Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 1912 1135740 1131782 2026-04-20T13:18:28Z Thelezifor 15140 1135740 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|294x294px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''' anisan' ny [[Biby mandady na mikisaka|mandady]], [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny mahazatra ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (''Testudinidae'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (''Geoemydidae'' sy ''Emydidae'': misy karazana 260 eo ho eo), ary * ny [[sokatra an-dranomasina]] (''Chelonioidea'': misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin'ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada]]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] === Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara === * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) === Sehatra miteny anglisy === * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy === Sehatra amin' ny teny alemanina === * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} === Sehatra amin' ny teny italiana === * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) === Sehatra amin' ny teny espaniôla === * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. === Sehatra amin' ny teny neerlandey === * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria === Sehatra momba ny lalàna === * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. === Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray === * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} === Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina === * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii === Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia === * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society === Sehatra hafa === * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] no7wivy3leufye8tk11kj1vr27huhjw 1135741 1135740 2026-04-20T13:19:30Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1135741 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|294x294px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny mahazatra ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (''Testudinidae'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (''Geoemydidae'' sy ''Emydidae'': misy karazana 260 eo ho eo), ary * ny [[sokatra an-dranomasina]] (''Chelonioidea'': misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin'ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada]]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] === Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara === * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) === Sehatra miteny anglisy === * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy === Sehatra amin' ny teny alemanina === * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} === Sehatra amin' ny teny italiana === * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) === Sehatra amin' ny teny espaniôla === * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. === Sehatra amin' ny teny neerlandey === * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria === Sehatra momba ny lalàna === * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. === Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray === * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} === Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina === * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii === Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia === * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society === Sehatra hafa === * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] 999mnzkbd1x310o4erza1iabmazwaku 1135742 1135741 2026-04-20T13:22:34Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135742 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Geoemydidae]]'' sy ''[[Emydidae]]'': misy karazana 260 eo ho eo), ary * ny [[sokatra an-dranomasina]] (fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'': misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada]]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] === Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara === * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) === Sehatra miteny anglisy === * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy === Sehatra amin' ny teny alemanina === * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} === Sehatra amin' ny teny italiana === * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) === Sehatra amin' ny teny espaniôla === * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. === Sehatra amin' ny teny neerlandey === * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria === Sehatra momba ny lalàna === * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. === Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray === * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} === Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina === * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii === Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia === * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society === Sehatra hafa === * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] cpz822hs6s9nrmub7l5qyecyjnwcebd 1135746 1135742 2026-04-20T13:33:49Z Thelezifor 15140 Nanatsara votoatiny 1135746 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'': misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada]]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] === Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara === * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) === Sehatra miteny anglisy === * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy === Sehatra amin' ny teny alemanina === * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} === Sehatra amin' ny teny italiana === * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) === Sehatra amin' ny teny espaniôla === * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. === Sehatra amin' ny teny neerlandey === * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria === Sehatra momba ny lalàna === * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. === Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray === * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} === Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina === * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii === Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia === * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society === Sehatra hafa === * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] iyiz6vaqnrs7tfz1raeare6usanrc23 1135747 1135746 2026-04-20T13:36:56Z Thelezifor 15140 1135747 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'': misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] cm3oqt9rm2h6rd80s3os3tvprl9j27t 1135752 1135747 2026-04-20T14:35:52Z Thelezifor 15140 1135752 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (fianakaviana mbola velona ''[[Chelonioidea]] sy'' ''[[Dermochelyidae]]'', misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] mquenn8zkv4xk2gdrcm3enk4irmirma 1135754 1135752 2026-04-20T14:42:13Z Thelezifor 15140 Nanitsy hevitra 1135754 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (reny fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'' ahitana fianakaviana ''Ctenochelyidae'' (fôsily) sy ''[[Cheloniidae]]'' ary ''[[Dermochelyidae]]'', misy karazana 7). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] h08nq141vzmty8rc6usi4b1o9f8nktd 1135755 1135754 2026-04-20T14:46:50Z Thelezifor 15140 1135755 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (reny fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'' ahitana fianakaviana ''[[Cheloniidae]]'' sy ''[[Dermochelyidae]]'', misy karazana 7, ary fianakaviana fôsily). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] i4v719qr585qho1cjebh1aeya57m1hf 1135763 1135755 2026-04-20T15:26:06Z Thelezifor 15140 1135763 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (reny fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'' ahitana ny fianakaviana ''[[Cheloniidae]]'' sy ''[[Dermochelyidae]]'', misy karazana 7, ary fianakaviana fôsily). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharityra 175 taona, na ny an' i Adwaita, sokatra mankadiry tao Seisly izay nolazaina fa maty tamin'ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] 4h2fdq9waa1vc6gk4n0m14xm7m8cb5t 1135764 1135763 2026-04-20T15:28:26Z Thelezifor 15140 /* Tomban-taona iainana */ Tsipelina 1135764 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|322x322px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (reny fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'' ahitana ny fianakaviana ''[[Cheloniidae]]'' sy ''[[Dermochelyidae]]'', misy karazana 7, ary fianakaviana fôsily). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharitra 175 taona, na ny an' i [[Adwaita]], sokatra mankadiry tao [[Seisely]] izay nolazaina fa maty tamin' ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] bl1tdh0spebfqk9oi59tjowy1fzvi3b 1135772 1135764 2026-04-20T15:42:37Z Thelezifor 15140 1135772 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green Sea Turtle - Honu(Chelonia mydas) O'ahu.JPG|vignette|372x372px|Soka-dranomasina maitso]]Ny '''sokatra'''<ref>https://mg.globalvoices.org/2014/04/13/59048/</ref> dia biby mandady (''[[Reptilia]]'') izay mamorona ny filaharana '''''Testudines''''', [[Biby manana hazondamosina|misy hazondamosina]] efa-tongotra (''Tetrapoda'') izay manana karan-doha tsy misy lempom-pihirifana sy manana akora misy plastrôna manandrify ny kibo sy ny harany eo an-damosina, mifandray amin' ny alalan' ny karazana tetezana roa amin' ny ilany havia sy havanan' ny vatany. Voatsinjara telo araka ny tontolo ivelomany ny sokatra: * ny [[sokatra an-tanety]] (fianakavana ''[[Testudinidae]]'': misy karazana 70 eo ho eo); * ny [[sokatra an-dranomamy]] (fianakaviana ''[[Carettochelyidae]]'', ''[[Chelydridae]]'', ''[[Dermatemydidae]]'', ''[[Emydidae]]'', ''[[Geoemydidae]]'', ''[[Kinosternidae]]'', ''[[Platysternidae]]'', ''[[Trionychidae]]'', ary ''[[Pelomedusidae]]'', misy karazana 260 eo ho eo); * ary ny [[sokatra an-dranomasina]] (reny fianakaviana ''[[Chelonioidea]]'' ahitana ny fianakaviana ''[[Cheloniidae]]'' sy ''[[Dermochelyidae]]'', misy karazana 7, ary fianakaviana fôsily). Manatody ny sokatra ary isaky ny 10 ka hatramin' ny 12 volana ny fanatodizany. Mitombo haingana aloha ny sokatra mbola kely, avy eo mihamiadana izany fitombony izany. Arakaraka ny karazany dia misy ny sokatra tsy mihinana afa-tsy zavamaniry, sy ny mpihinan-kena na mihinan-trondro, ary ny mpihinana karazan-tsakafo maro. Misy ny karazan-tsokatra izay mampiditra ny lohany any anaty harany amin'ny alalan'ny fampiforetany ny vozony ho toy ny "S" (ambony ambany) sy ireo izay mampitsivalana ny vozony miankavanana na miankavia. Tamin' ny volana Desambra 2019 dia fianakavian-sokatra miisa 14 no mitsinjara amina vondron-karazana miisa 86 sy karazana miisa 343. Ankoatra ny faritry ny [[tendrontany]] dia miparitaka amin'ny ampahany betsaka amin' ny Tany ireo biby mangatsia-dra ireo ary afaka miaina any amin' ny toeram-ponenana tena samy hafa. Atahorana ho lany tamingana ny 42% amin' ireo karazana ireo, noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany na noho ny fihazana tafahoatra zy ny fanondranana antsokosoko mankany ivelany. Amin' ireo tranga roa ireo dia tena mavesa-danja ny asan' ny olombelona, na dia eo aza ny fiarovana ireo biby ireo. == Tantara == Inoana ho tamin' ny fotoan' ny [[dinôzôro]], 200 tapitrisa taona tany aloha tany, no nisian' ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. <!--Noheverina fa izy ireo no hany tsy lany tamingana tamin'ny karazan'ny [[:en:clade|fianakaviamben'ny]] [[Anapsida]], izay ahitana ny [[:en:procolophonoid]]s, [[:en:millerettid]]s, [[:en:protorothyrids]] ary [[:en:pareiasaur]]s. Ny karan-dohan'ny Anapsid rehetra dia tsy ampy loaka amin'ny handriny fa ny [[:en:amniote|]]s kosa dia manana. Ny ankamaroan'ny anapsids dia ringana tamin'ny fotoana [[:en:Permian]], ankoatry ny procolophonoids izay mety ho razan'ny testudines (sokatra). Vao tsy ela anefa dia noheverina indray fa ny mahatonga ny karan-dohan'ny sokatra hitovy amin'ny an'ny anapsid, dia vao fiovana vao haingana fa tsy noho izy taranaky ny anapsid. Ny fikarohana phylogenetique tato aoriana dia nanasokajy ny sokatra ho isan'ny [[:en:Diapsid|diapsids]], akaikin'ny [[:en:Squamata|]] kokoa raha miohatra amin'ny [[:en:Archosauria|]]. <a href="http://www.your-sexcams.com">sexcams</a> == Evolution == The first turtles are believed to have existed in the era of the [[dinosaur]]s, 200 million years ago. Their exact ancestry is disputed. It was believed that they are the only surviving branch of the ancient [[clade]] [[Anapsida]], which includes groups such as [[procolophonoid]]s, [[millerettid]]s, [[protorothyrids]] and [[pareiasaur]]s. All Anapsid skulls lack a temporal opening, while all other extant [[amniote]]s have temporal openings (although in [[Mammalia|mammals]] the hole has become the [[zygoid arch]]). Most anapsids became extinct in the late [[Permian]] period, except procolophonoids and possibly the precursors of the testudines (turtles). However, it was recently suggested that the Anapsid-like turtle skull may be due to [[convergent evolution]] rather than to anapsid descent. More recent phylogenetic studies with this in mind placed turtles firmly within [[Diapsid|diapsids]], slightly closer to [[Squamata]] than to [[Archosauria]]. All molecular studies have strongly upheld this new phylogeny, though some place turtles closer to [[Archosauria]]. Re-analysis of prior phylogenies suggests that they classified turtles as anapsids both because they assumed this classification (most of them studying what sort of anapsid turtles are) and because they did not sample fossil and extant taxa were broadly enough for constructing the cladogram. While the issue is far from resolved, most scientists now lean towards a Diapsid origin for turtles. --> == Fiarovana == Ny ankabeazan' ny sokatra dia arovana, koa amin' ny ankapobeny dia tsy azo atao ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindraindrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy dia azon' ny olona te hifandray akaiky amin' ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy. Misy fifanarahana [[CITES]] natao tany [[Washington]] mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo avarotra. Sazy mafy no setrin' ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany. Ny fahalotoan' ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin' izany ny ateraky ny harona [[:fr:polyéthylène|plastika]], eo koa ny fampiasana harato ary ny [[fiovan' ny toetany]] no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra. == Sakafo == Maro samihafa ny sakafon' ny sokatra, arakaraka ny karazany. Ny sasany mihinana [[zavamaniry]], ny hafa mihinana nofom-biby, misy koa ny sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby. Amin' ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety: [[ravinkazo]] na [[voankazo]] samihafa, mety hiampy [[sifotra]] koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon' alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny harany, mampihena ny fahelam-piainany...). Ny sokatra an-drano indray anefa dia sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby ihany koa. Matetika dia amin' ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary avy eo manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny fandrosoan' ny taonany. == Tomban-taona iainana == Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman' ny sokatra dia eo amin' ny 50 taona eo ho eo. Anisan' ny fahela velona voarakitra ny an' ilay sokatra atao hoe [[:fr:Harriet la tortue|Harriet]], sokatra mankadiry tany amin' ny [[Vondronosy Galapagos]], izay naharitra 175 taona, na ny an' i [[Adwaita]], sokatra mankadiry tao [[Seisely]] izay nolazaina fa maty tamin' ny faha-250 taonany. == Lahy sa vavy? == Mahatsikaiky ny hahatonga ny atodin-tsokatra sasany ho lahy na vavy: raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20&nbsp;°C) na mafana be (40&nbsp;°C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha maripana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy. Afaka fantarina ihany koa ny sokatra lahy na vavy efa lehibe. Somary milentika ny kibon' ny lahy raha toa ka mivohitra kosa ny an' ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon' ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, nefa mahitsy sy fohy kokoa ny an' ny vavy. Fanampin' izay dia lehibe kokoa ny rambon' ny sokatra lahy raha miohatra amin' ny an' ny sokatra vavy. Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin' ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na mahavavy azy. == Arribada == Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja dia miara-manatody ny sokatra eny amin' ny morontsiraka. Io no atao hoe [[arribada|''arribada'']]. == Fiheverana momba ny sokatra == Amin' ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsy fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra<ref><small>Lahatsoratra momba [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf ny dikan'ny sokatra] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/34_tortue_symbole_vivant.pdf|date=20051106020016}} nataon'ny mpikambana amin'ny Wikipédia anankiray tamin'ny taona 2004.</small></ref>. == Jereo koa == * [[Sokatra maitso]] * [[Sokatra hodi-dranomasina]] == Rohy ivelany == '''Sehatra momba ny sokatra eto Madagasikara''' * {{de_icon}} [http://www.vermisst-gefunden.t-hermanni.de/ Vermisste Landschildkröten (Eva Knon)] - Sehatra an' i Eva Knon, momba ny fiompiana sokatra eto [[Madagasikara]] (amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemanina]]) '''Sehatra miteny anglisy''' * [http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ University of Canberra, Australia] {{Wayback|url=http://aerg.canberra.edu.au/pub/aerg/herps/ |date=20060401010518 }} - Ny sokatra sy biby ao <!-- reptiles -->Aostralia. * [http://www.anapsid.org/mainchelonians.html Melissa Kaplan] - Fiompiana sokatra. * [http://boxturtlesite.org/ Tess Cook] {{Wayback|url=http://boxturtlesite.org/ |date=20060318032940 }} - tortues-boîtes (Terrapene, Cuora...) * [http://www.britishcheloniagroup.org.uk/ British Chelonia Group] - Fikarakarana ny sokatra * [http://www.carapax.org/ Carapax] - The European Center for Chelonian Conservation * [http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm Mysty Corton's Care Centre] {{Wayback|url=http://www.carecentre.org.za/tortoise.htm |date=20050902200655 }} - Mpiompy sokatra aty Afrika * [http://www.chelonia.org/ World Chelonian Trust] - Fikambanana amerikana tarihin'i Darrell Senneke. * [http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html Herbert Becker] {{Wayback|url=http://www.clemmys.de/englisch/index_engl.html |date=20060618213824 }} - Fiompiana ny sokatra an-drano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm DGHT] {{Wayback|url=http://www.dght.de/ag/schildkroeten/english/eschildkroeten.htm |date=20090115210503 }} - * [http://www.gctts.org/ GCTTS] - Gulf Coast Turtle and Tortoise Society * [http://www.homopus.org/ Homopus Research Foundation] {{Wayback|url=http://www.homopus.org/ |date=20210126054451 }} - Fikarohana sy fitandrovana ny Homopus * [http://www.neoterrapin.com/home/ DiamondBack Terrapins] {{Wayback|url=http://www.neoterrapin.com/home/ |date=20051214080412 }} - momba ny Malaclemys terrapin * [http://www.ntts-az.org/ NTTS] {{Wayback|url=http://www.ntts-az.org/ |date=20060218044815 }} - The National Turtle & Tortoise Society, fikambanan'ny mpankafy Geochelone (Centrochelys) sulcata, amerikana * [http://nytts.org/ The New York Turtle and Tortoise Society] - Fikambanana nytts miaro ny sokatra * [http://www.pingleton.com/redfoot/redfoots.htm Mike Pingleton's Geochelone carbonaria] - Fiompiana Geochelone carbonaria iandraiketan'i Mike Pingleton (World Chelonian Trust) * [http://home.earthlink.net/~rednine/ Hatchling Haven] {{Wayback|url=http://home.earthlink.net/~rednine/ |date=20080229052107 }} - Takelaka [http://www.sexplaycam.us/ sex cam] manokan'i Darrell Senneke, talen'ny World Chelonian Trust * [http://www.schildpad.nl/en_index.html Foundation Turtle] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/en_index.html |date=20051103115310 }} - Stichting Schildpad any Holandy * [http://www.studbooks.org/ European Studbook Foundation] - Vondrona iombonan'ny mpiompy sokatra any Eoropa, miaro ny karazany mba tsy ho lany tamingana * [http://www.sulcata-station.org/ Sulcata Station] {{Wayback|url=http://www.sulcata-station.org/ |date=20060402205926 }} - Fanabeazana Geochelone (Centrochelys) sulcata * [http://www.tortoise.com/ American Tortoise Rescue] - Fikambanana amerikana ahafahana miompy sokatra (ho an'ny mpikambana ihany, mariho tsara fa arahin'ny fikambanana maso akaiky ireo sokatra !) * [http://www.tortoise.org/ CTTC] - California Turtle and Tortoise Club * [http://www.tortoisetrust.org/ Tortoise Trust] - Fikambanana anglisy ny Tortoise Trust * [http://www.tortoisereserve.org/ The Tortoise Reserve] {{Wayback|url=http://www.tortoisereserve.org/ |date=20060402222347 }} - Firaisamben'ny mozea, zoos, fikambanana miaro ny sokatra eran-tany. * [http://www.turtlesurvival.org/ TSA] - Turtle Survival Alliance, mpiara-miombon'antoka amin'ny UICN ho fiarovana ny sokatra sy ho fampiroboroboana ny teknikam-piompiana azy '''Sehatra amin' ny teny alemanina''' * "Cuora amboinensis Kamaroma", Rui Pessoa,2007, Lisbon, Portugal * [http://www.carbonaria.ch/ Faszination Schildkröten (Stefan Kundert)] {{Wayback|url=http://www.carbonaria.ch/ |date=20060424050425 }} - Fiompiana Geochelone carbonaria * [http://www.chrysemys.de/ Andreas Hennig] {{Wayback|url=http://www.chrysemys.de/ |date=20060402195416 }} - Fiompiana zavamananaina mivelona anaty rano * [http://www.clemmys.de/ Herbert Becker] - Fiompiana sokatra mivelona anaty rano (Clemmys, Sternotherus, Heosemys, Mauremys, Emys et Cuora) * [http://dght.de/ DGHT] - Deutsche Gesellschaft für Herpetologie und Terrarienkunde * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/schildkroeten/emys/index.html |date=20060206143832 }} - Fiompiana Emys orbicularis (cistude) * [http://www.geochelone.de/ Geochelone (Marion Minch)] {{Wayback|url=http://www.geochelone.de/ |date=20060118121505 }} - Fiompiana Geochelone elegans, Geochelone pardalis, ary Geochelone carbonaria * [http://www.isv.cc/ ISV] - Fikambanana Internationale Schildkröten Vereinigung * [http://www.landschildkroete.net/ Fredi Lupedi] - Fiompiana Testudo boettgeri * [http://www.nabeulensis.de/ Nabeulensis (Eva Knon)] - Fiompiana Testudo (Furculachelys) nabeulensis * [http://www.schildkroete.de/ Susanne et Gerd Vogt] - Fiompiana Testudo [http://www.adultcamtube.com porno chat] boettgeri * [http://www.schildkroeten.com/ Daniel Rädiker] - Fiompiana sokatra (mety ahitana olana kely ny sary) * [http://www.mediterrane-landschildkroeten.de/ Dominik Müller] - Fiompiana Testudo hermanni, hercegovinensis, graeca ary marginata * [http://www.schroete.de/ Helmut Beck] - Fiompiana sokatra * [http://www.sfoe.at/ SFO] - Fikambanana [http://www.liveneongirls.com/ livesex] {{Wayback|url=http://www.liveneongirls.com/ |date=20120815002713 }} otrisianina Schildkrötenfreunde Österreichs * [http://www.sigs.ch/ SIGS] - Fikambanana [http://www.xxxcamhub.com erotik cams] soisy Schildkröten-Interessengemeinschaft Schweiz * [http://www.sternotherus.de/ Sternotherus (Herbert Becker)] - Fiompiana Sternotherus (misy sary maro) * [http://www.t-hermanni.de/ Eva Knon] - Fiompiana [http://www.livexxxsluts.com Mobile Webcam] Testudo hermanni (sy boettgeri), Testudo (Agrionemys) horsfieldii, ary Pyxis arachnoides * [http://www.villa-testudo.de/ Villa Testudo] - Fikambanan'i Gerhard Eger [http://www.youramateurxxx.com SexCams] momba ny fiompiana Testudo * [http://www.zierschildkroete.de/ Xaver Wapelhorst] - Fiompiana sokatra an-drano * [http://www.landschildkroeten-zucht.com/ Landschildkröten] {{Wayback|url=http://www.landschildkroeten-zucht.com/ |date=20100507171524 }} '''Sehatra amin' ny teny italiana''' * [http://www.emysorbicularis.com/home.htm Tartaruga palustre Emys orbicularis] {{Wayback|url=http://www.emysorbicularis.com/home.htm |date=20060719201113 }} - Fiompiana cistudes * [http://www.marginata.it/index.html Testudo marginata] {{Wayback|url=http://www.marginata.it/index.html |date=20060204002119 }} - Fiompiana Testudo marginata any amin'ny sisin'i Mediteranea any Eoropa * [https://web.archive.org/web/20060508183035/http://www.geocities.com/Petsburgh/6356/ Testudo hermanni Site] - Fiompiana Testudo hermanni * [http://www.tartaclubitalia.it/ Tarta Club Italia] {{Wayback|url=http://www.tartaclubitalia.it/ |date=20110722055436 }} - Fiompiana sokatra. Famaritana maro momba ny karazan-tsokatra * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} Sehatra feno sary : Karazam-biby, fanadihadiana, tranga vitsy, kolokolo, sary manaitra, sns… * [http://www.tartaportal.it/ TartaPortal] - Tokontanibe momba ny sokatra tsy dia * [http://www.tartarughe.info/ Il mondo delle tartarughe] - Fiompiana Testudo * [http://www.tartarughe.org/ Tartarughe.org] - Fiompiana Testudo hermanni (Tortue d'Hermann) '''Sehatra amin' ny teny espaniôla''' * [http://www.tortugamania.cl/ Tortugamania] {{Wayback|url=http://www.tortugamania.cl/ |date=20060307210024 }} - Fiompiana ''Trachemys scripta elegans''. '''Sehatra amin' ny teny neerlandey''' * [http://www.schildpad.nl/ Stichting Schildpad] {{Wayback|url=http://www.schildpad.nl/ |date=20060221220357 }} - * [http://www.livexxxstrip.com/ Stichting Sexcams] * [http://www.schildpaddencentrum.nl/ Schildpaddencentrum] - Ivon-toerana Alphen aan den Rijn * [http://www.freewebs.com/hildamania/ Hildamania] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/hildamania/ |date=20060423160952 }} - Sehatr'i Hilda momba ny fiompiana Geochelone carbonaria '''Sehatra momba ny lalàna''' * [http://www.ecologie.gouv.fr/article.php3?id_article=4957/ Ny lalàna frantsay momba ny sokatra] Sehatra ofisialy frantsay * [http://www.ffept.org/reglementation.php sur le site FFEPT] * [http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm Lalàna, hita tao amin'ny sehatr'i Jacques Prestreau] {{Wayback|url=http://perso.wanadoo.fr/jacques.prestreau/tortues/pdf/legislation.htm |date=20050507111935 }} - Jacques Prestreau, mpamorona ny [http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ lahadinika momba ny sokatra] {{Wayback|url=http://fr.groups.yahoo.com/group/tortues/ |date=20060615051209 }} ao amin'ny Yahoo. '''Sehatra ahitana sary ahafahana mamantatra ny karazan' ny sokatra iray''' * [http://www.pingleton.com/LLIndex1.htm Mike Pingleton] * [http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm Mike Pingleton (sary hafa)] {{Wayback|url=http://www.herp-pix.org/chelonindex.htm |date=20051219134717 }} * [http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html Fritz Wüthrich] {{Wayback|url=http://home.datacomm.ch/fritz.wuethrich/bilder/index.html |date=20060206143519 }} * [http://henodus.com/ Henodus Chelyops] {{Wayback|url=http://henodus.com/ |date=20060402221410 }} '''Sehatra momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina''' * [http://web.tiscali.it/chelon_ea/ Chelon] {{Wayback|url=http://web.tiscali.it/chelon_ea/ |date=20060218195554 }} - Fandaharan'asa italiana momba ny fikarohana sy fiarovana ny sokatra an-dranomasina ny CHELON Marine Turtle Conservation and Research Program * [http://www.euroturtle.org/ EuroTurtle 21c] {{Wayback|url=http://www.euroturtle.org/ |date=20051231114845 }} - Tetikasa eoropeana * [http://www.medasset.org/ Medasset] - Mediterranean association to save the sea turtles. Tetikasa lehibe eoropeana momba ny fiarovana ny sokatra an-dranomasina any Meditaranea * [http://www.medasset.org/rsrce_bank/ Lisitr'ireo organisations eoropeana miaro sy mikajy ny sokatra an-dranomasina] {{Wayback|url=http://www.medasset.org/rsrce_bank/ |date=20070928195811 }} * [http://www.seaturtle.org/ Seaturtle.org] Fikambanana amerikana manome angona amin'ny Internet ho an'ny organisma manao fikarohana momba ny sokatra an-dranomasina, na miaro azy * {{de_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/ Turtle Foundation] * {{en_icon}} [http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html Turtle Foundation] {{Wayback|url=http://www.schildkroeten-stiftung.org/epages/engl_home.html |date=20070928105923 }} * [http://www.turtle.ky/ Cayman Turtle Farm] fiarovana sokatra an-dranomasina ao amin'ny nosy Cayman * [http://www.turtles.org/ Turtle Trax] Ivon-toerana fiarovana sokatra an-dranomasina ao Hawaii '''Ny krizy lehibe mahazo ny sokatra any Azia''' * [http://www.asianturtlenetwork.org/ ATCN] - Asian Turtle Conservation Network * {{fr_icon}} [http://www.chelonia.org/Articles/China/China_fr.htm World Chelonian Trust] - takelaky ny World Chelonian Trust momba ny krizy mahazo ny sokatra any Azia, ahiana ho lany tamingana haingana * [http://nytts.org/asianturtlecrisis.html NYTTS] - New York Turtle [http://www.nudegaycams.net gay cam] and Tortoise Society * [http://nytts.org/vietnam/index.html NYTTS Spécial Vietnam] {{Wayback|url=http://nytts.org/vietnam/index.html |date=20060216065845 }} - Cuc Phuong Conservation Project & New York Turtle and Tortoise Society '''Sehatra hafa''' * Kisary momba ny [http://www.infovisual.info/02/019_fr.html firafitry ny sokatra] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/019_fr.html |date=20060509185548 }}, ny [http://www.infovisual.info/02/020_fr.html atiny] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/020_fr.html |date=20060515150700 }} na ny [http://www.infovisual.info/02/021_fr.html karany] {{Wayback|url=http://www.infovisual.info/02/021_fr.html |date=20060515150711 }} * [http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi Sary] {{Wayback|url=http://www.apnee.be/IMG/avi/turtle.avi |date=20070929191014 }} [http://sexday.info .] {{Wayback|url=http://sexday.info/ |date=20110809083944 }} [http://add-dream.com .] {{Wayback|url=http://add-dream.com/ |date=20110514215022 }} mihetsika, sokatra nalaina tany amin'ny Ranomasina Mena, tao Charm el-Cheikh] * [Sary sy karatra postaly * {{en_icon}} [http://turtleshop.com/ TurtleShop] Sary sy karatra postaly * {{de_icon}} [http://turtleshop.de/ TurtleShop] {{Wayback|url=http://turtleshop.de/ |date=20060206091737 }} Sary sy karatra postaly == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Biby]] 84srzvfz5llmoj78atve0nun13mjoz2 0 2327 1135846 1132010 2026-04-21T08:27:57Z Thelezifor 15140 1135846 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lightning_NOAA.jpg|300px|thumb|Tselatra sy varatra vokatry ny herinaratra amin' ny rivotra ka mipoaka]]Ny '''varatra''' dia ny fianjeran' ny elektrôna entin' ny [[orana]] sy [[rivotra]] avy amin' ny [[rahona]] eto an-tany. Ny [[vy]] maranitra (antsoina hoe [[fandri-baratra]]) amin' ny tafon-trano no fianjerany. Raha tsy misy ny fandri-baratra dia mety ny [[olona]], ny [[biby]] na [[hazo]] no ianjerany ka maty na may ilay voan' ny [[loza]]. Ny [[tselatra]] dia matetika hita aoriana kelin' ny varatra. Na dia loza voajanahary aza ny varatra dia misy ihany koa ny finoana fa misy ny olona afaka mandefa azy ireny na sompatra ataon'ny olona. == Jereo koa == * [[Tselatra]] * [[Oram-baratra]] * [[Rahona]] == Loharano == [[Sokajy:Fizika]] [[ja:雷#雷鳴]] bhs8btwhmu1klixjxthf809x8ilojfa 4 6929 1135833 1135692 2026-04-21T05:21:25Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135833 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Румен Радев 31 дек 2025 (cropped).jpg|thumb|Румен Радев]] * 20 avrily 2026 : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[Tsunami|tsunami]]. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. <noinclude> * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} 3wqjjjc0tlz6vimobt7lhxyl3jhqeyj 1135834 1135833 2026-04-21T05:24:09Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135834 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Румен Радев 31 дек 2025 (cropped).jpg|thumb|Румен Радев]] * [[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]] : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[Tsunami|tsunami]]. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> <noinclude> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} mjlr76tf7oeow0br6pvtn5qlob1gycx 1135835 1135834 2026-04-21T05:24:40Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135835 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Румен Радев 31 дек 2025 (cropped).jpg|thumb|Румен Радев]] * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[Tsunami|tsunami]]. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> <noinclude> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} 7x2nn5o0joq0g0ol4qvvl2fvscu28do 0 8688 1135832 1057605 2026-04-21T04:32:29Z HarryWurst 36292 1135832 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Pays | nom_local1=Suomen tasavalta | langue1=fi | prononciation1=Suomi_Finland.ogg | nom_local2=Republiken Finland | langue2=sv | prononciation2=Suomi_Finland.ogg | nom_malgache=Repoblikan' i Finlandy | image_drapeau=Flag of Finland.svg | lien_drapeau=Drapeau de la Finlande | image_blason=Coat of arms of Finland.svg | lien_blason=Mari-piandrian’ i Finlandy | image_carte=EU-Finland.svg | devise=Tsy misy | langues=[[fiteny finoa]], [[fiteny soedoà]] | capitale=[[Helsinki]] | coordonnées_capitale={{coord|60|10|N|24|56|E}} | lien_villes=Tanànan' i Finlandy | titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra | plus_grande_ville=[[Helsinki]] | type_gouvernement=[[Repoblika]] arak' antenimiera | titres_dirigeants=[[Filoha]]<br />&nbsp;- [[Praiminisitra]] | noms_dirigeants=[[Alexander Stubb]]<br />[[Petteri Orpo]] | superficie_rang=65 | superficie_totale={{formatnum:338145}} | pourcentage_eau=9,4 % | population_rang=109 | population_totale={{formatnum:5279228}} | population_année=2008 | densité=17,25 | type_indépendance=Daty | pays_indépendance=DAvy amin'i Rosia | date_indépendance=6 Desambra 1917 | pays frontaliers={{RUS}}{{-}}{{SWE}}{{-}}{{NOR}} | gentilé=Finlandey | IDH= {{augmentation}} 0,959 | IDH_année= 2008 | IDH_catégorie=avo | IDH_rang= faha 12 | monnaie=[[Euro]] | code_monnaie=EUR'''¹''' | fuseau_horaire=+2 | hymne_national=[[Maamme]] (Ny tanindrazanay) | domaine_internet=.fi | indicatif_téléphonique=358 }} I '''Finlandy''' na '''Finlanda''' dia firenena any [[Eorôpa Avaratra]] ao amin' ny [[Vondrona Eorôpeana]] hatry ny taona [[1995]], manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasina Baltika]], indrindra eo amin' ny Helodranon' i Bôtnia sy ny Helodranon' i Finlandy any atsimo. Ny tany misy an' i Finlandy dia any ivelan' ny [[Saikanosy Skandinava]], any avaratra-andrefan' i [[Rosia]] ary any atsinanan' i [[Soeda]]. Manodidina ny iray ampahatelon’ ny tanin’ i Finlandry (i Lapônia) dia ao avaratry ny ny [[Faribolana arktika|Faribolan-tendrontany Arktika.]] Ara-jeôgrafia dia indraindray ampidirina ao amin’ ny faritr’ i [[Skandinavia]] ity  firenena ity. Mihoatra kelin’ ny 65 % amin’ ny tanin’ i Finlandy no rakotry ny ala. Ahitana [[farihy]] miisa mihoatra ny 6 500 any ho any, ao amin’ ny Saikanosin’ i Ahvenanmaa ao atsimo-andrefana, ity fifrenena ity. Mitombo 1 000 km² isan-taonjato ny velaran-tanin’ i Finlandy noho ny fitsoniky ny [[ranomandry]] izay mahatonga ny fisehoan’ ny tany rakotra ranomandry taloha. Io toerana io dia tratran' ny hatsiaka ary ngazana an-tapany mandritry ny andro ririnina. Miisa 5,3 tapitrisa ny mponina any ka mahatonga an' i Finlandy ho anisan' ny firenena kely [[hakitroky ny mponina]] indrindra eto an-tany. Ny ankabeazan' ny olona any Finlandy dia mipetraka any amin' ny tapany atsimony misy ny renivohitra [[Helsinki]], sy ny tanàna lehibe toa an' i [[Espoo]] sy i [[Vantaa]], ao amin' ny Faritanin-drenivohitra. Ny [[Finlandey (vahoaka)|Finlandey]] dia manana fiteny ôfisialy roa, ny [[fiteny finoa]] sy ny [[fiteny soedoa]], ary amin' ireo teny ireo dia '''''Suomi''''' sy '''''Finland''''' ny anaran' ilay firenena. Nandritry ny ela, i Finlandy dia nentin' ny Fanjakan' i Soeda mifanila aminy, namorona ny renivohitra voalohany atao hoe Turku, i Finlandy dia mbola voamariky ny ady nampifanohitra azy tamin' i [[Rosia]], izay tanjaka imperialista nahalasa azy ho diose rosiana [[mizaka tena]] tamin' ny taona 1809; tamin' ny taonjato faha-20 i Finlandy vao nahazo fahaleovan-tena tamin' i Rosia taorian' ny ady an-trano niseho tamin' ny taona 1917. == Fiteny any Finlandy == Ny [[fiteny ôfisialy]] any Finlandy dia ny [[fiteny soedoa]] sy ny [[fiteny finoà]]. Ny fiteny finoà dia ao amin' ny [[vondrom-piteny finô-ogrianina]], miaraka amin' ny [[fiteny estôniana]] sy ireo fiteny sama (lapôna) ary ny [[fiteny hongariana]]. Ireo fiteny telo ireo dia samihafa amin' ny fiteny hafa tenenina ao [[Eorôpa]] ao satria, tahaka ny [[fiteny baska]], tsy fiteny ao amin' ny [[vondrom-piteny indô-eorôpeana]]. Ny fototry ny fiteny finoà dia voasoratra ary nataon' i Mikael Agricola (arsevakin' i Turku) fehezam-pitsipika, nanoratra boky fianarana abidy tamin' ny taona 1543. Ny teny hoe "finoa" sy "finlandey" dia samy ampiasaina mba hanondroana an' io fiteny io. Ny fomba matetika ampiasiana dia manasaraka ireo teny roa ireo: * Ny hoe "finoa" dia ampiasaina mba hiresahana ny zava-mitranga ara-tantara sy ara-etnôlojia ary azo ampiasiana mba hanondroana ny mponina sy ny fiteny: noho izany, marina ny hoe "fiteny finoa", "fiteny finoa taloha" (nipetraka tsimoramora tao Finlandy hatry ny taona 500 tal. J.K.), sns. Fa, tsy afaka tenenina hoe ipetrahan' ny Finoa i Finlandy, tsy ny Finoa irery ihany no mipetraka ao Finlandy, ary io teny io dia midika zavatra hafa fa tsy amin' ny lafiny demôgrafia fotsiny. * Ny hoe "finlandey" dia midika hoe "olom-pirenena mipetraka ao Finlandy", firenena 'teraka' na nahazo fahaleovantena tamin'ny 1917. Ny ankamaroan' ny mponina mipetraka any Finlandy any dia miteny finoà (91,6 %n' ny mponina eo ho eo, araka ny demôgrafian' i Finlandy). Misy any Finlandy koa ny olona miteny soedoàa (3 hetsy eo ho eo) ary mponina vitsy an' isa miteny [[Fiteny lapôna|lapôna]]; vinavìnaina ho 1 500 any ho any ny olona miteny io fiteny io ao Finlandy. Manampy izany koa ny [[Rôma (vahoaka)|vahoaka rôma]] maro an' isa (1 hetsy eo ho eo). Any Finlandy izany dia misy olom-pirenena Finlandey finoà sy soedoà (fa ny mpiteny soedoà rehetra akory dia tsy voatery manan-drazana soedoà), misy hafa manan-drazana soedoà miteny soedoà na miteny finoà (ny fiteny soedoà taloha niova tenin-dreny), ny Same dia miteny finoà (ary tsy mahay miteny [[Fiteny samy|samy]] intsony). == Tantara == [[Sary:Finland1932physical.jpg|220p|ankavanana|thumb|Ny saritan'i Finlandy tamin'ny 1920-1930]] Ny soritra navelan’ ny fanorenam-ponenan’ ny olombelona any amin’ ny faritra misy an’ i Finlandy (angamba ny [[Lapôna (vahoaka)|Lapôna]]) dia tany amin’ ny taona 7 000 tal. J.K. any ho any. Nanorim-ponenana tao amin’ io faritra io ny [[Finoà (vahoaka)|Finoà]] nanomboka tamin’ ny taonarivo faha-2 tal. J.K., avy eo tonga koa ny [[Vikingy (vahoaka)|Vikingy]] tamin’ ny taonjato faha-11. Ampolo taona vitsy taty aoriana dia nanjakazaka tamin’  ny Finoà ny [[Soedoà (vahoaka)|Soedoà]]. I Finlandy, nandritry ny [[Andro Antenatenany]], hatramin' ny taonjato faha-19, dia singan' ny Fanjakan' i Soeda. Namondrona an’ i [[Danemarka]] sy i [[Soeda]] sy i la [[Norvezy]] ary i Finlandy ny [[Firaisan' i Kalmar]]. Tamin’ ny taonjato faha-18 dia nalain’ i [[Rosia]] tamin’ i Soeda ny tanin’ i Finlandy, tao ambanin' ny Fanjakan' i Rosia izy tamin' ny taona 1809 hatramin' ny 1817. Mandritra io fotoana io dia diose lehibe [[mizaka tena]] izy. Ady maro tamin' i Soeda sy tamin' i Rosia no nitranga tany Finlandy, indrindra io amin' ny misy ny rova soedoà an' ny Suomenlinna (Sveaborg amin' ny teny soedoa), eo am-pidirana an' i Helsinki. Zato taona mahery taty aoriana, tamin’ ny taona 1917, dia nanambara ny fahaleovan-tenany i Finlandy nefa tamin’ ny taona 1920 vao nanaiky an’ izany ny [[Firaisana Sôvietika]]. Taorian’ ny [[Ady Lehibe Faharoa]] dia nitoetra ho firenena tsy miandany i Finlandy nefa nifandray ara-diplômasia tamin’ ny Firaisana Sôvietika. Niditra tao amin’ ny [[Vondrona Eorôpeana]] i Finlandy tamin’ ny taona 1995. == Jeôgrafia == I Finlandy dia firenena any avaratra indrindra amin' i [[Eorôpa]]. Iray ampahan-telon' ny taniny dia any avaratry ny faribolan-tendrontany avaratra. I Finlandy dia mizara sisintany amin' i [[Soeda]] any andrefana, amin' i [[Nôrvezy]] any avaratra ary amin' i [[Rosia]] any atsinanana. Ny morontsirany dia misokatra eo amin' ny [[Ranomasina Baltika]] : any andrefana ny Helodranon' i Bôtnia, ary any atsimo ny Helodranon' i Finlandy. === Tôpôgrafia === Ny ankabeazan' ny velaran-tanin' i Finlandy dia mipetraka eo amina fanambany (socle) hersiniana nopasohin' ny ranomandry. Tamin' ny ranomandry nitsonika tamin' ny faran' ny Fivaingan' i Würm, ny endriky ny faritra dia vohitra vita vatomainty (granita) feno farihy sy farihikely. I Finlandy dia firenena manam-belarantany 338 145 km², ary ny 33 522 km² amin' ireo no farihy, miisa 187 888. Ny rano any Finlandy dia folo isan-jaton' ny velaran-tany. Eo anivon' ilay firenena no misy ny farihy Saimaa izay farihy fahefatra ngeza indrindra ao Eorôpa, izay manana velarana mirefy 4 400 km². == Toekarena == Anisan’ ireo vahoaka be fidiram-bola indrindra maneran-tany ny mponina any Finlandy.[[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|Pielinen]] [[Sary:Fortumin pääkonttori.jpg|thumb|ankavanana|180px|Foiben'i Fortu]] I Finlandy no firenena namoronana ny marika Nokia, orinasa lehibe mpanamboatra finday, ohatra: Kone, Outokumpu, Rautaruukki, Amer Sports, Fiskars, UPM-Kymmene, Stora Enso, Patria, F-Secure, Tieto, Marimekko, VR-Yhtymä Oy... Ny isan' ny olona afaka miasa dia misy 2,66 tapitrisa. Ny vola ampiasain' i Finlandy dia ny Euro, vola nanomboka nampiasainy tamin' ny 1 Janoary 1999. I Finlandy dia faha sivy amin' ny FPO na [[Famantaram-pivoaran'ny Olombelona]] tamin' ny taona 2007. == Demôgrafia == Anisan’ ireo firenena manana mponina ambany hakitroka indrindra ao Eorôpa i Finlandy. [[Sary:Finland demography.png|200px|ankavanana|thumb|Ny demôgrafian' i Finlandy an-tsary]] '''Isam-ponina :''' {{formatnum:5255580}} mponina (faran' ny 2005)<br /> ''Isam-ponina araka ny taona :'' 0-14&nbsp;taona&nbsp;: 18 % ; 15-64&nbsp;taona&nbsp;: 66,97 % ; +&nbsp;65&nbsp;taona : 15,03 % '''Halavam-piainan' ny lehilahy :''' 74&nbsp;taona (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Halavam-piainan' ny vehivavy :''' 81&nbsp;taona (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Taha fitombohan' ny isam-ponina:''' 0,16 % (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Taha ny fiterahana :''' 10,69&nbsp;‰ (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Taha ny fahafatesana :''' 9,75&nbsp;‰ (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Fahafatesan' ny zaza :''' 3,79&nbsp;‰ (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Zaza/vehivavy :''' 1,7&nbsp;enfant/femme (tamin' ny&nbsp;2001)<br /> '''Taha ny Fifindramonina :''' 0,61&nbsp;‰ (tamin' ny&nbsp;2001) == Kolontsaina == [[Sary:Sauna 2.jpg|ankavia|200px|thumb|Ny sauna dia anisan'ny evan'ny kolontsaina finlandey]] Azy manokana ny kolontsaina finlandey, ary samihafa amin' ny firenena akaikiny ny azy. Na dia taonjato iray aza izy no voatery lasa singan' ny firenena rosiana, firenena mizara sisintany aminy, ny fianjadiana rosiana dia kely kokoa raha mitaha amin' ny fianjadiana soedoa na alemana. Ny fitiavan-kolontsain' ny Finlandey dia teraka tamin' ny taonjato faha-9, tamin' i Finlandy mbola anisan' ny faritra nofehezin' ny Rosiana, niteraka fandalan-tanindrazana io fanjanahan-tany io. == Jereo koa == '''Firenena ao Eorôpa''' [[Albania]] - [[Alemaina]] - [[Andôra]] - [[Aotrisy]] - [[Belzika]] - [[Bielôrosia]] - [[Bolgaria]] - [[Bôsnia-Herzegôvina]] - [[Danemarka]] - [[Espaina]] - [[Estônia]] - [[Fanjakana Mitambatra]] - [[Finlandy]] - [[Frantsa]] - [[Grisia]] (na [[Gresy]]) - [[Hôngria]] (na [[Hongaria]]) - [[Irlanda]] - [[Islandy]] - [[Italia]] - [[Jeôrjia]] - [[Repoblikan' i Kipra|Kipra]] (na [[Repoblikan' i Kipra|Sipra]]) - [[Krôasia]] (na - [[Krôatia]]) - [[Letônia]] - [[Liktenstaina]] - [[Litoania]] - [[Loksemborga]] - [[Masedônia Avaratra]] (na [[Makedônia Avaratra]])- [[Malta]] - [[Môldavia]] - [[Môntenegrô]] - [[Nederlandy]] - [[Nôrvezy]] - [[Okraina]] - [[Pôlônia]] - [[Pôrtogaly]] - [[Tsekia]] - [[Romania]] - [[Rosia]] - [[San-Marîno]] - [[Serbia]] - [[Slôvakia]] - [[Slôvenia]] - [[Soeda]] - [[Soisa]] - [[Tsekia]] - [[Vatikàna|Vatikàna.]] '''Kôntinenta eto an-tany''' * [[Afrika]] * [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) * [[Azia]] * [[Eorôpa]] * [[Ôseania]] * [[Antarktika]] === Rohy ivelany === ;Sehatra ofisialy * {{fr}} [http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parlement/index.htx Antenimieran'i Finlandy] {{Wayback|url=http://web.eduskunta.fi/Resource.phx/parlement/index.htx |date=20080905155548 }} * {{sv}}{{fi}}{{en}}[http://www.regeringen.fi/hallitus/sv.jsp Governemanta finlandey] {{Wayback|url=http://www.regeringen.fi/hallitus/sv.jsp |date=20120126045111 }} * {{fr}} [http://www.visitfinland.com/w5/fr/index.nsf/(pages)/index Sehatra ofisialin'ny fizahantany finlandey] {{vangovango}} {{Commons|Category:Finland}} [[Sokajy:Firenena]] [[Sokajy:Finlandy|*]] tow9pgfhjk2vdolnpmfsxw266tnaih9 0 99408 1135801 1129128 2026-04-20T21:07:54Z HarryWurst 36292 420 300 1135801 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.326670|-48.952780}} {{infobox tanàna |anarana =Anápolis |velarantany = 918 |isam-ponina = 420.300 |haavo = 1017 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = [[Goiás]] |ben'ny tanàna = |sary =Parque Ambiental Ipiranga, Anápolis, 2022.jpg |saina=Bandeira de Anápolis - GO.svg }} [[File:Goias Municip Anapolis.svg|thumb|left| Anapolis]] I '''Anápolis''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i [[Centro Goiano]], [[Zana-paritan'i Anápolis|Anápolis]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 918 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 420.300 tamin'ny taona 2025. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] 0pyxav29mmrg810zuc32j56qyqtbopy 1135803 1135801 2026-04-20T21:11:04Z HarryWurst 36292 1135803 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.326670|-48.952780}} {{infobox tanàna |anarana =Anápolis |velarantany = 918 |isam-ponina = 420.300 |haavo = 1017 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = [[Goiás]] |ben'ny tanàna = [[Marcio Corrêa]] ([[Partido Liberal|PL]]) <br/>(2025-2028) |sary =Parque Ambiental Ipiranga, Anápolis, 2022.jpg |saina=Bandeira de Anápolis - GO.svg }} [[File:Goias Municip Anapolis.svg|thumb|left| Anapolis]] I '''Anápolis''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i [[Centro Goiano]], [[Zana-paritan'i Anápolis|Anápolis]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 918 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 420.300 tamin'ny taona 2025. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] 10qz3grxb3vagmsucnop79ckzijniqc 0 99596 1135798 1130476 2026-04-20T21:01:24Z HarryWurst 36292 1135798 wikitext text/x-wiki {{coord|-18.419170|-49.215280}} {{infobox tanàna |anarana =Itumbiara |velarantany = 2.447,01 |isam-ponina = 107.970 |haavo = 448 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = [[Goiás]] |ben'ny tanàna = |sary =Avenida Goiatuba.jpg |saina=Flag of Itumbiara GO.png }} [[File:Goias Municip Itumbiara.svg|thumb|left|Itumbiara]] I '''Itumbiara''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i [[Sul Goiano]], [[Zana-paritan'i Meia Ponte|Meia Ponte]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.447,01 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 107.970 tamin'ny taona 2022. Eo amin'ny lalambe federaly [[BR-153]] no misy an'i Itumbiara, 197 km atsimon'i [[Goiânia]] eo amin'ny sisin-tany amin'ny fanjakan'i {{Minas Gerais}}, avaratry ny reniranon'i [[Rio Paranaíba]]. ==Kaominina manamorona== *Avaratra: [[Goiatuba]], [[Panamá (Goiás)]] ary [[Buriti Alegre]] * Atsimo: [[Araporã]], [[Cachoeira Dourada (Goiás)]] (GO) ary [[Cachoeira Dourada (Minas Gerais)]] ([[Minas Gerais]]); * Atsinanana: [[Buriti Alegre]] * Andrefana: [[Inaciolândia]] sy [[Bom Jesus de Goiás]] Halavany mankany an-drenivohitra: 205 km ==Renirano== *[[Rio Paranaíba]] {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] 0hxzzf901u3eyhzxfx16ogm1a437s2k 1135799 1135798 2026-04-20T21:02:09Z HarryWurst 36292 1135799 wikitext text/x-wiki {{coord|-18.419170|-49.215280}} {{infobox tanàna |anarana =Itumbiara |velarantany = 2.447,01 |isam-ponina = 107.970 |haavo = 448 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = [[Goiás]] |ben'ny tanàna = |sary =Avenida Goiatuba.jpg |saina=Flag of Itumbiara GO.png }} [[File:Goias Municip Itumbiara.svg|thumb|left|Itumbiara]] I '''Itumbiara''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i [[Sul Goiano]], [[Zana-paritan'i Meia Ponte|Meia Ponte]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.447,01 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 107.970 tamin'ny taona 2022. Eo amin'ny lalambe federaly [[BR-153]] no misy an'i Itumbiara, 197 km atsimon'i [[Goiânia]] eo amin'ny sisin-tany amin'ny fanjakan'i {{Minas Gerais}}, avaratry ny reniranon'i [[Rio Paranaíba]]. ==Kaominina manamorona== *Avaratra: [[Goiatuba]], [[Panamá (Goiás)]] ary [[Buriti Alegre]] * Atsimo: [[Araporã]], [[Cachoeira Dourada (Goiás)]] (GO) ary [[Cachoeira Dourada (Minas Gerais)]] ([[Minas Gerais]]); * Atsinanana: [[Buriti Alegre]] * Andrefana: [[Inaciolândia]] sy [[Bom Jesus de Goiás]] Halavany mankany an-drenivohitra ( [[Goiânia]]): 205 km ==Renirano== *[[Rio Paranaíba]] {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] 0m9zoro1e3vdyt8r9x2u5s8wox1du9f 1135800 1135799 2026-04-20T21:02:48Z HarryWurst 36292 1135800 wikitext text/x-wiki {{coord|-18.419170|-49.215280}} {{infobox tanàna |anarana =Itumbiara |velarantany = 2.447,01 |isam-ponina = 107.970 |haavo = 448 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Goiás}} |ben'ny tanàna = |sary =Avenida Goiatuba.jpg |saina=Flag of Itumbiara GO.png }} [[File:Goias Municip Itumbiara.svg|thumb|left|Itumbiara]] I '''Itumbiara''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i [[Sul Goiano]], [[Zana-paritan'i Meia Ponte|Meia Ponte]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.447,01 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 107.970 tamin'ny taona 2022. Eo amin'ny lalambe federaly [[BR-153]] no misy an'i Itumbiara, 197 km atsimon'i [[Goiânia]] eo amin'ny sisin-tany amin'ny fanjakan'i {{Minas Gerais}}, avaratry ny reniranon'i [[Rio Paranaíba]]. ==Kaominina manamorona== *Avaratra: [[Goiatuba]], [[Panamá (Goiás)]] ary [[Buriti Alegre]] * Atsimo: [[Araporã]], [[Cachoeira Dourada (Goiás)]] (GO) ary [[Cachoeira Dourada (Minas Gerais)]] ([[Minas Gerais]]); * Atsinanana: [[Buriti Alegre]] * Andrefana: [[Inaciolândia]] sy [[Bom Jesus de Goiás]] Halavany mankany an-drenivohitra ( [[Goiânia]]): 205 km ==Renirano== *[[Rio Paranaíba]] {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Goiás]] gy3oy9gezsc8v5s8kjd5uzm75znszgc 0 171728 1135809 908412 2026-04-20T22:10:33Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135809 wikitext text/x-wiki {{Coord|47.4125|-1.3758}} {{infobox tanàna |tanàna=Ligné |firenena={{Frantsa}} |faritany=[[Pays de la Loire]] |velarantany=45.41 |isam-ponina=3778 |ben'ny tanàna=Maurice Perrion }} [[sary:Blason ville fr Ligné (Loire-Atlantique).svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Ligné]] I '''Ligné''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Ancenis, ao amin'ny departemantan'i [[Loire-Atlantique]], ao amin'ny faritr'i [[Pays de la Loire]], ao [[Frantsa]]. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 44082. I Maurice Perrion no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays d'Ancenis == Jeografia == Ny isam-ponin'i Ligné dia 3778 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 12 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 72 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 47.4125° ary -1.3758° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1. == Rohy ivelany == * http://www.ligne.fr/ {{Wayback|url=http://www.ligne.fr/ |date=20100510121646 }} : Tranonkala * [http://www.communes.com/recherche/?q=Ligné Eo amin'i www.communes.com] <references/> [[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Loire-Atlantique]] nvce4bs7ty3d1wc1i2ost90490v91lu 0 189690 1135816 1113457 2026-04-21T03:11:25Z HarryWurst 36292 1135816 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Carl Gustaf Emil Mannerheim.png |anarana=Carl Gustaf Emil Mannerheim |teraka=4 Jiona 1867 |maty=27 Janoary 1951 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Carl Gustaf Emil Mannerheim''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Rosia]] sy [[Finlandy]] teraka ny 4 Jiona 1867 ary maty ny 27 Janoary 1951 tao [[Lausanne]] ([[Soisa]]). I Mannerheim dia Komandin'ny Tafika Filandy tamin'ny Adin'ny Ririnina tamin'ny 1939/1940 sy tamin'ny Ady Fitohizana nanomboka tamin'ny 1941 ka hatramin'ny 1944. Nanomboka tamin'ny 1944 ka hatramin'ny 1946 izy no filohan'i Finlandy. ==Ny fiainany manokana== I Carl Robert Mannerheim no rainy. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Carl Mannerheim. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-6 !mpandimby |-align="center" | [[Risto Ryti ]]<br/> (1940-1944) ||[[Gustaf Mannerheim]]<br/>1944-1946 ()|| [[Juho Kusti Paasikivi]]<br/> 1946- 1956 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] ===Rohy ivelany=== * Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/015xww] {{Wayback|url=https://www.freebase.com/m/015xww |date=20160115173028 }} [[sokajy:Biôgrafia]] {{vangovango}} [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1867]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1951]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] podw6l459npap0gnmd086jeheak5yp9 1135817 1135816 2026-04-21T03:11:43Z HarryWurst 36292 1135817 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Carl Gustaf Emil Mannerheim.png |anarana=Carl Gustaf Emil Mannerheim |teraka=4 Jiona 1867 |maty=27 Janoary 1951 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Carl Gustaf Emil Mannerheim''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Rosia]] sy [[Finlandy]] teraka ny 4 Jiona 1867 ary maty ny 27 Janoary 1951 tao [[Lausanne]] ([[Soisa]]). I Mannerheim dia Komandin'ny Tafika Filandy tamin'ny Adin'ny Ririnina tamin'ny 1939/1940 sy tamin'ny Ady Fitohizana nanomboka tamin'ny 1941 ka hatramin'ny 1944. Nanomboka tamin'ny 1944 ka hatramin'ny 1946 izy no filohan'i Finlandy. ==Ny fiainany manokana== I Carl Robert Mannerheim no rainy. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Carl Mannerheim. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-6 !mpandimby |-align="center" | [[Risto Ryti ]]<br/> (1940-1944) ||[[Gustaf Mannerheim]]<br/>1944-1946 ()|| [[Juho Kusti Paasikivi]]<br/> 1946- 1956 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1867]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1951]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] dv12z2k4yufjiosqn7uxsbkh1wys5sy 0 190894 1135831 1076075 2026-04-21T04:28:18Z HarryWurst 36292 1135831 wikitext text/x-wiki [[file:Flag of NATO.svg|frameless|right|247x247px]] Ny '''Fikambanan&#39; ny Fifanarahan&#39; i Atlantika Avaratra''' dia fikambanam-pirenena nanaiky ny hifampiaro. Ny firenena ao amin' io fikambanana io dia firenena [[Eorôpa|eorôpeanina]] sy [[Amerika|amerikanina]]. Nitsangana tamin' ny taona 1949 taorian' ny fanaovan-tsonia ny [[Fifanarahan' i Atlantika Avaratra]] io fikambanana io.