [[Donald Tusk]] | superficie_rang=70 | superficie_totale={{formatnum:312696}}<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> | pourcentage_eau=2,6% | population_rang=34 | population_totale={{formatnum: 38485779}}<ref>Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx] {{Wayback|url=http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx |date=20181226014634 }}</ref><ref>{{pl}} {{en}} {{pdf}} Główny Urząd Statystyczny (Birao ny statistika), ''[https://web.archive.org/web/20071025224618/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_teryt_2pol2006.pdf Ludność. Stan i Struktura w Przekroju Terytorialnym]'' (''Population. Taille et répartition par division territoriale''), [[31 desambra]] [[2006]].</ref> | population_année=2014 | densité=123 | type_indépendance=Daty | pays_indépendance=Avy amin' i [[Rosia]], i [[Alemaina]], i [[Aotrisy-Hongaria]] | date_indépendance=[[11 novambra]] [[1918]] | pays frontaliers={{Boîte déroulante| alignT=left| titre=Liste| contenu={{RUS}}{{-}}{{UKR}}{{-}}{{GER}}{{-}}{{BLR}}{{-}}{{RTC}}{{-}}{{LIT}}{{-}}{{SVK}}}} | gentilé=Pôlôney | IDH= mijanonjanona 0,870 | IDH_année=2007 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang=faha 37 | monnaie=[[Złoty poloney|Złoty]] | code_monnaie=PLN | fuseau_horaire=+1 | hymne_national=[[Mazurek Dąbrowskiego]] [[File:Mazurek Dabrowskiego.ogg]] | Religion(s)=[[Église catholique romaine|Catholique]] | | domaine_internet=.pl | indicatif_téléphonique=48 }} I '''Pôlônia''' na '''Pôlônina''' dia [[firenena]] ao [[Eorôpa Atsinanana]], ao atsinanan’ i Alemaina sady manana morontsiraka ao amin’ ny Ranomasina Baltika. Ny renivohiny dia i Varsovia ary ny isan' ny mponina ao aminy dia eo amin' ny 38,5 tapitrisa eo ho eo. Atao hoe ''Polska'' izy amin' ny [[fiteny pôlôney]]. Firenena ao amin' ny [[Vondrona Eorôpeanina]] i Pôlônia nanomboka tamin' ny 2004 ary ao amin' ny [[Erana Schengen]] izy. Maro amin’ ny mponina ao Pôlônia no nifindra monina nankany amin’ ny firenana hafa: manodidina ny 12 tapitrisa ny Pôlôney nniala ny tanindrazany nandritra ny tantara, indrindra ny nankany [[Etazonia]], nefa koa nisy ny nankany [[Rosia]] sy [[Frantsa]]. Manakaiky ny 95 %n' ny [[Pôloney (vahoaka)|Pôloney]] no [[Katôlisisma|Katôlika]]. Matanjaka ny seha-pamokarana momba ny [[fambolena]] any Pôlônia. Nandroso koa ny [[taozava-baventy]] taorian’ ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. Nanomboka tamin’ ny taona 1990 dia nanao fanavaozana i Pôlônia ka nomena ny sehatra tsy miankina sady natao ny haha môderina ny toekareny ary nanakaiky ireo firenena ao amin’ ny [[Vondrona Eorôpeana]] izy. Nanomboka tamin’ ny dinastian’ ny Piast tamin’ ny faramparan’ ny taonjato faha-10 ny tantaran’ i Pôlônia. Tamin’ ny fotoana nanapahan’ ny dinastian’ ny Jagellons tamin’ ny taonjato faha-14 hatramin' ny faha-17 dia anisan’ ireo fanjakana natanjaka indrindra tao [[Eorôpa]] i Pôlônia. Nitontongana izany tanjaka izany taty aoriana noho ny ady nifanandrenany tamin’ i [[Soeda]] sy tamin’ i [[Rosia]]. Nanombinana ny tanim-pireneny ary rava ny toekareny. Nisaratsaraka mihitsy aza i Pôlônia: rava ny maha firenena azy nanomboka tamin’ ny taona 1795. Nandritra ny taonjato faha-19 dia tsy hita tamin’ ny sarin-tanin’ i Eorôpa i Pôlônia. Ny taniny taloha dia nifampizaràn’ i Rosia sy i [[Aotrisy]] ary i [[Prosia]]. Nandroso ny fanindrahindran-tanindrazana pôlôney ka niafara tamin’ ny fanambaràna ny fitsanganan’ ny Repoblika Mahaleo Tenan’ i Pôlônia tamin’ ny taona 1918. Ny tanim-pirenen’ i Pôlônia dia tafaverina tsikelikely amin' izay. Ny 1 Septambra 1939 nanafihan’ i [[Alemaina]] an’ i Pôlônia dia nanamarika ny fiantombohan’ ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. Nanangana toby famatrarana maro manerana an’ i Pôlônia ny tafika alemàna sady nandringana ny [[Jiosy]] tao [[Varsovia]] tamin’ ny taona 1943. Tamin’ ny taona 1945 dia tafapetraka tao Pôlônia ny fitondram-panakana [[Kômonisma|kômonista]] ary naka tahaka ny an' ny [[Firaisana Sôvietika]] ny fampandrosoana an’ ilay firenena. Tamin' ny taompolo 1980 dia nanao fihetsiketsehana nanoherana ny fiharatsian’ ny toe-piainany ny mpiasa amin’ ny orinasa. Nivondrona tanatin’  ny sindikà notarihin’ i Lech Walesa izy ireo. Tamin’ ny taona 1981 dia niezaka nisakana izany hetsika izany ny jeneraly Jaruzelski ka nanambara ny fepetran’ ny tany miady. Ny fahatongavan’ i [[Mikhail Gorbachev|Mikhail Gorbatchev]] teo amin’ ny fitondrana ny Firaisana Sôvietika no nampisy fifampiraharahana ka lasa firenena demôkratika i Pôlônia tamin’ ny taona 1990. Nanao fanavaozana ara-toekarena sy ara-pôlitika, izay nahafahany niditra ao amin’ ny [[Vondrona Eorôpeana]] tamin’ ny taona 2004, i Pôlônia. == Tantara == {{...}} == Toetany == {{...}} == Toekarena == {{...}} == Pôlitika == {{...}} == Fandraharahana == {{...}} == Jeôgrafia == [[Sary:POLSKA mapa woj z powiatami.png|thumb|250px|Voïvodie an'i Polonia (1999)]] === Tanàna === {{lahatsoratra antsipirihany|:Sokajy:Tanàna ao Polonia|Tanàna ao Polonia}} == Demôgrafia == Miisa {{formatnum:38485779}} ny isan' ny olona miaina any Pôlônia tamin'ny 1 Janoary 2014<ref>{{Cite web |title=GUS - ''Bilan démographique 2014'' |url=http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx |accessdate=2021-05-18 |archivedate=2018-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014634/http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/ErrorH.aspx?aspxerrorpath=%2Fbazademografia%2FTables.aspx }}</ref>. [[Sary:Poland-demography 1946-2008.png|thumb|500px|center|Demôgrafian'i Polonia, mari-drefy : 1 000:1 (1946–2008 )]] == Olo-malaza soedoa == {{...}} == Jereo koa == '''Firenena ao Eorôpa''' [[Albania]] - [[Alemaina]] - [[Andôra]] - [[Aotrisy]] - [[Belzika]] - [[Bielôrosia]] - [[Bolgaria]] - [[Bôsnia-Herzegôvina]] - [[Danemarka]] - [[Espaina]] - [[Estônia]] - [[Fanjakana Mitambatra]] - [[Finlandy]] - [[Frantsa]] - [[Grisia]] (na [[Gresy]]) - [[Hôngria]] (na [[Hongaria]]) - [[Irlanda]] - [[Islandy]] - [[Italia]] - [[Jeôrjia]] - [[Repoblikan' i Kipra|Kipra]] (na [[Repoblikan' i Kipra|Sipra]]) - [[Krôasia]] (na - [[Krôatia]]) - [[Letônia]] - [[Liktenstaina]] - [[Litoania]] - [[Loksemborga]] - [[Masedônia Avaratra]] (na [[Makedônia Avaratra]])- [[Malta]] - [[Môldavia]] - [[Môntenegrô]] - [[Nederlandy]] - [[Nôrvezy]] - [[Okraina]] - [[Pôlônia]] - [[Pôrtogaly]] - [[Tsekia]] - [[Romania]] - [[Rosia]] - [[San-Marîno]] - [[Serbia]] - [[Slôvakia]] - [[Slôvenia]] - [[Soeda]] - [[Soisa]] - [[Tsekia]] - [[Vatikàna|Vatikàna.]] '''Kôntinenta eto an-tany''' * [[Afrika]] * [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) * [[Azia]] * [[Eorôpa]] * [[Ôseania]] * [[Antarktika]] == Tsiahy == <references /> === Boky === * {{fr}} [[Henri Grappin]], ''Histoire de la Pologne des origines à 1922'', Larousse, Paris - Vienne, 1922, 446 p. * {{fr}} Oscar Halecki, ''Histoire de Pologne''. Roy, New York et Montréal, 1945, 416 p. * {{fr}} ''Bibliographie sur la Pologne. Pays - Histoire - Civilisation''. Varsovie, P.W.N., 1963, 229 p. * {{fr}} Roger Portal, Irène Jacqz, Bronislaw Geremek, Jean Hugonnot, « La Pologne des origines à nos jours » in ''Les Cahiers de l'Histoire''. N° 44 (spécial), Martsa 1965 * {{fr}} Annie et Henri de Montfort, '' Pologne'', Hachette, coll. « Les Guides Bleus », Paris, 1939, 604 p. * {{fr}} Jean-Jacques Fauvel, ''Pologne'', Hachette, coll. « Les Guides Bleus », Paris, 1967, 733 p. * {{fr}} Paul Wagret (dir.), ''Pologne'', Nagel, coll. « Les Guides Nagel », Genève, Paris et Hambourg, 1964, 405 p. === Rohy ivelany === {{Commons|Poland}} * [http://www.pologne.gov.pl/ Tranonkala ny governemanta Poloney] {{Wayback|url=http://www.pologne.gov.pl/ |date=20090405031046 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html Mombamomba ny Polonia eo amin'ny tranonkala ny CIA] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |date=20190818041414 }} * [[Vondrona Eoropeanina]] * [[Alemaina]] * [[Rosia]] * [[Aotrisy]] [[Sokajy:Firenenan'i Vondrona Eoropeanina]] [[Sokajy:Polonia|*]] 4ji3s59rr0l3pv9e1n0f0u4gqjvvgot 1135723 1135694 2026-04-20T10:57:03Z ~2026-24109-50 39357 1135723 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays | nom_local=Polska | langue=pl | prononciation=Pl-Rzeczpospolita_Polska-2.ogg | nom_malgache=Repoblikan' i Pôlônia | de=de | image_drapeau=Flag of Poland.svg | lien_drapeau=Sainan' i Pôlônia | image_blason=Herb Polski.svg | lien_blason=Faneva ny Pôlônia | image_carte=EU location POL.png | devise=Tsy misy | langues=[[fiteny poloney|poloney]] | capitale=[[Varsovia]] | coordonnées_capitale=52° 13' N, 21° 02' E | lien_villes=Tananan'i Polonia | titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra | plus_grande_ville=[[Varsovia]] | type_gouvernement=[[Repoblika]] | titres_dirigeants=[[Filoha]]<br />&nbsp;- [[Praiministra]] | noms_dirigeants=[[Andrzej Duda]]<br /> [[Donald Tusk]] | superficie_rang=70 | superficie_totale={{formatnum:312696}}<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> | pourcentage_eau=2,6% | population_rang=34 | population_totale={{formatnum: 38485779}}<ref>Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx] {{Wayback|url=http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx |date=20181226014634 }}</ref><ref>{{pl}} {{en}} {{pdf}} Główny Urząd Statystyczny (Birao ny statistika), ''[https://web.archive.org/web/20071025224618/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_teryt_2pol2006.pdf Ludność. Stan i Struktura w Przekroju Terytorialnym]'' (''Population. Taille et répartition par division territoriale''), [[31 desambra]] [[2006]].</ref> | population_année=2014 | densité=123 | type_indépendance=Daty | pays_indépendance=Avy amin' i [[Rosia]], i [[Alemaina]], i [[Aotrisy-Hongaria]] | date_indépendance=[[11 novambra]] [[1918]] | pays frontaliers={{Boîte déroulante| alignT=left| titre=Liste| contenu={{RUS}}{{-}}{{UKR}}{{-}}{{GER}}{{-}}{{BLR}}{{-}}{{RTC}}{{-}}{{LIT}}{{-}}{{SVK}}}} | gentilé=Pôlôney | IDH= mijanonjanona 0,870 | IDH_année=2007 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang=faha 37 | monnaie=[[Złoty poloney|Złoty]] | code_monnaie=PLN | fuseau_horaire=+1 | hymne_national=[[Mazurek Dąbrowskiego]] [[File:Mazurek Dabrowskiego.ogg]] | Religion(s)=[[Église catholique romaine|Catholique]] | | domaine_internet=.pl | indicatif_téléphonique=48 }} I '''Pôlônia''' na '''Pôlônina''' dia [[firenena]] ao [[Eorôpa Atsinanana]], ao atsinanan’ i Alemaina sady manana morontsiraka ao amin’ ny Ranomasina Baltika. Ny renivohiny dia i Varsovia ary ny isan' ny mponina ao aminy dia eo amin' ny 38,5 tapitrisa eo ho eo. Atao hoe ''Polska'' izy amin' ny [[fiteny pôlôney]]. Firenena ao amin' ny [[Vondrona Eorôpeanina]] i Pôlônia nanomboka tamin' ny 2004 ary ao amin' ny [[Erana Schengen]] izy. Maro amin’ ny mponina ao Pôlônia no nifindra monina nankany amin’ ny firenana hafa: manodidina ny 12 tapitrisa ny Pôlôney nniala ny tanindrazany nandritra ny tantara, indrindra ny nankany [[Etazonia]], nefa koa nisy ny nankany [[Rosia]] sy [[Frantsa]]. Manakaiky ny 95 %n' ny [[Pôloney (vahoaka)|Pôloney]] no [[Katôlisisma|Katôlika]]. Matanjaka ny seha-pamokarana momba ny [[fambolena]] any Pôlônia. Nandroso koa ny [[taozava-baventy]] taorian’ ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. Nanomboka tamin’ ny taona 1990 dia nanao fanavaozana i Pôlônia ka nomena ny sehatra tsy miankina sady natao ny haha môderina ny toekareny ary nanakaiky ireo firenena ao amin’ ny [[Vondrona Eorôpeana]] izy. Nanomboka tamin’ ny dinastian’ ny Piast tamin’ ny faramparan’ ny taonjato faha-10 ny tantaran’ i Pôlônia. Tamin’ ny fotoana nanapahan’ ny dinastian’ ny Jagellons tamin’ ny taonjato faha-14 hatramin' ny faha-17 dia anisan’ ireo fanjakana natanjaka indrindra tao [[Eorôpa]] i Pôlônia. Nitontongana izany tanjaka izany taty aoriana noho ny ady nifanandrenany tamin’ i [[Soeda]] sy tamin’ i [[Rosia]]. Nanombinana ny tanim-pireneny ary rava ny toekareny. Nisaratsaraka mihitsy aza i Pôlônia: rava ny maha firenena azy nanomboka tamin’ ny taona 1795. Nandritra ny taonjato faha-19 dia tsy hita tamin’ ny sarin-tanin’ i Eorôpa i Pôlônia. Ny taniny taloha dia nifampizaràn’ i Rosia sy i [[Aotrisy]] ary i [[Prosia]]. Nandroso ny fanindrahindran-tanindrazana pôlôney ka niafara tamin’ ny fanambaràna ny fitsanganan’ ny Repoblika Mahaleo Tenan’ i Pôlônia tamin’ ny taona 1918. Ny tanim-pirenen’ i Pôlônia dia tafaverina tsikelikely amin' izay. Ny 1 Septambra 1939 nanafihan’ i [[Alemaina]] an’ i Pôlônia dia nanamarika ny fiantombohan’ ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. Nanangana toby famatrarana maro manerana an’ i Pôlônia ny tafika alemàna sady nandringana ny [[Jiosy]] tao [[Varsovia]] tamin’ ny taona 1943. Tamin’ ny taona 1945 dia tafapetraka tao Pôlônia ny fitondram-panakana [[Kômonisma|kômonista]] ary naka tahaka ny an' ny [[Firaisana Sôvietika]] ny fampandrosoana an’ ilay firenena. Tamin' ny taompolo 1980 dia nanao fihetsiketsehana nanoherana ny fiharatsian’ ny toe-piainany ny mpiasa amin’ ny orinasa. Nivondrona tanatin’  ny sindikà notarihin’ i Lech Walesa izy ireo. Tamin’ ny taona 1981 dia niezaka nisakana izany hetsika izany ny jeneraly Jaruzelski ka nanambara ny fepetran’ ny tany miady. Ny fahatongavan’ i [[Mikhail Gorbachev|Mikhail Gorbatchev]] teo amin’ ny fitondrana ny Firaisana Sôvietika no nampisy fifampiraharahana ka lasa firenena demôkratika i Pôlônia tamin’ ny taona 1989. Nanao fanavaozana ara-toekarena sy ara-pôlitika, izay nahafahany niditra ao amin’ ny [[Vondrona Eorôpeana]] tamin’ ny taona 2004, i Pôlônia. == Tantara == {{...}} == Toetany == {{...}} == Toekarena == {{...}} == Pôlitika == {{...}} == Fandraharahana == {{...}} == Jeôgrafia == [[Sary:POLSKA mapa woj z powiatami.png|thumb|250px|Voïvodie an'i Polonia (1999)]] === Tanàna === {{lahatsoratra antsipirihany|:Sokajy:Tanàna ao Polonia|Tanàna ao Polonia}} == Demôgrafia == Miisa {{formatnum:38485779}} ny isan' ny olona miaina any Pôlônia tamin'ny 1 Janoary 2014<ref>{{Cite web |title=GUS - ''Bilan démographique 2014'' |url=http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx |accessdate=2021-05-18 |archivedate=2018-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014634/http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/ErrorH.aspx?aspxerrorpath=%2Fbazademografia%2FTables.aspx }}</ref>. [[Sary:Poland-demography 1946-2008.png|thumb|500px|center|Demôgrafian'i Polonia, mari-drefy : 1 000:1 (1946–2008 )]] == Olo-malaza soedoa == {{...}} == Jereo koa == '''Firenena ao Eorôpa''' [[Albania]] - [[Alemaina]] - [[Andôra]] - [[Aotrisy]] - [[Belzika]] - [[Bielôrosia]] - [[Bolgaria]] - [[Bôsnia-Herzegôvina]] - [[Danemarka]] - [[Espaina]] - [[Estônia]] - [[Fanjakana Mitambatra]] - [[Finlandy]] - [[Frantsa]] - [[Grisia]] (na [[Gresy]]) - [[Hôngria]] (na [[Hongaria]]) - [[Irlanda]] - [[Islandy]] - [[Italia]] - [[Jeôrjia]] - [[Repoblikan' i Kipra|Kipra]] (na [[Repoblikan' i Kipra|Sipra]]) - [[Krôasia]] (na - [[Krôatia]]) - [[Letônia]] - [[Liktenstaina]] - [[Litoania]] - [[Loksemborga]] - [[Masedônia Avaratra]] (na [[Makedônia Avaratra]])- [[Malta]] - [[Môldavia]] - [[Môntenegrô]] - [[Nederlandy]] - [[Nôrvezy]] - [[Okraina]] - [[Pôlônia]] - [[Pôrtogaly]] - [[Tsekia]] - [[Romania]] - [[Rosia]] - [[San-Marîno]] - [[Serbia]] - [[Slôvakia]] - [[Slôvenia]] - [[Soeda]] - [[Soisa]] - [[Tsekia]] - [[Vatikàna|Vatikàna.]] '''Kôntinenta eto an-tany''' * [[Afrika]] * [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) * [[Azia]] * [[Eorôpa]] * [[Ôseania]] * [[Antarktika]] == Tsiahy == <references /> === Boky === * {{fr}} [[Henri Grappin]], ''Histoire de la Pologne des origines à 1922'', Larousse, Paris - Vienne, 1922, 446 p. * {{fr}} Oscar Halecki, ''Histoire de Pologne''. Roy, New York et Montréal, 1945, 416 p. * {{fr}} ''Bibliographie sur la Pologne. Pays - Histoire - Civilisation''. Varsovie, P.W.N., 1963, 229 p. * {{fr}} Roger Portal, Irène Jacqz, Bronislaw Geremek, Jean Hugonnot, « La Pologne des origines à nos jours » in ''Les Cahiers de l'Histoire''. N° 44 (spécial), Martsa 1965 * {{fr}} Annie et Henri de Montfort, '' Pologne'', Hachette, coll. « Les Guides Bleus », Paris, 1939, 604 p. * {{fr}} Jean-Jacques Fauvel, ''Pologne'', Hachette, coll. « Les Guides Bleus », Paris, 1967, 733 p. * {{fr}} Paul Wagret (dir.), ''Pologne'', Nagel, coll. « Les Guides Nagel », Genève, Paris et Hambourg, 1964, 405 p. === Rohy ivelany === {{Commons|Poland}} * [http://www.pologne.gov.pl/ Tranonkala ny governemanta Poloney] {{Wayback|url=http://www.pologne.gov.pl/ |date=20090405031046 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html Mombamomba ny Polonia eo amin'ny tranonkala ny CIA] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |date=20190818041414 }} * [[Vondrona Eoropeanina]] * [[Alemaina]] * [[Rosia]] * [[Aotrisy]] [[Sokajy:Firenenan'i Vondrona Eoropeanina]] [[Sokajy:Polonia|*]] 50lpkpzpaf56imd69duuq4mve865nf5 0 281782 1135660 1130559 2026-04-19T19:46:52Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135660 wikitext text/x-wiki [[Sary:Starr 001101-0044 Paederia foetida.jpg|vignette|415x415px|''Paederia foetida'' ]] [[Sary:Paederia scandens1.jpg|vignette|''Paederia scandens'']] Ny '''''Paederia''''' dia karazana [[zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]''. [[Zavamaniry mianika]] ([[vahy]]) any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly izy ireo. Mamoaka fofona mahery rehefa potehina na tapahina ny raviny na ny tahony. Eto [[Madagasikara]] dia fantatra amin' ny anarana toy hoe '''laingomaimbo''', '''laingomantsina''', '''lengo''', '''taimborona''', '''vahimantsina''' ireo zavamaniry ireo. Ahitana karazana miisa eo anelanelan' ny 30 sy 33. Fantatra amin' ny raviny tsotra sy feno ary ny tahony malefaka ny ''Paederia''. Ny karazana sasany, toy ny ''Paederia scandens'' na ny ''Paederia foetida'', dia malaza amin' ny fofona mahery sy mantsina, noho ny fisian' ny solifara sy iridôida ao anatiny, izay mahatonga azy ireo hatao fanafody. Ireo vahy ireo dia ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana noho izy ireo manohitra ny areti-mifindra sy ny [[mikrôba]] ary mamampy amin' ny fandevonan-kanina, ary ho an' ny fikarakarana nify. Mamokatra voniny kely sy voany misy nofo izy ireo indraindray, nefa ny raviny sy ny tahony no tena mahaliana aminy, izay misy singa miasa mahery vaika. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisiry ny karazana ao amin' ny ''Paederia'': araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.)<ref><small>"[https://powo.science.kew.org/taxon/urn%3Alsid%3Aipni.org%3Anames%3A35047-1?utm ''Rubiaceae'', ''Paederia'' L.]", ''powo.science.kew.org''</small></ref>: * ''Paederia argentea'' <small>(A.Rich. ex DC.) K.Schum</small>. * ''Paederia axilliflora'' <small>Puff</small> * ''Paederia bojeriana'' <small>(A.Rich. ex DC.) Drake</small> * ''Paederia brasiliensis'' <small>(Hook.f.) Puff</small> * ''Paederia calycina'' <small>Kurz</small> * ''Paederia cavaleriei'' <small>H.Lév.</small> * ''Paederia changguan'' <small>Z.Y.Zhu & S.J.Zhu</small> * ''Paederia ciliata'' <small>(Bartl. ex DC.) Standl.</small> * ''Paederia cruddasiana'' <small>Prain</small> * ''Paederia emeiensis'' Z.Y.Zhu & S.J.Zhu * ''Paederia farinosa'' (Baker) Puff * ''[[Paederia foetida]]'' L. * ''Paederia grandidieri'' Drake * ''Paederia lanata'' Puff * ''Paederia lanuginosa'' Wall. * ''Paederia linearis'' Hook.f. * ''[[Paederia majungensis]]'' Homolle ex Puff * ''[[Paederia mandrarensis]]'' Homolle ex Puff * ''Paederia microcephala'' Pierre ex Pit. * ''Paederia ntiti'' Mouly & Puff * ''Paederia pallida'' Craib * ''Paederia pertomentosa'' Merr. ex H.L.Li * ''Paederia pilifera'' Hook.f. * ''Paederia pospischilii'' K.Schum. * ''Paederia praetermissa'' Puff * ''Paederia sambiranensis'' Homolle ex Puff * ''Paederia spectatissima'' H.Li * ''Paederia stenobotrya'' Merr. * ''Paederia taolagnarensis'' S.G.Razafimandimbison & C.M.Taylor * ''Paederia thorelii'' Pit. * ''Paederia thouarsiana'' Baill. * ''Paederia verticillata'' Blume * ''Paederia yunnanensis'' (H.Lév.) Rehder == Karazana misy eto Madagasikara == Eto [[Madagasikara]], ny vondron-karazana ''Paederia'' dia ahitana karazana mihoatra ny folo, aey tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy ny 10 amin' ireo. * ''[[Paederia argentea]]'' <small>(A. Rich. ex DC.) K. Schum.</small> (= ''Lecontea argentea'') -- kotrokantsina, laingomaimbo, laingomantsina, laingovahira, tamboro, tamboromaimbo, tamboromantsina, tamborona, zamboromantsina * ''[[Paederia bojeriana]]'' <small>(A. Rich. ex DC.) Drake</small> -- laingo, laingobe, laingomaimbo, laingomantsina, lengo, taimboro, tamboro, tamborona, zamboromantsina, tambitsy, vahimbitsy; ** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''bojeriana'' ** ''Paederia bojeriana'' subsp. ''foetens'' (Hiern) Puff * ''[[Paederia farinosa]]'' <small>(Baker) Puff</small> (= ''Vangueria farinosa'' Baker) ''--'' vahimantsy, zamala, lengomantsigny, laingovahira, lengo, lengomaimbo, tambitsy, vahifotsy. ** ''Paederia farinosa'' subsp. ''farinosa'' (= ''Paederia grevei'' <small>Drake</small>) -- laingovahira, lengo, lengomaimbo, lengomantsina * ''[[Paederia foetida]]'' <small>L.</small> -- lengo, laingo, laingomantsina, laingovahira, vahimantsina, lengomantsigny, vahavôla, vahamaibo, laingomaimbo, vahivola * ''[[Paederia grandidieri]]'' <small>Drake</small> -- vahilengo, tambitsilahy, vahitsy, vahimantsy * ''[[Paederia lanata]]'' <small>Puff</small> -- laingomantsina * ''[[Paederia linearis]]'' * ''[[Paederia majungensis]]'' <small>Homolle ex Puff</small> -- bongo, vahimantsy * ''[[Paederia mandrarensis]]'' <small>Homolle ex Puff</small> -- vahimantsy * ''[[Paederia pilifera]]'' * ''[[Paederia sambiranensis]]'' <small>Homolle ex Puff</small> -- vahimantsy * ''[[Paederia taolagnarensis]]'' <small>Puff</small> -- vahimantsy * ''[[Paederia thouarsiana]]'' <small>Baill</small>. -- vahimantsina, vahivola, tambitsy, vahimbitsy Amin' ireo rehetra ireo dia ireto ny tsy fahita raha tsy eto Madagasikara: ''Paederia argentea, Paederia farinosa, Paederia grandidieri, Paederia lanata, Paederia majungensis, Paederia mandrarensis, Paederia sambiranensis, Paederia taolagnarensis'', ary ''Paederia thouarsiana.'' == Jereo koa == * Maimbo: ''[[Morinda]]'' - ''[[Gynochthodes]]'' * Manitra: ''[[Ixora]]'' - ''[[Gardenia]]'' == Loharano == dcqhkrccu9mg9z9cjg9dl5o4n2v60fx 0 283080 1135648 1134268 2026-04-19T15:06:22Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135648 wikitext text/x-wiki [[Sary:Logo Base Toliara.png|vignette|366x366px|Base Toliara]] Ny '''Base Toliara''' (Novana anarana hoe ''Vara Mada'' tamin'ny faran'ny taona 2025)<ref>[https://www.lexpress.mg/2025/12/projet-minier-base-toliara-bascule-en.html Base Toliara bascule en Vara Mada]</ref> dia orinasam-pitrandrahana [[fasimainty]] amin' ny alalan' ny tetikasa Ranobe. Nisolo ny [[Toliara Sands]] ity orinasa ity, nefa mbola tsy afaka miasa, any amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana|Faritra Antsimo-Andrefana]]. Ahitana [[ilmenita]], [[zirkôna]], [[rotila]], ary [[mônazita]] betsaka ny Ny fasimainty izay kasainy hotrandrahana. Nanorina ny tokony ho foibeny any amin' ny 50 km avaratry ny tananan' i [[Toliara]] ary 12 km miala ny [[Lakandranon' i Môzambika]]<ref><small>Canalnews Madagascar, [http://www.canalnews.net/sante/fikambanana-masikoro-mikea-mitsipaka-ny-tetikasa-fitrandrahana-ataonny-orinasa-toliara-sands/ "Fikambanana Masikoro (Mikea) : mitsipaka ny tetik’asa fitrandrahana ataon’ny orinasa Toliara Sands"] {{Wayback|url=http://www.canalnews.net/sante/fikambanana-masikoro-mikea-mitsipaka-ny-tetikasa-fitrandrahana-ataonny-orinasa-toliara-sands/ |date=20250324060018 }}, 25 Marsa 2015. Notsidihina tamin'ny 23/09/2018.</small></ref> ao amin' ny [[Alan' i Ranobe]], ny Base Toliara. Tany am-boalohany dia notarihin' ny orinasa aostraliana [[Base Resources]] ilay tetikasa ary noraisin' ny orinasa amerikana [[Energy Fuels Inc]]. tamin' ny taona 2024<ref><small>"[https://toliarasands.com/fr/projet-toliara-sands Le projet Toliara Sands] {{Wayback|url=https://toliarasands.com/fr/projet-toliara-sands |date=20240518190829 }}", ''toliarasands.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.lexpress.mg/2024/04/grandes-mines-base-resources-rachetee.html GRANDES MINES - Base Resources rachetée par Energy Fuels]", ''www.lexpress.mg''</small></ref><ref name=":3"><small>"[https://toliarasands.com/fr/projet-toliara-sands Le projet Toliara Sands] {{Wayback|url=https://toliarasands.com/fr/projet-toliara-sands |date=20240518190829 }}", ''toliarasands.com''</small></ref>. Nandova ny olana nosedrain' ny Toliara Sands (nanomboka tamin' ny taona 2018) io orinasa io, noho ny fisakanan' ny mponina ao amin' ny faritra manodidina ny toeram-pitrandrahana (indrindra fa ny foko [[Masikoro]] sy [[Mikea]] ary [[Vezo]]), izay tsy manaiky ny mety ho fahasimban' ny tontolo iainany sy ny kolontsainy ary ny asa fivelomany ([[fambolena]] sy [[fiompiana]] ary [[jono]])<ref name=":2"><small>"[https://ccfd-terresolidaire.org/a-madagascar-la-societe-civile-se-mobilise-contre-la-mine-base-toliara À Madagascar, la société civile se mobilise contre la mine Base Toliara]", ''ccfd-terresolidaire.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.cadtm.org/Appel-a-l-action-solidarite-contre-le-projet-integre-Base-Toliara-soutenu-par Appel a l’action : solidarité contre le projet integré Base Toliara soutenu par Energy Fuels à Madagascar - signez la lettre ouverte !]", ''www.cadtm.org'', 28/10/2024</small> </ref>. Izany moa no anisan' ny antony naharava tanteraka ny tetikasa Toliara Sands, na ny anarany fotsiny, ka lasa ity tetikasam-pitrandrahana Base Toliara ity indray no nandimby azy, nefa nikatona koa alohan' ny hisokafany indray tamin' ny Nôvambra 2025<ref name=":4"><small>"[https://www.lexpress.mg/2025/02/secteur-extractif-les-investissements.html SECTEUR EXTRACTIF - Les investissements miniers prêtent à l’optimisme]", ''www.lexpress.mg''</small></ref><ref name=":5"><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/La-suspension-de-l-exploitation.html Levée de la suspension des activités de Base Toliara]", ''www.madagascar-tribune.com''</small></ref><ref name=":3" />. Kaominina telo ao amin' ny [[distrikan' i Toliara II]]<ref><small>"[https://newsmada.com/2023/01/18/retour-de-base-toliara-les-communes-de-toliara-ii-lancent-un-appel-de-detresse/ Retour de Base Toliara: les communes de Toliara II lancent un appel de détresse]", ''newsmada.com''</small></ref> no voakasika mivantana amin' ity fitrandrahana ity, dia [[Ankilimalinike]]<ref name=":5" /><ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/mayotte/madagascar-relance-base-toliara-son-plus-grand-projet-minier-depuis-une-decennie-1543753.html Madagascar relance Base Toliara, son plus grand projet minier depuis une décennie]", ''la1ere.franceinfo.fr''</small></ref>, i [[Tsianisiha]]<ref><small>"[https://newsmada.com/2024/02/27/base-toliara-les-habitants-simpatientent-sur-la-relance-imminente-du-projet/ Base Toliara: les habitants s’impatientent sur la relance imminente du projet]", ''newsmada.com''</small></ref>, i [[Benetsy|Benetse]]<ref><small>"[https://fr.mongabay.com/2019/09/un-projet-dexploitation-miniere-a-madagascar-declenche-des-manifestations-et-divise-la-communaute/ Un projet d’exploitation minière à Madagascar déclenche des manifestations et divise la communauté]", ''fr.[[mongabay]].com''</small></ref>''',''' ary i [[Maromiandra (Toliara II)|Maromiandra]]<ref><small>"[https://newsmada.com/2025/01/25/base-toliara-un-espoir-renaissant-a-maromiandra/?utm_source=chatgpt.com Base Toliara: un espoir renaissant à Maromiandra]", ''newsmada.com''</small></ref>. Toraka izany koa i [[Distrikan' i Toliara II|Toliara I]]<ref name=":12"><small>"[https://lexpress.mg/13/04/2023/projet-minier-700-millions-de-dollars-dinvestissement-pour-toliara/ PROJET MINIER - 700 millions de dollars d’investissement pour Toliara]", ''lexpress.mg''</small></ref> sy [[Belalanda]]<ref><small>"[https://newsmada.com/2023/01/18/retour-de-base-toliara-les-communes-de-toliara-ii-lancent-un-appel-de-detresse/ Retour de Base Toliara: les communes de Toliara II lancent un appel de détresse]", ''newsmada.com''</small></ref>. == Tantara == === Taompolo 1990 - 2000: fiantombohan' ny tetikasa Toliara Sands === Tany amin' ny taompolo 1990 no natomboka ny tetikasa fasimaity Ranobe tamin' ny anarana hoe [[Toliara Sands]]. Niompana amin' ny fikarohana sy fanombanana ny [[harena an-kibon' ny tany]] ny hetsika tamin' izany, tamin' ny alalan' ny [[World Titanium Resources]] (WTR)<ref name=":13"><small>"[https://web.archive.org/web/20170520054459/http://toliarasands.com/ World Titanium Resources – Home Page – ASX: WTR]". 20 May 2017.</small></ref>, fa tsy nisy tena fitrandrahana. Ny tahirin' i Ranobe dia hita tamin' ny taona 1999, vokatry ny asa fikarohana nataon' ny WTR. Nisy fandavahana fanampiny natao tamin' ny taona 2000 sy 2001 ary 2003, ka nahafahana namaritra ny zava-misy rao Ranobe. Teo anelanelan' ny taona 2003 sy 2009 dia niara-niasa tamin' ny [[Exxaro Resources Ltd]] ny WTR. Na izany aza, noho ny tsy fahafenoan' ny fepetra fampiasam-bola sy ny faharatsian' ny toekarena maneran-tany dia nanapaka ny fiaraha-miasa ny Exxaro tamin' ny Jolay 2009<ref name=":14"><small>"[https://www.worldtitane.com/toliara-sands-project/ Toliara Sands Project]", ''www.worldtitane.com''</small></ref>. === 2012–Fandalinana ny fahazoa-manao === Tamin' ny volana Aogositra 2012 dia vita ny fandinihana injenieria farany (''Definitive Engineering Study''), izay nanamafy ny fahafaha-manao ara-teknika ilay tetikasa. Tamin' ny volana Janoary 2017 dia nisy fanadihadiana ny fahafaha-manao farany natomboka mba hanamarinana ny fiheverana ny ho fampitomboana ny vokatr' ilay tetikasa ho 12 tapitrisa [[taonina]] isan-taona<ref name=":13" /><ref name=":14" />. === 2014: Nitombo ny fanoheran' ny mponina === Tamin' ny taona 2014 dia noraisin' ny orinasa aostraliana [[Base Resources]] ny tetikasa, izay namorona ny sampana Base Toliara hitantana ny asa. Niteraka fanoheran' ny [[fokonolona]] teny an-toerana, indrindra ny tao amin' ny kaominina [[Tsianisiha]] sy [[Ankilimalinike]] ary [[Benetse]], ity fifohazana indray ity. Ny mponina, indrindra ny mpamboly sy ny mpiompy ary ny mpanjono, dia natahotra ny fiantraika ara-tontolo iainana sy ara-tsôsialin' ilay tetikasa, toy ny [[fandripahana ala]] sy ny [[fandotoana]] ny tany sy ny rano, ary ny fahaverezan' ny asa fivelomany. Nanohana ireo fokonolona ireo ny fikambanan' ny fiarahamonim-pirenena, toy ny [[Collectif TANY]] sy ny [[CRAAD-OI]], amin' ny fanoherany ilay tetikasa<ref><small>"[https://www.agencemalagasydepresse.com/economie/projet-minier-suspension-de-base-toliara/ PROJET MINIER : Suspension de Base Toliara]", ''www.agencemalagasydepresse.com''</small></ref><ref><small>"[https://koragnaagny.org/2019/04/10/bras-de-fer-entre-base-resources-et-les-populations-malgaches-pour-le-projet-toliara/ Bras de fer entre Base Resources et les populations malgaches pour le projet Toliara]", ''koragnaagny.org''</small></ref>. === 2017: Fahazoan' ny Base Resources fandraisana anjara === Tamin' ny Desambra 2017 dia nahazo fandraisana anjara amin' ny renivola 85&nbsp;% tao amin' ny tetikasa [[Toliara Sands]] ao amin' ny [[World Titane Holdings Limited]] ny [[Base Resources]]<ref name=":14" /><ref name=":13" />. === 2019: Fampiatoana ny tetikasa nataon' ny fanjakana malagasy === Ny 6 Novambra 2019 no nampiato ny tetikasa Base Toliara ny fanjakana malagasy noho ny fiahiana ny [[tontolo iainana]] sy ny sôsialy, ary ny zavatra tsy mazava momba ny tombontsoan' ny Malagasy. Notapahina taorian' ny fihetsiketsehana mahery vaika, izay nandorana ny biraon' ilay orinasa, izany. Noraran' ny manampahefana ihany koa ny filazana rehetra mifandraika amin' ilay tetikasa<ref name=":15"><small>"[https://news.mongabay.com/2020/10/madagascars-top-court-criticizes-government-handling-of-mining-project/ Madagascar’s top court criticizes government handling of mining project]", ''news.mongabay.com''</small></ref><ref name=":16"><small>"[https://www.agencemalagasydepresse.com/social/suspension-du-projet-base-toliara-une-decision-salutaire-et-emblematique/?utm_source=chatgpt.com SUSPENSION DU PROJET BASE TOLIARA : Une décision salutaire et emblématique] {{Wayback|url=https://www.agencemalagasydepresse.com/social/suspension-du-projet-base-toliara-une-decision-salutaire-et-emblematique/?utm_source=chatgpt.com |date=20250608001023 }}", ''www.agencemalagasydepresse.com''</small></ref>. === 2020: Fanadihadiana nataon' ny Fitsarana Kaonty === Tamin' ny 9 Septambra 2020 dia namoaka tatitra manakiana ny fitantanan' ny fanjakana an' ilay tetikasa ny Fitsarana Kaonty eto [[Madagasikara]]. Navoitran' ilay tatitra ny tsy fanarahan-dalàna amin' ny fanomezana alalana, ny zo momba ny fananan-tany, ny fitantanana ny faritra arovana ary ny fifampidinihana amin' ny mponina any an-toerana. Ity tatitra ity dia nanamafy ny antso avy amin' ny ONG maro izay nitaky ny hampitsaharana tanteraka ilay tetikasa<ref name=":15" /><ref name=":16" />. === 2022: Fisokafana amin' ny fifanakalozan-kevitra === Tamin' ny taona 2022 dia nisy mpanohitra ny tetikasa, anisan' izany ny mpikambana ao amin' ny fikambanana Mazoto sy ny fikambanan' ny mpajono Zanadriake, izay naneho ny fahavononany hifampidinika amin' ny orinasa Base Toliara. Nilaza ho manohana fepetra momba ny sehatry ny asa eo an-toerana sy ny fanonerana ara-bola ary ny fampandrosoana ny [[fotodrafitrasa]] sôsialy izy ireo<ref><small>"[https://lexpress.mg/27/07/2022/projet-minier-des-opposants-a-base-toliara-souvrent-au-dialogue/ Projet minier - Des opposants à Base Toliara s’ouvrent au dialogue]", ''lexpress.mg''</small></ref>. === 2024: Fanafoanana ny fampiatoana sy fanohizana ny tetikasa === Tamin' ny 27 Nôvambra 2024 no nesorin' ny fanjakana malagasy ny fampiatoana ilay tetikasa Base Toliara, taorian' ny fifampiraharahana tamin' ilay orinasa sy ny fanoloran-tena hanalefaka ny fiantraikany ara-tontolo iainana sy ara-tsôsialy. Izany da namela ny famerenana indray ny asa fampirosoana. Noraisin' ny Antenimieran' ny Harena an-Kibon' ny Tany eto Madagasikara (''Chambre des mines de Madagascar'') sy ny Fikambanan' ny Mpandraharaha eto Madagasikara (''Groupement des entreprises de Madagascar'') izany fanapahan-kevitra izany, izay heverin' izy ireo ho azp enti-mampandroso ara-toekarena ny faritra<ref><small>"[https://www.capmad.com/fr/news/mines-fr/la-reprise-du-projet-base-toliara-saluee/ La reprise du projet Base Toliara saluée] {{Wayback|url=https://www.capmad.com/fr/news/mines-fr/la-reprise-du-projet-base-toliara-saluee/ |date=20250608001021 }}", ''www.capmad.com''</small></ref>. === 2025: Nipoitra indray ny fihenjanana sy ny famoretana === Na dia eo aza ny famerenana ny tetikasa dia mbola misy ny disadisa. Tamin' ny 23 Marsa 2025 dia nisy fihetsiketsehana am-pilaminana manohitra ilay tetikasa izay nanaovan' ny mpitandro filaminana fisakanana amin-kerisetra. Tamin' ny 25 Marsa dia nosamborina sy notanana any amin' ny toerana tsy fantatra ny kôlônely Fanampera, izay anisan' ny mpitarika ny mpanohitra ilay tetikasa. Nampangain' ny fikambanan' ny fiarahamonim-pirenena ho fanitsakitsahana ny [[Zon' olombelona|zon']] [[Zon' olombelona|olombelona]] ireo fihetsika ireo ary nangataka ny hamoahana haingana ireo izay voasambotra izy ireo<ref><small>"[https://www.agencemalagasydepresse.com/social/projet-minier-base-toliara-les-societes-civiles-reclament-la-liberation-immediate-du-colonel-fanampera/ Les sociétés civiles réclament la libération immédiate du colonel Fanampera]", ''www.agencemalagasydepresse.com''</small></ref><ref><small>"[https://craadoimada.com/stop-au-harcelement-des-defenseurs-des-droits-des-communautes-affectees-par-le-projet-minier-de-base-toliara-et-a-la-repression-des-manifestations-pacifiques/?utm_source=chatgpt.com Stop au harcèlement des défenseurs des droits des communautéaffectées par le projet minière de Base Toliara et à la répression des manifestants pacifique].", ''craadoimada.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20190507-madagascar-ong-craad-oi-tany-tension-villageois-extraction-miniere-australienne-bas? Madagascar: bras de fer entre des villageois et une société d’extraction minière]", ''www.rfi.fr''</small></ref>. === 2025–2026: Fiomanana amin' ny dingan' ny fanorenana === Hatramin' ny nanafoanana ny fampiatoana dia nanohy ny asany ny Base Toliara, anisan' izany ny hetsika ara-tsôsialy any amin' ny kaominina voakasika. Hanomboka amin' ny fiandohan' ny taona 2026 ny asa fanamboarana ny [[fotodrafitrasa]]. Mikasa ny hanohy indray ny fanadihadiana momba ny tontolo iainana sy ny fanonerana ny tany ao anatin' ny efatra ambin' ny folo volana ilay orinasa<ref><small>"[https://fr.allafrica.com/stories/202501310260.html?utm_source=chatgpt.com Madagascar: Base toliara - La phase de construction au début de 2026]", ''fr.allafrica.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.dailyweby.com/toliara-base-the-construction-phase-at-the-beginning-of-2026/ Toliara base – The construction phase at the beginning of 2026]", ''www.dailyweby.com''</small></ref>. == Mombamomba ilay orinasa == === Ny fitsanganany === Tetikasa fitrandrahana [[harena an-kibon' ny tany]] izay mitrandraka [[fasika]] ahitana mineraly misy [[ilmenita]] sy [[zirkôna]] ary [[rotila]] ny tetikasa Ranobe, izay natomboky ny orinasa [[Toliara Sands]]. Tokony ho 50 km any avaratr' i [[Toliara]], ao amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]] eto [[Madagasikara]] no misy azy. Ity tetikasa ity dia nahazo fahazoan-dalana fikarohana voalohany tamin' ny taona 2001, sy fahazoan-dalana roa momba ny fitrandrahana tamin' ny taona 2012, ary fahazoan-dalana momba ny [[tontolo iainana]] tamin' ny taona 2015. === Toetoetrany ara-teknika === Ny tahiry lehibe, antsoina hoe ''Ranobe'', dia misy loharanon-karena an-kibon' ny tany tombanana ho 2,58 [[lavitrisa]] taonina ary ny 4,3&nbsp;% amin' izany dia [[mineraly mavesatra]]. Tombanana ho 904 tapitrisa taonina ny tahiry azo trandrahana izay misy mineraly mavesatra 6,1&nbsp;%, izay miantoka ny faharetan' ny fitrandrahana mandritra ny 38 taona. Io tetikasa io dia manantena famokarana isan-taona [[ilmenita]] 780&nbsp;000 taonina sy [[zirkôna]] 53&nbsp;000 taonina ary [[rotila]] 7&nbsp;000 taonina<ref name=":6"><small>"[https://baseresources.com.au/our-assets/toliara-project Toliara Project]", ''baseresources.com''</small></ref><ref name=":5" />. === Faharetany === Tamin' ny voalohany, fony mbola [[Toliara Sands]] no anaran' ilay tetikasa, dia neretreretina haharitra 20 taona aloha ny tetikasa Ranobe, ary hitrandraka ny 30 % eo ho eo amin' ny loharanon-karena fototra, ka afaka miitatra hatramin' ny 60 taona ny faharetan' ny fitrandrahana. Tamin' ny famelan' ny fanjakana indray ilay orinasa hanohy ny fitrandrahany dia noheverina haharitra 38 taona ny fitrandrahana<ref name=":5" /><ref name=":6" />. === Fomba fiasa sy fotodrafitrasa === Tsy hampiasa rano ny fomba fitrandrahana hampiasaina fa amin' ny fomba maina. Hokarakaraina ao amin' ny orinasa fanizinana voalohany ary avy eo ao amin' ny orinasa fanasarahana akora ny [[mineraly]], tsy misy akora simika. Anisan' ny fotodrafitrasa lehibe ny lalana mirefy 55 km miala ny toeram-pitrandrahana sy miampita ny onin' i [[Fiherenana]], ary koa ny serana-madinika vaovao hahafahan' ny sambo miantsona anaty rano manana halalina mihoatra ny 12 m any [[Andaboy]] (toerana misy tora-pasika malalaka amoron-dranomasina ao [[Toliara]]), hanondranana ny harena an-kibon' ny tany. == Tombontsoa mety haterany == === Fampiasam-bola sy fidiram-bola === Tamin' ilay tetikasa mbola nosahanin' ny [[Toliara Sands]], araka ny filazan' ny tomponandrakitr' ilay orinasa, dia hitondra fidiram-bola be ho an' i [[Madagasikara]] ity tetikasa ity, ary hanome tosika ara-tsôsialy sy ara-toekarena vaovao ho an' ny faritra iorenany. Vola mitentina 500&nbsp;000 [[dôlara]] isan-taona no hatokana ho an' ny fandaharan' asa ho an' ny mponina eny ifotony, rehefa mamokatra ilay toeram-pitrandrahana. Rehefa niova ho Base Toliara ilay tetikasa dia nanombana ho 700 tapitrisa dôlara amerikana ny fitambaran' ny fampiasam-bola<ref name=":12" />, ka 5 lavitrisa dôlara ny tombotsoa ara-toekarena ho azon' i [[Madagasikara]] mandritra ny fotoana hampisy ilay tetikasa. Mety hahatratra 180 tapitrisa dôlara isan-taona ny vola miditra amin' ny fanjakana malagasy rehefa mandeha tsara ny asa fitrandrahana<ref name=":7"><small>"[https://actu.orange.mg/base-toliara-des-gains-totaux-pour-madagascar-de-5-milliards-usd-sur-toute-la-duree-de-vie-du-projet Base Toliara - Des gains totaux pour Madagascar 5 milliards USD sur toute la durée de vie du projet] {{Wayback|url=https://actu.orange.mg/base-toliara-des-gains-totaux-pour-madagascar-de-5-milliards-usd-sur-toute-la-duree-de-vie-du-projet |date=20250425212155 }}", ''actu.orange.mg''</small></ref><ref name=":4" /><ref name=":8"><small>"[https://www.capmad.com/fr/news/developpement-durable-fr/projet-base-toliara-des-milliers-demplois-a-pourvoir Projet Base Toliara : Des milliers d’emplois à pourvoir] {{Wayback|url=https://www.capmad.com/fr/news/developpement-durable-fr/projet-base-toliara-des-milliers-demplois-a-pourvoir |date=20250608001240 }}", ''www.capmad.com''</small></ref><ref name=":9"><small>[https://toliarasands.com/fr/?utm_source=chatgpt.com "Développer un projet de sables minéralisés de classe mondiale à Madagascar",] ''toliarasands.com''</small></ref>. === Hiteraka asa === Nilaza ny Toliara Sands fa, mandritra ny dingana fananganana, izay hampiasana ny maro indrindra amin' ny olona, dia hiteraka asa eo amin' ny 1&nbsp;000 eo ho eo ity tetikasa ity, ary asa 150 no hiforona ao anatin' ny sehatry ny hetsika ara-tsôsialy sy ara-tontolo iainana. Ny Base Toliara dia hamorona asa mivantana sy ankolaka maherin' ny 5&nbsp;000, ka homena laharam-pahamehana ny mponina ao an-toerana<ref name=":7" /><ref name=":4" /><ref name=":8" /><ref name=":9" />. Betsaka lavitra noho io ny isan' ny mponina ao amin' ireo tanàna ireo<ref><small>Marihina fa tamin' ny taona 2025 dia tombanana ho nisy mponina miisa manodidina ny 17&nbsp;000 [[Ankilimalinike]], manodidina ny 22&nbsp;800 i [[Tsianisiha]], manodidina ny 13&nbsp;700 i [[Benetsy|Benetse]]''',''' ary manodidina ny 10&nbsp;900 i [[Maromiandra (Toliara II)|Maromiandra]]. Izany dia manome tôtaly 64&nbsp;400.</small></ref>. == Ny olana == === Olana momba ny tontolo iainana === ==== Taratra radiôaktifa ==== Atahorana hisy ny fivoahan' ny [[taratra radiôaktifa]] ety ivelan' ny tany izay mety hisy fiantraikany amin' ny fahasalaman' ny mponina ao amin' ny tanàna manakaiky ny toeram-pitrandrahana. Izany dia hahazo ny [[rano]] indrindraindrindra<ref name=":1"><small>Agir avec Madagascar, "[http://agir.avec.madagascar.over-blog.com/article-les-ressources-en-eau-des-mikea-menacees-119465552.html Les ressources en eau des Mikea menacées"], 9 août 2013, notsidihina tamin'ny 23 /09/2018.</small></ref> nefa tsy fantatra ny mety ho herin' izany. Nisy ny fifanaraham-piaraha-miasa teo amin' ny Toliara Sands teo aloha sy ny [[Institut National des Sciences et Techniques Nucléaires]] (INSTN) izay nanao fikarohana momba ny mety ho vaikan' ny taratra radiôaktifa havoakan' ilay fitrandrahana fasimainty sy momba ny mety ho fiantraikan' ny fitrandrahana ny fasimainty amin' ny [[tontolo iainana]]<ref name=":1" />. ==== Fanahiana momba ny Ala Mikea ==== Niteraka fanahiana momba ny tontolo iainana ilay tetikasa. Eo akaikin' ny [[Ala Mikea]], izay [[faritra arovana]] fonenan' ny [[zavamananaina]] isan-karazany tsy manam-paharoa, mantsy no misy azy io<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":10"><small>"[https://www.capmad.com/fr/news/mines-fr/la-reprise-du-projet-base-toliara-saluee/ La reprise du projet base toliara saluée] {{Wayback|url=https://www.capmad.com/fr/news/mines-fr/la-reprise-du-projet-base-toliara-saluee/ |date=20250608001021 }}", ''www.capmad.com''</small></ref><ref name=":11"><small>"[https://www.lexpress.mg/2024/12/projet-base-toliara-quatre-mille.html Projet Base Toliara - Quatre mille emplois à pourvoir]", ''www.lexpress.mg''</small></ref>. ==== Fandotoana ny tontolo iainana ==== Ny fanadihadiana natao dia nanasongadina ny loza mety hateraky ny [[Fandripahana ala|fandripahana ny ala]], ny [[fandotoana]] ny tany sy ny rano, ary koa ny fiantraika amin' ny mponina eo an-toerana, indrindra fa ny [[Mikea]]. Izany indrindra no nahatonga ny fampiatoana ilay tetikasa tamin' ny taona 2019<ref name=":5" /><ref name=":2" /><ref name=":10" /><ref name=":11" />. Miahiahy ny mponina ny amin' ny mety ho faharitan' ny [[tahirin-drano ambanin' ny tany]] amin' ny faritra hanaovana ny fitrandrahana, izay mety hiteraka tsy fahampian' ny rano tokony hampiasain' ny mponina, noho ny fisian' ny fitrandahana any amin' ny toerana ambony kokoa noho ny toeram-ponenan' ny mponina ([[Ankililoake|Ankililoaka]] sy [[Ankilimalinike|Ankilimalinika]]). Mety hidiran' ny [[ranomasina]] ny tahirin-drano ambanin' ny tany raha lany ny [[ranomamy]] ao anatiny ka [[Rano masirasira|rano masira]] no hosotroin' ny olona. Ho faty ny zavamaniry miantoka ny sakafon' ny [[Mikea]] mbola mivelona any anaty ala, anisan" izany ny fakan-javamaniry fihinana toy ny [[baboho]] na babò (karazan-javamaniry ao amin' ny ''[[Dioscorea]]'')<ref name=":1" />. Tsy haniry araka ny maha zavamaniry anaty ala azy intsony ny zavamaniry fihinan' ny Mikea sy ny mponina hafa amin' ny tsy fisian-tsakafo mandritra ny [[Haintany|hain-tany]]<ref name=":1" />. ==== Tsy fahampian' ny fampahalalana ==== Etsy an-daniny dia mampihiahy ny mponina ny tsy filazan' ny tompon' andraikitry ny orinasa sy ny fanjakana malagasy afa-tsy ny tombontsoa sy ny lafy tsaran' ny fitrandrahana, fa tsy mba misy firesahana momba ny mety ho voka-dratsin' izany. Izany ahiahy rehetra izany dia hamafisinin' ny zava-mitranga any amin' ny toeran-kafa eto [[Madagasikara]] misy [[Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara|fitrandahana harena an-kibon' ny tany]] itrangana olana eo amin' ny fanjakana malagasy na ny orinasa mpitrandraka sy ny mponina izay mahatsiaro voahitsakitsaka [[zo]] amin' ny fakana ny taniny sy ny antsonjay maro, indrindra ny fahenoana ny zava-mitranga any [[Taolagnaro|Tôlagnaro]] momba ny olana nateraky ny orinasa [[QIT Madagascar Minerals]] (QMM) mpitrandraka fasi-mainty ihany koa<ref name=":1" />. === Fanoherana ny fitrandrahana === Mitsipaka ny fitrandrahana [[fasimainty]] any aminy ny mponina any amin' ny [[distrikan' i Toliara I]] sy [[Distrikan' i Toliara II|Toliara II]]<ref name=":0"><small>Canalnews Madagascar, [http://www.canalnews.net/sante/fikambanana-masikoro-mikea-mitsipaka-ny-tetikasa-fitrandrahana-ataonny-orinasa-toliara-sands/ "Fikambanana Masikoro (Mikea) : mitsipaka ny tetik’asa fitrandrahana ataon’ny orinasa Toliara Sands"] {{Wayback|url=http://www.canalnews.net/sante/fikambanana-masikoro-mikea-mitsipaka-ny-tetikasa-fitrandrahana-ataonny-orinasa-toliara-sands/ |date=20250324060018 }}, 25 Marsa 2015. Notsidihina tamin'ny 23/09/2018.</small></ref>. Anisan' ny mpikatroka amin' ny fanoherana ny fitrandrahana ny fasimainty eo amin' ny tanin' ny Mikea i [[Théo Rakotovao]], mpanakanto malagasy fantatra amin' ny anarana hoe "Mikea", tamin' ny alalan' ny fananganany ny fikambanana atao hoe MAZOTO (fanafohezana ny hoe "Miaro Aina – ZOn' olombelona – TOntolo iainana"), izay tsy mankasitraka ny hanaovana fitrandahana eo amin' ny toerana misy ny [[Razana (finoana malagasy)|fasan-drazana]] sy mirakitra ny harena ara-kolontsain' ny vahoaka any Atsimo<ref name=":1" />. Anisan' ny nanohitra ny fitrandahana koa ny solombavambahoaka Raharoarilala Tinoka Roberto, niaraka amin' ny mpiray antoko aminy, izay antoko mpanohitra ny fitondrana [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] tamin' ny fotoan' androny, nilaza fa [[fandripahan-taranaka]] toy ny nataon' i [[Adolf Hitler|Hitler]] ny fitrandrahana kasaina hatao ao amin' ny tanindrazany<ref><small>Marihina fa nivadika ny fomba fitenin' izy ireo taty aoriana ka nilaza indray fa miantoka ny hoavin' ny tanindrazany, indrindra fa ny tanora, ny fanatanterahana ilay fitrandrahana.</small></ref>. Tsy latsa-danja noho izany koa ny fanoheran' ny solombavambahoaka [[Siteny Randrianasoloniaiko]] ilay tetikasa<ref><small>"[https://www.lexpress.mg/2025/04/base-toliara-la-politique-prend-le.html? Base Toliara - La politique prend le dessus]", ''www.lexpress.mg''</small></ref>. Niditra an-tsehatra amin' ny fitarihana ny fanoherana ny fitrandrahana ny kôlônely efa misotro ronono Rehosy Rodney Fanapera<ref><small>"[https://www.agencemalagasydepresse.com/social/projet-minier-base-toliara-les-societes-civiles-reclament-la-liberation-immediate-du-colonel-fanampera-2/ Projet minière Base Toliara : Les sociétés civiles réclament la libération immédiate du colonel Fanampera]", ''www.agencemalagasydepresse.com''</small></ref>. Mitohy sy mitombo ny fanaovana fihetsiketsehana ao Toliara I tao amin' ny torapasik' [[Andaboy]] izay nanehoan' ny mponina ny tsy fankasitrahany ny fitrandrahana kasain' ny Base Toliara hatao<ref><small>"[https://newsmada.com/2025/03/24/base-toliara-des-manoeuvres-politiciennes-derriere-les-troubles/ Base Toliara: des manœuvres politiciennes derrière les troubles]", ''newsmada.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.lexpress.mg/2025/03/atsimo-andrefana-troisieme.html? Atsimo Andrefana - Troisième manifestation contre le projet Base Toliara]", ''www.lexpress.mg''</small></ref><ref><small>"[https://www.studiosifaka.org/articles/actualites/item/8177-base-toliara-le-projet-divise-la-population-de-toliara.html? Base Toliara : Le projet divise la population de Toliara]", ''www.studiosifaka.org''</small></ref>. Tsy eken' ny mpanao fihetsiketsehana tarihin' i Théo Rakotovao sy ny kôlônely Fanapera ny fanaovana varo-boba ny tanin' izy ireo<ref><small>"[https://news.mongabay.com/2019/07/madagascar-mine-ignites-protests-community-division/ Madagascar mine ignites protests, community division]", ''news.mongabay.com''</small></ref><ref><small>"[https://theconversation.com/a-madagascar-laccaparement-des-terres-peut-prendre-des-formes-diverses-129248? À Madagascar, l’accaparement des terres peut prendre des formes diverses]", ''theconversation.com''</small></ref>''.'' == Jereo koa == * [[Fasimainty]] * [[Toliara Sands]] * [[Rio Tinto]] * [[QIT-Fer et Titane]] * [[QIT Madagascar Minerals]] * [[Jean-Raymond Boulle]] * [[Siteny Randrianasoloniaiko]] * [[Pan African Mining]] * [[Tantalus Rare Earths]] * [[Madagascar Wuhan Iron and Steel Corporation]] (WISCO) * [[Ambatovy (orinasa)|Ambatovy]] * [[Red Island Minerals]] * [[Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara]] * [[Ala Mikea]] sy [[Alan' i Ranobe]] == Fanovozan-kevitra == '''Lalàna''' * "[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2020/11/Loi-n%C2%B0-99-022-portant-Code-minier.pdf Loi-n°-99-022-portant-Code-minier]", ''www.assemblee-nationale.mg'' * "[https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2024/02/LOI-n%C2%B0-2023-007-Code-minier.pdf Loi-n°-2023-007-Code-minier] {{Wayback|url=https://www.assemblee-nationale.mg/wp-content/uploads/2024/02/LOI-n%C2%B0-2023-007-Code-minier.pdf |date=20250826023823 }}", ''www.assemblee-nationale.mg'' '''Samihafa''' * "[https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-manifestation-tulear-contre-le-projet-toliara-sands-29933 Madagascar : manifestation à Tuléar contre le projet "Toliara Sands"]", ''information.tv5monde.com'', 24/08/2018 * "[https://www.business-humanrights.org/de/neuste-meldungen/projet-dexploitation-dilm%C3%A9nite-base-toliara-apporte-des-pr%C3%A9cisions/ Projet d'exploitation d’ilménite : « Base Toliara » apporte des précisions]", ''Business and Human Right Ressources Centre'', 06/03/2019. * "[http://www.tresorpublic.mg/?p=35674 Base Toliara : le projet pourrait entrer en production, d’ici 2021]", ''Trésor public malagasy'', 26/03/2019. * "[https://www.agter.asso.fr/article1588_fr.html Procès des 9 citoyens qui s'opposent au projet d'exploitation d'ilménite Base Toliara (Madagascar). Communauté du CRAAD-OI et du Collectif Tany 13 Juin 2019]", ''www.agter.asso.fr,'' 13/06/2019 * "[https://craadoimada.com/justice-a-ete-rendue-aux-9-citoyens-sopposent-projet-dexploitation-dilmenite-base-toliara-district-de-toliara-ii/ Justice a été rendue aux 9 citoyens qui s'opposent au projet d'exploitation d'ilménite Base Toliara dans le District de Toliara II]", ''craadoimada.com'', 13/06/2019 * "[https://www.madagascar-tribune.com/Base-Toliara-Des-natifs-de-Toliara-font-appel-a-l-Etat.html Basa Toliata: Des natifs de Toliara font appel à l' Etat] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Base-Toliara-Des-natifs-de-Toliara-font-appel-a-l-Etat.html |date=20221228120029 }}", ''Madagascar Tribune'', 24/09/2019. * "[https://www.madagascar-tribune.com/Le-projet-Base-Toliara-suspendu.html Le Projet Base Toliara suspendu"], ''Madagascar Tribune'', 07/11/2019. * "[https://lexpress.mg/04/01/2022/grandes-mines-base-toliara-et-kraoma-sa-toujours-dans-limpasse/ Grandes mines - Base Toliara et Kraoma SA, toujours dans l'impasse]", ''L'Express de Madagascar'', 04/01/2022. * "[https://lexpress.mg/27/07/2022/projet-minier-des-opposants-a-base-toliara-souvrent-au-dialogue/ Projet minier - Des opposants à Base Toliara s'ouvre au dialogue]", ''L'Express de Madagascar'', 27/07/2022. * "[https://toliarasands.com/fr/a-propos/ A Propos - Base Toliara] {{Wayback|url=https://toliarasands.com/fr/a-propos/ |date=20221228120028 }}", ''Base Toliara.'' * "[https://laverite.mg/economie/item/16696-projet-minier-base-toliara-en-mode-s%C3%A9duction.html Projet minier - Base Toliara en mode séduction]", ''La Vérité'', 26/07/2022. * "[https://www.miningreview.com/speciality-metals/good-news-for-base-resources-toliara-project-in-madagascar/ Good news for Base Resources’ Toliara project in Madagascar]", ''Mining Revew Africa'', 22/08/2022. * "[https://www.moov.mg/actualite/economie/49142-letat-suspend-le-projet-base-toliara L'Etat suspend le projet Base Toliara]", ''www.moov.mg,'' 06/11/2019 * "[https://www.lexpress.mg/2024/03/ilmenite-de-ranobe-manifestation.html Ilménite de Ranobe - Manifestation controversée contre Base Toliara]", ''www.lexpress.mg'', 21/03/2024 * "[https://web.facebook.com/story.php?story_fbid=977377687727636&id=100063662426126&_rdc=1&_rdr# Base Toliara : Manifestations controversées à Ankilimalinike]", ''Toliara 601,'' 21/03/2024 * "[https://www.lexpress.mg/2024/08/manifestation-un-leader-opposant-base.html Manifestation - Un leader opposant à Base Toliara arrêté]", ''www.lexpress.mg'', 30/08/2024 * "[https://fr.allafrica.com/stories/202409010023.html Madagascar: Projet minier - Des responsables fustigent l'opposition à Base Toliara]", ''fr.allafrica.com'', 31/08/2024 * "[https://web.facebook.com/TANYterresmalgaches/posts/newsletter-n220-fr-madagascar-le-projet-minier-base-toliara-doit-etre-arrete-def/854475386820787/?_rdc=1&_rdr# Newsletter n°220 (FR), Madagascar: Le projet minier Base Toliara doit être arrêté définitivement]", ''Tany,'' 4/09/2024 * "[https://newsmada.com/2024/09/06/reprise-de-base-toliara-masikoro-vezo-tanalagna-antandroy-a-lunisson/ Reprise de Base Toliara : Masikoro, Vezo, Tanalagna, Antandroy… à l’unisson]", ''newsmada.com'', 06/09/2024 * "[https://www.cadtm.org/Appel-a-l-action-solidarite-contre-le-projet-integre-Base-Toliara-soutenu-par Appel a l’action : solidarité contre le projet integré Base Toliara soutenu par Energy Fuels à Madagascar - signez la lettre ouverte !]", ''www.cadtm.org'', 28/10/2024 * "[https://midi-madagasikara.mg/base-toliara-778-millions-de-dollars-dinvestissements-premiere-production-en-2028/ Base Toliara : 778 millions de dollars d’investissements, première production en 2028]", ''midi-madagasikara.mg'', 7/12/2024 * "[https://ccfd-terresolidaire.org/a-madagascar-la-societe-civile-se-mobilise-contre-la-mine-base-toliara/ À Madagascar, la société civile se mobilise contre la mine Base Toliara]", ''ccfd-terresolidaire.org'', publié le 18/11/2024 et mis à jour le 24/01/2025 * "[https://www.moov.mg/article/95600-reconciliation-autour-de-base-toliara-lunite-des-acteurs-locaux-pour-le-developpement Réconciliation autour de Base Toliara - L'Unité des acteurs locaux pour le développement]", ''www.moov.mg'', 15/01/2025 * "[https://www.lexpress.mg/2025/02/secteur-minier-base-toliara-en-quete-de.html Secteur minier - Base Toliara en quête de paix sociale]", ''www.lexpress.mg'', 25/02/2025* * "[https://madagascartribune.vahiny.com/Base-Toliara-Des-natifs-de-Toliara%2C25034.html Base Toliara : Des natifs de Toliara font appel à l’Etat]", ''madagascartribune.vahiny.com'' * "[https://www.agencemalagasydepresse.com/social/projet-minier-base-toliara-les-societes-civiles-reclament-la-liberation-immediate-du-colonel-fanampera/ Les sociétés civiles réclament la libération immédiate du colonel Fanampera]", ''www.agencemalagasydepresse.com'' * "[https://www.agencemalagasydepresse.com/economie/projet-minier-suspension-de-base-toliara/?utm_source=chatgpt.com PROJET MINIER : Suspension de Base Toliara]", ''www.agencemalagasydepresse.com'' * "[https://www.agencemalagasydepresse.com/social/suspension-du-projet-base-toliara-une-decision-salutaire-et-emblematique/?utm_source=chatgpt.com SUSPENSION DU PROJET BASE TOLIARA : Une décision salutaire et emblématique] {{Wayback|url=https://www.agencemalagasydepresse.com/social/suspension-du-projet-base-toliara-une-decision-salutaire-et-emblematique/?utm_source=chatgpt.com |date=20250608001023 }}", ''www.agencemalagasydepresse.com'' * "[https://craadoimada.com/gouvernance-du-secteur-minier-a-madagascar-la-cour-des-comptes-epingle-le-projet-base-toliara-pour-de-lourdes-irregularites-denoncees-par-les-communautes-locales-et-la-societe-civile/?utm_source=chatgpt.com Gouvernance du secteur minier à Madagascar : La Cour des Comptes épingle le projet Base Toliara pour de lourdes irrégularités dénoncées par les communautés locales et la société civile]", ''craadoimada.com'' * "[https://craadoimada.com/stop-au-harcelement-des-defenseurs-des-droits-des-communautes-affectees-par-le-projet-minier-de-base-toliara-et-a-la-repression-des-manifestations-pacifiques/?utm_source=chatgpt.com Stop au harcèlement des défenseurs des droits des communautéaffectées par le projet minière de Base Toliara et à la répression des manifestants pacifique].", ''craadoimada.com'' * "[https://www.agenceecofin.com/actualites/1412-124352-madagascar-toliara-un-projet-minier-a-2-milliards-de-dollars-divise Madagascar : Toliara Sands, un projet minier à 2 milliards de dollars divise]", ''www.agenceecofin.com'' '''Vidéo''' * "[https://www.youtube.com/watch?v=0ZaD5RJ75e8 Madagascar: The Mikea and Vezo's Battle to Preserve Their Way of Life | SLICE | FULL DOC]", ''www.youtube.com'' (amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]]) * "[https://www.youtube.com/watch?v=agNDzxRyDsg Exploitation minière //Base Toliara//PK32 Toerana arovana ao Ranobe]", ''www.youtube.com'' (amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]) * "[https://www.youtube.com/watch?v=SYJ9kpIahTk Mafanafana ny ady amin' ny Base Toliara amin' izao fotoana izao, mikotontana ny raharaha❗]", ''www.youtube.com'' * [https://www.youtube.com/watch?v=xWqCc0OJp0Q "Madagascar : manifestation à Tuléar contre le projet "Toliara Sands"",] ''www.youtube.com'' * "[https://www.youtube.com/watch?v=mNB6ZdXYrVQ Interview du Collectif Tany sur le projet Toliara Sands]", ''www.youtube.com'' * "[https://www.youtube.com/watch?v=2W3TSF4iOhI Info K Mada : Suivi base Toliara du 28 Février 2019 by KOLO TV]", ''www.youtube.com*'' == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Toekarena ao Madagasikara]] [[Sokajy:Orinasa mpitrandraka any Madagasikara]] 6oj6w1s995dcsr5g4z6xe5gwvt7xbar 0 283846 1135628 1135623 2026-04-19T12:48:41Z Thelezifor 15140 1135628 wikitext text/x-wiki Ny '''tambavy''' dia fanafody vita amin' ny [[zavamaniry]] sy rano natao hosotroina na hiandroanana na hievohana, araka ny [[Fitsaboana nentim-paharazana|fahaizana nentim-paharazana]]. Nivoatra ny hevitry ny teny hoe "''tambavy''" ka manondro ny zavamaniry atao fanafody na ho an-jaza na ho an' olon-dehibe, lasa mifangaro amin' ny hevitry ny hoe [[raokandro]]. Nalaza nandritra ny fotoana nampirongatra ny [[Valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara|Covid-19 teto Madagasikara]] ny fampiasana ilay ''tambavy'' atao hoe [[Covid Organics]] na CVO. == Zavamaniry sasantsasany fanao tambavy == Indreto misy zavamaniry sasantsasany fanao tambavy. * ''[[Abrus precatorius]]'' (voamaintilany) * ''[[Aloe macroclada]]'' (kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona) * ''[[Aloe vera]]'' * ''[[Aloe vaombe]]'' (vahombe, vahona) * ''[[Asteropeia micraster]]'' (sakaihazo, sakarivohazo, manokimena, manokamena, manokamavo, fanolamena, hezo, moara, hafobolamena, hanokolamena) * ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' (nimo) * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' (vonenina, tonga) * ''[[Caesalpinia bonduc]]'' (vatolalaka) * ''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' (ravintsara), * ''[[Katrafay|Cedrelopsis grevei]]'' ([[katrafay]]) * ''[[Centella asiatica]]'' (talapetraka) * ''[[Mandravasarotra|Cinnamosma fragrans]]'' ([[mandravasarotra]]) * ''[[Cissus bosseri]]'' (tohitohy) * ''[[Cissus quadrangularis]]'' (tavolo, tavolo mainty) * ''[[Nifinakanga|Commelina madagascarica]]'' (nifinakanga) * ''[[Echinochloa pyramidalis]]'' (ahilava) * ''[[Euphorbia hirta]]'' (ahidronono, mahandrona) * ''[[Henonia scoparia]]'' (kifafa) * ''[[Jatropha curcas]]'' ([[savoa]], tanatanamanga, voanongo) * ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' * ''[[Lycopodium clavatum]]'' (tanatrandraka) * ''[[Lycopodiella cernua]]'' (tanatrandraka) * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' (niaoly) * ''[[Mimosa pudica]]'' (amboafotsikely, roitry) * ''[[Moringa oleifera]]'' (morongo) * ''[[Ocimum gratissimum]]'' (romba) * ''[[Olax emirnensis]]'' (tsilaitra beravina, maitsoririnina, marankoditra, famelondriaka, soazanahary) * ''[[Paederia grandidieri]]'' (tamboro) * ''[[Psiadia altissima]]'' (dingadingana, mantavazana, rinarina, voaramonina) * ''[[Psidium guajava]]'' (goavy) * ''[[Ravensara aromatica]]'' (havozomangidy) * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (kinanga, [[kinana]]) * ''[[Securinega capuronii]]'' (hazomena) * ''[[Selaginella fissidentoides]]'' (tanatrandraka) * ''[[Stenotaphrum dimidiatum]]'' (ahitsipisaka, ahipisaka) * ''[[Suregada boiviniana]]'' (kalavelo, lelangana, hazomboangy) == Jereo koa == * [[Zavamairy fanao fanafody]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] * [[Fanafody]] * [[Zavamaniry]] * [[Ody]] * [[Raokandro]] * [[Volohazo]] * [[Fitsaboana]] * [[Fitsaboana nentim-paharazana]] * [[WikiPhyto]] gccdt1qmnjyq4nvt0suksx8019i56ty 0 290890 1135649 1135586 2026-04-19T17:01:10Z Thelezifor 15140 1135649 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillea spectabilis Flowers Closeup2 TorreLaMata.jpg|vignette|347x347px|Laingomena]] Ny '''''Bougainvillea''''' vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]''. Atao hoe '''laingomena''' na '''kavotse''' ny karazana ao aminy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Zavamaniry vahy na hazobotry na hazo izy ireo. Teratany any [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Paragoay]], [[Però|Peroa]] ary [[Arjentina|Arzantina]] izy ireo. Avy amin' ny anaran' ilay mpikaroka [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729-1811) ny anaran' ilay zavamaniry, izay noraketiny an-tsoratra ny iray tamin' ny diany.[[Sary:BougainvilleaSpectabilis.JPG|thumb|246x246px|''Bougainvillea spectabilis'']] Tsy voniny na felam-boniny ireo heverina ho izany fa raviny miova loko (fotsy, mena, mavokely, volomparasy, mavo, sns) eny amin' ny tendron' ny rantsany. Kely sy fotsy ny tena voniny, ary hita eo anelanelan' ireo ravina miloko marevaka ireo. Eo anelanelan' ny 4 sy 22 ny isan' ny karazana ao amin' io vondron-karazana io. == Lisitry ny karazana == [[Sary:Bougainvillée blanc à Tahiti.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' fotsy any [[Tahiti]]]] Indreto ny lisitry ny karazana izay miovaova arakaraka ny mpikaroka. Araka ny ''[[The Plant List]]'' tamin' ny 25 Septambra 2012 dia misy karazana 18 ny ''Bougainvillea'': * ''Bougainvillea berberidifolia'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea buttiana'' Holttum & Standl. , (1944) * ''Bougainvillea campanulata'' Heimerl , (1913) * ''[[Bougainvillea glabra]]'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea herzogiana'' Heimerl , (1915) * ''Bougainvillea infesta'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea lehmanniana'' Heimerl , (1932) * ''Bougainvillea lehmannii'' Heimerl * ''Bougainvillea malmeana'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea modesta'' Heimerl , (1901) * ''Bougainvillea pachyphylla'' Heimerl ex Standl. , (1931) * ''Bougainvillea peruviana'' Bonpl. , (1808) * ''Bougainvillea pomacea'' Choisy , (1849) * ''Bougainvillea praecox'' Griseb. , (1879) * ''Bougainvillea spectabilis'' Willd. , (1799) * ''Bougainvillea spinosa'' (Cav.) Heimerl , (1889) * ''Bougainvillea stipitata'' Griseb. , (1874) * ''Bougainvillea trollii'' Heimerl , (1932) [[Sary:Bougainvillée.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' ao [[La Réunion]].]] Araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' dia misy karazana 16 ny ''Bougainvillea''. * ''Bougainvillea berberidifolia'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea campanulata'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea glabra]]'' <small>Choisy</small> * ''Bougainvillea herzogiana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea infesta'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea lehmanniana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea malmeana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea modesta'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea pachyphylla'' <small>Heimerl ex Standl.</small> * ''Bougainvillea peruviana'' <small>Humb. & Bonpl.</small> * ''Bougainvillea praecox'' <small>Griseb.</small> * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' <small>Willd.</small> * ''Bougainvillea spinosa'' <small>(Cav.) Heimerl</small> * ''Bougainvillea stipitata'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea trollii'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' <small>Holttum & Standl.</small> (''B. glabra × B. peruviana'') === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Bougainvillea glabra]]'' * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' -- laingo, laingomena, menalaingo * ''[[Bougainvillea peruviana]]'' * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' (''B. glabra'' × ''B. peruviana'') * ''[[Bougainvillea × spectoglabra]]'' (''B. spectabilis'' × ''B. glabra'') == Jereo koa == * ''[[Wisteria]]'' f1gwu2myoswzwtr1pfyttjmqx96b9k9 1135650 1135649 2026-04-19T17:07:53Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1135650 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillea spectabilis Flowers Closeup2 TorreLaMata.jpg|vignette|347x347px|Laingomena]] Ny '''''Bougainvillea''''' vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]''. Atao hoe '''laingomena''' na '''kavotse''' ny karazana ao aminy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Zavamaniry vahy na hazobotry na hazo izy ireo. Teratany any [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Paragoay]], [[Però|Peroa]] ary [[Arjentina|Arzantina]] izy ireo. Avy amin' ny anaran' ilay mpikaroka [[Louis Antoine de Bougainville]] (1729-1811) ny anaran' ilay zavamaniry, izay noraketiny an-tsoratra ny iray tamin' ny diany.[[Sary:BougainvilleaSpectabilis.JPG|thumb|246x246px|''Bougainvillea spectabilis'']] Tsy voniny na felam-boniny ireo heverina ho izany fa raviny miova loko (fotsy, mena, mavokely, volomparasy, mavo, sns) eny amin' ny tendron' ny rantsany. Kely sy fotsy ny tena voniny, ary hita eo anelanelan' ireo ravina miloko marevaka ireo. Eo anelanelan' ny 4 sy 22 ny isan' ny karazana ao amin' io vondron-karazana io. == Lisitry ny karazana == [[Sary:Bougainvillée blanc à Tahiti.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' fotsy any [[Tahiti]]]] Indreto ny lisitry ny karazana izay miovaova arakaraka ny mpikaroka. Araka ny ''[[The Plant List]]'' tamin' ny 25 Septambra 2012 dia misy karazana 18 ny ''Bougainvillea'': * ''Bougainvillea berberidifolia'' Heimerl (1901) * ''Bougainvillea buttiana'' Holttum & Standl. (1944) * ''Bougainvillea campanulata'' Heimerl (1913) * ''[[Bougainvillea glabra]]'' Choisy (1849) * ''Bougainvillea herzogiana'' Heimerl (1915) * ''Bougainvillea infesta'' Griseb. (1879) * ''Bougainvillea lehmanniana'' Heimerl (1932) * ''Bougainvillea lehmannii'' Heimerl * ''Bougainvillea malmeana'' Heimerl (1901) * ''Bougainvillea modesta'' Heimerl (1901) * ''Bougainvillea pachyphylla'' Heimerl ex Standl. (1931) * ''[[Bougainvillea peruviana]]'' Bonpl. (1808) * ''Bougainvillea pomacea'' Choisy (1849) * ''Bougainvillea praecox'' Griseb. (1879) * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' Willd. (1799) * ''Bougainvillea spinosa'' (Cav.) Heimerl (1889) * ''Bougainvillea stipitata'' Griseb. (1874) * ''Bougainvillea trollii'' Heimerl (1932) [[Sary:Bougainvillée.jpg|vignette|''Bougainvillea sp'' ao [[La Réunion]].|255x255px]] Araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' dia misy karazana 16 ny ''Bougainvillea''. * ''Bougainvillea berberidifolia'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea campanulata'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea glabra]]'' <small>Choisy</small> * ''Bougainvillea herzogiana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea infesta'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea lehmanniana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea malmeana'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea modesta'' <small>Heimerl</small> * ''Bougainvillea pachyphylla'' <small>Heimerl ex Standl.</small> * ''[[Bougainvillea peruviana]]'' <small>Humb. & Bonpl.</small> * ''Bougainvillea praecox'' <small>Griseb.</small> * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' <small>Willd.</small> * ''Bougainvillea spinosa'' <small>(Cav.) Heimerl</small> * ''Bougainvillea stipitata'' <small>Griseb.</small> * ''Bougainvillea trollii'' <small>Heimerl</small> * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' <small>Holttum & Standl.</small> (''B. glabra × B. peruviana'') === Karazana misy eto Madagasikara === [[Sary:Bugenwilla.Długo kwitnaca roslina.jpg|vignette|248x248px|''Bougainvillea glabra'']] Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Bougainvillea glabra]]'' * ''[[Bougainvillea spectabilis]]'' -- laingo, laingomena, menalaingo * ''[[Bougainvillea peruviana]]'' * ''[[Bougainvillea × buttiana]]'' (''B. glabra'' × ''B. peruviana'') * ''[[Bougainvillea × spectoglabra]]'' (''B. spectabilis'' × ''B. glabra'') == Jereo koa == * ''[[Wisteria]]'' h0yl0s7zw6povpcrdqtydyg1bleukod 0 291002 1135690 1134234 2026-04-20T06:53:53Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135690 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tanrek.jpg|vignette|296x296px|[[Trandraka]] (''Tenrec ecaudatus'')]] Ny '''biby eto Madagasikara''' dia ampahany amin' ny [[zavamananaina]] eto [[Madagasikara]]. Toy ny [[Zavamaniry eto Madagasikara|zavamaniry]] ao aminy, dia manankarena tokoa ity nosy ity raha ny karazam-biby ao aminy no heverina. Raha ny marina, dia eo anelanelan' ny 80&nbsp;% sy 90&nbsp;% ny karazana misy eto nefa tsy fahita any ivelan' ny Nosy. Tombanana ho 100&nbsp;000 mahery ny karazana [[bibikely]] sy ny [[kankana]] eto [[Madagasikara]]. Ny bibikely dia fantatra fa misy karazana 850 mahery, izay saika tsy fahita firy ivelan' ny Nosy. Amin' izy ireo, ny [[Lolo (bibikely)|lolo]] dia misy karazana manakaiky ny 400. Eto Madagasikara no ahitana ny lolo iray tsy fahita firy eto an-tany, dia ny lolo atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Argema mittrei]]'', mirefy 15 sm ny fivelatry ny elany roa. [[Sary:Humpback_stellwagen_edit.jpg|ankavia|vignette|236x236px|[[Trozona]]]] Fonenan' ny bibin-dranomasina isan-karazany ny morontsiraka sy ny [[Haran-driaka|haran-dranomasina]]. Amin' ny karazana [[trondro]] maro, ny sasany dia misy poizina, toy ny trondro atao hoe ''[[Synanceia verrucosa]]'' sy ''[[Pterois volitans]]'', izay mampiavaka ny ranomasina ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] sy [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]]. Misy maro ny [[Akiho|antsantsa]], indrindra fa ny ''[[Carcharias taurus]]'', ny ''[[Stegostoma fasciatum]]'', ny ''[[Carcharhinus perezii]]'' ary ny ''[[Rhinobatidae]]''. Manomboka amin' ny volana Jolay ka hatramin' ny Ôktôbra dia tonga miteraka tsy lavitra ny morontsirak' i [[Sainte Marie|Nosy Boraha]] (Sainte-Marie), ny karazana [[trozona]] ''[[Megaptera novaeangliae]]'', anisan' ireo toeram-piterahan' io karazana hazandrano io. [[Sary:Acrantophis_madagascariensis_(1).jpg|vignette|190x190px|[[Dona (bibilava)|Dona]]]] Maherin' ny 250 ny karazana [[Biby mandady na mikisaka|biby mandady sy mikisaka]] eto Madagasikara,izay tsy misy any ivelany ny 95 % aminy. Ireo biby ireo dia ahitana karazana [[bibilava]] 60 eo ho eo (anisan' izany ny karazana [[Dona (bibilava)|dona]] 3, anisan' izany ny ''[[Acrantophis madagascariensis]]'', toy ny [[katsatsaka]] (''[[Gekkota]]'') karazany 60 sy karazana [[Tana (biby)|tanalahy]] (''[[Chamaeleonidae]]'') eo amin' ny 50, anisan' izany ilay farany kely (''[[Brookesia minima]]'') izay tsy mihoatra ny 3,5 sm ny halavany. Ny [[voay]] hany hita eto amin' ny Nosy dia ny voay ''[[Crocodylus niloticus]]'' izay be mpihaza ka lasa tsy fahita firy. Ny [[sahona]] sy [[saobakaka]] dia misy karazana 180 eo ho eo, ka 98 % dia tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Karazana [[vorona]] 260 eo ho eo no fantatra fa misy eto Madagasikara, anisan' izany ny ''[[Phaethon rubricauda]]''. [[Sary:Lemur_(36915652320).jpg|vignette|207x207px|[[Hira (maky)|Hira]]]] [[Sary:Fossa.jpg|ankavia|vignette|197x197px|[[Fosa]]]] Misy karazana sy zana-karazana 150 eo ho eo ny [[biby misy nono]]. Tsy misy [[sakabe]] toy ny [[tigra]] na ny [[Leôparda|pleôparda]] (''[[Felinae]]'') na [[rajako]] ny eto amin' ny Nosy. Ny karazam-[[Maky|barika]] misy eto dia samy atahorana ho lany tamingana: ny [[haihay]] (''[[Daubentonia madagascariensis]]''), ny [[babakoto]] na endrina (''[[Indri indri]]''), ny [[Hira (maky)|hira]] (''[[Lemur catta]]'') sy ny [[maky]] isan-karazany (''[[Lemuridae]]'') - izay tena miely patrana -, ny [[tsidiala]] (''[[Allocebus trichotis]]''), ny [[Tsidika (biby)|tsidika]] (''[[Cheirogaleus milii]]''), ny [[tsitsihy]] (''[[Cheirogaleus major]]''), ny [[matavirambo]] (''[[Cheirogaleus medius]]'') ary ny [[Microcebus|tsidy]] isan-karazany (''[[Microcebus]]''), izay anisan' ny kely indrindra eto an-an-tany. Ny [[fosa]], izay biby mpivoaka alina, dia anisan' ireo biby tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy. == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Toetanin' i Madagasikara]] * [[Lisitry ny amfibiana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny reptiliana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] [[Sokajy:Biby]] 2o3m4vxztge8wi6623niiliqwtyimui 1135710 1135690 2026-04-20T09:07:24Z Thelezifor 15140 1135710 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tanrek.jpg|vignette|296x296px|[[Trandraka]] (''Tenrec ecaudatus'')]] Ny '''biby eto Madagasikara''' dia ampahany amin' ny [[zavamananaina]] eto [[Madagasikara]]. Toy ny [[Zavamaniry eto Madagasikara|zavamaniry]] ao aminy, dia manankarena tokoa ity nosy ity raha ny karazam-biby ao aminy no heverina. Raha ny marina, dia eo anelanelan' ny 80&nbsp;% sy 90&nbsp;% ny karazana misy eto nefa tsy fahita any ivelan' ny Nosy. Tombanana ho 100&nbsp;000 mahery ny karazana [[bibikely]] sy ny [[kankana]] eto [[Madagasikara]]. Ny bibikely dia fantatra fa misy karazana 850 mahery, izay saika tsy fahita firy ivelan' ny Nosy. Amin' izy ireo, ny [[Lolo (bibikely)|lolo]] dia misy karazana manakaiky ny 400. Eto Madagasikara no ahitana ny lolo iray tsy fahita firy eto an-tany, dia ny lolo atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Argema mittrei]]'', mirefy 15 sm ny fivelatry ny elany roa. [[Sary:Humpback_stellwagen_edit.jpg|ankavia|vignette|236x236px|[[Trozona]]]] Fonenan' ny bibin-dranomasina isan-karazany ny morontsiraka sy ny [[Haran-driaka|haran-dranomasina]]. Amin' ny karazana [[trondro]] maro, ny sasany dia misy poizina, toy ny trondro atao hoe ''[[Synanceia verrucosa]]'' sy ''[[Pterois volitans]]'', izay mampiavaka ny ranomasina ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] sy [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]]. Misy maro ny [[Akiho|antsantsa]], indrindra fa ny ''[[Carcharias taurus]]'', ny ''[[Stegostoma fasciatum]]'', ny ''[[Carcharhinus perezii]]'' ary ny ''[[Rhinobatidae]]''. Manomboka amin' ny volana Jolay ka hatramin' ny Ôktôbra dia tonga miteraka tsy lavitra ny morontsirak' i [[Sainte Marie|Nosy Boraha]] (Sainte-Marie), ny karazana [[trozona]] ''[[Megaptera novaeangliae]]'', anisan' ireo toeram-piterahan' io karazana hazandrano io. [[Sary:Acrantophis_madagascariensis_(1).jpg|vignette|190x190px|[[Dona (bibilava)|Dona]]]] Maherin' ny 250 ny karazana [[Biby mandady na mikisaka|biby mandady sy mikisaka]] eto Madagasikara,izay tsy misy any ivelany ny 95 % aminy. Ireo biby ireo dia ahitana karazana [[bibilava]] 60 eo ho eo (anisan' izany ny karazana [[Dona (bibilava)|dona]] 3, anisan' izany ny ''[[Acrantophis madagascariensis]]'', toy ny [[katsatsaka]] (''[[Gekkota]]'') karazany 60 sy karazana [[Tana (biby)|tanalahy]] (''[[Chamaeleonidae]]'') eo amin' ny 50, anisan' izany ilay farany kely (''[[Brookesia minima]]'') izay tsy mihoatra ny 3,5 sm ny halavany. Ny [[voay]] hany hita eto amin' ny Nosy dia ny voay ''[[Crocodylus niloticus]]'' izay be mpihaza ka lasa tsy fahita firy. Ny [[sahona]] sy [[saobakaka]] dia misy karazana 180 eo ho eo, ka 98 % dia tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Karazana [[vorona]] 260 eo ho eo no fantatra fa misy eto Madagasikara, anisan' izany ny ''[[Phaethon rubricauda]]''. [[Sary:Lemur_(36915652320).jpg|vignette|207x207px|[[Hira (maky)|Hira]]]] [[Sary:Fossa.jpg|ankavia|vignette|197x197px|[[Fosa]]]] Misy karazana sy zana-karazana 150 eo ho eo ny [[biby misy nono]]. Tsy misy [[sakabe]] toy ny [[tigra]] na ny [[Leôparda|pleôparda]] (''[[Felinae]]'') na [[rajako]] ny eto amin' ny Nosy. Ny karazam-[[Maky|barika]] misy eto dia samy atahorana ho lany tamingana: ny [[haihay]] (''[[Daubentonia madagascariensis]]''), ny [[babakoto]] na endrina (''[[Indri indri]]''), ny [[Hira (maky)|hira]] (''[[Lemur catta]]'') sy ny [[maky]] isan-karazany (''[[Lemuridae]]'') - izay tena miely patrana -, ny [[tsidiala]] (''[[Allocebus trichotis]]''), ny [[Tsidika (biby)|tsidika]] (''[[Cheirogaleus milii]]''), ny [[tsitsihy]] (''[[Cheirogaleus major]]''), ny [[matavirambo]] (''[[Cheirogaleus medius]]'') ary ny [[Microcebus|tsidy]] isan-karazany (''[[Microcebus]]''), izay anisan' ny kely indrindra eto an-an-tany. Ny [[fosa]], izay biby mpivoaka alina, dia anisan' ireo biby tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy. == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Toetanin' i Madagasikara]] * [[Amphibia eto Madagasikara|''Amphibia'' eto Madagasikara]] * [[Reptilia eto Madagasikara|''Reptilia'' eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] [[Sokajy:Biby]] gs0wzxg35dxmxuhe4vhf3m52sqeows9 0 291003 1135661 1134233 2026-04-19T19:53:16Z Thelezifor 15140 1135661 wikitext text/x-wiki [[Sary:Spiny Forest Ifaty Madagascar.jpg|vignette|Ala misy tsilo any Ifaty, eto [[Madagasikara]]|341x341px]] Ny '''zavamaniry eto Madagasikara''' dia ampahany amin'ny [[zavamaniry]] eto amin'ity Nosy ity. Ny fanisana ny zavamaniry eto [[Madagasikara]] dia nahitana karazana misy [[lalan-dranon-kazo]] (''[[Tracheophyta]]'') sy tsy misy lalan-dranon-kazo ([[ahidrano]] sy [[briôfita]]) mihoatra ny 12&nbsp;000. Mbola tsy fantatra tanteraka ny momba ny [[holatra]] (''[[Fungi]]'').[[Sary:Ravenala,_travellers_palms,_on_Maui.jpg|vignette|250x250px|Ravinala]] Manodidina ny 83&nbsp;% amin' ny zavamaniry<ref>https://www.moov.mg/article/97921-zavamaniry-sy-biby-dia-an-tapitrisany-mahery-no-ahiana-ho-lany-tamingana</ref> misy lalan-dranon-kazo eto Madagasikara dia tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Ireo zavamaniry ireo, izay mitsinjara amin' ny fianakavian-javamaniry dimy, dia ahitana ny 85&nbsp;% amin' ny karazana ôrkide (fianakaviana ''[[Orchidaceae]]'') manodidina ny 1&nbsp;000 eo ho eo, karazana palmie (fianakaviana ''[[Arecaceae]]'') miisa 200 eo ho eo, karazana [[zaha]] (vondron-karazana ''[[Zaha|Adansonia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Bombacaceae]]'') enina amin' ny valo fantatra maneran-tany, ary karazan-javamaniry famantarana an' i Madagasikara toy ny ravinala (''[[Ravinala|Ravenala madagascariensis]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Strelitziaceae]]'') sy ny tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''). Ny alamboronala (''[[Delonix regia]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]''), izay ambolena manerana ny faritra mafana amin' izao tontolo izao, dia avy aty Madagasikara.[[Sary:Adansonia_grandidieri_Pat_Hooper.jpg|vignette|292x292px|[[Zaha]]]] Io taha ambony ben' ny zavamaniry tsy hita raha tsy eto Madagasikara io dia vokatry ny fitokanan' i Madagasikara nandritra ny fotoana ela be taorian' ny nisarahany tamin' i [[Afrika]] sy tamin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]] tamin' ny vanim-potoanana Mesôzôika, teo anelanelan' ny 150 sy 160 sy teo anelanelan' ny 84 sy 91 tapitrisa taona lasa izay. Na izany aza dia vitsy ny tarihan-javamaniry sisa tavela avy amin' ny zavamaniry tranainy tao amin' i [[Gondwana]]; ny ankamaroan' ny vondron-javamaniry misy ankehitriny dia nifindra monina tamin' ny alalan' ny fiparitahana niampita ranomasina ela be taorian' ny fisarahan' ireo kôntinanta.[[Sary:Royal_Poinciana.jpg|vignette|266x266px|''Delonix regia'']] Ny 21,9 % amin' ny velaran' i [[Madagasikara]] (13 tapitrisa ha) fotsiny no misy ala. Ankoatry ny faritra rakotra ala any avaratra, dia efa ala naniry taty aoriana no sisa (simba ny ala voalohany). Ahitana [[ala honko]], izay hita koa tsindraindray any amin' ny morontsiraka avaratra-atsinanana sy atsimo-atsinanana, ny morontsiraka andrefana. Ny [[fatrana]] no manjaka any amin' ny faritra andrefana izay maina ary ny zavamaniry misy tsilo an-tany efitra no mandrakotra ny faritra atsimo-andrefana amin' ny Nosy. == Zavamaniry maro isan-karazany == [[Sary:Asteropeia labatii 49433393.jpg|vignette|''Asteropeia labatii'']] Nofaritana ho anisan' ny toerana tsy manam-paharoa indrindra eran-tany amin' ny tontolon' ny zavamaniry i [[Madagasikara]]. Araka ny ''[[Catalogue of Plants of Madagascar]]'' (2018) dia fianakavian-javamaniry misy lalan-dranon-kazo (''[[Tracheophyta]]'') sy [[briôfita]] (''[[Ahidrano|Algae]]'' sy ''[[Volombato|Bryophita]]'') miisa 343 no voarakitra, izay ahitana karazana 12&nbsp;000 eo ho eo. Mbola tsy ampy fanadihadiana ny ankamaroan' ny vondrona zavamaniry. Amin' ny zavamaniry trakeôfita dia 83&nbsp;% no tsy hita raha tsy eto amin' ny Nosy. Fianakaviana dimy manontolo amin' ny [[Roa ravin-tsimoka|zavamaniry]] [[roa ravin-tsimoka]] (dikôtiledôna) no tsy hita raha tsy eto Madagasikara: ''[[Asteropeiaceae]]'', ''[[Barbeuiaceae]]'', ''[[Physena|Physenaceae]]'', ''[[Sarcolaenaceae]]'', ary ''[[Sphaerosepalaceae]]''. Farafahakeliny ny 96&nbsp;% amin' ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] na [[kirihitra]] malagasy dia tombanana ho tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. === Zavamaniry misy lalan-dranon-kazo === ==== Ny ''Pteridophyta'' ==== Amin' ny ''[[Pteridophyta]]'' (zavamaniry tsy mamony) — ny ''[[Ampanga|Filicophyta]]'' (ampanga) sy ny ''[[Lycopodiopsida|Lycophyta]]'' ary ny havany — dia misy karazana 570 eo ho eo voafaritra eto Madagasikara; eo ho eo amin' ny antsasany amin' ireo no tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara. Amin' ny ''[[Cyatheaceae]]'' — ampanga hazo misy kirany, maniry amin' ny ala mando — ny telo amin' ny karazany 47 voafaritra ihany no tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Karazana ''[[Pinophyta]]'' ([[hazokesika]], sns) enina amin' ny vondron-karazana ''[[Podocarpus]]'' — tsy hita afa-tsy eto Madagasikara avokoa — ary ''[[Cycadophyta]]'' iray (''Cycas thouarsii'', izay atao amin' ny teny malagasy hoe faho na fatra) no teratany eto amin' ny Nosy. ==== Ny ''Angiospermae'' ==== Eo amin' ny [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] (''Angiospermae'') dia misy karazana malagasy 320 eo ho eo ny vondrona tranainy ([[ANITA]]) sy ny ''[[Magnolianae]]'', ka tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny 94&nbsp;% amin' ireo. Ny fianakaviana ahitana karazana betsaka indrindra dia ny ''[[Annonaceae]]'', ny ''[[Lauraceae]]'', ny ''[[Monimiaceae]]'', ary ny ''[[Myristicaceae]]'', izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] ary [[vahy]] amin' ny ankapobeny, ankoatra ny fianakaviana be karazana ''[[Piperaceae]]'' (ahitana ny [[Dipoavatra mainty|dipoavatra]]). Tena maro isan-karazany ny karazan-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]] (mônôkôtiledôna). Miisa 900 mahery ny karazana ao amin' izy ireo, ary tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny 85&nbsp;% amin' ireo, anisan' izany ny ôrkide (''[[Orchidaceae]]'') izay fianakaviana betsaka karazana indrindra eto amin' ny Nosy. Ahitana karazana 200 eo ho eo ny palmie (''[[Arecaceae]]'') eto Madagasikara (ny ankamaroany dia ao amin' ny vondron-karazana ''[[Dypsis]]''), manan-tombo telo heny noho ny isan' ny karazana hita ao [[Afrika]] izany; tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara izy rehetra ireo, afa-tsy ny dimy. Ny fianakavian-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]] (mônôkôtiledôna) lehibe maro hafa dia ahitana ny ''[[Pandanaceae]]'', misy karazana miisa 88 ao amin' ny vondron-karazana ''[[Pandanus]]'', hita indrindra any amin' ny toeram-paniriana mando ka hatramin' ny tena mando, ary ny ''[[Asphodelaceae]]'', izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara, ary karazana miisa 130 mahery ao amin' ny vondron-karazana ''[[Aloe]]''. Hita tsara ny ''[[Poaceae]]'' (bozaka, misy karazany 550 eo ho eo) sy ny ''[[Cyperaceae]]'' (misy karazana 300 eo ho eo) saingy ambany ny tahan' endemisma (40&nbsp;% sy 37&nbsp;% avy). Ny [[ravinala]] (''Ravenala madagascariensis''), izay mari-pamantarana nasiônaly sy ambolena betsaka, no hany karazana malagasy ao amin' ny fianakaviana ''[[Strelitziaceae]]''. Ao amin' ny ''[[Eudicotyledoneae]]'' no ahitana ny ampahany betsaka amin' ny karazan-javamaniry eto Madagasikara, ary ny fianakaviana ahitana karazana betsaka indrindra dia: * ny ''[[Fabaceae]]'' (662 karazana, ny 77&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), anisan' izany ny hazo maro ao amin' ny ala malagasy, toy ny andramena (vondron-karazana ''[[Dalbergia]]''); * ny ''[[Rubiaceae]]'' (karazana 632, ny 92&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana karazana ''[[Psychotria]]'' maherin' ny 100 sy karazana kafe (''[[Coffea]]'') 60, ny ankamaroany dia tsy fahita firy any ivelany; * ny ''[[Asteraceae]]'' (karazana 535, ny 81&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana ny karazana tsy fahita any ivelany ao amin' ny vondron-karazana ''[[Helichrysum]]'' 100 mahery; * ny ''[[Acanthaceae]]'' (karazana 500, ny 94 % amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana karazana 90 ao amin' ny vondron-karazana ''[[Hypoestes]]''; * ny ''[[Euphorbiaceae]]'' (karazana 459, ny 94&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), indrindra ny vondron-karazana ''[[Croton]]'' sy ''[[Euphorbia]]'' izay ahitana karazana be dia be; * ny ''[[Malvaceae]]'' (karazana 486 ka ny 87&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), indrindra fa ny vondron-karazana ''[[Dombeya]]'' izay ahitana karazana be dia be (karazana 177 ka ny 97&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany) ary ny 7 amin' ny karazana zaha (''[[Zaha|Adansonia]]'') 9 fantatra, ka ny 6 amin' ireo dia tsy fahita any ivelany; * ny ''[[Apocynaceae]]'' (karazana 363 ahitana 93&nbsp;% tsy fahita any ivelany), anisan' izany ny [[Tonga (zavamaniry)|tonga]] (''Catharanthus roseus''); * ny ''[[Melastomataceae]]'' (karazana 341, ny 98&nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), miseho indrindra amin' ny endrka hazo sy ny hazobotry. Amin' ny ''[[Eudicotyledoneae]]'', ny ''[[Crassula micans]]'' dia ohatra iray amin' ny zavamaniry noheverina ho efa lany tamingana. Ity karazana ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crassula]]'' ity dia hita voalohany tamin' ny taona 1770, saingy tamin' ny taona 2000 vao hita indray, rehefa nihevitra ny bôtanista fa lany tamingana izy io. '''Zavamaniry''' '''tsy misy lalan-dranon-kazo''' Ny lisitra natao tamin' ny taona 2012 dia mirakitra karazana ''[[Volombato|Bryophyta]]'' ([[volombato]]) miisa 751, karazana ''[[Marchantiophyta|Hepaticophyta]]'' miisa 390 ary karazana ''[[Anthocerotophyta]]'' telo. Manodidina ny 34&nbsp;% amin' ny ''Bryophita'' sy 19&nbsp;% amin' ny ''Hepaticophyta'' dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara. Tsy fantatra hoe firy amin' ireo karazana ireo no efa lany tamingana hatramin' ny nahitana azy ireo, ary mbola mety misy tsy fantatra isa koa. === Ny ''Algae'' === Maneho karazan-javamaniry malagasy be dia be ao amin' ny ''[[Bacillariophyta]]'' ny boky mitondra ny lohateny hoe ''The natural history of Madagascar''. Mbola tsy fantatra tsara ny [[ahidrano]] eto Madagasikara, indrindra fa ny ahidrano bitika (''Microalgae''). Nahafahan' ny mpahay siansa nahafantatra ny fiovana paleôklimatika teto amin' ny Nosy ny antsanga anaty farihy. Karazana an-dranomamy ao amin' ny ''Bacillariophyta'' miisa 134 eo ho eo no fantatra, avy amin' ny angon-dilatra fôsily ny ankamaroany. === Ny holatra sy ny savoronala === [[Sary:Fougère Épiphyte.jpg|vignette|Ampanga mivelona eny amin' ny zavamaniry (hazo) hafa]] Karazana [[holatra]] (''[[Fungi]]'') maro eto [[Madagasikara]] no mbola tokony hofariparitana. Ny karazana holatra maro no hanina eto amin' ny firenena, indrindra ao amin' ny vondron-karazana ''[[Auricularia]]'', ''[[Lepiota]]'', ''[[Cantharellus]]'' ary ''[[Russula]]''. Ny ankamaroan' ny karazana ektômikôriziana dia maniry eny amin' ny fambolena [[Kininina (zavamaniry)|kininina]] (''Eucalyptus'') sy [[Hazokesika|hazo kesika]] (''Pinus'') ary koa any amin' ny alan-[[tapia]] (''Uapaca bojeri''). Ilay holatra ao amin' ny fizaràna ''Chytridiomycota'' atao hoe ''Batrachochytrium dendrobatidis'', tompon' andraikitra amin' ny [[sitridiômikôzy]], areti-mifindra izay mandrahona ny mponina ''[[Amphibia]]'' maneran-tany, dia noheverina hatry ny ela fa tsy misy eto [[Madagasikara]]. Notaterina tamin' ny taona 2010 izany ary nohamafisina avy eo tany amin' ny faritra samihafa sy tamin' ny fianakaviana sahona maro, ka nampandrenesina ny mpahay siansa amin' ny loza vaovao ho an' ireo sahona any amin' ny vondronosy izay efa atahorana ho lany tamingana. == Jereo koa == * [[Biby eto Madagasikara]] * [[Toetanin' i Madagasikara]] * [[Jeôgrafian' i Madagasikara]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny amfibiana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny reptiliana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] == Loharano == ay391268lnd5j71omk6b4315q7afmn3 0 295664 1135664 1135620 2026-04-19T22:27:09Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135664 wikitext text/x-wiki [[Sary:Commelina madagascarica.jpg|vignette|314x314px|[[Nifinakanga]] (''Commelina madagascarica'')]] Ny '''fanalan-jaza eto Madagasikara''' dia voasazy amin' ny toe-javatra rehetra araka ny lalàna mifehy ny [[Fahafahan-jaza|fanalan-jaza]] eto amin' ny firenena, na ho an' ny alan-jaza na ho an' ny mpanampy amin' ny fanalan-jaza. Anisan' ny firenena vitsy dia vitsy mandrara tanteraka ny fanalan-jaza i [[Madagasikara]]. Ny fanalan-jaza dia tsy ara-dalàna nanomboka tamin' ny andron' ny fanjanahantany frantsay, voataonan' ny toe-tsaina mpomba ny fahaterahana. Tamin' ny taona 2017, nolavin' ny governemanta ny tolo-kevitra haha ara-dalàna ny fanalan-jaza ho an' ny fahasalamana. Nisy volavolan-dalàna momba ny fanomezana alalana ny fanalan-jaza amin' ny raharaha fanolanana izay natolotry ny [[solombavambahoaka]] Masy Goulamaly tamin' ny Novambra 2021, saingy nolavin' ny [[Antenimieran' i Madagasikara|Antenimiera]] izany. Ny ankamaran' ny Malagasy dia manohitra ny lalàna maha ara-dalàna ny fanalan-jaza. Ny Fiangonana, izay manohitra ny fanalan-jaza, dia misy fiantraikany amin' ny fanapahan-kevitry ny mpanao pôlitika. Etsy ankilany dia fikambanana iraisam-pirenena maro no mamporisika ny fanaovana ho ara-dalàna ny fanalan-jaza ho ara-dalàna. Ny fikambanana Nifin'Akanga, izay vondrona mpiaro ny fanalan-jaza, dia manao fikarohana sy mikarakara fihetsiketsehana. Eto Madagasikara dia tena mampidi-doza ny fanalan-jaza ary antony lehibe mahafaty ny vehivavy betsaka. Ny fanalan-jaza sasany dia ataon' ny mpiasan' ny fahasalamana mangingina. Misy vehivavy manala zaza ny tenany na mampiasa fanafody nentim-paharazana avy amin' ny reninjaza. Kely ny fampiasana [[fanabeazana aizana]] eto Madagasikara. == Pôlitikan' ny fanalan-jaza eto Madagasikara == Mbola tsy mahazo vahana ny fanalan-jaza eto [[Madagasikara]] satria tsy eken' ny lalàna ny fampitsaharana vohoka na inona na inona antony araka ny fehezan-dalàna famaizana nivoaka tamin' ny taona 2017, andininy faha-317 ary mbola maneho izany ihany koa ny lalàna 2017-043 andininy faha-28<ref><small>"[https://wol.jw.org/mg/wol/d/r26/lp-mg/102009201#h=6 Tsy Tena Mamaha Olana ny Fanalana Zaza]", ''wol.jw.org''</small></ref>. Fa indrindra koa ny mpitsabo na mpianatra ho mpitsabo raha tratra miray tsikombakomba dia mahazo sazy hentitra sy fanamelohana higadra 1 hatramin' ny 5 taona an-tranomaizina, miampy onitra 360&nbsp;000 Ar hatramin' ny 10&nbsp;800&nbsp;000 Ar. Raha sanatria ka fantatra fa efa mperin-kelola ilay olona dia mbola sazy mafimafy kokoa noho izany no mihatra aminy<ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php Mpitsabo mpanala zaza Mety hahatratra 10 tapitrisa Ar ny sazy] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/mpitsabo-mpanala-zaza-mety-hahatratra-10-tapitrisa-ar-ny-sazy-23631.php |date=20251212072741 }}", ''www.tiatanindrazana.mg''</small></ref>. == Jereo koa == * [[Nifinakanga]] (zavamaniry) * [[Fanambadiana]] * [[Fanabeazana aizana]] * [[Firaisana ara-nofo]] == Loharano == c1xugzrrlmlo35iqqlqztgwnv51vpp6 0 297005 1135728 1125720 2026-04-20T11:33:14Z Artanisen 22119 Map of Indochina Burma Siam China Railway 1886 Weller.png 1135728 wikitext text/x-wiki [[Sary:Map of Indochina Burma Siam China Railway 1886 Weller.png|vignette|433x433px|Indôsina tamin' ny taona 1886]] [[Sary:2014-Cambodge Angkor Wat (26).jpg|vignette|Mpandihy ao amin' ny tempolin' i Angkor Wat, any Kambôja (2014)]] Ny '''Indôsinoa''' dia mponin' i [[Indôsina]] ary ny zavatra rehetra miainga avy any, toy ny entana, toerana, zavakanto, biby, sns. dia faritrana hoe '''indôsinoa'''. Noforonin' i Conrad Malte-Brun, mpahay jeôgrafia frantsay-danoà (1775-1826), ny teny hoe "Indôsina", tao amin' ny asasorany mitondra ny lohateny hoe ''Précis de la Géographie Universelle'' (navoaka tao Paris tamin' ny taona1810). Izany dia naneho ny hery lehibe ara-kolontsaina sy ara-pôlitikan' ny firenena matanjaka roa tao amin' ilay faritra, dia i [[India]] sy i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], eo amin' ny vahoaka sy ny fanjakana any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] an-tanibe Nandritra ny vanim-potoanan' ny fanjanahantany dia nantsoina koa hoe '''[[Kôsintsina|Kôsintsinoa]]''' , ny Indôsinoa sasany, indrindra fa ny mponina any amin' ny ilany atsimon' i [[Vietnamy]]. {| class="wikitable" |+Mponina isaky ny faritra ! [[Vietnamy]] |96 395 051 <small>(2020)</small> |- ! [[Tailandy]] |68 977 400 <small>(2020)</small> |- ! [[Mianmara]] |56 590 071 <small>(2020)</small> |- ! [[Yunnan]] |47 420 000 <small>(2020)</small> |- ! [[Malezia]] (an-tanibe) |32 652 083 <small>(2020)</small> |- ! [[Kambôdia|Kambôja]] |16 926 984 <small>(2018)</small> |- ! [[Laôsy]] |7 234 171 <small>(2018)</small> |- ! [[Singaporo]] |6 209 660 <small>(2010)</small> |} lhudo487012lrxh5p8dno3k2gzuluze 0 297836 1135683 1131653 2026-04-20T04:57:44Z ~2026-96630-1 38575 Rohy anatiny 1135683 wikitext text/x-wiki [[Sary:Senna alexandrina Mill.-Cassia angustifolia L. (Senna Plant).jpg|vignette|397x397px|''Senna alexandrina'' (na ''Cassia angustifolia'' taloha)]] Ny '''''Senna''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Caesalpinioideae]]'', izay miely manerana ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly rehetra, ahitana karazana miisa eo anelanelan' ny 260 sy 350. Namolavola fanoherana kely ny glifôzata (akora miasa ao amin' ny fanafody mpamono ahidratsy be mpividy indrindra sy be mpampiasa indrindra eran-tany, anisan' izany ny Roundup) ny karazana sasany amin' io vondron-karazana io. Efa ela no noheverina ho anisan' ny vondron-karazana ''[[Cassia]]'' ny karazana ao amin' ity vondron-karazana ity. Tany am-piandohan' ny taompolo 1980 vao fantatra fa vondron-karazana misaraka ny ''Senna''. Vondron-karazana hafa nisaraka tamin' ny ''Cassia'' koa ny ''[[Chamaecrista]]''. Ny ''Senna alexandrina'' no karazana filamatra ho an' ny vondron-karazana. Karazana ''Senna'' 50 eo ho eo no fantatra amin' ny fambolena. == Fanasokajiana == === Anarana siantifika hafa === Indreto ny anarana siantifika hafa anondroana ny ''Senna'' araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' <small>(4</small> <small>Oktobra 2018)</small>: * ''Chamaefistula'' (DC.) G. Don * ''Chamaesenna'' (DC.) Raf. ex Pittier * ''Desmodiocassia'' Britton & Rose * ''Earleocassia'' Britton * ''Echinocassia'' Britton & Rose * ''Gaumerocassia'' Britton * ''Herpetica'' (DC.) Raf. * ''Leonocassia'' Britton * ''Palmerocassia'' Britton * ''Peiranisia'' Raf. * ''Phragmocassia'' Britton & Rose * ''Pseudocassia'' Britton & Rose * ''Pterocassia'' Britton & Rose * ''Sciacassia'' Britton * ''Tharpia'' Britton & Rose * ''Xerocassia'' Britton & Rose === Lisitry ny karazana === Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' <small>(15</small> <small>Septambra 2014)</small>: * ''Senna acanthoclada'' (Griseb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acclinis'' (F. Muell.) Randell * ''Senna aciphylla'' (Benth. ex A. Gray) Randell * ''Senna aculeata'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acunae'' (Borhidi) Barreto & Yakovlev * ''Senna acuparata'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acuruensis'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acuta'' (Vogel) Zoellner & San Martin * ''Senna acutisepala'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna affinis'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna alata]]'' (L.) Roxb. * ''Senna alcaparra'' (Phil.) Zoellner & San Martin * ''Senna alexandrina'' Mill. * ''Senna andrieuxii'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna angulata'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna angustisiliqua'' (Lam.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna ankaranensis]]'' Du Puy & R.Rabev. * ''[[Senna anthoxantha]]'' (Capuron) Du Puy & R.Rabev. * ''Senna aphylla'' (Cav.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna apiculata'' (M.Martens & Galeotti) H.S.Irwi * ''Senna appendiculata'' (Vogel) Wiersema * ''Senna apsidoneura'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna araucarietorum'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna argentea'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna arida'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aristeguietae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna armata'' (S.Watson) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna arnottiana'' (Hook.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna artemisioides'' Isely * ''Senna atomaria'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aurantia'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna auriculata'' (L.) Roxb. * ''Senna aversiflora'' (Herbert) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aversifolia'' (Herbert) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aymara'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna baccarinii'' (Chiov.) Lock * ''Senna bacillaris'' (L.f.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna barclayana'' (Sweet) Randell * ''Senna bauhinioides'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna benitoensis'' (Britton & Wilson) H.S.Irwin & * ''Senna bicapsularis'' (L.) Roxb. * ''Senna biglandularis'' A.O. Araujo & V.C. Souza * ''Senna birostris'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna bosseri'' Du Puy & R.Rabev. * ''Senna bracteosa'' D. Cardoso & L.P. Queiroz * ''Senna brongniartii'' (Gaudich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna burkartiana'' (Villa) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cajamarcae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cana'' (Nees & Mart.) H.S.Irwin & Barn * ''Senna candolleana'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna capensis'' (Thunb.) E. Mey. * ''Senna cardiosperma'' (F. Muell.) Randell * ''Senna caudata'' (Standl.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna centranthera'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cernua'' (Balb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna chacoensis'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna chapmanii'' (Isely) Barreto & Yakovlev * ''Senna chloroclada'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna chrysocarpa'' (Desv.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna clavigera'' (Domin) Randell * ''Senna cobanensis'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna coimbrae'' M. Nee & Barneby * ''Senna collicola'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna confinis'' (Greene) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna coquimbensis'' (Vogel) Zoellner & San Martin * ''Senna corifolia'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cornigera'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna coronilloides'' (Benth.) Randell * ''Senna corymbosa'' (Lam.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna costata'' (J. F. Bailey & C. White) Randell * ''Senna covesii'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna crassiramea'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna crotalarioides'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cruckshanksii'' (Hook.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cuatrecasasii'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cumingii'' (Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barn * ''Senna cushina'' (J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneb * ''Senna dardanoi'' Alf.Fern. & P.Bezerra * ''Senna dariensis'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna davidsonii'' (V.Singh) V.Singh * ''Senna demissa'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna didymobotrya'' (Fresen.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna divaricata'' (Nees & Blume) Lock * ''Senna domingensis'' (Spreng.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna durangensis'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ellisiae'' (Brenan) Lock * ''Senna fabrisii'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna floribunda'' (Cav.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna foetidissima'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna formosa'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna fruticosa'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna galegifolia'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna galeottiana'' (M.Martens) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna gardneri'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna garrettiana'' (Craib) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna gaudichaudii'' (Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barn * ''Senna georgica'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna glutinosa'' (DC.) Randell * ''Senna gossweileri'' (Baker f.) Lock * ''Senna guatemalensis'' (Donn.Sm.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna gundlachii'' (Urb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna harleyi'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna haughtii'' (J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneb * ''Senna hayesiana'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna hebecarpa'' (Fernald) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna herzogii'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna hilariana'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna hirsuta'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna holosericea'' (Fresen.) Greuter * ''Senna holwayana'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna hookeriana'' Batka * ''Senna huancabambae'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna huidobriana'' (Phil.) Zoellner & San Martin * ''Senna huilana'' (Britton & Killip) H.S.Irwin & * ''Senna humifusa'' (Brenan) Lock * ''Senna incarnata'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna insularis'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna intermedia'' (""Sharma, Vivek. & Rathakr."") V.S * ''Senna italica'' Mill. * ''Senna itatiaiae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna koelziana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna kuhlmannii'' Hoehne * ''Senna kurtzii'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna lactea'' (Vatke) Du Puy * ''Senna lasseigniana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna latifolia'' (G.Mey.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna leandrii'' (Ghesq.) Du Puy * ''Senna lechriosperma'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna leiophylla'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ligustrina'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna lindheimeriana'' (Scheele) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna longiglandulosa'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna longiracemosa'' (Vatke) Lock * ''Senna loretensis'' (Killip) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna lourteigiana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna macranthera'' (Collad.