[[file:NATO members (blue).svg|frameless|right]] == '''Fanjakana Mpikambana''' == ===Mpikambana Mpanorina === :{{BEL}} :{{Danemarka}} :{{FRA}} :{{Islandy}} :{{ITA}} :{{CAN}} :{{Loksemborga}} :{{Nederlandy}} :{{NOR}} :{{Portogaly}} :{{GBR}} :{{USA}} ===Hatramin'ny 18 Febroary 1952: === :{{Grisy}} :{{TUR}} ===Hatramin'ny 9 Mey 1955=== :{{DEU|2=Repoblika Federalin'i Alemaina}}<ref>[https://web.archive.org/web/20090215113946/https://www.nato.int/docu/review/2005/issue2/german/history.html ''Fidiran'i Alemaina ]</ref> === Hatramin'ny 30 Mey 1982 === :{{ESP}} === Hatramin'ny 12 Martsa 1999 === :{{POL}} :{{CZE}} :{{Hongaria}} === Hatramin'ny 29 Martsa 2004 === :{{BGR}} :{{EST}} :{{LVA}} :{{LTU}} :{{Romania}} :{{Slovakia}} :{{SVN}} === Hatramin'ny 1 Aprily 2009 === :{{ALB}} :{{HRV}} === Hatramin'ny 5 Jona 2017 === : {{MNE}} === Hatramin'ny 27 Martsa 2020 === :{{MKD}} === Hatramin'ny 4 Aprily 2023 === :{{FIN}} === Hatramin'ny 7 Martsa 2024 === :{{SWE}} '''Amin'izao fotoana izao: 32''' ===Satan'ny mpandinika:=== :{{BIH}} :{{GEO}} :{{UKR}} == Jereo koa == * [[Ady Mangatsiaka]] * [[Vondron-Tany Andrefana]] {{commonscat|NATO}} [[sokajy:Fikambanana iraisam-pirenena]] [[sokajy:Miaramila]] 9pey8vyw6ma2h5a735z6q7s3ltbcv4l 0 225181 1135843 1123890 2026-04-21T07:04:06Z HarryWurst 36292 1135843 wikitext text/x-wiki {{vangovango}} [[Sary:Alexus Laird and Felicity Passon.jpg|vignette|331x331px|Mpandray anjara amin'ny Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana ]] Ny '''Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana''' (amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] "''Jeux des îles de l'océan Indien''" ary amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] "''Indian Ocean Island Games''") dia fifaninanana ara-panatanjahantena na fihaonan' ireo [[nosy]] ao atsimo-andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Tamin' ny taona [[1970]] ny daty nanokafana io lalao io voalohany. Miverimberina isaky ny 4 taona ny lalaon' ny nosy ary ivondronan' ny [[firenena]] fito izany: * i [[Madagasikara]]; * i [[Kômôro]]; * ny vondronosy [[Seisely]]; * ny nosy [[La Réunion]]; * ny nosy [[Maorisy]]; * ny nosy [[Mayotte]]. == Famaritana == [[Sary:Fan Zone Jeux Olympiques 2024 Château Vincennes - Vincennes (FR94) - 2024-07-29 - 5.jpg|vignette|Terrain du jeux des îles]] Karazam-panatanjahantena isan-taona fahatelo (isaky ny 3 taona) izay anaovan'ny nosy ao amin’ny Ranomasimbe Indianina fifaninanana amin’ny taranja ara-panatanjahantena isan-karazany<ref>Site officiel des Jeux des Îles – CIJ Wikipedia – Jeux des îles de l'océan Indien Ministeran’ny Fanatanjahantena (Madagasikara)</ref>. == Tanjona == Fampiroboroboana ny firaisankina sy fifankahazoana eo amin’ireo firenena manodidina ny Ranomasimbe Indianina. Fanohanana ny fanatanjahantena sy ny fampivelarana ny atleta any amin’ireo firenena kely. == Firenena mandray anjara matetika == * Madagasikara * Maorisy * Seisely * Kômôro * La Réunion (zanatany frantsay) * Maldives * Mayotte (zanatany frantsay koa) == Taranja ara-panatanjahantena malaza ao anatin'ny Lalaon'ny Nosy == * Atletisma * [[Baolina kitra]] * [[Baskety]] * Volley-ball * Judo * [[Lomano]] (filomanosana) * Tennis de table * Haltérophilie (fanandratana lanja) * Cyclisme (bisikileta) * Karaté / Taekwondo * [[Rugby]] * Petanque == Tantaran'ny Lalaon'ny Nosy == * Voalohany tamin’ny taona 1979, natao tany La Réunion * Misy komity mpikarakara ofisialy: Comité International des Jeux des Îles (CIJ) * Madagasikara dia efa nandray ny lalao in-2 (1990 sy 2023) == Lalaon'ny Nosy 2023 – Madagasikara == * Toerana: Antananarivo * Daty: Jolay–Aogositra 2023 * Firenena nandresy: Madagasikara, nahazo medaly be indrindra. == Jereo koa == * [[Ranomasimbe Indiana]] == Loharano == [[Sokajy:Lalao]] [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] [[Sokajy:Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina]] mcmyh74drdlxnhc9avbdsdeg6gifjew 1135844 1135843 2026-04-21T07:04:55Z HarryWurst 36292 1135844 wikitext text/x-wiki {{vangovango}} [[Sary:Alexus Laird and Felicity Passon.jpg|vignette|331x331px|Mpandray anjara amin'ny Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana ]] Ny '''Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana''' (amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] "''Jeux des îles de l'océan Indien''" ary amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] "''Indian Ocean Island Games''") dia fifaninanana ara-panatanjahantena na fihaonan' ireo [[nosy]] ao atsimo-andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Tamin' ny taona [[1970]] ny daty nanokafana io lalao io voalohany. Miverimberina isaky ny 4 taona ny lalaon' ny nosy ary ivondronan' ny [[firenena]] fito izany: * i [[Madagasikara]]; * i [[Kômôro]]; * ny vondronosy [[Seisely]]; * ny nosy [[La Réunion]]; * ny nosy [[Maorisy]]; * ny nosy [[Mayotte]]. == Famaritana == [[Sary:Fan Zone Jeux Olympiques 2024 Château Vincennes - Vincennes (FR94) - 2024-07-29 - 5.jpg|vignette|Terrain du jeux des îles]] Karazam-panatanjahantena isan-taona fahatelo (isaky ny 3 taona) izay anaovan'ny nosy ao amin’ny Ranomasimbe Indianina fifaninanana amin’ny taranja ara-panatanjahantena isan-karazany<ref>Site officiel des Jeux des Îles – CIJ Wikipedia – Jeux des îles de l'océan Indien Ministeran’ny Fanatanjahantena (Madagasikara)</ref>. == Tanjona == Fampiroboroboana ny firaisankina sy fifankahazoana eo amin’ireo firenena manodidina ny Ranomasimbe Indianina. Fanohanana ny fanatanjahantena sy ny fampivelarana ny atleta any amin’ireo firenena kely. == Firenena mandray anjara matetika == * Madagasikara * Maorisy * Seisely * Kômôro * La Réunion (zanatany frantsay) * Maldives * Mayotte (zanatany frantsay koa) == Taranja ara-panatanjahantena malaza ao anatin'ny Lalaon'ny Nosy == * Atletisma * [[Baolina kitra]] * [[Baskety]] * Volley-ball * Judo * [[Lomano]] (filomanosana) * Tennis de table * Haltérophilie (fanandratana lanja) * Cyclisme (bisikileta) * Karaté / Taekwondo * [[Rugby]] * Petanque == Tantaran'ny Lalaon'ny Nosy == * Voalohany tamin’ny taona 1979, natao tany La Réunion * Misy komity mpikarakara ofisialy: Comité International des Jeux des Îles (CIJ) * Madagasikara dia efa nandray ny lalao in-2 (1990 sy 2023) == Lalaon'ny Nosy 2023 – Madagasikara == * Toerana: Antananarivo * Daty: Jolay–Aogositra 2023 * Firenena nandresy: Madagasikara, nahazo medaly be indrindra. *[[Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023]] == Jereo koa == * [[Ranomasimbe Indiana]] == Loharano == [[Sokajy:Lalao]] [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] [[Sokajy:Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina]] 95bg26si9kavdovuhxlmpcg85evm6po 1135845 1135844 2026-04-21T07:05:23Z HarryWurst 36292 /* Lalaon'ny Nosy 2023 – Madagasikara */ 1135845 wikitext text/x-wiki {{vangovango}} [[Sary:Alexus Laird and Felicity Passon.jpg|vignette|331x331px|Mpandray anjara amin'ny Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana ]] Ny '''Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana''' (amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] "''Jeux des îles de l'océan Indien''" ary amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] "''Indian Ocean Island Games''") dia fifaninanana ara-panatanjahantena na fihaonan' ireo [[nosy]] ao atsimo-andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Tamin' ny taona [[1970]] ny daty nanokafana io lalao io voalohany. Miverimberina isaky ny 4 taona ny lalaon' ny nosy ary ivondronan' ny [[firenena]] fito izany: * i [[Madagasikara]]; * i [[Kômôro]]; * ny vondronosy [[Seisely]]; * ny nosy [[La Réunion]]; * ny nosy [[Maorisy]]; * ny nosy [[Mayotte]]. == Famaritana == [[Sary:Fan Zone Jeux Olympiques 2024 Château Vincennes - Vincennes (FR94) - 2024-07-29 - 5.jpg|vignette|Terrain du jeux des îles]] Karazam-panatanjahantena isan-taona fahatelo (isaky ny 3 taona) izay anaovan'ny nosy ao amin’ny Ranomasimbe Indianina fifaninanana amin’ny taranja ara-panatanjahantena isan-karazany<ref>Site officiel des Jeux des Îles – CIJ Wikipedia – Jeux des îles de l'océan Indien Ministeran’ny Fanatanjahantena (Madagasikara)</ref>. == Tanjona == Fampiroboroboana ny firaisankina sy fifankahazoana eo amin’ireo firenena manodidina ny Ranomasimbe Indianina. Fanohanana ny fanatanjahantena sy ny fampivelarana ny atleta any amin’ireo firenena kely. == Firenena mandray anjara matetika == * Madagasikara * Maorisy * Seisely * Kômôro * La Réunion (zanatany frantsay) * Maldives * Mayotte (zanatany frantsay koa) == Taranja ara-panatanjahantena malaza ao anatin'ny Lalaon'ny Nosy == * Atletisma * [[Baolina kitra]] * [[Baskety]] * Volley-ball * Judo * [[Lomano]] (filomanosana) * Tennis de table * Haltérophilie (fanandratana lanja) * Cyclisme (bisikileta) * Karaté / Taekwondo * [[Rugby]] * Petanque == Tantaran'ny Lalaon'ny Nosy == * Voalohany tamin’ny taona 1979, natao tany La Réunion * Misy komity mpikarakara ofisialy: Comité International des Jeux des Îles (CIJ) * Madagasikara dia efa nandray ny lalao in-2 (1990 sy 2023) == Lalaon'ny Nosy 2023 – Madagasikara == * Toerana: [[Antananarivo]] * Daty: Jolay–Aogositra 2023 * Firenena nandresy: Madagasikara, nahazo medaly be indrindra. *[[Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023]] == Jereo koa == * [[Ranomasimbe Indiana]] == Loharano == [[Sokajy:Lalao]] [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] [[Sokajy:Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina]] 3oc9tyx20sa0y3bat0spnss02nvgsxq 0 229353 1135822 1022810 2026-04-21T03:36:31Z HarryWurst 36292 1135822 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Mauno Koivisto |teraka=25 Novambra 1923 |maty= |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Mauno Henrik Koivisto (teraka ny 25 Novambra 1923 tao [[Turku]]; maty ny 12 Mey 2017 tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika [[Finlandy|finlandey]]. Niasa ho Filoha fahasivy tao {{Finlandy}} izy nanomboka tamin'ny 1982 ka hatramin'ny 1994. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-10 !mpandimby |-align="center" | [[Urho Kekkonen]]<br/> 1956-1981 || [[Mauno Koivisto]]]<br/>1981-1994 || [[]]<br/> 1994- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Tellervo Koivisto. Ny zanany dia Assi Koivisto. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 2017]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] 2id8muxe13mbjcq6wwazpttql5roe64 1135823 1135822 2026-04-21T03:37:44Z HarryWurst 36292 1135823 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Mauno Koivisto |teraka=25 Novambra 1923 |maty= |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Mauno Henrik Koivisto (teraka ny 25 Novambra 1923 tao [[Turku]]; maty ny 12 Mey 2017 tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika [[Finlandy|finlandey]]. Niasa ho Filoha fahasivy tao {{Finlandy}} izy nanomboka tamin'ny 1982 ka hatramin'ny 1994. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-9 !mpandimby |-align="center" | [[Urho Kekkonen]]<br/> 1956-1981 || [[Mauno Koivisto]]]<br/>1981-1994 || [[Martti Ahtisaari]]<br/> 1994-2000 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Tellervo Koivisto. Ny zanany dia Assi Koivisto. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 2017]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] e93xwkyu30gwrok6ymfknp0msf9xph4 1135826 1135823 2026-04-21T03:46:59Z HarryWurst 36292 1135826 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Mauno Koivisto |teraka=25 Novambra 1923 |maty= |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Mauno Henrik Koivisto (teraka ny 25 Novambra 1923 tao [[Turku]]; maty ny 12 Mey 2017 tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika [[Finlandy|finlandey]]. Niasa ho Filoha fahasivy tao {{Finlandy}} izy nanomboka tamin'ny 1982 ka hatramin'ny 1994. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-9 !mpandimby |-align="center" | [[Urho Kekkonen]]<br/> 1956-1981 || [[Mauno Koivisto]]<br/>1981-1994 || [[Martti Ahtisaari]]<br/> 1994-2000 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Tellervo Koivisto. Ny zanany dia Assi Koivisto. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 2017]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] mib0prw884pqutzfuftmlbc4yivbt2v 0 229360 1135830 1101875 2026-04-21T03:53:21Z HarryWurst 36292 1135830 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Sauli Niinistö |teraka=24 Aogositra 1948 |maty= |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Sauli Niinistö''' dia mpanao politika finlandey teraka ny 24 Aogositra 1948. Izy no filohan'ny Repoblikan'i {{Finlandy}} faha-12 tamin'ny 1 martsa 2012 ka hatramin'ny 1 martsa 2024. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] (faha-11) !mpandimby |-align="center" | [[Tarja Halonen]]<br/> (2000-2012) ||[[Sauli Niinistö]]<br/> (2012-2024)|| [[Alexander Stubb]]<br/> 2024- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Jenni Haukio. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Kari Niinistö. == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] ===Rohy ivelany=== * Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/040zch] {{Wayback|url=https://www.freebase.com/m/040zch |date=20160217124434 }} [[sokajy:Biôgrafia]] {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1948]] [[Sokajy:Filohan'i Finlandy]] 0ktmti006kloveuaw4p7we7dz9nl5rg 0 229361 1135824 1063494 2026-04-21T03:43:47Z HarryWurst 36292 1135824 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Martti Ahtisaari |teraka=23 Jiona 1937 |maty=16 Oktobra 2023 |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martti Oiva Kalevi Ahtisaari''' (teraka ny 23 Jona 1937, tao Viipuri, Finlandy, Vyborg, Rosia ankehitriny; maty ny 16 Oktobra 2023, tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika sy diplaomaty [[Finlandy|finlandey]]. Niasa ho Filoha faha-10 tao amin'ny Repoblikan'i {{Finlandy}} izy nanomboka tamin'ny 1994 ka hatramin'ny 2000 ary nahazo ny [[Loka Nobel]] ho an'ny Fandriampahalemana tamin'ny 2008 noho ny ezaka nataony hatry ny ela mba handaminana ny fifandirana iraisam-pirenena. ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Eeva Ahtisaari. Ny zanany dia Marko Ahtisaari. ==Loka Nobel 2008== *[[Loka Nobel]]: 2008 == Jereo koa == [[sokajy:Loka Nobel finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1937]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 2023]] 7nppgny3wxvj3rfo6r37uxnqfoqgpdf 1135827 1135824 2026-04-21T03:48:13Z HarryWurst 36292 1135827 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Martti Ahtisaari |teraka=23 Jiona 1937 |maty=16 Oktobra 2023 |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martti Oiva Kalevi Ahtisaari''' (teraka ny 23 Jona 1937, tao Viipuri, Finlandy, Vyborg, Rosia ankehitriny; maty ny 16 Oktobra 2023, tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika sy diplaomaty [[Finlandy|finlandey]]. Niasa ho Filoha faha-10 tao amin'ny Repoblikan'i {{Finlandy}} izy nanomboka tamin'ny 1994 ka hatramin'ny 2000 ary nahazo ny [[Loka Nobel]] ho an'ny Fandriampahalemana tamin'ny 2008 noho ny ezaka nataony hatry ny ela mba handaminana ny fifandirana iraisam-pirenena. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-10 !mpandimby |-align="center" | [[Mauno Koivisto]]]<br/>1981-1994 || [[Martti Ahtisaari]]<br/> 1994-2000 || [[Tarja Halonen]]<br/>2000-2012 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Eeva Ahtisaari. Ny zanany dia Marko Ahtisaari. ==Loka Nobel 2008== *[[Loka Nobel]]: 2008 == Jereo koa == [[sokajy:Loka Nobel finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1937]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 2023]] hfb5sbq96ow7fnkujweqflt1zj3106d 0 259424 1135761 1135711 2026-04-20T15:23:47Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135761 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa mpanjaka anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra misahana ny raharaha miaramila. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ihany koa ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny politika sy ny toekarena eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i Berlin (15 novambra 1884- 26 febroary 1885) nifamorian'ireo samy mpanjanatany. Efa nifanaraka ny britanika sy ny frantsay tamin'ny 5 aogositra 1890 fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i Britania Lehibe an'i Zanzibar ary ankatoavin'i Fanjakana Mitambatra kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i Madagasikara. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin'izay naharesy an'i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin'ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra no efa manao sarin'ady mitolona fotsiny sisa fa maniry ny hialan'ny Praiminisitra. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]], ary nifarana tamin'ny 28 febroary 1897 izany fanjakana izany ka nalefan' ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] izy aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Nifarana hatreo ihany koa ny Fanjakan'i Madagasikara. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] t5nka8loafhzp32hcp1w2ehd43bswsn 1135771 1135761 2026-04-20T15:38:14Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135771 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa mpanjaka anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra misahana ny raharaha miaramila. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ihany koa ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny politika sy ny toekarena eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i Berlin (15 novambra 1884- 26 febroary 1885) nifamorian'ireo samy mpanjanatany. Efa nifanaraka ny britanika sy ny frantsay tamin'ny 5 aogositra 1890 fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i Britania Lehibe an'i Zanzibar ary ankatoavin'i Fanjakana Mitambatra kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i Madagasikara. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin'izay naharesy an'i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin'ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin'ady mitolona fotsiny sisa fa maniry ny hialan'ny Praiminisitra. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty ady ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny 27 febroary 1897 tsy ho mpanjakan'i Madagasikara ihany koa sy nanafoanana ihany koa ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]], ary nifarana tamin'ny 28 febroary 1897 izany fanjakana izany ka nalefan' ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] Nifarana hatreo ihany koa ny Fanjakan'i Madagasikara. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] mxofe60bzrsxgr6d542coy7g6ho3zyj 1135773 1135771 2026-04-20T15:54:04Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135773 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin'izay naharesy an'i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin'ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin'ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan'ny Praiminisitra haingana ao am-pony aho. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. == Fiakarana teo amin' ny fitondrana == Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]], ary nifarana tamin'ny 28 febroary 1897 izany fanjakana izany ka nalefan' ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] Nifarana hatreo ihany koa ny Fanjakan'i Madagasikara. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] ti2k8qqpkaycucv26ka57bp675am3mu 1135776 1135773 2026-04-20T16:13:37Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135776 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin'izay naharesy an'i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin'ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin'ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan'ny Praiminisitra haingana ao am-pony aho. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] rirhlzgk8m4odufepr6es18eyfnp4de 1135783 1135776 2026-04-20T18:08:01Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135783 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin'izay naharesy an'i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin'ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin'ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan'ny Praiminisitra haingana ao am-pony aho. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] 55fsnl7v1qcbfligklwhjk46rvhmodc 1135789 1135783 2026-04-20T19:23:53Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135789 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinana ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] io8lf8u9m4yxd0ewyqizjclnbu20u9v 1135795 1135789 2026-04-20T19:44:47Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135795 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinana ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Fony mbola tanora Razafindrahety dia efa nanambady Andriana antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fikasana tsy hiankin-doha amin' ny vahiny == Na dia niady mafy ny tsy hiankina na tamin' ny Frantsay na tamin' ny Britanika aza izy dia nanao sonia ny fifanarahana tao [[Toamasina]] tamin' ny taona 1885 izay nahatonga an' i Madagasikara hiankina ara-toekarena tamin' i [[Frantsa]]. Nitady fanampiana tamin' i [[Etazonia]] sy [[Britaina Lehibe]] izy taty aoriana mba hialany amin' i Frantsa nefa tsy tanteraka ny faniriany noho ity firenena ity nifanaiky tamin' ny Frantsay tamin' ny taona 1890 fa hamela an' i Madagasikara ka haka an' i [[Zanzibar]]. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] o9lle1w060wy87kih4u56h7q7r7fsuq 1135796 1135795 2026-04-20T20:08:13Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135796 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinana ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Fony mbola tanora Razafindrahety dia efa nanambady Andriana antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == Na == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] pg59x4z4d0hmlah90lt6k4k9n4xvngn 1135797 1135796 2026-04-20T20:35:18Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135797 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Fony mbola tanora Razafindrahety dia efa nanambady Andriana antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] p5h90jf5cpth7isld9endyz44rx8qu5 1135802 1135797 2026-04-20T21:08:34Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135802 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 handray anjara izy amin'io fotoana manokana io. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, niditra tamin'ny fanambadiana ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ramavarona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany tamin'ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana lahateny ampahibemaso ho an'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] pr7ynprh75ddmm3e14sqpdajjm6kc1j 1135804 1135802 2026-04-20T21:12:53Z ZoAndriamifidisoa 36396 /* Fiakarana eo amin' ny fiketrahana */ 1135804 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 handray anjara izy amin'io fotoana manokana io. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, niditra tamin'ny fanambadiana ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ramavarona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany tamin'ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana lahateny ampahibemaso ho an'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] sq7bxphn97tuzymf3idlewfvdojkqia 1135805 1135804 2026-04-20T21:14:55Z ZoAndriamifidisoa 36396 /* Fiafaran' ny fitondrany */ 1135805 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 handray anjara izy amin'io fotoana manokana io. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, niditra tamin'ny fanambadiana ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ramavarona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany tamin'ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana lahateny ampahibemaso ho an'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] 4cnp8x83cvexoikk4qgm45y9mhuji1k 1135806 1135805 2026-04-20T21:19:28Z ZoAndriamifidisoa 36396 /* Tetiharana sy fahazazana */ 1135806 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 handray anjara izy amin'io fotoana manokana io. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, niditra tamin'ny fanambadiana ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ramavarona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany tamin'ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana lahateny ampahibemaso ho an'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] 61dvek5jjkkzi1vhrsnorfcdf03mrt2 1135808 1135806 2026-04-20T21:27:31Z ZoAndriamifidisoa 36396 /* Fiakarana eo amin' ny fiketrahana */ 1135808 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny alin'ny [[27 Febroary|27 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 handray anjara izy amin'io fotoana manokana io. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, niditra tamin'ny fanambadiana ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ramavarona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany tamin'ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana lahateny ampahibemaso ho an'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe. Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona 1886 izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto Madagasikara, ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara. == Prôtektôrata == Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896. == Fiafaran' ny fitondrany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] 9gusgg821uigdjfebi4qqu7jhgib33f 0 278208 1135866 1052764 2026-04-21T10:16:28Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1135866 wikitext text/x-wiki [[Sary:TDpGUipa.jpg|vignette|361x361px|Antsanta na akio isan-karazany]] Ny '''akiho''' na '''antsantsa''' na '''akio''' (''Selachimorpha'') dia [[hazandrano]]<ref>Blench, Roger. ''Notes on Malagasy fish names''.</ref><ref>Bauchot, M-L. & G. Bianchi. 1984. ''Guide de poisons commerciaux de Madagascar (espèces marines et d’eaux saumâtres)''. Rome : FAO.</ref><ref>Pellegrin, M. Jacques. 1933. ''Les poissons des eaux douces de Madagascar et des iles voisines (Comores, Seychelles, Mascareignes)''. Tananarive : G. Pitot et Cie.</ref><ref>Richmond, M.D. 2002. ''A field guide to the seashores of Eastern Africa and the Western Indian Ocean islands'' (2nd ed). Milan: SIDA/SAREC - University of Dar es Salaam.</ref>, [[trondro]] isan-karazany miaina an-dranomasina, lava vatana sady matanjaka. Malaza ho masiaka ny antsantsa nefa tsy ny karazana antsantsa rehetra no toy izany fa ny sasany ihany. Ahitana azy ireo ny [[ranomasimbe]] rehetra sy ny [[ony]] lehibe sasantsasany. Ankehitriny dia miisa any amin' ny 500 ny karazana antsantsa izay voantsinjara ao amin' ny fianakaviana miisa 35, ankoatry ny [[Fay (hazandrano)|fay]] izay heverina ankehitriny fa karazana antsantsa koa. Miova eo anelanelan' ny 14&nbsp;sm hatramin' ny 20&nbsp;m na mihoatra ny halavan' ny antsantsa. Na dia ngeza indrindra aza ny [[antsantsa trozona]] (mihoatra ny 20 m) dia ny [[planktôna]] no sakafony izay alainy amin' ny alalan' ny fitantavanana ny ranomasina. Ny ankamaroan' ny antsantsa dia mpihaza ary mihinana ny biby an-dranomasina rehetra. Ahitana azy ireo ny [[ranomasina]] rehetra hatrany amin' ny 2&nbsp;500&nbsp;m any ambany. Tsy dia ahitana azy ireo firy ny [[ranomamy]], nefa misy karazany afaka miaina an-dranomamy koa, dia ilay atao hoe "antsantsan' i Zambezi" (''Carcharhinus leucas'') sy ny "antsantsan-drenirano" (''Glyphis''). Misefo amin' ny alalan' ny [[esasa]] mivaky dimy hatramin' ny fito ny antsantsa. Ny nifiny dia maniry amin' ny tandahatra maro izay miongotra sy misolo hatranihatrany. Na dia malaza ho masiaka aza ny antsantsa dia karazany dimy ihany no tena mampidi-doza. Ny iray ampahatelon' ny karazana antsantsa dia tandindomim-paharinganana ankehitriny vokatry ny fanaratoana azy tafahoatra, ny famonoana azy ireo, sns. == Jereo koa == * [[Antsantsa fotsy]] * [[Antsantsa tigra]] * [[Antsantsa trozona]] == Loharano == <references /> [[Sokajy:Hazandrano]] 9qrrkuta11yh5m50nx94m8w7hf34j33 0 278209 1135863 993903 2026-04-21T10:00:16Z Thelezifor 15140 Nanitatra votoatiny 1135863 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla_anguilla.jpg|vignette|400x400px|''Anguilla anguilla'']] Ny '''amalona''' dia [[hazandrano]] isan-karazany, izay lavalava vatana toy ny [[Bibilava be maso|bibilava]] sady malama hoditra. Ny karazana tena tondroina apin' io anarana io dia ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]]'''.<ref>Blench, Roger. ''Notes on Malagasy fish names''.</ref><ref>Bauchot, M-L. & G. Bianchi. 1984. ''Guide de poisons commerciaux de Madagascar (espèces marines et d’eaux saumâtres)''. Rome : FAO.</ref><ref>Pellegrin, M. Jacques. 1933. ''Les poissons des eaux douces de Madagascar et des iles voisines (Comores, Seychelles, Mascareignes)''. Tananarive : G. Pitot et Cie.</ref><ref>Richmond, M.D. 2002. ''A field guide to the seashores of Eastern Africa and the Western Indian Ocean islands'' (2nd ed). Milan: SIDA/SAREC - University of Dar es Salaam.</ref>''''', nefa mety hahafaoka ny karazana ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]] koa. == Loharano == <references /> [[Sokajy:Hazandrano]] 1ofjfd9oefjg9x3t8z7ex8uhsq0bvz1 1135864 1135863 2026-04-21T10:13:24Z Thelezifor 15140 Karazana 1135864 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla_anguilla.jpg|vignette|400x400px|''Anguilla anguilla'']] Ny '''amalona''' dia [[hazandrano]] isan-karazany, izay lavalava vatana toy ny [[Bibilava be maso|bibilava]] sady malama hoditra. Ny karazana tena tondroina apin' io anarana io dia ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]]'''<ref>Blench, Roger. ''Notes on Malagasy fish names''.</ref><ref>Bauchot, M-L. & G. Bianchi. 1984. ''Guide de poisons commerciaux de Madagascar (espèces marines et d’eaux saumâtres)''. Rome : FAO.</ref><ref>Pellegrin, M. Jacques. 1933. ''Les poissons des eaux douces de Madagascar et des iles voisines (Comores, Seychelles, Mascareignes)''. Tananarive : G. Pitot et Cie.</ref><ref>Richmond, M.D. 2002. ''A field guide to the seashores of Eastern Africa and the Western Indian Ocean islands'' (2nd ed). Milan: SIDA/SAREC - University of Dar es Salaam.</ref>''''', nefa mety hahafaoka ny karazana ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]] koa. Midina any andranomasina ny amalona rehefa hanatody. Karazana efatra ny amalona misy eto Madagasikara, izay saly ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]]'' sy antoko ''[[Anguilla]],'' dia ireto izany; * ''Anguilla bengalensis labiata'' (amalombandana) * ''Anguilla bicolor'' (amalofotsy) * ''Anguilla marmorata'' (amalombandana) * ''Anguilla mossambica'' (amalomainty) == Loharano == <references /> [[Sokajy:Hazandrano]] bj3wr3gojncy6c3nfxnegptxvr0dby2 1135865 1135864 2026-04-21T10:13:47Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135865 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla_anguilla.jpg|vignette|400x400px|''Anguilla anguilla'']] Ny '''amalona''' dia [[hazandrano]] isan-karazany, izay lavalava vatana toy ny [[Bibilava be maso|bibilava]] sady malama hoditra. Ny karazana tena tondroina apin' io anarana io dia ny ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]]'''<ref>Blench, Roger. ''Notes on Malagasy fish names''.</ref><ref>Bauchot, M-L. & G. Bianchi. 1984. ''Guide de poisons commerciaux de Madagascar (espèces marines et d’eaux saumâtres)''. Rome : FAO.</ref><ref>Pellegrin, M. Jacques. 1933. ''Les poissons des eaux douces de Madagascar et des iles voisines (Comores, Seychelles, Mascareignes)''. Tananarive : G. Pitot et Cie.</ref><ref>Richmond, M.D. 2002. ''A field guide to the seashores of Eastern Africa and the Western Indian Ocean islands'' (2nd ed). Milan: SIDA/SAREC - University of Dar es Salaam.</ref>''''', nefa mety hahafaoka ny karazana ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]] koa. Midina any andranomasina ny amalona rehefa hanatody. Karazana efatra ny amalona misy eto Madagasikara, izay saly ao amin' ny fianakaviana ''Anguillidae'' sy antoko ''[[Anguilla]],'' dia ireto izany; * ''Anguilla bengalensis labiata'' (amalombandana) * ''Anguilla bicolor'' (amalofotsy) * ''Anguilla marmorata'' (amalombandana) * ''Anguilla mossambica'' (amalomainty) == Loharano == <references /> [[Sokajy:Hazandrano]] bzkqf60rbndq6ni80hy55gv4saiwvkf 0 278750 1135753 1102217 2026-04-20T14:36:18Z Thelezifor 15140 1135753 wikitext text/x-wiki [[Sary:Large_Crocodylus_porosus.jpg|thumb|Voay|294x294px]] Ny '''voay''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny fialakaviana '''''Crocodylinae'''''. [[File:A Cute Coco.jpg|thumb]] == Kolontsaina == === Ohabolana === * ''Hiorika lanin' ny [[mamba]], hivalana lanin' ny voay.'' * ''Lasa ny voay: misosoka ny mamba.'' * ''[[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]].'' * ''Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano.'' * ''Voay lahy tsy miray lovoka.'' * ''Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay.'' * ''Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny.'' * ''Raha ny [[mamba]] sy ny voay no miady, dia aokahifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra.'' == Jereo koa == * [[Mamba]] * * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] i7rvr6hac1k4e9rqrabap0f4g74gaw1 1135774 1135753 2026-04-20T15:56:51Z Thelezifor 15140 1135774 wikitext text/x-wiki [[Sary:Large_Crocodylus_porosus.jpg|thumb|Voay|365x365px]] Ny '''voay''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana '''''Crocodilia'''''. [[File:A Cute Coco.jpg|thumb]] == Kolontsaina == === Ohabolana === * ''Hiorika lanin' ny [[mamba]], hivalana lanin' ny voay.'' * ''Lasa ny voay: misosoka ny mamba.'' * ''[[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]].'' * ''Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano.'' * ''Voay lahy tsy miray lovoka.'' * ''Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay.'' * ''Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny.'' * ''Raha ny [[mamba]] sy ny voay no miady, dia aokahifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra.'' == Jereo koa == * [[Mamba]] * * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] 4pbq2ryomioowluck8zgcyf9e3ghpzm 1135775 1135774 2026-04-20T15:58:19Z Thelezifor 15140 Fianakaviana 1135775 wikitext text/x-wiki [[Sary:Large_Crocodylus_porosus.jpg|thumb|Voay|365x365px]] Ny '''voay''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana '''''Crocodilia'''''. == Fianakaviana == Mizara ho fianakaviana telo ny voay: * ''[[Alligatoridae]]'' * ''[[Crocodylidae]]'' * ''[[Gavialidae]]'' [[File:A Cute Coco.jpg|thumb]] == Kolontsaina == === Ohabolana === * ''Hiorika lanin' ny [[mamba]], hivalana lanin' ny voay.'' * ''Lasa ny voay: misosoka ny mamba.'' * ''[[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]].'' * ''Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano.'' * ''Voay lahy tsy miray lovoka.'' * ''Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay.'' * ''Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny.'' * ''Raha ny [[mamba]] sy ny voay no miady, dia aokahifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra.'' == Jereo koa == * [[Mamba]] * * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] 87qc0magfnai5jncwk2t3ym0vb4abln 1135777 1135775 2026-04-20T17:01:30Z Thelezifor 15140 Ohabolana 1135777 wikitext text/x-wiki [[Sary:Large_Crocodylus_porosus.jpg|thumb|Voay|365x365px]] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana '''''Crocodilia'''''. == Fianakaviana == [[File:A Cute Coco.jpg|thumb]]Mizara ho fianakaviana telo ny voay: * ''[[Alligatoridae]]'' * ''[[Crocodylidae]]'' * ''[[Gavialidae]]'' == Kolontsaina == === Ohabolana === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * Farihy maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo ; ary mamba tsy homana an-tanety ; kanefa raha tia vilivily, voatsilo ; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] 5uavz3oidfrnpo51pg8bqp5beri5npi 1135778 1135777 2026-04-20T17:35:05Z Thelezifor 15140 Nanitatra votoatiny 1135778 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''Crocodylus suchus''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia ao ao amin' ny flaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manndro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] q7xib68xvq78b15nfliwa5057tiz2aq 1135779 1135778 2026-04-20T17:37:03Z Thelezifor 15140 1135779 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''Crocodylus suchus''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manndro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] 8blrhslcr98biul78takk0js5hb2ie2 1135780 1135779 2026-04-20T17:38:01Z Thelezifor 15140 1135780 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''[[Crocodylus suchus]]''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manndro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] ffgjbj88allmu921h7vuisaz3ozzcly 1135781 1135780 2026-04-20T17:57:33Z Thelezifor 15140 Teny malagasy 1135781 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''[[Crocodylus suchus]]''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manndro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Ao amin' ny fandikana amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ny ohabolana malagasy (ohatra: "''Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay''"), ny teny hoe "mamba" dia matetika adika amin' ny teny frantsay hoe "[[:fr:Crocodile|crocodile]]" (ao amin' ny fianakaviana (''[[Crocodylidae]]''), fa ny hoe "voay" kosa dia adika hoe "[[:fr:Caimaninae|caïman]]". Ny "caïman" anefa dia manana ny fianakaviana misy azy (''[[Alligatoridae]]'') izay tsy misy eto Madagasikara sady mamorona zana-pianakaviana manokana (''[[Caimaninae]]''). Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] tjaugg9q1cukev8r27z1tun7aoid86t 1135786 1135781 2026-04-20T19:10:05Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy tsipelina 1135786 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakaviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''[[Crocodylus suchus]]''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manndro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Ao amin' ny fandikana amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ny ohabolana malagasy (ohatra: "''Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay''"), ny teny hoe "mamba" dia matetika adika amin' ny teny frantsay hoe "[[:fr:Crocodile|crocodile]]" (ao amin' ny fianakaviana (''[[Crocodylidae]]''), fa ny hoe "voay" kosa dia adika hoe "[[:fr:Caimaninae|caïman]]". Ny "caïman" anefa dia manana ny fianakaviana misy azy (''[[Alligatoridae]]'') izay tsy misy eto Madagasikara sady mamorona zana-pianakaviana manokana (''[[Caimaninae]]''). Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] g6l7qvx2ip1a7z3m5s9rm2k9z39fm5h 1135787 1135786 2026-04-20T19:11:20Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy tsipelina 1135787 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakaviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''[[Crocodylus suchus]]''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manondro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Ao amin' ny fandikana amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ny ohabolana malagasy (ohatra: "''Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay''"), ny teny hoe "mamba" dia matetika adika amin' ny teny frantsay hoe "[[:fr:Crocodile|crocodile]]" (ao amin' ny fianakaviana (''[[Crocodylidae]]''), fa ny hoe "voay" kosa dia adika hoe "[[:fr:Caimaninae|caïman]]". Ny "caïman" anefa dia manana ny fianakaviana misy azy (''[[Alligatoridae]]'') izay tsy misy eto Madagasikara sady mamorona zana-pianakaviana manokana (''[[Caimaninae]]''). Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] ti2x2k0pheo9nbskqy1s5ee3k4tin0m 1135859 1135787 2026-04-21T09:25:28Z Thelezifor 15140 1135859 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ny ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakaviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''[[Crocodylus suchus]]''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manondro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Ao amin' ny fandikana amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ny ohabolana malagasy (ohatra: "''Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay''"), ny teny hoe "mamba" dia matetika adika amin' ny teny frantsay hoe "[[:fr:Crocodile|crocodile]]" (ao amin' ny fianakaviana (''[[Crocodylidae]]''), fa ny hoe "voay" kosa dia adika hoe "[[:fr:Caimaninae|caïman]]". Ny "caïman" anefa dia manana ny fianakaviana misy azy (''[[Alligatoridae]]'') izay tsy misy eto Madagasikara sady mamorona zana-pianakaviana manokana (''[[Caimaninae]]''). Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny zavona; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] l82mt7r3orkni667sj0u426cays5shw 1135861 1135859 2026-04-21T09:39:22Z Thelezifor 15140 Ohabolana 1135861 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodylus niloticus6.jpg|vignette|372x372px|''[[Crocodylus niloticus]]'']] Ny '''voay''' na '''mamba''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay miaina anaty rano amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]]. Izy ireo no mamorona ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Tsy misy karazana hafa afa-tsy ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' sy ny ''[[Voay robustus]]'' (na ''Crocodylus robustus'', efa lany tamingana) ny eto [[Madagasikara]]. == Fanasokajiana ara-tsiansa == Ny voay dia anisan' ny [[Reptilia]] (biby mandady), ao ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], izay mizara ho fianakaviana telo: ''[[Alligatoridae]]'' sy ''[[Crocodylidae]]'' ary ''[[Gavialidae]]''. Ny voay eto [[Madagasikara]] dia ao amin' ny fianakaviana ''Crocodylidae'' sy ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crocodylus]]'' (''[[Crocodylus niloticus]]'') sy ''[[Voay (vondron-karazana)|Voay]]'' (''[[Voay robustus]]''). Lavin' ny manampahaizana ankehitriny ny fisian' ny zana-karazana ''Crocodylus niloticus madagascariensis'' (<small>Grandidier, 1872</small>) na dia misy mpanoratra milaza ny fisian' ny zana-karazan' ny ''Crocodylus niloticus''. Tsy misy eto Madagasjara ny ''[[Crocodylus suchus]]''. izay mety misy mampifangaro amin' ny ''Crocodylus niloticus''. == Teny sy kolontsaina malagasy == === Teny malagasy === Manondro biby mitovy ny teny hoe "voay" (avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]]) sy ny hoe "mamba" (avy amin' ny [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]]) amin' ny ankapobeny (ny ''[[Crocodylus niloticus]]'' izany raha eto [[Madagasikara]]), nefa raha ampiasaina miaraka anaty fehezanteny izy roa ireo dia misy fahasamihafany, fa manondro ny vaventy kokoa ny hoe "mamba" fa ilazana ny kelikely kokoa ny hoe "voay". Ao amin' ny fandikana amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ny ohabolana malagasy (ohatra: "''Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay''"), ny teny hoe "mamba" dia matetika adika amin' ny teny frantsay hoe "[[:fr:Crocodile|crocodile]]" (ao amin' ny fianakaviana (''[[Crocodylidae]]''), fa ny hoe "voay" kosa dia adika hoe "[[:fr:Caimaninae|caïman]]". Ny "caïman" anefa dia manana ny fianakaviana misy azy (''[[Alligatoridae]]'') izay tsy misy eto Madagasikara sady mamorona zana-pianakaviana manokana (''[[Caimaninae]]''). Indreto koa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ilazana ny mamba na ny voay: '''bemiohara''', '''fanantily''', '''mavotay''', '''ngetry''', '''trimo''', '''vily''' ary '''voae'''. === Ohabolana malagasy === * [[Alika|Amboa]] nihaza mamba, ka nandimby ananana. * Arahaba mamba: tsy fitia fa tahotra. * Aretina tsy miohatra ny [[Habokana|boka]], biby tsy miohatra ny mamba. * Aza manao toy ny voay latsa-d[[remby]]. * Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho [[vary]] hianao, ka mila sahato amin' ny voay. * Aza mba vonoina ny [[vintsy]]: sakaizan' ny mamba izy ireny; hanin' ny mamba ialahy raha mampijaly ny sakaizany. * Biby tsy miohatra ny mamba. * [[Farihy]] maty mamba ka irobohan' ny adala rehetra. * Hiorika lanin' ny mamba, hivalana lanin' ny voay. * Izay manova fantsakana, vaky [[siny]], ary ny manova fitàna lanin' ny mamba. * Lalan-tsarotra tsy mahavery mpandalo; ary mamba tsy homana an-tanety; kanefa raha tia vilivily, voatsilo; ary raha tia raviravy tongotra, haniny ihany. * Lasa ny voay: misosoka ny mamba. * Lohasaha fandrian' ny [[zavona]]; helo-drano fandrian' ny mamba. * Mahantra lahy! Miorika, lanin' ny mamba; mivalana, lanin' ny voay. * Mahantra lahy, fa maka ny anaty rano, hanin' ny mamba, maka ny an-tanety hipoaham-[[Varatra|baratra]]. * Mamba lanin-dreniny, [[sakafo]] lanin-tompony. * Mamba miandry fitàna: izay mirotsaka ao aminy, na tsy maty aza, tsy maintsy harahim-pahoriana. * Mamba noana tsy mahamasim-panidy. * Mamba tsy maty anaty rano fa eny an-tanety. * Manao tokin-d[[reniomby]]: mamba matory ka orohana. * Manasaha voay amason' [[androngo]]. * Manonon-drano, mankasaro-boay. * Maty voay an-tsiranana: mandry mihomakomaka. * Milefa voay sendra [[Akiho|antsantsa]]. * Miova fitàna ka lanin' ny voay. * Mita be tsy lanin' ny mamba. * Mita rano saro-mamba. * Mitsirika ambany rano toa mamba. * Mpanjono lasan' ny mamba ka samy maka ny tiany. * Nahoana no ny [[Betsimisaraka]] no namono mamba, ka ny [[Sakalava]] no miravaka ny nifiny. * Nefa aho tsy tevan-tia hena, na mamba tia morona, ka aza ratsy fijery. * Nitady [[Toko (fitaovam-pahandroana)|toko]] ka sendra vato, nitady biby ka tojo mamba. * Ny [[havandra]] hamono tsy mba mirehona; ny mamba hanaikitra tsy mba miseho. * Ny mamba no mandoto rano, ka ny [[amalona]] no tsy mahita rano hosotroina. * Ny [[ony]] niteraka ny mamba, fa ny [[loharano]] niteraka ny ony. * Ny [[Sakalava]] no namono ny voay, ka ny [[Antanosy|Tanosy]] no miravaka ny nifiny. * Ny teny toy ny [[vato]] ateli-mamba: atelina tsy lo, aloa tsy miova tarehy. * Raha ny mamba sy ny voay no miady, dia aoka hifandramatra, fa tsy [[salaka]] ho tapaka, ary tsy [[Lamba (malagasy)|lamba]] ho rovitra. * Ranobe tsy mahavoky voay. * [[Sakelidrano]] fandrian' ny voay, [[lohasaha]] fandrian' ny [[moka]]. * [[Sikajy]] be natolak' i Mananjara, nanolaka an' i Mananjara; fanidy koa masina, ny voay tsy mihetsika. * [[Sokina]] mita rano ka tsy maha-lehibe vava mamba. * Tendrombohitra, fandrian' ny [[zavona]]; [[lohasaha]], fandrian' ny [[moka]]; [[Sakelidrano|sakeli-drano]], fandrian' ny mamba; izaho kely, fandrian' ny saina. * Toy ny mamba noana, ka tsy mifidy harapaka. * Toy ny [[toho]] atosiky ny mamba, mandeha amin-tahotra. * [[Tsindretra]] mandry an-tanimbary, [[sahona]] mandry an-tatatra, mamba mandry anosy, ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Tsy hita izay hiainana, fa toy ny [[tsindretra]] anaty [[tambiazina]]: mankamin' ny marivo, tsindrohin' ny [[vano]], mankamin' ny lalina, paohin' ny mamba. * Tsy ny farihy lelik' [[antsanga]], fa ny farihy maty mamba: ny zanany no mpandimby an-drainy. * Vato handratra tsy mivongovongo, voay hamono tsy mandoto rano. * Vato navalavala voay, ny nivalavalana tsy niboana, ny navalavala nihitsoka. * Vita ratsy karaha [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] nanano voay. * Voay a Maintinandry: tsy malaka ny madinika. * Voay lahy tsy miray [[lovoka]]. * Voay latsa-d[[remby]]: mitrena izay nahasampona. * Voay mahita [[Akiho|antsantsa]]: manano mody maty. * Voay nivalana: tsisy hanakana. == Jereo koa == * [[Mamba]] * [[Bibilava]] * [[Androngo]] [[Sokajy:Biby]] ma55cdnk0x8mo4u2a935jl2cy3wnc0g 0 278966 1135870 1133575 2026-04-21T10:25:05Z Thelezifor 15140 Tsipelina 1135870 wikitext text/x-wiki Ny '''lolovokatra''' na '''lolo vokatra''' dia olona nifoha ka velona indray aorian' ny [[Fahafatesana|fahafatesany]], indrindra aorian' ny nandevenana azy<ref><small>[[Rajemisa-Raolison Régis]], "Lolovokatra", ''Rakibolana malagasy'',  Ambozontany. 1985.</small></ref><ref><small>"[https://www.septcollines.com/decouvrez-lolo-vokatra-zombies-magagascar/ Découvrez les “lolo vokatra”, les zombies de Magagascar]", ''www.septcollines.com''</small></ref>, araka ny [[lovantsofina]] sy ny honohono eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Tsy mitovy amin' ny [[Matoatoa|angatra]] na [[matoatoa]] izy ireo ary manana toerana manokana koa eo amin' ny fiheverana malagasy momba ny fahafatesana sy ny tsy fanajana ny [[Fady (malagasy)|fady]] ary ny lamina eo amin' ny fiarahamonina<ref name=":0"><small>Dominique Somda, "[https://journals.openedition.org/oceanindien/1666? Étrangers, esclaves, morts-vivants : des rumeurs et des secrets au Sud de Madagascar]", ''journals.openedition.org'', 2014</small></ref>. Mitondra ny famantaran' ny fandevenana izy: hatsatra, maimbo fofon-tany, mitafy akanjom-paty ary maneho fihetsika hafahafa, miafinafina, ​​manao izay tsy hahafantarana azy, ary misy zavatra mampifandray azy foana amin' ny fahafatesana. Amin' ny ankapobeny, araka ny lovantsofina sy ny honohono, dia roahin' ny havany handeha lavitra ny lolovokatra<ref name=":0" />. == Famaritana == Ny teny hoe "lolovokatra" dia manondro olona efa maty nefa mipoitra avy any anaty tany sy manana vatana azo tsapain-tanana sady mahay maneho fihetsika amin' ny velona<ref name=":0" />. Faheno indrindra amin' ny fitantarana sy ny angona [[lovantsofina]] ankehitriny ny teny hoe "[[tanalasosa]]", izay indraindray ampiasaina amin' ny hevitra mitovy amin' ny hoe "lolovokatra"<ref name=":2"><small>Randriamialy, "[https://randriamialy.mondoblog.org/2014/07/05/legendes-de-madagascar-les-monstres Légendes de Madagascar : les monstres]", ''randriamialy.mondoblog.org'', 2014</small> </ref>. Manantitrantitra ny loharanom-baovao etnôlôjika fa tsy [[fanahy]] mirenireny ny lolovokatra fa vatana sy fanahy, tsy toy ny [[angatra]] na ny [[matoatoa]] izay fanahy ao amin' ny tontolo tsy azo tsapain-tanana<ref name=":0" />. Miovaova arakaraka ny fitantarana ny fanoritsoritana ny lolovokatra: misy ny milaza fa faty efa lo no mitsangana, ny sasany kosa milaza fa mitovitovy endrika amin' ny olona ihany izy ireo nefa misy famantarana mampanahy ny eny aminy. Izany rehetra izany dia maneho ny fahasamihafan' ny lovantsofina arakaraka ny toerana<ref name=":0" />. == Antony mahatonga ny maty ho lasa lolovokatra == Aaraka ny finoana eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]] maro dia tsy tapaka avy hatrany noho ny fahafatesana ny fifandraisan' ny maty amin' ny velona fa mifindra tsikelikely mankany amin' ny satan' ny [[razana]], ka izany tetezamita izany dia miankina amin' ny fanajana ny fombafombam-pandevenana sy ny [[fady]]<ref name=":1"><small>Raymond Decary, "[https://www.persee.fr/doc/rhr_0035-1423_1964_num_166_1_8625 La mort et les coutumes funéraires à Madagascar]", ''www.persee.fr'', 1964</small></ref>. Maneho zavatra tsy ara-dalàna manerana ny tany aman-danitra eo anelanelan' ny fiainana sy ny fahafatesana ny lolovokatra, ary maneho ny fikorontanan' ny lamina ara-môraly sy ara-pombafomba<ref name=":0" />. === Tsy fanajan' ny maty ny fady fony fahavelony === Ny antony tena voaresaka matetika mahatonga ny maty hifoha dia ny tsy fanajana ny [[fady]] lehibe ara-piarahamonina sy ara-pivavahana mandritra ny androm-piainana, izay manakana ny fahafatesana tsy ho feno tanteraka ara-pombafomba. Anisan' ireo fady ireo ny fifoterana amim-pady<ref name=":0" />. Inoana noho izany fa azo antoka ny hahalasa lolovokatra ny fianakaviana na ny fokom-pianakaviana mankasitraka ny fifanambadian' ny olona mpifady<ref name=":0" />. === Tsy fahafalian' ny maty === Araka ny lovantsofina sasany, rehefa tsy hajain' ny fianakaviana na ny fiarahamonina ny fady lehibe iray dia mety haneho ny tsy fahafaliany ny fanahin' ny maty izay tsy mionona amin' ny fisehoana ho [[Angatra (lolo)|angatra]], ka mitsangana ho lolovokatra mba ho fampitandremana na famaizana mafy. === Fahafatesana tsy ara-drariny sy tampoka === Mety tsy hahita fiadanana ny maty raha toe-javatra heverina ho tsy rariny (famonoana, ody, famadihana) no nahafaty azy. Noho izany ny lolovokatra dia fanehoana fitakiana ny rariny sy fanarenana. Tsy ampy azy ny miseho ho [[Angatra (lolo)|angatra]]. === Fombam-pandevenana tsy mety === Heverina ihany koa ho antony lehibe hisakana ny fidiran' ny maty ao amin' ny tontolon' ny razana ka hiteraka ny fitsanganan' ny maty ny tsy fisiana na ny tsy fahampiana na ny tsy fahombiazan' ny fombafomba tokony hatao amin' ny fandevenana, ka hampiverina ny maty ho any amin' ny tontolon' ny velona indray tsy araka ny tokony ho izy, araka ny fitantarana voangon' ny etnôlôga<ref name=":0" /><ref name=":1" />, anisan' izany ny tsy fisian' ny lanonana, hadisoana teo am-panatanterahana ny fombafomba, ny tsy fitandremana. Amin' ny fomban-drazana maro dia heverina fa tokony ho mendrika koa ny toerana misy ny fasana. Koa raha eo amin' ny toerana heverina ho maloto na nifanolanana no misy ny toeram-pandevenana, dia mety handà tsy hijanona ao ny maty. === Ozon' ny razana sy lova === Amin' ny lovantsofina malagasy sasany, ny lolovokatra dia heverina ho vokatry ny ozon' ny razana<ref name=":3"><small>François Benolo, ''[https://theses.fr/1992PA040186 Le Lolo, ou le problème de la reviviscence des morts dans l'Androy (l'extrême-sud de Madagascar)": essai anthropologique pour une contribution de la Résurrection]'', thèse de doctorat, Université Paris-Sorbonne (Paris IV), 1992.</small></ref><ref name=":0" />. Rehefa tsy nohajaina ny razana iray fony fahavelony — ohatra, tamin' ny alalan' ny fanevatevana, ny tsy fankatoavana, na ny fandaozana rehefa antitra — dia nanozona ny taranany izy. Ity ozona ity dia manakorontana ny fifandraisan' ny velona sy ny maty, ary mety ho lasa lolovokatra ny olona sasany na izy rehetra ao amin'  ilay [[fianakaviana]] na [[fokom-pianakaviana]]<ref name=":3" />. Matetika da lazaina fa amin' ny alalan' ny reny no andovana ny mety haha lolovokatra, nefa misy koa ny milaza fa mifindra avy amin-dray izany. == Faritra ara-jeôgrafia voakasika == Ny fanadihadiana ataon' ny antrôpôlôga dia ahitana fitaterana fitantarana lolovokatra any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-atsinanana amin' i [[Madagasikara]], indrindra any [[Faritra Anosy|Anosy]]<ref name=":0" /> sy [[Androy]]<ref name=":3" />, fitantarana misy miovaova arakaraka ny toerana amin' ny faritra manodidina<ref name=":0" />. Ahenoana fitantarana lolovokatra ihany koa ny faritra afovoany ([[Antananarivo]] sy ny manodidina) sy ny faritra atsinanana ([[Toamasina]] sy ny manodidina) ary ny faritra avaratra-andrefana ([[Mahajanga]] sy ny manodidina). Hamafisin' ny mpikaroka fa tsy mitovy ny finoana momba ny lolovokatra eto Madagasikara izay tsy ranoray no tsy iraisan' ny Malagasy rehetra koa: misy foko na vondrom-piarahamonina manasongadina bebe kokoa ny fisian' ny maty mifoha miaraka amin' ny vatany, ny hafa kosa manantitra ny fisian' ny fanahy mirenireny<ref name=":1" />. == Fomba famantarana azy == === Bika aman' endriny === Tsy toy ny fanahy tsotra ny lolovokatra fa manana endrika ara-batana azo tsapain-tanana. Mitazona ny bika aman' endriny ankapobeny talohan' ny nahafatesany izy, ka mahatonga azy ho toy ny olombelona tsotra raha tazanin-davitra. Na izany aza dia maro ny toetra amantarana azy fa efa avy nalevina. Matetika izy no mitafy ny fitafiana nampanaovina azy tamin' ny fandevenana, indrindra fa ny [[lambamena]] na ny lambam-paty hafa. Mety hsy loto na vovoka na rovitra izany fitafiana izany, izay heverina fa vokatry ny nitoerany tao am-pasana. Hatsatra na toa misy savoka na mangana ny hodiny, vokatry ny tsy fisian' ny hafanan' ny rany. Mety manana ny lokon' ny tany koa ny hodiny ary indraindray henjana, mampahatsiahy ny fihenjan' ny faty. Misy ny fofona mampiavaka azy: fofon-tany na na somary fofom-biby lo. Misy tany na vovoka ny eo ambanin' ny hohony na eo amin' ny fitafiany, izay famantarana ny nitoerany tao am-pasana. Misy koa ny milaza fa misy fery vokatry ny fahalovana tao am-pasana izy. Misy koa ny mifanohitra amin' izany izay lazaina fa tsy misy ahafantarana azy fa lolovokatra noho ny fitoviany tsy misy valaka amin' ny olombelona mbola tsy nandalo fahafatesana na ny hatsaran-tarehiny. Mety hahazo vady any amin' ny tanàna nonenany vaovao izy ireny. === Fihetsika sy fomba fiaina === Miavaka sy mandeha hoazy fihetsiky ny lolovokatra sady manana ireto toetra manaraka reto izy araka ny finoan' ny olona. Misy ny milaza fa somary mitsingevana tsy manitsaka tany izy raha mandeha nefa misy koa ny mitantara fa mandia tany ihany izy. Vitsy na mahalan-teny izy ary mety tsy miteny mihitsy. Raha sendra miteny izy dia mila tsy ho heno ny feony izay toa feo avy lavitra, na misohika indraindray. Tsy mijery manatrika izy, sahala amin' ny hoe matahotra sao hampiseho ny fahafatesana ny masony. Ao amin' ny fitantara sasany, ny lolovokatra ankapobeny dia milamina sy tsy mampidi-doza, tsy toy ny zômby ao amin' ny lovantsofina tandrefana sasany. Ny fisian' izy ireo anefa dia miteraka tahotra. Matetika amin' ny alina no ahitana azy, mandehandeha eny amin' ny fasana na miezaka mitady ny trano fonenany taloha. Indraindray izy dia manandrana miverina amin' ny toerany taloha tao amin' ny fianakaviany na tao amin' ny tanànany, nefa ny fihetsiny hafahafa dia miteraka ahiahy eo amin' izay mahita azy. Matetika ny lolovokatra dia manakaiky ny tanàna, indrindra raha misy fahafatesana. Mandritra ny fiandrasam-paty na ny famadihana, dia voalaza fa mety hanjavona ny zavatra azo hanina natao fanatitra toy ny vary masaka sy ny voankazo. Ny sisa dia miparitaka avy eo dia adikan’ ny olona ho mariky ny fandalovan’ ny lolovokatra. Amin' ny fitantarana sasany dia lazaina fa manana hery ara-bataba lehibe tsy araka ny mahazatra izy, na dia eo aza ny vatany toa marefo. Tsy tena mihinana izy ireo, na miseho ho mihinana fotsiny, ary tsy tena matory raha matory. Misy lovantsofina milaza fa mandao ny tanàna niaviany izy ireo ka lasa hipetraka any an-kafa mba tsy ho fantatry ny havany sy ny mpiray tanàna aminy. === Famantarana hafa ahalalana azy ireo === Mamaritra fomba fitsapana isan-karazany izay amantarana lolovokatra ny lovantsofina malagasy. Ao ny tsy fisian' ny aloka amin' ny masoandro na ny jiro, ny tsy fisin' ny sariny eo amin' ny fitaratra na ny fanjavozavon' izany izay indraindray mampiseho endrik' olona efa maty. Ao koa ny tsy fitiavany mahita [[sira]] na [[ody]] sasany, izay lazaina fa miteraka fanaintainana ao aminy. Ahafahana manavaka ny lolovokatra amin' ny olombelona tena izy ireo famantarana ireo. == Fiainan' ny lolovokatra == === Fizotran' ny fivokarana === Ao amin' ny fitantarana nangonin' ny etnôlôga sy ny misiônera tamin' ny taonjato faha-19 sy tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20 dia mivoaka avy ao am-pasana amin' ny alalan' ny fanosehana ny tany hiakatra ny lolovokatra. Matetika misy ny filazalazana fa miala hoazy ny tany, toa misy hery tsy hita maso manampy ny maty hivoaka nefa tsy misy ezaka manokana mifandanja amin' izany ataony. Lazaina indraindray fa voatosika na mitresaka ny vato na ny vatam-paty (raha misy) amin' ny fotoana fitsanganana amin' ny maty<ref><small>Astuti, Rita, ''[https://www.cambridge.org/core/books/abs/childrens-understanding-of-death/death-ancestors-and-the-living-dead-learning-without-teaching-in-madagascar/B83DEBE63CD0A36BF6C31FC0D4C7FB21 Death, Ancestors and the Living Dead]'', Cambridge University Press, 2011, p. 45‑48.</small></ref><ref><small>Piveteau, Jean, ''Les croyances funéraires à Madagascar'', Journal de la Société des Africanistes, 1937.