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna macrophylla'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna magnifolia'' (F. Muell.) Randell * ''Senna malaspinae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mandonii'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna marilandica'' (L.) Link * ''Senna martiana'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mensicola'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna meridionalis'' (R.Vig.) Du Puy * ''Senna mexicana'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mollissima'' (Willd.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna monilifera'' H.S. Irwin & Barneby * ''Senna monozyx'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna montana'' (Roth) V.Singh * ''Senna morongii'' (Britton) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mucronifera'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna multifoliolata'' (Paul G.Wilson) H.S.Irwin & Bar * ''Senna multiglandulosa'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna multijuga'' (Rich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mutisiana'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nana'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna neglecta'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nicaraguensis'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nitida'' (Rich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nomame'' (Makino) T.C. Chen * ''Senna notabilis'' (F. Muell.) Randell * ''Senna nudicaulis'' (Burkart) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna obliqua'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna oblongifolia'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna obtusifolia'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna occidentalis'' (L.) Link * ''Senna odorata'' (R.Morris) Randall * ''Senna oligoclada'' (F. Muell.) Randell * ''Senna orcuttii'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna organensis'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna oxyphylla'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pachyrrhiza'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pallida'' (Vahl) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna papillosa'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna paradictyon'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna paraensis'' (Ducke) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pendula'' (Willd.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pentagonia'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna peralteana'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna perrieri'' (R.Vig.) Du Puy * ''Senna petersiana'' (Bolle) Lock * ''Senna phlebadenia'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna phyllodinea'' (R. Br.) Symon * ''Senna pilifera'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pilosior'' (J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneb * ''Senna pinheiroi'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pistaciifolia'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna planitiicola'' (Domin) Randell * ''Senna pleurocarpa'' (F. Muell.) Randell * ''Senna pneumatica'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna podocarpa'' (Guill. & Perr.) Lock * ''Senna polyantha'' (Collad.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna polyphylla'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna praeterita'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pumilio'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna punoensis'' Lass. * ''Senna purpusii'' (Brandegee) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna quinquangulata'' (Rich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna racemosa'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna reniformis'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna reticulata'' (Willd.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rigida'' (Hieron.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rigidicaulis'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ripleyana'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna rizzinii'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna robiniifolia'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna roemeriana'' (Scheele) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rostrata'' (Mart.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rotundifolia'' Pers. * ''Senna rugosa'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ruiziana'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rupununiensis'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ruspolii'' (Chiov.) Lock * ''Senna saeri'' (Pittier) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna sandwithiana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna santanderensis'' (Britton & Killip) H.S.Irwin & * ''Senna scabriuscula'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna scandens'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna septemtrionalis'' (Viv.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna shaferi'' (Britton & P. Wilson) Barreto & Yakovlev * ''Senna siamea'' (Lam.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna silvestris'' (Vell.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna singueana'' (Delile) Lock * ''Senna skinneri'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna smithiana'' (Britton & Killip) H.S.Irwin & * ''Senna socotrana'' (Serrato) Lock * ''Senna sophera'' (L.) Roxb. * ''Senna sousana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spectabilis'' (DC.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spinescens'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spiniflora'' (Burkart) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spinigera'' (Rizzini) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna splendida'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna stenocarpa'' Vogel * ''Senna stenophylla'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna stipulacea'' (Aiton) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna suarezensis'' (Capuron) Du Puy * ''Senna subtrijuga'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna subulata'' (Griseb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna sulfurea'' (Collad.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna surattensis'' (Burm.f.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna talpana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tapajozensis'' (Ducke) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tenuifolia'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna timoriensis'' (DC.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tonduzii'' (Standl.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tora'' (L.) Roxb. * ''Senna trachypus'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna trianae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna trichosepala'' (Chodat & Wilczek) H.S.Irwin & * ''Senna trolliiflora'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tropica'' (Vell.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna truncata'' (Brenan) Lock * ''Senna tuhovalyana'' (Ake Assi) Lock * ''Senna uncata'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna undulata'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna uniflora'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna unijuga'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna urmenetae'' (Phil.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna vargasii'' (Schery) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna velutina'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna venusta'' (F. Muell.) Randell * ''Senna versicolor'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viarum'' (Little) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viciifolia'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viguierella'' (Ghesq.) Du Puy * ''Senna villosa'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viminea'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna weddelliana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna williamsii'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna wislizeni'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna wurdackii'' H.S.Irwin & Barneby Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (Jolay 2024): * ''Senna acanthoclada'' <small>(Griseb.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]]) * ''Senna acatlanensis'' <small>C.Rojas-Mart. & A. Delgado</small> ([[Meksika]]) * ''Senna acclinis'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (New South Wales) * ''Senna aciphylla'' <small>(Benth. ex A.Gray) Randell</small> ([[Aostralia]] atsinanana) * ''Senna aculeata'' <small>(Pohl ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Amerika Atsimo]]) * ''Senna acunae'' <small>(Borhidi) A.Barreto & Yakovlev</small> ([[Kiobà|Kioba]]) * ''Senna acuparata'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Ekoadôra]], [[Però|Pero]]) * ''Senna acuruensis'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna acutisepala'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> (Brezily) * ''Senna affinis'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Bôlivia]], Brezily) * ''Senna alata'' <small>(L.) Roxb.</small> ([[Amerika Atsimo]], [[Amerika Afovoany]]) * ''Senna alexandrina'' <small>Mill.</small> ([[Afrika Avaratra]], [[India]], [[Pakistàna|Pakistana]]) * ''Senna andrieuxii'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]]) * ''Senna angulata'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna angustisiliqua'' <small>(Lam.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Karaîba|Karaiba]]) * ''Senna ankaranensis'' <small>Du Puy & R.Rabev.</small> ([[Madagasikara]]) * ''Senna anthoxantha'' <small>(Capuron) Du Puy</small> (Madagasikara) * ''Senna aphylla'' <small>(Cav.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]]) * ''Senna apiculata'' <small>(M.Martens & Galeotti) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]], [[Arzantina]]) * ''Senna appendiculata'' <small>(Vogel) Wiersema</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna apsidoneura'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Bôlivia]]) * ''Senna araucarietorum'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> (Brezily) * ''Senna argentea'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]]) * ''Senna arida'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> (Meksika) * ''Senna aristeguietae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]], [[Venezoela]]) * ''Senna armata'' <small>(S.Watson) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arizona]], [[Kalifornia|California]], [[Meksika]] avaratra-andrefana, [[Nevada]]) * ''Senna arnottiana'' <small>(Gillies) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]], [[Silia|Sily]]) * ''Senna artemisioides'' <small>(Gaudich. ex DC.) Randell</small> ([[Aostralia]]) * ''Senna atomaria'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]] hatrany [[Venezoela]], [[Karaîba|Karaiba]]) * ''Senna aurantia'' <small>(Ruiz & Pav. ex G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Però|Pero]]) * ''Senna auriculata'' <small>(L.) Roxb.</small> ([[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], [[Mianmara]]) * ''Senna aversiflora'' <small>(Herb.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna aymara'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Bôlivia]]) * ''Senna baccarinii'' <small>(Chiov.) Lock</small> * ''Senna bacillaris'' <small>(L.f.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Antilia]]) * ''Senna bahiensis'' <small>A.G.Lima & V.C.Souza</small> * ''Senna barclayana'' <small>(Sweet) Randell</small> ([[Aostralia]] atsinanana) * ''Senna barnebyana'' <small>Lass.</small> * ''Senna barronfieldii'' <small>(Colla) Hewson</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna bauhinioides'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna benitoensis'' <small>(Britton & P.Wilson) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna bicapsularis'' <small>(L.) Roxb.</small> * ''Senna biglandularis'' <small>A.O.Araujo & V.C.Souza</small> * ''Senna birostris'' <small>(Dombey ex Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna bosseri'' <small>Du Puy & R.Rabev.</small> * ''Senna bracteosa'' <small>D.B.O.S.Cardoso & L.P.Queiroz</small> * ''Senna brongniartii'' <small>(Gaudich.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna burkartiana'' <small>(Villa) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cajamarcae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cana'' <small>(Nees & Mart.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna candolleana'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cardiosperma'' <small>(F.Muell.) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna catingae'' <small>(Harms) L.P.Queiroz</small> * ''Senna caudata'' <small>(Standl.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cearensis'' <small>Afr.Fern.</small> * ''Senna centranthera'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cernua'' <small>(Balb.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna charlesiana'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna chloroclada'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna chrysocarpa'' <small>(Desv.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna circinnata'' <small>(Benth.) Randell</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna cladophylla'' <small>(W.Fitzg.) Randell</small> (Aostralia avatratra) * ''Senna clavigera'' <small>(Domin) Randell</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna cobanensis'' <small>(Britton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna coimbrae'' <small>M.Nee & Barneby</small> * ''Senna collicola'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna confinis'' <small>(Greene) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna corifolia'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cornigera'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna coronilloides'' <small>(Benth.) Randell</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna corymbosa'' <small>(Lam.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]]) * ''Senna costata'' <small>(J.F.Bailey & C.T.White) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra) * ''Senna covesii'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna crassiramea'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna crotalarioides'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cruckshanksii'' <small>(Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cuatrecasasii'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cumingii'' <small>(Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna curvistyla'' <small>(J.M.Black) Randell</small> (Aostralia avaratra-andrefana) * ''Senna cushina'' <small>(J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cuthbertsonii'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (Aostralia avaratra-andrefana) * ''Senna dardanoi'' <small>Afr.Fern. & P.Bezerra</small> * ''Senna dariensis'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna davidsonii'' <small>(V.Singh) V.Singh</small> * ''Senna demissa'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna didymobotrya'' <small>(Fresen.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna divaricata'' <small>(Nees & Blume) Lock</small> * ''Senna divaricata'' <small>(Nees & Blume) Lock</small> * ''Senna domingensis'' <small>(Spreng.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna dryadica'' <small>A.G.Lima & Mansano</small> * ''Senna durangensis'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ellisiae'' <small>(Brenan) Lock</small> * ''Senna ferraria'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna flexuosa'' <small>(Randell) Randell</small> (Astralia andrefana) * ''Senna × floribunda'' <small>(Cav.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna foetidissima'' <small>(Ruiz & Pav. ex G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna formosa'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna franciscana'' <small>A.G.Lima & Mansano</small> * ''Senna fruticosa'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna galeottiana'' <small>(M.Martens) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna gardneri'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna garrettiana'' <small>(Craib) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna gaudichaudii'' <small>(Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Nosin' i Pasifika]], Queensland) * ''Senna georgica'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna glaucifolia'' <small>(Randell) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna gloriosa'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) A.G.Lima & Mansano</small> * ''Senna glutinosa'' <small>(DC.) Randell</small> ([[Aostralia]]) * ''Senna goniodes'' <small>(A.Cunn. ex Benth.) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna gossweileri'' <small>(Baker f.) Lock</small> * ''Senna guatemalensis'' <small>(Donn.Sm.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna gundlachii'' <small>(Urb.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hamersleyensis'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna harleyi'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna haughtii'' <small>(J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hayesiana'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hebecarpa'' <small>(Fernald) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna heptanthera'' <small>Randell</small> (Arnhem Land) * ''Senna herzogii'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hilariana'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hirsuta'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Amerika]]) * ''Senna holosericea'' <small>(Fresen.) Greuter</small> * ''Senna holwayana'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hookeriana'' <small>Batke</small> * ''Senna huancabambae'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna huidobriana'' <small>(Phil.) Zoellner & San Martin</small> * ''Senna huilana'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna humifusa'' <small>(Brenan) Lock</small> * ''Senna incarnata'' <small>(Pav. ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna insularis'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna intermedia'' <small>(B.D.Sharma, Vivek. & Rathakr.) V.Singh</small> * ''Senna italica'' <small>Mill.</small> * ''Senna itatiaiae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna juchitanensis'' <small>Saynes & R.Torres</small> * ''Senna koelziana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna kuhlmannii'' <small>Hoehne</small> * ''Senna kurtzii'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna lactea'' <small>(Vatke) Du Puy</small> * ''Senna lasseigniana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna latifolia'' <small>(G.Mey.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna leandrii'' <small>(Ghesq.) Du Puy</small> * ''Senna lechriosperma'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna leiophylla'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna leptoclada'' <small>(Benth.) Randell</small> (Northern Territory) * ''Senna ligustrina'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna lindheimeriana'' <small>(Scheele) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna longiglandulosa'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna longiracemosa'' <small>(Vatke) Lock</small> * ''Senna loretensis'' <small>(Killip & J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna lourteigiana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna macranthera'' <small>(DC. ex Collad.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna macrophylla'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna magnifolia'' <small>(F.Muell.) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna malaspinae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna mandonii'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna manicula'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna marilandica'' <small>(L.) Link</small> * ''Senna martiana'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna mensicola'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna meridionalis'' <small>(R.Vig.) Du Puy</small> – [[Madagasikara]] * ''Senna mexicana'' <small>(Jacq.) H.S.Irwin & Barneby</small> – [[Meksika]] * ''Senna mollissima'' <small>(Humb. & Bonpl. ex Willd.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna monilifera'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna monozyx'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna montana'' <small>(B.Heyne ex Roth) V.Singh</small> * ''Senna morongii'' <small>(Britton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna mucronifera'' <small>(Mart. ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna multifoliolata'' <small>(Paul G.Wilson) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna multiglandulosa'' <small>(Jacq.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Amerika Afovoany]] sy [[Atsimo]]) * ''Senna multijuga'' <small>(Rich.) H.S.Irwin & Barneby</small> (Amerika Afovoany sy Atsimo) * ''Senna mutisiana'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna nana'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna neglecta'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna nicaraguensis'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna nitida'' <small>(Rich.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna notabilis'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (Aostralia) * ''Senna nudicaulis'' <small>(Burkart) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna obliqua'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> (Pero) * ''Senna oblongifolia'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna obtusifolia'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> (Amerika Afovoany sy Atsimo) * ''Senna occidentalis'' <small>(L.) Link</small> (Etazonia, Amerika Afovoany sy Atsimo) * ''Senna oligoclada'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (Aostralia avaratra) * ''Senna orcuttii'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna organensis'' <small>(Glaz. ex Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna oxyphylla'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pachyrrhiza'' <small>(L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pallida'' <small>(Vahl) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna papillosa'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna paposana'' <small>(Phil.) Zoellner & San Martin</small> * ''Senna paradictyon'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna paraensis'' <small>(Ducke) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pendula'' <small>(Humb. & Bonpl. ex Willd.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pentagonia'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna peralteana'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna perrieri'' <small>(R.Vig.) Du Puy</small> * ''Senna petersiana'' <small>(Bolle) Lock</small> * ''Senna phlebadenia'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna phyllodinea'' <small>(R.Br.) Symon</small> (Aostralia) * ''Senna pilifera'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pilocarina'' <small>(Symon) Randell</small> (Aostralia) * ''Senna pilosior'' <small>(B.L.Rob.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pinheiroi'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pistaciifolia'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna planitiicola'' <small>(Domin) Randell</small> * ''Senna pleurocarpa'' <small>(F.Muell.) Randell</small> * ''Senna pluribracteata'' <small>F.S.Souto & R.T.Queiroz</small> * ''Senna pneumatica'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna podocarpa'' <small>(Guill. & Perr.) Lock</small> * ''Senna polyantha'' <small>(Collad.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna polyphylla'' <small>(Jacq.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna praeterita'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna procumbens'' <small>Randell</small> * ''Senna pumilio'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna punoensis'' <small>Lass.</small> * ''Senna purpusii'' <small>(Brandegee) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna quinquangulata'' <small>(Rich.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna racemosa'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna reniformis'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna reticulata'' <small>(Willd.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rigidicaulis'' <small>(Burkart ex L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ripleyana'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rizzinii'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna robiniifolia'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna roemeriana'' <small>(Scheele) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rostrata'' <small>(Mart.) H.S.Irwin & Barneby</small> (New Mexico) * ''Senna rugosa'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ruiziana'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rupununiensis'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ruspolii'' <small>(Chiov.) Lock</small> * ''Senna saeri'' <small>(Pittier) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sandwithiana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna santanderensis'' <small>(Britton & Killip) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna scabriuscula'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna scandens'' <small>(Ruiz & Pav. ex G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna septemtrionalis'' <small>(Viv.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sericea'' <small>(Symon) Albr. & Symon</small> * ''Senna siamea'' <small>(Lam.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna silvestris'' <small>(Vell.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna singueana'' <small>(Delile) Lock</small> * ''Senna skinneri'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna smithiana'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sophera'' <small>(L.) Roxb.</small> * ''Senna sousana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spectabilis'' <small>(DC.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spinescens'' <small>(Hoffmanns. ex Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spiniflora'' <small>(Burkart) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spinigera'' <small>(Rizzini) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna splendida'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna stenophylla'' <small>(Britton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna stipulacea'' <small>(W.T.Aiton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna stowardii'' <small>(S.Moore) Randell</small> (W.A.) * ''Senna stricta'' <small>(Randell) Randell</small> (W.A., N.T.) * ''Senna suarezensis'' <small>(Capuron) Du Puy</small> * ''Senna subtrijuga'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna subulata'' <small>(Griseb.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sulfurea'' <small>(DC. ex Collad.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna surattensis'' <small>(Burm.f.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna symonii'' <small>(Randell) Randell</small> * ''Senna talpana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tapajozensis'' <small>(Ducke) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tenuifolia'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna timoriensis'' <small>(DC.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tocotana'' <small>(Rose ex Britton & Killip) Silverst.</small> * ''Senna tonduzii'' <small>(Standl.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tora'' <small>(L.) Roxb.</small> * ''Senna trachypus'' <small>(Mart. ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna trianae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna trolliiflora'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tropica'' <small>(Vell.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna truncata'' <small>(Brenan) Lock</small> * ''Senna tuhovalyana'' <small>(Aké Assi) Lock</small> * ''Senna uncata'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna undulata'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna uniflora'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna unijuga'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna urmenetae'' <small>(Phil.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna vargasii'' <small>(Schery) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna velutina'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna venusta'' <small>(F.Muell.) Randell</small> * ''Senna versicolor'' <small>(Meyen ex Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viarum'' <small>(Little) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viciifolia'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viguierella'' <small>(Ghesq.) Du Puy</small> * ''Senna villosa'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viminea'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna weddelliana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna williamsii'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna wislizeni'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna wurdackii'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana maniry eto [[Madagasikara]]: ny sasany teratany (anisany ireo izay tsy hita raha tsy eto), fa ny sasany kosa napidirina. '''Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara''' * ''[[Senna meridionalis]]'' (R.Vig.) Du Puy (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) * ''[[Senna anthoxantha]]'' (Capuron) Du Puy (← ''Cassia anthoxantha'' Capuron) (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) -- fany, sarifano, sarongaza * ''[[Senna bosseri]]'' Du Puy & R.Rabev. (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) * ''[[Senna hippophallus]]'' (Capuron) Lock (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) -- amboraka, haraky, latasoavaly, lazahazo, sambalahy, sangarovatsilahy, sarikomanga, tsambaravatsy * ''[[Senna suarezensis]]'' (Capuron) Du Puy (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) * ''[[Senna viguierella]]'' (Ghesq.) Du Puy (← ''Cassia viguierella'' Ghesq.) -- tsikifarifary * ''[[Senna lactea]]'' (Vatke) Du Puy (← ''Cassia lactea'' Vatke) -- alibizaramena * ''[[Senna perrieri]]'' (R.Vig.) Du Puy '''Teratany''' * ''[[Senna ankaranensis]]'' Du Puy & R.Rabev. * ''[[Senna leandrii]]'' (Ghesq.) Du Puy * ''[[Senna orthoxantha]]'' (Capuron ined.) -- moranga '''Nampidirina''' * ''[[Senna occidentalis]]'' (L.) Link (← ''Cassia occidentalis'' L.) -- ambirondolo, bemaimbo, intsakitsana, kintsakintsana, maimbobe, manakontsovoka, saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara. * ''[[Senna hirsuta]]'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna petersiana]]'' (Bolle) Lock * ''[[Senna alata]]'' (L.) Roxb. (← ''Cassia alata'' L.) -- anjananjana * ''[[Senna tora]]'' (L.) Roxb. (← ''Cassia tora'' L.)-- bokana, lojy, tsiaridrafinamboa, tsiaridrafy, voamahatsara, voatelondolo * ''[[Senna obtusifolia]]'' (L.) Irwin & Barneby (matetika afangaro amin' ny ''Senna tora'') * ''[[Senna didymobotrya]]'' (Fresen.) H.S.Irwin & Barneby (fanao haingo) * ''[[Senna obtusifolia]]'' (L.) H.S.Irwin & Barneby (mahalana). * ''[[Senna spectabilis]]'' <small>(DC.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''[[Senna septemtrionalis]]'' <small>(Viv.) Irwin & Barneby</small> (← ''Cassia laevigata'') -- maroatova, ravintainakoho, sanatry, taikoho, tainakoho, tsiaridrafinamboa, tsikakoho, tsotsorinangatra, voananjananjana, voanembanamboa, voantainakoho, voateondolo, vonjara * ''[[Senna sophera]]'' <small>(L.) Roxb.</small> (akaikin' ny ''Senna occidentalis'') * ''[[Senna siamea]]'' <small>(Lam.) Irwin & Barneby</small> * ''[[Senna afrofistula]]'' <small>(Brenan) Irwin & Barneby</small> (''← Cassia afrofistula'' <small>Brenan</small>) -- tsiambaravatsy Marihina fa ny ''Cassia brevifolia'' <small>Lam.</small> dia niova vondrona ao amin' ny ''[[Chamaecrista]]'' ka lasa ''Chamaecrista brevifolia'' <small>(Lam.) Greene</small>. == Jereo koa == * ''[[Cassia]]'' * ''[[Chamaecrista]]'' * ''[[Cicer]]'' (''[[Tsiasisa|Cicer arietinum]]'') * ''[[Phaseolus]]'' (''[[Tsaramaso|Phaseolus vulgaris]]'') * ''[[Cajanus]]'' (''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'') * ''[[Arachis]]'' (''[[Voanjo|Arachis hypogaea]]'') * ''[[Delonix]]'' (''[[Delonix edulis]]'') * ''[[Vignacourt|Vigna]]'' (''[[Voanjobory|Vigna subterranea]]'',''[[Voanemba|Vigna unguiculata]]'', ''[[Avoko|Vigna angivensis]],'' ''[[Vigna vexillata]]'') == Rohy ivelany == * "[http://legacy.tropicos.org/Project/Madagascar Catalogue of the Plants of Madagascar]", ''legacy.tropicos.org'' l7s8fxswm4689ptr4h6lip8tfpx0o6v 1135685 1135683 2026-04-20T05:04:31Z ~2026-96630-1 38575 Rohy anatiny 1135685 wikitext text/x-wiki [[Sary:Senna alexandrina Mill.-Cassia angustifolia L. (Senna Plant).jpg|vignette|397x397px|''Senna alexandrina'' (na ''Cassia angustifolia'' taloha)]] Ny '''''Senna''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Caesalpinioideae]]'', izay miely manerana ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly rehetra, ahitana karazana miisa eo anelanelan' ny 260 sy 350. Namolavola fanoherana kely ny glifôzata (akora miasa ao amin' ny fanafody mpamono ahidratsy be mpividy indrindra sy be mpampiasa indrindra eran-tany, anisan' izany ny Roundup) ny karazana sasany amin' io vondron-karazana io. Efa ela no noheverina ho anisan' ny vondron-karazana ''[[Cassia]]'' ny karazana ao amin' ity vondron-karazana ity. Tany am-piandohan' ny taompolo 1980 vao fantatra fa vondron-karazana misaraka ny ''Senna''. Vondron-karazana hafa nisaraka tamin' ny ''Cassia'' koa ny ''[[Chamaecrista]]''. Ny ''Senna alexandrina'' no karazana filamatra ho an' ny vondron-karazana. Karazana ''Senna'' 50 eo ho eo no fantatra amin' ny fambolena. == Fanasokajiana == === Anarana siantifika hafa === Indreto ny anarana siantifika hafa anondroana ny ''Senna'' araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' <small>(4</small> <small>Oktobra 2018)</small>: * ''Chamaefistula'' (DC.) G. Don * ''Chamaesenna'' (DC.) Raf. ex Pittier * ''Desmodiocassia'' Britton & Rose * ''Earleocassia'' Britton * ''Echinocassia'' Britton & Rose * ''Gaumerocassia'' Britton * ''Herpetica'' (DC.) Raf. * ''Leonocassia'' Britton * ''Palmerocassia'' Britton * ''Peiranisia'' Raf. * ''Phragmocassia'' Britton & Rose * ''Pseudocassia'' Britton & Rose * ''Pterocassia'' Britton & Rose * ''Sciacassia'' Britton * ''Tharpia'' Britton & Rose * ''Xerocassia'' Britton & Rose === Lisitry ny karazana === Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' <small>(15</small> <small>Septambra 2014)</small>: * ''Senna acanthoclada'' (Griseb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acclinis'' (F. Muell.) Randell * ''Senna aciphylla'' (Benth. ex A. Gray) Randell * ''Senna aculeata'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acunae'' (Borhidi) Barreto & Yakovlev * ''Senna acuparata'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acuruensis'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna acuta'' (Vogel) Zoellner & San Martin * ''Senna acutisepala'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna affinis'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna alata]]'' (L.) Roxb. * ''Senna alcaparra'' (Phil.) Zoellner & San Martin * ''Senna alexandrina'' Mill. * ''Senna andrieuxii'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna angulata'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna angustisiliqua'' (Lam.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna ankaranensis]]'' Du Puy & R.Rabev. * ''[[Senna anthoxantha]]'' (Capuron) Du Puy & R.Rabev. * ''Senna aphylla'' (Cav.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna apiculata'' (M.Martens & Galeotti) H.S.Irwi * ''Senna appendiculata'' (Vogel) Wiersema * ''Senna apsidoneura'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna araucarietorum'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna argentea'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna arida'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aristeguietae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna armata'' (S.Watson) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna arnottiana'' (Hook.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna artemisioides'' Isely * ''Senna atomaria'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aurantia'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna auriculata'' (L.) Roxb. * ''Senna aversiflora'' (Herbert) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aversifolia'' (Herbert) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna aymara'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna baccarinii'' (Chiov.) Lock * ''Senna bacillaris'' (L.f.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna barclayana'' (Sweet) Randell * ''Senna bauhinioides'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna benitoensis'' (Britton & Wilson) H.S.Irwin & * ''Senna bicapsularis'' (L.) Roxb. * ''Senna biglandularis'' A.O. Araujo & V.C. Souza * ''Senna birostris'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna bosseri'' Du Puy & R.Rabev. * ''Senna bracteosa'' D. Cardoso & L.P. Queiroz * ''Senna brongniartii'' (Gaudich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna burkartiana'' (Villa) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cajamarcae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cana'' (Nees & Mart.) H.S.Irwin & Barn * ''Senna candolleana'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna capensis'' (Thunb.) E. Mey. * ''Senna cardiosperma'' (F. Muell.) Randell * ''Senna caudata'' (Standl.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna centranthera'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cernua'' (Balb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna chacoensis'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna chapmanii'' (Isely) Barreto & Yakovlev * ''Senna chloroclada'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna chrysocarpa'' (Desv.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna clavigera'' (Domin) Randell * ''Senna cobanensis'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna coimbrae'' M. Nee & Barneby * ''Senna collicola'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna confinis'' (Greene) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna coquimbensis'' (Vogel) Zoellner & San Martin * ''Senna corifolia'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cornigera'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna coronilloides'' (Benth.) Randell * ''Senna corymbosa'' (Lam.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna costata'' (J. F. Bailey & C. White) Randell * ''Senna covesii'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna crassiramea'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna crotalarioides'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cruckshanksii'' (Hook.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cuatrecasasii'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna cumingii'' (Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barn * ''Senna cushina'' (J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneb * ''Senna dardanoi'' Alf.Fern. & P.Bezerra * ''Senna dariensis'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna davidsonii'' (V.Singh) V.Singh * ''Senna demissa'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna didymobotrya'' (Fresen.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna divaricata'' (Nees & Blume) Lock * ''Senna domingensis'' (Spreng.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna durangensis'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ellisiae'' (Brenan) Lock * ''Senna fabrisii'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna floribunda'' (Cav.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna foetidissima'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna formosa'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna fruticosa'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna galegifolia'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna galeottiana'' (M.Martens) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna gardneri'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna garrettiana'' (Craib) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna gaudichaudii'' (Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barn * ''Senna georgica'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna glutinosa'' (DC.) Randell * ''Senna gossweileri'' (Baker f.) Lock * ''Senna guatemalensis'' (Donn.Sm.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna gundlachii'' (Urb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna harleyi'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna haughtii'' (J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneb * ''Senna hayesiana'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna hebecarpa'' (Fernald) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna herzogii'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna hilariana'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna hirsuta'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna holosericea'' (Fresen.) Greuter * ''Senna holwayana'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna hookeriana'' Batka * ''Senna huancabambae'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna huidobriana'' (Phil.) Zoellner & San Martin * ''Senna huilana'' (Britton & Killip) H.S.Irwin & * ''Senna humifusa'' (Brenan) Lock * ''Senna incarnata'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna insularis'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna intermedia'' (""Sharma, Vivek. & Rathakr."") V.S * ''Senna italica'' Mill. * ''Senna itatiaiae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna koelziana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna kuhlmannii'' Hoehne * ''Senna kurtzii'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna lactea'' (Vatke) Du Puy * ''Senna lasseigniana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna latifolia'' (G.Mey.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna leandrii'' (Ghesq.) Du Puy * ''Senna lechriosperma'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna leiophylla'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ligustrina'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna lindheimeriana'' (Scheele) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna longiglandulosa'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna longiracemosa'' (Vatke) Lock * ''Senna loretensis'' (Killip) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna lourteigiana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna macranthera'' (Collad.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna macrophylla'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna magnifolia'' (F. Muell.) Randell * ''Senna malaspinae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mandonii'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna marilandica'' (L.) Link * ''Senna martiana'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mensicola'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna meridionalis'' (R.Vig.) Du Puy * ''Senna mexicana'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mollissima'' (Willd.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna monilifera'' H.S. Irwin & Barneby * ''Senna monozyx'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna montana'' (Roth) V.Singh * ''Senna morongii'' (Britton) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mucronifera'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna multifoliolata'' (Paul G.Wilson) H.S.Irwin & Bar * ''Senna multiglandulosa'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna multijuga'' (Rich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna mutisiana'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nana'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna neglecta'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nicaraguensis'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nitida'' (Rich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna nomame'' (Makino) T.C. Chen * ''Senna notabilis'' (F. Muell.) Randell * ''Senna nudicaulis'' (Burkart) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna obliqua'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna oblongifolia'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna obtusifolia'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna occidentalis]]'' (L.) Link * ''Senna odorata'' (R.Morris) Randall * ''Senna oligoclada'' (F. Muell.) Randell * ''Senna orcuttii'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna organensis'' (Harms) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna oxyphylla'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pachyrrhiza'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pallida'' (Vahl) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna papillosa'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna paradictyon'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna paraensis'' (Ducke) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pendula'' (Willd.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pentagonia'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna peralteana'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna perrieri'' (R.Vig.) Du Puy * ''Senna petersiana'' (Bolle) Lock * ''Senna phlebadenia'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna phyllodinea'' (R. Br.) Symon * ''Senna pilifera'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pilosior'' (J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneb * ''Senna pinheiroi'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pistaciifolia'' (Kunth) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna planitiicola'' (Domin) Randell * ''Senna pleurocarpa'' (F. Muell.) Randell * ''Senna pneumatica'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna podocarpa'' (Guill. & Perr.) Lock * ''Senna polyantha'' (Collad.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna polyphylla'' (Jacq.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna praeterita'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna pumilio'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna punoensis'' Lass. * ''Senna purpusii'' (Brandegee) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna quinquangulata'' (Rich.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna racemosa'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna reniformis'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna reticulata'' (Willd.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rigida'' (Hieron.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rigidicaulis'' (L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ripleyana'' (H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin * ''Senna rizzinii'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna robiniifolia'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna roemeriana'' (Scheele) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rostrata'' (Mart.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rotundifolia'' Pers. * ''Senna rugosa'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ruiziana'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna rupununiensis'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna ruspolii'' (Chiov.) Lock * ''Senna saeri'' (Pittier) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna sandwithiana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna santanderensis'' (Britton & Killip) H.S.Irwin & * ''Senna scabriuscula'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna scandens'' (G.Don) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna septemtrionalis'' (Viv.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna shaferi'' (Britton & P. Wilson) Barreto & Yakovlev * ''Senna siamea'' (Lam.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna silvestris'' (Vell.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna singueana'' (Delile) Lock * ''Senna skinneri'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna smithiana'' (Britton & Killip) H.S.Irwin & * ''Senna socotrana'' (Serrato) Lock * ''Senna sophera'' (L.) Roxb. * ''Senna sousana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spectabilis'' (DC.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spinescens'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spiniflora'' (Burkart) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna spinigera'' (Rizzini) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna splendida'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna stenocarpa'' Vogel * ''Senna stenophylla'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna stipulacea'' (Aiton) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna suarezensis'' (Capuron) Du Puy * ''Senna subtrijuga'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna subulata'' (Griseb.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna sulfurea'' (Collad.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna surattensis'' (Burm.f.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna talpana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tapajozensis'' (Ducke) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tenuifolia'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna timoriensis'' (DC.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tonduzii'' (Standl.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tora'' (L.) Roxb. * ''Senna trachypus'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna trianae'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna trichosepala'' (Chodat & Wilczek) H.S.Irwin & * ''Senna trolliiflora'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna tropica'' (Vell.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna truncata'' (Brenan) Lock * ''Senna tuhovalyana'' (Ake Assi) Lock * ''Senna uncata'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna undulata'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna uniflora'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna unijuga'' (Rose) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna urmenetae'' (Phil.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna vargasii'' (Schery) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna velutina'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna venusta'' (F. Muell.) Randell * ''Senna versicolor'' (Vogel) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viarum'' (Little) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viciifolia'' (Benth.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viguierella'' (Ghesq.) Du Puy * ''Senna villosa'' (Mill.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna viminea'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna weddelliana'' H.S.Irwin & Barneby * ''Senna williamsii'' (Britton & Rose) H.S.Irwin & Ba * ''Senna wislizeni'' (A.Gray) H.S.Irwin & Barneby * ''Senna wurdackii'' H.S.Irwin & Barneby Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (Jolay 2024): * ''Senna acanthoclada'' <small>(Griseb.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]]) * ''Senna acatlanensis'' <small>C.Rojas-Mart. & A. Delgado</small> ([[Meksika]]) * ''Senna acclinis'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (New South Wales) * ''Senna aciphylla'' <small>(Benth. ex A.Gray) Randell</small> ([[Aostralia]] atsinanana) * ''Senna aculeata'' <small>(Pohl ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Amerika Atsimo]]) * ''Senna acunae'' <small>(Borhidi) A.Barreto & Yakovlev</small> ([[Kiobà|Kioba]]) * ''Senna acuparata'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Ekoadôra]], [[Però|Pero]]) * ''Senna acuruensis'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna acutisepala'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> (Brezily) * ''Senna affinis'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Bôlivia]], Brezily) * ''Senna alata'' <small>(L.) Roxb.</small> ([[Amerika Atsimo]], [[Amerika Afovoany]]) * ''Senna alexandrina'' <small>Mill.</small> ([[Afrika Avaratra]], [[India]], [[Pakistàna|Pakistana]]) * ''Senna andrieuxii'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]]) * ''Senna angulata'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna angustisiliqua'' <small>(Lam.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Karaîba|Karaiba]]) * ''Senna ankaranensis'' <small>Du Puy & R.Rabev.</small> ([[Madagasikara]]) * ''Senna anthoxantha'' <small>(Capuron) Du Puy</small> (Madagasikara) * ''Senna aphylla'' <small>(Cav.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]]) * ''Senna apiculata'' <small>(M.Martens & Galeotti) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]], [[Arzantina]]) * ''Senna appendiculata'' <small>(Vogel) Wiersema</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna apsidoneura'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Bôlivia]]) * ''Senna araucarietorum'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> (Brezily) * ''Senna argentea'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]]) * ''Senna arida'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> (Meksika) * ''Senna aristeguietae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]], [[Venezoela]]) * ''Senna armata'' <small>(S.Watson) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arizona]], [[Kalifornia|California]], [[Meksika]] avaratra-andrefana, [[Nevada]]) * ''Senna arnottiana'' <small>(Gillies) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]], [[Silia|Sily]]) * ''Senna artemisioides'' <small>(Gaudich. ex DC.) Randell</small> ([[Aostralia]]) * ''Senna atomaria'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Meksika]] hatrany [[Venezoela]], [[Karaîba|Karaiba]]) * ''Senna aurantia'' <small>(Ruiz & Pav. ex G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Però|Pero]]) * ''Senna auriculata'' <small>(L.) Roxb.</small> ([[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], [[Mianmara]]) * ''Senna aversiflora'' <small>(Herb.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Brezila|Brezily]]) * ''Senna aymara'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Bôlivia]]) * ''Senna baccarinii'' <small>(Chiov.) Lock</small> * ''Senna bacillaris'' <small>(L.f.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Antilia]]) * ''Senna bahiensis'' <small>A.G.Lima & V.C.Souza</small> * ''Senna barclayana'' <small>(Sweet) Randell</small> ([[Aostralia]] atsinanana) * ''Senna barnebyana'' <small>Lass.</small> * ''Senna barronfieldii'' <small>(Colla) Hewson</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna bauhinioides'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna benitoensis'' <small>(Britton & P.Wilson) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna bicapsularis'' <small>(L.) Roxb.</small> * ''Senna biglandularis'' <small>A.O.Araujo & V.C.Souza</small> * ''Senna birostris'' <small>(Dombey ex Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna bosseri'' <small>Du Puy & R.Rabev.</small> * ''Senna bracteosa'' <small>D.B.O.S.Cardoso & L.P.Queiroz</small> * ''Senna brongniartii'' <small>(Gaudich.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna burkartiana'' <small>(Villa) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cajamarcae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cana'' <small>(Nees & Mart.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna candolleana'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cardiosperma'' <small>(F.Muell.) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna catingae'' <small>(Harms) L.P.Queiroz</small> * ''Senna caudata'' <small>(Standl.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cearensis'' <small>Afr.Fern.</small> * ''Senna centranthera'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cernua'' <small>(Balb.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna charlesiana'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna chloroclada'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna chrysocarpa'' <small>(Desv.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna circinnata'' <small>(Benth.) Randell</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna cladophylla'' <small>(W.Fitzg.) Randell</small> (Aostralia avatratra) * ''Senna clavigera'' <small>(Domin) Randell</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna cobanensis'' <small>(Britton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna coimbrae'' <small>M.Nee & Barneby</small> * ''Senna collicola'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna confinis'' <small>(Greene) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna corifolia'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cornigera'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna coronilloides'' <small>(Benth.) Randell</small> (Aostralia atsinanana) * ''Senna corymbosa'' <small>(Lam.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Arzantina]]) * ''Senna costata'' <small>(J.F.Bailey & C.T.White) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra) * ''Senna covesii'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna crassiramea'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna crotalarioides'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cruckshanksii'' <small>(Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cuatrecasasii'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cumingii'' <small>(Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna curvistyla'' <small>(J.M.Black) Randell</small> (Aostralia avaratra-andrefana) * ''Senna cushina'' <small>(J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna cuthbertsonii'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (Aostralia avaratra-andrefana) * ''Senna dardanoi'' <small>Afr.Fern. & P.Bezerra</small> * ''Senna dariensis'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna davidsonii'' <small>(V.Singh) V.Singh</small> * ''Senna demissa'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna didymobotrya'' <small>(Fresen.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna divaricata'' <small>(Nees & Blume) Lock</small> * ''Senna divaricata'' <small>(Nees & Blume) Lock</small> * ''Senna domingensis'' <small>(Spreng.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna dryadica'' <small>A.G.Lima & Mansano</small> * ''Senna durangensis'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ellisiae'' <small>(Brenan) Lock</small> * ''Senna ferraria'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna flexuosa'' <small>(Randell) Randell</small> (Astralia andrefana) * ''Senna × floribunda'' <small>(Cav.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna foetidissima'' <small>(Ruiz & Pav. ex G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna formosa'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna franciscana'' <small>A.G.Lima & Mansano</small> * ''Senna fruticosa'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna galeottiana'' <small>(M.Martens) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna gardneri'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna garrettiana'' <small>(Craib) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna gaudichaudii'' <small>(Hook. & Arn.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Nosin' i Pasifika]], Queensland) * ''Senna georgica'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna glaucifolia'' <small>(Randell) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna gloriosa'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) A.G.Lima & Mansano</small> * ''Senna glutinosa'' <small>(DC.) Randell</small> ([[Aostralia]]) * ''Senna goniodes'' <small>(A.Cunn. ex Benth.) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna gossweileri'' <small>(Baker f.) Lock</small> * ''Senna guatemalensis'' <small>(Donn.Sm.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna gundlachii'' <small>(Urb.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hamersleyensis'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] avaratra-andrefana) * ''Senna harleyi'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna haughtii'' <small>(J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hayesiana'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hebecarpa'' <small>(Fernald) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna heptanthera'' <small>Randell</small> (Arnhem Land) * ''Senna herzogii'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hilariana'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hirsuta'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Amerika]]) * ''Senna holosericea'' <small>(Fresen.) Greuter</small> * ''Senna holwayana'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna hookeriana'' <small>Batke</small> * ''Senna huancabambae'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna huidobriana'' <small>(Phil.) Zoellner & San Martin</small> * ''Senna huilana'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna humifusa'' <small>(Brenan) Lock</small> * ''Senna incarnata'' <small>(Pav. ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna insularis'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna intermedia'' <small>(B.D.Sharma, Vivek. & Rathakr.) V.Singh</small> * ''Senna italica'' <small>Mill.</small> * ''Senna itatiaiae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna juchitanensis'' <small>Saynes & R.Torres</small> * ''Senna koelziana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna kuhlmannii'' <small>Hoehne</small> * ''Senna kurtzii'' <small>(Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna lactea'' <small>(Vatke) Du Puy</small> * ''Senna lasseigniana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna latifolia'' <small>(G.Mey.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna leandrii'' <small>(Ghesq.) Du Puy</small> * ''Senna lechriosperma'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna leiophylla'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna leptoclada'' <small>(Benth.) Randell</small> (Northern Territory) * ''Senna ligustrina'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna lindheimeriana'' <small>(Scheele) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna longiglandulosa'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna longiracemosa'' <small>(Vatke) Lock</small> * ''Senna loretensis'' <small>(Killip & J.F.Macbr.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna lourteigiana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna macranthera'' <small>(DC. ex Collad.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna macrophylla'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna magnifolia'' <small>(F.Muell.) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna malaspinae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna mandonii'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna manicula'' <small>(Symon) Randell</small> ([[Aostralia]] andrefana) * ''Senna marilandica'' <small>(L.) Link</small> * ''Senna martiana'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna mensicola'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna meridionalis'' <small>(R.Vig.) Du Puy</small> – [[Madagasikara]] * ''Senna mexicana'' <small>(Jacq.) H.S.Irwin & Barneby</small> – [[Meksika]] * ''Senna mollissima'' <small>(Humb. & Bonpl. ex Willd.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna monilifera'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna monozyx'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna montana'' <small>(B.Heyne ex Roth) V.Singh</small> * ''Senna morongii'' <small>(Britton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna mucronifera'' <small>(Mart. ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna multifoliolata'' <small>(Paul G.Wilson) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna multiglandulosa'' <small>(Jacq.) H.S.Irwin & Barneby</small> ([[Amerika Afovoany]] sy [[Atsimo]]) * ''Senna multijuga'' <small>(Rich.) H.S.Irwin & Barneby</small> (Amerika Afovoany sy Atsimo) * ''Senna mutisiana'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna nana'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna neglecta'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna nicaraguensis'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna nitida'' <small>(Rich.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna notabilis'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (Aostralia) * ''Senna nudicaulis'' <small>(Burkart) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna obliqua'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> (Pero) * ''Senna oblongifolia'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna obtusifolia'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> (Amerika Afovoany sy Atsimo) * ''Senna occidentalis'' <small>(L.) Link</small> (Etazonia, Amerika Afovoany sy Atsimo) * ''Senna oligoclada'' <small>(F.Muell.) Randell</small> (Aostralia avaratra) * ''Senna orcuttii'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna organensis'' <small>(Glaz. ex Harms) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna oxyphylla'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pachyrrhiza'' <small>(L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pallida'' <small>(Vahl) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna papillosa'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna paposana'' <small>(Phil.) Zoellner & San Martin</small> * ''Senna paradictyon'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna paraensis'' <small>(Ducke) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pendula'' <small>(Humb. & Bonpl. ex Willd.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pentagonia'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna peralteana'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna perrieri'' <small>(R.Vig.) Du Puy</small> * ''Senna petersiana'' <small>(Bolle) Lock</small> * ''Senna phlebadenia'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna phyllodinea'' <small>(R.Br.) Symon</small> (Aostralia) * ''Senna pilifera'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pilocarina'' <small>(Symon) Randell</small> (Aostralia) * ''Senna pilosior'' <small>(B.L.Rob.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pinheiroi'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna pistaciifolia'' <small>(Kunth) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna planitiicola'' <small>(Domin) Randell</small> * ''Senna pleurocarpa'' <small>(F.Muell.) Randell</small> * ''Senna pluribracteata'' <small>F.S.Souto & R.T.Queiroz</small> * ''Senna pneumatica'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna podocarpa'' <small>(Guill. & Perr.) Lock</small> * ''Senna polyantha'' <small>(Collad.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna polyphylla'' <small>(Jacq.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna praeterita'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna procumbens'' <small>Randell</small> * ''Senna pumilio'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna punoensis'' <small>Lass.</small> * ''Senna purpusii'' <small>(Brandegee) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna quinquangulata'' <small>(Rich.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna racemosa'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna reniformis'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna reticulata'' <small>(Willd.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rigidicaulis'' <small>(Burkart ex L.Bravo) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ripleyana'' <small>(H.S.Irwin & Barneby) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rizzinii'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna robiniifolia'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna roemeriana'' <small>(Scheele) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rostrata'' <small>(Mart.) H.S.Irwin & Barneby</small> (New Mexico) * ''Senna rugosa'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ruiziana'' <small>(G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna rupununiensis'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna ruspolii'' <small>(Chiov.) Lock</small> * ''Senna saeri'' <small>(Pittier) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sandwithiana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna santanderensis'' <small>(Britton & Killip) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna scabriuscula'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna scandens'' <small>(Ruiz & Pav. ex G.Don) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna septemtrionalis'' <small>(Viv.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sericea'' <small>(Symon) Albr. & Symon</small> * ''Senna siamea'' <small>(Lam.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna silvestris'' <small>(Vell.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna singueana'' <small>(Delile) Lock</small> * ''Senna skinneri'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna smithiana'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sophera'' <small>(L.) Roxb.</small> * ''Senna sousana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spectabilis'' <small>(DC.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spinescens'' <small>(Hoffmanns. ex Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spiniflora'' <small>(Burkart) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna spinigera'' <small>(Rizzini) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna splendida'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna stenophylla'' <small>(Britton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna stipulacea'' <small>(W.T.Aiton) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna stowardii'' <small>(S.Moore) Randell</small> (W.A.) * ''Senna stricta'' <small>(Randell) Randell</small> (W.A., N.T.) * ''Senna suarezensis'' <small>(Capuron) Du Puy</small> * ''Senna subtrijuga'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna subulata'' <small>(Griseb.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna sulfurea'' <small>(DC. ex Collad.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna surattensis'' <small>(Burm.f.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna symonii'' <small>(Randell) Randell</small> * ''Senna talpana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tapajozensis'' <small>(Ducke) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tenuifolia'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna timoriensis'' <small>(DC.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tocotana'' <small>(Rose ex Britton & Killip) Silverst.</small> * ''Senna tonduzii'' <small>(Standl.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tora'' <small>(L.) Roxb.</small> * ''Senna trachypus'' <small>(Mart. ex Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna trianae'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna trolliiflora'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna tropica'' <small>(Vell.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna truncata'' <small>(Brenan) Lock</small> * ''Senna tuhovalyana'' <small>(Aké Assi) Lock</small> * ''Senna uncata'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna undulata'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna uniflora'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna unijuga'' <small>(Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna urmenetae'' <small>(Phil.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna vargasii'' <small>(Schery) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna velutina'' <small>(Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna venusta'' <small>(F.Muell.) Randell</small> * ''Senna versicolor'' <small>(Meyen ex Vogel) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viarum'' <small>(Little) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viciifolia'' <small>(Benth.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viguierella'' <small>(Ghesq.) Du Puy</small> * ''Senna villosa'' <small>(Mill.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna viminea'' <small>(L.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna weddelliana'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna williamsii'' <small>(Britton & Rose) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna wislizeni'' <small>(A.Gray) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''Senna wurdackii'' <small>H.S.Irwin & Barneby</small> === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana maniry eto [[Madagasikara]]: ny sasany teratany (anisany ireo izay tsy hita raha tsy eto), fa ny sasany kosa napidirina. '''Tsy hita afa-tsy eto Madagasikara''' * ''[[Senna meridionalis]]'' (R.Vig.) Du Puy (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) * ''[[Senna anthoxantha]]'' (Capuron) Du Puy (← ''Cassia anthoxantha'' Capuron) (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) -- fany, sarifano, sarongaza * ''[[Senna bosseri]]'' Du Puy & R.Rabev. (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) * ''[[Senna hippophallus]]'' (Capuron) Lock (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) -- amboraka, haraky, latasoavaly, lazahazo, sambalahy, sangarovatsilahy, sarikomanga, tsambaravatsy * ''[[Senna suarezensis]]'' (Capuron) Du Puy (tsy misy afa-tsy eto Madagasikara) * ''[[Senna viguierella]]'' (Ghesq.) Du Puy (← ''Cassia viguierella'' Ghesq.) -- tsikifarifary * ''[[Senna lactea]]'' (Vatke) Du Puy (← ''Cassia lactea'' Vatke) -- alibizaramena * ''[[Senna perrieri]]'' (R.Vig.) Du Puy '''Teratany''' * ''[[Senna ankaranensis]]'' Du Puy & R.Rabev. * ''[[Senna leandrii]]'' (Ghesq.) Du Puy * ''[[Senna orthoxantha]]'' (Capuron ined.) -- moranga '''Nampidirina''' * ''[[Senna occidentalis]]'' (L.) Link (← ''Cassia occidentalis'' L.) -- ambirondolo, bemaimbo, intsakitsana, kintsakintsana, maimbobe, manakontsovoka, saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara. * ''[[Senna hirsuta]]'' (L.) H.S.Irwin & Barneby * ''[[Senna petersiana]]'' (Bolle) Lock * ''[[Senna alata]]'' (L.) Roxb. (← ''Cassia alata'' L.) -- anjananjana * ''[[Senna tora]]'' (L.) Roxb. (← ''Cassia tora'' L.)-- bokana, lojy, tsiaridrafinamboa, tsiaridrafy, voamahatsara, voatelondolo * ''[[Senna obtusifolia]]'' (L.) Irwin & Barneby (matetika afangaro amin' ny ''Senna tora'') * ''[[Senna didymobotrya]]'' (Fresen.) H.S.Irwin & Barneby (fanao haingo) * ''[[Senna obtusifolia]]'' (L.) H.S.Irwin & Barneby (mahalana). * ''[[Senna spectabilis]]'' <small>(DC.) H.S.Irwin & Barneby</small> * ''[[Senna septemtrionalis]]'' <small>(Viv.) Irwin & Barneby</small> (← ''Cassia laevigata'') -- maroatova, ravintainakoho, sanatry, taikoho, tainakoho, tsiaridrafinamboa, tsikakoho, tsotsorinangatra, voananjananjana, voanembanamboa, voantainakoho, voateondolo, vonjara * ''[[Senna sophera]]'' <small>(L.) Roxb.</small> (akaikin' ny ''Senna occidentalis'') * ''[[Senna siamea]]'' <small>(Lam.) Irwin & Barneby</small> * ''[[Senna afrofistula]]'' <small>(Brenan) Irwin & Barneby</small> (''← Cassia afrofistula'' <small>Brenan</small>) -- tsiambaravatsy Marihina fa ny ''Cassia brevifolia'' <small>Lam.</small> dia niova vondrona ao amin' ny ''[[Chamaecrista]]'' ka lasa ''Chamaecrista brevifolia'' <small>(Lam.) Greene</small>. == Jereo koa == * ''[[Cassia]]'' * ''[[Chamaecrista]]'' * ''[[Cicer]]'' (''[[Tsiasisa|Cicer arietinum]]'') * ''[[Phaseolus]]'' (''[[Tsaramaso|Phaseolus vulgaris]]'') * ''[[Cajanus]]'' (''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'') * ''[[Arachis]]'' (''[[Voanjo|Arachis hypogaea]]'') * ''[[Delonix]]'' (''[[Delonix edulis]]'') * ''[[Vignacourt|Vigna]]'' (''[[Voanjobory|Vigna subterranea]]'',''[[Voanemba|Vigna unguiculata]]'', ''[[Avoko|Vigna angivensis]],'' ''[[Vigna vexillata]]'') == Rohy ivelany == * "[http://legacy.tropicos.org/Project/Madagascar Catalogue of the Plants of Madagascar]", ''legacy.tropicos.org'' qketqn95env38dldjsefvxj8mbixqh4 4 298534 1135651 1133730 2026-04-19T17:10:41Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135651 wikitext text/x-wiki '''Androany [[20 Aprily|20 avrily]]''': * '''[[1998]]''' - Namoahan' i Bill Gates ny rafi-pikirakirana Windows 98 * '''[[2003]]''' - niaiky ny fitondrana ao Shina entim-bahoaka fa misy ny tranga valan'aretina SARS 3dilq88x96mg6c5dm1xc3perw0xh9kp 1135652 1135651 2026-04-19T17:42:08Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135652 wikitext text/x-wiki '''Androany [[20 Aprily|20 avrily]]''': * '''[[2003]]''' - niaiky ny fitondrana ao Shina entim-bahoaka fa misy ny tranga valan'aretina SARS qd6eaz0czz6p91cgp1472yd8hwes413 1135684 1135652 2026-04-20T05:02:48Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135684 wikitext text/x-wiki '''Androany [[20 Aprily|20 avrily]]''': * '''[[1898]]''' - Nanao sonia iraisana ny Kongresy sy ny Filohan'i [[Etazonia]] [[William McKinley]] nanambara ady tamin'i [[Espaina]], fanombohan' ny Adin'i Etazonia amin'i Espaina. * '''[[2003]]''' - niaiky ny fitondrana ao [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina entim-bahoaka]] fa misy ny tranga [[Valanaretina|valan'aretina]] SARS. s6m923iuxgoxvn7quhpna01vzfknh0v 1135687 1135684 2026-04-20T05:39:07Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135687 wikitext text/x-wiki '''Androany [[20 Aprily|20 avrily]]''': [[File:Fargo Sundogs 2 18 09.jpg|thumb|Sari-masoandro miloko hita ao Fargo, North Dakota.]] * '''[[1233]]''' — Namoahan'ny Papa [[Gregôrio IX|Gregorio IX]] ny didy ''Licet ad capiendo'', izay manamarika ny fiandohan'ny Inquisition: andrim-panjakana ara-dalàna ao amin'ny [[Eglizy Katôlika Rômanina|Fiangonana Katolika Romana]] natao hiadiana amin'ny [[Fampianaran-diso (fivavahana)|fampianaran-diso]]. * '''[[1535]]''' – Nahitana sari-masoandro miloko teo ambonin'i [[Stockholm]], [[Soeda]], izay nitaraka ny aingam-panahy antsoina hoe Vädersolstavlan <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/V%C3%A4dersolstavlan</ref>, sary miloko tranainy indrindra an'ilay tanàna. * '''[[1898]]''' - Nanao sonia iraisana ny Kongresy sy ny Filohan'i [[Etazonia]] [[William McKinley]] nanambara ady tamin'i [[Espaina]], fanombohan' ny Adin'i Etazonia amin'i Espaina. * '''[[2003]]''' - niaiky ny fitondrana ao [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina entim-bahoaka]] fa misy ny tranga [[Valanaretina|valan'aretina]] SARS. * '''[[2021]]''' – Nomelohin'ny fitsarana ao [[Minnesota]], Etazonia, tamin'ny famonoana an'ilay [[Afrikana-Amerikana]] George Floyd ny polisy fotsy hoditra antsoina hoe Derek Chauvin. 2ga6bnflinj028bm2vq7xjpkmpv8d4e 4 298535 1135688 1133731 2026-04-20T05:56:15Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135688 wikitext text/x-wiki '''Androany [[21 Aprily|21 avrily]]''': * [[753 BC]] - Daty ara-tarazo nananganan' i [[Romulus]] an'i [[Rôma Taloha|Rôma]]. * '''[[1960]]''' - Namindran' ny governemanta breziliana ny [[Renivohitra|renivohitr]]' i [[Brezila]] avy ao [[Rio de Janeiro (tanàna)|Rio de Janeiro]] ho ao [[Brasília|Brasilia]], tanàna vao naorina. h8uasusroy9h93zufo8n0nn93ar6l5v 1135689 1135688 2026-04-20T06:47:45Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135689 wikitext text/x-wiki '''Androany [[21 Aprily|21 avrily]]''': [[File:Colosseo 2020.jpg|thumb|Kôlizea ao Roma]] * [[753 BC]] - Daty ara-tarazo nananganan' i [[Romulus]] an'i [[Rôma Taloha|Rôma]]. * '''[[1960]]''' - Namindran' ny governemanta breziliana ny [[Renivohitra|renivohitr]]' i [[Brezila]] avy ao [[Rio de Janeiro (tanàna)|Rio de Janeiro]] ho ao [[Brasília|Brasilia]], tanàna vao naorina. * '''[[2009]]''' - Fanambaràna iraisan' ny tranombokin' ny Kongresin' i Etazonia sy ny [[UNESCO]] fa misokatra amin'ny fomba ofisialy ny Tranomboky Nomerika Manerantany. * '''[[2019]]''' - Fanaovana vivery ny aina islamista tamin'ny [[Fiangonana Kristiana (Mpianatr' i Kristy)|fiangonana kristiana]] sy trano fandraisam-bahiny mihaja maro tao [[Srilanka]] nahafaty kristiana sy mpizahatany an-jatony. 7qvs894t7etmdoupxcz5cgng9efx7xv 0 298929 1135663 1134581 2026-04-19T21:43:23Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135663 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =443634166 |image =Diazepam structure.svg |width =200 |image2 =Diazepam ball-and-stick model.png <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|d|aɪ|ˈ|æ|z|ᵻ|p|æ|m}} |tradename =Valium, Vazepam, Valtoco, others<ref name="auto">{{cite web |url=https://one.nhtsa.gov/people/injury/research/job185drugs/diazepam.htm |title=National Highway Traffic Safety Administration Drugs and Human Performance Fact Sheet- Diazepam |access-date=2017-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327233605/https://one.nhtsa.gov/people/INJURY/research/job185drugs/diazepam.htm |archive-date=2017-03-27 |url-status=dead }}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =7-Chloro-1,3-dihydro-1-methyl-5-phenyl-3''H''-1,4-benzodiazepin-2-one<ref name="auto" /> <!-- Clinical data --> |class = |uses =Anxiety, trouble sleeping, agitation<ref name=MSF2020>{{cite web |title=DIAZEPAM emulsion - Essential drugs |url=https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/diazepam-emulsion-16682632.html |website=medicalguidelines.msf.org |access-date=1 September 2020 |archive-date=2021-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828061903/https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/diazepam-emulsion-16682632.html |url-status=dead }}</ref> |side_effects =<!-- common side effects and notable side effects --> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =C |pregnancy_US =D |breastfeeding = |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[Intramuscular injection|IM]], [[Intravenous therapy|IV]], [[Rectal administration|rectal]], [[nasal spray]]<ref name="valtoco">{{cite web | title=Valtoco- diazepam spray | website=DailyMed | date=13 January 2020 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=1a8bcc90-68fa-474d-832c-0df01e825f39 | access-date=13 February 2020 | archive-date=1 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200801111151/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=1a8bcc90-68fa-474d-832c-0df01e825f39 | url-status=live }}</ref> |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=10 mg<ref name=WHO2020DDD>{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=N05BA01 |website=www.whocc.no |access-date=30 August 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728190314/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=N05BA01 |url-status=live }}</ref> |typical_dose = |dependency_liability=High<ref>{{cite book |last1= Edmunds |first1= Marilyn |last2= Mayhew |first2= Maren |date= 17 April 2013 |title= Pharmacology for the Primary Care Provider |url= https://books.google.com/books?id=8FwdEsvnw8oC&pg=PA545 |edition= 4th |publisher= Mosby |page= 545 |isbn= 9780323087902 |access-date= 31 July 2020 |archive-date= 1 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200801020420/https://books.google.com/books?id=8FwdEsvnw8oC&pg=PA545 |url-status= live }}</ref> |addiction_liability=Moderate<ref>{{cite book|title=Clinical Addiction Psychiatry|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491693|page=156|url=https://books.google.com/books?id=xD-R7Z27UBEC&pg=PA156|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135445/https://books.google.com/books?id=xD-R7Z27UBEC&pg=PA156|archive-date=2017-09-08}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ries|first1=Richard K.|title=Principles of addiction medicine.|date=2009|publisher=Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781774772|page=106|edition=4|url=https://books.google.com/books?id=j6GGBud8DXcC&pg=PA106|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908135444/https://books.google.com/books?id=j6GGBud8DXcC&pg=PA106|archive-date=2017-09-08}}</ref> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|diazepam}} |MedlinePlus =a682047 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Schedule IV |legal_DE =Rx-only/Anlage III |legal_NZ =Class C |legal_UN =Psychotropic schedule IV |legal_UK =POM |legal_UK_comment =<ref name="Diazepam SmPC">{{cite web | title=Diazepam Tablets BP 10mg - Summary of Product Characteristics (SmPC) | website=(emc) | date=16 September 2019 | url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/4522/smpc | access-date=25 July 2020 | archive-date=25 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200725234327/https://www.medicines.org.uk/emc/product/4522/smpc | url-status=live }}</ref> |legal_US =Schedule IV |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Diazepam |licence_US =Diazepam <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =76% (64–97%) by mouth, 81% (62–98%) rectal<ref>{{cite journal | vauthors = Dhillon S, Oxley J, Richens A | title = Bioavailability of diazepam after intravenous, oral and rectal administration in adult epileptic patients | journal = British Journal of Clinical Pharmacology | volume = 13 | issue = 3 | pages = 427–32 | date = March 1982 | pmid = 7059446 | pmc = 1402110 | doi = 10.1111/j.1365-2125.1982.tb01397.x }}</ref> |metabolism =[[Liver]]—[[CYP2B6]] (minor route) to [[desmethyldiazepam]], [[CYP2C19]] (major route) to inactive metabolites, [[CYP3A4]] (major route) to desmethyldiazepam |elimination_half-life=(50 hours); 20–100 hours (36–200 hours for main active metabolite desmethyldiazepam)<ref name="Valium label" /><ref name="Diazepam SmPC" /> |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =16 |Cl =1 |H =13 |N =2 |O =1 |SMILES =CN1C2=C(C(C3=CC=CC=C3)=NCC1=O)C=C(Cl)C=C2 |StdInChI =1S/C16H13ClN2O/c1-19-14-8-7-12(17)9-13(14)16(18-10-15(19)20)11-5-3-2-4-6-11/h2-9H,10H2,1H3 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =AAOVKJBEBIDNHE-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |urine =Up to 30 days<ref>{{cite web |title=Interpreting Urine Drug Tests (UDT) |url=https://www.childhealthbc.ca/media/498 |access-date=24 October 2023 |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025202836/https://www.childhealthbc.ca/media/498 |url-status=live }}</ref> |drug_name =Diazepam }} '''Diazepam''', izay namidy voalohany tamin'ny anarana hoe '''Valium''', dia fanafody avy amin'ny fianakaviana benzodiazepine izay mazàna miteraka fiantraikany mampitony.<ref name="Cal2014">{{Cite journal|vauthors=Calcaterra NE, Barrow JC|title=Classics in chemical neuroscience: diazepam (valium)|journal=ACS Chemical Neuroscience|volume=5|issue=4|pages=253–60|date=April 2014|pmid=24552479|pmc=3990949|doi=10.1021/cn5000056}}</ref> Matetika izy io no ampiasaina hitsaboana aretina isan-karazany, anisan'izany ny tebiteby, ny androbe, ny aretin'ny fihemorana vokatry ny alikaola, ny aretin'ny fihemorana vokatry ny benzodiazepine, ny fihenjanana hozatra, ny olana amin'ny torimaso, ary ny aretin'ny tongotra tsy mety sasatra.<ref name="Cal2014" /> Mety hampiasaina hiteraka fahaverezan'ny fitadidiana mandritra ny fitsaboana sasany ihany koa izy io.<ref name="PubChem">{{Cite web|year=2006|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3016|title=Diazepam|website=[[PubChem]]|publisher=National Institute of Health: National Library of Medicine|access-date=2006-03-11|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630021019/http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/3016|archive-date=2015-06-30}}</ref><ref name="AHFS2015" /> Azo raisina am-bava izy io, ampidirina ao amin'ny lava-pitombenana, tsindrona ao amin'ny hozatra, tsindrona ao amin'ny lalan-drà na ampiasaina ho toy ny famafazana orona.<ref name="AHFS2015" /> Rehefa ampidirina amin'ny lalan-drà dia manomboka miasa ao anatin'ny iray ka hatramin'ny dimy minitra ary maharitra hatramin'ny adiny iray.<ref name="AHFS2015">{{Cite web|title=Diazepam|url=https://www.drugs.com/monograph/diazepam.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=2015-06-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630144220/http://www.drugs.com/monograph/diazepam.html|archive-date=2015-06-30}}</ref> Rehefa avy ampiasaina amin'ny vava, dia manomboka miasa aorian'ny 15 ka hatramin'ny 60 minitra.<ref>{{Cite book|vauthors=Dhaliwal JS, Saadabadi A|chapter=Diazepam|date=2019|title=StatPearls|publisher=StatPearls Publishing|pmid=30725707|access-date=2019-10-13|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308201231/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537022/|url-status=live}}</ref> Anisan'ny voka-dratsiny mahazatra ny fahatsapana ho rendremana sy ny olana amin'ny fandrindrana ny fihetsika.<ref name="AHFS2015" /><ref name="Valium label">{{Cite web|title=Valium- diazepam tablet|website=DailyMed|date=8 November 2019|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=554baee5-b171-4452-a50a-41a0946f956c|access-date=30 December 2019|archive-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628202244/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=554baee5-b171-4452-a50a-41a0946f956c|url-status=live}}</ref> Mahalana vao misy voka-dratsy lehibe.<ref name="Cal2014" /> Anisan'izany ny famonoan-tena, ny fihenan'ny fifohana rivotra, ary ny fitomboan'ny mety hisian'ny androbe raha ampiasaina matetika loatra amin'ireo voan'ny androbe.<ref name="Cal2014" /><ref name="AHFS2015" /><ref>{{Cite journal|vauthors=Dodds TJ|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature|journal=The Primary Care Companion for CNS Disorders|volume=19|issue=2|date=March 2017|pmid=28257172|doi=10.4088/PCC.16r02037|doi-access=free}}</ref> Indraindray, mety hitranga ny fientanentanana na ny tebiteby.<ref name="Riss-2008">{{Cite journal|vauthors=Riss J, Cloyd J, Gates J, Collins S|title=Benzodiazepines in epilepsy: pharmacology and pharmacokinetics|journal=Acta Neurologica Scandinavica|volume=118|issue=2|pages=69–86|date=August 2008|pmid=18384456|doi=10.1111/j.1600-0404.2008.01004.x}}</ref><ref>{{Cite book|last=Perkin|first=Ronald M.|title=Pediatric hospital medicine : textbook of inpatient management|date=2008|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781770323|page=862|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=sV6-ifUGoMYC&pg=PA862|access-date=31 July 2020|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801013856/https://books.google.com/books?id=sV6-ifUGoMYC&pg=PA862|url-status=live}}</ref> Ny fampiasana maharitra dia mety hiteraka fandeferana, fiankinan-doha ary soritr'aretina fisintahana amin'ny fampihenana ny fatra.<ref name="Cal2014" /> Mety hampidi-doza ny fijanonana tampoka aorian'ny fampiasana maharitra.<ref name="Cal2014" /> Rehefa mijanona ny fampiasana azy dia mety haharitra enim-bolana na mihoatra ny olana ara-tsaina.<ref name="Riss-2008" /> Tsy soso-kevitra ny hampiasana azy mandritra ny fitondrana vohoka na ny fampinonoana.<ref name="AHFS2015" /> Ny fomba fiasany dia amin'ny fampitomboana ny fiantraikan'ny neurotransmitter <nowiki><i id="mwlg">gamma</i></nowiki> -aminobutyric acid (GABA).<ref name="Riss-2008" /> Nahazo patanty tamin'ny 1959 avy amin'i Hoffmann-La Roche ny Diazepam.<ref name="Cal2014" /><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=535|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA535|access-date=31 July 2020|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020341/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA535|url-status=live}}</ref> Iray amin'ireo fanafody matetika indrindra omena eran-tany izy io hatramin'ny nanombohany tamin'ny 1963.<ref name="Cal2014" /> Tany Etazonia, io no fanafody be mpividy indrindra teo anelanelan'ny taona 1968 sy 1982, izay nivarotra takelaka mihoatra ny roa lavitrisa tamin'ny taona 1978 fotsiny.<ref name="Cal2014" /> Tamin'ny taona 2017, io no fanafody faha-135 be mpampiasa indrindra any Etazonia, miaraka amin'ny fanafody mihoatra ny dimy tapitrisa.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Diazepam - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Diazepam|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412004604/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Diazepam|url-status=live}}</ref> Tamin'ny 1985 no nifarana ny patanty, ary ankehitriny dia misy marika maherin'ny 500 azo alaina eny an-tsena.<ref name="Cal2014" /> Ao amin'ny Lisitry ny Fanafody Tena Ilaina ao amin'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana izy io ho solon'ny lorazepam.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> Eo amin'ny 0.01 dolara amerikana isaky ny fatra ny vidin'ny ambongadiny any amin'ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] {{as of|2015|lc=y}} <ref name="MSH2015">{{Cite web|title=Diazepam|url=https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=250&searchYear=2015|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=2 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328203935/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=250&searchYear=2014|archive-date=28 March 2017}}</ref> Any Etazonia, eo amin'ny 0.40 dolara amerikana eo ho eo isaky ny fatra izany.<ref name="AHFS2015" /> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] omdmgvl27bypvjmbby31pvup44xr91k 3 298942 1135681 1135418 2026-04-20T04:46:45Z Hariniaina14 34924 /* infoboxes and reference issues. */ Valiny 1135681 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" |[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]] |Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' * Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. * Add suitable categories. * Check that the infobox is correctly translated and complete. * Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. * After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC) == infoboxes and reference issues. == Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC) :@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi , :How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC) p1mvkl71yoig7y7dlvyz7g6f52ebmck 1135686 1135681 2026-04-20T05:22:47Z CeylonChingu 39241 /* infoboxes and reference issues. */ Valiny 1135686 wikitext text/x-wiki == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" |[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]] |Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' * Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. * Add suitable categories. * Check that the infobox is correctly translated and complete. * Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. * After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC) == infoboxes and reference issues. == Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC) :@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi , :How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC) ::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. ::Here are the direct links to the instructions: ::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0 ::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC) m1ii2l3xmrhtzdcki4kn02sgpszs372 0 298969 1135700 1135395 2026-04-20T08:28:06Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nampiditra sary 1135700 wikitext text/x-wiki [[Sary:Palais Royal d'ilafy ou Rova d'Ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'ny akanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] t2hh797k2rbrs8bzvheecb8pwqfrjrr 1135701 1135700 2026-04-20T08:30:09Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nampiditra sary 1135701 wikitext text/x-wiki [[Sary:Palais Royal d'ilafy ou Rova d'Ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'ny akanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] phyg70e22fpau38u52cmfjujdhzp9zq 1135702 1135701 2026-04-20T08:32:17Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Nampiditra sary 1135702 wikitext text/x-wiki [[Sary:Palais Royal d'ilafy ou Rova d'Ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'ny akanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] 0cq2wwr4o6ejm57nuces0jlqr9efnz8 1135705 1135702 2026-04-20T08:37:23Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Nampiditra sary 1135705 wikitext text/x-wiki [[Sary:Palais Royal d'ilafy ou Rova d'Ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'ny akanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] acssf601q2iw8xshxikjxhywduzkbwz 1135706 1135705 2026-04-20T08:38:35Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1135706 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] ojmg856vrxal1azn9dspwh9nsebexxa 1135707 1135706 2026-04-20T08:40:57Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Nampiditra sary 1135707 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Ilafy]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] 0g1yds6uzrk04dwh32bvjz7km30eyad 1135708 1135707 2026-04-20T08:43:48Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Nampiditra sary 1135708 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|fasan ' ny mpanjaka ]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Lapam-panjakana Ilafy, Analamanga''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Antsipirian'ny rindrina andrefan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny ilany avaratra amin'ny lapan'ny mpanjaka ao Ilafy''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Vavahady Atsinanan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny Lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''Sehatra ho an'ny fety eo anoloan'ny Lapam-panjakan'i Ilafy''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| '''Stele ao amin’ny lapan’Ilafy''' </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] 3x62vhyelz36c520caa465ezidnft2f 0 298988 1135627 1135578 2026-04-19T12:40:52Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135627 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === * Abelmoschus esculentus * Abelmoschus manihot * ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena. * Abutilon indicum * Acalypha indica * Acanthopale madagascariensis * Acanthospermum hispidum * Acanthus montanus * ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * Acmella oleracea (sady anana) * Acridocarpus excelsus (kimanga) * Adansonia digitata * Adansonia grandidieri * Adenanthera pavonina * Adenia gummifera * Adenium obesum * Adhatoda vasica (= Justicia adhatoda) * Adiantum caudatum * Adiantum philippense * Aerva lanata * Aframomum angustifolium -- longoza * Aframomum melegueta * Afzelia bijuga * Agave sisalana * Agelaea pentagyna * ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * Aidia densiflora * Aidia micrantha * Alangium salviifolium * Albizia adianthifolia * ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara * Albizia saman (= ''Samanea saman'') * Albuca humilis * Aleurites moluccanus * Allamanda cathartica * ''[[Allium cepa]]'' * ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * Allophylus africanus * Aloe capitata * Aloe divaricata (vahonandrano) * ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona * ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * Alphonsea madagascariensis * Alpinia galanga * Alpinia zerumbet * Alstonia boonei * Alternanthera pungens * Alternanthera sessilis * Alysicarpus ovalifolius * Alysicarpus vaginalis * Amaranthus dubius * Amaranthus hybridus * Amaranthus spinosus * Amaranthus viridis * Ambavia gerrardii * Ambrosia artemisiifolia * Ammi majus * Ammi visnaga * Anacardium occidentale * Anacolosa pervilleana * Ananas comosus * Andrographis paniculata * Andropogon gayanus * [[Androya decaryi]] * Angraecum sesquipedale * Anisopappus chinensis * Anisotes madagascariensis * Annona muricata * Annona squamosa * Antidesma madagascariense * ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * Apodytes dimidiata * Aponogeton madagascariensis * Argemone mexicana * Aristolochia albida * Aristolochia petersiana * Artabotrys hexapetalus * Artemisia afra * Artemisia annua * Artemisia vulgaris * Artocarpus heterophyllus * Asparagus africanus * Aspilia africana * Aster bakerianus * Aster perrieri * Asystasia gangetica * Athyrium filix-femina * Averrhoa carambola * Avicennia marina * Azadirachta indica === B === * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona === C === * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja  * ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]] * ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'') * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]] * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- === D === * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena === E === * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera === F === * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe === G === * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] === H === * ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka * ''[[Helichrysum faradifani]]'' -- * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina === L === * ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito === M === * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo === N === * ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra === O === * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby === P === * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') === R === * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena === S === * ''[[Senna occidentalis]]'' na ''[[Cassia occidentalis]]'' ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--'' * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- === T === * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka === U === * ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia === V === * ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === * ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana === Z === * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] == Loharano == mgg4kofre599njw7lmikty4eua8r6re 1135629 1135627 2026-04-19T12:51:26Z Thelezifor 15140 /* Jereo koa */ 1135629 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === * Abelmoschus esculentus * Abelmoschus manihot * ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena. * Abutilon indicum * Acalypha indica * Acanthopale madagascariensis * Acanthospermum hispidum * Acanthus montanus * ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * Acmella oleracea (sady anana) * Acridocarpus excelsus (kimanga) * Adansonia digitata * Adansonia grandidieri * Adenanthera pavonina * Adenia gummifera * Adenium obesum * Adhatoda vasica (= Justicia adhatoda) * Adiantum caudatum * Adiantum philippense * Aerva lanata * Aframomum angustifolium -- longoza * Aframomum melegueta * Afzelia bijuga * Agave sisalana * Agelaea pentagyna * ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * Aidia densiflora * Aidia micrantha * Alangium salviifolium * Albizia adianthifolia * ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara * Albizia saman (= ''Samanea saman'') * Albuca humilis * Aleurites moluccanus * Allamanda cathartica * ''[[Allium cepa]]'' * ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * Allophylus africanus * Aloe capitata * Aloe divaricata (vahonandrano) * ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona * ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * Alphonsea madagascariensis * Alpinia galanga * Alpinia zerumbet * Alstonia boonei * Alternanthera pungens * Alternanthera sessilis * Alysicarpus ovalifolius * Alysicarpus vaginalis * Amaranthus dubius * Amaranthus hybridus * Amaranthus spinosus * Amaranthus viridis * Ambavia gerrardii * Ambrosia artemisiifolia * Ammi majus * Ammi visnaga * Anacardium occidentale * Anacolosa pervilleana * Ananas comosus * Andrographis paniculata * Andropogon gayanus * [[Androya decaryi]] * Angraecum sesquipedale * Anisopappus chinensis * Anisotes madagascariensis * Annona muricata * Annona squamosa * Antidesma madagascariense * ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * Apodytes dimidiata * Aponogeton madagascariensis * Argemone mexicana * Aristolochia albida * Aristolochia petersiana * Artabotrys hexapetalus * Artemisia afra * Artemisia annua * Artemisia vulgaris * Artocarpus heterophyllus * Asparagus africanus * Aspilia africana * Aster bakerianus * Aster perrieri * Asystasia gangetica * Athyrium filix-femina * Averrhoa carambola * Avicennia marina * Azadirachta indica === B === * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona === C === * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja  * ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]] * ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'') * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]] * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- === D === * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena === E === * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera === F === * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe === G === * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] === H === * ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka * ''[[Helichrysum faradifani]]'' -- * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina === L === * ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito === M === * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo === N === * ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra === O === * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby === P === * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') === R === * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena === S === * ''[[Senna occidentalis]]'' na ''[[Cassia occidentalis]]'' ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--'' * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- === T === * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka === U === * ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia === V === * ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === * ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana === Z === * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Tambavy]] == Loharano == 703c5e7qcj7ldkt4ww0adco716w8w0z 1135657 1135629 2026-04-19T18:57:04Z Thelezifor 15140 Nanampy anarana 1135657 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === * ''Abelmoschus