</small></ref>. === Fitsapana an' ilay lolovokatra === Ny fitantarana eny amin' ny fiarahamonina dia miresaka momba ny fitsapana toy ny fanoloran' ny havany hena manta na masaka ho an' ilay lolovokatra mba hahafantarana raha mbola manakaiky ny toetran' ny olombelona izy na tsia. Tsy voamarin' ny etnôgrafia anefa izany. Miombon-kevitra ny loharanom-baovao fa tsy raisin' ny fianakaviana ho voninahitra velively ny fiverenan' ny maty amin' ny endrika lolovokatra, fa henatra na loza mitaky fombafomba hampanjavonana azy na hampanalavirana azy<ref name=":0" />. === Fampitahorany ny velona === Misy ny olona mitantara fa ampitahorin' ny lolovokatra eny an-dalana ny olona raha mody alina. Tia mitaingin-t[[sarety]] koa, hoy ny sasany, ny lolovokatra. Matetika no miady amin' izay sendra azy izy. Menatra izy raha mahafantatra azy ilay olona sakanany. Tsy sahy mody izy ireny ka lasa olon-dia. === Fiafarana === Ny lovantsofina sasany dia miresaka ny amin' ny tsingerim-piainan' ny lolovokatra izay velona imbetsaka (indraindray miisa fito: maty impito<ref name=":0" />) alohan' ny hahafatesany tanteraka amin' ny farany; izany dia adikan' ny mpikaroka ho angano fa tsy zava-misy hitan' izy ireo<ref name=":2" />. == Fiheverana ankehitriny == === Fiheverana ao amin' ny fitaovan-tserasera === Ankehitriny dia mitombo hatrany ny anjara toerana sahanin' ny fitaovan-tsarasera toy ny [[Facebook]] sy ny [[WhatsApp]], ary ny sehatra fifampizaràna isan-karazany, amin' ny fanaparitahana ny fiheverana momba ny lolovokatra. Na dia tsy loharanom-pahalalana akademika aza ireo sehatra ireo dia mandray anjara amin' ny fanaparitahana sy ny fanovana ary ny fandrakofam-baovao momba ny fitantarana sy ny finoana ny fisian' ny lolovokatra. Ny fijoroana vavolombelona sy ny fanehoan-kevitra ary ny fifanakalozan-kevitra eo amin' ny tambajotran-tserasera dia maneho ny fahaveloman' ny finoam-bahoaka momba ny maty sy ny matoatoa ary ny lolovokatra, na dia tsy porofo mivaingana aza ireo. === Fiheveran' ny antrôpôlôga === Asehon' ny fanadihadiana maro, anisan' izany ny an' i [[Raymond Decary]], fa indraindray dia mifandray amin' ny taranjam-pirazanana [[Andevo|nandevozina]] na amin' ny vondrona natao an-jorom-bala teo aloha ny tantaran' ny olona lazaina fa mifoha avy maty. Izany dia maneho ny fisian' ny ambaratonga tsy mitovy eo amin' ny fiarahamonina izay mbola maharitra ao amin' ny fisainan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] maro<ref name=":1" />. I Dominique Somda koa dia mandika ireo fitantarana ireo ho fanoharana mahakasika ny fiarahamonina, fanehoana ny disadisa mifandray amin' ny tantaran' ny fanandevozana sy ny fanilikilihana ary ny fahasarotan' ny fampidirana ny vondrona sasany ho anisan' ny fiarahamonina<ref name=":0" />. Mihevitra koa ny antrôpôlôga fa ny fitantarana lolovokatra dia fitaovana natao hifehezana ny fitondran-tena sy hampahatsiahivana ny vokatry ny fandikana ny [[fady]] ary hanamafy ny maha zava-dehibe ny fanajana ny fitsipi-piarahamonina<ref name=":0" />. Manampy amin' ny fanehoana ety ivelany ny disadisa eo amin' ny samy vondrona koa ireo fitantarana ireo, sady natao hanazava ny anton' ny loza mitranga eo amin' ny fiarahamonina, ary manondro an' ohatra ny tompon' andraikitra amin' izany, nefa tsy mampiasa herisetra mivantana<ref name=":1" />. == Jereo koa == * [[Angatra]] * [[Fanahy]] * [[Zômby]] * [[Kinaoly]] * [[Matoatoa]] * [[Famadihana]] * [[Fanahin' ny vatana]] * [[Fivavahana amin' ny razana]] * [[Fitsanganan-ko velona]] na [[Fitsanganan-ko velona|fitsanganana amin' ny maty]] * [[Anatsosa]] - [[Ntantotobato]] - [[Tanalasosa]] == Rohy ivelany == * "[https://generationvoyage.fr/lolo-vokatra-walking-dead-madagascar/ Les « lolo vokatra », les « walking dead » de Madagascar"], ''generationvoyage.fr'' * "[https://journals.openedition.org/oceanindien/1666?lang=en Étrangers, esclaves, morts-vivants : des rumeurs et des secrets au Sud de Madagascar]", ''journals.openedition.org'' * "[https://www.madamagazine.com/en/the-walking-dead-madagaskars-zombies/ The Walking Dead: Madagascar’s Zombies]", ''www.madamagazine.com'' * "[https://www.septcollines.com/decouvrez-lolo-vokatra-zombies-magagascar/ Découvrez les “lolo vokatra”, les zombies de Magagascar]", ''www.septcollines.com'' * "[https://agir-avec-madagascar.over-blog.com/2015/06/legende-tanalasosa.html Légende: Tanalasosa]", ''agir-avec-madagascar.over-blog.com'' * "[http://randriamialy.unblog.fr/2009/04/17/atlantide/ Atlantide]", ''randriamialy.unblog.fr'' * "[https://forum.serasera.org/forum/message/m484e1b53265d9 Lolo vokatra]", ''forum.serasera.org'' * "[https://tanikomadagascar.com/croyances-sakalava/ Croyances sakalava]", ''tanikomadagascar.com'' * "[http://razafimahazo.free.fr/Descendants/Angano/Ranoro.htm Ranoro]", ''razafimahazo.free.fr'' * "[https://forum.serasera.org/forum/message/m454a411708eec Lolo vokatra ! efa nisy nahita ve?]", ''forum.serasera.org'' == Boky azo anovozan-kavitra == * François Benolo, ''[https://theses.fr/1992PA040186 Le Lolo, ou le problème de la reviviscence des morts dans l'Androy (l'extrême-sud de Madagascar)": essai anthropologique pour une contribution de la Résurrection]'', thèse de doctorat, Dir. Michel Meslin, Université Paris-Sorbonne (Paris IV), 1992. * François Benolo, ''Certains morts reviennent à la vie (LOLO) : Selon la culture de l'Androy (Sud de Madagascar)'', 2025. * Raymond Decary, ''[https://books.google.mg/books/about/La_mort_et_les_coutumes_fun%C3%A9raires_%C3%A0_M.html?id=AjMJAQAAIAAJ&redir_esc=y La mort et les coutumes funéraires à Madagascar],'' G.-P. Maisonneuve et Larose, 1962. * Pierre‑Loïc Pacaud, [https://www.editions-harmattan.fr/catalogue/livre/un-culte-dexhumation-des-morts-a-madagascar-le-famadihana/59681 ''Un culte d'exhumation des morts à Madagascar: le Famadihana'']'','' Collection : Espaces théoriques, 2003. * Rita Astuti (dir.), ''[https://www.cambridge.org/core/books/abs/childrens-understanding-of-death/death-ancestors-and-the-living-dead-learning-without-teaching-in-madagascar/B83DEBE63CD0A36BF6C31FC0D4C7FB21 Death, Ancestors, and the Living Dead: Learning without Teaching in Madagascar],'' Cambridge University Press, 2011. * Dominique Somda, "[https://journals.openedition.org/terrain/4240 Odeur des morts et esprit de famille (Anôsy, Madagascar)]", journals.openedition.org * Hélène Giguère, [https://www.pulaval.com/livres/des-morts-des-vivants-et-des-choses-ethnographie-d-un-village-de-pecheurs-au-nord-de-madagascar ''Des morts, des vivants et des choses: ethnographie d’un village de pêcheurs au nord de Madagascar''], 2006. * Domenichini, J.P. (2014). ''Vazimba et esprits helo: la profondeur chronologique''. Études Océan Indien. PDF * Somda, D. (2014). ''Étrangers, esclaves, morts-vivants: des rumeurs et des secrets au Sud de Madagascar''. Études Océan Indien. PDF * Renel, C. (1923). ''Ancêtres et dieux''. Imp. Pitot de la Beaujardière. * Faublée, J. (1968). ''Le fait religieux à Madagascar''. Paris: Institut d’Ethnologie. * Bloch, M. (1971). ''La sorcellerie et la société malgache''. Paris: Mouton. * Ralambomanana, V. (2001). ''Esprits et rituels à Madagascar''. Antananarivo: Presses Universitaires. * Campbell, G. (2012). ''The ghosts of Madagascar: folklore and social order''. Journal of Malagasy Studies, 15(2), 33–57. * Chaboud, C. (1990). ''Croyances populaires à Madagascar: fantômes et revenants''. Paris: Karthala. == Loharano == [[Sokajy:Finoanoampoana]] tfgpx632jv287uz62gy0m2qydtz40uz 0 279664 1135867 1102218 2026-04-21T10:17:37Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1135867 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lezard.jpg|vignette|353x353px|Androngo]] Ny '''androngo''' dia [[Biby mandady sy mikisaka|biby mandady]] isan-karazany, misy tongony efatra, mivelona eny an-tsaha sy eny amin' ny tamboho sy ny rindrin-trano ary ananaty [[Hazo (zavamaniry)|hazo]]. Ao amin' ny filaharana ''[[Squamata]]'' no misy azy ireo. Samy manana tongotra efatra izy ireo, sofina mibaribary tsy misy ampongabentsofina ivelany, vatana rakotra kirany ary samy miofo. Ny fianakaviana sasany izay maneho ny teny ankapoben' ny teny hoe "androngo", toy ny ''Lacertidae'', dia mety hamoy an-tsitrapo ny rambony raha misy herisetra sady manana hodi-maso afa-lihetsika. Tsy toy izany no zava-misy amin' ny karazana rehetra avondrona amin' io anarana io: ohatra ny ''Gekkonidae'' sy ny ''Xantusiidae'' dia tsy mamela ny rambony ho tapala ary tsy manana hodi-maso mihetsika. Misy karazana androngo eo amin' ny 3&nbsp;750 eo ho eo eran-tany, azo antoka fa maherin' ny 3&nbsp;000, ny loharano sasany manohana ny isa 4&nbsp;450. == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * ''Androngo an' asa: ka samy miaro ny rambony tsy ho tapaka.'' * ''Androngo efa hita ka na mitsipelika aza tsy mahataitra intsony.'' * ''Androngolahy manetsa: mandro matetika vao mavo lamosina.'' * ''Aza manao androngolahy milanja [[voantay]], ka izy milanja ny manga indray no milaza manehi-nify.'' * ''Androngo may, [[antsiantsy]] mirehitra: izay may mamonjy rano.'' * ''Androngo miditra ala, ny tompon-tany no mialoha lalana.'' * ''Androngo milanja [[Lolo (bibikely)|lolo]]: be am-pitondrana fa kely am-pihinanana.'' * ''Androngo milanja vonin' [[avoko]]: ny mihinana tsy toy inona, fa ny mielo mena no tsy tanty.'' * ''Androngo nahazo [[voangory]]: ny mihinana tsy toy inona, fa ny mamolapolaka ny elany no tsy tanty.'' * ''Androngo: tapaka vao mirebika.'' * ''Aza manao dian' androngo, fa manaova dian-[[Tana (biby)|tana]].'' * ''[[Bibilava]] nisambotra androngo ka manantena ny fahalavana.'' * ''Manihika an-tanety ka androngo no azo.'' * ''Ny [[antsiantsy]] no manana anaka ka ny androngo no vaky manta.'' * ''Ny [[sitry]] no manana anaka, ka ny androngo no sanganehena.'' * ''Rafotsibe leon-[[toho]]: ny androngokely avy no andosirana.'' * ''[[Tsikovoka|Tsikovo]]-dohataona: manidina hanin' ny [[vorona]], mipetraka hanin' ny androngo.'' * ''Tsy soa tsy ratsy miendrik’ androngo: hatao tsara, longilongy vava; hatao ratsy, be soratsoratra.'' * ''Valaben' ny androngo ny [[ampiantany]], fa tsy misy mpiahy''. [[Sokajy:Biolojia]] [[Sokajy:Biby]] [[Sokajy:Androngo]] sj1vfbxljt9n3wjund31w4rpe2l9k8y 1135868 1135867 2026-04-21T10:18:15Z Thelezifor 15140 1135868 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lezard.jpg|vignette|353x353px|Androngo]] Ny '''androngo''' dia [[Biby mandady sy mikisaka|biby mandady]] isan-karazany, misy tongony efatra, mivelona eny an-tsaha sy eny amin' ny tamboho sy ny rindrin-trano ary ananaty [[Hazo (zavamaniry)|hazo]]. Ao amin' ny filaharana ''[[Squamata]]'' no misy azy ireo. Samy manana tongotra efatra izy ireo, sofina mibaribary tsy misy ampongabentsofina ivelany, vatana rakotra kirany ary samy miofo. Ny fianakaviana sasany izay maneho ny teny ankapoben' ny teny hoe "androngo", toy ny ''Lacertidae'', dia mety hamoy an-tsitrapo ny rambony raha misy herisetra sady manana hodi-maso afa-lihetsika. Tsy toy izany no zava-misy amin' ny karazana rehetra avondrona amin' io anarana io: ohatra ny ''Gekkonidae'' sy ny ''Xantusiidae'' dia tsy mamela ny rambony ho tapala ary tsy manana hodi-maso mihetsika. Misy karazana androngo eo amin' ny 3&nbsp;750 eo ho eo eran-tany, azo antoka fa maherin' ny 3&nbsp;000, ny loharano sasany manohana ny isa 4&nbsp;450. == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Androngo an' asa: ka samy miaro ny rambony tsy ho tapaka. * Androngo efa hita ka na mitsipelika aza tsy mahataitra intsony. * Androngolahy manetsa: mandro matetika vao mavo lamosina. * Aza manao androngolahy milanja [[voantay]], ka izy milanja ny manga indray no milaza manehi-nify. * Androngo may, [[antsiantsy]] mirehitra: izay may mamonjy rano. * Androngo miditra ala, ny tompon-tany no mialoha lalana. * Androngo milanja [[Lolo (bibikely)|lolo]]: be am-pitondrana fa kely am-pihinanana. * Androngo milanja vonin' [[avoko]]: ny mihinana tsy toy inona, fa ny mielo mena no tsy tanty. * Androngo nahazo [[voangory]]: ny mihinana tsy toy inona, fa ny mamolapolaka ny elany no tsy tanty. * Androngo: tapaka vao mirebika. * Aza manao dian' androngo, fa manaova dian-[[Tana (biby)|tana]]. * [[Bibilava]] nisambotra androngo ka manantena ny fahalavana. * Manihika an-tanety ka androngo no azo. * Ny [[antsiantsy]] no manana anaka ka ny androngo no vaky manta. * Ny [[sitry]] no manana anaka, ka ny androngo no sanganehena. * Rafotsibe leon-[[toho]]: ny androngokely avy no andosirana. * [[Tsikovoka|Tsikovo]]-dohataona: manidina hanin' ny [[vorona]], mipetraka hanin' ny androngo. * Tsy soa tsy ratsy miendrik’ androngo: hatao tsara, longilongy vava; hatao ratsy, be soratsoratra. * Valaben' ny androngo ny [[ampiantany]], fa tsy misy mpiahy. [[Sokajy:Biolojia]] [[Sokajy:Biby]] [[Sokajy:Androngo]] 2cn9acmmqwkgme89pl3wzdz0fvtk4ht 0 281064 1135849 1045927 2026-04-21T08:46:21Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Voain' i Neily]] ho [[Crocodylus niloticus]] i Thelezifor 1045927 wikitext text/x-wiki [[Sary:Nile_Crocodile_(44335259425).jpg|thumb|Voain'i Neily]] Ny '''voain' i Neily''' na '''voain' i Nily''' (''Crocodylus niloticus'') dia [[voay]] lehibe teratany monina amin'ny ranomamy aty [[Afrika]], ka any amin'ny firenena miisa 26 no ahitana azy. Miely patrana manerana an'i [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon'i Saharà]] izy io, indrindra any amin'ny faritra afovoany, atsinanana ary atsimon'ny [[kaontinanta]], ary miaina amin'ny karazana tontolo iainana an-drano toy ny [[farihy]], [[renirano]], [[honahona]] ary [[heniheny]]. qm13n5g9vt59v97avju4qq4xq36cenf 1135851 1135849 2026-04-21T08:48:22Z Thelezifor 15140 Nanatsara rafi-pehezanteny 1135851 wikitext text/x-wiki [[Sary:Nile_Crocodile_(44335259425).jpg|thumb|''Crocodylus niloticus''|358x358px]] Ny '''''Crocodylus niloticus''''' dia [[voay]] lehibe teratany monina amin' ny ranomamy aty [[Afrika]], ka any amin' ny firenena miisa 26 no ahitana azy. Antsoina hoe '''voain' i Neily''' na '''voain' i Nily''' izy io. Miely patrana manerana an' i [[Afrika atsimon' i Saharà]] izy io, indrindra any amin' ny faritra afovoany, atsinanana ary atsimon' ny [[kaontinanta]], ary miaina amin' ny karazana tontolo iainana an-drano toy ny [[farihy]], [[renirano]], [[honahona]] ary [[heniheny]]. s7adqh92543ok4uzv58jazh3dghukfr 1135852 1135851 2026-04-21T08:52:46Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135852 wikitext text/x-wiki [[Sary:Nile_Crocodile_(44335259425).jpg|thumb|''Crocodylus niloticus''|358x358px]] Ny '''''Crocodylus niloticus''''' dia karazana [[voay]] lehibe, ao amin' ny fianakaviana ''[[Crocodylidae]]'', teratany monina amin' ny ranomamy aty [[Afrika]], ka any amin' ny firenena miisa 26 no ahitana azy. Antsoina hoe '''voain' i Neily''' na '''voain' i Nily''' izy io. Miely patrana manerana an' i [[Afrika atsimon' i Saharà]] izy io, indrindra any amin' ny faritra afovoany, atsinanana ary atsimon' ny [[kaontinanta]], ary miaina amin' ny karazana tontolo iainana an-drano toy ny [[farihy]], [[renirano]], [[honahona]] ary [[heniheny]]. Io no karazana voay misy eto [[Madagasikara]]. == Jereo koa == * ''[[Crocodylus]]'' 098phrpda2lqt0pj6mhjwyoh88dm5f5 0 281081 1135756 1091611 2026-04-20T14:54:35Z Thelezifor 15140 Fianakaviana sy vondron-karazana 1135756 wikitext text/x-wiki [[Sary:GreenSeaTurtle-2.jpg|thumb|Soka-dranomasina]] Ny '''sokatra an-dranomasina''' na '''soka-dranomasina''' dia [[sokatra]] miaina eny an-dranomasina, izay atambatra ao amin' ny fianakavambe '''''Chelonioidea'''''. Izy ireo dia hita any amin' ny ranomasina rehetra eran-tany afa-tsy any amin' ny [[Ranomasimbe Arktika]]. Ilay sokatra atao hoe ''Dermochelys coriacea'' no lehibe indrindra, mirefy 2 m ny halavany, 1 m hatramin ny 1,5 m ny sakany ary milanja 600 kg. Eo amin' ny 50 sm hatramin' ny 1 m eo ny salan-kaben' ny karazana hafa. Marefo na atahorana ho lany tamingana avokoa ireo karazan-tsokatra ireo. Misy noho izany ny drafi-piarovana na famerenana amin' ny laoniny eny ifotony azy ireo, nefa mbola antony mampanahy amin' ny mety hihenan' ny isan' ny sokatra, izay efa tena mihavitsy, ny fandotoana ny tontolo iainany sy ny fihazana ary ny fisamborana tsy nahy amin' ny alalan' ny fitaovam-panjonoana. == Fianakaviana sy vondron-karazana == Ny fianakaviambe ''Chelonioidea,'' araka ny ''TFTSG'' <small>(30</small> <small>Jona 2011)</small> sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' <small>(17</small> <small>Mey 2014)</small>, dia mizara ho fianakaviana 2 mbola veona (vondron-karazana 6) sy fianakaviana fôsily . * ''[[Cheloniidae]]'' <small>Oppel, 1811</small> ** ''[[Caretta]]'' ** ''[[Chelonia]]'' ** ''[[Eretmochelys]]'' ** ''[[Lepidochelys]]'' ** ''[[Natator]]'' * ''[[Dermochelyidae]]'' <small>Fitzinger, 1843</small> ** ''[[Dermochelys]]'' * † ''[[Protostegidae]]'' * † ''[[Thalassemyidae]]'' * † ''[[Toxochelyidae]]'' == Jereo koa == * [[Sokatra an-tanety]] * [[Sokatra an-dranomamy]] 1aizp5278hsqqnav5dpy1ue4392hchl 1135757 1135756 2026-04-20T14:54:57Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1135757 wikitext text/x-wiki [[Sary:GreenSeaTurtle-2.jpg|thumb|Soka-dranomasina|342x342px]] Ny '''sokatra an-dranomasina''' na '''soka-dranomasina''' dia [[sokatra]] miaina eny an-dranomasina, izay atambatra ao amin' ny fianakavambe '''''Chelonioidea'''''. Izy ireo dia hita any amin' ny ranomasina rehetra eran-tany afa-tsy any amin' ny [[Ranomasimbe Arktika]]. Ilay sokatra atao hoe ''Dermochelys coriacea'' no lehibe indrindra, mirefy 2 m ny halavany, 1 m hatramin ny 1,5 m ny sakany ary milanja 600 kg. Eo amin' ny 50 sm hatramin' ny 1 m eo ny salan-kaben' ny karazana hafa. Marefo na atahorana ho lany tamingana avokoa ireo karazan-tsokatra ireo. Misy noho izany ny drafi-piarovana na famerenana amin' ny laoniny eny ifotony azy ireo, nefa mbola antony mampanahy amin' ny mety hihenan' ny isan' ny sokatra, izay efa tena mihavitsy, ny fandotoana ny tontolo iainany sy ny fihazana ary ny fisamborana tsy nahy amin' ny alalan' ny fitaovam-panjonoana. == Fianakaviana sy vondron-karazana == Ny fianakaviambe ''Chelonioidea,'' araka ny ''TFTSG'' <small>(30</small> <small>Jona 2011)</small> sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' <small>(17</small> <small>Mey 2014)</small>, dia mizara ho fianakaviana 2 mbola veona (vondron-karazana 6) sy fianakaviana fôsily . * ''[[Cheloniidae]]'' <small>Oppel, 1811</small> ** ''[[Caretta]]'' ** ''[[Chelonia]]'' ** ''[[Eretmochelys]]'' ** ''[[Lepidochelys]]'' ** ''[[Natator]]'' * ''[[Dermochelyidae]]'' <small>Fitzinger, 1843</small> ** ''[[Dermochelys]]'' * † ''[[Protostegidae]]'' * † ''[[Thalassemyidae]]'' * † ''[[Toxochelyidae]]'' == Jereo koa == * [[Sokatra an-tanety]] * [[Sokatra an-dranomamy]] qb0eugii03g00bdlix5p24o0ybgavyw 1135758 1135757 2026-04-20T15:07:11Z Thelezifor 15140 Fianakaviana sy karazana misy eto Madagasikara 1135758 wikitext text/x-wiki [[Sary:GreenSeaTurtle-2.jpg|thumb|Soka-dranomasina|342x342px]] Ny '''sokatra an-dranomasina''' na '''soka-dranomasina''' dia [[sokatra]] miaina eny an-dranomasina, izay atambatra ao amin' ny fianakavambe '''''Chelonioidea'''''. Izy ireo dia hita any amin' ny ranomasina rehetra eran-tany afa-tsy any amin' ny [[Ranomasimbe Arktika]]. Ilay sokatra atao hoe ''Dermochelys coriacea'' no lehibe indrindra, mirefy 2 m ny halavany, 1 m hatramin ny 1,5 m ny sakany ary milanja 600 kg. Eo amin' ny 50 sm hatramin' ny 1 m eo ny salan-kaben' ny karazana hafa. Marefo na atahorana ho lany tamingana avokoa ireo karazan-tsokatra ireo. Misy noho izany ny drafi-piarovana na famerenana amin' ny laoniny eny ifotony azy ireo, nefa mbola antony mampanahy amin' ny mety hihenan' ny isan' ny sokatra, izay efa tena mihavitsy, ny fandotoana ny tontolo iainany sy ny fihazana ary ny fisamborana tsy nahy amin' ny alalan' ny fitaovam-panjonoana. == Fianakaviana sy vondron-karazana == Ny fianakaviambe ''Chelonioidea,'' araka ny ''TFTSG'' <small>(30</small> <small>Jona 2011)</small> sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' <small>(17</small> <small>Mey 2014)</small>, dia mizara ho fianakaviana 2 mbola veona (vondron-karazana 6) sy fianakaviana fôsily . * ''[[Cheloniidae]]'' <small>Oppel, 1811</small> ** ''[[Caretta]]'' ** ''[[Chelonia]]'' ** ''[[Eretmochelys]]'' ** ''[[Lepidochelys]]'' ** ''[[Natator]]'' * ''[[Dermochelyidae]]'' <small>Fitzinger, 1843</small> ** ''[[Dermochelys]]'' * † ''[[Protostegidae]]'' * † ''[[Thalassemyidae]]'' * † ''[[Toxochelyidae]]'' === Fianakaviana sy karazana misy eto Madagasikara === Roa ny fianakavian-tsoka-dranomasina misy eto Madagasikara izay ahitana karazana dimy: * ''[[Cheloniidae]]'' ** ''[[Chelonia mydas]]'' (Nosy Iranja sy Nosy Sakatia). ** ''[[Eretmochelys imbricata]]'' (Nosy Tanikely). ** ''[[Caretta caretta]]'' ** ''[[Lepidochelys olivacea]]'' * ''[[Dermochelyidae]]'' ** ''[[Dermochelys coriacea]]'' == Jereo koa == * [[Sokatra an-tanety]] * [[Sokatra an-dranomamy]] l997nfbpk0u8yzmneqzc8061dfyqgar 1135759 1135758 2026-04-20T15:07:48Z Thelezifor 15140 1135759 wikitext text/x-wiki [[Sary:GreenSeaTurtle-2.jpg|thumb|Soka-dranomasina|342x342px]] Ny '''sokatra an-dranomasina''' na '''soka-dranomasina''' dia [[sokatra]] miaina eny an-dranomasina, izay atambatra ao amin' ny fianakavambe '''''Chelonioidea'''''. Izy ireo dia hita any amin' ny ranomasina rehetra eran-tany afa-tsy any amin' ny [[Ranomasimbe Arktika]]. Ilay sokatra atao hoe ''Dermochelys coriacea'' no lehibe indrindra, mirefy 2 m ny halavany, 1 m hatramin ny 1,5 m ny sakany ary milanja 600 kg. Eo amin' ny 50 sm hatramin' ny 1 m eo ny salan-kaben' ny karazana hafa. Marefo na atahorana ho lany tamingana avokoa ireo karazan-tsokatra ireo. Misy noho izany ny drafi-piarovana na famerenana amin' ny laoniny eny ifotony azy ireo, nefa mbola antony mampanahy amin' ny mety hihenan' ny isan' ny sokatra, izay efa tena mihavitsy, ny fandotoana ny tontolo iainany sy ny fihazana ary ny fisamborana tsy nahy amin' ny alalan' ny fitaovam-panjonoana. == Fianakaviana sy vondron-karazana == Ny fianakaviambe ''Chelonioidea,'' araka ny ''TFTSG'' <small>(30</small> <small>Jona 2011)</small> sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' <small>(17</small> <small>Mey 2014)</small>, dia mizara ho fianakaviana 2 mbola velona (vondron-karazana 6) sy fianakaviana fôsily . * ''[[Cheloniidae]]'' <small>Oppel, 1811</small> ** ''[[Caretta]]'' ** ''[[Chelonia]]'' ** ''[[Eretmochelys]]'' ** ''[[Lepidochelys]]'' ** ''[[Natator]]'' * ''[[Dermochelyidae]]'' <small>Fitzinger, 1843</small> ** ''[[Dermochelys]]'' * † ''[[Protostegidae]]'' * † ''[[Thalassemyidae]]'' * † ''[[Toxochelyidae]]'' === Fianakaviana sy karazana misy eto Madagasikara === Roa ny fianakavian-tsoka-dranomasina misy eto Madagasikara izay ahitana karazana dimy: * ''[[Cheloniidae]]'' ** ''[[Chelonia mydas]]'' (Nosy Iranja sy Nosy Sakatia). ** ''[[Eretmochelys imbricata]]'' (Nosy Tanikely). ** ''[[Caretta caretta]]'' ** ''[[Lepidochelys olivacea]]'' * ''[[Dermochelyidae]]'' ** ''[[Dermochelys coriacea]]'' == Jereo koa == * [[Sokatra an-tanety]] * [[Sokatra an-dranomamy]] kdobnxgm3rbw4oxn30rs9v6ztqy3eh2 0 281668 1135782 1043584 2026-04-20T17:59:04Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135782 wikitext text/x-wiki '''Razafinimanjaka Raketaka''' dia andriambavy teto [[Madagasikara]], ary zanakavavin' ny mpanjaka [[Radama I]] sy ny andriambavy [[sakalava]] [[Rasalimo]], zanakavavin-d[[Ramitraho]], mpanjaka sakalava tao [[Fanjakan' i Menabe|Menabe]]. Teraka tamin' ny taona 1824 tany Imerina izy ary nanana anadahy roa antsoina hoe [[Rabobalahy]] sy Itsimandriambovoka. Nanan-janaka iray, antsoina hoe Razafimanjaka Rakotonavalona, izy; tsy fantatra ny rain' io zanany io hatramin' izao. Maro ankehitriny ny olona manafangaro an-dRazafinimanjaka Raketaka amin-dRatekata hafa, toy ilay anabavin' ny andriandahy [[Printsy Ratsimamanga|Ratsimamanga]], renin-d[[Ranavalona III]]. Nandritra ny androm-piainany, ary na dia teo aza ny tolo-kevitr' [[Andrianampoinimerina]] momba ny handimby ny seza fiandrianana, Radama I dia nikasa ny hampanambady an' i Raketaka an-dRakotobe zana-dRabodosahondra anabaviny izay nofidiny handimby azy. Ireo mpanjaka na mpanjakavavy ho avy anefa dia tokony hipoitra avy amin' ny renibeny Rasoherimananitany: ka na ny tarana-dRalesoka anabaviny, na ny an-dRabodonandriantompo sy Ratavanandriana izany, araka ny hafatr' Andrianampoinimerina. Vantany vao nandray ny fahefana [[Ranavalona I]] dia nasainy novonoina ireo havana akaikin-dRadama sy Rakotobe zana-drahalahiny. Ny zanak' olo-mpiray tam-po aminy, [[Ramanetaka]] governoran' i Mahajanga dia nisesitany tany [[Nzwani|Njoany]], any [[Kômôro]] ka lasa [[soltàna]] tany, fa Razafinimanjaka Raketaka kosa nampandosirina ka taty aoriana dia nodimandry ary nalevina tao [[Fianarantsoa]] izy. p9w9ha81smkr1f4gr1j514s2hxojxkf 0 283120 1135768 1052743 2026-04-20T15:33:45Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Sokatra hodi-dranomasina]] ho [[Dermochelys coriacea]] i Thelezifor 1052743 wikitext text/x-wiki [[File:Leatherback_sea_turtle_Tinglar,_USVI_(5839996547).jpg|thumb|Sokatra hodi-dranomasina]] Ny '''sokatra hodi-dranomasina''' (''Dermochelys coriacea'') no lehibe indrindra amin'ireo [[sokatra]] velona rehetra mahatratra 1,8 metatra ny halavany ary 500 kilao (1,100 lb). Izy io no hany karazana velona ao amin'ny karazana ''Dermochelys'' sy ny fianakaviana ''Dermochelyidae''. orimspbg3w5aae7o3uraz7jacdiczwl 1135770 1135768 2026-04-20T15:35:43Z Thelezifor 15140 Nanatsara votoatiny 1135770 wikitext text/x-wiki [[File:Leatherback_sea_turtle_Tinglar,_USVI_(5839996547).jpg|thumb|''Dermochelys coriacea''|359x359px]] Ny '''''Dermochelys coriacea''''' no lehibe indrindra amin' ny [[sokatra]] velona rehetra mahatratra 1,8 me ny halavany ary 500 kilao ny lanjany. Izy io no hany karazana velona ao amin' ny vondron-karazana ''[[Dermochelys]]'' sy ao amin' ny fianakaviana ''[[Dermochelyidae]]''. lzzot6s8kefrfvdysjbprhzekb7xjnh 0 284047 1135765 1058755 2026-04-20T15:30:19Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Sokatra maitso]] ho [[Chelonia mydas]] i Thelezifor 1058755 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green_turtle_swimming_over_coral_reefs_in_Kona.jpg|thumb|Sokatra maitso]] Ny '''sokatra maitso''' (''Chelonia mydas'') dia karazana [[sokatra]] an-dranomasina lehibe ao amin'ny fianakaviana ''Cheloniidae''. Izy io no hany karazana ao amin'ny karazana ''Chelonia''. Miitatra manerana ny ranomasina tropikaly sy subtropika manerana an'izao tontolo izao ny velarany, ary misy mponina roa miavaka any amin'ny [[Oseana Atlantika]] sy [[Pasifika]], saingy hita any amin'ny [[Ranomasimbe Indianina]] ihany koa. ehedmru091kka5vyky642qg2nb474kn 1135767 1135765 2026-04-20T15:32:01Z Thelezifor 15140 Nanatsara rafi-pehezanteny 1135767 wikitext text/x-wiki [[Sary:Green_turtle_swimming_over_coral_reefs_in_Kona.jpg|thumb|''Chelonia mydas''|339x339px]] Ny '''''Chelonia mydas''''' dia karazana [[sokatra]] an-dranomasina lehibe ao amin'ny fianakaviana ''[[Cheloniidae]]''. Izy io no hany karazana ao amin'ny vondron-karazana ''[[Chelonia]]''. Miitatra manerana ny ranomasina tropikaly sy subtropika manerana an'izao tontolo izao ny velarany, ary misy mponina roa miavaka any amin'ny [[Ranomasimbe Atlantika|Ôseana Atlantika]] sy [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]], saingy hita any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] ihany koa. eh6q080vu8ebx7pd7koq6cuk5en067v 0 285086 1135788 1065106 2026-04-20T19:17:38Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1135788 wikitext text/x-wiki Ny '''Levitikosy toko faha-11''' na '''Levitika faha-11''' dia toko ao amin' ny [[Bokin' ny Levitikosy]] na [[Bokin' ny Levitikosy|Levitika]] ao amin' ny [[Baiboly]]. == Lahatsoratra == === Dikanteny katôlika malagasy === 1 Ary niteny tamin' i [[Mosesy|Moizy]] sy [[Aarôna|Aarona]] [[Iahveh|Iaveh]] nanao tamin' izy ireo hoe: 2 Mitenena amin' ny [[Zanak' i Israely|zanak' Israely]] ka lazao hoe: Izao no ho biby fihinanareo amin' ny biby rehetra eto ambonin' ny tany: 3 Ny biby rehetra mivaky kitro sy misampan-tongotra ary [[Biby mandinika|mandinika]] no hohaninareo; 4 fa ny mandinika fotsiny na mivaky kitro fotsiny tsy hohaninareo. Ohatra ny [[rameva]], izay mandinika nefa tsy mivaky kitro, dia ho maloto aminareo. 5 Ohatra ny zerboaza, izay mandinika fa tsy mivaky kitro, dia ho maloto aminareo. 6 Ohatra ny [[Bitro mahazatra|bitro]], izay mandinika fa tsy misampan-tongotra, dia ho maloto aminareo. 7 Ohatra ny [[kisoa]], izay mivaky kitro sy misampan-tongotra nefa tsy mandinika, dia ho maloto aminareo. 8 Koa aza mihinana ny henany, na mikasika izay fatiny akory, fa maloto aminareo ireny. 9 Izao kosa no ho biby fihinanareo, amin' ny biby rehetra ao anaty rano: Izay rehetra misy [[Vombo|vombony]] sy misy kirany ao anaty rano, na ao an-dranomasina, na ao an-drenirano, no hohaninareo. 10 Fa ho fahavetavetana ho anareo kosa izay tsy misy vombony na kirany, na ny ao an-dranomasina, na ny ao an-drenirano, amin' ny biby rehetra mihetsiketsika ao anaty rano, sy amin' ny zava-manan' aina rehetra misy ao. 11 Ho fahavetavetana aminareo ireny, ka aza mihinana ny henany, ary ataovy ho zava-betaveta ny fatiny. 12 Izay tsy misy vombony na kirany ao anaty rano, dia ho zava-betaveta avokoa aminareo. 13 Amin' ny vorona kosa, dia ireto no ho zava-betaveta ho anareo ka tsy hohanina, fa zava-betaveta: 14 ny egla, ny arofiray, ny papango, ny fanindry, ny voromahery isan-karazany, 15 ny goaika isan-karazany; 16 ny aostritsa, ny tararaka, ny vorondriaka, ny hitsikitsika isan-karazany; 17 ny vorondolo, ny manarana, ny vorondolobe, 18 ny gisabe, ny pelikano, ny zipaety, 19 ny vanobe, ny vano isan-karazany; ny lavasanga, ny ramanavy. 20 Ny biby madinika rehetra manan'elatra, mandia tongotr' efatra, ho zava-betaveta aminareo. 21 Amin' ny biby madinika manan' elatra mandia tongotr' efatra anefa, hano ihany izay manam-pingotra ambony faladiany, hitsipihany eo amin' ny tany. 22 Ireto no ho fihinanareo amin' ireny: ny [[valala]] isan-karazany, ny solama isan-karazany, ny hargola isan-karazany, ny hagaba isan-karazany. 23 Fa ny biby hafa manan' elatra mandia tongotr' efatra, dia ho zava-betaveta aminareo avokoa. 24 Izao koa no hahaloto anareo, ka na zovy na zovy hikasika ny fatiny, dia haloto mandra-paharivan' ny andro; 25 ary na zovy na zovy hitondra tapaky ny fatiny dia hanasa ny fitafiany sy haloto mandra-paharivan' ny andro. 26 Ny biby rehetra mivaky kitro, nefa tsy misampan-tongotra sy tsy mandinika, dia haloto aminareo, ka haloto izay rehetra mikasika azy. 27 Amin' ny biby mandia tongotr' efatra, izay mandeha amin' ny faladiany dia haloto aminareo, ka haloto mandra-paharivan' ny andro izay rehetra mikasika ny fatiny; 28 ary izay rehetra nitondra ny fatiny dia hanasa ny fitafiany sy haloto mandra-paharivan' ny andro. Ho zava-maloto aminareo ireo biby ireo. 29 Amin' ny biby madinika mandady amin' ny tany, ireto no ho maloto aminareo: ny kionkiona, ny totozy, ny androngo isan-karazany; 30 ny mosaraina, ny tanalahy, ny salamandry, ny tsatsaka, ary ny taopy. 31 Ireo no ho maloto aminareo amin' ny biby mandady; ka haloto mandra-paharivan' ny andro izay rehetra mikasika ny fatin' ireo. 32 Haloto avokoa ny zavatra ilatsahan' ny fatin' ireo, na fanaka hazo, na fitafiana, na hoditra, na lasaka, na inona na inona zavatra ampiasaina, ka hapetraka ao anaty rano izany ary haloto mandra-paharivan' ny andro, vao hadio. 33 Ary raha misy zavatra avy amin' ireny sendra tafalatsaka ao anatin' ny vilany tany, dia haloto avokoa izay rehetra ao anatin' ny vilany, ka homontsaninareo ny vilany. 34 Haloto ny zava-pihinana rehetra nandrahoina tamin' ny rano, haloto ny zava-pisotro izay isotroana na inona tavy misy azy. 35 Haloto avokoa ny fanaka ilatsahan-javatra avy amin' ny fatin' ireny, ka ravàna ny lafaoro mbamin' ny vilany aman-tsarony, fa haloto izy, ka hataonareo ho zava-maloto. 36 Ny loharano anefa mbamin' ny lavaka fantsakana izay fiangonan-drano, dia hitoetra ho madio ihany, fa izay mikasika ny fatin-javatra no haloto. 37 Raha voa hafafy no ilatsahan-javatra avy amin' ny fatin' ireny, dia hitoetra ho madio ihany; 38 raha nasian-drano anefa ny voa hafafy, no nianjeran-javatra avy amin' ny fatin' ireny, dia hataonareo ho zava-maloto. 39 Raha biby azonareo hanin-kena no maty, izay mikasika ny fatiny haloto mandra-paharivan' ny andro, 40 ary izay mihinana ny fatiny, hanasa ny fitafiany sy haloto mandra-paharivan' ny andro; izay hitondra ny fatiny dia hanasa ny fitafiany sy haloto mandra-paharivan' ny andro. 41 Ny biby rehetra mandady amin' ny tany dia ho zava-betaveta aminareo, ka tsy hohanina. 42 Aza misy haninareo rahefa mety ho biby mandady amin' ny tany, na ireo mikisaka amin' ny kibony, na ireo mandia tongotr' efatra, na ireo manana tongotra maro, fa ho zava-betaveta ireny aminareo. 43 Aza mametaveta ny tenanareo amin' ireny biby mandady rehetra ireny; aza mandoto ny tenanareo amin' ireny fa hahazo loto avy amin' ireny hianareo. 44 Fa izaho no Iaveh Andriamanitrareo, ka hanamasina ny tenanareo hianareo dia ho masina satria masina aho; aza mandoto ny tenanareo amin' izay biby rehetra mandady amin' ny tany. 45 Fa izaho no Iaveh nampiakatra anareo avy any amin' ny tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]], mba ho Andriamanitrareo. Aoka ho masina hianareo, satria masina aho. 46 Izany no lalàna momba ny biby mandia tongotr' efatra, ny vorona, ny zava-miaina rehetra mihetsiketsika ao anaty rano, ary izay rehetra mandady amin' ny tany, 47 mba hanavahanareo izay maloto sy izay madio ary ny biby fihinana sy izay tsy fihinana. === Dikanteny prôtestanta malagasy === 1Ary [[Jehovah]] niteny tamin' i [[Mosesy]] sy [[Aarôna|Arona]] ka nanao taminy hoe: 2 Mitenena amin' ny [[Zanak' i Israely|Zanak' Isiraely]] hoe: Izao no ho fihinanareo amin' ny biby rehetra ambonin' ny tany: 3 Izay biby rehetra mivaky kitro, ka misaraka tsara ny kitrony, sady mandinika izy, no ho fihinanareo. 4 Kanefa amin' izay mandinika sy mivaky kitro dia izao kosa no tsy ho fihinanareo: Ny rameva, satria mandinika ihany izy, nefa tsy mba mivaky kitro: maloto aminareo izy; 5 ary ny hyraka, satria mandinika ihany izy, nefa tsy mba mivaky kitro: maloto aminareo izy; 6 ary ny rabitro, satria mandinika ihany izy, nefa tsy mba mivaky kitro; maloto aminareo izy; 7 ary ny kisoa, satria mivaky kitro ihany izy ka misaraka tsara ny kitrony, nefa tsy mba mandinika izy: maloto aminareo izy. 8 Ny henan' ireny tsy ho fihinanareo, ary ny fatiny tsy hokasihinareo akory; zava-maloto aminareo ireny. 9 Ary amin' izay rehetra ao anatin' ny rano dia izao no ho fihinanareo: Izay rehetra misy vombony sy kirany ao anaty rano, na ao anatin' ny ranomasina, na ao anatin' ny ony, no ho fihinanareo; 10 fa izay rehetra tsy misy vombony sy kirany kosa, na ao anatin' ny ranomasina, na ao anatin' ny ony, na amin' izay rehetra mihetsiketsika ao anaty rano sy amin' ny zava-manan' aina izay ao anaty rano; fahavetavetana aminareo ireny; 11 eny, ho fahavetavetana aminareo ireny; tsy ho fihinanareo ny nofony, ary hataonareo ho zava-betaveta ny fatiny. 12 Izay rehetra tsy misy vombony na kirany ao anaty rano dia ho zava-betaveta aminareo. 13 Ary izao no ho zava-betaveta aminareo amin' ny vorona ka tsy ho fihinanareo, fa zava-betaveta izy: ny voltora sy ny gypa sy ny ankoay 14 ary ny papango sy ny voromahery, isan-karazany, 15 ary ny goaika rehetra, isan-karazany, 16 ary ny ostritsa sy ny tararaka sy ny vorondriaka sy ny hitsikitsika, isan-karazany, 17 ary ny vorondolo sy ny manarana sy ny vorondolo lehibe 18 ary ny ibisa sy ny sama ary ny voltora madinika 19 sy ny vano sy ny vanobe, isan-karazany, ary ny takidara sy ny manavy. 20 Ny zava-mandady rehetra izay manana elatra sady mandia tongotra efatra dia ho zava-betaveta aminareo; 21 nefa izao kosa no ho fihinanareo amin' ny zava-mandady izay manana elatra sady mandia tongotra efatra, dia izay manam-pingotra ambonin' ny faladiany hitsipihany eo amin' ny tany. 22 Amin' ireny dia izao no ho fihinanareo; ny valala, isan-karazany, ny solama, isan-karazany, ary ny hargola, isan-karazany, ary ny hagaba, isan-karazany. 23 Fa ny zava-mandady rehetra izay manana elatra sady mandia tongotra efatra afa-tsy ireo dia ho zava-betaveta aminareo. 24 Dia Ireo no ho zava-maloto aminareo; ary izay rehetra mikasika ny fatiny dia haloto mandra-paharivan' ny andro. 25 Ary izay rehetra mitondra ny fatiny dia hanasa ny fitafiany ary haloto mandra-paharivan' ny andro. 26 Ny biby rehetra izay mivaky kitro, nefa tsy mba misara-kitro tsara sady tsy mandinika, dia ho zava-maloto aminareo; haloto izay rehetra mikasika azy. 27 Ary izay rehetra mandeha amin' ny faladiany, amin' ny biby rehetra izay mandia tongotra efatra, dia zava-maloto aminareo; haloto mandra-paharivan' ny andro izay rehetra mikasika ny fatiny. 28 Ary izay mitondra ny fatiny dia hanasa ny fitafiany ka haloto mandra-paharivan' ny andro; ho zava-maloto aminareo ireny. 29 Ary izao no haloto aminareo amin' ny biby izay mandady na mikisaka amin' ny tany: ny kionkiona sy ny totozy ary ny sitry, isan-karazany, 30 ary ny anakà sy ny koaha sy ny letaha sy ny hometa ary ny tana. 31 Ireo no maloto aminareo amin' ny biby rehetra izay mandady na mikisaka; izay rehetra mikasika ny fatin' ireo dia haloto mandra-paharivan' ny andro. 32 Ary izay zavatra rehetra ilatsahan' ny fatin' ireo, na fanaka hazo, na fitafiana, na hoditra, na lasaka, izay mety ho fanaovan-javatra na inona na inona, dia haloto, ka tsy maintsy hatao anaty rano izany, ary haloto mandra-paharivan' ny andro izy vao hadio. 33 Ary ny amin' ny vilany tany rehetra izay ilatsahan' ny fatin' ireo, dia haloto izay ao anatiny na inona na inona, ary ny vilany dia hovakinareo. 34 Ary ny hanina fihinana rehetra, izay asian-drano, sy ny fisotro rehetra izay sotroina dia haloto koa, na tamin' ny fanaka inona na tamin' ny fanaka inona. 35 Ary haloto izay zavatra rehetra ilatsahan' ny fatin' ireo, na fanendasana, na vilany mirakotra, dia hovakivakina izany; fa maloto ireny, ary ho zava-maloto aminareo. 36 Kanefa ny loharano na ny lavaka famorian-drano izay misy rano be dia hadio ihany; fa izay mikasika ny fatin-javatra eo no haloto. 37 Ary raha misy fatin' ireo latsaka amin' ny voan-javatra famafy, izay efa hafafy, dia hadio ihany izany. 38 Fa raha misy voan-javatra nalona tamin' ny rano ka ilatsahan' ny fatiny, dia ho zava-maloto aminareo izany. 39 Ary raha misy maty izay biby fihinanareo, dia haloto mandra-paharivan' ny andro izay mikasika ny fatiny. 40 Ary izay mihinana amin' ny fatiny dia hanasa ny fitafiany, ary haloto mandra-paharivan' ny andro; ary izay mitondra ny fatiny dia hanasa ny fitafiany sady haloto mandra-paharivan' ny andro 41 Ary ny zavatra rehetra izay mandady na mikisaka amin' ny tany dia ho zava-betaveta aminareo ka tsy ho fihinana. 42 Izay rehetra mandady amin' ny kibony sy Izay rehetra mandia tongotra efatra ary izay rehetra maro tongotra, dia ny biby tehetra izay mandady na mikisaka amin' ny tany, dia tsy ho fihinanareo, fa zava-betaveta ireny. 43 Aza mametaveta ny tenanareo amin' izay biby mandady na mikisaka; ary aza mandoto ny tenanareo aminy, mba tsy hahaloto anareo izany. 44 Fa Izaho no Jehovah Andriamanitrareo, dia manamasina ny tenanareo, ka dia ho masina ianareo, satria masina Aho; ary aza mandoto ny tenanareo amin' izay zavatra mandady na mikisaka amin' ny tany. 45 Fa Izaho no Jehovah Izay nitondra anareo niakatra avy tany amin'ny tany Egypta, mba ho Andriamanitrareo, ka dia ho masina ianareo, satria masina Aho. 46 Izany no lalàna ny amin' ny biby sy ny vorona sy ny zava-manan' aina rehetra izay mihetsiketsika ao anaty rano ary ny zava-manan' aina rehetra izay mandady na mikisaka amin' ny tany, 47mba hanavahana ny maloto sy ny madio, ary ny biby izay ho fihinana sy ny biby izay tsy ho fihinana. qcrcmhfpph6c28s1he5gexrg7ips9dv 0 285701 1135811 1068602 2026-04-20T22:40:18Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135811 wikitext text/x-wiki [[File:Madison Iseman on Dulce Osuna.jpg|right|thumb|Madison Iseman (2018)]] '''Madison Iseman''' (teraka ny 14 Febroary 1997 tao [[Karôlina Antsimo]]) dia mpilalao sarimihetsika amerikana. Nalaza tamin'ny filalaovana an'i Charlotte tao amin'ny andiany fahitalavitra CMT izy, ''[[Still the King]]''.<ref>{{cite web|url=https://mubi.com/en/cast/madison-iseman|title=Madison Iseman|language=en|publisher=MUBI|date=2020-01-01|accessdate=2023-10-07}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pantheon.world/profile/person/Madison_Iseman/|title=Madison Iseman Biography - American actress (born 1997)|language=en|publisher=pantheon.world|date=2020-01-01|accessdate=2023-10-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.denofgeek.com/us/movies/madison-iseman/280706/jumanji-star-headlines-thriller-i-saw-a-man-with-yellow-eyes |title=kopian'ny arisiva |access-date=2023-12-22 |archive-date=2019-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425003801/https://www.denofgeek.com/us/movies/madison-iseman/280706/jumanji-star-headlines-thriller-i-saw-a-man-with-yellow-eyes |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{reflist}} == Rohy ivelany == {{Commons category}} *[https://www.imdb.com/name/nm5589690/ Madison Iseman — IMDb] *[https://www.facebook.com/p/Madison-Iseman-100044400910643/ Madison Iseman — Facebook] *[https://twitter.com/madisoniseman Madison Iseman — Twitter] *[https://www.instagram.com/madisoniseman/?hl=en Madison Iseman — Instagram] {{DEFAULTSORT:Iseman, Madison}} {{vangovango}} [[sokajy:mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1997]] rmdfillk9wwqn5wnerhp0zuel78ffgq 0 287703 1135836 1078627 2026-04-21T06:25:09Z HarryWurst 36292 1135836 wikitext text/x-wiki '''Idealy Tendrinavalona''' (teraka 2 Jolay 2004) dia [[mpilomano]] malagasy.<ref>[http://www.omegatiming.com/File/00011301070202EE01FFFFFFFFFFFF01.pdf Resultater forsøkesheat 200 m rygg VM i svømmesport 2019]</ref> Nisolo tena an’i Madagasikara tamin’ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany amin’ny taranja lomano tany Gwangju, [[Korea Atsimo]] izy tamin’ny taona 2019, izay nahalany azy teo amin’ny taranja 100 metatra di-damosina sy 200 metatra amin’ny tara-damosina. Manana rakitsoratra malagasy 3 izy.<ref>[https://malagasynews.com/info-breves/idealy-tendrinavalona-a-signe-3-nouveaux-records-de-madagascar-cette-semaine-au-ptt-thailand-age-group-swimming-short-cours-championship-a-bangkok/ 3 nouveaux records]</ref> Izy ihany koa no hisolo tena an’i Madagasikara amin’ny [[lalao olympika 2024]]. Mirary anao ho tsara vintana ! ==Klioba== * [[Cosra]], [[Antsirabe]]<ref>[https://lexpress.mg/18/08/2023/idealy-tendrinavalona-le-podium-dans-le-viseur/ l'Express]</ref> [[Sokajy:Mpilomano malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2004]] q9f37cig555osjvy7k9xztld4f06ljr 0 288486 1135862 1101031 2026-04-21T09:47:50Z Thelezifor 15140 Ohabolana 1135862 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pegar.jpg|vignette|Siny]] Ny '''siny''' dia fitoeran-javatra, vita amin' ny [[tanimanga]], na amin' ny akora hafa, manana fiatiana mirefy litatra vitsivitsy, ampiasaina amin' ny fitahirizana sy fitaterana ranoka ([[rano]], [[ronono]], [[divay]], sns), misy vozony tery sy sofiny iray na roa ahafahana mitondra azy sy manidina ny ao anatiny amin' ny alalan' ny vavany. == Ohabolana == * Fandio iray siny tsy mahaleo ny fandoto iray [[tandroka]]. * Ny am-pon' ny siny mangatsiaka, fa ny am-pon' ny [[vilany]] mahamay. * Ohatra ny sinibe vakin-tsiny, ka matin-jaza tezaina. * Sinibe vakin-[[Zinga|jinga]], ka matin-jaza tinaiza. * Izay manova fantsakana, vaky siny, ary ny manova fitàna lanin' ny [[Voay|mamba]]. * Miala sasatra vao mandia loha ohatra ny siny. * Miloloha rano roa siny. * Rafotsibe vaky siny : zara raha tsy mahatratra ny hazon-damosina. * Raha [[dobo]] tsy ho sahy siny aho, dia miketraka ho [[renirano]]. * Siny vaky nantsakan-drano: ny siny aza vaky, ka rano ho tonga ? * [[Sorohitra]] may trano, [[tsintsina]] vaky vilany: voin-kava mahatratra.Tokam-pilana hoatry ny siny : tsy manam-po afa-tsy ny rano. [2.415 #6386] * Tokam-po ohatra ny siny, ka tsy manam-po afa-tsy rano. == Jereo koa == * [[Antsy]] * [[Antsibe]] * [[Famaky]] * [[Fanendazana]] * [[Kojakoja an-dakozia]] * [[Kaopy]] * [[Lovia]] * [[Sihoa]] * [[Sotro]] * [[Sotrobe]] * [[Sotrorovitra]] * [[Vera]] * [[Vilany]] [[Sokajy:seramika]] [[Sokajy:Kojakoja ao an-tokantrano]] 96gwqegv77yey7qyctli50zpycanu97 0 289924 1135750 1109824 2026-04-20T13:41:04Z Thelezifor 15140 Nanakely sary 1135750 wikitext text/x-wiki [[Sary:A. gigantea Aldabra Giant Tortoise.jpg|vignette|286x286px|Sokatra an-tanety makadiry ao [[Seisely]]]] Ny '''sokatra an-tanety''' dia biby mandady, ao amin'ny fianakaviana '''''Testudinidae''''', ao amin' ny filaharana '''''Testudines'''''. Tahaka ny [[sokatra]] hafa, ny sokatra an-tanety dia manana akorany izay miaro amin' ny biby mpihaza sy ampiasainy amin' ny tanjona hafa. Mafy ny akoran' ny sokatra an-tanety amin' ny ankapobeny, ary toy ny karazana ao amin' ny zana-pilaharana ''Cryptodira'', dia manemotra ny vozony sy ny lohany mivantana ao anaty akorany izy ireo mba hiarovana. Ny sokatra an-tanety dia mety miovaova habe ao amin' ny karazana sasany, toy ny sokatra makadirin' ny [[vondronosy Galápagos]], izay mahatratra 1,2 m mahery ny halavany, fa ny hafa, toa ny ''Chersobius'' dia manana akorany mirefy 6,8 sm fotsiny. Fianakaviana maromaro amin' ny sokatra an-tanety no nivoatra, amin' ny fomba tsy miankina, ka lasa nanana vatana milanja mihoatra ny 100 kg, anisan' izany ny sokatra makadirin' ny vondronosy Galapagos sy ny sokatra makadirin' i Aldabra (''Aldabrachelys gigantea''). Matetika izy ireo dia biby mivoaka amin' ny andro (fa tsy amin' ny alina) sady amin' ny ankapobeny mivoka amin' ny maizimaizina arakaraka ny maripana manodidina. Biby mandeha irery izy ireo amin' ny ankapobeny. Izy ireo no biby an-tanety ela velona indrindra eran-tany, na dia iandian-kevitra aza ny karazana sokatra ela velona indrindra. Ny sokatra makadiry any Galapagos dia marihina fa velonamihoatra ny 150 taona, fa ilay sokatra makadiry tao Seisely antsoina hoe Adwaita dia mety ho niaina 255 taona teo ho eo. Amin' ny ankapobeny, ny ankamaroan' ny karazana sokatra an-tanety dia afaka miaina 80-150 taona. [[Sary:Tortue, dans le parc tsimbazaza à Madagascar 02.jpg|vignette|Sokatra ao Tsimbazaza]] Ny sokatra an-tanety dia milamina sy miadam-pandeha, ka eo anelanelan' ny 0,2 sy 0,5 km/ora ny hafainganam-pandehany. == Jereo koa == * [[Sokatra]] * [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]] * [[Sokatra an-dranomamy]] qbaosio4vu78jcaj9m5qkqm6e62hp63 1135751 1135750 2026-04-20T14:05:28Z Thelezifor 15140 Karazana misy sy nisy eto Madagasikara 1135751 wikitext text/x-wiki [[Sary:A. gigantea Aldabra Giant Tortoise.jpg|vignette|286x286px|Sokatra an-tanety makadiry ao [[Seisely]]]] Ny '''sokatra an-tanety''' dia biby mandady, ao amin'ny fianakaviana '''''Testudinidae''''', ao amin' ny filaharana '''''Testudines'''''. Tahaka ny [[sokatra]] hafa, ny sokatra an-tanety dia manana akorany izay miaro amin' ny biby mpihaza sy ampiasainy amin' ny tanjona hafa. Mafy ny akoran' ny sokatra an-tanety amin' ny ankapobeny, ary toy ny karazana ao amin' ny zana-pilaharana ''Cryptodira'', dia manemotra ny vozony sy ny lohany mivantana ao anaty akorany izy ireo mba hiarovana. Ny sokatra an-tanety dia mety miovaova habe ao amin' ny karazana sasany, toy ny sokatra makadirin' ny [[vondronosy Galápagos]], izay mahatratra 1,2 m mahery ny halavany, fa ny hafa, toa ny ''Chersobius'' dia manana akorany mirefy 6,8 sm fotsiny. Fianakaviana maromaro amin' ny sokatra an-tanety no nivoatra, amin' ny fomba tsy miankina, ka lasa nanana vatana milanja mihoatra ny 100 kg, anisan' izany ny sokatra makadirin' ny vondronosy Galapagos sy ny sokatra makadirin' i Aldabra (''Aldabrachelys gigantea''). Matetika izy ireo dia biby mivoaka amin' ny andro (fa tsy amin' ny alina) sady amin' ny ankapobeny mivoka amin' ny maizimaizina arakaraka ny maripana manodidina. Biby mandeha irery izy ireo amin' ny ankapobeny. Izy ireo no biby an-tanety ela velona indrindra eran-tany, na dia iandian-kevitra aza ny karazana sokatra ela velona indrindra. Ny sokatra makadiry any Galapagos dia marihina fa velonamihoatra ny 150 taona, fa ilay sokatra makadiry tao Seisely antsoina hoe Adwaita dia mety ho niaina 255 taona teo ho eo. Amin' ny ankapobeny, ny ankamaroan' ny karazana sokatra an-tanety dia afaka miaina 80-150 taona. [[Sary:Tortue, dans le parc tsimbazaza à Madagascar 02.jpg|vignette|Sokatra ao Tsimbazaza]] Ny sokatra an-tanety dia milamina sy miadam-pandeha, ka eo anelanelan' ny 0,2 sy 0,5 km/ora ny hafainganam-pandehany. == Lisitry ny vondron-karazana == Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' ([[TFTSG]]) <small>(20</small> <small>Jona 2014)</small>: === Vondron-karazana sokatra mbola velona === Misy 17 ny vondron-karazana sokatra mbola velona: * ''Aldabrachelys'' Loveridge & Williams, 1957 * ''Astrochelys'' Gray, 1873 * ''Centrochelys'' Gray, 1872 * ''Chelonoidis'' Fitzinger, 1835 * ''Chersina'' Gray, 1830 * ''Cylindraspis'' Fitzinger, 1835 éteint * ''Geochelone'' Fitzinger, 1835 * ''Gopherus'' Rafinesque, 1832 * ''Homopus'' Duméril & Bibron, 1834 * ''Indotestudo'' Lindholm, 1929 * ''Kinixys'' Bell, 1827 * ''Malacochersus'' Lindholm, 1929 * ''Manouria'' Gray, 1854 * ''Psammobates'' Fitzinger, 1835 * ''Pyxis'' Bell, 1827 * ''Stigmochelys'' Gray, 1873 * ''Testudo'' Linnaeus, 1758 === Vondron-karazana sokatra fôsily === Misy 15 ny vondron-karazana sokatra fôsily: * ''†Achilemys'' Hay, 1908 * ''†Cheirogaster'' Bergounioux, 1935 * ''†Dithyrosternon'' Pictet, 1857 * ''†Ergilemys'' Chkhikvadze, 1972 * ''†Floridemys'' Williams, 1950 * ''†Hadrianus'' Cope, 1872 * ''†Hesperotestudo'' Williams, 1950 * ''†Impregnochelys'' Meylan & Auffenberg, 1986 * ''†Kansuchelys'' Yeh, 1963 * ''†Megalochelys'' Falconer & Cautley, 1837 * ''†Namibchersus'' de Broin, 2003 * ''†Oligopherus'' Hutchison, 1996 * ''†Paleotestudo'' de Broin 2000 * ''†Sinohadrianus'' Ping, 1929 * ''†Stylemys'' Leidy, 1851 === Karazana misy sy nisy eto Madagasikara === Efatra ny vondron-karazana sokatra an-tanety eto [[Madagasikara]], ka ny roa teratany sady tsy hita raha tsy eto, ny iray nampidirina ary ny iray f$ôsily. * ''[[Astrochelys]]'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Astrochelys radiata]]'' sy ''[[Astrochelys yniphora]]''. * ''Pyxis'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Pyxis arachnoides]]'' sy ''[[Pyxis planicauda]]''. * ''[[Kinixys]]'' (nampidirina): ''[[Kinixys belliana]]'' sy ''[[Kinixys zombensis]]'' * ''[[Aldabrachelys]]'' (na ''Dipsochelys'', fôsily): ''Aldabrachelys gigantea'' sy ''Aldabrachelys grandidieri'' ary ''Aldabrachelys abrupta.'' == Jereo koa == * [[Sokatra]] * [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]] * [[Sokatra an-dranomamy]] 4f4pdmurfw732ks71dk5e0hsohyb9oj 0 289925 1135760 1091614 2026-04-20T15:08:40Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1135760 wikitext text/x-wiki [[Sary:Diamond terrapin turtle reptile malaclemys terrapin.jpg|vignette|354x354px|Soka-dranomamy]] Ny '''sokatra an-dranomamy''' na '''soka-dranomamy''' dia [[sokatra]] mandany ny androm-piainany ao anaty ranomamy na eny akaikin' ny rano. Amin' ny ankapobeny izy ireo dia manana akorany somary fisaka kokoa noho ny [[sokatra an-tanety]] ary mitapelaka kokoa ny tongony. Ampiasainy ho fivoy entiny milomano ny tongony, fa tsy toy ny sokatra an-tanety izay manana tongotra lehibe misy hoho. Mpihinana nofom-biby izy ireo raha mbola kely, ary amin' ny ankapobeny dia lasa tsy mifidy zavatra hohaninina rehefa eo amin' ny faha-2 taonany, nefa mihinana ahitra kosa ny sokatra an-tanety. Tsy mitovy amin' ny [[soka-dranomasina]] ny soka-dranomamy izay tsy mandrafitra vondrona manana razambe iraisana mivantana. Tsy misy afa-tsy sokatra iray ihany no sady miaina anaty ranomamy sady afaka miaina an-dranomasina ihany koa: ny ''Chelodina siebenrocki'' izay miditra any amin' ny [[ala honko]]. == Jereo koa == * [[Sokatra]] * [[Sokatra an-tanety]] * [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]] 73bse7twuvdf5qgya10e711cbsalx9t 1135762 1135760 2026-04-20T15:24:35Z Thelezifor 15140 Fianakaviana 1135762 wikitext text/x-wiki [[Sary:Diamond terrapin turtle reptile malaclemys terrapin.jpg|vignette|354x354px|Soka-dranomamy]] Ny '''sokatra an-dranomamy''' na '''soka-dranomamy''' dia [[sokatra]] mandany ny androm-piainany ao anaty ranomamy na eny akaikin' ny rano. Amin' ny ankapobeny izy ireo dia manana akorany somary fisaka kokoa noho ny [[sokatra an-tanety]] ary mitapelaka kokoa ny tongony. Ampiasainy ho fivoy entiny milomano ny tongony, fa tsy toy ny sokatra an-tanety izay manana tongotra lehibe misy hoho. Mpihinana nofom-biby izy ireo raha mbola kely, ary amin' ny ankapobeny dia lasa tsy mifidy zavatra hohaninina rehefa eo amin' ny faha-2 taonany, nefa mihinana ahitra kosa ny sokatra an-tanety. Tsy mitovy amin' ny [[soka-dranomasina]] ny soka-dranomamy izay tsy mandrafitra vondrona manana razambe iraisana mivantana. Tsy misy afa-tsy sokatra iray ihany no sady miaina anaty ranomamy sady afaka miaina an-dranomasina ihany koa: ny ''Chelodina siebenrocki'' izay miditra any amin' ny [[ala honko]]. == Fianakaviana == * ''[[Carettochelyidae]]'' * ''[[Chelidae]]'' * ''[[Chelydridae]]'' * ''[[Dermatemydidae]]'' * ''[[Emydidae]]'' * ''[[Geoemydidae]]'' * ''[[Kinosternidae]]'' * ''[[Pelomedusidae]]'' * ''[[Platysternidae]]'' * ''[[Podocnemididae]]'' * ''[[Trionychidae]]'' == Jereo koa == * [[Sokatra]] * [[Sokatra an-tanety]] * [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]] ljxpi5fljis4af7h39o0t5hf5fprfnu 0 290102 1135807 1134407 2026-04-20T21:22:08Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135807 wikitext text/x-wiki [[Sary:Countries by Corruption Perceptions Index (2022).svg|vignette|359x359px|Sarintany maneho ny tondro maneran-tany momba ny fahitana kolikoly tamin' ny taona 2022 araka ny ''[[Transparency International]]''. Anisan' ny firenena be kolikoly indrindra i Madagasikara.]] Ny '''kolikoly eto Madagasikara''' dia olana goavana mahazo ny sehatra rehetra eo amin' ny fiarahamonina malagasy, manomboka amin' ny fanaovana [[Pôlitika eto Madagasikara|pôlitika]] sy amin' ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena]] ka hatrany amin' ny [[fitsarana]]<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230220-madagascar-les-dysfonctionnements-au-sein-de-la-justice-pr%C3%A9occupent-le-secteur-priv%C3%A9? Madagascar: les dysfonctionnements au sein de la justice préoccupent le secteur privé]", ''www.rfi.fr'' (20/02/2023)</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Des-elus-locaux-et-des-agents.html? Corruption : des élus locaux et des agents publics en première ligne]", ''www.madagascar-tribune.com'' (14/05/2025)</small></ref><ref><small>"[https://www.orange.mg/actu-orange-mg/fr/le-phenomene-de-la-corruption-a-madagascar-persiste-a-un-niveau-eleve.html? Le phénomène de la corruption à Madagascar persiste à un niveau élevé] {{Wayback|url=https://www.orange.mg/actu-orange-mg/fr/le-phenomene-de-la-corruption-a-madagascar-persiste-a-un-niveau-eleve.html |date=20250422103856 }}", ''www.orange.mg'' (19/08/2024)</small></ref><ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/457692/politique/madagascar-corruption-pressions-magistrats-se-rebiffent/ Madagascar : corruption, pressions…les magistrats se rebiffent]", www.jeuneafrique.com (6/07/2017)</small></ref>. Tamin' ny taona 2023 ny [[Transparency International|''Transparency International'']] dia nanakilasy an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny laharana faha-145 amin' ny firenena miisa 180 ary nanome tondrom-pahitana kolikoly 25/100 an' ity firenena ity<ref><small>"[https://www.transparency.mg/ipc/ Indice de Perception de la Corruption 2023] {{Wayback|url=https://www.transparency.mg/ipc/ |date=20241213204129 }}", ''www.transparency.mg''</small></ref><ref><small>"[https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/madagascar/ 2024 Investment Climate Statements: Madagascar]", ''www.state.gov''</small></ref>. Maro ny antony mahatonga ny [[kolikoly]] eto [[Madagasikara]], izay ahitana antony ara-tantara, ara-tsôsialy, ara-toekarena, ara-pôlitika ary ara-panjakana<ref name=":2"><small>"[https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/world-bank-group-madagascar/chapter-1-background-and-country-context? Chapter 1 | Background and Country Context]", ''ieg.worldbankgroup.org''</small> </ref><ref name=":3"><small>"[https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2017/224/article-A001-en.xml? Republic of Madagascar: Selected Issues - Governance and Corruption]", ''www.elibrary.imf.org'' (18/07/2017)</small></ref>. Tamin' ny taona 2024 dia nahazo naoty 26/100 i Madagasikara ao amin' ny tondrom-pahitana kolikoly, laharana faha-140 amin' ny firenena 180. Ity filaharana ity dia taratry ny olana maharitra toy ny tsy fanasaziana ny manampahefana mpanao kolikoly, ny maha voafetra ny fahazoana fitsarana, tsy fahampian' ny fiarovana ny mpampaneno lakolosy ary ny famatsiam-bola ara-pôlitika tsy mazava<ref><small>"[https://www.transparency.mg/ipc/ Indice de perception de la corruption 2024, Modeste avancée de Madagascar, entre une lutte timide et des moyens limités] {{Wayback|url=https://www.transparency.mg/ipc/ |date=20241213204129 }}", ''www.transparency.mg''</small></ref><ref><small>"[https://www.transparency.mg/actualites/presentation-des-resultats-du-diagnostic-des-risques-et-de-perception-de-la-corruption-dans-les-processus-de-securisation-fonciere/ Corruption foncière à Madagascar: 43% des répondants en sont victimes]", ''www.transparency.mg''</small></ref><ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2024/06/19/madagascar-et-predator-le-contrat-a-5-millions-d-euros_6241427_3212.html Madagascar et Predator, le contrat à 5 millions d’euros]", ''www.lemonde.fr''</small></ref>. Manimba ny tombontsoan' ny daholobe izany. Misy vokany ratsy eo amin' ny fampandrosoana ny firenena sy ny fiadanan' ny vahoaka malagasy ity olana ity.<ref name=":3" /><ref name=":2" />. Amin' ny heviny ankapobeny dia [[fanararaotam-pahefana]] atao mba hahazoana tombontsoa manokana tsy ara-dalàna ny kolikoly<ref><small>"[https://www.u4.no/topics/anti-corruption-basics/basics? Anti-corruption basics]", ''www.u4.no'' (18/06/2025)</small></ref><ref><small>"[https://www.unodc.org/e4j/en/anti-corruption/module-1/key-issues/corruption---baseline-definition.html? Corruption: a baseline definition]", ''www.unodc.org'' (1997)</small></ref>. Sarotra ny miady amin' ny [[kolikoly]] eto Madagasikara noho ny tsy fahampian' ny finiavana pôlitika izay tokony hatanjaka sy haharitra<ref name=":4"><small>"[https://uncaccoalition.org/new-civil-society-report-on-madagascar-momentum-built-on-anti-corruption-initiatives-requires-concrete-legal-action-and-increased-political-will-to-advance-efforts/ New Civil Society Report on Madagascar: Momentum built on anti-corruption initiatives requires concrete legal action and increased political will to advance efforts]", ''uncaccoalition.org'' (13/08/2021)</small></ref>. Manampy trotraka koa ny fanoherana ataon' ny tambajotra mpanao kolikoly amin' ny alalan' ny fametrahany paikady fiarovan-tena sy fitazonany ny tombontsoany<ref name=":8"><small>"[https://www.u4.no/publications/madagascar-overview-of-corruption-and-anti-corruption? Madagascar: Overview of corruption and anti-corruption] {{Wayback|url=https://www.u4.no/publications/madagascar-overview-of-corruption-and-anti-corruption |date=20250419123551 }}", ''www.u4.no'' (9/03/2021)</small></ref><ref><small>"[https://weafrica24.com/2025/02/12/madagascars-anti-corruption-efforts-show/ Madagascar’s Anti-Corruption Efforts Show Slow Progress, Says Transparency International]", ''weafrica24.com'' (12/02/2025)</small></ref><ref><small>"[https://environmental-corruption.org/news/the-true-cost-of-corruption-inside-madagascar-s-32? The true cost of corruption: Inside Madagascar’s endangered tortoise trade]", ''environmental-corruption.org''</small></ref>. Na dia izany aza dia hetsika maro no efa natao hiadiana amin' ny kolikoly, ka mahakasika ny rafi-pitsarana sy ny [[lalàna]] ary ny andrim-panjakana sy ny fiaraha-miasa iraisam-pirenena izany<ref><small>"[https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2017/225/article-A001-en.xml? Republic of Madagascar - Economic Development Document]", ''www.elibrary.imf.org'' (18/07/2017)</small></ref><ref><small>"[https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2023/117/article-A001-en.xml? Republic of Madagascar: 2022 Article IV Consultation, Third Review Under The Extended Credit Facility Arrangement, and Requests for A Waiver of Nonobservance of Performance Criteria and Modification of Performance Criteria-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Republic of Madagascar]", ''www.elibrary.imf.org'' (21/03/2023)</small></ref><ref><small>"[https://www.giz.de/en/worldwide/100268.html? Supporting Madagascar’s authorities in the fight against corruption]", ''www.giz.de''</small></ref>. == Antony mahatonga ny kolikoly == Maro ny antony mahatonga ny [[kolikoly]] eto [[Madagasikara]], anisan' izany ny antony ara-tantara, ara-tsôsialy, ara-toekarena, ara-pôlitika ary ara-panjakana<ref name=":2" /><ref name=":3" />. === Antony ara-tsôsialy sy ara-toekarena === ==== Fahantrana sy tsy fitoviana ==== Manosika ny olona hanao [[kolikoly]] ny [[fahantrana]] izay mahazo saika ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] rehetra, toraka izany koa ny tsy fitoviana ara-tsôsialy sy ara-toekarena izay mitombo hatrany. Manosika ny olona hanao kolikoly, mba hahazoana izay ilainy na hanatsarana bebe kokoa ny fidiram-bolany, ny faharefoana ara-toekarena<ref><small>"[https://hal.science/hal-01826884v1/document Corruption et croissance économique à Madagascar]", ''hal.science''</small></ref><ref><small>"[https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-afe-poverty-assessment-navigating-two-decades-of-high-poverty-and-charting-a-course-for-change Madagascar Poverty Assessment: Navigating Two Decades of High Poverty and Charting a Course for Change]", ''www.worldbank.