esculentus'' * ''Abelmoschus manihot'' * ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena. * ''Abutilon indicum'' * ''Acalypha indica'' * ''Acanthopale madagascariensis'' * ''Acanthospermum hispidum'' * ''Acanthus montanus'' * ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * ''Acmella oleracea'' (sady anana) * ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga * ''Adansonia digitata'' * ''Adansonia grandidieri'' * ''Adenanthera pavonina'' * ''Adenia gummifera'' * ''Adenium obesum'' * ''Adhatoda vasica'' (= ''Justicia adhatoda'') * ''Adiantum caudatum'' * ''Adiantum philippense'' * ''Aerva lanata'' * ''Aframomum angustifolium'' -- longoza * A''framomum melegueta'' * ''Afzelia bijuga'' * ''Agave sisalana'' * ''Agelaea pentagyna'' * ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * ''Aidia densiflora'' * ''Aidia micrantha'' * ''Alangium salviifolium'' * ''Albizia adianthifolia'' * ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara * ''Albizia saman'' (= ''Samanea saman'') * ''Albuca humilis'' * ''Aleurites moluccanus'' * ''Allamanda cathartica'' * ''[[Allium cepa]]'' * ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * ''Allophylus africanus'' * ''Aloe capitata'' * ''Aloe divaricata'' -- vahonandrano * ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona * ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * ''Alphonsea madagascariensis'' * ''Alpinia galanga'' * ''Alpinia zerumbet'' * ''Alstonia boonei'' * ''Alternanthera pungens'' * ''Alternanthera sessilis'' * ''Alysicarpus ovalifolius'' * ''Alysicarpus vaginalis'' * ''Amaranthus dubius'' * ''Amaranthus hybridus'' * ''Amaranthus spinosus'' * ''Amaranthus viridis'' * ''Ambavia gerrardii'' * ''Ambrosia artemisiifolia'' * ''Ammi majus'' * ''Ammi visnaga'' * ''Anacardium occidentale'' * ''Anacolosa pervilleana'' * ''Ananas comosus'' * ''Andrographis paniculata'' * ''Andropogon gayanus'' * ''[[Androya decaryi]]'' * ''Angraecum sesquipedale'' * ''Anisopappus chinensis'' * ''Anisotes madagascariensis'' * ''Annona muricata'' * ''Annona squamosa'' * ''Antidesma madagascariense'' * ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * ''Apodytes dimidiata'' * ''Aponogeton madagascariensis'' * ''Argemone mexicana'' * ''Aristolochia albida'' * ''Aristolochia petersiana'' * ''Artabotrys hexapetalus'' * ''Artemisia afra'' * ''Artemisia annua'' * ''Artemisia vulgaris'' * ''Artocarpus heterophyllus'' * ''Asparagus africanus'' * ''Aspilia africana'' * ''Aster bakerianus'' * ''Aster perrieri'' * ''Asystasia gangetica'' * ''Athyrium filix-femina'' * ''Averrhoa carambola'' * ''Avicennia marina'' * ''Azadirachta indica'' === B === * ''Bacopa monnieri'' * ''Bambusa madagascariensis'' * ''Bambusa vulgaris'' * ''Baphia madagascariensis'' * ''Barleria lupulina'' * ''Barleria madagascariensis'' * ''Barleria prionitis'' * ''Barringtonia asiatica'' * ''Barringtonia madagascariensis'' * ''Barringtonia racemosa'' * ''Basella alba'' * ''Baudouinia fluggeiformis'' * ''Baudouinia rouxevillei'' * ''Bauhinia grandidieri'' * ''Bauhinia hildebrandtii'' * ''Bauhinia madagascariensis'' * ''Bauhinia monandra'' * ''Bauhinia purpurea'' * ''Bauhinia variegata'' * ''Begonia lyallii'' * ''Begonia madagascariensis'' * ''Bertiera madagascariensis'' * ''Bertiera pervilleana'' * ''Bidens pilosa'' * ''Bixa orellana'' * ''Blepharis bojeriana'' * ''Blumea balsamifera'' * ''Blumea lacera'' * ''Blumea madagascariensis'' * ''Blumea mollis'' * ''Boerhavia coccinea'' * ''Boerhavia diffusa'' * ''Boerhavia repens'' * ''Bolbitis madagascariensis'' * ''Bonamia madagascariensis'' * ''Borassus madagascariensis'' * ''Borreria verticillata'' * ''Boscia madagascariensis'' * ''Boswellia madagascariensis'' * ''Brachylaena merana'' * ''Brachylaena microphylla'' * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona * ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'') * B''rexia madagascariensis'' * ''Brexia pluriflora'' * ''Bridelia madagascariensis'' * ''Bridelia micrantha'' * ''Bridelia pervilleana'' * ''Bridelia tulasneana'' * ''Brillantaisia madagascariensis'' * ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'') * ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'') * ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'') * ''Buchnera madagascariensis'' * ''Buddleja indica'' * ''Buddleja madagascariensis'' * ''Bulbophyllum madagascariense'' * ''Bulbostylis madagascariensis'' * ''Burasaia madagascariensis'' * ''Burmannia madagascariensis'' * ''Bursera madagascariensis'' * ''Buxus madagascariensis'' * ''Byttneria madagascariensis'' * ''Byttneria pervillei'' === C === * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja  * ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]] * ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'') * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]] * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- === D === * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena === E === * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera === F === * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe === G === * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] === H === * ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka * ''[[Helichrysum faradifani]]'' -- * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina === L === * ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito === M === * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo === N === * ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra === O === * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby === P === * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') === R === * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena === S === * ''[[Senna occidentalis]]'' na ''[[Cassia occidentalis]]'' ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--'' * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- === T === * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka === U === * ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia === V === * ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === * ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana === Z === * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Tambavy]] == Loharano == cpjc7o9fmpbqfytet2pbtnhe9k91yfk 1135658 1135657 2026-04-19T19:26:27Z Thelezifor 15140 Nanampy anarana 1135658 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === * ''Abelmoschus esculentus'' * ''Abelmoschus manihot'' * ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena. * ''Abutilon indicum'' * ''Acalypha indica'' * ''Acanthopale madagascariensis'' * ''Acanthospermum hispidum'' * ''Acanthus montanus'' * ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * ''Acmella oleracea'' (sady anana) * ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga * ''Adansonia digitata'' * ''Adansonia grandidieri'' * ''Adenanthera pavonina'' * ''Adenia gummifera'' * ''Adenium obesum'' * ''Adhatoda vasica'' (= ''Justicia adhatoda'') * ''Adiantum caudatum'' * ''Adiantum philippense'' * ''Aerva lanata'' * ''Aframomum angustifolium'' -- longoza * A''framomum melegueta'' * ''Afzelia bijuga'' * ''Agave sisalana'' * ''Agelaea pentagyna'' * ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * ''Aidia densiflora'' * ''Aidia micrantha'' * ''Alangium salviifolium'' * ''Albizia adianthifolia'' * ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara * ''Albizia saman'' (= ''Samanea saman'') * ''Albuca humilis'' * ''Aleurites moluccanus'' * ''Allamanda cathartica'' * ''[[Allium cepa]]'' * ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * ''Allophylus africanus'' * ''Aloe capitata'' * ''Aloe divaricata'' -- vahonandrano * ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona * ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * ''Alphonsea madagascariensis'' * ''Alpinia galanga'' * ''Alpinia zerumbet'' * ''Alstonia boonei'' * ''Alternanthera pungens'' * ''Alternanthera sessilis'' * ''Alysicarpus ovalifolius'' * ''Alysicarpus vaginalis'' * ''Amaranthus dubius'' * ''Amaranthus hybridus'' * ''Amaranthus spinosus'' * ''Amaranthus viridis'' * ''Ambavia gerrardii'' * ''Ambrosia artemisiifolia'' * ''Ammi majus'' * ''Ammi visnaga'' * ''Anacardium occidentale'' * ''Anacolosa pervilleana'' * ''Ananas comosus'' * ''Andrographis paniculata'' * ''Andropogon gayanus'' * ''[[Androya decaryi]]'' * ''Angraecum sesquipedale'' * ''Anisopappus chinensis'' * ''Anisotes madagascariensis'' * ''Annona muricata'' * ''Annona squamosa'' * ''Antidesma madagascariense'' * ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * ''Apodytes dimidiata'' * ''Aponogeton madagascariensis'' * ''Argemone mexicana'' * ''Aristolochia albida'' * ''Aristolochia petersiana'' * ''Artabotrys hexapetalus'' * ''Artemisia afra'' * ''Artemisia annua'' * ''Artemisia vulgaris'' * ''Artocarpus heterophyllus'' * ''Asparagus africanus'' * ''Aspilia africana'' * ''Aster bakerianus'' * ''Aster perrieri'' * ''Asystasia gangetica'' * ''Athyrium filix-femina'' * ''Averrhoa carambola'' * ''Avicennia marina'' * ''Azadirachta indica'' === B === * ''Bacopa monnieri'' * ''Balanites madagascariensis'' * ''Bambusa madagascariensis'' * ''Bambusa vulgaris'' * ''Baphia madagascariensis'' * ''Barleria lupulina'' * ''Barleria madagascariensis'' * ''Barleria prionitis'' * ''Barringtonia asiatica'' * ''Barringtonia madagascariensis'' * ''Barringtonia racemosa'' * ''Basella alba'' * ''Baudouinia fluggeiformis'' * ''Baudouinia rouxevillei'' * ''Bauhinia grandidieri'' * ''Bauhinia hildebrandtii'' * ''Bauhinia madagascariensis'' * ''Bauhinia monandra'' * ''Bauhinia purpurea'' * ''Bauhinia variegata'' * ''Begonia lyallii'' * ''Begonia madagascariensis'' * ''Bertiera madagascariensis'' * ''Bertiera pervilleana'' * ''Bidens pilosa'' * ''Bixa orellana'' * ''Blepharis bojeriana'' * ''Blumea balsamifera'' * ''Blumea lacera'' * ''Blumea madagascariensis'' * ''Blumea mollis'' * ''Boerhavia coccinea'' * ''Boerhavia diffusa'' * ''Boerhavia repens'' * ''Bolbitis madagascariensis'' * ''Bonamia madagascariensis'' * ''Borassus madagascariensis'' * ''Borreria verticillata'' * ''Boscia madagascariensis'' * ''Boswellia madagascariensis'' * ''Brachylaena merana'' * ''Brachylaena microphylla'' * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona * ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'') * B''rexia madagascariensis'' * ''Brexia pluriflora'' * ''Bridelia madagascariensis'' * ''Bridelia micrantha'' * ''Bridelia pervilleana'' * ''Bridelia tulasneana'' * ''Brillantaisia madagascariensis'' * ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'') * ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'') * ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'') * ''Buchnera madagascariensis'' * ''Buddleja indica'' * ''Buddleja madagascariensis'' * ''Bulbophyllum madagascariense'' * ''Bulbostylis madagascariensis'' * ''Burasaia madagascariensis'' * ''Burmannia madagascariensis'' * ''Bursera madagascariensis'' * ''Buxus madagascariensis'' * ''Byttneria madagascariensis'' * ''Byttneria pervillei'' === C === * ''Caesalpinia bonduc'' * ''Caesalpinia pulcherrima'' * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja * ''Calophyllum inophyllum'' * ''Calophyllum madagascariensis'' * ''Calotropis gigantea'' * ''Cananga odorata'' * ''Canarium boivinii'' * ''Canarium madagascariense'' * ''Capsicum frutescens'' * ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]] * Cassia alata (= ''Senna alata'') * ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'') * Cassytha filiformis (Liane sans fin - Maladie du foie, alopécie) * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina * Catharanthus roseus (naturalisée, usages anticancéreux traditionnels) * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora * ''Ceiba pentandra'' * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety * ''Chassalia bojeri'' * ''Chassalia princei'' * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona * ''Chenopodium ambrosioides'' * ''Chromolaena odorata'' * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * Cinnamosma fragrans (Mandravasarotra - Antiviral, antibactérien majeur) * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''Cinnamosma madagascariensis'' * ''Cissampelos pareira'' * ''Cissus quadrangularis'' * ''Citrus aurantiifolia'' * ''Citrus hystrix'' * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''Cleistanthus boivinianus'' * ''Cleistanthus madagascariensis'' * ''Cleistopholis madagascariensis'' * ''Cleome gynandra'' * ''Clerodendrum myricoides'' * ''Clitoria ternatea'' * ''Cnestis polyphylla'' * ''Cocos nucifera'' * ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]] * ''Commelina benghalensis'' * ''Commelina diffusa'' * ''Commiphora madagascariensis'' * ''Commiphora simplicifolia'' * ''Crotalaria retusa'' * ''Croton dichogamus'' * ''Croton malgassicus'' * ''Croton noronhae'' * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- * ''Cussonia bojeri'' * ''Cussonia spicata'' * ''Cymbopogon citratus'' * ''Cymbopogon nardus'' * ''Cynodon dactylon'' * ''Cyperus articulatus'' * ''Cyperus esculentus'' * ''Cyperus rotundus'' === D === * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena === E === * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera === F === * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe === G === * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] === H === * ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka * ''[[Helichrysum faradifani]]'' -- * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina === L === * ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito === M === * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo === N === * ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra === O === * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby === P === * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') === R === * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena === S === * ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'') * ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--'' * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- === T === * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka === U === * ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia === V === * ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === * ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana === Z === * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Tambavy]] == Loharano == j2sx97r0or7ow8zfz65hhv2nr736ldc 1135659 1135658 2026-04-19T19:27:39Z Thelezifor 15140 1135659 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === * ''Abelmoschus esculentus'' * ''Abelmoschus manihot'' * ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena. * ''Abutilon indicum'' * ''Acalypha indica'' * ''Acanthopale madagascariensis'' * ''Acanthospermum hispidum'' * ''Acanthus montanus'' * ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * ''Acmella oleracea'' (sady anana) * ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga * ''Adansonia digitata'' * ''Adansonia grandidieri'' * ''Adenanthera pavonina'' * ''Adenia gummifera'' * ''Adenium obesum'' * ''Adhatoda vasica'' (= ''Justicia adhatoda'') * ''Adiantum caudatum'' * ''Adiantum philippense'' * ''Aerva lanata'' * ''Aframomum angustifolium'' -- longoza * A''framomum melegueta'' * ''Afzelia bijuga'' * ''Agave sisalana'' * ''Agelaea pentagyna'' * ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * ''Aidia densiflora'' * ''Aidia micrantha'' * ''Alangium salviifolium'' * ''Albizia adianthifolia'' * ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara * ''Albizia saman'' (= ''Samanea saman'') * ''Albuca humilis'' * ''Aleurites moluccanus'' * ''Allamanda cathartica'' * ''[[Allium cepa]]'' * ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * ''Allophylus africanus'' * ''Aloe capitata'' * ''Aloe divaricata'' -- vahonandrano * ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona * ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * ''Alphonsea madagascariensis'' * ''Alpinia galanga'' * ''Alpinia zerumbet'' * ''Alstonia boonei'' * ''Alternanthera pungens'' * ''Alternanthera sessilis'' * ''Alysicarpus ovalifolius'' * ''Alysicarpus vaginalis'' * ''Amaranthus dubius'' * ''Amaranthus hybridus'' * ''Amaranthus spinosus'' * ''Amaranthus viridis'' * ''Ambavia gerrardii'' * ''Ambrosia artemisiifolia'' * ''Ammi majus'' * ''Ammi visnaga'' * ''Anacardium occidentale'' * ''Anacolosa pervilleana'' * ''Ananas comosus'' * ''Andrographis paniculata'' * ''Andropogon gayanus'' * ''[[Androya decaryi]]'' * ''Angraecum sesquipedale'' * ''Anisopappus chinensis'' * ''Anisotes madagascariensis'' * ''Annona muricata'' * ''Annona squamosa'' * ''Antidesma madagascariense'' * ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * ''Apodytes dimidiata'' * ''Aponogeton madagascariensis'' * ''Argemone mexicana'' * ''Aristolochia albida'' * ''Aristolochia petersiana'' * ''Artabotrys hexapetalus'' * ''Artemisia afra'' * ''Artemisia annua'' * ''Artemisia vulgaris'' * ''Artocarpus heterophyllus'' * ''Asparagus africanus'' * ''Aspilia africana'' * ''Aster bakerianus'' * ''Aster perrieri'' * ''Asystasia gangetica'' * ''Athyrium filix-femina'' * ''Averrhoa carambola'' * ''Avicennia marina'' * ''Azadirachta indica'' === B === * ''Bacopa monnieri'' * ''Balanites madagascariensis'' * ''Bambusa madagascariensis'' * ''Bambusa vulgaris'' * ''Baphia madagascariensis'' * ''Barleria lupulina'' * ''Barleria madagascariensis'' * ''Barleria prionitis'' * ''Barringtonia asiatica'' * ''Barringtonia madagascariensis'' * ''Barringtonia racemosa'' * ''Basella alba'' * ''Baudouinia fluggeiformis'' * ''Baudouinia rouxevillei'' * ''Bauhinia grandidieri'' * ''Bauhinia hildebrandtii'' * ''Bauhinia madagascariensis'' * ''Bauhinia monandra'' * ''Bauhinia purpurea'' * ''Bauhinia variegata'' * ''Begonia lyallii'' * ''Begonia madagascariensis'' * ''Bertiera madagascariensis'' * ''Bertiera pervilleana'' * ''Bidens pilosa'' * ''Bixa orellana'' * ''Blepharis bojeriana'' * ''Blumea balsamifera'' * ''Blumea lacera'' * ''Blumea madagascariensis'' * ''Blumea mollis'' * ''Boerhavia coccinea'' * ''Boerhavia diffusa'' * ''Boerhavia repens'' * ''Bolbitis madagascariensis'' * ''Bonamia madagascariensis'' * ''Borassus madagascariensis'' * ''Borreria verticillata'' * ''Boscia madagascariensis'' * ''Boswellia madagascariensis'' * ''Brachylaena merana'' * ''Brachylaena microphylla'' * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona * ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'') * B''rexia madagascariensis'' * ''Brexia pluriflora'' * ''Bridelia madagascariensis'' * ''Bridelia micrantha'' * ''Bridelia pervilleana'' * ''Bridelia tulasneana'' * ''Brillantaisia madagascariensis'' * ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'') * ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'') * ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'') * ''Buchnera madagascariensis'' * ''Buddleja indica'' * ''Buddleja madagascariensis'' * ''Bulbophyllum madagascariense'' * ''Bulbostylis madagascariensis'' * ''Burasaia madagascariensis'' * ''Burmannia madagascariensis'' * ''Bursera madagascariensis'' * ''Buxus madagascariensis'' * ''Byttneria madagascariensis'' * ''Byttneria pervillei'' === C === * ''Caesalpinia bonduc'' * ''Caesalpinia pulcherrima'' * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja * ''Calophyllum inophyllum'' * ''Calophyllum madagascariensis'' * ''Calotropis gigantea'' * ''Cananga odorata'' * ''Canarium boivinii'' * ''Canarium madagascariense'' * ''Capsicum frutescens'' * ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]] * Cassia alata (= ''Senna alata'') * ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'') * ''Cassytha filiformis'' * ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora * ''Ceiba pentandra'' * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety * ''Chassalia bojeri'' * ''Chassalia princei'' * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona * ''Chenopodium ambrosioides'' * ''Chromolaena odorata'' * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''Cinnamosma madagascariensis'' * ''Cissampelos pareira'' * ''Cissus quadrangularis'' * ''Citrus aurantiifolia'' * ''Citrus hystrix'' * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''Cleistanthus boivinianus'' * ''Cleistanthus madagascariensis'' * ''Cleistopholis madagascariensis'' * ''Cleome gynandra'' * ''Clerodendrum myricoides'' * ''Clitoria ternatea'' * ''Cnestis polyphylla'' * ''Cocos nucifera'' * ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]] * ''Commelina benghalensis'' * ''Commelina diffusa'' * ''Commiphora madagascariensis'' * ''Commiphora simplicifolia'' * ''Crotalaria retusa'' * ''Croton dichogamus'' * ''Croton malgassicus'' * ''Croton noronhae'' * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- * ''Cussonia bojeri'' * ''Cussonia spicata'' * ''Cymbopogon citratus'' * ''Cymbopogon nardus'' * ''Cynodon dactylon'' * ''Cyperus articulatus'' * ''Cyperus esculentus'' * ''Cyperus rotundus'' === D === * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena === E === * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera === F === * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe === G === * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] === H === * ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka * ''[[Helichrysum faradifani]]'' -- * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina === L === * ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito === M === * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo === N === * ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra === O === * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby === P === * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') === R === * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena === S === * ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'') * ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--'' * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- === T === * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka === U === * ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia === V === * ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === * ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana === Z === * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Tambavy]] == Loharano == 43yut60qk4l67n9eeaaeznzjwl2fytp 0 299009 1135646 1134971 2026-04-19T14:55:21Z Thelezifor 15140 1135646 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ruscus aculeatus1.jpg|vignette|374x374px|''Ruscus aculeatus'']] Ny '''''Ruscaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Asparagales]] araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003). Iadian-kevitra ny famaritana azy io. Amin' ny famaritana tery dia misy karazana manodidina ny 9 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 3 izy io: ''[[Danae]]'' sy ''[[Semele]]'' ary ''[[Ruscus]]''. Araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]] (1981), ny zavamaniry ao aminy dia ao amin' ny zana-pianakaviana ao amin' ny ''[[Liliaceae]]''. [[Hazobotry]] na [[vahy]] misy ravina kely dia kely izy ireo, izay maniry any amin' ny faritra manana toetany antonony. Sahanin' ny taho niova ho filôklady misy tsilo ny fiasan' ny krôlôfila ([[famaitso]]). == Fanasokajiana == Ao amin' ny [[fanasokajiana APG II]] (2003), ny ''Ruscaceae'' dia azo raisina na tsia, ary ny vondron-karazana ao aminy dia azo ampidirina ao amin' ny ''[[Asparagaceae]]''. Raha ekena ity fianakaviana ity dia lehibe kokoa, ka ampidirana koa ny karazana ao amin' ny ''[[Eriospermaceae]]'', ao amin' ny ''[[Convallariaceae]]'', sns. Ity fianakaviana ity dia ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) dia tsy manan-kery ity fianakaviana ity ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''[[Asparagaceae]]'' ny vondron-karazana ao aminy. Anisan' ity fianakaviana ity ny vondron-karazana ''[[Dracaena]]'' sy ''[[Sansevieria]]'', izay ahitana zavamaniry famboly an-trano be mpampiasa. Izy ireo no namorona ny fianakaviana ''[[Dracaenaceae]]'' taloha. Ny toe-javatra dia mitovy amin' ny vondron-karazana ''Beaucarnea'' sy ''Nolina'' ary ''Dasylirion'', izay zavamaniry miedrika hazo, manana ravina misandrahaka eny an-tendron-tsampana, any amin' ny faritra mafana any [[Amerika]] ary namorona ny fianakaviana ''[[Nolinaceae]]'' taloha. == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Beaucarnea pliabilis5.jpg|vignette|''Beaucarnea pliabilis'']] Araka ny famaritana amin' izao fotoana izao dia ahitana karazana 475 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 26 ny ''Ruscaceae''. * ''Aspidistra'' * ''Beaucarnea'' * ''Comosperma'' * ''Convallaria'' * ''Danae'' * ''Dasylirion'' * ''[[Dracaena]]'' * ''Eriospermum'' * ''Liriope'' * ''Maianthemum'' * ''Nolina'' * ''Ophiopogon'' * ''Polygonatum'' * ''[[Ruscus]]'' * ''[[Sansevieria]]'' == Jereo koa == * ''[[Agavoideae|Agavaceae]]'' * ''[[Asparagaceae]]'' * ''[[Dracaenaceae]]'' * ''[[Liliaceae]]'' makyql2egkeptpdjqykcdw5tgsgcsl4 1135647 1135646 2026-04-19T14:56:59Z Thelezifor 15140 1135647 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ruscus aculeatus1.jpg|vignette|374x374px|''Ruscus aculeatus'']] Ny '''''Ruscaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Asparagales]] araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003). Iadian-kevitra ny famaritana azy io. Amin' ny famaritana tery dia misy karazana manodidina ny 9 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 3 izy io: ''[[Danae]]'' sy ''[[Semele]]'' ary ''[[Ruscus]]''. Araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]] (1981), ny zavamaniry ao aminy dia ao amin' ny zana-pianakaviana ao amin' ny ''[[Liliaceae]]''. [[Hazobotry]] na [[vahy]] misy ravina kely dia kely izy ireo, izay maniry any amin' ny faritra manana toetany antonony. Sahanin' ny taho niova ho filôklady misy tsilo ny fiasan' ny krôlôfila ([[famaitso]]). == Fanasokajiana == Ao amin' ny [[fanasokajiana APG II]] (2003), ny ''Ruscaceae'' dia azo raisina na tsia, ary ny vondron-karazana ao aminy dia azo ampidirina ao amin' ny ''[[Asparagaceae]]''. Raha ekena ity fianakaviana ity dia lasa lehibe kokoa, ka ampidirana koa ny karazana ao amin' ny ''[[Eriospermaceae]]'', ao amin' ny ''[[Convallariaceae]]'', sns. Ao amin' ny filaharana [[Asparagales]] ity fianakaviana ity. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) dia tsy manan-kery ity fianakaviana ity ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''[[Asparagaceae]]'' ny vondron-karazana ao aminy. Anisan' ity fianakaviana ity ny vondron-karazana ''[[Dracaena]]'' sy ''[[Sansevieria]]'', izay ahitana zavamaniry famboly an-trano be mpampiasa. Izy ireo no namorona ny fianakaviana ''[[Dracaenaceae]]'' taloha. Ny toe-javatra dia mitovy amin' ny vondron-karazana ''Beaucarnea'' sy ''Nolina'' ary ''Dasylirion'', izay zavamaniry miedrika hazo, manana ravina misandrahaka eny an-tendron-tsampana, any amin' ny faritra mafana any [[Amerika]] ary namorona ny fianakaviana ''[[Nolinaceae]]'' taloha. == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Beaucarnea pliabilis5.jpg|vignette|''Beaucarnea pliabilis'']] Araka ny famaritana amin' izao fotoana izao dia ahitana karazana 475 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 26 ny ''Ruscaceae''. * ''Aspidistra'' * ''Beaucarnea'' * ''Comosperma'' * ''Convallaria'' * ''Danae'' * ''Dasylirion'' * ''[[Dracaena]]'' * ''Eriospermum'' * ''Liriope'' * ''Maianthemum'' * ''Nolina'' * ''Ophiopogon'' * ''Polygonatum'' * ''[[Ruscus]]'' * ''[[Sansevieria]]'' == Jereo koa == * ''[[Agavoideae|Agavaceae]]'' * ''[[Asparagaceae]]'' * ''[[Dracaenaceae]]'' * ''[[Liliaceae]]'' 83x46zzha8ljcxa5t1s8471qh45q2z1 0 299170 1135625 2026-04-19T12:35:29Z Thelezifor 15140 Karazana vahona ao amin' ny fianakaviana Asphodelaceae 1135625 wikitext text/x-wiki [[Sary:Aloe vaombe - Parc Exotica.JPG|vignette|385x385px|Vahombey (''Aloe vaombe'')]] Ny '''''Aloe vaombe''''' dia karazana [[Aloe|vahona]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Asphodelaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy any amin' ny tapany atsimon' i [[Madagasikara]]. Zavamaniry matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka ary maitso lalandava izy io ary misy rantsana tsy mirantsandratsana manana haavo 5 m, sy savaivo 20 sm. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagas]]<nowiki/>y izy io dia atao hoe '''vahombe''' na '''vahombey'''. == Famariparitana == [[Sary:Aloe vaombe (1).JPG|ankavia|vignette|Ravina sy vonin' ny ''Aloe vaombe'']] Zavamaniry mety hanana haavo 4 ka hatramin' ny 5 m, sy savaivo mety mahatratra 1,5 m ny ''Aloe vaombe''. Anisan' ny vahona lehibe indrindra eto [[Madagasikara]] izy io, izany no antony iantsoana azy iko hoe "vahombe" na "vahombey" amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], izay niavian' ny anarany ara-tsiansa. === Ravina === [[Sary:Aloe vaombe 05.jpg|vignette|321x321px|Ravin' ny vahombe]] Zavamaniry tsy misampantsampana izy io ary misy raviny maitso lava sy malama, mibiloka ary misy toa nify manopy fotsy ny sisiny. Mibiloka ny raviny. Amin' ny ririnina dia miloko mena izy ireo noho ny hatsiaka na noho ny tara-masoandro mafy. === Vony === [[Sary:Aloe vaombe 02.jpg|ankavia|vignette|321x321px|Vondrombonin' ny vahombe]] Mamelana amin' ny fahavaratry ny ila-bolantany atsimo, amin' ny ankapobeny amin' ny voana Janoary, ny vahombe. Miforona eo amin' ny tahon-bony eo an-tampon' ny fitambaran' ny ravina ny sampahom-bony mena lehibe. Manintona ny tantely sy ny vorona eny amin' ny tontolo voajanahary ny vony izay misy mamy. == Tsinjara toerana sy ekôlôjia == [[Sary:Aloe vaombe 01.jpg|vignette|321x321px|Vahombe]] Maniry amin' ny tany maina sy feno zavamairy misy tsilo amin' ny tany be sokay any atsimon' i [[Madagasikara]] ny ''Aloe vaombe''. Mila ambolena amin' ny toerana mahazo masoandro feno izy io. Rehefa tafaorina io zavamaniry io, toy ny ankamaroan' ny [[Aloe|vahona]], dia tsy dia mila fikarakarana firy sady tsy mila afa-tsy [[rano]] kely, nefa mitombo haingana kokoa sy mihabe kokoa izy raha tondrahana tsy tapaka. Toa mety mifanaraka tsara amin' ny ankamaroan' ny tany sy ny toetany ity zavamaniry ity, nefa tsy tokony ho tratran' ny [[mari-pana]] miiba, na dia toa mandefitra amin' ny [[fanala]] maivana aza izy io. Miteraka fahasimbana lehibe anefa ny famelana azy io maharitra amin' ny fanala. == Fampiasana == [[Sary:Aloe vaombe - Flora park - Cologne, Germany - DSC00771.jpg|ankavia|vignette|320x320px|''Aloe vaombe'']] Amin' ny fambolena zavalaniry fanao haingo, ny halehibeny sy ny voniny mena midorehitra eo antenatenan' ny [[ririnina]] any amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahatonga azy io ho zavamaniry manana lanja estetika lehibe, indrindra rehefa mivadika mena ny ravina, izay mitambatra tsara tarehy. Tamin' ny taona 1978 ny [[Akademia Malagasy]] dia namoaka valim-panadihadiana momba ny akora misy ao anatin' ilay zavamaniry, ao amin' ny gazetiny "''Madagascar : recherches Scientifiques''" mikasika ny mety ho fiantraikan' ny ''Aloe vaombe'' amin' ny hery fiarovan' ny olombelona. == Jereo koa == * ''[[Aloe]]'' * ''[[Aloe vera]]'' * ''[[Aloe macroclada]]'' l6mrn5ojtps21a7p5zvx80whmsv1xfy 1135626 1135625 2026-04-19T12:38:45Z Thelezifor 15140 1135626 wikitext text/x-wiki [[Sary:Aloe vaombe - Parc Exotica.JPG|vignette|385x385px|Vahombey (''Aloe vaombe'')]] Ny '''''Aloe vaombe''''' dia karazana [[Aloe|vahona]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Asphodelaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy any amin' ny tapany atsimon' i [[Madagasikara]]. Zavamaniry matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka ary maitso lalandava izy io ary misy rantsana tsy mirantsandratsana manana haavo 5 m, sy savaivo 20 sm. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagas]]<nowiki/>y izy io dia atao hoe '''vahombe''' na '''vahombey'''. == Famariparitana == [[Sary:Aloe vaombe (1).JPG|ankavia|vignette|Ravina sy vonin' ny ''Aloe vaombe'']] Zavamaniry mety hanana haavo 4 ka hatramin' ny 5 m, sy savaivo mety mahatratra 1,5 m ny ''Aloe vaombe''. Anisan' ny vahona lehibe indrindra eto [[Madagasikara]] izy io, izany no antony iantsoana azy iko hoe "vahombe" na "vahombey" amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], izay niavian' ny anarany ara-tsiansa. === Ravina === [[Sary:Aloe vaombe 05.jpg|vignette|321x321px|Ravin' ny vahombe]] Zavamaniry tsy misampantsampana izy io ary misy raviny maitso lava sy malama, mibiloka ary misy toa nify manopy fotsy ny sisiny. Mibiloka ny raviny. Amin' ny ririnina dia miloko mena izy ireo noho ny hatsiaka na noho ny tara-masoandro mafy. === Vony === [[Sary:Aloe vaombe 02.jpg|ankavia|vignette|321x321px|Vondrombonin' ny vahombe]] Mamelana amin' ny fahavaratry ny ila-bolantany atsimo, amin' ny ankapobeny amin' ny voana Janoary, ny vahombe. Miforona eo amin' ny tahon-bony eo an-tampon' ny fitambaran' ny ravina ny sampahom-bony mena lehibe. Manintona ny tantely sy ny vorona eny amin' ny tontolo voajanahary ny vony izay misy mamy. == Tsinjara toerana sy ekôlôjia == [[Sary:Aloe vaombe 01.jpg|vignette|321x321px|Vahombe]] Maniry amin' ny tany maina sy feno zavamairy misy tsilo amin' ny tany be sokay any atsimon' i [[Madagasikara]] ny ''Aloe vaombe''. Mila ambolena amin' ny toerana mahazo masoandro feno izy io. Rehefa tafaorina io zavamaniry io, toy ny ankamaroan' ny [[Aloe|vahona]], dia tsy dia mila fikarakarana firy sady tsy mila afa-tsy [[rano]] kely, nefa mitombo haingana kokoa sy mihabe kokoa izy raha tondrahana tsy tapaka. Toa mety mifanaraka tsara amin' ny ankamaroan' ny tany sy ny toetany ity zavamaniry ity, nefa tsy tokony ho tratran' ny [[mari-pana]] miiba, na dia toa mandefitra amin' ny [[fanala]] maivana aza izy io. Miteraka fahasimbana lehibe anefa ny famelana azy io maharitra amin' ny fanala. == Fampiasana == [[Sary:Aloe vaombe - Flora park - Cologne, Germany - DSC00771.jpg|ankavia|vignette|320x320px|''Aloe vaombe'']] Amin' ny fambolena zavalaniry fanao haingo, ny halehibeny sy ny voniny mena midorehitra eo antenatenan' ny [[ririnina]] any amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahatonga azy io ho zavamaniry manana lanja estetika lehibe, indrindra rehefa mivadika mena ny ravina, izay mitambatra tsara tarehy. Tamin' ny taona 1978 ny [[Akademia Malagasy]] dia namoaka valim-panadihadiana momba ny akora misy ao anatin' ilay zavamaniry, ao amin' ny gazetiny "''Madagascar : recherches Scientifiques''" mikasika ny mety ho fiantraikan' ny ''Aloe vaombe'' amin' ny hery fiarovan' ny olombelona. == Jereo koa == * ''[[Aloe]]'' * ''[[Aloe vera]]'' * ''[[Aloe macroclada]]'' * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] 59fq8aebkrwfg2ydheg71ohjyzrpcjr 0 299171 1135630 2026-04-19T13:01:59Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458494|Endometriosis]] to:mg #mdwikicx 1135630 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Endometriosis |synonym = |image =Endometriosis.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Endometriosis as seen during [[laparoscopic surgery]] |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =[[Pelvic pain]], [[endometriosis and infertility|infertility]]<ref name=Bulletti2010/> |onset =30–40 years old<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/> |duration =Long term<ref name=Bulletti2010/> |causes =Unknown<ref name=Bulletti2010/> |risks =Family history<ref name=WH2014/> |diagnosis =Based on symptoms, [[medical imaging]], [[tissue biopsy]]<ref name=WH2014/> |differential =[[Pelvic inflammatory disease]], [[irritable bowel syndrome]], [[interstitial cystitis]], [[fibromyalgia]]<ref name=Bulletti2010/> |prevention =[[combined oral contraceptive pill|Combined birth control pills]], exercise, avoiding alcohol and caffeine<ref name=WH2014/> |treatment =[[Nonsteroidal anti-inflammatory drug|NSAID]]s, continuous birth control pills, [[intrauterine device with progestogen]], surgery<ref name=WH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =10% reproductive age females<ref name=WHOblue2020/> |deaths =~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref> }}Ny endometriosis dia toe-pahasalamana iray izay itomboan’ny sela mitovy amin’ny ao amin’ny endometrium—ilay sosona mandrakotra ny ao anatin’ny tranonjaza—any ivelan’ny tranonjaza. [1] Matetika ireo sela ireo no hita eo amin’ny ovaire, ny fantson’atodinaina, ary ny sela manodidina ny tranonjaza; saingy amin’ny tranga tsy fahita firy dia mety hiseho amin’ny faritra hafa amin’ny vatana ihany koa. [2] Ny soritr’aretina lehibe dia ny fanaintainan’ny valahana sy ny tsy fahafahana miteraka. [3] Manodidina ny antsasaky ny olona voan’ity aretina ity no manana fanaintainana maharitra eo amin’ny valahana, ary eo amin’ny 70% no mahatsapa fanaintainana mandritra ny fadimbolana. [3] Fahita ihany koa ny fanaintainana mandritra ny firaisana ara-nofo. [3] Ny tsy fahafahana miteraka dia mitranga amin’ny ampahany betsaka amin’ireo vehivavy voakasika. [3] Amin’ny tranga sasany dia mety hiseho ihany koa ny soritr’aretina mifandray amin’ny fivoahan’ny urine na ny fiasan’ny tsinay. [3] Manodidina ny 25%-n’ny vehivavy voan’ny aretina no tsy mampiseho soritr’aretina. [3] Mety hisy fiantraikany ara-tsosialy sy ara-tsaina ihany koa ny endometriosis. [4] Tsy mazava tsara ny antony.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> Anisan'ny mety hampidi-doza ny fananana tantaram-pianakaviana momba ity aretina ity.<ref name="WH2014">{{Cite web|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> Mivoaka rà isam-bolana ireo faritra misy endometriosis, ka miteraka fivontosana sy holatra.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> Tsy homamiadana ireo fitomboana vokatry ny endometriosis.<ref name="WH2014" /> Matetika ny aretina dia mifototra amin'ny soritr'aretina miaraka amin'ny sary ara-pitsaboana ; <ref name="WH2014" /> na izany aza, ny biopsy no fomba azo antoka indrindra amin'ny aretina.<ref name="WH2014" /> Ny antony hafa mahatonga ireo soritr'aretina mitovy amin'izany dia ahitana ny aretin'ny valahana, ny aretin'ny tsinay mora tezitra, ny cystitis interstitial, ary ny fibromyalgia.<ref name="Bulletti2010" /> Matetika no diso ny famaritana ny endometriosis, ary matetika ny vehivavy no lazaina amin'ny fomba diso fa tsy dia misy dikany loatra na ara-dalàna ny soritr'aretiny.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref> Misy porofo vonjimaika milaza fa ny fampiasana fanafody fanabeazana aizana am-bava mitambatra dia mampihena ny mety hisian'ny endometriosis.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> Mety ho fisorohana ihany koa ny fanaovana fanatanjahan-tena sy ny fisorohana ny fisotroana toaka be loatra.<ref name="WH2014" /> Tsy misy fanafody ho an'ny endometriosis, fa misy fitsaboana maromaro mety hanatsara ny soritr'aretina.<ref name="Bulletti2010" /> Mety ho tafiditra ao anatin'izany ny fanafody fanaintainana, fitsaboana hormonina na fandidiana.<ref name="WH2014" /> Ny fanafody fanaintainana atolotra dia matetika [[Fanafody tsy steroidal manohitra ny fivontosana|fanafody tsy misy steroidal anti-inflammatoire]] (NSAID), toy ny naproxen.<ref name="WH2014" /> Mety ilaina ihany koa ny fihinanana tsy tapaka ny singa mavitrika ao amin'ny pilina fanabeazana aizana na ny fampiasana fitaovana intrauterine misy progestogen.<ref name="WH2014" /> Mety hanatsara ny fahafahan'ireo tsy afaka miteraka ny agonista hormonina mamoaka gonadotropin (agonista GnRH).<ref name="WH2014" /> Azo ampiasaina hitsaboana ireo izay tsy voafehin'ny fitsaboana hafa ny fanesorana ny endometriozy amin'ny alalan'ny fandidiana.<ref name="WH2014" /> Endometriose dia misy fiantraikany eo amin'ny 10% eo ho eo amin'ny vehivavy amin'ny taona fiterahana.<ref name="WHOblue2020">{{Cite book|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> Tombanana ho 10,8 tapitrisa ny olona voakasik'izany maneran-tany {{as of|2015|lc=y}} <ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|last12=Cornaby|first12=Leslie|last13=Dandona|first13=Lalit|last14=Dicker|first14=Daniel J.|last15=Dilegge|first15=Tina|display-authors=29}}</ref> Tombanana ho eo amin'ny 6–10% eo ho eo amin'ny vehivavy no voakasik'izany, hoy ny loharanom-baovao hafa.<ref name="Bulletti2010" /> Ny endometriosis dia mahazatra indrindra amin'ireo telopolo sy efapolo taona; na izany aza, mety hanomboka amin'ny zazavavy valo taona izany.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{Cite book|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> Vitsy ny fahafatesana vokatr'izany.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> Ny endometriosis dia voafaritra voalohany ho aretina misaraka tamin'ny taona 1920.<ref name="Bro2012" /> Talohan'io fotoana io, dia noheverina ho miaraka ny endometriosis sy ny adenomyosis.<ref name="Bro2012" /> Tsy mazava hoe iza no voalohany nilazalaza ny aretina.<ref name="Bro2012">{{Cite book|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 0pg5nyowd0f0y3q4dow5vscvgvsshur 0 299172 1135631 2026-04-19T13:05:01Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458568|Dissociative identity disorder]] to:mg #mdwikicx 1135631 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Dissociative identity disorder |synonym =Multiple personality disorder, split personality<ref>{{cite book |last1=Nevid |first1=Jeffrey S. |title=Essentials of Psychology: Concepts and Applications |date=2011 |publisher=Cengage Learning |isbn=9781111301217 |page=432 |url=https://books.google.com/books?id=UnF9JhxbMVoC&pg=PA432 |language=en |access-date=2020-08-06 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020259/https://books.google.com/books?id=UnF9JhxbMVoC&pg=PA432 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kellerman |first1=Henry |title=Dictionary of Psychopathology |date=2009 |publisher=Columbia University Press |isbn=9780231146500 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=R-mdAwAAQBAJ&pg=PA57 |language=en |access-date=2020-08-06 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801021043/https://books.google.com/books?id=R-mdAwAAQBAJ&pg=PA57 |url-status=live }}</ref> |image =Dissociative identity disorder art.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =An [[artist's interpretation]] of multiple "dissociated personality states" |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]], [[clinical psychology]] |symptoms =At least two distinct and relatively enduring [[personality|personality states]], trouble remembering certain events<ref name=DSM5/> |onset = |duration =Long-term<ref name=Mer2019Pro/> |causes =[[Childhood trauma]], therapy induced<ref name=Mer2017Pro/><ref name=Hersen2014/> |risks = |diagnosis =Based on clinical criteria<ref name=Mer2017Pro/> |differential =[[Major depressive disorder]], [[bipolar disorder]], [[Post-traumatic stress disorder|PTSD]], [[psychotic disorder]], [[personality disorder]], [[conversion disorder]]<ref name=DSM5/> |prevention = |treatment =[[Symptomatic treatment|Supportive care]], [[psychotherapy]]<ref name=Mer2019Pro/> |medication = |prognosis = |frequency =~1.5–2% of people<ref name=DSM5/><ref name=Guidelines2011/> |deaths = }}Ny fikorontanan’ny maha-izy azy misaraka (DID), fantatra taloha amin’ny hoe fikorontanan’ny toetra maro (MPD), dia aretina ara-tsaina miavaka amin’ny fisian’ny toetra roa na mihoatra izay samy miavaka sy maharitra ao amin’ny olona iray. [1] [2] Ity aretina ity dia miaraka amin’ny banga amin’ny fitadidiana izay mihoatra noho ny fanadinoana mahazatra. [2] [3] Ireo toetra samihafa ireo dia mety hifandimby hiseho amin’ny fitondran-tenan’ilay olona, na dia mety hiovaova aza ny fomba isehoan’izany. [2] [3] Matetika, ny olona voan’ny DID dia mety hanana aretina hafa miaraka aminy, toy ny fikorontanan’ny adin-tsaina aorian’ny trauma, ny fikorontanan’ny toetra (indrindra ny borderline sy ny avoidant), ny fahaketrahana, ny fikorontanan’ny fampiasana zava-mahadomelina, ny fikorontanan’ny fiovam-po, ny fikorontanan’ny soritr’aretina somatika, ny fikorontanan’ny fihinanana, ny fikorontanan’ny obsessive-compulsive, ary ny fikorontanan’ny torimaso. [2] Fahita ihany koa ny fandratrana tena, ny fisehoan’ny fikorontanan’ny hozatra tsy vokatry ny androbe, ny fahatsiarovana tampoka ny zava-nitranga taloha (flashbacks), ny fikorontanan-tsaina, ary ny eritreritra na faniriana hamono tena. [4] Misy matihanina mino fa ny ratram-po tamin'ny fahazazana no antony.<ref name="Mer2017Pro">{{Cite web|title=Dissociative Identity Disorder|url=https://www.merckmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/dissociative-disorders/dissociative-identity-disorder|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=5 January 2018|date=July 2017|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206212651/http://www.merckmanuals.com/professional/sec15/ch197/ch197e.html|url-status=live}}</ref> Amin'ny 90%-n'ny tranga eo ho eo, dia misy tantaran'ny [[Herisetra mianjady amin'ny ankizy|fanararaotana nandritra ny fahazazana]], raha toa kosa ny tranga hafa dia mifandray amin'ny traikefa tamin'ny ady na olana ara-pahasalamana nandritra ny fahazazana. Inoana fa misy anjara toerana ihany koa ny anton-javatra ara-pandovan-toetra.<ref name="Hersen2014">{{Cite book|last=Beidel|first=Deborah C.|author-link=Deborah Beidel|last2=Frueh|first2=B. Christopher|last3=Hersen|first3=Michel|title=Adult psychopathology and diagnosis|date=2014|publisher=Wiley|location=Hoboken, N.J.|isbn=9781118657089|pages=414–422|edition=Seventh|url=https://books.google.com/books?id=Uh0nCgAAQBAJ|access-date=2020-08-06|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516154613/https://books.google.com/books?id=Uh0nCgAAQBAJ|url-status=live}}</ref> Ny petra-kevitra hafa dia ny hoe vokatra azo avy amin'ny teknika ampiasain'ny mpitsabo sasany izany, indrindra fa ireo mampiasa hipnôzy.<ref name="Hersen2014" /><ref name="Rein2008">{{Cite journal|last=Reinders AA|title=Cross-examining dissociative identity disorder: Neuroimaging and etiology on trial|journal=Neurocase|volume=14|issue=1|pages=44–53|year=2008|pmid=18569730|doi=10.1080/13554790801992768}}</ref> Tsy tokony hatao ny fitiliana raha toa ka voaporofo tsara kokoa ny toe-pahasalaman'ilay olona noho ny fidorohana zava-mahadomelina, ny androbe, ny olana ara-pahasalamana ara-tsaina hafa, ny filalaovana sary an-tsaina amin'ny ankizy, na [[Fivavahana|ny fanao ara-pivavahana]].<ref name="DSM5">{{Citation|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAmerican_Psychiatric_Association2013">American Psychiatric Association (2013), [https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/291 ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders''] (5th&nbsp;ed.), Arlington: American Psychiatric Publishing, pp.&nbsp;[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/291 291–298], [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0890425558|<bdi>978-0890425558</bdi>]]</cite></ref> Amin'ny ankapobeny, ny fitsaboana dia ahitana fikarakarana sy torohevitra manohana.<ref name="Mer2019Pro">{{Cite web|date=March 2019|title=Dissociative Identity Disorder|url=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/psychiatric-disorders/dissociative-disorders/dissociative-identity-disorder|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528111029/https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/psychiatric-disorders/dissociative-disorders/dissociative-identity-disorder|archive-date=28 May 2020|access-date=8 June 2020|publisher=MSD Manuals Professional Edition}}</ref> Matetika mitohy tsy misy fitsaboana ny aretina.<ref name="Mer2019Pro" /><ref name="Brand2014">{{Cite journal|last=Brand|first=BL|last2=Loewenstein|first2=RJ|last3=Spiegel|first3=D|title=Dispelling myths about dissociative identity disorder treatment: an empirically based approach|journal=Psychiatry|date=2014|volume=77|issue=2|pages=169–89|doi=10.1521/psyc.2014.77.2.169|pmid=24865199}}</ref> Inoana fa misy fiantraikany eo amin'ny 1.5% eo ho eo amin'ny mponina amin'ny ankapobeny izany (mifototra amin'ny santionany kely avy amin'ny vondrom-piarahamonina amerikana) ary 3% amin'ireo miditra hopitaly noho ny olana ara-pahasalamana ara-tsaina any Eoropa sy Amerika Avaratra.<ref name="DSM5" /><ref name="Guidelines2011">{{Cite journal|title=Guidelines for Treating Dissociative Identity Disorder in Adults, Third Revision|journal=Journal of Trauma & Dissociation|volume=12|issue=2|pages=188–212|year=2011|pmid=21391104|doi=10.1080/15299732.2011.537248|url=http://www.isst-d.org/downloads/GUIDELINES_REVISED2011.pdf|last=International Society for the Study of Trauma Dissociation.|access-date=2014-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712183722/http://www.isst-d.org/downloads/GUIDELINES_REVISED2011.pdf|archive-date=2018-07-12|url-status=dead}}</ref> Matetika kokoa ny vehivavy no voan'ny DID raha oharina amin'ny lehilahy.<ref name="Hersen2014" /> Nitombo be ny isan'ny tranga voarakitra an-tsoratra tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taonjato faha-20, niaraka tamin'ny isan'ny maha-izy azy izay nolazain'ireo voakasik'izany.<ref name="Hersen2014" /> Mampiady hevitra ny DID na eo amin'ny sehatry ny fitsaboana aretin-tsaina na eo amin'ny rafi-pitsarana.<ref name="Hersen2014" /><ref name="Stern">{{Cite book|vauthors=Stern TA, Fava M, MD, Wilens TE, MD, Rosenbaum JF|title=Massachusetts General Hospital Comprehensive Clinical Psychiatry|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|isbn=032329507X|pages=395–397|date=2015|url=https://books.google.com/books?id=deR1BwAAQBAJ&pg=PA395|access-date=2020-08-06|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801030252/https://books.google.com/books?id=deR1BwAAQBAJ&pg=PA395|url-status=live}}</ref><ref name="Rein2008" /> Amin'ny raharaham-pitsarana, dia nampiasaina ho toy ny endrika fiarovana amin'ny fahaverezan-tsaina tsy dia mahomby loatra izany.<ref name="Farrell">{{Cite journal|last=Farrell HM|title=Dissociative identity disorder: Medicolegal challenges|journal=The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law|volume=39|issue=3|pages=402–406|year=2011|pmid=21908758|url=http://www.jaapl.org/content/39/3/402.full.pdf+html|access-date=2020-08-06|archive-date=2016-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111141455/http://jaapl.org/content/39/3/402.full.pdf+html|url-status=live}}</ref><ref name="Farrell2011">{{Cite journal|last=Farrell|first=HM|title=Dissociative identity disorder: No excuse for criminal activity|journal=Current Psychiatry|volume=10|issue=6|pages=33–40|url=http://www.currentpsychiatry.org/pdf/1006/1006CP_Article3.pdf|year=2011|url-status=dead|archive-url=https://www.webcitation.org/69gTpoEKq?url=http://www.currentpsychiatry.org/pdf/1006/1006CP_Article3.pdf|archive-date=2012-08-05}}</ref> Tsy mazava raha ny fitomboan'ny tahan'ny aretina dia vokatry ny fahafantarana tsara kokoa na ny anton-javatra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina toy ny fanehoana an-tsary amin'ny media.<ref name="Hersen2014" /> Ny ampahany betsaka amin'ny aretina dia mifandray amin'ny mpitsabo vitsivitsy, izay mifanaraka amin'ny petra-kevitra fa ny DID dia mety ho vokatry ny mpitsabo.<ref name="Hersen2014" /> Mety miovaova arakaraka ny kolontsaina ihany koa ireo soritr'aretina mahazatra miseho any amin'ny faritra samihafa eto amin'izao tontolo izao, ohatra ny fiovan'ny maha-izy azy izay maka endrika fanahy, [[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]], matoatoa, na olona angano ao amin'ny kolontsaina izay mahazatra ny fisian'ny fanahy.<ref name="DSM5" /> {{Rp|295,801}}Ny endrika fibodoana ny fikorontanan'ny maha-izy azy tsy ara-dalàna dia tsy nahy, mampijaly ary mitranga amin'ny fomba mandika ny fenitra ara-kolontsaina na ara-pivavahana.<ref name="DSM5" /> {{Rp|295}} == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] lzyzi7zmfprjv1xoyz3gx3i86yyv7wz 0 299173 1135632 2026-04-19T13:07:57Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1474982|Obsessive–compulsive disorder]] to:mg #mdwikicx 1135632 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Obsessive–compulsive disorder |synonym = |image =OCD handwash.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Frequent, excessive hand washing occurs in some people with OCD |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =Feel the need to check things repeatedly, perform [[compulsive behavior|certain routines repeatedly]], have [[intrusive thought|certain thoughts repeatedly]]<ref name=NIH2015 /> |onset =Before 35 years<ref name=NIH2015 /><ref name=DSM5 /> |duration = |causes =Unknown<ref name=NIH2015 /> |risks =[[Child abuse]], [[stress (psychological)|stress]]<ref name=DSM5 /> |diagnosis =Based on the symptoms<ref name=DSM5 /> |differential =Anxiety disorder, [[major depressive disorder]], [[eating disorders]], [[obsessive–compulsive personality disorder]]<ref name=DSM5 /> |prevention = |treatment =[[psychotherapy|Counseling]], [[selective serotonin reuptake inhibitors]], [[clomipramine]]<ref name=NEJM2014 /><ref name=Ve2014 /> |medication = |prognosis = |frequency =2.3%<ref name=Good2014 /> |deaths = }}Ny fikorontanan-tsaina obsessive-compulsive (OCD) dia aretina ara-tsaina miavaka amin’ny fisian’ny eritreritra miverimberina sy manelingelina (obsessions) sy/na fitondran-tena miverimberina (compulsions). [1] Matetika, ny olona voan’ity aretina ity dia mahatsapa fa voatery manao asa sasany na mieritreritra zavatra miverimberina, nefa sarotra fehezina izany na dia fantany aza fa tsy mitombina. [1] Anisan’ny ohatra mahazatra ny fanasana tanana, fanisana zavatra, ary fanamarinana miverimberina (ohatra, varavarana na hidy). [1] Mety ho sarotra amin’ny sasany ihany koa ny manary zavatra. [1] Ireo soritr’aretina ireo dia miseho amin’ny ambaratonga izay manelingelina ny fiainana andavanandro, ary matetika maharitra mihoatra ny adiny iray isan’andro. [1] [2] Na dia mahafantatra aza ny ankamaroan’ny olon-dehibe fa tsy misy dikany ireo eritreritra na fitondran-tena ireo, dia mbola sarotra ny mifehy azy. [1] Matetika ny OCD dia mifandray amin’ny tics, ny fikorontanan’ny tebiteby, ary fitomboan’ny mety hisian’ny eritreritra hamono tena. [2] [3] Tsy fantatra ny antony. Toa misy singa fototarazo sasany, ka matetika kokoa no voakasika [[Kambana|ireo kambana mitovy]] noho ireo kambana tsy mitovy.<ref name="DSM5">{{Cite book|title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5|date=2013|publisher=American Psychiatric Publishing|location=Washington|isbn=978-0-89042-555-8|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/237 237–242]|edition=5|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/237}}</ref> Anisan'ny mety hampidi-doza ny tantaran'ny [[Herisetra mianjady amin'ny ankizy|fanararaotana zaza]] na tranga hafa miteraka adin-tsaina.<ref name="DSM5" /> Voarakitra an-tsoratra fa mitranga aorian'ny aretina ny tranga sasany.<ref name="DSM5" /> Ny aretina dia mifototra amin'ny soritr'aretina ary mitaky ny fanafoanana ny antony hafa mifandraika amin'ny fanafody na ara-pahasalamana.<ref name="DSM5" /> Azo ampiasaina hanombanana ny hamafin'ny aretina ny mizana fanombanana toy ny Yale–Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS). Anisan'ny aretina hafa mitovy soritr'aretina amin'izany ny fikorontanan'ny tebiteby, [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fikorontanan'ny fahaketrahana lehibe]], ny fikorontanan'ny fihinanana, ny fikorontanan'ny tic, ary ny fikorontanan'ny toetra obsessive-compulsive.<ref name="DSM5" /> Ny fitsaboana dia ahitana torohevitra, toy ny fitsaboana ara-tsaina momba ny fitondran-tena (CBT), ary indraindray fanafody mampitony fanaintainana, toy ny [[Mpanakantsakana ny fiverimberenan'ny serotoninina voafantina|selective serotonin reuptake inhibitors]] (SSRIs) na clomipramine.<ref name="NEJM2014" /><ref name="Ve2014" /> Ny CBT ho an'ny OCD dia mitaky ny fampitomboana ny fijerena izay mahatonga ny olana sady tsy mamela ny fihetsika miverimberina hitranga.<ref name="NEJM2014">{{Cite journal|last=Grant JE|title=Clinical practice: Obsessive-compulsive disorder.|journal=The New England Journal of Medicine|volume=371|issue=7|pages=646–53|date=14 August 2014|pmid=25119610|doi=10.1056/NEJMcp1402176}}</ref> Na dia toa miasa tsara toy ny SSRI aza ny clomipramine, dia misy voka-dratsiny lehibe kokoa izy io ka matetika ampiasaina ho fitsaboana faharoa.<ref name="NEJM2014" /> Mety hahasoa ny fanafody antipsychotic atypical rehefa ampiasaina miaraka amin'ny SSRI amin'ny tranga tsy mahazaka fitsaboana, saingy mifandray amin'ny fitomboan'ny mety hisian'ny voka-dratsy ihany koa.<ref name="Ve2014">{{Cite journal|last=Veale|first=D|last2=Miles|first2=S|last3=Smallcombe|first3=N|last4=Ghezai|first4=H|last5=Goldacre|first5=B|last6=Hodsoll|first6=J|date=29 November 2014|title=Atypical antipsychotic augmentation in SSRI treatment refractory obsessive-compulsive disorder: a systematic review and meta-analysis.|journal=BMC Psychiatry|volume=14|issue=|pages=317|doi=10.1186/s12888-014-0317-5|pmid=25432131|pmc=4262998}}</ref><ref name="Dec2010">{{Cite journal|vauthors=Decloedt EH, Stein DJ|title=Current trends in drug treatment of obsessive-compulsive disorder|journal=Neuropsychiatr Dis Treat|volume=6|issue=|pages=233–42|year=2010|pmid=20520787|pmc=2877605|doi=10.2147/NDT.S3149}}</ref> Raha tsy misy fitsaboana dia matetika maharitra am-polony taona maro ity aretina ity.<ref name="DSM5" /> Ny fikorontanan'ny fisainana mihoa-pampana dia misy fiantraikany eo amin'ny 2.3% eo ho eo amin'ny olona amin'ny fotoana iray eo amin'ny fiainany.<ref name="Good2014">{{Cite journal|last=Goodman|first=WK|last2=Grice|first2=DE|last3=Lapidus|first3=KA|last4=Coffey|first4=BJ|title=Obsessive-compulsive disorder.|journal=The Psychiatric Clinics of North America|date=September 2014|volume=37|issue=3|pages=257–67|pmid=25150561|doi=10.1016/j.psc.2014.06.004}}</ref> Eo amin'ny 1.2% eo ho eo ny tahan'ny zanabola mandritra ny taona iray, ary mitranga maneran-tany izany.<ref name="DSM5" /> Tsy mahazatra ny manomboka soritr'aretina aorian'ny faha-35 taona, ary ny antsasaky ny olona dia manana olana alohan'ny faha-20 taonany.<ref name="DSM5" /> Mitovy ny fiantraikan'izany eo amin'ny lahy sy ny vavy.<ref name="NIH2015" /> Ny andian-teny hoe ''obsessive-compulsive'' dia indraindray ampiasaina amin'ny fomba tsy ara-potoana tsy mifandray amin'ny OCD mba hilazana olona iray ho mitandrina loatra, tia ny lavorary, variana loatra, na mifantoka amin'ny zavatra hafa.<ref>{{Cite book|last=Bynum|first=W.F.|last2=Porter|first2=Roy|last3=Shepherd|first3=Michael|title=The anatomy of madness: essays in the history of psychiatry|date=1985|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-32382-6|pages=166–187|chapter=Obsessional Disorders: A Conceptual History. Terminological and Classificatory Issues.}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] f2v5qbmk24ztc7ptxxs7mj6uneyoste 0 299174 1135633 2026-04-19T13:11:17Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468085|Lysergic acid diethylamide]] to:mg #mdwikicx 1135633 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =629704081 |drug_name =Lysergic acid diethylamide (LSD) |INN =Lysergide |image =LSD-2D-skeletal-formula-and-3D-models.png |width =300px |caption =2D structural formula and 3D models of LSD <!-- Names --> |pronounce ={{IPA|/daɪ eθəl ˈæmaɪd/}}, {{IPA|/æmɪd/}}, or {{IPA|/eɪmaɪd/}}<ref>{{cite dictionary |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/amide |title=Definition of "amide" |dictionary=Collins English Dictionary |access-date=January 31, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115318/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |title=American Heritage Dictionary Entry: amide |publisher=Ahdictionary.com |date= |access-date=January 31, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402134025/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402134025/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |date=April 2, 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |title=amide – definition of amide in English from the ''Oxford Dictionary'' |publisher=Oxforddictionaries.com |date= |access-date=January 31, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402184403/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820083017/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |date=August 20, 2016 }}</ref> |tradename = |synonyms =LSD, LSD-25, Acid, Delysid, others |IUPAC_name =(6a''R'',9''R'')-''N'',''N''-diethyl-7-methyl-4,6,6a,7,8,9-hexahydroindolo[4,3-''fg'']quinoline-9-carboxamide <!-- Clinical data --> |class =[[Hallucinogen]] ([[serotonergic psychedelic]]) |uses =<!-- primary uses --> |side_effects =<!-- common side effects and notable side effects --> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_US =C |breastfeeding = |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[sublingual|under the tongue]], [[intravenous]] |onset =30–40 minutes<ref>{{cite book|last1=Neinstein|first1=Lawrence S.|title=Adolescent Health Care: A Practical Guide|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781792561|pages=931|url=https://books.google.com/books?id=er8dQPxgcz0C&pg=PA931|language=en|access-date=August 9, 2020|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226025533/https://books.google.com/books?id=er8dQPxgcz0C&pg=PA931|url-status=live}}</ref> |duration_of_action=8–12 hours<ref>{{cite book|last1=Kranzler|first1=Henry R.|last2=Ciraulo|first2=Domenic A.|title=Clinical Manual of Addiction Psychopharmacology|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=9781585626632|pages=216|url=https://books.google.com/books?id=TYddW0uzIRsC&pg=PA216|language=en|date=2 April 2007|access-date=August 9, 2020|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226025532/https://books.google.com/books?id=TYddW0uzIRsC&pg=PA216|url-status=live}}</ref> |defined_daily_dose= |typical_dose = |dependency_liability=Low<ref>{{cite book|last1=Halpern|first1=John H.|last2=Suzuki|first2=Joji|last3=Huertas|first3=Pedro E.|last4=Passie|first4=Torsten|editor1-last=Price|editor1-first=Lawrence H.|editor2-last=Stolerman|editor2-first=Ian P. |title=Encyclopedia of Psychopharmacology A Springer Live Reference|date=June 7, 2014|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|location=Heidelberg, Germany|isbn=978-3-642-27772-6|pages=1–5|quote=Hallucinogen abuse and dependence are known complications resulting from ... LSD and psilocybin. Users do not experience withdrawal symptoms, but the general criteria for substance abuse and dependence otherwise apply. Dependence is estimated in approximately 2 % of recent-onset users |doi=10.1007/978-3-642-27772-6_43-2|chapter=Hallucinogen Abuse and Dependence}}</ref> |addiction_liability=Low-rare<ref name="NHM-MDMA">{{cite book |vauthors=Malenka RC, Nestler EJ, Hyman SE |veditors=Sydor A, Brown RY | title = Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill Medical | location = New York | isbn = 9780071481274 | pages = 375 | edition = 2nd | chapter = Chapter 15: Reinforcement and Addictive Disorders | quote= Several other classes of drugs are categorized as drugs of abuse but rarely produce compulsive use. These include psychedelic agents, such as lysergic acid diethylamide (LSD)}}</ref> <!-- External links --> |Drugs.com =[https://www.drugs.com/illicit/lsd.html Reference] |MedlinePlus = <!-- Legal data --> |legal_AU =Schedule 9 |legal_CA =Schedule III |legal_DE =Anlage I |legal_NZ =Class A |legal_UN =P I |legal_UK =Class A |legal_US =Schedule I <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =71%<ref name=Dol2015 >{{cite journal | vauthors = Dolder PC, Schmid Y, Haschke M, Rentsch KM, Liechti ME | title = Pharmacokinetics and Concentration-Effect Relationship of Oral LSD in Humans | journal = The International Journal of Neuropsychopharmacology | volume = 19 | issue = 1 | pages = pyv072 | date = June 2015 | pmid = 26108222 | pmc = 4772267 | doi = 10.1093/ijnp/pyv072 }}</ref> |protein_bound =Unknown<ref name=Pas2008 /> |metabolism =[[Liver]] ([[Cytochrome P450|CYP450]])<ref name=Dol2015 /> |metabolites =2-Oxo-3-hydroxy-LSD<ref name=Dol2015 /> |elimination_half-life=3.6&nbsp;hours<ref name=Dol2015 /><ref name=Muc2016>{{cite journal | vauthors = Mucke HA | title = From Psychiatry to Flower Power and Back Again: The Amazing Story of Lysergic Acid Diethylamide | journal = Assay and Drug Development Technologies | volume = 14 | issue = 5 | pages = 276–281 | date = July 2016 | pmid = 27392130 | doi = 10.1089/adt.2016.747 }}</ref> |excretion =[[Kidney|Kidneys]]<ref name=Dol2015 /><ref name=Muc2016 /> <!-- Chemical and physical data --> |C =20 |H =25 |N =3 |O =1 |SMILES =CCN(CC)C(=O)[C@H]1CN([C@@H]2Cc3c[nH]c4c3c(ccc4)C2=C1)C |StdInChI =1S/C20H25N3O/c1-4-23(5-2)20(24)14-9-16-15-7-6-8-17-19(15)13(11-21-17)10-18(16)22(3)12-14/h6-9,11,14,18,21H,4-5,10,12H2,1-3H3/t14-,18-/m1/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =VAYOSLLFUXYJDT-RDTXWAMCSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |melting_point =80 |melting_high =85 |urine =4 days<ref>{{cite web |title=Interpreting Urine Drug Tests (UDT) |url=https://www.childhealthbc.ca/media/498 |access-date=24 October 2023 |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025202836/https://www.childhealthbc.ca/media/498 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231025202836/https://www.childhealthbc.ca/media/498 |date=25 October 2023 }}</ref> }}Ny asidra lysergic diethylamide (LSD), fantatra ihany koa amin’ny anarana hoe asidra, dia zava-mahadomelina mampisy fahitana sy fandrenesana tsy tena izy. [1] Ny vokany dia ahitana fiovana amin’ny eritreritra, ny fihetseham-po, ary ny fahatsapana ny manodidina. [1] Mety hahita na handre zavatra tsy misy (hallucinations) ny mpampiasa. [2] Anisan’ny fiantraikany ara-batana mahazatra ny fivelaran’ny anakandriamaso, ny fiakaran’ny tosidrà, ary ny fiakaran’ny hafanan’ny vatana. [3] Matetika dia manomboka ao anatin’ny 30 minitra eo ho eo ny vokany ary mety haharitra hatramin’ny 12 ora. [3] Ampiasaina indrindra ho zava-mahadomelina fialamboly izy io, ary indraindray amin’ny toe-javatra sasany dia ampiasaina amin’ny tanjona ara-panahy. [3] [4] Toa tsy mampiankin-doha ny LSD, na dia mety hitranga aza ny fandeferana rehefa mitombo ny fatrany.<ref name="NIH2016">{{Cite web|title=What are hallucinogens?|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|website=National Institute of Drug Abuse|access-date=April 24, 2016|date=January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417180046/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|archive-date=April 17, 2016|df=mdy-all}}</ref><ref name="Lus2006">{{Cite journal|vauthors=Lüscher C, Ungless MA|title=The mechanistic classification of addictive drugs|journal=PLOS Medicine|volume=3|issue=11|pages=e437|date=November 2006|pmid=17105338|pmc=1635740|doi=10.1371/journal.pmed.0030437}}</ref> Mety hisy fiantraikany ratsy eo amin'ny saina, toy ny tebiteby, ny paranoia, ary ny famitahana.<ref name="Pas2008">{{Cite journal|vauthors=Passie T, Halpern JH, Stichtenoth DO, Emrich HM, Hintzen A|title=The pharmacology of lysergic acid diethylamide: a review|journal=CNS Neuroscience & Therapeutics|volume=14|issue=4|pages=295–314|year=2008|pmid=19040555|pmc=6494066|doi=10.1111/j.1755-5949.2008.00059.x}}</ref> Mety hitranga ny fahatsiarovana mampalahelo na dia tsy ampiasaina intsony aza, toe-javatra antsoina hoe fikorontanan'ny fahatsapana hallucinogen maharitra.<ref name="NIH2018C">{{Cite web|title=Commonly Abused Drugs Charts|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|website=National Institute on Drug Abuse|access-date=14 July 2018|date=2 July 2018|archive-date=March 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301183029/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|url-status=live}}</ref><ref name="Halpern2018">{{Cite book|vauthors=Halpern JH, Lerner AG, Passie T|title=A Review of Hallucinogen Persisting Perception Disorder (HPPD) and an Exploratory Study of Subjects Claiming Symptoms of HPPD.|journal=Current Topics in Behavioral Neurosciences|date=2018|volume=36|pages=333–360|doi=10.1007/7854_2016_457|pmid=27822679|isbn=978-3-662-55878-2}}</ref> Mahalana vao misy fahafatesana vokatry ny LSD mivantana, na dia indraindray aza dia mitranga vokatry ny [[loza]] na fitondran-tena tsy voahevitra izany.<ref name="EU2018">{{Cite web|title=LSD profile (chemistry, effects, other names, synthesis, mode of use, pharmacology, medical use, control status)|url=http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|website=EMCDDA|access-date=14 July 2018|language=en|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428113546/https://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|url-status=live}}</ref> Inoana fa ny vokatry ny LSD dia vokatry ny fiovan'ny rafitra serotonine.<ref name="EU2018" /> Na dia 20 mikrograma monja aza dia efa mety hiteraka vokatra miharihary.<ref name="EU2018" /> Amin'ny endriny madio, ny LSD dia mazava na fotsy ny lokony, tsy misy fofona, ary [[kristaly]].<ref name="NIH2016" /> Simba izy io rehefa tratran'ny taratra ultraviolet.<ref name="EU2018" /> Manodidina ny 10 isan-jaton'ny olona any Etazonia no efa nampiasa LSD tamin'ny fotoana iray teo amin'ny fiainany tamin'ny taona 2017, raha 0.7 isan-jato kosa no efa nampiasa izany tamin'ny taon-dasa.<ref name="NIH2018B">{{Cite web|last=Abuse|first=National Institute on Drug|title=Hallucinogens|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|access-date=14 July 2018|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603125635/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|url-status=live}}</ref> Nalaza indrindra izy io tamin'ny taona 1960 ka hatramin'ny taona 1980.<ref name="EU2018" /> Nitombo 56% ny fampiasana LSD teo amin'ireo olon-dehibe amerikana nanomboka tamin'ny taona 2015 ka hatramin'ny taona 2018.<ref>{{Cite journal|last=Yockey|first=R. Andrew|last2=Vidourek|first2=Rebecca A.|last3=King|first3=Keith A.|date=2020-07-01|title=Trends in LSD use among US adults: 2015–2018|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871620302362|journal=Drug and Alcohol Dependence|language=en|volume=212|pages=108071|doi=10.1016/j.drugalcdep.2020.108071|issn=0376-8716|access-date=August 9, 2020|archive-date=August 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828153400/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0376871620302362|url-status=live}}</ref> Matetika ny LSD dia atelina na tazonina eo ambanin'ny lela.<ref name="NIH2016" /> Matetika izy io no amidy amin'ny taratasy famafana ary tsy dia matetika toy ny takelaka na efamira gelatin.<ref name="EU2018" /> Tsy misy fitsaboana fantatra amin'ny fiankinan-doha amin'ny LSD, na dia eo am-pikarohana aza ny fitsaboana amin'ny fitondran-tena.<ref name="NIH2018C" /> Ny LSD dia novokarin'i Albert Hofmann voalohany tamin'ny 1938 avy amin'ny asidra lysergic, akora simika avy amin'ny holatra ergot.<ref name="EU2018" /><ref name="NIH2018C" /> Nahita ny toetrany mahatonga ny hallucinogen i Hofmann tamin'ny 1943.<ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|title=Hallucinogenic effects of LSD discovered|publisher=The History Channel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311115603/http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|archive-date=March 11, 2014|df=mdy-all}}</ref> Tamin'ny taona 1950, nino ny [[Central Intelligence Agency]] (CIA) fa mety ilaina amin'ny fanaraha-maso ny saina ny zava-mahadomelina, ka notsapain'izy ireo tamin'ny olona izany, ny sasany tsy fantany akory, tao anatin'ny fandaharan'asa antsoina hoe MKUltra.<ref>{{Cite web|last=Nofil|first=Brianna|title=The CIA's Appalling Human Experiments With Mind Control|url=https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|website=History Channel|access-date=14 July 2018|language=en|archive-date=May 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516071100/https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|url-status=live}}</ref> Namidy ho fanafody ho an'ny fikarohana ny LSD tamin'ny anarana ara-barotra Delysid tamin'ny taona 1950 sy 1960.<ref name="EU2018" /><ref name="Dav2005">{{Cite web|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|title=LSD: cultural revolution and medical advances|access-date=September 27, 2007|website=Royal Society of Chemistry|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224931/http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|archive-date=September 30, 2007|df=mdy-all}}</ref> Voatanisa ho akora voafehy ao amin'ny fandaharam-potoana 1 avy amin'ny [[Firenena Mikambana]] tamin'ny 1971 izy io.<ref name="EU2018" /> Tsy misy fahazoan-dalana hampiasa azy amin'ny fitsaboana amin'izao fotoana izao.<ref name="EU2018" /> Tany Eoropa, tamin'ny taona 2011, ny vidin'ny fatra iray dia teo anelanelan'ny {{€}} 4.50 sy {{€}} 25.<ref name="EU2018" /> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] n0joyxkizz5tisr86zvfcey8utvilw4 0 299175 1135634 2026-04-19T13:18:05Z Thelezifor 15140 Fianakavian-javamaniry tokan-dravin-tsimoka 1135634 wikitext text/x-wiki [[Sary:Xanthorrhoea semiplana - Anstey Hill.JPG|vignette|549x549px|''Xanthorrhoea semiplana'']] Ny '''''Xanthorrhoeaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]]. Izy ireo dia hazobotry, na zavamaniry misy sampana toy ny hazo, na saika tsy misy tahony, maniry mihoatra ny roa taona, manana ravina maitso lalandava sy misy taranjany na vodiny ambanin' ny tany. == Fanasokajiana == Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia voatendry ao amin' ny filaharana [[Liliales]], ao amin' ny kilasy [[Liliopsida]], ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae''. Mametraka ity fianakaviana ity ao amin' ny filaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998). Araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003) dia mety ahitana zavamaniry efa napetraka taloha ao amin' ny fianakaviana ''[[Hemerocallidaceae]]'' sy ''[[Asphodelaceae]]'' ity fianakaviana ity. Mametraka ao amin' io fianakaviana io ny vondron-karazana izay tao amin' ny fianakaviana ''Asphodelaceae'' sy ''Hemerocallidaceae'' (anisan' izany ny vondron-karazana ''Hemerocallis'' sy ''Phormium'') ny [[fanasokajiana APG III]] (2009). Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae''. == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Xanthorrhoea preissii1.jpg|vignette|''Xanthorrhoea preissii'']] Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Xanthorrhoeaceae'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(4</small> <small>Mey 2012)</small>: * ''Agrostocrinum'' F.Muell. (1860) * ''[[Aloe]]'' L. (1753) * ''Arnocrinum'' Endl. & Lehm. (1846) * ''Asphodeline'' Rchb. (1830) * ''Asphodelus'' L. (1753) * ''Astroloba'' Uitewaal (1947) * ''× Astroworthia'' G.D.Rowley (1967) * ''Bulbine'' Wolf (1776) * ''Bulbinella'' Kunth (1843) * ''Caesia'' R.Br. (1810) * ''Chortolirion'' A.Berger (1908) * ''Corynotheca'' F.Muell. ex Benth. (1878) * ''Dianella'' Lam. ex Juss. (1789) * ''Eccremis'' Willd. ex Schult. & Schult.f. (1829) * ''Eremurus'' M.Bieb. (1832) * ''Gasteria'' Duval (1809) * ''Geitonoplesium'' A.Cunn. ex R.Br. (1832) * ''Haworthia'' Duval (1809) * ''Hemerocallis'' L. (1753) * ''Hensmania'' W.Fitzg. (1903) * ''Herpolirion'' Hook.f. (1853) * ''Hodgsoniola'' F.Muell. (1896) * ''Jodrellia'' Baijnath (1978) * ''Johnsonia'' R.Br. (1810) * ''Kniphofia'' Moench (1794) * ''Pasithea caerulea'' D.Don (1832) * ''Phormium'' J.R.Forst. & G.Forst. (1775) * ''Simethis'' Kunth (1843) * ''Stawellia'' F.Muell. (1870) * ''Stypandra'' R.Br. (1810) * ''Thelionema'' R.J.F.Hend. (1985) * ''Trachyandra'' Kunth (1843) * ''Tricoryne'' R.Br. (1810) * ''Xanthorrhoea'' Sm. (1798) [[Sary:Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|vignette|''Aloe arborescens'']] Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Xanthorrhoeaceae'' araka ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' <small>(16</small> <small>Avr. 2010)</small>: * zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' (mifanandrify amin' ny fianakaviana ''[[Asphodelaceae]]'' teo aloha) ** ''[[Aloe]]'' ** ''Asphodeline'' ** ''Asphodelus'' ** ''Astroloba'' ** ''Astroworthia'' ** ''Bulbine'' ** ''Bulbinella'' ** ''Chortolirion'' ** ''Eremurus'' ** ''Gasteria'' ** ''Haworthia'' ** ''Hesperaloe'' ** ''Jodrellia'' ** ''Kniphofia'' ** ''Lomatophyllum'' ** ''Poellnitzia'' ** ''Trachyandra'' * zana-pianakaviana ''Hemerocallidoideae'' (mifanandrify amin' ny fianakaviana ''[[Hemerocallidaceae]]'' teo aloha) ** ''Agrostocrinum'' ** ''Arnocrinum'' ** ''Caesia'' ** ''Corynotheca'' ** ''Dianella'' ** ''Eccremis'' ** ''Geitonoplesium'' ** ''Hemerocallis'' ** ''Hensmania'' ** ''Herpolirion'' ** ''Johnsonia'' ** ''Pasithea caerulea'' ** ''Phormium'' ** ''Rhuacophila'' ** ''Simethis'' ** ''Stawellia'' ** ''Stypandra'' ** ''Thelionema'' ** ''Tricoryne'' * zana-pianakaviana ''Xanthorrhoeoideae'' ** ''[[Xanthorrhoea]]'' * Ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(20</small> <small>Mey 2010)</small> sy ny ''[[DELTA Angio]]'' <small>(16</small> <small>Avr. 2010)</small> dia tsy manaiky afa-tsy vondron-karazana tokana: ** ''[[Xanthorrhoea]]'' Smith == Jereo koa == * ''[[Hemerocallidaceae]]'' * ''[[Asphodelaceae]]'' tbjdzeg0gjy9lkw5mqumogk27zvb37x 0 299176 1135635 2026-04-19T13:21:03Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1489501|Sarcoidosis]] to:mg #mdwikicx 1135635 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|Not to be confused with [[sarcoma]].}} Ny sarkoidosis dia aretina mampiavaka ny fanangonan’ny sela mamaivay tsy ara-dalàna, izay mamorona vongana madinika antsoina hoe granulomas. [1] Matetika ny aretina dia manomboka amin’ny havokavoka, ny hoditra, na ny fihary lymfatika. [1] Mety ho voakasika ihany koa ny maso, ny aty, ny fo ary ny atidoha, na dia tsy fahita firy aza. [1] Amin’ny ankapobeny dia afaka mahakasika taova rehetra izy io. [1] Miankina amin’ny taova voakasika ny soritr’aretina. [1] Matetika dia tsy misy soritr’aretina hita, na malefaka ihany. [1] Raha voakasika ny havokavoka dia mety hiseho ny kohaka, ny fahasemporana, ny fanaintainan’ny tratra, na indraindray ny fisefosefoana. [2] Ny olona sasany dia mety haneho endrika manokana antsoina hoe aretin’i Löfgren, izay ahitana tazo, fihary lymfatika mivonto, aretin’ny tonon-taolana, ary maimaika antsoina hoe erythema nodosum. [1] Tsy fantatra ny antony mahatonga ny sarkoidosis. Misy mino fa mety ho vokatry ny fihetsiky ny hery fiarovana amin'ny zavatra toy ny aretina na zavatra simika amin'ireo izay manana fototarazo mora voan'izany izany.<ref name="Bau2011">{{Cite journal|vauthors=Baughman RP, Culver DA, Judson MA|title=A concise review of pulmonary sarcoidosis|journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine|volume=183|issue=5|pages=573–81|date=March 2011|pmid=21037016|pmc=3081278|doi=10.1164/rccm.201006-0865CI}}</ref> Ireo izay manana mpianakavy voakasik'izany no tena atahorana kokoa. Ny famaritana ny aretina dia mifototra amin'ny famantarana sy soritr'aretina, izay mety ho tohanan'ny biopsy.<ref name="Gov2015" /> Ny zavatra hita fa mety mahatonga izany dia ahitana fihary atodinaina lehibe eo amin'ny fakany amin'ny havokavoka amin'ny andaniny roa, kalsioma avo ao amin'ny ra miaraka amin'ny haavon'ny hormonina parathyroid ara-dalàna, na haavon'ny angiotensin-converting enzyme avo ao amin'ny ra.<ref name="Gov2015" /> Ny aretina dia tokony hatao rehefa avy nesorina ireo antony hafa mety hiteraka soritr'aretina mitovy amin'izany toy ny [[Raboka|tioberkilaozy]].<ref name="Gov2015">{{Cite journal|vauthors=Govender P, Berman JS|title=The Diagnosis of Sarcoidosis|journal=Clinics in Chest Medicine|volume=36|issue=4|pages=585–602|date=December 2015|pmid=26593135|doi=10.1016/j.ccm.2015.08.003}}</ref> Mety ho sitrana tsy misy fitsaboana ao anatin'ny taona vitsivitsy ny sarkoidôzy.<ref name="Wj2015" /> Na izany aza, mety ho voan'ny aretina maharitra na mafy ny olona sasany.<ref name="Wj2015" /> Mety hihatsara ny soritr'aretina sasany amin'ny fampiasana fanafody manala fivontosana toy ny [[ibuprofen]].<ref name="Dr2014">{{Cite journal|vauthors=Drent M, Cremers JP, Jansen TL|title=Pulmonology meets rheumatology in sarcoidosis: a review on the therapeutic approach|journal=Current Opinion in Rheumatology|volume=26|issue=3|pages=276–84|date=May 2014|pmid=24614277|doi=10.1097/bor.0000000000000052}}</ref> Raha toa ka miteraka olana ara-pahasalamana lehibe ny aretina, dia tokony homena stéroïde toy ny prednisone.<ref name="Jud2016" /> Indraindray dia azo ampiasaina ny fanafody toy ny methotrexate, chloroquine, na azathioprine mba hampihenana ny voka-dratsin'ny steroïde.<ref name="Jud2016">{{Cite journal|vauthors=Judson MA|title=Corticosteroids in Sarcoidosis|journal=Rheumatic Diseases Clinics of North America|volume=42|issue=1|pages=119–35, ix|date=February 2016|pmid=26611555|doi=10.1016/j.rdc.2015.08.012}}</ref> 1–7% ny mety hahafaty <ref name="Wj2015">{{Cite journal|vauthors=Wijsenbeek MS, Culver DA|title=Treatment of Sarcoidosis|journal=Clinics in Chest Medicine|volume=36|issue=4|pages=751–67|date=December 2015|pmid=26593147|doi=10.1016/j.ccm.2015.08.015}}</ref> Latsaky ny 5% ny mety hiverenan'ny aretina amin'ny olona efa voan'izany teo aloha <ref name="NIH2013What" /> Tamin'ny taona 2015, ny sarcoidosis pulmonary sy ny aretin'ny havokavoka interstitial dia nahavoa olona 1.9 tapitrisa manerantany ary nahafaty olona 122.000.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators}}</ref><ref name="GBD2015De">{{Cite journal|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|last=GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators}}</ref> Fahita matetika indrindra amin'ny Skandinavianina izany, saingy mitranga any amin'ny faritra rehetra eran'izao tontolo izao.<ref name="Kob2015" /> Any Etazonia, ny olona mainty hoditra no tena mety ho tratran'izany raha oharina amin'ny olona fotsy hoditra.<ref name="Kob2015">{{Cite journal|vauthors=Kobak S|title=Sarcoidosis: a rheumatologist's perspective|journal=Therapeutic Advances in Musculoskeletal Disease|volume=7|issue=5|pages=196–205|date=October 2015|pmid=26425148|pmc=4572362|doi=10.1177/1759720x15591310}}</ref> Matetika izy io dia manomboka eo anelanelan'ny 20 sy 50 taona.<ref name="NIH2013Risk">{{Cite web|title=Who Is at Risk for Sarcoidosis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/atrisk|publisher=NHLBI|access-date=28 March 2016|date=June 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407101620/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/atrisk|archive-date=7 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407101620/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/atrisk|date=7 April 2016}}</ref> Matetika kokoa amin'ny vehivavy noho ny lehilahy no mitranga izany. Ny sarkoidosis dia nofaritan'ny dokotera anglisy Jonathan Hutchinson voalohany tamin'ny 1877 ho aretina hoditra tsy maharary. == References == {{Reflist}} [[Category:Translated from MDWiki]] ey77ijwylsgq5wcl1e8k6on4d3vngrh 0 299177 1135636 2026-04-19T13:31:14Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457220|Sertraline]] to:mg #mdwikicx 1135636 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =464389436 |image =Sertraline.svg |image2 =Sertraline-A-3D-balls.png <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|ˈ||s|ə|r|t|r|ə|ˌ|l|iː|n}} |tradename =Zoloft and others<ref name=Brand2015>{{cite web |url=https://www.drugs.com/international/sertraline.html |website=Drugs.com |title=Sertraline |access-date=11 May 2015 |archive-date=9 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509064758/http://www.drugs.com/international/sertraline.html |url-status=live }}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =(1''S'',4''S'')-4-(3,4-Dichlorophenyl)-''N''-methyl-1,2,3,4-tetrahydronaphthalen-1-amine <!-- Clinical data --> |class =[[Selective serotonin reuptake inhibitor]] |uses =Major depression, PTSD<ref name=MSF2020>{{cite web |title=SERTRALINE oral - Essential drugs |url=https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/sertraline-oral-23448227.html |website=medicalguidelines.msf.org |access-date=24 August 2020 |archive-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829054526/https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/sertraline-oral-23448227.html |url-status=live }}</ref> |side_effects =<!-- common side effects and notable side effects --> |interactions =<!-- notable interactions --> |pregnancy_AU =C |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Sertraline (Zoloft) Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=4 May 2020 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/sertraline.html | access-date=17 May 2020 | archive-date=20 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620105207/https://www.drugs.com/pregnancy/sertraline.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_US =N |pregnancy_US_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy" /> |breastfeeding = |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] ([[tablet (pharmacy)|tablets]] and [[solution]]) |onset = |duration_of_action= |defined_daily_dose=50 mg<ref name=WHO2020DDD>{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=N06AB06 |website=www.whocc.no |access-date=9 September 2020 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920052856/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=N06AB06 |url-status=live }}</ref> |typical_dose = |addiction_liability=None<ref name=Hub2001>{{cite book |last1=Hubbard |first1=John R. |last2=Martin |first2=Peter R. |title=Substance Abuse in the Mentally and Physically Disabled |date=2001 |publisher=CRC Press |isbn=9780824744977 |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&pg=PA26 |access-date=8 August 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020251/https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&pg=PA26 |url-status=live }}</ref> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|sertraline-hydrochloride}} |MedlinePlus =a697048 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Sertraline <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =44% |protein_bound =98.5% |metabolism =[[Liver]] (''N''-[[demethylation]] mainly by [[CYP2B6]])<ref name="pmid15547048" >{{cite journal | vauthors = Obach RS, Cox LM, Tremaine LM | s2cid = 7254643 | title = Sertraline is metabolized by multiple cytochrome P450 enzymes, monoamine oxidases, and glucuronyl transferases in human: an in vitro study | journal = Drug Metabolism and Disposition | volume = 33 | issue = 2 | pages = 262–70 | date = February 2005 | pmid = 15547048 | doi = 10.1124/dmd.104.002428 }}</ref> |metabolites =Norsertraline |elimination_half-life=~23–26 h (66 h [less-active<ref name=FDALabel>[http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2014/019839s084,020990s043lbl.pdf Sertraline FDA Label] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030062001/https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2014/019839s084,020990s043lbl.pdf |date=30 October 2020|title=Wayback Machine}} Last updated May 2014</ref> metabolite, norsertraline])<ref name="GG">Brunton L, Chabner B, Knollman B. (2010) ''Goodman and Gilman’s The Pharmacological Basis of Therapeutics'', Twelfth Edition. McGraw Hill Professional. {{ISBN|9780071769396}}</ref><ref name="pmid16192315">{{cite journal | vauthors = Obach RS, Walsky RL, Venkatakrishnan K, Gaman EA, Houston JB, Tremaine LM | s2cid = 12975686 | title = The utility of in vitro cytochrome P450 inhibition data in the prediction of drug-drug interactions | journal = The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics | volume = 316 | issue = 1 | pages = 336–48 | date = January 2006 | pmid = 16192315 | doi = 10.1124/jpet.105.093229 }}</ref><ref name="pmid12452737">{{cite journal | vauthors = DeVane CL, Liston HL, Markowitz JS | s2cid = 28720641 | title = Clinical pharmacokinetics of sertraline | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 41 | issue = 15 | pages = 1247–66 | year = 2002 | pmid = 12452737 | doi = 10.2165/00003088-200241150-00002 }}</ref><ref name="pmid14709940">{{cite journal | vauthors = DeVane CL, Donovan JL, Liston HL, Markowitz JS, Cheng KT, Risch SC, Willard L | s2cid = 25826168 | title = Comparative CYP3A4 inhibitory effects of venlafaxine, fluoxetine, sertraline, and nefazodone in healthy volunteers | journal = Journal of Clinical Psychopharmacology | volume = 24 | issue = 1 | pages = 4–10 | date = February 2004 | pmid = 14709940 | doi = 10.1097/01.jcp.0000104908.75206.26 }}</ref> |excretion =Kidney <!-- Chemical and physical data --> |C =17 |Cl =2 |H =17 |N =1 |SMILES =ClC1=CC=C([C@H]2C3=C([C@H](CC2)NC)C=CC=C3)C=C1Cl |StdInChI =1S/C17H17Cl2N/c1-20-17-9-7-12(13-4-2-3-5-14(13)17)11-6-8-15(18)16(19)10-11/h2-6,8,10,12,17,20H,7,9H2,1H3/t12-,17-/m0/s1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =VGKDLMBJGBXTGI-SJCJKPOMSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |drug_name =Sertraline }}Sertraline, amidy amin’ny anarana marika Zoloft ankoatra ny hafa, dia fanafody manohitra ny fahaketrahana ao amin’ny kilasy selective serotonin reuptake inhibitors (SSRI). [1] Ampiasaina izy io amin’ny fitsaboana ny fahaketrahana lalina, ny fikorontanan-tsaina obsessive-compulsive, ny fikorontanan’ny tahotra, ny fikorontanan’ny adin-tsaina aorian’ny trauma, ny fikorontanan’ny dysphoria mialoha ny fadimbolana, ary ny fikorontanan’ny tebiteby ara-tsosialy. [1] Atelina amin’ny vava ny sertraline. [1] Anisan'ny voka-dratsiny mahazatra ny aretim-pivalanana, ny tsy fahatomombanan'ny firaisana ara-nofo, ary [[Mahita tory|ny olana amin'ny torimaso]].<ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Sertraline Hydrochloride|website=Drugs.com|url=https://www.drugs.com/monograph/sertraline-hydrochloride.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 January 2018|archive-date=18 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318013128/https://www.drugs.com/monograph/sertraline-hydrochloride.html|url-status=live}}</ref> Anisan'ny voka-dratsiny lehibe ny fitomboan'ny mety ho famonoan-tena amin'ireo latsaky ny 25 taona sy ny serotonin syndrome.<ref name="AHFS2018" /> Tsy mazava raha azo antoka ny fampiasana azy mandritra [[Fitondrana vohoka|ny fitondrana vohoka]] na ny fampinonoana.<ref>{{Cite web|title=Sertraline (Zoloft) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/sertraline.html|website=Drugs.com|access-date=7 January 2018|archive-date=20 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620105207/https://www.drugs.com/pregnancy/sertraline.html|url-status=live}}</ref> Tsy tokony hampiasaina miaraka amin'ny fanafody manakana ny MAO izy io.<ref name="AHFS2018" /> Inoana fa miasa amin'ny alàlan'ny fampitomboana ny fiantraikan'ny serotoninina ao amin'ny atidoha ny Sertraline.<ref name="AHFS2018" /> Nekena ho ampiasaina ara-pitsaboana tany Etazonia ny Sertraline tamin'ny 1991 ary namidin'ny Pfizer voalohany.<ref name="AHFS2018" /> Ao amin'ny Lisitry ny Fanafody Tena Ilaina ao amin'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana izy io ho solon'ny fluoxetine.<ref name="WHO23rd">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref> Azo alaina amin'ny endrika fanafody tsy misy fangarony izy io.<ref name="AHFS2018" /> Any Etazonia, ny vidin'ny ambongadiny dia eo amin'ny 1.50 dolara amerikana isam-bolana amin'ny taona 2018.<ref name="ref1">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-01-03|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-01-03/v54n-gpyk|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=7 January 2018|archive-date=24 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624045037/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-01-03/v54n-gpyk|url-status=dead}}</ref> Tamin'ny taona 2016, io no fanafody ara-tsaina be mpampiasa indrindra tany Etazonia,<ref name="PsychCentral2">{{Cite web|url=https://psychcentral.com/blog/top-25-psychiatric-medications-for-2016/|title=Top 25 Psychiatric Medications for 2016|last=Grohol, John M.|website=Psych Central|date=12 October 2017|access-date=October 22, 2018|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920034004/https://psychcentral.com/blog/top-25-psychiatric-medications-for-2016/|url-status=live}}</ref> miaraka amin'ny fanafody mihoatra ny 37 tapitrisa.<ref name="Sertraline Hydrochloride - Drug Usage Statistics" /> Tamin'ny taona 2017, io no fanafody faha-14 be mpampiasa indrindra any Etazonia miaraka amin'ny fanafody mihoatra ny 38 tapitrisa.<ref name="ref">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="Sertraline Hydrochloride - Drug Usage Statistics">{{Cite web|title=Sertraline Hydrochloride - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/SertralineHydrochloride|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411214351/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/SertralineHydrochloride|url-status=dead}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 9azhmi55ckhf8fwhj38o254szu6lylh 0 299178 1135637 2026-04-19T13:37:38Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1496158|Pancreatic cancer]] to:mg #mdwikicx 1135637 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Pancreatic cancer |synonym = |image =Diagram showing the position of the pancreas CRUK 356.svg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Diagram showing the position of the pancreas, behind the stomach (which is transparent in this schematic). |pronounce = |specialty =[[Oncology]] |symptoms =[[jaundice|Yellow skin]], [[abdominal pain|abdominal]] or [[back pain]], [[cachexia|unexplained weight loss]], light-colored [[feces|stools]], dark urine, [[Anorexia (symptom)|loss of appetite]]<ref name=cancer2020/> |onset =90% after age 50 years<ref name=Søreide2021.1/> |duration = |causes = |risks =[[Tobacco smoking]], [[obesity]], [[diabetes mellitus|diabetes]], certain rare [[genetics|genetic]] conditions<ref name=Søreide2021.1/> |diagnosis =[[Medical imaging]], blood tests, [[tissue biopsy]]<ref name=Wolfgang2013/><ref name="Lancet">{{cite journal | vauthors = Vincent A, Herman J, Schulick R, Hruban RH, Goggins M | title = Pancreatic cancer | journal = Lancet | volume = 378 | issue = 9791 | pages = 607–620 | date = August 2011 | pmid = 21620466 | pmc = 3062508 | doi = 10.1016/S0140-6736(10)62307-0 | url = http://m-learning.zju.edu.cn/G2S/eWebEditor/uploadfile/20111127193405_869876397245.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150112190623/http://m-learning.zju.edu.cn/G2S/eWebEditor/uploadfile/20111127193405_869876397245.pdf | archive-date = 12 January 2015 | df = dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112190623/http://m-learning.zju.edu.cn/G2S/eWebEditor/uploadfile/20111127193405_869876397245.pdf |date=12 January 2015 }}</ref> |differential = |prevention =Not smoking, maintaining a healthy weight, low [[red meat]] diet<ref name=Can2014Meat/> |treatment =Surgery, [[radiation therapy|radiotherapy]], [[chemotherapy]], [[palliative care]]<ref name=cancer2020/> |medication = |prognosis =[[Five year survival rate]] 2% to 9%<ref name=Hu2021/> |frequency =459,000 (2018)<ref name=Søreide2021.2/> |deaths =432,000 (2018)<ref name=Søreide2021.2/> }}Mipoitra '''ny homamiadan'ny sarakaty''' rehefa manomboka mihamaro tsy voafehy [[Sela|ny sela]] ao amin'ny sarakaty, taova fihary ao ambadiky ny [[vavony]], ka mamorona vongana . Ireo sela homamiadana ireo dia afaka miditra amin'ny faritra hafa amin'ny vatana.<ref name="cancer2020" /> Misy karazana homamiadan'ny sarakaty maromaro. Ny '''adenokarsinoma sarakaty''' mahazatra indrindra, izay miteraka 90% eo ho eo amin'ny tranga, ary ny teny hoe "homamiadan'ny sarakaty" dia matetika ampiasaina hilazana io karazana io ihany. Ireo adenocarcinoma ireo dia manomboka ao amin'ny ampahan'ny sarakaty izay mamokatra anzima fandevonan-kanina.<ref name="WCR2014">{{Cite book|title=World Cancer Report|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-832-0429-9|at=Chapter 5.7}}</ref> Mety hipoitra avy amin'ireo sela ireo ihany koa ny karazana hafa maromaro, izay maneho ny ankamaroan'ny tsy adenocarcinomas.<ref name="WCR2014" /> Ny iray ka hatramin'ny roa isan-jaton'ny tranganà homamiadan'ny sarakaty dia fivontosana neuroendocrine, izay mipoitra avy amin'ny sela mpamokatra hormonina ao amin'ny sarakaty.<ref name="WCR2014" /> Amin'ny ankapobeny dia tsy dia mahery vaika loatra ireo raha oharina amin'ny adenocarcinoma sarakaty.<ref name="WCR2014" /> Ny soritr'aretin'ny endrika mahazatra indrindra dia mety ahitana hoditra mavomavo, fanaintainan'ny kibo na lamosina tsy hay hazavaina, fihenan-danja tsy hay hazavaina, [[Tay|fivalanana]] miloko mazava, fivalanana maizina, ary tsy fahazotoan-komana . Matetika tsy misy soritr'aretina amin'ny dingana voalohany, ary ireo soritr'aretina izay voafaritra tsara ka manondro fa homamiadan'ny sarakaty dia mazàna tsy mipoitra raha tsy efa tonga amin'ny dingana mandroso ny aretina.<ref name="PDQ2014" /><ref name="NEJM14">{{Cite journal|last=Ryan|first=David P.|last2=Hong|first2=Theodore S.|last3=Bardeesy|first3=Nabeel|title=Pancreatic Adenocarcinoma|journal=New England Journal of Medicine|date=11 September 2014|volume=371|issue=11|pages=1039–1049|doi=10.1056/NEJMra1404198|pmid=25207767}}</ref> Amin'ny fotoana ahafantarana ny aretina dia efa miparitaka any amin'ny faritra hafa amin'ny vatana ny homamiadan'ny sarakaty.<ref name="WCR2014" /><ref name="Bond-Smith">{{Cite journal|last=Bond-Smith|first=G.|last2=Banga|first2=N.|last3=Hammond|first3=T. M.|last4=Imber|first4=C. J.|title=Pancreatic adenocarcinoma|journal=BMJ|date=16 May 2012|volume=344|issue=may16 1|pages=e2476|doi=10.1136/bmj.e2476|pmid=22592847}}</ref> Anisan'ny mety ho voan'ny homamiadan'ny sarakaty ny fifohana sigara, ny hatavezana, [[Diabeta|ny diabeta]], ary ny aretina fototarazo tsy fahita firy sasany.<ref name="Søreide2021.1">{{Cite book|last=Franklin|first=Oskea|last2=Sund|first2=Marlin|editor-last=Søreide|editor-first=Kjetil|editor2-last=Stättner|editor2-first=Stefan|title=Textbook of Pancreatic Cancer: Principles and Practice of Surgical Oncology|date=2021|publisher=Springer|location=Switzerland|isbn=978-3-030-53785-2|language=en|chapter=1. Risk factors pancreatic cancer|pages=3-16|access-date=26 April 2023|archive-date=26 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426110326/https://books.google.com/books?id=sPYZEAAAQBAJ&pg=PA3|url-status=live}}</ref> Eo amin'ny 25% eo ho eo amin'ny tranga no mifandray amin'ny fifohana sigara,<ref name="Wolfgang2013">{{Cite journal|vauthors=Wolfgang CL, Herman JM, Laheru DA, Klein AP, Erdek MA, Fishman EK, Hruban RH|title=Recent progress in pancreatic cancer|journal=CA: A Cancer Journal for Clinicians|volume=63|issue=5|pages=318–348|date=September 2013|pmid=23856911|pmc=3769458|doi=10.3322/caac.21190}}</ref> ary 5–10% no mifandray amin'ny fototarazo nolovaina.<ref name="NEJM14" /> Matetika ny homamiadan'ny sarakaty dia voamarina amin'ny alalan'ny fitambaran'ny teknika fitiliana ara-pitsaboana toy ny ultrasound na computed tomography, fitiliana ra, ary fandinihana ny santionan'ny sela ( biopsy ).<ref name="Wolfgang2013" /> Mizara ho dingana maromaro ny aretina, manomboka amin'ny voalohany (dingana&nbsp;I) hatramin'ny tara (dingana)&nbsp;IV).<ref name="Bond-Smith" /> Tsy hita fa mahomby ny fitiliana ny mponina amin'ny ankapobeny. Ambany kokoa ny mety ho voan'ny homamiadan'ny sarakaty amin'ireo tsy mpifoka sigara, ary ireo olona mitazona lanja ara-pahasalamana ary mametra ny fihinanana hena mena na voahodina . Mihena ny fahafahan'ny mpifoka sigara hahazo io aretina io raha toa ka mijanona tsy mifoka sigara izy ary saika miverina amin'ny an'ny mponina sisa rehefa afaka 20 taona.&nbsp;taona.<ref name="WCR2014" /> Mety ho fandidiana, radiotherapy, chimiothérapie, fikarakarana palliative, na fitambaran'ireo fitsaboana ireo no fitsaboana.<ref name="PDQ2014" /> Miankina amin'ny dingana misy ny homamiadana ny safidy sasany.<ref name="PDQ2014" /> Ny fandidiana no hany fitsaboana afaka manasitrana ny adenocarcinoma amin'ny sarakaty,<ref name="Bond-Smith" /> ary azo atao ihany koa mba hanatsarana ny kalitaon'ny fiainana nefa tsy misy ny mety ho fanasitranana.<ref name="Bond-Smith" /> Indraindray ilaina ny fitantanana ny fanaintainana sy ny fanafody hanatsarana ny fandevonan-kanina.<ref name="Bond-Smith" /> Amporisihina ny fikarakarana palliative mialoha na dia ho an'ireo izay mahazo fitsaboana mikendry ny fahasitranana aza.<ref>{{Cite journal|vauthors=Bardou M, Le Ray I|title=Treatment of pancreatic cancer: A narrative review of cost-effectiveness studies|journal=Best Practice & Research. Clinical Gastroenterology|volume=27|issue=6|pages=881–892|date=December 2013|pmid=24182608|doi=10.1016/j.bpg.2013.09.006}}</ref> Tamin’ny taona 2018, ny homamiadan’ny sarakaty dia nahafaty olona manodidina ny 432 000 maneran-tany, ka izy no antony fahafito mahazatra indrindra mahatonga fahafatesana vokatry ny homamiadana. [14] Izy io ihany koa no antony fahadimy mahazatra indrindra mahatonga fahafatesana vokatry ny homamiadana any Royaume-Uni, [15] ary fahatelo any Etazonia. [16] Ny salan-taonan’ny olona voan’ity aretina ity dia manodidina ny 72 taona, ary eo amin’ny 90% amin’ny tranga dia miseho amin’ny olona mihoatra ny 50 taona. [8] Matetika kokoa ny fisehony any amin’ireo firenena mandroso, izay ahitana manodidina ny 70% amin’ny tranga vaovao tamin’ny taona 2012. [4] Amin’ny ankapobeny, ratsy ny vinavinan’ny adenocarcinoma amin’ny sarakaty: aorian’ny fitiliana, manodidina ny 25% ny marary no mbola velona aorian’ny herintaona, ary eo amin’ny 5% no mbola velona aorian’ny dimy taona. [17] Ho an’ny tranga voamarina aloha dia mety hiakatra hatramin’ny 20% ny tahan’ny fahavelomana dimy taona. [18] Ny homamiadan’ny neuroendocrine amin’ny sarakaty kosa dia manana vinavina tsara kokoa: manodidina ny 65% ny marary no mbola velona dimy taona aorian’ny fitiliana, na dia miovaova be aza izany arakaraka ny karazana fivontosana. [4] == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] 2jymgbk04evjy0arl5i9uz77jpp472k 0 299179 1135638 2026-04-19T14:14:47Z Thelezifor 15140 Fianakavian-javamaniry tokan-dravin-tsimoka 1135638 wikitext text/x-wiki [[Sary:Asphodelus macrocarpus (1).jpg|vignette|416x416px|''Asphodelus macrocarpus'']] Ny '''''Asphodelaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ny fanasokajiana ny karazaana ao aminy dia iadian-kevitra: misy karazana 800 ka hatramin' ny 900, izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana manodidina ny 15 ka hatramin' ny 40. Zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[hazobotry]], na manana endrika mitovy amin' ny hazo izy ireo, izay maniry mihoatra ny roa taona, ary indraindray matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka. Fianakaviana miely patrana izy io, izay hita indrindra any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimon' i Afrika]]. Ny vahona (vondron-karazana ''[[Aloe]]'') no zavamaniry fantatra indrindra amin' ity fianakaviana ity. Ao amin' ny famaritana amin' izao fotoana izao, ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]], dia ahitana vondron-karazana 40 eo ho eo sy 900 karazana ekena izy io. Ny vondron-karazana filamatra dia ny ''[[Asphodelus]]''. Manana tsinjara toerana malalaka ity fianakaviana ity, saingy miparitaka, amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] sy faritra manana [[toetany antonony]]; ohatra, ny ''[[Xanthorrhoea]]'' dia tsy fahita raha tsy any [[Aostralia]], fa ny ''[[Aloe]]'' kosa dia an' i [[Afrika]] sy ny ampahany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] manokana. [[Sary:Asphodelus albus1.jpg|vignette|288x288px|''Asphodelus albus'']] Maro amin' ny vondron-karazana ao amin' io fianakaviana io no ambolena hatao haingo, ka ny sasany dia tadiavin' ny mpanangona, toa ny ''[[Haworthia]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'', ary koa ny safiotra amin' ny ''[[Aloe]]'' (x ''Gasteraloe'', x ''Gastorthia'', x ''Haworthaloe'', sns), fa ny sasany kosa dia ambolena hivarotana ny voniny. Karazana ''Aloe'' roa, ny ''[[Aloe vera]]'' sy ny ''[[Aloe maculata]]'', no ambolena hahazoana ny ranony amin' ny raviny, izay misy anzima ho an' ny fandevonan-kanina, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana sy ny kôsmetika. == Fanasokajiana == [[Sary:Kniphofia.jpg|vignette|''Kniphofia'']] Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia tsy misy io fianakaviana io: tafiditra tao amin' ny ''[[Liliaceae]]'' ny karazana ao aminy. Voatendry ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' ny vondron-karazana ''Aloe''. Nametraka azy io tamin' ny voalohany tao amin' ny flaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998). Azo raisina sy azo avela ity fianakaviana ity araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003): azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' ny zavamaniry ao aminy. Tsy manan-kery ity fianakaviana ity ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' ny vondron-karazana ao aminy. Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae.'' == Lisitry ny vondron-karazana == Vondron-karazana misa 41 no ekena, izay mizara amin' ny zana-pianakaviana telo: ''Asphodeloideae'' sy ''Hemerocallidoideae'' ary ''Xanthorrhoeoideae''. {| class="wikitable" | valign="top" |'''Asphodeloideae''' <small>Burnett</small>   * ''[[Aloe]]'' <small>L.</small> * ''Aloiampelos'' <small>Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aloidendron'' <small>(A.Berger) Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aristaloe'' <small>Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Asphodeline'' <small>Rchb.</small> * ''Asphodelus'' <small>L.</small> * ''Astroloba'' <small>Uitewaal</small> * ''Bulbine'' <small>Wolf</small> * ''Bulbinella'' <small>Kunth</small> * ''Chortolirion'' <small>A.Berger</small> * ''Eremurus'' <small>M.Bieb.</small> * ''Gasteria'' <small>Duval</small> * ''Gonialoe'' <small>(Baker) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Haworthia'' <small>Duval</small> * ''Haworthiopsis'' G.D.Rowley * ''Jodrellia'' <small>Baijnath</small> * ''Kniphofia'' <small>Moench</small> * ''Kumara'' Medik. * ''Lomatophyllum'' <small>Willdenow</small> – mitovy amin' ny ''Aloe'' * ''Poellnitzia'' <small>Uitewaal</small> – mitovy amin' ny ''Astroloba'' * ''Trachyandra'' <small>Kunth</small> * ''Tulista'' <small>Raf.</small> | valign="top" |'''Hemerocallidoideae''' <small>Lindley</small>   * ''Agrostocrinum'' <small>F.Muell.</small> * ''Arnocrinum'' <small>Endl.</small> * ''Caesia'' <small>R.Br.</small> * ''Chamaescilla'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''Corynotheca'' <small>F.Muell.</small> * ''Dianella'' <small>Lam.</small> * ''Excremis'' <small>Willd.</small> * ''Geitonoplesium'' <small>A.Cunn.</small> * ''Hemerocallis'' <small>L.</small> * ''Hensmania'' <small>W.Fitzg.</small> * ''Herpolirion'' <small>Hook.f.</small> * ''Hodgsoniola'' <small>F.Muell.</small> * ''Johnsonia'' <small>R.Br.</small> * ''Pasithea'' <small>D.Don</small> * ''Phormium'' <small>J.R.Forst.</small> * ''Rhuacophila'' <small>Blume</small> – mitovy amin' ny ''Dianella'' * ''Simethis'' <small>Kunth</small> * ''Stawellia'' <small>F.Muell.</small> * ''Stypandra'' <small>R.Br.</small> * ''Thelionema'' <small>R.J.F.Hend.</small> * ''Tricoryne'' <small>R.Br.</small> | valign="top" |'''Xanthorrhoeoideae''' <small>M.W.Chase, Reveal & M.F.Fay</small> * ''Xanthorrhoea'' <small>Sm.</small> |} Misy safiotra eo amin' ny ''[[Aloe]]'' sy ny ''[[Gasteria]]''. ny ''[[Gasteraloe]]''. Ankehitriny dia napetraka ao amin' ny fianakaviana mitokana ny ''Xeronema'', dia ny ''[[Xeronemataceae]]'' izany. == Jereo koa == * ''[[Liliaceae]]'' * ''[[Aloaceae]]'' * ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' * ''[[Xeronemataceae]]'' 394macbvsj83dn8rkhqpw9q5xv1ixie 1135639 1135638 2026-04-19T14:17:10Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1135639 wikitext text/x-wiki [[Sary:Asphodelus macrocarpus (1).jpg|vignette|416x416px|''Asphodelus macrocarpus'']] Ny '''''Asphodelaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ny fanasokajiana ny karazaana ao aminy dia iadian-kevitra: misy karazana 800 ka hatramin' ny 900, izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana manodidina ny 15 ka hatramin' ny 40. Zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[hazobotry]], na manana endrika mitovy amin' ny hazo izy ireo, izay maniry mihoatra ny roa taona, ary indraindray matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka. Fianakaviana miely patrana izy io, izay hita indrindra any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimon' i Afrika]]. Ny vahona (vondron-karazana ''[[Aloe]]'') no zavamaniry fantatra indrindra amin' ity fianakaviana ity. Ao amin' ny famaritana amin' izao fotoana izao, ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]], dia ahitana vondron-karazana 40 eo ho eo sy 900 karazana ekena izy io. Ny vondron-karazana filamatra dia ny ''[[Asphodelus]]''. [[Sary:Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|ankavia|vignette|''Aloe arborescens'']] Manana tsinjara toerana malalaka ity fianakaviana ity, saingy miparitaka, amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] sy faritra manana [[toetany antonony]]; ohatra, ny ''[[Xanthorrhoea]]'' dia tsy fahita raha tsy any [[Aostralia]], fa ny ''[[Aloe]]'' kosa dia an' i [[Afrika]] sy ny ampahany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] manokana. [[Sary:Asphodelus albus1.jpg|vignette|288x288px|''Asphodelus albus'']] Maro amin' ny vondron-karazana ao amin' io fianakaviana io no ambolena hatao haingo, ka ny sasany dia tadiavin' ny mpanangona, toa ny ''[[Haworthia]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'', ary koa ny safiotra amin' ny ''[[Aloe]]'' (x ''Gasteraloe'', x ''Gastorthia'', x ''Haworthaloe'', sns), fa ny sasany kosa dia ambolena hivarotana ny voniny. Karazana ''Aloe'' roa, ny ''[[Aloe vera]]'' sy ny ''[[Aloe maculata]]'', no ambolena hahazoana ny ranony amin' ny raviny, izay misy anzima ho an' ny fandevonan-kanina, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana sy ny kôsmetika. == Fanasokajiana == [[Sary:Kniphofia.jpg|vignette|''Kniphofia'']] Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia tsy misy io fianakaviana io: tafiditra tao amin' ny ''[[Liliaceae]]'' ny karazana ao aminy. Voatendry ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' ny vondron-karazana ''Aloe''. Nametraka azy io tamin' ny voalohany tao amin' ny flaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998). Azo raisina sy azo avela ity fianakaviana ity araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003): azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' ny zavamaniry ao aminy. Tsy manan-kery ity fianakaviana ity ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' ny vondron-karazana ao aminy. Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae.'' == Lisitry ny vondron-karazana == Vondron-karazana misa 41 no ekena, izay mizara amin' ny zana-pianakaviana telo: ''Asphodeloideae'' sy ''Hemerocallidoideae'' ary ''Xanthorrhoeoideae''. {| class="wikitable" | valign="top" |'''Asphodeloideae''' <small>Burnett</small>   * ''[[Aloe]]'' <small>L.</small> * ''Aloiampelos'' <small>Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aloidendron'' <small>(A.Berger) Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aristaloe'' <small>Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Asphodeline'' <small>Rchb.</small> * ''Asphodelus'' <small>L.</small> * ''Astroloba'' <small>Uitewaal</small> * ''Bulbine'' <small>Wolf</small> * ''Bulbinella'' <small>Kunth</small> * ''Chortolirion'' <small>A.Berger</small> * ''Eremurus'' <small>M.Bieb.</small> * ''Gasteria'' <small>Duval</small> * ''Gonialoe'' <small>(Baker) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Haworthia'' <small>Duval</small> * ''Haworthiopsis'' G.D.Rowley * ''Jodrellia'' <small>Baijnath</small> * ''Kniphofia'' <small>Moench</small> * ''Kumara'' Medik. * ''Lomatophyllum'' <small>Willdenow</small> – mitovy amin' ny ''Aloe'' * ''Poellnitzia'' <small>Uitewaal</small> – mitovy amin' ny ''Astroloba'' * ''Trachyandra'' <small>Kunth</small> * ''Tulista'' <small>Raf.</small> | valign="top" |'''Hemerocallidoideae''' <small>Lindley</small>   * ''Agrostocrinum'' <small>F.Muell.</small> * ''Arnocrinum'' <small>Endl.</small> * ''Caesia'' <small>R.Br.</small> * ''Chamaescilla'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''Corynotheca'' <small>F.Muell.</small> * ''Dianella'' <small>Lam.</small> * ''Excremis'' <small>Willd.</small> * ''Geitonoplesium'' <small>A.Cunn.</small> * ''Hemerocallis'' <small>L.</small> * ''Hensmania'' <small>W.Fitzg.</small> * ''Herpolirion'' <small>Hook.f.</small> * ''Hodgsoniola'' <small>F.Muell.</small> * ''Johnsonia'' <small>R.Br.</small> * ''Pasithea'' <small>D.Don</small> * ''Phormium'' <small>J.R.Forst.</small> * ''Rhuacophila'' <small>Blume</small> – mitovy amin' ny ''Dianella'' * ''Simethis'' <small>Kunth</small> * ''Stawellia'' <small>F.Muell.</small> * ''Stypandra'' <small>R.Br.</small> * ''Thelionema'' <small>R.J.F.Hend.</small> * ''Tricoryne'' <small>R.Br.</small> | valign="top" |'''Xanthorrhoeoideae''' <small>M.W.Chase, Reveal & M.F.Fay</small> * ''Xanthorrhoea'' <small>Sm.</small> |} Misy safiotra eo amin' ny ''[[Aloe]]'' sy ny ''[[Gasteria]]''. ny ''[[Gasteraloe]]''. Ankehitriny dia napetraka ao amin' ny fianakaviana mitokana ny ''Xeronema'', dia ny ''[[Xeronemataceae]]'' izany. == Jereo koa == * ''[[Liliaceae]]'' * ''[[Aloaceae]]'' * ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' * ''[[Xeronemataceae]]'' 1zowi4vkh7jvalrzvk637pw75cbbhnw 1135640 1135639 2026-04-19T14:19:31Z Thelezifor 15140 1135640 wikitext text/x-wiki [[Sary:Asphodelus macrocarpus (1).jpg|vignette|416x416px|''Asphodelus macrocarpus'']] Ny '''''Asphodelaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ny fanasokajiana ny karazaana ao aminy dia iadian-kevitra: misy karazana 800 ka hatramin' ny 900, izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana manodidina ny 15 ka hatramin' ny 40. Zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[hazobotry]], na manana endrika mitovy amin' ny hazo izy ireo, izay maniry mihoatra ny roa taona, ary indraindray matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka. Fianakaviana miely patrana izy io, izay hita indrindra any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimon' i Afrika]]. Ny vahona (vondron-karazana ''[[Aloe]]'') no zavamaniry fantatra indrindra amin' ity fianakaviana ity. Ao amin' ny famaritana amin' izao fotoana izao, ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]], dia ahitana vondron-karazana 40 eo ho eo sy 900 karazana ekena izy io. Ny vondron-karazana filamatra dia ny ''[[Asphodelus]]''. [[Sary:Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|ankavia|vignette|''Aloe arborescens'']] Manana tsinjara toerana malalaka ity fianakaviana ity, saingy miparitaka, amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] sy faritra manana [[toetany antonony]]; ohatra, ny ''[[Xanthorrhoea]]'' dia tsy fahita raha tsy any [[Aostralia]], fa ny ''[[Aloe]]'' kosa dia an' i [[Afrika]] sy ny ampahany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] manokana. [[Sary:Asphodelus albus1.jpg|vignette|288x288px|''Asphodelus albus'']] Maro amin' ny vondron-karazana ao amin' io fianakaviana io no ambolena hatao haingo, ka ny sasany dia tadiavin' ny mpanangona, toa ny ''[[Haworthia]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'', ary koa ny safiotra amin' ny ''[[Aloe]]'' (x ''Gasteraloe'', x ''Gastorthia'', x ''Haworthaloe'', sns), fa ny sasany kosa dia ambolena hivarotana ny voniny. Karazana ''Aloe'' roa, ny ''[[Aloe vera]]'' sy ny ''[[Aloe maculata]]'', no ambolena hahazoana ny ranony amin' ny raviny, izay misy anzima ho an' ny fandevonan-kanina, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana sy ny kôsmetika. == Fanasokajiana == [[Sary:Kniphofia.jpg|vignette|''Kniphofia'']] Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia tsy misy io fianakaviana io: tafiditra tao amin' ny ''[[Liliaceae]]'' ny karazana ao aminy. Voatendry ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' ny vondron-karazana ''Aloe''. Nametraka azy io tamin' ny voalohany tao amin' ny flaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998). Azo raisina sy azo avela ity fianakaviana ity araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003): azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' ny zavamaniry ao aminy. Tsy manan-kery ity fianakaviana ity ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' ny vondron-karazana ao aminy. Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae.'' == Lisitry ny vondron-karazana == Vondron-karazana misa 41 no ekena, izay mizara amin' ny zana-pianakaviana telo: ''Asphodeloideae'' sy ''Hemerocallidoideae'' ary ''Xanthorrhoeoideae''. {| class="wikitable" | valign="top" |'''Asphodeloideae''' <small>Burnett</small>   * ''[[Aloe]]'' <small>L.</small> * ''Aloiampelos'' <small>Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aloidendron'' <small>(A.Berger) Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aristaloe'' <small>Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Asphodeline'' <small>Rchb.</small> * ''Asphodelus'' <small>L.</small> * ''Astroloba'' <small>Uitewaal</small> * ''Bulbine'' <small>Wolf</small> * ''Bulbinella'' <small>Kunth</small> * ''Chortolirion'' <small>A.Berger</small> * ''Eremurus'' <small>M.Bieb.</small> * ''Gasteria'' <small>Duval</small> * ''Gonialoe'' <small>(Baker) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Haworthia'' <small>Duval</small> * ''Haworthiopsis'' G.D.Rowley * ''Jodrellia'' <small>Baijnath</small> * ''Kniphofia'' <small>Moench</small> * ''Kumara'' Medik. * ''Lomatophyllum'' <small>Willdenow</small> – mitovy amin' ny ''Aloe'' * ''Poellnitzia'' <small>Uitewaal</small> – mitovy amin' ny ''Astroloba'' * ''Trachyandra'' <small>Kunth</small> * ''Tulista'' <small>Raf.</small> | valign="top" |'''Hemerocallidoideae''' <small>Lindley</small>   * ''Agrostocrinum'' <small>F.Muell.</small> * ''Arnocrinum'' <small>Endl.</small> * ''Caesia'' <small>R.Br.</small> * ''Chamaescilla'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''Corynotheca'' <small>F.Muell.</small> * ''Dianella'' <small>Lam.</small> * ''Excremis'' <small>Willd.</small> * ''Geitonoplesium'' <small>A.Cunn.</small> * ''Hemerocallis'' <small>L.</small> * ''Hensmania'' <small>W.Fitzg.</small> * ''Herpolirion'' <small>Hook.f.</small> * ''Hodgsoniola'' <small>F.Muell.</small> * ''Johnsonia'' <small>R.Br.</small> * ''Pasithea'' <small>D.Don</small> * ''Phormium'' <small>J.R.Forst.</small> * ''Rhuacophila'' <small>Blume</small> – mitovy amin' ny ''Dianella'' * ''Simethis'' <small>Kunth</small> * ''Stawellia'' <small>F.Muell.</small> * ''Stypandra'' <small>R.Br.</small> * ''Thelionema'' <small>R.J.F.Hend.</small> * ''Tricoryne'' <small>R.Br.</small> | valign="top" |'''Xanthorrhoeoideae''' <small>M.W.Chase, Reveal & M.F.Fay</small> * ''Xanthorrhoea'' <small>Sm.</small> |} Misy safiotra eo amin' ny ''[[Aloe]]'' sy ny ''[[Gasteria]]''. ny ''[[Gasteraloe]]''. Ankehitriny dia napetraka ao amin' ny fianakaviana mitokana ny ''[[Xeronema]]'', dia ny ''[[Xeronemataceae]]'' izany. == Jereo koa == * ''[[Liliaceae]]'' * ''[[Aloaceae]]'' * ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' * ''[[Xeronemataceae]]'' 91jcwx7a3t3um1f0h3gr9fz4blhkz5y 1135642 1135640 2026-04-19T14:30:42Z Thelezifor 15140 1135642 wikitext text/x-wiki [[Sary:Asphodelus macrocarpus (1).jpg|vignette|416x416px|''Asphodelus macrocarpus'']] Ny '''''Asphodelaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ny fanasokajiana ny karazaana ao aminy dia iadian-kevitra: misy karazana 800 ka hatramin' ny 900, izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana manodidina ny 15 ka hatramin' ny 40. Zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[hazobotry]], na manana endrika mitovy amin' ny hazo izy ireo, izay maniry mihoatra ny roa taona, ary indraindray matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka. Fianakaviana miely patrana izy io, izay hita indrindra any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimon' i Afrika]]. Ny vahona (vondron-karazana ''[[Aloe]]'') no zavamaniry fantatra indrindra amin' ity fianakaviana ity. Ao amin' ny famaritana amin' izao fotoana izao, ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]], dia ahitana vondron-karazana 40 eo ho eo sy 900 karazana ekena izy io. Ny vondron-karazana filamatra dia ny ''[[Asphodelus]]''. [[Sary:Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|ankavia|vignette|''Aloe arborescens'']] Manana tsinjara toerana malalaka ity fianakaviana ity, saingy miparitaka, amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] sy faritra manana [[toetany antonony]]; ohatra, ny ''[[Xanthorrhoea]]'' dia tsy fahita raha tsy any [[Aostralia]], fa ny ''[[Aloe]]'' kosa dia an' i [[Afrika]] sy ny ampahany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] manokana. [[Sary:Asphodelus albus1.jpg|vignette|288x288px|''Asphodelus albus'']] Maro amin' ny vondron-karazana ao amin' io fianakaviana io no ambolena hatao haingo, ka ny sasany dia tadiavin' ny mpanangona, toa ny ''[[Haworthia]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'', ary koa ny safiotra amin' ny ''[[Aloe]]'' (x ''Gasteraloe'', x ''Gastorthia'', x ''Haworthaloe'', sns), fa ny sasany kosa dia ambolena hivarotana ny voniny. Karazana ''Aloe'' roa, ny ''[[Aloe vera]]'' sy ny ''[[Aloe maculata]]'', no ambolena hahazoana ny ranony amin' ny raviny, izay misy anzima ho an' ny fandevonan-kanina, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana sy ny kôsmetika. == Fanasokajiana == [[Sary:Kniphofia.jpg|vignette|''Kniphofia'']] Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia tsy misy io fianakaviana io: tafiditra tao amin' ny ''[[Liliaceae]]'' ny karazana ao aminy. Voatendry ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' ny vondron-karazana ''Aloe''. Nametraka azy io tamin' ny voalohany tao amin' ny flaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998). Azo raisina sy azo avela ity fianakaviana ity araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003): azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' ny zavamaniry ao aminy. Tsy manan-kery ity fianakaviana ity ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' ny vondron-karazana ao aminy. Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae.'' == Lisitry ny vondron-karazana == Vondron-karazana misa 41 no ekena, izay mizara amin' ny zana-pianakaviana telo: ''Asphodeloideae'' sy ''Hemerocallidoideae'' ary ''Xanthorrhoeoideae''. {| class="wikitable" | valign="top" |'''Asphodeloideae''' <small>Burnett</small>   * ''[[Aloe]]'' <small>L.</small> * ''Aloiampelos'' <small>Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aloidendron'' <small>(A.Berger) Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aristaloe'' <small>Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Asphodeline'' <small>Rchb.</small> * ''Asphodelus'' <small>L.</small> * ''Astroloba'' <small>Uitewaal</small> * ''Bulbine'' <small>Wolf</small> * ''Bulbinella'' <small>Kunth</small> * ''Chortolirion'' <small>A.Berger</small> * ''Eremurus'' <small>M.Bieb.</small> * ''Gasteria'' <small>Duval</small> * ''Gonialoe'' <small>(Baker) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Haworthia'' <small>Duval</small> * ''Haworthiopsis'' G.D.Rowley * ''Jodrellia'' <small>Baijnath</small> * ''Kniphofia'' <small>Moench</small> * ''Kumara'' Medik. * ''Lomatophyllum'' <small>Willdenow</small> – mitovy amin' ny ''Aloe'' * ''Poellnitzia'' <small>Uitewaal</small> – mitovy amin' ny ''Astroloba'' * ''Trachyandra'' <small>Kunth</small> * ''Tulista'' <small>Raf.</small> | valign="top" |'''Hemerocallidoideae''' <small>Lindley</small>   * ''Agrostocrinum'' <small>F.Muell.</small> * ''Arnocrinum'' <small>Endl.</small> * ''Caesia'' <small>R.Br.</small> * ''Chamaescilla'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''Corynotheca'' <small>F.Muell.</small> * ''Dianella'' <small>Lam.</small> * ''Excremis'' <small>Willd.</small> * ''Geitonoplesium'' <small>A.Cunn.</small> * ''Hemerocallis'' <small>L.</small> * ''Hensmania'' <small>W.Fitzg.</small> * ''Herpolirion'' <small>Hook.f.</small> * ''Hodgsoniola'' <small>F.Muell.</small> * ''Johnsonia'' <small>R.Br.</small> * ''Pasithea'' <small>D.Don</small> * ''Phormium'' <small>J.R.Forst.</small> * ''Rhuacophila'' <small>Blume</small> – mitovy amin' ny ''Dianella'' * ''Simethis'' <small>Kunth</small> * ''Stawellia'' <small>F.Muell.</small> * ''Stypandra'' <small>R.Br.</small> * ''Thelionema'' <small>R.J.F.Hend.</small> * ''Tricoryne'' <small>R.Br.</small> | valign="top" |'''Xanthorrhoeoideae''' <small>M.W.Chase, Reveal & M.F.Fay</small> * ''Xanthorrhoea'' <small>Sm.</small> |} Misy safiotra eo amin' ny ''[[Aloe]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'' ny ''[[Gasteraloe]]''. Ankehitriny dia napetraka ao amin' ny fianakaviana mitokana ny ''[[Xeronema]]'', dia ny ''[[Xeronemataceae]]'' izany. == Jereo koa == * ''[[Liliaceae]]'' * ''[[Aloaceae]]'' * ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' * ''[[Xeronemataceae]]'' ry8ua2tg19gb48wcpbap8eze5q7mtoh 1135644 1135642 2026-04-19T14:31:41Z Thelezifor 15140 1135644 wikitext text/x-wiki [[Sary:Asphodelus macrocarpus (1).jpg|vignette|416x416px|''Asphodelus macrocarpus'']] Ny '''''Asphodelaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ny fanasokajiana ny karazaana ao aminy dia iadian-kevitra: misy karazana 800 ka hatramin' ny 900, izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana manodidina ny 15 ka hatramin' ny 40. Zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[hazobotry]], na manana endrika mitovy amin' ny hazo izy ireo, izay maniry mihoatra ny roa taona, ary indraindray matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka. Fianakaviana miely patrana izy io, izay hita indrindra any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimon' i Afrika]]. Ny vahona (vondron-karazana ''[[Aloe]]'') no zavamaniry fantatra indrindra amin' ity fianakaviana ity. Ao amin' ny famaritana amin' izao fotoana izao, ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]], dia ahitana vondron-karazana 40 eo ho eo sy 900 karazana ekena izy io. Ny vondron-karazana filamatra dia ny ''[[Asphodelus]]''. [[Sary:Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|ankavia|vignette|''Aloe arborescens'']] Manana tsinjara toerana malalaka ity fianakaviana ity, saingy miparitaka, amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] sy faritra manana [[toetany antonony]]; ohatra, ny ''[[Xanthorrhoea]]'' dia tsy fahita raha tsy any [[Aostralia]], fa ny ''[[Aloe]]'' kosa dia an' i [[Afrika]] sy ny ampahany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] manokana. [[Sary:Asphodelus albus1.jpg|vignette|288x288px|''Asphodelus albus'']] Maro amin' ny vondron-karazana ao amin' io fianakaviana io no ambolena hatao haingo, ka ny sasany dia tadiavin' ny mpanangona, toa ny ''[[Haworthia]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'', ary koa ny safiotra amin' ny ''[[Aloe]]'' (x ''Gasteraloe'', x ''Gastorthia'', x ''Haworthaloe'', sns), fa ny sasany kosa dia ambolena hivarotana ny voniny. Karazana ''Aloe'' roa, ny ''[[Aloe vera]]'' sy ny ''[[Aloe maculata]]'', no ambolena hahazoana ny ranony amin' ny raviny, izay misy anzima ho an' ny fandevonan-kanina, sady ampiasaina amin' ny fitsaboana sy ny kôsmetika. == Fanasokajiana == [[Sary:Kniphofia.jpg|vignette|''Kniphofia'']] Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia tsy misy io fianakaviana io: tafiditra tao amin' ny ''[[Liliaceae]]'' ny karazana ao aminy. Voatendry ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' ny vondron-karazana ''Aloe''. Nametraka azy io tamin' ny voalohany tao amin' ny flaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998). Azo raisina sy azo avela ity fianakaviana ity araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003): azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' ny zavamaniry ao aminy. Tsy manan-kery ity fianakaviana ity ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' ny vondron-karazana ao aminy. Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae.'' == Lisitry ny vondron-karazana == Vondron-karazana misa 41 no ekena, izay mizara amin' ny zana-pianakaviana telo: ''Asphodeloideae'' sy ''Hemerocallidoideae'' ary ''Xanthorrhoeoideae''. {| class="wikitable" | valign="top" |'''Asphodeloideae''' <small>Burnett</small>   * ''[[Aloe]]'' <small>L.</small> * ''Aloiampelos'' <small>Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aloidendron'' <small>(A.Berger) Klopper & Gideon F.Sm.</small> * ''Aristaloe'' <small>Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Asphodeline'' <small>Rchb.</small> * ''Asphodelus'' <small>L.</small> * ''Astroloba'' <small>Uitewaal</small> * ''Bulbine'' <small>Wolf</small> * ''Bulbinella'' <small>Kunth</small> * ''Chortolirion'' <small>A.Berger</small> * ''Eremurus'' <small>M.Bieb.</small> * ''Gasteria'' <small>Duval</small> * ''Gonialoe'' <small>(Baker) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''Haworthia'' <small>Duval</small> * ''Haworthiopsis'' G.D.Rowley * ''Jodrellia'' <small>Baijnath</small> * ''Kniphofia'' <small>Moench</small> * ''Kumara'' Medik. * ''Lomatophyllum'' <small>Willdenow</small> – mitovy amin' ny ''Aloe'' * ''Poellnitzia'' <small>Uitewaal</small> – mitovy amin' ny ''Astroloba'' * ''Trachyandra'' <small>Kunth</small> * ''Tulista'' <small>Raf.</small> | valign="top" |'''Hemerocallidoideae''' <small>Lindley</small>   * ''Agrostocrinum'' <small>F.Muell.</small> * ''Arnocrinum'' <small>Endl.</small> * ''Caesia'' <small>R.Br.</small> * ''Chamaescilla'' <small>F.Muell. ex Benth.</small> * ''Corynotheca'' <small>F.Muell.</small> * ''Dianella'' <small>Lam.</small> * ''Excremis'' <small>Willd.</small> * ''Geitonoplesium'' <small>A.Cunn.</small> * ''Hemerocallis'' <small>L.</small> * ''Hensmania'' <small>W.Fitzg.</small> * ''Herpolirion'' <small>Hook.f.</small> * ''Hodgsoniola'' <small>F.Muell.</small> * ''Johnsonia'' <small>R.Br.</small> * ''Pasithea'' <small>D.Don</small> * ''Phormium'' <small>J.R.Forst.</small> * ''Rhuacophila'' <small>Blume</small> – mitovy amin' ny ''Dianella'' * ''Simethis'' <small>Kunth</small> * ''Stawellia'' <small>F.Muell.</small> * ''Stypandra'' <small>R.Br.</small> * ''Thelionema'' <small>R.J.F.Hend.</small> * ''Tricoryne'' <small>R.Br.</small> | valign="top" |'''Xanthorrhoeoideae''' <small>M.W.Chase, Reveal & M.F.Fay</small> * ''Xanthorrhoea'' <small>Sm.</small> |} Misy safiotra eo amin' ny ''[[Aloe]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'' ny ''[[Gasteraloe]]''. Ankehitriny dia napetraka ao amin' ny fianakaviana mitokana ny ''[[Xeronema]]'', dia ny ''[[Xeronemataceae]]'' izany. == Jereo koa == * ''[[Liliaceae]]'' * ''[[Aloaceae]]'' * ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' * ''[[Xeronema|Xeronemataceae]]'' t7hq6nwmu3gxsxp336g5le7uwblldmk 0 299180 1135641 2026-04-19T14:29:36Z Thelezifor 15140 Vondron-karazan-javamaniry tokan-dravin-tsimoka 1135641 wikitext text/x-wiki [[Sary:Xeronema.jpg|vignette|387x387px|''Xeronema callistemon'']] Ny '''''Xeronema''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Liliaceae]]'' ao amin' ny filaharana [[Liliales]] (araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]), na ao amin' ny fianakaviana '''''Xeronemataceae''''' ao amin' ny filaharana [[Asparagales]] (araka ny [[Fanasokajiana APG IV|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana APG IV|APG IV]]) . Ity vondron-karazana ity dia tsy manana afa-tsy karazany roa ihany: * ''Xeronema callistemon'' W.R.B.Oliv. * ''Xeronema moorei'' Brongn. & Gris == Jereo koa == 0xg103e1lglkvrem70nqcypkigppp31 0 299181 1135643 2026-04-19T14:31:10Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135643 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Xeronema]] 87uwmwqewo5wv3wq1o5vsf579o2ug44 0 299182 1135645 2026-04-19T14:51:58Z Thelezifor 15140 Filaharan-javamaniry mamony tokan-dravin-tsimoka 1135645 wikitext text/x-wiki [[Sary:Nolina Menton.JPG|vignette|477x477px|''Beaucarnea recurvata'']] Ny '''Asparagales''' dia filaharan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] nampidirin' ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]. Tafiditra ao anatin' izany ny fianakaviana izay maro amin' izy ireo no anisan' ny filaharan-javamaniry [[Liliales]] na vokatry ny fivakisan' ny fianakaviana ''[[Liliaceae]]''. == Lisitry ny fianakaviana == [[Sary:Asperge in bloei Asparagus officinalis.jpg|vignette|286x286px|''Asparagus officinalis'']] Inty ny lisitry ny fianakaviana ao amin' ny filaharana Asparagales arakany [[fanasokajiana APG III]]: * ''[[Amaryllidaceae]]'' <small>J.St.-Hil.</small> (tafifitra ao ny ''Agapanthaceae'' <small>F.Voigt</small> sy ny ''Alliaceae'' <small>Borkh.</small>) * ''[[Asparagaceae]]'' <small>Juss.</small> (tafifitra ao ny ''[[Agavoideae|Agavaceae]]'' <small>Dumort.</small> [izay mampiditra koa ny ''Anemarrhenaceae'', ny ''Anthericaceae'', ny ''Behniaceae'' ary ny ''Herreriaceae''], ''Aphyllanthaceae'' <small>Burnett</small>, ny ''Hesperocallidaceae'' <small>Traub</small>, ny ''Hyacinthaceae'' <small>Batsch ex Borkh.</small>, ny ''Laxmanniaceae'' <small>Bubani</small>, ny ''[[Ruscaceae]]'' <small>M.Roem.</small> [izay mampiditra koa ny ''Convallariaceae''] ary ny ''Themidaceae'' <small>Salisb.</small>) * ''[[Asteliaceae]]'' <small>Dumort.</small> * ''[[Blandfordiaceae]]'' <small>R.Dahlgren & Clifford</small> * ''[[Boryaceae]]'' <small>M.W. Chase, Rudall & Conran</small> * ''[[Doryanthaceae]]'' <small>R.Dahlgren & Clifford</small> * ''[[Hypoxidaceae]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Iridaceae]]'' <small>Juss.</small> * ''[[Ixioliriaceae]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Lanariaceae]]'' <small>R.Dahlgren & A.E.van Wyk</small> * ''[[Orchidaceae]]'' <small>Juss.</small> * ''[[Tecophilaeaceae]]'' <small>Leyb.</small> * ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' <small>Dumort.</small> (tafiditra ao ny ''Asphodelaceae'' <small>Juss.</small> sy ny ''Hemerocallidaceae'' <small>R.Br.</small>), izay antsoina ankehitriny hoe ''[[Asphodelaceae]]'' <small>Juss.</small> * ''[[Xeronema|Xeronemataceae]]'' <small>M.W.Chase, Rudall & M.F.Fay</small> == Jereo koa == * [[Liliales]] * ''[[Liliaceae]]'' qo1j65pqn6gkhp6avnujpehhsmsg9qg 0 299183 1135653 2026-04-19T18:03:30Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Nyctaginaceae 1135653 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillée Generalife Espagne.jpg|vignette|413x413px|''Bougainvillea spectabilis'']] Ny '''''Bougainvillea spectabilis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]], mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Bougainvillea]]''. Teratany any [[Brezila]] sy ny manodidina izy io. == Famariparitana == [[Vahy]] na [[hazobotry]], mahatratra 4,5 ka hatramin' ny 12 m, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Feno tsilo sy volovolo ny rantsana. Mitombo haingana ity zavamaniry ity. === Ravina === Manana sakany 10 sm sy tendrony mifilo ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'', izay salavalava na miendrika fo. Tsy misy volo izy ireo. Mihintsana ny raviny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]; na izany aza dia maitso lalandava any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Bougainvillea spectabilis''. === Vony sy brakte === [[Sary:Starr 030418-0061 Bougainvillea spectabilis.jpg|vignette|Ravina sy brakte ary vonin' ny ''Bougainvillea spectabilis'']] Mamelana tsara ny ''Bougainvillea spectabilis'' manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]]. Amin' ny ankapobeny dia kely sy fotsy ary tsy mibaribary ny voniny, izay hodidinina sy asongadin' ny brakte miloko marevaka maro. Mety tsy mitovy loko ny brakte, manomboka amin' ny fotsy, mena, mavo, volomparasy, volomparasy manopy mena, na volomboasary, mavo na manja manopy vony sns aza. === Voa === Maina, kely, tokam-bihy, tsy dia hita maso, ary lavalava ny voan' ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Fambolena == Mety maniry amin' ny faritra mahazo masoandro feno, amin' ny tany maina ary tany lonaka, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Azo ampitomboina isa amin' ny fanaovana tsatoboly ny tahony sy ny fakany. Ambolena ho haingo any amin' ny firenen' ny faritra mafana eran' izao tontolo izao ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Tsinjara toerana == Teratany any [[Brezila]], any [[Però|Peroa]], any [[Bôlivia]], ary any amin' ny Faritanin' i Chubut ([[Arzantina]]) ny ''Bougainvillea spectabilis'', saingy efa nampidirina any amin' ny faritra maro hafa. == Fitsaboana nentim-paharazana == Nampiasa ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'' mba hanasitranana [[diabeta]] ny foko [[Ianady (vahoaka)|Ianady]] (''Yanadi''), ao amin' ny distrikan' i Chittoor ([[Andhra Pradesh]]) any [[India]]. == Jereo koa == * ''[[Bougainvillea]]'' hvtuydn94ypkqe8mnb2vfum4uy9wn44 1135654 1135653 2026-04-19T18:07:57Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1135654 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillée Generalife Espagne.jpg|vignette|413x413px|''Bougainvillea spectabilis'']] Ny '''''Bougainvillea spectabilis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]], mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Bougainvillea]]''. Teratany any [[Brezila]] sy ny manodidina izy io. == Famariparitana == [[Vahy]] na [[hazobotry]], mahatratra 4,5 ka hatramin' ny 12 m, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Feno tsilo sy volovolo ny rantsana. Mitombo haingana ity zavamaniry ity. === Ravina === Manana sakany 10 sm sy tendrony mifilo ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'', izay salavalava na miendrika fo. Tsy misy volo izy ireo. Mihintsana ny raviny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]; na izany aza dia maitso lalandava any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Bougainvillea spectabilis''. === Vony sy brakte === [[Sary:Starr 030418-0061 Bougainvillea spectabilis.jpg|vignette|Ravina sy brakte ary vonin' ny ''Bougainvillea spectabilis'']] Mamelana tsara ny ''Bougainvillea spectabilis'' manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]]. Amin' ny ankapobeny dia kely sy fotsy ary tsy mibaribary ny voniny, izay hodidinina sy asongadin' ny brakte miloko marevaka maro. Mety tsy mitovy loko ny brakte, manomboka amin' ny fotsy, mena, mavo, volomparasy, volomparasy manopy mena, na volomboasary, mavo na manja manopy vony sns aza. === Voa === Maina, kely, tokam-bihy, tsy dia hita maso, ary lavalava ny voan' ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Fambolena == [[Sary:ბუგენვილეა Bougainvillia spectabilis Yellow Bougainvillea.jpg|vignette|''Bougainvillia spectabilis'']] Mety maniry amin' ny faritra mahazo masoandro feno, amin' ny tany maina ary tany lonaka, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Azo ampitomboina isa amin' ny fanaovana tsatoboly ny tahony sy ny fakany. Ambolena ho haingo any amin' ny firenen' ny faritra mafana eran' izao tontolo izao ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Tsinjara toerana == [[Sary:Bougainvillea spectabilis (2).JPG|vignette|''Bougainvillea spectabilis'']] Teratany any [[Brezila]], any [[Però|Peroa]], any [[Bôlivia]], ary any amin' ny Faritanin' i Chubut ([[Arzantina]]) ny ''Bougainvillea spectabilis'', saingy efa nampidirina any amin' ny faritra maro hafa. == Fitsaboana nentim-paharazana == Nampiasa ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'' mba hanasitranana [[diabeta]] ny foko [[Ianady (vahoaka)|Ianady]] (''Yanadi''), ao amin' ny distrikan' i Chittoor ([[Andhra Pradesh]]) any [[India]]. == Jereo koa == * ''[[Bougainvillea]]'' kl1h9hpwzdnl57oeteu74sxnmcpaqfi 1135655 1135654 2026-04-19T18:10:11Z Thelezifor 15140 Anarana malagasy 1135655 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillée Generalife Espagne.jpg|vignette|413x413px|''Bougainvillea spectabilis'']] Ny '''''Bougainvillea spectabilis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]], mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Bougainvillea]]''. Teratany any [[Brezila]] sy ny manodidina izy io. Amn' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''laingo''', '''laingomena''' na '''menalaingo'''. == Famariparitana == [[Vahy]] na [[hazobotry]], mahatratra 4,5 ka hatramin' ny 12 m, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Feno tsilo sy volovolo ny rantsana. Mitombo haingana ity zavamaniry ity. === Ravina === Manana sakany 10 sm sy tendrony mifilo ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'', izay salavalava na miendrika fo. Tsy misy volo izy ireo. Mihintsana ny raviny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]; na izany aza dia maitso lalandava any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Bougainvillea spectabilis''. === Vony sy brakte === [[Sary:Starr 030418-0061 Bougainvillea spectabilis.jpg|vignette|Ravina sy brakte ary vonin' ny ''Bougainvillea spectabilis'']] Mamelana tsara ny ''Bougainvillea spectabilis'' manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]]. Amin' ny ankapobeny dia kely sy fotsy ary tsy mibaribary ny voniny, izay hodidinina sy asongadin' ny brakte miloko marevaka maro. Mety tsy mitovy loko ny brakte, manomboka amin' ny fotsy, mena, mavo, volomparasy, volomparasy manopy mena, na volomboasary, mavo na manja manopy vony sns aza. === Voa === Maina, kely, tokam-bihy, tsy dia hita maso, ary lavalava ny voan' ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Fambolena == [[Sary:ბუგენვილეა Bougainvillia spectabilis Yellow Bougainvillea.jpg|vignette|''Bougainvillia spectabilis'']] Mety maniry amin' ny faritra mahazo masoandro feno, amin' ny tany maina ary tany lonaka, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Azo ampitomboina isa amin' ny fanaovana tsatoboly ny tahony sy ny fakany. Ambolena ho haingo any amin' ny firenen' ny faritra mafana eran' izao tontolo izao ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Tsinjara toerana == [[Sary:Bougainvillea spectabilis (2).JPG|vignette|''Bougainvillea spectabilis'']] Teratany any [[Brezila]], any [[Però|Peroa]], any [[Bôlivia]], ary any amin' ny Faritanin' i Chubut ([[Arzantina]]) ny ''Bougainvillea spectabilis'', saingy efa nampidirina any amin' ny faritra maro hafa. == Fitsaboana nentim-paharazana == Nampiasa ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'' mba hanasitranana [[diabeta]] ny foko [[Ianady (vahoaka)|Ianady]] (''Yanadi''), ao amin' ny distrikan' i Chittoor ([[Andhra Pradesh]]) any [[India]]. == Jereo koa == * ''[[Bougainvillea]]'' o2g3b9rrqvwqy6x8xuh2dlqavefbit8 1135656 1135655 2026-04-19T18:13:56Z Thelezifor 15140 sary 1135656 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bougainvillée Generalife Espagne.jpg|vignette|413x413px|''Bougainvillea spectabilis'']] Ny '''''Bougainvillea spectabilis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]], mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Nyctaginaceae]]'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Bougainvillea]]''. Teratany any [[Brezila]] sy ny manodidina izy io. Amn' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''laingo''', '''laingomena''' na '''menalaingo'''. == Famariparitana == [[Sary:Starr 080610-8171 Bougainvillea spectabilis.jpg|ankavia|vignette|211x211px|''Bougainvillea spectabilis'']] [[Vahy]] na [[hazobotry]], mahatratra 4,5 ka hatramin' ny 12 m, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Feno tsilo sy volovolo ny rantsana. Mitombo haingana ity zavamaniry ity. === Ravina === Manana sakany 10 sm sy tendrony mifilo ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'', izay salavalava na miendrika fo. Tsy misy volo izy ireo. Mihintsana ny raviny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]; na izany aza dia maitso lalandava any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Bougainvillea spectabilis''. === Vony sy brakte === [[Sary:Starr 030418-0061 Bougainvillea spectabilis.jpg|vignette|Ravina sy brakte ary vonin' ny ''Bougainvillea spectabilis'']] Mamelana tsara ny ''Bougainvillea spectabilis'' manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]]. Amin' ny ankapobeny dia kely sy fotsy ary tsy mibaribary ny voniny, izay hodidinina sy asongadin' ny brakte miloko marevaka maro. Mety tsy mitovy loko ny brakte, manomboka amin' ny fotsy, mena, mavo, volomparasy, volomparasy manopy mena, na volomboasary, mavo na manja manopy vony sns aza. === Voa === Maina, kely, tokam-bihy, tsy dia hita maso, ary lavalava ny voan' ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Fambolena == [[Sary:ბუგენვილეა Bougainvillia spectabilis Yellow Bougainvillea.jpg|vignette|''Bougainvillia spectabilis'']] Mety maniry amin' ny faritra mahazo masoandro feno, amin' ny tany maina ary tany lonaka, ny ''Bougainvillea spectabilis''. Azo ampitomboina isa amin' ny fanaovana tsatoboly ny tahony sy ny fakany. Ambolena ho haingo any amin' ny firenen' ny faritra mafana eran' izao tontolo izao ny ''Bougainvillea spectabilis''. == Tsinjara toerana == [[Sary:Bougainvillea spectabilis (2).JPG|vignette|''Bougainvillea spectabilis'']] Teratany any [[Brezila]], any [[Però|Peroa]], any [[Bôlivia]], ary any amin' ny Faritanin' i Chubut ([[Arzantina]]) ny ''Bougainvillea spectabilis'', saingy efa nampidirina any amin' ny faritra maro hafa. == Fitsaboana nentim-paharazana == Nampiasa ny ravin' ny ''Bougainvillea spectabilis'' mba hanasitranana [[diabeta]] ny foko [[Ianady (vahoaka)|Ianady]] (''Yanadi''), ao amin' ny distrikan' i Chittoor ([[Andhra Pradesh]]) any [[India]]. == Jereo koa == * ''[[Bougainvillea]]'' dauk3ybn8c6ejxwh65au60jyilkj0nc 0 299184 1135670 2026-04-20T03:06:13Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|3|35|S|39|27|W|}} {{infobox tanàna |anarana = Tururu |velarantany =192,54 |haavo = 101 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 15.412 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Igreja de nossa senhora da conceicao - tururu.jpg |saina =Bandeira de tururu ce.jpg }} [[File:Brazil Ceará Tururu location map.svg|thumb|left|Tururu]] '''Tururu''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny... » 1135670 wikitext text/x-wiki {{coord|3|35|S|39|27|W|}} {{infobox tanàna |anarana = Tururu |velarantany =192,54 |haavo = 101 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 15.412 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Igreja de nossa senhora da conceicao - tururu.jpg |saina =Bandeira de tururu ce.jpg }} [[File:Brazil Ceará Tururu location map.svg|thumb|left|Tururu]] '''Tururu''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 15.412 mponina tamin'ny taona 2022. Kaominina manamorona ny avaratra: [[Trairi]], Atsimo: [[Umirim]] sy [[Uruburetama]] , Andrefana [[Itapipoca]], Atsinanana [[Trairi]] sy [[Umirim]]. Lavitry ny renivohitra ([[Fortaleza]]): 107 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] meihuht7dme6wjpt108wzhtvoexqzr9 0 299185 1135671 2026-04-20T03:13:37Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|3|34|S|39|58|W|}} {{infobox tanàna |anarana = Miraíma |velarantany =699,58 |haavo = 90 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 13.894 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =IGREJA MATRIZ DE SÃO PEDRO - MIRAÍMA - CE - FESTA 29-06 - panoramio.jpg |saina =Brasão Miraíma (CE).png }} [[File:Brazil Ceará Miraíma location map.svg|thumb|left|Miraima]] '''Miraíma''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka... » 1135671 wikitext text/x-wiki {{coord|3|34|S|39|58|W|}} {{infobox tanàna |anarana = Miraíma |velarantany =699,58 |haavo = 90 |fanjakana = [[Ceará]] |isam-ponina = 13.894 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =IGREJA MATRIZ DE SÃO PEDRO - MIRAÍMA - CE - FESTA 29-06 - panoramio.jpg |saina =Brasão Miraíma (CE).png }} [[File:Brazil Ceará Miraíma location map.svg|thumb|left|Miraima]] '''Miraíma''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana federaly mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 13.894 mponina tamin'ny taona 2022. Kaominina mifanila: Avaratra: [[Amontada]], Atsinanana: [[Itapipoca]], Atsimo: [[Irauçuba]], [[Sobral]], Andrefana: [[Santana do Acaraú]] Lavitry ny renivohitra ([[Fortaleza]]): 177 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Ceará]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Ceará]] 0wu53pxhc17fvgzpn8mthdc3bxlav5i 0 299186 1135695 2026-04-20T08:02:32Z Thelezifor 15140 Karazana lolo mpivoaka amin' ny alina 1135695 wikitext text/x-wiki [[Sary:Argema mittrei ou Papillon comète.jpg|vignette|446x446px|''Argema mittrei'']] Ny '''''Argema mittrei''''' dia karazana lolo (''[[Lolo (bibikely)|Lepidoptera]]'') mpivoaka amin' ny alina, ao amin' ny fianakaviana ''[[Saturniinae]]'', teratany any amin' ny ala mando eto [[Madagasikara]]. Ny vola malagasy 1&nbsp;000 Ariary teo aloha dia misy sarin' ity karazana lolo ity. == Famariparitna == [[Sary:Argema mittrei 01.JPG|ankavia|vignette|''Argema mittrei'']] Manana rambo eo amin' ny 20 sm ao aorian' ny elatra tsirairay ny lahin' ny ''Argema mittrei'', ka mahatonga azy io ho anisan' ny [[Insecta|bibikely]] lehibe indrindra eran-tany, izay mety hahatratra halava 30 sm ary 15 sm ny fitambaran' ny halavan' ny elany. Afaka mamokatra atody eo anelanelan' ny 120 sy 170 ny vavy iray. Mivoatra mandritra ny roa volana eo ho eo alohan' ny hahalasa azy ho monany na soherina ny fanday. Mirefy 10 sm ny halavan' ny soherina ary mivolom-bolafotsy ny landy ifonosany. Tsy velona afa-tsy efatra na enina andro ny lolo efa lehibe izay miforona tanteraka satria fohy loatra ilay taova fitrohany ny sakafony ka tsy ahafahany misakafo. == Ekôlôjia sy toetrany == [[Sary:Argema mittrei adulte mâle.jpg|vignette|300x300px|Lahy vao avy nivoaka avy ao amin' ny landy nifonosany]] Zavamaniry mpampiantrano ny ''Argema mittrei'' ny ''[[Weinmania eriocarpa]]'' (lalona na sokiomena), ny ''[[Uapaca]]'' spp. (voapaka isan-karazany), ny ''[[Eugenia cuneifolia]]'' (karazana rotra) ary ny ''[[Sclerocarya caffra]]'' (karazana sakoa). Zavamaniry hafa afaka mampiantrano azy io koa ny ''[[Cotinus coggygria]]'' (Rhus cotinus), ny ''[[Eucalyptus gunnii]]'' (karazana kininina), ''[[Pistacia therebinthus]]'', ''[[Pistacia lentiscus]]'', ''[[Rhus copallinum]]'' (na ''Rhus copallina''), ''[[Malosma laurina]]'' (na ''Rhus laurina''), ''[[Toxicodendron radicans]]'' (na ''Rhus toxicodendron''), ''[[Rhus typhina]]'', ''[[Schinus molle]]'', ''[[Schinus terebinthifolius]]'', ''[[Mimosa]]'' spp. ary ''[[Liquidambar styraciflua]]''. == Anarana hafa iantsoana azy == Indreto koa ny anarana hafa iantsoana ny : * ''Argema cometes'' <small>(Guenée, 1864)</small> * ''Argema idea'' <small>(Felder, 1874)</small> * ''Argema madagascariensis'' <small>(Barlett, 1873)</small> r84p53a9l7pq0wjilw4xkpirapcnnc9 11 299187 1135696 2026-04-20T08:05:19Z Danny Benjafield (WMDE) 31808 /* Edit request: Update Template:Wikidata image to close null operation loop */ fizarana vaovao 1135696 wikitext text/x-wiki == Edit request: Update Template:Wikidata_image to close null operation loop == ''(Apologies for posting in English)'' Hello everyone, This is a notice regarding this Template that is used in many pages. The template contains operations that have no output; despite having no result, the operation is still processed. As this Template is used on millions of pages across the Wikimedia Projects, this creates a significant but unnecessary additional load on Wikimedia servers: we would like to reduce this. '''// The change //''' Currently, the template performs a series of functions, some of which have no output (known as a null operation loop). These functions can be removed without changing or harming the template’s functionality. '''// What you need to do //''' Please update the local template code of Template:Wikidata_image with this version we have created, available here: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Template_Optimisation#Suggested_Change|Suggested edit for Template:Wikidata_image]], and it is also pasted below, for you convenience: <syntaxhighlight lang=lua> {{ #if:{{NAMESPACE}}|| {{ #if:{{{1|}}} | | {{ #if:{{{2|}}} | | {{ #if:{{#property:P18}} | [[Category:No local image but image on Wikidata]] | }} }} }} }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> </syntaxhighlight> '''Note:''' The '''<nowiki>[[Category:No local image but image on Wikidata]]</nowiki>''' name is often locally translated, please check what is in the previous version and replace if needed. Let me know if you have any questions about this change or need assistance to make the edit. Thank you for your help! – [[Mpikambana:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Danny Benjafield (WMDE)|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 08:05 (UTC) l5pcqoe50j52qvc33028yg73yj7c7ag 1135697 1135696 2026-04-20T08:11:34Z Danny Benjafield (WMDE) 31808 + doc to Documentation template 1135697 wikitext text/x-wiki == Edit request: Update Template:Wikidata_image to close null operation loop == ''(Apologies for posting in English)'' Hello everyone, This is a notice regarding this Template that is used in many pages. The template contains operations that have no output; despite having no result, the operation is still processed. As this Template is used on millions of pages across the Wikimedia Projects, this creates a significant but unnecessary additional load on Wikimedia servers: we would like to reduce this. '''// The change //''' Currently, the template performs a series of functions, some of which have no output (known as a null operation loop). These functions can be removed without changing or harming the template’s functionality. '''// What you need to do //''' Please update the local template code of Template:Wikidata_image with this version we have created, available here: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Template_Optimisation#Suggested_Change|Suggested edit for Template:Wikidata_image]], and it is also pasted below, for you convenience: <syntaxhighlight lang=lua> {{ #if:{{NAMESPACE}}|| {{ #if:{{{1|}}} | | {{ #if:{{{2|}}} | | {{ #if:{{#property:P18}} | [[Category:No local image but image on Wikidata]] | }} }} }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> </syntaxhighlight> '''Note:''' The '''<nowiki>[[Category:No local image but image on Wikidata]]</nowiki>''' name is often locally translated, please check what is in the previous version and replace if needed. Let me know if you have any questions about this change or need assistance to make the edit. Thank you for your help! – [[Mpikambana:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Danny Benjafield (WMDE)|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 08:05 (UTC) gmhwc7j2wbfdri7tmr6mc0topwr6hed 0 299188 1135699 2026-04-20T08:26:14Z Thelezifor 15140 Karazana trondro an-dranomasina 1135699 wikitext text/x-wiki [[Sary:Stone Fish at AQWA SMC2006.jpg|vignette|350x350px|''Synanceia verrucosa'']] Ny '''''Synanceia verrucosa''''' dia karazana [[trondro]] an-dranomasina ao amin' ny fianakaviana ''Synanceiidae''. Miaina indrindra any amin' ny rano marivon' ny [[Ranomasimbe Indiana]] sy [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] izy io, matetika tsy mihetsika eo amin' ny fasika fanambanin' ny ranomasina, na eo amin' ny vatohara izay mahatonga azy ho saika sarotra hita. Fotsy ka hatramin' ny volomparasy ny lokony amin' ny ankapobeny, nefa matetika miova ho volontsôkôlà, mavo na mavokely, ka sarotra ny mamaritra ny tenha lokony satria maka tahaka ny lokon' ny zavatra manodidina azy izy io. [[Sary:Reef0915 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|vignette|''Synanceia verrucosa'']] Anisan' ny trondro misy poizina indrindra fantatra izy io: ny tandaha-pantsika eo amin' ny lamosiny dia manindrona poizina mahery vaika rehefa misy mikasika azy, ka mety hiteraka fanaintainana mafy sy aretina mafy ary indraindray mety hahafaty raha tsy misy fitsaboana haingana izany. Na eo aza ny loza aterany, dia mitana anjara toerana lehibe ara-tontolo iainana izy amin' ny maha mpiremby tsy mifidy hohanina amin' ny trondro madinika sy ny [[biby tsy manana hazondamosina]]. h7183jmvcsopo5y3r1aagd8la98z9bf 1135704 1135699 2026-04-20T08:34:32Z Thelezifor 15140 1135704 wikitext text/x-wiki [[Sary:Stone Fish at AQWA SMC2006.jpg|vignette|350x350px|''Synanceia verrucosa'']] Ny '''''Synanceia verrucosa''''' dia karazana [[trondro]] an-dranomasina ao amin' ny fianakaviana ''Synanceiidae''. Miaina indrindra any amin' ny rano marivon' ny [[Ranomasimbe Indiana]] sy [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] izy io, matetika tsy mihetsika eo amin' ny fasika fanambanin' ny ranomasina, na eo amin' ny vatohara izay mahatonga azy ho saika sarotra hita. Fotsy ka hatramin' ny volomparasy ny lokony amin' ny ankapobeny, nefa matetika miova ho volontsôkôlà, mavo na mavokely, ka sarotra ny mamaritra ny tenha lokony satria maka tahaka ny lokon' ny zavatra manodidina azy izy io. [[Sary:Reef0915 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|vignette|''Synanceia verrucosa'']] Anisan' ny trondro misy poizina indrindra fantatra izy io: ny tandaha-pantsika eo amin' ny lamosiny dia manindrona poizina mahery vaika rehefa misy mikasika azy, ka mety hiteraka fanaintainana mafy sy aretina mafy ary indraindray mety hahafaty raha tsy misy fitsaboana haingana izany. Na eo aza ny loza aterany, dia mitana anjara toerana lehibe ara-tontolo iainana izy amin' ny maha mpiremby tsy mifidy hohanina amin' ny trondro madinika sy ny [[biby tsy manana hazondamosina]]. Mora afangaro amin' ny trondro hafa ao amin' ny fianakaviany izy, toy ny ''[[Scorpaenopsis diabolus]]'', sy ny ''Scorpaenopsis'' hafa ary ny ''Pterois'', na trondro liona sasany. 255mjjfedajjkfb6s3zs109a3b84dcn 0 299189 1135709 2026-04-20T08:51:30Z Thelezifor 15140 Karazana trondro ao amin' ny fianakaviana Scorpaenidae 1135709 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pterois volitans Manado.JPG|vignette|426x426px|''Pterois volitans'']] Ny '''''Pterois volitans''''' dia karazana [[trondro]] an-dranomasina ao amin' ny fianakaviana ''[[Scorpaenidae]]''. Teratany any ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] sy [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] izy io, nampidirina tany amin' ny faritra maromaro [[Ranomasimbe Atlantika|Atlantika]] izay nahatonga azy ho karazana manafika tena miteraka fahasahiranana. Tsy tokony hafangaro amin' ny hafa mitovy vondrona aminy, ''Pterois miles'' sy ''Pterois antennata'', ity trondro ity. [[Sary:Rotfeuerfisch.JPG|vignette|''Pterois volitans'']] Amantarana azy manokana ny vombony lava toa tana-masoandro, misy tsipika mena sy fotsy mifandimby, ary mihetsika somary miadana nefa miaro tena. Misy poizina ny fantsiny ao amin' ny lamosiny ary mety hiteraka fanaintainana mafy ho an' ny olona voatsindrona. Mpiremby tsy mifidy izay harapaka tena mahomby ny ''Pterois volitans'': mandany trondro kely sy drakaka amam-patsa maro izy, ka miteraka tsindry lehibe amin' ny rohivoary eny amin' ny haran-dranomasina izay nampidirana azy. Mifandray amin' ny tsy fisian' ny biby mpiremby voajanahary ao amin' ireo faritra nampidirana azy ireo sy ny fahaizany mampifanaraka ny fiainany amn' izany ny fahombiazany amin' ny maha zavamananana mpanafika azy. 4ivvfohc2n74xzcp1i2k7bpy860eqtj 0 299190 1135712 2026-04-20T09:40:51Z Thelezifor 15140 Sahona eto Madagasikara 1135712 wikitext text/x-wiki Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana teratany voafariparitra: * ''Hyperoliidae'' (karazana 11) * ''Mantellidae'' (karazana 212) * ''Microhylidae'' (karazana 86) * ''Ranidae'' na ''Ptychadenidae'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''Dicroglossidae'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''Bufonidae''). Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === Ny fianakaviana ''[[Ranikhet|Ranidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' * ''Ptychadena mascareniensis'' == Jereo koa == qqggdsisk1ab23bf7w8s92r664lebna 1135713 1135712 2026-04-20T09:59:59Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1135713 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dyscophus antongilii02.jpg|vignette|351x351px|''Dyscophus antongilii'']] Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. [[Sary:Golden Mantella (Mantella aurantiaca), Torotorofotsy wetlands, Madagascar (11937185144).jpg|vignette|''Mantella aurantiaca'']] Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana teratany voafariparitra: * ''[[Hyperoliidae]]'' (karazana 11) * ''[[Mantellidae]]'' (karazana 212) * ''[[Microhylidae]]'' (karazana 86) * ''[[Ranidae]]'' na ''Ptychadenidae'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''[[Dicroglossidae]]'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''[[Bufonidae]]''). [[Sary:Scaphiophryne gottlebei11.jpg|vignette|''Scaphiophryne gottlebei'']] Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === [[Sary:Heterixalus alboguttatus01.jpg|vignette|''Heterixalus alboguttatus'']] Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === [[Sary:Aglyptodactylus madagascariensis01.jpg|vignette|''Aglyptodactylus madagascariensis'']] Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === [[Sary:Anodonthyla boulengerii.jpg|vignette|216x216px|''Anodonthyla boulengerii'']] Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === [[Sary:HoplobatrachusTigerinus.jpg|vignette|''Hoplobatrachus tigerinus'']] Ny fianakaviana ''[[Ranikhet|Ranidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' * ''Ptychadena mascareniensis'' == Jereo koa == hyt25b95bdn8js63nzaffst2c1q9t0l 1135714 1135713 2026-04-20T10:00:39Z Thelezifor 15140 1135714 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dyscophus antongilii02.jpg|vignette|351x351px|''Dyscophus antongilii'']] Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. [[Sary:Golden Mantella (Mantella aurantiaca), Torotorofotsy wetlands, Madagascar (11937185144).jpg|vignette|''Mantella aurantiaca''|ankavia]] Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana teratany voafariparitra: * ''[[Hyperoliidae]]'' (karazana 11) * ''[[Mantellidae]]'' (karazana 212) * ''[[Microhylidae]]'' (karazana 86) * ''[[Ranidae]]'' na ''Ptychadenidae'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''[[Dicroglossidae]]'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''[[Bufonidae]]''). [[Sary:Scaphiophryne gottlebei11.jpg|vignette|''Scaphiophryne gottlebei'']] Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === [[Sary:Heterixalus alboguttatus01.jpg|vignette|''Heterixalus alboguttatus'']] Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === [[Sary:Aglyptodactylus madagascariensis01.jpg|vignette|''Aglyptodactylus madagascariensis'']] Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === [[Sary:Anodonthyla boulengerii.jpg|vignette|216x216px|''Anodonthyla boulengerii'']] Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === [[Sary:HoplobatrachusTigerinus.jpg|vignette|''Hoplobatrachus tigerinus'']] Ny fianakaviana ''[[Ranikhet|Ranidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' * ''Ptychadena mascareniensis'' == Jereo koa == 9t5tartu1ytmi5egu555ven9p09dcwr 1135715 1135714 2026-04-20T10:01:12Z Thelezifor 15140 Nandamina sary 1135715 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dyscophus antongilii02.jpg|vignette|351x351px|''Dyscophus antongilii'']] Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana teratany voafariparitra: * ''[[Hyperoliidae]]'' (karazana 11) * ''[[Mantellidae]]'' (karazana 212) * ''[[Microhylidae]]'' (karazana 86) * ''[[Ranidae]]'' na ''Ptychadenidae'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''[[Dicroglossidae]]'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''[[Bufonidae]]''). [[Sary:Scaphiophryne gottlebei11.jpg|vignette|''Scaphiophryne gottlebei'']] [[Sary:Golden Mantella (Mantella aurantiaca), Torotorofotsy wetlands, Madagascar (11937185144).jpg|vignette|''Mantella aurantiaca''|ankavia]] Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === [[Sary:Heterixalus alboguttatus01.jpg|vignette|''Heterixalus alboguttatus'']] Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === [[Sary:Aglyptodactylus madagascariensis01.jpg|vignette|''Aglyptodactylus madagascariensis'']] Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === [[Sary:Anodonthyla boulengerii.jpg|vignette|216x216px|''Anodonthyla boulengerii'']] Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === [[Sary:HoplobatrachusTigerinus.jpg|vignette|''Hoplobatrachus tigerinus'']] Ny fianakaviana ''[[Ranikhet|Ranidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' * ''Ptychadena mascareniensis'' == Jereo koa == anm9oi2d08qzvcmf1xvslztfl6vuv85 1135717 1135715 2026-04-20T10:07:18Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135717 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dyscophus antongilii02.jpg|vignette|351x351px|''Dyscophus antongilii'']] Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana ao amin' ny kilasy [[Amphibia]] teratany voafariparitra: * ''[[Hyperoliidae]]'' (karazana 11) * ''[[Mantellidae]]'' (karazana 212) * ''[[Microhylidae]]'' (karazana 86) * ''[[Ranidae]]'' na ''Ptychadenidae'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''[[Dicroglossidae]]'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''[[Bufonidae]]''). [[Sary:Scaphiophryne gottlebei11.jpg|vignette|''Scaphiophryne gottlebei'']] [[Sary:Golden Mantella (Mantella aurantiaca), Torotorofotsy wetlands, Madagascar (11937185144).jpg|vignette|''Mantella aurantiaca''|ankavia]] Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === [[Sary:Heterixalus alboguttatus01.jpg|vignette|''Heterixalus alboguttatus'']] Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === [[Sary:Aglyptodactylus madagascariensis01.jpg|vignette|''Aglyptodactylus madagascariensis'']] Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === [[Sary:Anodonthyla boulengerii.jpg|vignette|216x216px|''Anodonthyla boulengerii'']] Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === [[Sary:HoplobatrachusTigerinus.jpg|vignette|''Hoplobatrachus tigerinus'']] Ny fianakaviana ''[[Ranikhet|Ranidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' * ''Ptychadena mascareniensis'' == Jereo koa == * [[Biby|Animalia]] * [[Invertebrata]] * [[Amphibia]] * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] * [[Reptilia eto Madagasikara|''Reptilia'' eto Madagasikara]] lb8s4qux8nrmlo4k07ei2pa75nhk9md 1135720 1135717 2026-04-20T10:14:39Z Thelezifor 15140 1135720 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dyscophus antongilii02.jpg|vignette|351x351px|''Dyscophus antongilii'']] Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana ao amin' ny kilasy [[Amphibia]] teratany voafariparitra: * ''[[Hyperoliidae]]'' (karazana 11) * ''[[Mantellidae]]'' (karazana 212) * ''[[Microhylidae]]'' (karazana 86) * ''[[Ranidae]]'' (karazana 2) na ''[[Ptychadenidae]]'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''[[Dicroglossidae]]'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''[[Bufonidae]]''). [[Sary:Scaphiophryne gottlebei11.jpg|vignette|''Scaphiophryne gottlebei'']] [[Sary:Golden Mantella (Mantella aurantiaca), Torotorofotsy wetlands, Madagascar (11937185144).jpg|vignette|''Mantella aurantiaca''|ankavia]] Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === [[Sary:Heterixalus alboguttatus01.jpg|vignette|''Heterixalus alboguttatus'']] Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === [[Sary:Aglyptodactylus madagascariensis01.jpg|vignette|''Aglyptodactylus madagascariensis'']] Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === [[Sary:Anodonthyla boulengerii.jpg|vignette|216x216px|''Anodonthyla boulengerii'']] Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === [[Sary:HoplobatrachusTigerinus.jpg|vignette|''Hoplobatrachus tigerinus'']] Ny fianakaviana ''[[Ranikhet|Ranidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' * ''Ptychadena mascareniensis'' == Jereo koa == * [[Biby|Animalia]] * [[Invertebrata]] * [[Amphibia]] * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] * [[Reptilia eto Madagasikara|''Reptilia'' eto Madagasikara]] tkwb3qtnbq0ly5vnroza61xl38uprfn 1135727 1135720 2026-04-20T11:21:15Z Thelezifor 15140 /* Fianakaviana Ranidae */ Rohy anatiny 1135727 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dyscophus antongilii02.jpg|vignette|351x351px|''Dyscophus antongilii'']] Ny '''''Amphibia''''' '''eto Madagasikara''' dia tsy ahitana afa-tsy [[sahona]] (anisany ny [[saobakaka]]). Misy karazana 311 voamarina eto [[Madagasikara]], saingy an-jatony maro no mbola mila famariparitana amin' ny fomba ôfisialy. Mitsinjara amin' ny fianakaviana efatra ny karazana ao amin' ny kilasy [[Amphibia]] teratany voafariparitra: * ''[[Hyperoliidae]]'' (karazana 11) * ''[[Mantellidae]]'' (karazana 212) * ''[[Microhylidae]]'' (karazana 86) * ''[[Ranidae]]'' na ''[[Ptychadenidae]]'' (karazana 1). Karazana roa fanampiny no nampidirina: ny sahona ''Hoplobatrachus tigrinus'' (''[[Dicroglossidae]]'') sy ny saobakaka ''Duttaphrynus melanostictus'' (''[[Bufonidae]]''). [[Sary:Scaphiophryne gottlebei11.jpg|vignette|''Scaphiophryne gottlebei'']] [[Sary:Golden Mantella (Mantella aurantiaca), Torotorofotsy wetlands, Madagascar (11937185144).jpg|vignette|''Mantella aurantiaca''|ankavia]] Saika ny karazana teratany rehetra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, ankoatry ny ''Ptychadena mascareniensis''. Karazana 85 no atahorana ho lany tamingana, ka ny sivy amin' ireo no heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindonin-doza. Misy fiantraikany be amin' ny isan' izy ireo ny fiovana mitranga eo amin' ny toeram-ponenany noho ny fandripahana ala sy ny fanitarana ny tanimbary sy ny tanàna, ary ao koa ny varotra iraisam-pirenena tsy ara-dalàna. == Lisitra == === Fianakaviana ''Hyperoliidae'' === [[Sary:Heterixalus alboguttatus01.jpg|vignette|''Heterixalus alboguttatus'']] Ny fianakaviana ''[[Hyperoliidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 11 ao amin' ny vondron-karazana iray avkoa (''[[Heterixalus]]''): * ''Heterixalus alboguttatus'' * ''Heterixalus andrakata'' * ''Heterixalus betsileo'' * ''Heterixalus boettgeri'' * ''Heterixalus carbonei'' * ''Heterixalus luteostriatus'' * ''Heterixalus madagascariensis'' * ''Heterixalus punctatus'' * ''Heterixalus rutenbergi'' * ''Heterixalus tricolor'' * ''Heterixalus variabilis'' === Fianakaviana ''Mantellidae'' === [[Sary:Aglyptodactylus madagascariensis01.jpg|vignette|''Aglyptodactylus madagascariensis'']] Ny fianakaviana ''[[Mantellidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 153 ao amin' ny vondron-karazana 9 (''[[Aglyptodactylus]], [[Blommersia]], [[Boehmantis]], [[Boophis]], [[Laliostoma]], [[Mantella]], [[Mantidactylus]], [[Spinomantis]], [[Wakea]]''): * ''Aglyptodactylus australis'' * ''Aglyptodactylus chorus'' * ''Aglyptodactylus laticeps'' * ''Aglyptodactylus madagascariensis'' * ''Aglyptodactylus securifer'' * ''Blommersia angolafa'' * ''Blommersia blommersae'' * ''Blommersia dejongi'' * ''Blommersia domerguei'' * ''Blommersia galani'' * ''Blommersia grandisonae'' * ''Blommersia kely'' * ''Blommersia sarotra'' * ''Blommersia variabilis'' * ''Blommersia wittei'' * ''Boehmantis microtympanum'' * ''Boophis albilabris'' * ''Boophis albipunctatus'' * ''Boophis andohahela'' * ''Boophis andrangoloaka'' * ''Boophis andreonei'' * ''Boophis anjanaharibeensis'' * ''Boophis ankaratra'' * ''Boophis arcanus'' * ''Boophis axelmeyeri'' * ''Boophis baetkei'' * ''Boophis blommersae'' * ''Boophis boehmei'' * ''Boophis boppa'' * ''Boophis bottae'' * ''Boophis brachychir'' * ''Boophis burgeri'' * ''Boophis calcaratus'' * ''Boophis doulioti'' * ''Boophis elenae'' * ''Boophis englaenderi'' * ''Boophis entingae'' * ''Boophis erythrodactylus'' * ''Boophis fayi'' * ''Boophis feonnyala'' * ''Boophis goudotii'' * ''Boophis guibei'' * ''Boophis haematopus'' * ''Boophis haingana'' * ''Boophis idae'' * ''Boophis jaegeri'' * ''Boophis laurenti'' * ''Boophis liami'' * ''Boophis lichenoides'' * ''Boophis lilianae'' * ''Boophis luciae'' * ''Boophis luteus'' * ''Boophis madagascariensis'' * ''Boophis majori'' * ''Boophis mandraka'' * ''Boophis marojezensis'' * ''Boophis miadana'' * ''Boophis microtympanum'' * ''Boophis miniatus'' * ''Boophis narinsi'' * ''Boophis obscurus'' * ''Boophis occidentalis'' * ''Boophis opisthodon'' * ''Boophis pauliani'' * ''Boophis periegetes'' * ''Boophis picturatus'' * ''Boophis piperatus'' * ''Boophis popi'' * ''Boophis praedictus'' * ''Boophis pyrrhus'' * ''Boophis quasiboehmei'' * ''Boophis rappiodes'' * ''Boophis reticulatus'' * ''Boophis rhodoscelis'' * ''Boophis roseipalmatus'' * ''Boophis rufioculis'' * ''Boophis sambirano'' * ''Boophis sandrae'' * ''Boophis schuboeae'' * ''Boophis septentrionalis'' * ''Boophis sibilans'' * ''Boophis solomaso'' * ''Boophis spinophis'' * ''Boophis tampoka'' * ''Boophis tasymena'' * ''Boophis tephraeomystax'' * ''Boophis tsilomaro'' * ''Boophis ulftunni'' * ''Boophis viridis'' * ''Boophis vittatus'' * ''Boophis williamsi'' * ''Boophis xerophilus'' * ''Laliostoma labrosum'' * ''Mantella aurantiaca'' * ''Mantella baroni'' * ''Mantella bernhardi'' * ''Mantella betsileo'' * ''Mantella cowanii'' * ''Mantella crocea'' * ''Mantella ebenaui'' * ''Mantella expectata'' * ''Mantella haraldmeieri'' * ''Mantella laevigata'' * ''Mantella madagascariensis'' * ''Mantella manery (Marojejy Mantella)'' * ''Mantella milotympanum'' * ''Mantella nigricans'' * ''Mantella pulchra'' * ''Mantella viridis'' * ''Mantidactylus aerumnalis'' * ''Mantidactylus albofrenatus'' * ''Mantidactylus alutus'' * ''Mantidactylus ambohimitombi'' * ''Mantidactylus ambreensis'' * ''Mantidactylus argenteus'' * ''Mantidactylus bellyi'' * ''Mantidactylus betsileanus'' * ''Mantidactylus biporus'' * ''Mantidactylus bourgati'' * ''Mantidactylus brevipalmatus'' * ''Mantidactylus charlotteae'' * ''Mantidactylus cowanii'' * ''Mantidactylus curtus'' * ''Mantidactylus delormei'' * ''Mantidactylus femoralis'' * ''Mantidactylus grandidieri'' * ''Mantidactylus guttulatus'' * ''Mantidactylus lugubris'' * ''Mantidactylus madecassus'' * ''Mantidactylus majori'' * ''Mantidactylus melanopleura'' * ''Mantidactylus mocquardi'' * ''Mantidactylus noralottae'' * ''Mantidactylus opiparis'' * ''Mantidactylus paidroa'' * ''Mantidactylus pauliani'' * ''Mantidactylus tricinctus'' * ''Mantidactylus ulcerosus'' * ''Mantidactylus zipperi'' * ''Mantidactylus zolitschka'' * ''Spinomantis aglavei'' * ''Spinomantis bertini'' * ''Spinomantis brunae'' * ''Spinomantis elegans'' * ''Spinomantis fimbriatus'' * ''Spinomantis guibei'' * ''Spinomantis massorum'' * ''Spinomantis microtis'' * ''Spinomantis nussbaumi'' * ''Spinomantis peraccae'' * ''Spinomantis phantasticus'' * ''Spinomantis tavaratra'' * ''Wakea madinika'' === Fianakaviana ''Microhylidae'' === [[Sary:Anodonthyla boulengerii.jpg|vignette|216x216px|''Anodonthyla boulengerii'']] Ny fianakaviana ''[[Microhylidae]]'' eto Madagasikara dia manana karazana 85 ao amin' ny vondron-karazana 11 (''[[Anilany]], [[Anodonthyla]], [[Cophyla]], [[Dyscophus]], [[Madecassophryne]], [[Paradoxophyla]], [[Platypelis]], [[Plethodontohyla]], [[Rhombophryne]], [[Scaphiophryne]], [[Stumpffia]]''): * ''Anilany helenae'' * ''Anodonthyla boulengerii'' * ''Anodonthyla emilei'' * ''Anodonthyla hutchisoni'' * ''Anodonthyla jeanbai'' * ''Anodonthyla montana'' * ''Anodonthyla moramora'' * ''Anodonthyla nigrigularis'' * ''Anodonthyla rouxae'' * ''Anodonthyla pollicaris'' * ''Anodonthyla theoi'' * ''Anodonthyla vallani'' * ''Cophyla berara'' * ''Cophyla occultans'' * ''Cophyla phyllodactyla'' * ''Cophyla maharipeo'' * ''Cophyla noromalalae'' * ''Cophyla puellarum'' * ''Dyscophus antongilii'' * ''Dyscophus guineti'' * ''Dyscophus insularis'' * ''Madecassophryne truebae'' * ''Paradoxophyla palmata'' * ''Paradoxophyla tiarano'' * ''Platypelis alticola'' * ''Platypelis barbouri'' * ''Platypelis cowanii'' * ''Platypelis grandis'' * ''Platypelis karenae'' * ''Platypelis mavomavo'' * ''Platypelis milloti'' * ''Platypelis olgae'' * ''Platypelis pollicaris'' * ''Platypelis ravus'' * ''Platypelis tetra'' * ''Platypelis tsaratananaensis'' * ''Platypelis tuberifera'' * ''Plethodontohyla bipunctata'' * ''Plethodontohyla brevipes'' * ''Plethodontohyla fonetana'' * ''Plethodontohyla guentheri'' * ''Plethodontohyla inguinalis'' * ''Plethodontohyla mihanika'' * ''Plethodontohyla notosticta'' * ''Plethodontohyla ocellata'' * ''Plethodontohyla tuberata'' * ''Rhombophryne alluaudi'' * ''Rhombophryne coronata'' * ''Rhombophryne mangabensis'' * ''Rhombophryne coudreaui'' * ''Rhombophryne guentherpetersi'' * ''Rhombophryne laevipes'' * ''Rhombophryne longicrus'' * ''Rhombophryne minuta'' * ''Rhombophryne matavy'' * ''Rhombophryne ornata'' * ''Rhombophryne serratopalpebrosa'' * ''Rhombophryne tany'' * ''Rhombophryne testudo'' * ''Rhombophryne vaventy'' * ''Scaphiophryne boribory'' * ''Scaphiophryne brevis'' * ''Scaphiophryne calcarata'' * ''Scaphiophryne gottlebei'' * ''Scaphiophryne madagascariensis'' * ''Scaphiophryne marmorata'' * ''Scaphiophryne menabensis'' * ''Scaphiophryne obscura'' * ''Scaphiophryne spinosa'' * ''Scaphiophryne verrucosa'' * ''Scaphiophryne matsoko'' * ''Stumpffia analamaina'' * ''Stumpffia be'' * ''Stumpffia gimmeli'' * ''Stumpffia grandis'' * ''Stumpffia hara'' * ''Stumpffia kibomena'' * ''Stumpffia madagascariensis'' * ''Stumpffia megsoni'' * ''Stumpffia psologlossa'' * ''Stumpffia pygmaea'' * ''Stumpffia roseifemoralis'' * ''Stumpffia staffordi'' * ''Stumpffia tetradactyla'' * ''Stumpffia tridactyla'' === Fianakaviana ''Ranidae'' === [[Sary:HoplobatrachusTigerinus.jpg|vignette|''Hoplobatrachus tigerinus'']] Ny fianakaviana [[Ranikhet|''Ranidae'']] (amin' ny heviny malalaka) eto Madagasikara dia manana karazana 2 mitsinjara amin' ny vondron-karazana roa (''[[Hoplobatrachus]]'' sy ''[[Ptychadena]]''): * ''Hoplobatrachus tigerinus'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Dicroglossidae]]'' ankehitriny) * ''Ptychadena mascareniensis'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Ptychadenidae]]'' ankehitriny) == Jereo koa == * [[Biby|Animalia]] * [[Invertebrata]] * [[Amphibia]] * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]] * [[Reptilia eto Madagasikara|''Reptilia'' eto Madagasikara]] cdp7gz11sh9qi9pgawxoukz3dnfi460 0 299191 1135716 2026-04-20T10:04:37Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135716 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Biby tsy manana hazondamosina]] enplpryf3a4czg7i6bytb6b20yg05x3 0 299192 1135721 2026-04-20T10:25:14Z Thelezifor 15140 Fianakavian-tsahona 1135721 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ptychadena mascareniensis (15720108898).jpg|vignette|351x351px|''Ptychadena mascareniensis'']] Ny '''''Ptychadenidae''''' dia fianakaviana ''[[Amphibia]]'' (sahona) ahitana karazana miisa 60 mitsinjara amin' ny vondron-karazana na antoko telo, nofaritan' i Alain Dubois tamin' ny taona 1987. Hita atỳ [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon']] [[Afrika atsimon' i Saharà|i Sahara]] ireo sahona ireo. Noheverina ho foko na zana-pianakaviana ao amin' ny fianakaviana ''[[Ranidae]]'' ny ''Ptychadenidae'', saingy efa miorina tsara ankehitriny ny sata maha fianakaviana azy. == Lisitry ny antoko == Ireto ny vondron-karazana na antoko misy ao amin' ny ''Ptychadenidae'' araka ny ''[[Amphibian Species of the World]]'' <small>(19 novembre 2016)</small> : * ''[[Hildebrandtia]]'' <small>Nieden, 1907</small> — karazana telo 3 * ''[[Lanzarana]]'' <small>Clarke, 1982</small> — karazana 1 * ''[[Ptychadena]]'' <small>Boulenger, 1917</small> — karazana 59 == Jereo koa == * ''[[Amphibia]]'' * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] * ''[[Ranidae]]'' 3w2ht4ygo35yfsfzac5zv8ctrjfpp8g 1135729 1135721 2026-04-20T11:33:54Z Thelezifor 15140 1135729 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ptychadena mascareniensis (15720108898).jpg|vignette|351x351px|''Ptychadena mascareniensis'']] Ny '''''Ptychadenidae''''' dia fianakaviana ''[[Amphibia]]'' (sahona) ahitana karazana miisa 60 mitsinjara amin' ny vondron-karazana na antoko telo, nofaritan' i Alain Dubois tamin' ny taona 1987. Hita atỳ [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon']] [[Afrika atsimon' i Saharà|i Sahara]] ireo sahona ireo. Noheverina ho foko na zana-pianakaviana ao amin' ny fianakaviana ''[[Ranidae]]'' ny ''Ptychadenidae'', saingy efa miorina tsara ankehitriny ny sata maha fianakaviana azy. == Lisitry ny antoko == Ireto ny vondron-karazana na antoko misy ao amin' ny ''Ptychadenidae'' araka ny ''[[Amphibian Species of the World]]'' <small>(19 novembre 2016)</small> : * ''[[Hildebrandtia]]'' <small>Nieden, 1907</small> — karazana telo 3 * ''[[Lanzarana]]'' <small>Clarke, 1982</small> — karazana 1 * ''[[Ptychadena]]'' <small>Boulenger, 1917</small> — karazana 59 == Jereo koa == * [[Amphibia]] * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] * ''[[Ranidae]]'' * [[Amphibia eto Madagasikara]] j671krbsws7qh5ephajmiuo0ax27xzb 0 299193 1135722 2026-04-20T10:31:49Z Thelezifor 15140 Tranokala siantifika momba ny sahina sy ny namany 1135722 wikitext text/x-wiki Ny '''''Amphibian Species of the World''''' (fanafohezana: '''ASW''') dia tranokalan' ny ''American Museum of Natural History'' (AMNH) momba ny Amphibia (sahona, saobakaka, sns). Izy io dia karakarain' ilay herpetôlôgista Darrel Richmond Frost. == Jereo koa == * [[Amphibia]] * [[Amphibia eto Madagasikara|''Amphibia'' eto Madagasikara]] * [[Sahona]] sy [[saobakaka]] == Rohy ivelany == Tranonkala ôfisialy: ''[https://amphibiansoftheworld.amnh.org/ amphibiansoftheworld.amnh.org]'' 202tfupxadw1b57z9q385gm47epfk1e 0 299194 1135724 2026-04-20T11:11:39Z Thelezifor 15140 Fianakavian-tsahona 1135724 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis).jpg|vignette|357x357px|''Pelophylax cypriensis'']] Ny '''''Ranidae''''' dia fianakavian-tsahona (''[[Amphibia]]''). Izy ireo no manana ny tsinjara toerana midadasika indrindra amin' ny fianakaviana [[sahona]] rehetra. Be dia be izy ireo manerana ny ampahany be amin' izao tontolo izao, miseho amin' ny [[Kôntinenta|kôntinanta]] rehetra afa-tsy i [[Antarktika]]. Hita any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]] (ilany avaratra), any [[Eorôpa]], atỳ [[Afrika]] (anisan' izany i [[Madagasikara]]), ary any [[Azia]] ny ''Ranidae''. Mahazo an' i [[India Atsinanana (faritra)|India Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]] ny tsinjara toerana aziatika ary misy karazana iray (''Papurana daemelii'') izay niparitaka any amin' ny farany avaratra amin' i [[Aostralia]]. Amin' ny ankapobeny dia malama sy mando hoditra ny ''Ranidae'', manana tongotra lehibe sy matanjaka ary faladia mivelatra be. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin' io fianakaviana io, manomboka amin' ny kely — toy ny ''Lithobates sylvatica'' — ka hatramin' ny ngeza. Maro amin' ny karazana ao amin' ny ''Ranidae'' no miaina anaty rano na miaina akaikin' ny rano. Manatody anaty rano ny ankamaroan' ny karazana sady mandalo amin' ny dingan' ny [[tsiboboka]]. Na izany aza, toy ny amin' ny ankamaroan' ny fianakavian-tsahona, dia miovaovana be ihany ny fonenan' ny karazana ao amin' itỳ fianakaviana itỳ. Misy koa ny karazana miaina eny ambony hazo maniry, ary io fianakaviana io dia anisan' ny karazana vitsivitsy ao amin' ny Amphibia izay afaka miaina anaty rano masirasira. == Lisitry ny antoko == Noraisina ho fianakaviana misaraka ankehitriny ny ankabeazan' ny zana-pianakaviana taloha tao anatin' ny ''Ranidae'', ka ny ''Raninae'' sisa no tavela. Ireto vondron-karazana na antoko manaraka ireto no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Ranidae'': * ''Abavorana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 3) * ''Amnirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 11) * ''Amolops'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 80) * ''Babina'' <small>Thompson, 1912</small> (karazana 2) * ''Chalcorana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 9) * ''Clinotarsus'' <small>Mivart 1869</small> (karazana 3) * ''Glandirana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 6) * ''Huia'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 1) * ''Humerana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 4) * ''Hydrophylax'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 4) * ''Hylarana'' <small>Tschudi 1838</small> (karazana 4) * ''Indosylvirana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 13) * ''Lithobates'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 55) * ''Meristogenys'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 13) * ''Nidirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Odorrana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 64) * ''Papurana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Pelophylax'' <small>Fitzinger 1843</small> (karazana 19) * ''Pseudorana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 1) * ''Pterorana'' <small>Kiyasetuo and Khare, 1986</small> (karazana 1) * ''Pulchrana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 18) * ''Rana'' <small>Linnaeus, 1758</small> (karazana 58) * ''Sanguirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 6) * ''Staurois'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 6) * ''Sumaterana'' <small>Arifin, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2018</small> (karazana 3) * ''Sylvirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 12) * ''Wijayarana'' <small>Arifin, Chan, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2021</small> (karazana 9) Tamin' ny taona 2023 dia nanandrana nampitovy ny ''Amnirana'', ny ''Chalcorana'', ny ''Humerana'', ny ''Hydrophylax'', ny ''Indosylvirana'', ny ''Papurana'', ny ''Pulchrana'', ary ny ''Sylvirana'' ho ''Hylarana'' ny [[Amphibian Species of the World]] mandra-pahazoana ny tena marina ka tsy nisian' ny fampifangaroana lehibe manodidina ilay vondrona. Izany fanovana izany dia voarakitry ny ''[[AmphibiaWeb]]''. === ''Incertae sedis'' === Misy anarana maromaro apetraka ao amin' ny ''Ranidae'' ho ''incertae sedis'' (tsy fantatra mazava ny vondrona misy azy), izany hoe tsy azo antoka loatra ny sata taksinômikany ka hahafahana mametraka azy ireo amin' ny fomba marina kokoa. * "''Hylarana''" ''chitwanensis'' <small>(Das, 1998)</small> * "''Hylarana''" ''garoensis'' <small>(Boulenger, 1920)</small> * "''Hylarana''" ''latouchii'' <small>(Boulenger, 1899)</small> * "''Hylarana''" ''margariana'' <small>Anderson, 1879</small> * "''Hylarana''" ''montivaga'' <small>(Smith, 1921)</small> * "''Hylarana''" ''persimilis'' <small>(Van Kampen, 1923)</small> == Jereo koa == it0r45lcqj2n7wirrznalcrzxg9jm48 1135725 1135724 2026-04-20T11:13:42Z Thelezifor 15140 Rohy ivelany 1135725 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis).jpg|vignette|357x357px|''Pelophylax cypriensis'']] Ny '''''Ranidae''''' dia fianakavian-tsahona (''[[Amphibia]]''). Izy ireo no manana ny tsinjara toerana midadasika indrindra amin' ny fianakaviana [[sahona]] rehetra. Be dia be izy ireo manerana ny ampahany be amin' izao tontolo izao, miseho amin' ny [[Kôntinenta|kôntinanta]] rehetra afa-tsy i [[Antarktika]]. Hita any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]] (ilany avaratra), any [[Eorôpa]], atỳ [[Afrika]] (anisan' izany i [[Madagasikara]]), ary any [[Azia]] ny ''Ranidae''. Mahazo an' i [[India Atsinanana (faritra)|India Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]] ny tsinjara toerana aziatika ary misy karazana iray (''Papurana daemelii'') izay niparitaka any amin' ny farany avaratra amin' i [[Aostralia]]. Amin' ny ankapobeny dia malama sy mando hoditra ny ''Ranidae'', manana tongotra lehibe sy matanjaka ary faladia mivelatra be. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin' io fianakaviana io, manomboka amin' ny kely — toy ny ''Lithobates sylvatica'' — ka hatramin' ny ngeza. Maro amin' ny karazana ao amin' ny ''Ranidae'' no miaina anaty rano na miaina akaikin' ny rano. Manatody anaty rano ny ankamaroan' ny karazana sady mandalo amin' ny dingan' ny [[tsiboboka]]. Na izany aza, toy ny amin' ny ankamaroan' ny fianakavian-tsahona, dia miovaovana be ihany ny fonenan' ny karazana ao amin' itỳ fianakaviana itỳ. Misy koa ny karazana miaina eny ambony hazo maniry, ary io fianakaviana io dia anisan' ny karazana vitsivitsy ao amin' ny Amphibia izay afaka miaina anaty rano masirasira. == Lisitry ny antoko == Noraisina ho fianakaviana misaraka ankehitriny ny ankabeazan' ny zana-pianakaviana taloha tao anatin' ny ''Ranidae'', ka ny ''Raninae'' sisa no tavela. Ireto vondron-karazana na antoko manaraka ireto no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Ranidae'': * ''Abavorana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 3) * ''Amnirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 11) * ''Amolops'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 80) * ''Babina'' <small>Thompson, 1912</small> (karazana 2) * ''Chalcorana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 9) * ''Clinotarsus'' <small>Mivart 1869</small> (karazana 3) * ''Glandirana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 6) * ''Huia'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 1) * ''Humerana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 4) * ''Hydrophylax'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 4) * ''Hylarana'' <small>Tschudi 1838</small> (karazana 4) * ''Indosylvirana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 13) * ''Lithobates'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 55) * ''Meristogenys'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 13) * ''Nidirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Odorrana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 64) * ''Papurana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Pelophylax'' <small>Fitzinger 1843</small> (karazana 19) * ''Pseudorana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 1) * ''Pterorana'' <small>Kiyasetuo and Khare, 1986</small> (karazana 1) * ''Pulchrana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 18) * ''Rana'' <small>Linnaeus, 1758</small> (karazana 58) * ''Sanguirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 6) * ''Staurois'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 6) * ''Sumaterana'' <small>Arifin, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2018</small> (karazana 3) * ''Sylvirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 12) * ''Wijayarana'' <small>Arifin, Chan, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2021</small> (karazana 9) Tamin' ny taona 2023 dia nanandrana nampitovy ny ''Amnirana'', ny ''Chalcorana'', ny ''Humerana'', ny ''Hydrophylax'', ny ''Indosylvirana'', ny ''Papurana'', ny ''Pulchrana'', ary ny ''Sylvirana'' ho ''Hylarana'' ny [[Amphibian Species of the World]] mandra-pahazoana ny tena marina ka tsy nisian' ny fampifangaroana lehibe manodidina ilay vondrona. Izany fanovana izany dia voarakitry ny ''[[AmphibiaWeb]]''. === ''Incertae sedis'' === Misy anarana maromaro apetraka ao amin' ny ''Ranidae'' ho ''incertae sedis'' (tsy fantatra mazava ny vondrona misy azy), izany hoe tsy azo antoka loatra ny sata taksinômikany ka hahafahana mametraka azy ireo amin' ny fomba marina kokoa. * "''Hylarana''" ''chitwanensis'' <small>(Das, 1998)</small> * "''Hylarana''" ''garoensis'' <small>(Boulenger, 1920)</small> * "''Hylarana''" ''latouchii'' <small>(Boulenger, 1899)</small> * "''Hylarana''" ''margariana'' <small>Anderson, 1879</small> * "''Hylarana''" ''montivaga'' <small>(Smith, 1921)</small> * "''Hylarana''" ''persimilis'' <small>(Van Kampen, 1923)</small> == Jereo koa == * ''[[Biby|Animalia]]'' * ''[[Amphibia]]'' * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] 27xhswmux6dcdd246w5dgtc220p80wt 1135726 1135725 2026-04-20T11:14:15Z Thelezifor 15140 /* Jereo koa */ Rohy anatiny 1135726 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis).jpg|vignette|357x357px|''Pelophylax cypriensis'']] Ny '''''Ranidae''''' dia fianakavian-tsahona (''[[Amphibia]]''). Izy ireo no manana ny tsinjara toerana midadasika indrindra amin' ny fianakaviana [[sahona]] rehetra. Be dia be izy ireo manerana ny ampahany be amin' izao tontolo izao, miseho amin' ny [[Kôntinenta|kôntinanta]] rehetra afa-tsy i [[Antarktika]]. Hita any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]] (ilany avaratra), any [[Eorôpa]], atỳ [[Afrika]] (anisan' izany i [[Madagasikara]]), ary any [[Azia]] ny ''Ranidae''. Mahazo an' i [[India Atsinanana (faritra)|India Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]] ny tsinjara toerana aziatika ary misy karazana iray (''Papurana daemelii'') izay niparitaka any amin' ny farany avaratra amin' i [[Aostralia]]. Amin' ny ankapobeny dia malama sy mando hoditra ny ''Ranidae'', manana tongotra lehibe sy matanjaka ary faladia mivelatra be. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin' io fianakaviana io, manomboka amin' ny kely — toy ny ''Lithobates sylvatica'' — ka hatramin' ny ngeza. Maro amin' ny karazana ao amin' ny ''Ranidae'' no miaina anaty rano na miaina akaikin' ny rano. Manatody anaty rano ny ankamaroan' ny karazana sady mandalo amin' ny dingan' ny [[tsiboboka]]. Na izany aza, toy ny amin' ny ankamaroan' ny fianakavian-tsahona, dia miovaovana be ihany ny fonenan' ny karazana ao amin' itỳ fianakaviana itỳ. Misy koa ny karazana miaina eny ambony hazo maniry, ary io fianakaviana io dia anisan' ny karazana vitsivitsy ao amin' ny Amphibia izay afaka miaina anaty rano masirasira. == Lisitry ny antoko == Noraisina ho fianakaviana misaraka ankehitriny ny ankabeazan' ny zana-pianakaviana taloha tao anatin' ny ''Ranidae'', ka ny ''Raninae'' sisa no tavela. Ireto vondron-karazana na antoko manaraka ireto no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Ranidae'': * ''Abavorana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 3) * ''Amnirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 11) * ''Amolops'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 80) * ''Babina'' <small>Thompson, 1912</small> (karazana 2) * ''Chalcorana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 9) * ''Clinotarsus'' <small>Mivart 1869</small> (karazana 3) * ''Glandirana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 6) * ''Huia'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 1) * ''Humerana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 4) * ''Hydrophylax'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 4) * ''Hylarana'' <small>Tschudi 1838</small> (karazana 4) * ''Indosylvirana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 13) * ''Lithobates'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 55) * ''Meristogenys'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 13) * ''Nidirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Odorrana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 64) * ''Papurana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Pelophylax'' <small>Fitzinger 1843</small> (karazana 19) * ''Pseudorana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 1) * ''Pterorana'' <small>Kiyasetuo and Khare, 1986</small> (karazana 1) * ''Pulchrana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 18) * ''Rana'' <small>Linnaeus, 1758</small> (karazana 58) * ''Sanguirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 6) * ''Staurois'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 6) * ''Sumaterana'' <small>Arifin, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2018</small> (karazana 3) * ''Sylvirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 12) * ''Wijayarana'' <small>Arifin, Chan, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2021</small> (karazana 9) Tamin' ny taona 2023 dia nanandrana nampitovy ny ''Amnirana'', ny ''Chalcorana'', ny ''Humerana'', ny ''Hydrophylax'', ny ''Indosylvirana'', ny ''Papurana'', ny ''Pulchrana'', ary ny ''Sylvirana'' ho ''Hylarana'' ny [[Amphibian Species of the World]] mandra-pahazoana ny tena marina ka tsy nisian' ny fampifangaroana lehibe manodidina ilay vondrona. Izany fanovana izany dia voarakitry ny ''[[AmphibiaWeb]]''. === ''Incertae sedis'' === Misy anarana maromaro apetraka ao amin' ny ''Ranidae'' ho ''incertae sedis'' (tsy fantatra mazava ny vondrona misy azy), izany hoe tsy azo antoka loatra ny sata taksinômikany ka hahafahana mametraka azy ireo amin' ny fomba marina kokoa. * "''Hylarana''" ''chitwanensis'' <small>(Das, 1998)</small> * "''Hylarana''" ''garoensis'' <small>(Boulenger, 1920)</small> * "''Hylarana''" ''latouchii'' <small>(Boulenger, 1899)</small> * "''Hylarana''" ''margariana'' <small>Anderson, 1879</small> * "''Hylarana''" ''montivaga'' <small>(Smith, 1921)</small> * "''Hylarana''" ''persimilis'' <small>(Van Kampen, 1923)</small> == Jereo koa == * ''[[Biby|Animalia]]'' * ''[[Amphibia]]'' * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] * [[Amphibia eto Madagasikara]] 9n2xw5atav3m7u8rcsl338hmtf8v6zh 1135730 1135726 2026-04-20T11:34:38Z Thelezifor 15140 Fianakaviana tao taloha 1135730 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis).jpg|vignette|357x357px|''Pelophylax cypriensis'']] Ny '''''Ranidae''''' dia fianakavian-tsahona (''[[Amphibia]]''). Izy ireo no manana ny tsinjara toerana midadasika indrindra amin' ny fianakaviana [[sahona]] rehetra. Be dia be izy ireo manerana ny ampahany be amin' izao tontolo izao, miseho amin' ny [[Kôntinenta|kôntinanta]] rehetra afa-tsy i [[Antarktika]]. Hita any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]] (ilany avaratra), any [[Eorôpa]], atỳ [[Afrika]] (anisan' izany i [[Madagasikara]]), ary any [[Azia]] ny ''Ranidae''. Mahazo an' i [[India Atsinanana (faritra)|India Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]] ny tsinjara toerana aziatika ary misy karazana iray (''Papurana daemelii'') izay niparitaka any amin' ny farany avaratra amin' i [[Aostralia]]. Amin' ny ankapobeny dia malama sy mando hoditra ny ''Ranidae'', manana tongotra lehibe sy matanjaka ary faladia mivelatra be. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin' io fianakaviana io, manomboka amin' ny kely — toy ny ''Lithobates sylvatica'' — ka hatramin' ny ngeza. Maro amin' ny karazana ao amin' ny ''Ranidae'' no miaina anaty rano na miaina akaikin' ny rano. Manatody anaty rano ny ankamaroan' ny karazana sady mandalo amin' ny dingan' ny [[tsiboboka]]. Na izany aza, toy ny amin' ny ankamaroan' ny fianakavian-tsahona, dia miovaovana be ihany ny fonenan' ny karazana ao amin' itỳ fianakaviana itỳ. Misy koa ny karazana miaina eny ambony hazo maniry, ary io fianakaviana io dia anisan' ny karazana vitsivitsy ao amin' ny Amphibia izay afaka miaina anaty rano masirasira. == Lisitry ny antoko == Noraisina ho fianakaviana misaraka ankehitriny ny ankabeazan' ny zana-pianakaviana taloha tao anatin' ny ''Ranidae'', ka ny ''Raninae'' sisa no tavela. Ireto vondron-karazana na antoko manaraka ireto no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Ranidae'': * ''Abavorana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 3) * ''Amnirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 11) * ''Amolops'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 80) * ''Babina'' <small>Thompson, 1912</small> (karazana 2) * ''Chalcorana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 9) * ''Clinotarsus'' <small>Mivart 1869</small> (karazana 3) * ''Glandirana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 6) * ''Huia'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 1) * ''Humerana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 4) * ''Hydrophylax'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 4) * ''Hylarana'' <small>Tschudi 1838</small> (karazana 4) * ''Indosylvirana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 13) * ''Lithobates'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 55) * ''Meristogenys'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 13) * ''Nidirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Odorrana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 64) * ''Papurana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Pelophylax'' <small>Fitzinger 1843</small> (karazana 19) * ''Pseudorana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 1) * ''Pterorana'' <small>Kiyasetuo and Khare, 1986</small> (karazana 1) * ''Pulchrana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 18) * ''Rana'' <small>Linnaeus, 1758</small> (karazana 58) * ''Sanguirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 6) * ''Staurois'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 6) * ''Sumaterana'' <small>Arifin, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2018</small> (karazana 3) * ''Sylvirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 12) * ''Wijayarana'' <small>Arifin, Chan, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2021</small> (karazana 9) Tamin' ny taona 2023 dia nanandrana nampitovy ny ''Amnirana'', ny ''Chalcorana'', ny ''Humerana'', ny ''Hydrophylax'', ny ''Indosylvirana'', ny ''Papurana'', ny ''Pulchrana'', ary ny ''Sylvirana'' ho ''Hylarana'' ny [[Amphibian Species of the World]] mandra-pahazoana ny tena marina ka tsy nisian' ny fampifangaroana lehibe manodidina ilay vondrona. Izany fanovana izany dia voarakitry ny ''[[AmphibiaWeb]]''. === ''Incertae sedis'' === Misy anarana maromaro apetraka ao amin' ny ''Ranidae'' ho ''incertae sedis'' (tsy fantatra mazava ny vondrona misy azy), izany hoe tsy azo antoka loatra ny sata taksinômikany ka hahafahana mametraka azy ireo amin' ny fomba marina kokoa. * "''Hylarana''" ''chitwanensis'' <small>(Das, 1998)</small> * "''Hylarana''" ''garoensis'' <small>(Boulenger, 1920)</small> * "''Hylarana''" ''latouchii'' <small>(Boulenger, 1899)</small> * "''Hylarana''" ''margariana'' <small>Anderson, 1879</small> * "''Hylarana''" ''montivaga'' <small>(Smith, 1921)</small> * "''Hylarana''" ''persimilis'' <small>(Van Kampen, 1923)</small> == Fianakaviana tao amin' ny ''Ranidae'' teo aloha == Maro ny vondrona nesorina avy ao amin' ny ''Ranidae'' ka lasa fianakavian-tsahona mahaleo tena, anisan' izany ireto: * ''[[Dicroglossidae]]'' * ''Mantellidae'' * ''Micrixalidae'' * ''Nyctibatrachidae'' * ''Petropedetidae'' * ''Phrynobatrachidae'' * ''[[Ptychadenidae]]'' * ''Pyxicephalidae'' * ''Ranixalidae'' * ''Rhacophoridae'' == Jereo koa == * ''[[Biby|Animalia]]'' * ''[[Amphibia]]'' * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] * [[Amphibia eto Madagasikara]] go8r92fqyeuqcivsm2pwoykzkcsvtv6 1135731 1135730 2026-04-20T11:43:32Z Thelezifor 15140 1135731 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis).jpg|vignette|357x357px|''Pelophylax cypriensis'']] Ny '''''Ranidae''''' dia fianakavian-tsahona (''[[Amphibia]]''). Izy ireo no manana ny tsinjara toerana midadasika indrindra amin' ny fianakaviana [[sahona]] rehetra. Be dia be izy ireo manerana ny ampahany be amin' izao tontolo izao, miseho amin' ny [[Kôntinenta|kôntinanta]] rehetra afa-tsy i [[Antarktika]]. Hita any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]] (ilany avaratra), any [[Eorôpa]], atỳ [[Afrika]] (anisan' izany i [[Madagasikara]]), ary any [[Azia]] ny ''Ranidae''. Mahazo an' i [[India Atsinanana (faritra)|India Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]] ny tsinjara toerana aziatika ary misy karazana iray (''Papurana daemelii'') izay niparitaka any amin' ny farany avaratra amin' i [[Aostralia]]. Amin' ny ankapobeny dia malama sy mando hoditra ny ''Ranidae'', manana tongotra lehibe sy matanjaka ary faladia mivelatra be. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin' io fianakaviana io, manomboka amin' ny kely — toy ny ''Lithobates sylvatica'' — ka hatramin' ny ngeza. Maro amin' ny karazana ao amin' ny ''Ranidae'' no miaina anaty rano na miaina akaikin' ny rano. Manatody anaty rano ny ankamaroan' ny karazana sady mandalo amin' ny dingan' ny [[tsiboboka]]. Na izany aza, toy ny amin' ny ankamaroan' ny fianakavian-tsahona, dia miovaovana be ihany ny fonenan' ny karazana ao amin' itỳ fianakaviana itỳ. Misy koa ny karazana miaina eny ambony hazo maniry, ary io fianakaviana io dia anisan' ny karazana vitsivitsy ao amin' ny Amphibia izay afaka miaina anaty rano masirasira. == Lisitry ny antoko == Noraisina ho fianakaviana misaraka ankehitriny ny ankabeazan' ny zana-pianakaviana taloha tao anatin' ny ''Ranidae'', ka ny ''Raninae'' sisa no tavela. Ireto vondron-karazana na antoko manaraka ireto no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Ranidae'': * ''Abavorana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 3) * ''Amnirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 11) * ''Amolops'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 80) * ''Babina'' <small>Thompson, 1912</small> (karazana 2) * ''Chalcorana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 9) * ''Clinotarsus'' <small>Mivart 1869</small> (karazana 3) * ''Glandirana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 6) * ''Huia'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 1) * ''Humerana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 4) * ''Hydrophylax'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 4) * ''Hylarana'' <small>Tschudi 1838</small> (karazana 4) * ''Indosylvirana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 13) * ''Lithobates'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 55) * ''Meristogenys'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 13) * ''Nidirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Odorrana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 64) * ''Papurana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Pelophylax'' <small>Fitzinger 1843</small> (karazana 19) * ''Pseudorana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 1) * ''Pterorana'' <small>Kiyasetuo and Khare, 1986</small> (karazana 1) * ''Pulchrana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 18) * ''Rana'' <small>Linnaeus, 1758</small> (karazana 58) * ''Sanguirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 6) * ''Staurois'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 6) * ''Sumaterana'' <small>Arifin, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2018</small> (karazana 3) * ''Sylvirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 12) * ''Wijayarana'' <small>Arifin, Chan, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2021</small> (karazana 9) Tamin' ny taona 2023 dia nanandrana nampitovy ny ''Amnirana'', ny ''Chalcorana'', ny ''Humerana'', ny ''Hydrophylax'', ny ''Indosylvirana'', ny ''Papurana'', ny ''Pulchrana'', ary ny ''Sylvirana'' ho ''Hylarana'' ny [[Amphibian Species of the World]] mandra-pahazoana ny tena marina ka tsy nisian' ny fampifangaroana lehibe manodidina ilay vondrona. Izany fanovana izany dia voarakitry ny ''[[AmphibiaWeb]]''. === ''Incertae sedis'' === Misy anarana maromaro apetraka ao amin' ny ''Ranidae'' ho ''incertae sedis'' (tsy fantatra mazava ny vondrona misy azy), izany hoe tsy azo antoka loatra ny sata taksinômikany ka hahafahana mametraka azy ireo amin' ny fomba marina kokoa. * "''Hylarana''" ''chitwanensis'' <small>(Das, 1998)</small> * "''Hylarana''" ''garoensis'' <small>(Boulenger, 1920)</small> * "''Hylarana''" ''latouchii'' <small>(Boulenger, 1899)</small> * "''Hylarana''" ''margariana'' <small>Anderson, 1879</small> * "''Hylarana''" ''montivaga'' <small>(Smith, 1921)</small> * "''Hylarana''" ''persimilis'' <small>(Van Kampen, 1923)</small> == Fianakaviana tao amin' ny ''Ranidae'' teo aloha == Maro ny vondrona nesorina avy ao amin' ny ''Ranidae'' (''Ranoidea'' ankehitriny) ka lasa fianakavian-tsahona mahaleo tena, anisan' izany ireto: * ''Conrauidae'' * ''[[Dicroglossidae]]'' * ''Mantellidae'' * ''Micrixalidae'' * ''Nyctibatrachidae'' * ''Petropedetidae'' * ''Phrynobatrachidae'' * ''[[Ptychadenidae]]'' * ''Pyxicephalidae'' * ''Ranixalidae'' * ''Rhacophoridae'' == Jereo koa == * ''[[Biby|Animalia]]'' * ''[[Amphibia]]'' * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] * [[Amphibia eto Madagasikara]] rzbwxvki0z2wv6iu0rqfa9bb1ti71vk 1135732 1135731 2026-04-20T11:46:27Z Thelezifor 15140 /* Fianakaviana tao amin' ny Ranidae teo aloha */ 1135732 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cyprus water frog (Pelophylax cypriensis).jpg|vignette|357x357px|''Pelophylax cypriensis'']] Ny '''''Ranidae''''' dia fianakavian-tsahona (''[[Amphibia]]''). Izy ireo no manana ny tsinjara toerana midadasika indrindra amin' ny fianakaviana [[sahona]] rehetra. Be dia be izy ireo manerana ny ampahany be amin' izao tontolo izao, miseho amin' ny [[Kôntinenta|kôntinanta]] rehetra afa-tsy i [[Antarktika]]. Hita any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]] (ilany avaratra), any [[Eorôpa]], atỳ [[Afrika]] (anisan' izany i [[Madagasikara]]), ary any [[Azia]] ny ''Ranidae''. Mahazo an' i [[India Atsinanana (faritra)|India Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]] ny tsinjara toerana aziatika ary misy karazana iray (''Papurana daemelii'') izay niparitaka any amin' ny farany avaratra amin' i [[Aostralia]]. Amin' ny ankapobeny dia malama sy mando hoditra ny ''Ranidae'', manana tongotra lehibe sy matanjaka ary faladia mivelatra be. Miovaova be ny haben' ny karazana ao amin' io fianakaviana io, manomboka amin' ny kely — toy ny ''Lithobates sylvatica'' — ka hatramin' ny ngeza. Maro amin' ny karazana ao amin' ny ''Ranidae'' no miaina anaty rano na miaina akaikin' ny rano. Manatody anaty rano ny ankamaroan' ny karazana sady mandalo amin' ny dingan' ny [[tsiboboka]]. Na izany aza, toy ny amin' ny ankamaroan' ny fianakavian-tsahona, dia miovaovana be ihany ny fonenan' ny karazana ao amin' itỳ fianakaviana itỳ. Misy koa ny karazana miaina eny ambony hazo maniry, ary io fianakaviana io dia anisan' ny karazana vitsivitsy ao amin' ny Amphibia izay afaka miaina anaty rano masirasira. == Lisitry ny antoko == Noraisina ho fianakaviana misaraka ankehitriny ny ankabeazan' ny zana-pianakaviana taloha tao anatin' ny ''Ranidae'', ka ny ''Raninae'' sisa no tavela. Ireto vondron-karazana na antoko manaraka ireto no ekena ao amin' ny fianakaviana ''Ranidae'': * ''Abavorana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 3) * ''Amnirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 11) * ''Amolops'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 80) * ''Babina'' <small>Thompson, 1912</small> (karazana 2) * ''Chalcorana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 9) * ''Clinotarsus'' <small>Mivart 1869</small> (karazana 3) * ''Glandirana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 6) * ''Huia'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 1) * ''Humerana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 4) * ''Hydrophylax'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 4) * ''Hylarana'' <small>Tschudi 1838</small> (karazana 4) * ''Indosylvirana'' <small>Oliver, Prendini, Kraus, and Raxworthy, 2015</small> (karazana 13) * ''Lithobates'' <small>Fitzinger, 1843</small> (karazana 55) * ''Meristogenys'' <small>Yang, 1991</small> (karazana 13) * ''Nidirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Odorrana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 64) * ''Papurana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 19) * ''Pelophylax'' <small>Fitzinger 1843</small> (karazana 19) * ''Pseudorana'' <small>Fei, Ye, and Huang, 1990</small> (karazana 1) * ''Pterorana'' <small>Kiyasetuo and Khare, 1986</small> (karazana 1) * ''Pulchrana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 18) * ''Rana'' <small>Linnaeus, 1758</small> (karazana 58) * ''Sanguirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 6) * ''Staurois'' <small>Cope, 1865</small> (karazana 6) * ''Sumaterana'' <small>Arifin, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2018</small> (karazana 3) * ''Sylvirana'' <small>Dubois, 1992</small> (karazana 12) * ''Wijayarana'' <small>Arifin, Chan, Smart, Hertwig, Smith, Iskandar, and Haas, 2021</small> (karazana 9) Tamin' ny taona 2023 dia nanandrana nampitovy ny ''Amnirana'', ny ''Chalcorana'', ny ''Humerana'', ny ''Hydrophylax'', ny ''Indosylvirana'', ny ''Papurana'', ny ''Pulchrana'', ary ny ''Sylvirana'' ho ''Hylarana'' ny [[Amphibian Species of the World]] mandra-pahazoana ny tena marina ka tsy nisian' ny fampifangaroana lehibe manodidina ilay vondrona. Izany fanovana izany dia voarakitry ny ''[[AmphibiaWeb]]''. === ''Incertae sedis'' === Misy anarana maromaro apetraka ao amin' ny ''Ranidae'' ho ''incertae sedis'' (tsy fantatra mazava ny vondrona misy azy), izany hoe tsy azo antoka loatra ny sata taksinômikany ka hahafahana mametraka azy ireo amin' ny fomba marina kokoa. * "''Hylarana''" ''chitwanensis'' <small>(Das, 1998)</small> * "''Hylarana''" ''garoensis'' <small>(Boulenger, 1920)</small> * "''Hylarana''" ''latouchii'' <small>(Boulenger, 1899)</small> * "''Hylarana''" ''margariana'' <small>Anderson, 1879</small> * "''Hylarana''" ''montivaga'' <small>(Smith, 1921)</small> * "''Hylarana''" ''persimilis'' <small>(Van Kampen, 1923)</small> == Fianakaviana tao amin' ny ''Ranidae'' teo aloha == Maro ny vondrona nesorina avy ao amin' ny ''Ranidae'' (''[[Ranoidea (reny fianakaviana)|Ranoidea]]'' ankehitriny) ka lasa fianakavian-tsahona mahaleo tena, anisan' izany ireto: * ''Conrauidae'' * ''[[Dicroglossidae]]'' * ''Mantellidae'' * ''Micrixalidae'' * ''Nyctibatrachidae'' * ''Petropedetidae'' * ''Phrynobatrachidae'' * ''[[Ptychadenidae]]'' * ''Pyxicephalidae'' * ''Ranixalidae'' * ''Rhacophoridae'' == Jereo koa == * ''[[Biby|Animalia]]'' * ''[[Amphibia]]'' * [[Sahona]] * [[Saobakaka]] * [[Amphibia eto Madagasikara]] hyp8nolwkn45nmegq1q0n54vp19e4ea