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/02/21/world-banks-assessment-warns-of-rising-urban-poverty-in-afe-madagascar-and-recommends-broad-based-and-sustained-growth World Bank’s Assessment Warns of Rising Urban Poverty in Madagascar and Recommends Broad-Based and Sustained Growth]", ''www.worldbank.org''</small></ref>. ==== Tsy fananana asa sy fahasahiranana ara-bola ==== Lehibe loatra ny tahan' ny tsy fisian' asa eto [[Madagasikara]], indrindra eo amin' ny tanora, sy ny tsy fadraisana anjara eo amin' ny [[toekarena]], ka mahatonga ny olona sasany hihevitra fa fomba mahomby amin' ny fitadiavana asa na amin' ny fampidiram-bola ny fanaovana [[kolikoly]]<ref><small>"[https://www.afrobarometer.org/publication/ad999-plus-instruits-les-jeunes-malgaches-sont-pourtant-plus-touches-par-le-chomage/ AD999: Plus instruits, les jeunes malgaches sont pourtant plus touchés par le chômage]", ''www.afrobarometer.org'' (16/06/2025)</small></ref><ref><small>"[https://observatoiredelajeunesse.wordpress.com/2025/01/21/lemploi-des-jeunes-a-madagascar-un-defi-persistant-malgre-les-efforts/ L’emploi des jeunes à Madagascar : un défi persistant malgré les efforts]", ''observatoiredelajeunesse.wordpress.com'' (21/01/2025)</small></ref>. Ao anatin' ny tontolon' ny fahasahiranana ara-toekarena dia mitombo ny kolontsaina manao zavatra tsy araka ny lalàna sy ny fifandaminana ny tsy fanarahan-dalàna ivelan' ny fitsarana, izay indraindray tsy ara-dalàna, nefa heverin' ny maro fa ilaina<ref><small>"[https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/d52a4b97-a00a-5eaa-8993-698910223a1b Making Work Pay in Madagascar : Employment, Growth, and Poverty Reduction]", ''openknowledge.worldbank.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.cambridge.org/core/journals/africa/article/closed-circles-of-mistrust-envy-aspirations-and-urban-sociality-in-coastal-madagascar/ED169CCEE4AB90D77466D99DC27E9535? Closed circles of mistrust: envy, aspirations and urban sociality in coastal Madagascar]", ''www.cambridge.org'' (23/03/2018)</small></ref><ref><small>"[https://www.u4.no/publications/corruption-informality-and-social-norms? Corruption, informality and social norms]", ''www.u4.no''</small></ref>. ==== Tsy fahampian' ny karaman' ny mpiasam-panjakana ==== Manosika ny mpiasam-panjakana hanaiky [[tsolotra]], mba hamenoany ny fidiram-bolany, ny tsy fahampian' ny karamany<ref name=":0"><small>"[https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/helpdesk/Country-Profile-Madagascar-2019.pdf Overview of corruption and anticorruption in Madagascar] {{Wayback|url=https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/helpdesk/Country-Profile-Madagascar-2019.pdf |date=20250107154531 }}", ''knowledgehub.transparency.org''</small></ref><ref><small>Razanajatovo Hajatiana, "[https://fr.scribd.com/document/730497721/La-corruption-dans-l-administration-publique-RazanajatovoHajatiana-ECO-M1-12 La corruption dans l'administration publique]", ''fr.scribd.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.unafei.or.jp/publications/pdf/RS_No71/No71_21PA_Ravalomanda.pdf Corruption control in criminal justice: the Madagascar situation, problems and solutions and corruption cases]", ''www.unafei.or.jp''</small></ref>. === Antony ara-pôlitika sy miankina amin' ny andrim-panjakana === ==== Fahalemen' ny fanjakana tan-dalàna ==== Mampirisika ny fanaovana [[kolikoly]] ny fahalemen' ny [[fanjakana tan-dalàna]], izay ahitana fitsarana miadam-piasa sy tsy mahomby, ahitana [[tsimatimanota]] miely patrana sy tsy fanajana ny lalàna. Ao koa ny tsy fahampian' ny sazy mandaitra izay tokony tsy haha te hanao kolikoly<ref name=":0" />. ==== Fitondrana tsy marin-toerana ==== Tsy mahazo antoka ny hoaviny ny Malagasy vokatry ny fisian' ny [[tsimatimanota]], hany ka mirongatra ny [[kolikoly]] sy ny tsy fahamarin-toeran' ny fitondrana. Izany toe-javatra izany dia lasa aretina lavareny sy miteraka tetezamita pôlitika mitranga matetika izay mampirongatra ny kolikoly<ref name=":0" />. ==== Fahalemen' ny andrim-panjakana mpanara-maso ==== Matetika tsy manana fitaovana sy loharanom-bola ary fahaleovan-tena ho enti-miasa amim-pahombiazana ny andrim-panjakana isan-karazany tompon' andraikitra amin' ny ady amin' ny [[kolikoly]] eto Madagasikara, toy ny rafitra mpanara-maso sy ny fisafoana ary ny fitsarana<ref name=":0" />. ==== Kiantranoantrano sy fizahan-tavan' olona ==== Mampiroborobo ny [[kolikoly]] sy ny fisitrahana tsy ara-dalàna ny volam-panjakana sy ny fitaovam-panjakana, ny fizahan-tavan' olona sy ny [[kiantranoantrano]], izay anomezana toerana sy tombontsoa mifototra amin' ny fahitahitana (relation personnelle) sy ara-pôlitika fa tsy mifototra amin' ny fahaiza-manao<ref><small>"[https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/kproducts/Overview-of-corruption-and-anti-corruption-in-Madagascar-2021_U4-reviewed_PR.pdf? Overview of corruption and anti-corruption in Madagascar] {{Wayback|url=https://knowledgehub.transparency.org/assets/uploads/kproducts/Overview-of-corruption-and-anti-corruption-in-Madagascar-2021_U4-reviewed_PR.pdf |date=20211221170452 }}", ''knowledgehub.transparency.org''</small></ref><ref name=":5"><small>"[https://publications.ut-capitole.fr/id/eprint/25089/1/SerreBastien2017.pdf? La lutte contre la corruption à Madagascar (PDF)]" (thèse de doctorat), ''publications.ut-capitole.fr''</small></ref>. ==== Tsy fahampian' ny mangarahara sy ny tamberin' andraikitra ==== Manosika amin' ny fanaovana [[kolikoly]] eto Madagasikara ny tsy fahampian' ny mangarahara amin' ny fitantanana ny raharaham-panjakana. Ao koa ny tsy fahampian' ny fampahalalam-baovao sy ny tsy fisian' ny rafitra mahomby momba ny [[tamberin' andraikitra]]<ref><small>"[https://tradingeconomics.com/madagascar/cpia-transparency-accountability-and-corruption-in-the-public-sector-rating-1-low-to-6-high-wb-data.html Madagascar - CPIA Transparency, Accountability, And Corruption In The Public Sector Rating (1=low To 6=high)]", ''tradingeconomics.com''</small></ref><ref><small>"[https://data.worldbank.org/indicator/IQ.CPA.TRAN.XQ CPIA transparency, accountability, and corruption in the public sector rating (1=low to 6=high)]", ''data.worldbank.org''</small></ref><ref><small>"[https://uncaccoalition.org/new-civil-society-report-on-madagascar-momentum-built-on-anti-corruption-initiatives-requires-concrete-legal-action-and-increased-political-will-to-advance-efforts/ New Civil Society Report on Madagascar: Momentum built on anti-corruption initiatives requires concrete legal action and increased political will to advance efforts]", ''uncaccoalition.org'' (13/08/2021)</small></ref>. ==== Fiarovana ny tombontsoan' antoko pôlitika ==== Matetika dia leferina, na misy mamporisika mihitsy aza, ny [[kolikoly]] eto [[Madagasikara]], hany ka mahazo vahana ny [[tsimatimanota]] eo amin' ny fanaovana kolikoly. Manana anjara toerana lehibe amin' ny fanaovana kolikoly ny tambajotra pôlitika miaro ny mpanao kolikoly mampandroso ny tombontsoan' antoko<ref name=":9"><small>"[https://www.reuters.com/world/africa/madagascan-presidents-ex-aide-guilty-offering-mining-licence-bribes-2024-02-20/ Madagascan president's ex-aide convicted of offering mining licence for bribes]", ''www.reuters.com'' (20/02/202)</small></ref><ref><small>"[https://freedomhouse.org/country/madagascar/freedom-world/2024?utm_source=PANTHEON_STRIPPED Madagascar]", ''freedomhouse.org''</small></ref>. === Antony ara-kolontsaina === ==== Lova navelan' ny vanim-potoana faha mpanjaka ==== Amin' ny fiarahamonina malagasy sasany, ny rafi-pahefana nentim-paharazana, toy ny fitondran' ny lehibem-poko na filoham-poko, na ny rafitra ahitana [[sarangam-poko]] ([[andriana]], [[Andevo (teto Madagasikara)|andevo]], sns), dia nisy fiantraikany lehibe teo amin' ny fiainana ara-[[pôlitika]] sy ara-[[toekarena]]<ref name=":10"><small>"[https://bti-project.org/fileadmin/api/content/en/downloads/reports/country_report_2024_MDG.pdf? BTI 2024 Country Report - Madagascar]", ''bti-project.org''</small></ref>. Indraindray ireo rafitra ireo dia miaraka amin' ny fanao misy [[fizahan-tavan' olona]] sy [[kiantranoantrano]] ary [[kolikoly]], izay ahitana fitsinjaràna ny loharanon-karena mifototra amin' ny fifandraisan' ny tena manokana na ny maha iray vondrona ([[fianakaviana]], [[saranga]], [[Vondrom-poko|foko]])<ref name=":4" /><ref><small>"[https://www.elibrary.imf.org/configurable/content/book$002f9781513584058$002fCH009.xml?t:ac=book%24002f9781513584058%24002fCH009.xml Chapter 9: Madagascar: Institution-Building in a Fragile State]", ''www.elibrary.imf.org'' (18/03/2022)</small></ref>. Misy fiantraikany amin' ny fanao sasany sy mandrisika ny endrika kolikoly sasany eto [[Madagasikara]] ny fifamatorana misy eo amin' ny fahefana nentim-paharazana sy ny fahefana ara-pôlitika<ref name=":5" /><ref><small>"[https://ocindex.net/country/madagascar? Madagascar]", ''ocindex.net'' (2023)</small></ref><ref><small>Jean Frémigacci, [https://books.openedition.org/pur/62386 ''État moderne et culture politique nationale à Madagascar''], ''books.openedition.org''</small></ref>. ==== Lova napetraky ny fanjanahan-tany ==== Namela lova eo amin' ny fitantananan-draharaham-panjakana ny tantaran' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany teto Madagasikara]]<ref name=":6"><small>"[https://www.mexicohistorico.com/paginas/the-impact-of-colonialism-on-madagascar-wars-0a001a7d.html? The Impact of Colonialism on Madagascar Wars]", ''www.mexicohistorico.com''</small></ref><ref name=":7"><small>"[https://www.aehnetwork.org/blog/the-colonial-legacy-of-corruption-among-local-elites-in-africa/ The Colonial Legacy of Corruption Among Local Elites in Africa]", ''www.aehnetwork.org''</small></ref>. Nanjakan' ny [[didy jadona]] sy ny tsy fisian' ny [[tamberin' andraikitra]] amin' ny mponina eo an-toerana indraindray ny rafitra fanjanahantany sy ny fitrandrahana ny loharanon-karena ho tombontsoan' i [[Frantsa]]<ref name=":7" /><ref><small>"[https://www.cdsafrica.org/reclaiming-justice-madagascars-rightful-fight-for-the-scattered-islands/ Reclaiming Justice: Madagascar’s Rightful Fight for the Scattered Islands]", ''www.cdsafrica.org''</small></ref>. Namela takaitra teo amin' ny toe-tsain' ny [[Malagasy (vahoaka)|vahoaka malagasy]] sy teo amin' ny fomba fitondrana ny andrim-panjakana rehetra izany fanao izany, ka nahatonga ny fandeferana manoloana ny [[fanararaotam-pahefana]] sy ny fandaminana tsy ara-pitsarana<ref name=":6" />. Nahatonga fampivangongoana fahefana sy fitantanan-draharaha tsy mangarahara indraindray ny vanim-potoan' ny fanjanahantany frantsay, izay nanamora ny karazana [[kolikoly]] sasany<ref><small>"[https://bti-project.org/en/reports/country-report/MDG? Madagascar Country Report 2024]", ''bti-project.org''</small></ref>. ==== Kolontsaina ankehitriny ==== Miorim-paka lalina ao anatin' ny [[kolontsaina malagasy]] ny [[kiantranoantrano]], izay manamora ny tambajotra mifototra amin' ny [[kolikoly]]. Manampy izany koa ny fanomezana lanjany ny tsiambaratelo sy ny fahanginana ka mahatonga ny Malagasy tsy ho zatra na harisika amin' ny filazana ny zava-misy tsy ara-dalàna<ref name=":8" /><ref><small><nowiki>''</nowiki>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0962629823001518? (Re)Interpreting corruption in local environments: Disputed definitions, contested conservation, and power plays in Northern Madagascar]", ''www.sciencedirect.com''</small></ref>. Manamafy ny fanaovana kolikoly eto Madagasikara ny fahitana fa toa manamora ny fahazoana tolotra avy amin' ny sampan-draharaham-panjakana ny kolikoly. Tsy ampy ny fanabeazana ho olom-banona sy ny fahazoam-baovao ka tsy afaka mitory momba ny fisian' ny kolikoly ny ankamaroan' ny olom-pirenena<ref name=":1"><small>"[https://www.afrobarometer.org/publication/ad302-les-malgaches-deplorent-lampleur-de-la-corruption-mais-craignent-de-la-signaler/ AD302: Les Malgaches déplorent l’ampleur de la corruption, mais craignent de la signaler]", ''www.afrobarometer.org''</small></ref>. === Antony mifandray amin' ny fitantanana ny harena voajanahary === ==== Habetsahan' ny harena voajanahary ==== Ny [[Loharanon-karena voajanahary|harena voajanahary]] eto [[Madagasikara]], toy ny [[ala]] sy ny [[Harena an-kibon' ny tany|harena ankibon' ny tany]] ary ny harena momba ny [[jono]], izay mety hiteraka fikirakirana vola be, dia misarika ny fitsiriritana, ka mahatonga ny kolikoly, indrindra eo amin' ny sehatry ny fitrandrahana [[Hazo (akora)|hazo]] sy ny [[Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara|fitrandrahana harena an-kibon' ny tany]] ary ny jono<ref><small>"[https://globalwitness.org/en/press-releases/illegal-malagasy-timber-trade-worth-up-to-460000-a-day/ Illegal Malagasy timber trade worth up to $460,000 a day]", ''globalwitness.org'' (02/12/2009)</small></ref><ref><small>"[https://eia.org/press-releases/unless-domestic-rosewood-and-ebony-trade-in-madagascar-are-tightly-regulated-the-countrys-rainforests-are-still-in-jeopardy/ Unless domestic rosewood and ebony trade in Madagascar are tightly regulated, the country’s rainforests are still in jeopardy]", ''eia.org'' (4/02/2025)</small></ref>. ==== Fahalemen' ny arofanina ==== Mampiroborobo ny [[kolikoly]] ny fahalemena na ny fahabangan' ny andrim-panjakana mifehy ny fitrandrahana ny harena voajanahary na ny tsy fampiharana ny arofanina ara-dalàna. Indraindray, na matetika mihitsy aza, no tsy mahomby sady tsy mangarahara ny fomba fiasan' ny sampan-draharaham-panjakana misahana ny harena voajanahary<ref name=":0" /><ref name=":10" /><ref><small>"[https://www.u4.no/publications/the-gold-sector-in-madagascar-at-the-heart-of-illicit-practices? The gold sector in Madagascar: at the heart of illicit practices]", ''www.u4.no'' (28/11/2022)</small></ref>. == Sehatra anjakan' ny kolikoly == Betsaka ny sehatra anjakan' ny kolikoly eto [[Madagasikara]], ka anisan' izany ny fitsarana, ny fitandroana ny filaminana, ny hetra, ny fadin-tseranana, ny fananan-tany, ny varotra, ny indostria, ny tontolo iainana, ny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]] ary ny fahasalamana<ref><small>"[https://www.privacyshield.gov/ps/article?id=Madagascar-corruption Madagascar - Corruption]", ''www.privacyshield.gov''</small></ref>. === Sehatr' asam-panjakana amin' ny ankapobeny === Mamely ny sehatra maro amin' ny asam-panjakana eto [[Madagasikara]] ny [[kolikoly]]. Araka ny fahitan' ny besinimaro sy ny fanadihadiana dia tsy mitovy ny halalin' ny fisian' ny kolikoly eo amin' ny sehatra isan-karazany. Asehon' ny fanadihadiana nataon' ny ''[[Afrobaromètre]]'' ny fijerin' ny [[Malagasy]] fa mahery vaika ny firongatry ny kolikoly<ref name=":1" />. ==== Fitandroana ny filaminana sy fitsarana ==== Voasokajy ho anisan' ny mpanao kolikoly lehibe indrindra eto Madagasikara ny ao amin' ny fitandroana filaminana<ref name=":1" />, izay ahitana ny pôlisy sy ny zandarimariam-pirenena. Izany dia miseho amin' ny alalan' ny fitakiana tsolotra mba tsy hampiharana lamandy, amin' ny alalan' ny fisamborana tsy ara-dalàna na ny tsy fanohizana intsony ny fanadihadiana momba ny raharaha izay efa natakalo vola. Heverina ho tena ahitana mpanao kolikoly be ihany koa ny rafi-pitsarana<ref name=":1" />. Misy fiantraikany amin' ny [[didim-pitsarana]] sy amin' ny fanapahan-kevitra momba ny fanamelohana na ny famotsorana ny olona tsaraina izany<ref name=":0" /><ref><small>"[https://www.u4.no/publications/madagascars-specialised-anti-corruption-court-the-quest-to-end-impunity Madagascar’s specialised anti-corruption court: The quest to end impunity]", www.u4.no (21/10/2019)</small></ref>. ==== Fitantanan-draharaham-panjakana ==== Ny fitantanan-draharaham-panjakana amin' ny ankapobeny eto [[Madagasikara]] dia ahitana kolikoly. Ohatra, ny fahazoana antontan-taratasy ara-panjakana (fahazoan-dalana, [[kara-panondro]], sns.) dia mety hitarazoka na hitsahatra mihitsy raha tsy misy ny fandoavana [[tsolotra]]. Maro ny mpiasam-panjakana voarohirohy amin' ny fanodinkodinam-bola na fizahan-tavan' olona momba ny fanomezana [[tsenam-baro-panjakana]]<ref><small>"[https://www.pplaaf.org/cases/misappropriation-of-public-health-funds-in-madagascar.html? Misappropriation of Public Health Funds in Madagascar]", ''www.pplaaf.org''</small></ref>. ==== Fananan-tany ==== Mazàna no manjavozavo ny fifampiraharahana momba ny [[fananan-tany]] izay mora andairan' ny kolikoly, ka miteraka ady tany sy fakana tanin' olona an-keriny tsy ara-dalàna ary fanaovana hosoka ny antontan-taratasy<ref><small>"[https://engoo.com/app/daily-news/article/small-farmers-in-madagascar-say-chinese-investors-forced-them-to-sell-their-land-for-dirt-cheap/yfdCAEt8Eee8IAOR5NT5Ww? Small Farmers in Madagascar Say Chinese Investors Forced Them to Sell Their Land for Dirt Cheap]", ''engoo.com'' (15/06/2017)</small></ref><ref><small>"[https://globalvoices.org/2017/06/05/land-grabs-chinese-investors-madagascar/ Small Farmers in Madagascar Say Chinese Investors Forced Them to Sell Their Land for Dirt Cheap]", ''globalvoices.org'' ('''5/06/2017''')</small></ref><ref><small>"[https://mg.globalvoices.org/2017/06/06/101469/ Shinoa Mpampiasa Vola Manery Tantsaha Malagasy Hivarotra ny Taniny Amin'ny Ariary Fito]", ''mg.[[Global Voices amin'ny teny Malagasy|globalvoices]].org''</small></ref>. Mety ho sarotra sy andoavam-bola be ny fahazoana taratasin-tany noho ny kolikoly<ref><small>"[https://gret.org/en/the-challenges-of-land-governance-in-west-africa-and-madagascar/ The challenges of land governance in West Africa and Madagascar]", ''gret.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.privacyshield.gov/ps/article?id=Madagascar-corruption& Madagascar - Corruption]", ''www.privacyshield.gov''</small></ref>. Ny fanadihadiana nataon' ny [[Transparency International Initiative Madagascar]] tamin' ny taona 2023 no nahafantarana fa ny 43&nbsp;% amin' ny olona nandray fepetra hiaro ny fananan-taniny dia niharan' ny kolikoly<ref><small>"[https://www.transparency.org/en/news/beautiful-land-corruption-discrimination-land-rights-sub-saharan-africa? This beautiful land; corruption, discrimination and land-rights in Sub-Saharan-Africa]", ''www.transparency.org''</small></ref><ref><small>"[https://images.transparencycdn.org/images/24.04.09_LO-RES-REV-THIS-BEAUTIFUL-LAND-LCD-REPORT.pdf? THIS BEAUTIFUL LAND Corruption, discrimination and land rights in Sub-Saharan Africa]", ''images.transparencycdn.org''</small></ref><ref name=":11" />. Anisan' ny fanao amin' izany ny [[tsolotra]], ny [[fanararaotam-pahefana]] ary ny fanodikodinam-pahefana ataon' ny mpiasan' ny [[fananan-tany]] sy ao amin' ny [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] ary ny [[fokontany]]<ref name=":11"><small>"[https://www.transparency.mg/actualites/presentation-des-resultats-du-diagnostic-des-risques-et-de-perception-de-la-corruption-dans-les-processus-de-securisation-fonciere/ Corruption foncière à Madagascar: 43% des répondants en sont victimes]", ''www.transparency.mg''</small></ref>. ==== Fadintseranana ==== Ny kolikoly eny amin' ny [[fadintseranana]] dia miseho amin' ny alalan' ny fanombanana ambany ny entana, sy fanambaràna diso na fandoavam-bola tsy ara-dalàna, mba hanamorana ny fampidirana na fanondranana entana tsy ara-dalàna na tsy nanaovana fanambaràna<ref><small>"[https://www.ifo.de/DocDL/cesifo1_wp9489.pdf? Corruption in Customs]", ''www.ifo.de''</small></ref><ref><small>"[https://cepr.org/voxeu/columns/detecting-tariff-evasion-low-income-countries-new-evidence-matched-transaction-level? Detecting tariff evasion in low-income countries: New evidence from matched transaction-level data]", ''cepr.org''</small></ref><ref><small>"[https://blogs.worldbank.org/en/developmenttalk/five-operational-lessons-new-research-corruption-customs? Five operational lessons from new research on corruption in customs]", ''blogs.worldbank.org''</small></ref>. ==== Fitrandrahana ny harena voajanahary ==== Ahitana fitrandrahana tsy ara-dalàna ny sehatry ny [[Loharanon-karena voajanahary|harena voajanahary]], toy ny fanapahana [[andramena]] sy ny fitrandrahana [[vatosoa]] ary ny [[Jono|fanjonoana]]. Izany dia matetika mifandray amin' ny kolikoly ataon' ny mpitondra fanjakana<ref><small>"[https://washmatters.wateraid.org/blog/mineral-rights-to-human-rights-capturing-madagascars-resource-wealth? Mineral rights to human rights: capturing Madagascar’s resource wealth to end water and sanitation poverty]", ''washmatters.wateraid.org''</small></ref><ref><small>"[https://e360.yale.edu/features/madagascar-rosewood-singapore-trafficking? How Traffickers Got Away with the Biggest Rosewood Heist in History]", ''e360.yale.edu''</small></ref>. Na dia eo aza ny fandaniana [[fehezan-dalàna]] vaovao momba ny harena ankibon' ny tany tamin' ny taona 2023 izay mikendry ny hampitombo ny mangarahara, dia mbola simba ihany ny sehatra noho ny fahazoan-dalana tsy mazava sy ny kolikoly, izay manakivy ny mpampiasa vola matotra<ref name=":9" /><ref><small>"[https://www.lemonde.fr/economie/article/2024/06/28/a-madagascar-un-nouveau-code-d-extraction-miniere-pour-relancer-un-secteur-fige_6245091_3234.html A Madagascar, un nouveau code d’extraction minière pour relancer un secteur figé]", ''www.lemonde.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.lemonde.fr/economie/article/2024/06/28/a-madagascar-ke-rafitoson-promue-nouvelle-vigie-de-l-extraction-miniere_6245070_3234.html? A Madagascar, Ke Rafitoson promue nouvelle vigie de l’extraction minière]", ''www.lemonde.fr''</small></ref>. ==== Fonja ==== Araka ny fanadihadiana natao tamin' ny taona 2024 dia manjaka ny kolikoly any amin' ny raharahan' ny fonja malagasy. Mitatitra ny voafonja fa tsy maintsy mandoa tsolotra mba hahazoana sakafo, famindrana fonja na fitsidihan' ny fianakaviana. Manamarina ireo fanao ireo ny mpiambina noho ny tsy fahampian' ny loharanon-karena sy ny faharatsian' ny tontolon' ny asa<ref><small>"[https://la1ere.francetvinfo.fr/mayotte/une-etude-sur-la-corruption-dans-les-prisons-a-madagascar-publiee-par-transparency-international-1483535.html Une étude sur la corruption dans les prisons à Madagascar publiée par Transparency International]", ''la1ere.francetvinfo.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.lemonde.fr/pixels/article/2024/03/22/predator-une-plainte-deposee-en-france-concernant-l-utilisation-du-logiciel-espion-a-madagascar_6223552_4408996.html Predator : une plainte déposée en France concernant l’utilisation du logiciel espion à Madagascar]", ''www.lemonde.fr''</small></ref>. === Sehatra tsy miankina === Eto [[Madagasikara]] dia miseho ao amin' ny sehatra tsy miankinahany koa ny [[kolikoly]], izay miteraka tsy rariny eo amin' ny fifaninanana sy mampihisatra ny fampiasam-bola ary manimba ny fitokisan' ny mpisehatra ara-toekarena<ref><small>"[https://www.trade.gov/country-commercial-guides/madagascar-market-challenges? Madagascar market challenges]", ''www.trade.gov''</small></ref><ref><small>"[https://baselgovernance.org/sites/default/files/2024-11/NCPA%20Paper%20Edition%202%20Update.pdf? Engaging the private sector in Collective Action against corruption]", ''baselgovernance.org''</small></ref>. ==== Kolikoly amin' ny samy tsy miankina ==== Mahazo ny orinasa tsy miankina ny [[kiantranoantrano]] sy ny fiangarana. Hita izany amin' ny fampidirana olona avy amin' ny fianakaviana na havan' ny olona manam-pahefana, ho mpiasa, izay tsy misy fijerena fahaiza-manao. Mazàna ny tompon' andrakitra sasany amin' ny orinasa eto Madagasikara no manao izany mba hahazoana tombony tsy ara-drariny<ref><small>"[https://www.transparency.org/en/press/transparency-international-calls-for-accountability-in-madagascars-lychee-market? Transparency International calls for accountability in Madagascar’s lychee market]", ''www.transparency.org'' (10/11/2022)</small></ref>. Mahazo ny sehatra ara-bola koa ny kolikoly, ohatra amin' izany ny [[famotsiam-bola]], ny fampindramam-bola misy hosoka na ny fanodinkodinana ny fitanana kaonty<ref name=":4" /><ref><small>"[https://pwyp.org/deep-concern-about-the-possible-prosecution-of-ketakandriana-rafitoson-in-madagascar/ Deep concern about the possible prosecution of Ketakandriana Rafitoson in Madagascar]", ''pwyp.org''</small></ref>. ==== Kolikoly miaraka amin' ny mpiasam-panjakana ==== Mety hiseho amin' ny fifampiraharahana ara-barotra ny [[kolikoly]], ohatra amin' ny alalan' ny fanondrotana ny vola voasoratra anaty faktiora, ny fanaovana faktiora sandoka na fandoavam-bola tsy ara-dalàna. Mety hotombanana ambany ny vidin' entany na hisy hosoka ny taratasin' ny [[fadintseranana]] mba hahatonga ny orinasa mpanafatra sy mpanondrana entana tsy handoa haban-tseranana. Mety hiakatra anefa ny saran' ny fandraharahana noho izany fanao izany, izay mety hiteraka fatiantoka. Mety handoa [[tsolotra]] amin' ny mpiasam-panjakana ny orinasa mba hahazoana fifanarahana, fahazoan-dàlana na fanomezan-dàlana. Azon' izy ireo atao ihany koa ny mandoa vola miafina amin' ny mpifaninana mba hanodinana ny antso ho an' ny tolo-bidy na ho fizaràna ny tsena. Miteraka tsy fampiharana ny fitsipiky ny fifaninanana sady manimba ny orinasa tsy mampiasa fomba tsy ara-dalàna izany kolikoly izany. == Vokatry ny kolikoly == Miteraka fanodinkodinana ny harem-bahoaka, izay tokony hampiasaina hamatsiana ny tetikasa fampandrosoana eto Madagasikara, ny [[kolikoly]]. Mampitombo ny tsy fitoviana ara-tsôsialy ity fanao mamohehatra ity satria mampitombo ny haren' olom-bitsy izay mampahantra ny sarambabem-bahoaka. Miteraka fahapotehan' ny asa sahanin' ny fanjakana ho an' ny daholobe ny kolikoly, anisan' ireo asa ireo ny fahasalamana, ny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]] ary ny famatsiana [[angovo]] sy [[rano]]. Ity fanao ity koa dia mampikorosy fahana ny [[fanjakana tan-dalàna]] ary mampihena ny fitokisan' ny olom-pirenena ny fanjakana sy ny andrim-panjakana ao aminy. === Fiantraikany eo amin' ny toekarena === ==== Vato misakana ny fitomboana ara-toekarena ==== Eto Madagasikara dia manakivy ny fampiasam-bola avy any ivelany sy eto an-toerana ny [[kolikoly]] satria miteraka tontolo tsy azo antoka sy tsy azo atokisana. Ny orinasa dia misalasala hampiasa ny volany amin' ny sehatra tsy ahitana fitsipi-dalao mazava fa matetika mitaky fanaovana kolikoly mba hahazoana fifanarahana na fahazoan-dalana. Araka ny fanadihadiana natao dia mety hihena 0,5&nbsp;% hatramin' ny 1&nbsp;% isan-taona ny fitomboan' ny [[toekaren' i Madagasikara]] vokatry ny kolikoly. ==== Fanodinkodinana ny fampiasam-bolam-panjakana ==== Ny volam-panjakana natao hanomezana tolotra tena ilaina ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|vahoaka malagasy]] ([[fanabeazana]], [[fahasalamana]], [[fotodrafitrasa]]) dia lasa tombontsoa samirerin' ny mpanao kolikoly. Miteraka fiharatsian' ny asam-panjakana sy tsy fahampian' ny fampiasam-bola amin' ny [[fotodrafitrasa]] ilaina amin' ny fampandrosoana ara-toekarena izany. ==== Fidangan' ny fandaniana ==== Ny kolikoly dia miteraka fandaniana fanampiny ho an' ny orinasa eto Madagasikara, izay tsy maintsy mandoa [[tsolotra]] na mizaka fatiantoka mifandray amin' ny kolikoly. Miantraika amin' ny vidin' ny entana sy amin' ny tolotra izany fandaniana fanampiny izany, izay misy fiantraikany amin' ny fahefa-mividin' ny mpanjifa. ==== Fanodinkodinana ny fifaninanana ==== Ny kolikoly dia mandiso ny fitsipika mifehy ny tsena ary manimba ny orinasa manao ny marina izay tsy mampiasa fomba tsy ara-dalàna. Miteraka tontolom-pandraharahana anjakan' ny fanahiana sy ny tsy rariny izany ary manimba ny fahafahan' ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]] hiatrika fifaninanana. ==== Fihenan' ny vola miditra amin' ny fanjakana ==== Mampihena ny fidiram-bolan' ny fanjakana malagasy ny kolikoly, indrindra ny fampidiram-bola amin' ny alalan' ny [[fadintseranana]] sy ny [[hetra]]. Izany dia mampihena ny loharanon-karena azo amatsiana ny fandaniam-bolam-panjakana sy ny fandaharan' asam-pampandrosoana. === Fiantraikany eo amin' ny lafiny ara-tsôsialy === ==== Fahantrana sy tsy fitoviana ==== Ny kolikoly dia mampitombo ny [[Fahantrana eto Madagasikara|fahantran' ny vahoaka malagasy]] sy ny tsy fitoviana ara-tsôsialy noho io fanao io miteraka fanodikodinana ny loharanon-karena natokana ho an' ny marefo indrindra ary mametra ny fidirana amin' ny tolotra fototra ([[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]], [[fahasalamana]], [[fotodrafitrasa]]). ==== Fiharatsian' ny asam-panjakana ==== Eto Madagasikara, ny kolikoly dia misy fiantraikany amin' ny kalitao sy ny fahafaha-misitraka ny asa atolotry ny fanjakana ho an' ny daholobe, toy ny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]], ny [[fahasalamana]], ny fampanjakana ny rariny ary ny fahazoana [[rano]] sy [[herinaratra]]. Ny faraidiny indrindra sy ny any ambanivohitra no tena iharan' izany fomba fiasa ratsy izany. ==== Fahasimban' ny fahatokisana ny andrim-panjakana ==== Manimba ny fitokisan' ny olom-pirenena malagasy ny andrim-panjakana sy ny tompon' andraiki-panjakana ny kolikoly. Mampihena ny [[demôkrasia]] izany sady mampitombo ny tsy fahamarinan-toerana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy. Miteraka fahakiviana noho ny fahatsapana tsy rariny sy tsimatimanota ny kolikoly, satria matetika no tsy voasazy ny mpanao kolikoly. Manakivy ny olom-pirenena tsy hanao tatitra momba ny kolikoly izany toe-javatra izany. === Fiantraikany ara-pôlitika === Lalina ny voka-dratsin' ny kolikoly eto Madagasikara ary miteraka tsy fahamarinan-toeran' ny fitondram-panjakana sy fahalemen' ny andrim-panjakana demôkratika. ==== Tsy fahamarinan-toeran' ny fitondrana sy krizy pôlitika ==== Mety hiteraka krizy pôlitika lehibe ny kolikoly, indrindra rehefa olona ambony mpanao pôlitika no voasaringotra. Manimba ny fitokisan' ny vahoaka ny mpitondra sy ny andrim-panjakana ny tantara manafintohina momba ny kolikoly, izay mety hitarika amin' ny fanaovana fihetsiketsehana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy, eny fa hatramin' ny fanovana fitondrana aza. Nisongadinan' ny tsy fahamarin-toeran' ny fitondrana mifandray amin' ny raharaha kolikoly ny [[tantaran' i Madagasikara]]. ==== Fihalemen' ny fanjakana tan-dalàna ==== Manimba ny fototry ny [[fanjakana tan-dalàna]] ny kolikoly. Rehefa tsy ampiharina araka ny tokony ho izy ny lalàna, ary rehefa ny andrim-panjakana tompon' andraikitra amin' ny fampiharana ny lalàna no manao kolikoly, dia voahitsakitsaka ny filaminana ara-pitsarana. Manamafy an' izany toe-javatra izany ny [[tsimatimanota]] sitrahin' ny mpanao kolikoly sady mampaharitra an' ilay fomba fanao eto Madagasikara. ==== Tsy fanekena ny maha ara-dalàna ny fahefam-panjakana ==== Mampihena ny fahatokisan' ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] ny andrim-panjakana sy ny solontenam-panjakana ny [[kolikoly]]. Rehefa hitan' ny olom-pirenena malagasy fa miasa ho an' ny tombontsoany manokana ny mpitondra fa tsy ho an' ny tombontsoa iombonana, dia miseho ny tsy fatokiana ny maha ara-dalàna ny fitondrana. Izany dia mety hitarika amin' ny tsy fandraisana anjaran' ny olom-pirenena amin' ny raharaham-pirenena, amin' ny fahakelezan' ny taham-pahavitrihana amin' ny fiifidianana, ary amin' ny tsy fahatokisana ny mpano pôlitika. ==== Kiantranoantrano sy fizahan-tavan' olona ==== Ny [[kolikoly]] dia mampiroborobo ny fomba fanao misy [[kiantranoantrano]] sy ny [[fizahan-tavan' olona]], izay miteraka fitsinjarana toerana sy tombontsoa mifototra amin' ny fifandraisana amin' ny tena manokana sy ny fifanohanana ara-pôlitika fa tsy amin' ny fahaiza-manao sy ny fahamendrehan' ilay olona omena toerana. Manimba ny fahombiazan' ny fitantanan-draharaham-panjakana eto Madagasikara izany ary manamafy ny tsy fitovian-jon' ny olom-pirenena malagasy. ==== Fiantraikany amin' ny zotram-pifidianana ==== Misy fiantraikany amin' ny fifidianana ny kolikoly, ohatra amin' ny alalan' ny fividianana vato, fanodinkodinana ny lisi-pifidianana na fampiasana ny volam-bahoaka mba hanaovana [[fampielezan-kevitra]]. Manimba ny fahamarinan' ny fifidianana sy tsy maha marina ny fisoloan-tena [[Demôkrasia|demôkratika]] izany. ==== Fanjakana lasa fitaovan' olom-bitsy ==== Amin' ny tranga ratsy indrindra, ny [[kolikoly]] dia mety haha lasa fananan' olom-bitsy (orinasa matanjaka, vondron' olona manan-karena, sns) ny fanjakana, izay ampiasan' ny vondron' olona ho amin' ny tombotsoany manokana amin' ny alalan' ny fifehezany ny andrim-panjakana sy ny pôlitikam-panjakana. Manimba ny ezaka ho amin' ny fiarovana ny tombontsoanm-bahoaka izany ary manimba ny fampandrosoana ny firenena malagasy. ==== Fahasarotan' ny fampiharana ny pôlitikam-panjakana ==== Manakana ny fampiharana mahomby ny pôlitikam-panjakana ny kolikoly. Voahodinkodina ny vola atokana ho an' ny tetikasa fampandrosoana; azo amin' ny fomba tsy ara-dalàna ny fifanarahana arak' asa amin' ny fanjakana, ary tsy mahomby ny asa ataon' ny sampan-draharaham-panjakana anjakan' ny kolikoly eto Madagasikara. === Fiantraika eo amin' ny tontolo iainana === Misy fiantraikany ratsy eo amin' ny [[tontolo iainana eto Madagasikara]] ny kolikoly satria ny fahazoana tombony amin' ny fotoana fohy no laharam-pahamehana ho an' ny mpanao kolikoly fa tsy ny fiarovana ny tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra. ==== Fandripahana ala sy fanondranana tsy ara-dalàna ny hazo sarobidy ==== Manamora ny famoronana fanomezan-dàlana tsy ara-dalàna hitrandraka hazo any anaty ala ny kolikoly eto Madagasikara, ka ahafahan' ny orinasa na olon-tsotra manao fitrandrahana tafahoatra, indrindra ny [[andramena]], izay karazan-kazo tena sarobidy. Mahatonga ny fandrobana ny loharanon-karena ao anaty ala ny tsy fahampian' ny fanaraha-maso sy ny firaisana tsikombakomba ataon' ny mpanao kolikoly. Mahatonga ny faharavan' ny toeram-ponenan' ny karazam-biby tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]] ny [[fandripahana ala]], izay matetika mahazo alalana noho ny fanaovana kolikoly, izany dia mandrahona ny fisian' ny karazan-javamananaina miavaka sy tsy manam-paharoa eto amin' ny Nosy. Matetika koa ny kolikoly no manam-pifandraisana amin' ny [[doro tanety]] an-tsitrapo izay atao mba hanadiovana ny tany hanaovana [[fambolena]] na hanamora ny [[fitrandrahana ala]] tsy ara-dalàna. Misy fiantraikany lehibe eo amin' ny [[tontolo iainana]] izany fandoroana ala izany ary manampy trotraka [[fiovan' ny toetany]]. ==== Fanondranana karazan-javamananaina arovana ==== Ny kolikoly dia mamela ny fihazana tsy ara-dalàna ny biby sy ny zavamaniry arovana, toy ny [[sokatra]], ny [[gidro]] sy ny [[varika]] ary ny karazan-javamaniry tsy fahita firy maro samihafa eto Madagasikara. Manome tsolotra ho an' ny mpiasan' ny fiarovana ny tontolo iainana, ny mpiasan' ny [[fadintseranana]] ary ny manampahefana eny ifotony ny tambajotran' ny mpanondrana entana tsy ara-dalàna mba hanamora ny fivarotana ireo karazam-biby ireo. Loza mitatao ho an' ny fahaveloman' ny karazan-javamananaina maro izany fanondranana sy fivarotana tsy ara-dalàna izany. ==== Fitrandrahana tsy ara-dalàna ==== Ny kolikoly dia mampiroborobo ny fitrandrahana tsy ara-dalàna ny [[Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara|harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara]], toy ny [[volamena]], tsy misy fanajana ny fenitra ara-tontolo iainana. Manimba ny [[tontolo iainana]] sy mandoto ny [[Nofon-tany|tany]] sy ny [[rano]] ary miteraka vokatra ratsy (tsy fahasalamana, sns) ho an' ny mponina akaiky an' ilay toeram-pitrandrahana izany toe-javatra izany. ==== Fahalemen' ny fepetra fiarovana ny tontolo iainana ==== Misy fiantraikany amin' ny andrim-panjakana isan-karazany miandraikitra ny fiarovana ny tontolo iainana eto Madagasikara ny kolikoly, amin' ny alalan' ny fanodinkodinam-bola, ny fanalefahana ny fanaraha-maso ary ny fampahazoana laka ny [[tsimatimanota]]. Misy fiantraikany amin' ny fanapahan-kevitra ara-pôlitika sy ara-pitantanana momba ny tontolo iainana koa ny kolikoly, amin' ny alalan' ny fanomezana tombontsoa ho an' ny olom-bitsy sy tsy firaharahana ny tombontsoam-bahoaka ary tsy fiarovana ny tontolo iainana. == Ady amin' ny kolikoly == Sarotra ny miady amin' ny [[kolikoly]] eto [[Madagasikara]] noho ny tsy fahampian' ny finiavana pôlitika izay tokony hatanjaka sy haharitra. Manampy trotraka koa ny fanoherana ataon' ny tambajotra mpanao kolikoly amin' ny alalan' ny fametrahany paikady fiarovan-tena sy fitazonany ny tombontsoany. Na dia izany aza dia hetsika maro no efa natao hiadiana amin' ny kolikoly, ka mahakasika ny rafi-pitsarana sy ny [[lalàna]] ary ny andrim-panjakana sy ny fiaraha-miasa iraisam-pirenena izany. === Fanamafisana ny lalàna sy ny andrim-panjakana === ==== Fandaniana lalàna sy famoahana fitsipi-pifehezana ==== Lalàna maro no nolanin' ny [[Antenimieran' i Madagasikara|Antenimiera malagas]]<nowiki/>y ho fisorohana sy ho famaizana ny [[kolikoly]]. Anisan' izany ny [[lalàna]] momba ny ady amin' ny kolikoly sy amin' ny [[famotsiam-bola]] ary amin' ny famatsiam-bola ny [[Fampihorohoroana|asa fampihorohoroana]]. Mikendry ny hanasokajiana ny fanaovana kolikoly ho heloka bevava ireo lalàna ireo, hanamafisana ny fahefan' ny andrim-panjakana tompon' andraikitra amin' ny ady amin' ny kolikoly ary hametraka rafi-piaraha-miasa iraisam-pirenena. Ankoatra ireo lalàna voalaza etsy ambony ireo (ady amin' ny kolikoly, famotsiam-bola, sns.), dia zava-dehibe ny anasongadinana ny fandraisana rijantenin-dalàna manokana momba ny [[tsenam-baro-panjakana]] sy ny fitantanana ny volam-panjakana ary ny fahazoan' ny olom-pirenena vaovao. Mikendry ny handamina ny fomba fiasa sy hanamafisana ny mangarahara ireo rijanteny ireo. ==== Famoronana andrim-panjakana manokana ==== Andrim-panjakana maromaro no natsangana eto Madagasikara mba hiadiana amin' ny kolikoly, anisan' izany ny [[Bureau Indépendant Anti-Corruption]] (na [[BIANCO]]), ny [[Cour des Comptes]] ary ny [[Cellule de Renseignement Financier]] (na CENTIF). Ny BIANCO no fototra ao amin' ny rafitra miady amin' ny kolikoly. Nohamafisina ny andraikiny nandritra ny taona maro, izany dia nanome azy fahefana hanao fanadihadiana sy fanenjehana. Na izany aza dia mbola olana hatrany ny tsy tena fananany fahaleovan-tena sy ny tsy fahampian' ny ho enti-manana hampandehanany ny asany. Mitana anjara toerana lehibe eo amin' ny fanaraha-maso ny volam-panjakana ny Cour des Comptes, ka noho izany dia zava-dehibe amin' ny fisorohana ny kolikoly eo amin' ny fitantanana ny volam-panjakana ny fanamafisana sy ny fahaleovan-tenany. Tompon' andraikitra amin' ny ady amin' ny [[famotsiam-bola]] sy ny famatsiam-bola ny fampihorohoroana ny CENTIF, koa zava-dehibe ny hetsika ataony amin' ny famantarana ny vola tsy ara-dalàna mifandray amin' ny kolikoly. === Paikadim-pirenena sy pôlitika isan-tsehatra === ==== Paikady Nasionaly hiadiana amin' ny kolikoly (''Stratégie Nationale de Lutte Contre la Corruption'', SNLCC) ==== Namaritra paikady lehibe ny [[Paikady Nasionaly hiadiana amin' ny kolikoly]] 2015-2025, anisan' izany ny fisorohana, ny famaizana, ny fanentanana ary ny fiaraha-miasa iraisam-pirenena. Niteraka fandrosoana izany, indrindra amin' ny fametrahana ny fenitra ara-dalàna sy andrim-panjakana hisahana ny ady amin' ny kolikoly eto Madagasikara. Ny SNLCC (2024-2028), izay novolavolaina ankehitriny miaraka amin' ny fanohanan' ny [[Programme des Nations unies pour le développement]] ([[PNUD]]), dia mikendry ny hanambatra ny zava-bita sy hanamafy ny fahombiazan' ny ady amin' ny kolikoly. ==== Pôlitika isan-tsehatra ==== Maro ny ezaka natao teto Madagasikara hampidirana ny ady amin' ny kolikoly ao amin' ny pôlitika isan-tsehatra, indrindra eo amin' ny sehatry ny [[tsenam-baro-panjakana]], ny [[fadintseranana]], ny fitantanam-bolam-panjakana ary ny fitantanana ny harena voajanahary. Izany dia notanterahina amin' ny fametrahana fomba fiasa [[Fangaraharana|mangarahara]] sy rafitra fanaraha-maso ary fitsipi-pitondrantena. === Fametrahana mangaraharana sy tamberin' andraikitra === ==== Fanambaràm-pananana ==== Fitaovana lehibe amin' ny fisorohana ny [[kolikoly]] sy ny fanodinkodinana ny volam-panjakana ny adidy momba ny fanambaràm-pananana izay tokony hataon' ny mpiasam-panjakana malagasy ambony. Na izany aza dia mbola sarotra ny fampiharana izany sy ny fanaraha-maso ny fanambaràna. ==== Fanajana ny zo hahazo vaovao ==== Nahitana fandrosoana ny fanajana ny zon' ny olom-pirenena hahazo vaovao, saingy mila ezaka fanampiny mba hiantohana ny tena [[fangaraharana]] amin' ny fitantanana ny raharaham-panjakana. ==== Fandraisana anjaran' ny fiarahamonim-pirenena ==== Manana anjara toerana lehibe amin' ny ady amin' ny kolikoly ny [[fiarahamonim-pirenena]] eto Madagasikara. Amporisihina ny fandraisany anjara amin' ny alalan' ny fifampidinihana sy ny fanaraha-maso ary ny fitorohana. === Fiaraha-miasa iraisam-pirenena === ==== Fiaraha-miasa iraisam-pirenena ==== Ny tetikasa toa izay natomboky ny [[United States Agency for International Development]] ([[USAID]]) tamin' ny taona 2021 dia nikendry ny hiady amin' ny [[kolikoly]] sy amin' ny fanondranana an-tsokosoko ny karazam-biby avy eto Madagasikara mankany ivelany<ref><small>"[https://www.usaid.gov/madagascar/press-release/nov-15-2021-us-government-launches-new-project-combat-corruption-and-wildlife-trafficking-madagascar U.S. Government Launches New Project to Combat Corruption and Wildlife Trafficking in Madagascar] {{Wayback|url=https://www.usaid.gov/madagascar/press-release/nov-15-2021-us-government-launches-new-project-combat-corruption-and-wildlife-trafficking-madagascar |date=20250107154529 }}", ''<nowiki>https://www.usaid.gov</nowiki>''</small></ref>. Manohana an' i [[Madagasikara]] amin' ny ady amin' ny kolikoly ny mpiara-miombona antoka iraisam-pirenena maro, anisan' izany ny [[Firenena Mikambana]] (amin' ny alalan' ny PNUD sy ny [[Office des Nations unies contre la drogue et le crime]] ([[ONUDC]])), ny [[Vondrona Afrikana]] (''Union Africaine''), ny [[Banky Maneran-Tany]] (''Banque Mondiale''), ny [[Vondrona Eorôpeana]] (''Union Européenne'') ary ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia|Vondron-Tany Miteny Frantsay]] (''[[Organisation internationale de la francophonie]]'' na ''[[OIF]]''). Manome fanohanana ara-teknika sy ara-bola ireo mpiara-miombona antoka ireo mba hanamafisana ny fahaiza-manaon' ny andrim-panjakana sy hampiharana ny hetsika enti-miady amin' ny kolikoly. Ny OIF, ohatra, dia nanangana tetikasa "Ady amin' ny kolikoly mampiasa fomba fiasa mifototra amin' ny Zon' Olombelona" ("''Lutte contre la corruption selon une approche basée sur les Droits de l'Homme"''). ==== Fikambana ao amin' ny fifanarahana iraisam-pirenena ==== Nanatevin-daharana amin' ny fifanarahana iraisam-pirenena miady amin' ny [[kolikoly]] i [[Madagasikara]], toy ny [[Fifanarahan' ny Firenena Mikambana Miady amin' ny Kolikoly]] (''Convention des Nations unies contre la corruption'') sy ny [[Fifanarahan' ny Vondrona Afrikanina momba ny Fisorohana sy ny Ady amin’ ny Kolikoly]] (''Convention de l'Union africaine sur la prévention et la lutte contre la corruption''). Izany dia manery ny fanjakana malagasy hampihatra ny fepetra voalazan' ireo fifanarahana ireo sy hiara-miasa amin' ny firenena hafa amin' ny ady amin' ny kolikoly. === Mbola betsaka ny fanamby lehibe === ==== Ho enti-manana sy fahaleovan-tenan' ny andrim-panjakana ==== Indraindray dia tsy ampy ny vola sy ny olona tokony hampiasain' ny [[BIANCO]] sy ny [[Cour des Comptes]] ka tsy ahafahany manatanteraka an-tsakany sy an-davany ny iraka ampanovina azy eto Madagasikara. Tokony hohamafisina noho izany ny fahaleovan-tenan’ izy ireo mba tsy hibaikoan' ny fahefana ara-pôlitika azy. ==== Fitarazohan' ny fitsarana sy tsy fahombiazany ==== Sakana lehibe amin' ny ady amin' ny kolikoly sy amin' ny fisian' ny [[tsimatimanota]] eto Madagasikara ny fitarazohan' ny fomba fiasan' ny fitsarana sy ny tsy fahampian' ny ho enti-manana ao aminy. Tsy voatsara ara-potoana ny raharaha misy kolikoly ary zara raha mihatra ny sazy ka mahatonga ny [[fiarahamonina]] hahatsapa ny fanjakan' ny tsimatimanota. ==== Kolontsaina zatra tsimatimanota sy fandeferan' ny fiarahamonina ==== Mbola mitohy ny fandeferan' ny fiarahamonina malagasy ny endrika [[kolikoly]] sasany sy ny kolontsaina zatra ny fisian' ny [[tsimatimanota]], ka manasarotra ny fitorohana sy fanasaziana ny fanaovana kolikoly. == Jereo koa == * [[Kolikoly]] - [[tsolotra]] * ''[[Françafrique]]'' * [[Halatra omby eto Madagasikara]] * [[Kolikoly an-dalambe eto Madagasikara]] * [[Transparency International|''Transparency International'']] * [[Fitsarana]] * [[Fanjakana tan-dalàna]] - [[tamberin' andraikitra]] - [[fangaraharana]] - * [[Fanararaotam-pahefana]] - [[tsimatimanota]] - [[fizahan-tavan' olona]] - [[kiantranoantrano]] - [[famotsiam-bola]] - * [[Didim-pitsarana]] * [[Tsenam-baro-panjakana]] * [[Fananan-tany]] * [[Andramena]] (''[[Dalbergia]]'') - [[angonoka]] - [[tanalahy]] - [[Harena voajanahary]] - [[Valan-javaboarim-pirenena]] - [[Faritra arovana]] * [[Bureau Indépendant Anti-Corruption]] (na [[BIANCO]]) - [[Cour des Comptes]] - [[Cellule de Renseignement Financier]] (na CENTIF) - [[Pôles Anti-Corruption]] (PAC) * [[Stratégie Nationale de Lutte Contre la Corruption]] - * [[Programme des Nations unies pour le développement]] ([[PNUD]]) - ny [[United States Agency for International Development]] ([[USAID]]) - [[Office des Nations unies contre la drogue et le crime]] ([[ONUDC]]) - * [[Fifanarahan' ny Firenena Mikambana Miady amin' ny Kolikoly]] (''Convention des Nations Unies contre la corruption'') - [[Fifanarahan' ny Vondrona Afrikanina momba ny Fisorohana sy ny Ady amin’ ny Kolikoly]] (''Convention de l'Union Africaine sur la prévention et la lutte contre la corruption''). == Rohy ivelany == * "[https://www.u4.no/publications/tude-de-la-corruption-et-des-mesures-anti-corruption-madagascar Étude de la corruption et des mesures anti-corruption à Madagascar]", ''www.u4.no,'' 9 March 2021. * "[https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/mg/MG2022_Tolotsoa_Guide-LCC-pour-les-jeunes-VF.pdf Guide de la lutte contre la corruption pour les jeunes à Madagascar]", ''www.undp.org'' * "[https://www.presidence.gov.mg/19-a-la-une/63-la-lutte-contre-la-corruption.html La lutte contre la corruption] {{Wayback|url=https://www.presidence.gov.mg/19-a-la-une/63-la-lutte-contre-la-corruption.html |date=20241213102520 }}", ''www.presidence.gov.mg'', 06-12-2024 * "[[google:corruption+à+Madagascar&oq=corruption+à+Madagascar&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyCQgAEEUYORiABDIICAEQABgWGB4yCAgCEAAYFhgeMggIAxAAGBYYHjIICAQQABgWGB4yCAgFEAAYFhgeMggIBhAAGBYYHjIICAcQABgWGB4yCAgIEAAYFhgeMggICRAAGBYYHtIBCDg0NjBqMGo5qAIAsAIB&sourceid=chrome&ie=UTF-8|Evaluation de lutte contre corruption]]", ''www.undp.org'', 11 juin 2012 * "[https://www.giz.de/en/downloads/Factsheet%20SFF%20Bianco%20frz%20100276.html.pdf Renforcement des Institutions de Lutte contre la Corruption à Madagascar]", ''www.giz.de'' * "[https://actu.orange.mg/bilan-negatif-de-la-lutte-contre-la-corruption-a-madagascar/ Bilan négatif de la lutte contre la corruption à Madagascar] {{Wayback|url=https://actu.orange.mg/bilan-negatif-de-la-lutte-contre-la-corruption-a-madagascar/ |date=20241213125554 }}", ''actu.orange.mg'', 26 octobre 2024 * "[https://actu.orange.mg/le-phenomene-de-la-corruption-a-madagascar-persiste-a-un-niveau-eleve/ Le phénomène de la corruption à Madagascar persiste à un niveau élevé] {{Wayback|url=https://actu.orange.mg/le-phenomene-de-la-corruption-a-madagascar-persiste-a-un-niveau-eleve/ |date=20240908023722 }}", ''actu.orange.mg'', 19 aout 2024. * "[https://newsmada.com/2024/08/06/kolikoly-eto-madagasikara-lohalisitra-ireo-minisitera-fototra/ Kolikoly eto Madagasikara: lohalisitra ireo minisitera fototra]", ''newsmada.com'', 6 août 2024 * "[https://www.moov.mg/actualite/91972-ady-aminny-kolikoly-hiara-hiasa-ny-antenimierampirenena-sy-ny-bianco Ady amin’ ny kolikoly: Hiara-hiasa ny Antenimierampirenena sy ny BIANCO]", ''www.moov.mg'', 31 octobre 2024 * "[https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/kolikoly-eto-madagasikara-manapotika-ny-toekarena-sy-sosialim-bahoaka-15827.php Kolikoly eto Madagasikara Manapotika ny toekarena sy sosialim-bahoaka] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/kolikoly-eto-madagasikara-manapotika-ny-toekarena-sy-sosialim-bahoaka-15827.php |date=20241213104615 }}", ''www.tiatanindrazana.mg'', 30 décembre 2014 * "[https://www.moov.mg/article/87159-jalcc-manam-piniavana-hiady-aminny-kolikoly-i-madagasikara JALCC: Manam-piniavana hiady amin’ ny kolikoly i Madagasikara]", ''www.moov.mg'', 11 juillet 2024 * "[https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/migration/mg/MG2022_Tolotsoa_Guide-LCC-pour-les-jeunes-VM.pdf-.pdf Torohay ho an’ ny tanora mikasika ny ady amin’ ny kolikoly eto Madagasikara]" (pdf), ''www.undp.org'' * "[https://newsmada.com/2023/12/26/ady-aminny-kolikoly-olana-ny-toe-tsaina-sy-ny-fisianny-tsy-maty-manota-hoy-i-hanitrantenaina/ Ady amin’ ny kolikoly: olana ny toe-tsaina sy ny fisian’ ny tsy maty manota, hoy i Hanitrantenaina]", ''newsmada.com'', 26 décembre 2023 * "[http://mtp.gov.mg/ny-momba-ny-kolikoly Ny momba ny kolikoly] {{Wayback|url=http://mtp.gov.mg/ny-momba-ny-kolikoly |date=20241213142223 }}", ''mtp.gov.mg'' * "[https://www.tiatanindrazana.mg/politique/repoblikan-ny-tsolotra-19657.php Repoblikan' ny tsolotra] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/politique/repoblikan-ny-tsolotra-19657.php |date=20241213124933 }}", ''www.tiatanindrazana.m''g, 01 octobre 2015 * "[https://midi-madagasikara.mg/isotry-vehivavy-roa-md-saika-hanome-tsolotra/ Isotry: Vehivavy roa MD, saika hanome tsolotra]", ''midi-madagasikara.mg'', 21 décembre 2023 * "[https://newsmada.com/2024/07/17/tsy-maintsy-vola-ve/ Tsy maintsy vola ve ?]", ''newsmada.com'', 17 juillet 2024 * "[https://www.malina.mg/Mlg/mpanamboatra-pasipaoro-belza-iray-nandoa-tsolotra-hahazahoana-tsenambarompanjakana-teto-madagasikara/ Mpanamboatra pasipaoro belza iray nandoa tsolotra hahazahoana tsenambarompanjakana teto Madagasikara] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/mpanamboatra-pasipaoro-belza-iray-nandoa-tsolotra-hahazahoana-tsenambarompanjakana-teto-madagasikara/ |date=20220706164405 }}", ''www.malina.mg'', 10 September 2020 * "[https://forum.serasera.org/forum/message/m3f3e591494066?page=2 Tsolotra]", ''forum.serasera.org'', 14/12/2003 * "[https://www.madagate.org/politique-madagascar/chronique/7648-madagascar-corruption-plus-on-en-parle-plus-elle-persiste-et-se-multiplie.html Madagascar Corruption. Plus on en parle, plus elle persiste et se multiplie]", ''www.madagate.org'', 18 Novembre 2020 * "[https://www.lagazette-dgi.com/p-4313.html Inty sy Nday: Tena madio ve ... ?]", ''www.lagazette-dgi.com'', 20 février 2018 * "[https://www.transparency.mg/ipc/ Indice de Perception de la Corruption 2023] {{Wayback|url=https://www.transparency.mg/ipc/ |date=20241213204129 }}", ''www.transparency.mg'' * "[https://www.zinfos974.com/un-milliardaire-malgache-dans-le-viseur-du-pnf/ Un milliardaire malgache dans le viseur du PNF]", ''www.zinfos974.com'' == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Kolikoly]] [[Sokajy:Kolontsaina malagasy]] 7lmkf3kt40bg8f2l2xatq98bttn37ax 0 290193 1135738 1128879 2026-04-20T13:14:30Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135738 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Dendroaspis polylepis]] 5vgk6w5it3xnt4lykfu4fml3zl9eoa3 0 291398 1135745 1131784 2026-04-20T13:28:06Z Thelezifor 15140 1135745 wikitext text/x-wiki [[Sary:Reptile003d.jpg|vignette|433x433px|Biby mandady sy mikisaka (''Reptilia'' )]] Ny '''''Reptilia''''' dia vondrona lehibe amin' ny biby an-tanety [[Biby manana hazondamosina|manana hazondamosina]] (''[[Biby manana hazondamosina|Vertebrata]]''), miovaova hafanana (mangatsia-dra), misy rantsam-batana efatra (''[[Tetrapoda]]''), manana [[hoditra]] rakotra [[kirany]] ary manatody. Tsy dia mampiasa ny teny hoe ''Reptilia'' loatra ny biôlôjista, izay mampiasa teny marina kokoa. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy ireo dia fantatra amin' ny anarana hoe "'''biby mandady na mikisaka'''" koa. Biby "mandady" ireo izay manana [[tongotra]] ([[sokatra]], [[voay]], [[Tana (biby)|tanalahy]], sns), fa "mikisaka" kosa ireo izay tsy manana izany ([[bibilava]] sns). Izy ireo dia biby mikisaka amin' ny kibony rehefa mifindra toerana<ref><small>"[https://motmalgache.org/bins/teny2/bibymandady#mg.ex Biby mandady]", in ''motmalgache.org''</small></ref>. == Toetrany == Ny ''Reptilia'' dia miovaova hafanana, manana [[hoditra]] rakotra kirany ary manatody. Mamoaka [[Asidra orîka|asidra]] [[Asidra orîka|orîka]] izy ireo (fa tsy [[orea]] na [[many]]), ary manana lava-body izay famaniana, fangerena, fanaovana firaisana ara-nofo ary fanatodizana. Ny biby mandady sy mikisaka koa dia manana firafitry ny [[fo]] sy ny lalan-dra lehibe izay tsy mitovy amin' ny an' ny [[biby mampinono]]. Manana ireo endri-javatra rehetra ireo ny [[vorona]]. == Fanasokajiana klasika == [[Sary:Tuatera.JPG|vignette|''Sphenodon punctatus'' (''Rhynchocephalia'')]] Ity karazana fanasokajiana klasika ity dia ahitana biby toy ny ''[[Dinosauria]]'' tsy [[vorona]], ny ''[[Pterosauria]]'', ny ''[[Ichthyosauria]]'', ny ''[[Plesiosauroidea]]'' ary ''[[Pliosauroidea]]'', saingy hita fa tsy mitombina amin' izao fandrosoan' ny kladistika izao. Noho izany dia mampiady hevitra ny fampiasana ity anarana ity: hatramin' ny nisian' ny fanasokajiana filôjenetika dia mihamaro ny mpikaroka mihevitra fa tsy tokony hampiasaina amin' ny fanasokajiana ara-tsiansa ny karazam-biby intsony hoe "''Reptilia''". Izy io dia manondro vondrona parafiletikan' ny karazam-biby izay misy fitoviany noho ny toetrany miovaova hafanana sy ny fisian' ny kirany, nefa ny razambe iraisany dia niteraka taranaka izay tsy manana ireo toetra ireo: ny [[vorona]] sy [[biby mampinono]]. [[Sary:Yacare caiman (Caiman yacare) 2.jpg|vignette|''Caiman yacare'' (''Crocodilia'')]] Vondron' ny biby mandady sy mikisaka manan-danja maro no efa lany tamingana, ohatra ny ''Mosasauroidea''. Nolazaina fa lany tamingana ny [[dinôzôro]], saingy velona amin' ny endriky ny taranany (ny [[vorona]]) izy ireo. Ny ''[[Testudines]]'' ([[sokatra]]), ny ''[[Crocodylinae]]'' ([[voay]]) ary ny ''[[Tuatara]]'', izay hany sisa velona amin' ny vondrona misy azy, no biby mandady sy mikisaka tranainy mbola velona. Ny ankamaroan' ny biby mandady sy mikisaka amin' izao fotoana izao dia ny ''[[Serpentes]]'' ([[bibilava]]) sy ny ''[[Lacertilia]]'' ([[androngo]]). [[Sary:Bipes biporus.jpg|vignette|''Bipes biporus'' (''Squamata'') ]] Ao amin' ny famaritana mahazatra, ny ''Reptilia'' dia voafetra ho filaharana efatra amin' izao fotoana izao, dia: * ny ''[[Crocodilia]]'': karazana [[voay]] 30; * ny ''[[Rhynchocephalia]]'': karazana tokana ankehitriny; * ny ''[[Squamata]]'': anisan' izany ny karazana [[androngo]] 10&nbsp;020 eo ho eo, ny ''[[Serpentes]]'' ([[bibilava]]) sy ny ''[[Amphisbaenia]]'' (sahala amin' ny androngo tsy misy rantsam-batana ka toy ny bibilava); * ary ny ''[[Testudines]]'' (karazan-t[[sokatra]] manodidina ny 340). [[Sary:Astrochelis radiata1.jpg|vignette|''Astrochelys radiata'' (''Testudines'')]] Na izany aza, ireo filaharana ireo dia mifanalavitra kokoa noho ny an' ny filaharana hafa heverina ho tsy anisan' ny "reptiliana". Ohatra, ny voay dia akaiky kokoa ny [[vorona]] (indrindra fa ny fisian' ny hodi-maso fanampiny mangarahara sy ny [[haranana]]) noho ny [[androngo]] na ny [[sokatra]]. Fanampin' izany, ny vondrona fôsily sasany izay noheverina ho anisan' ny "''Reptilia''" taloha dia manana toetra izay tsy ananan' ny biby mandady sy mikisaka ankehitriny: hita fa mitera-batana ny ''[[Ichthyosauria]]''; ny hafa toa ny ''[[Pterosauria]]'' dia voloina ary ny [[dinôzôro]] dia misy manana maripana tsy miova ka anisan' izany ny ''[[Theropoda]]'' izay niandohan' ny [[vorona]]. Noho izany, nanomboka tamin' ny taompolo 1980 sy tamin' ny fandrosoan' ny sistematika izay miezaka mamantatra ny fifandraisam-pihavanana eo amin' ny zavamananaina, dia nilaozana ny famondronana ho ''Reptilia'' (biby mandady sy mikisaka) ho toy ny ambaratongam-panasokajiana, teo amin' ny tontolo akademika (oniversitera) aloha, avy eo tao amin' ny fampianarana ambaratonga voalohany sy faharoa frantsay. Mbola ampiasaina betsaka amin' ny fiteny andavanandro anefa izy io, toraka izany koa ao amin' ny sistematika evôlisiônista ary ho kilasy mora ampiasaina (izay sekoly taksinômikan' ny vitsy anisa ankehitriny, saingy mbola miasa). Ny taranja siantifika andalinana ny biby mandady sy mikisaka velona dia antsoina hoe herpetôlôjia. == Jereo koa == * [[Sahona]] * [[Vorona]] * [[Tanalahy]] * [[Voay]] * [[Sokatra]] == Loharano sy fanamarihana == 686mjycr347l6v4zkz1mxz5o0zjctv1 0 292096 1135737 1100714 2026-04-20T13:13:49Z Thelezifor 15140 Namindra votoatiny 1135737 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dendroaspis_polylepis_(14).jpg|thumb|350x350px|''Dendroaspis polylepis'']] Ny '''''Dendroaspis polylepis''''' dia karazana [[bibilava]] misy poizina ao amin' ny fianakaviana ''[[Elapidae]]''. Izy io dia teratany any amin' ny faritra atsimon' i [[Sahara|Sahara Afrika]]. I Albert Günther no nanao ny famaritana azy io tamin'ny fomba ôfisialy tamin'ny taona 1864, io no bibilava misy poizina faharoa lava indrindra taorian'ny [[kôbra]]. Ny santionany lehibe amin'ny ankapobeny dia mihoatra ny 2 m ary matetika mahatratra 3 m. Nisy santionany 4,3 ka hatramin'ny 4,5 m voalaza. Ny lokon'ny hodiny dia miovaova avy amin'ny volondavenona ka hatramin'ny volontany antitra. Ny ''Dendroaspis polylepis'' tanora dia mazàna hatsatra kokoa noho ny efa lehibe ary mihamaizina rehefa mihantitra. Na dia eo aza ny anarana mahazatra, ny hoditry ny ''Dendroaspis polylepis'' dia tsy mainty; ny anaran'ny loko dia mamaritra ny ao anaty vavany, izay asehony rehefa mahatsiaro ho voarahona izy. == Jereo koa == * [[Bibilava]] [[Sokajy:Bibilava]] bxsddhmv9n2g71e77zl0zu36axfhgxv 0 292097 1135734 1101207 2026-04-20T12:59:29Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Mamba]] ho [[Dendroaspis]] i Thelezifor 1101207 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dendroaspis_polylepis_(14).jpg|thumb|250px|left|[[Mamba mainty]] ]] '''Mamba''' dia [[bibilava]] misy poizina haingana, mananika hazo. Ny anarana siantifika ''Dendroaspis'' dia midika ara-bakiteny hoe ''bibilava hazo''. Ny anarana mahazatra dia avy amin'ny teny isiZulu midika hoe ''bibilava lehibe''. ==Family== *Karazana: '''''Mamba''''' - ''Dendroaspis'' Schlegel, 1848 [[File:Dendroaspis.png|thumb|Mainty: [[Mamba mainty]], Maitso - Mamba maintso, voasary mena - Mamaba mahazatra ]] **[[Dendroaspis polylepis]] (''Mamba mainty'') ** Dendroaspis angusticeps (''Mamba maitso'') ** Dendroaspis viridis (''Mamba mahazatra') ** Dendroaspis jamesoni (''Jameson's mamba'') ==Ela== Any Afrika ihany no ahitana an'i Mambas. Any izy ireo no mitarika fisiana miafina. Mipetraka amin'ny tany nilaozana sy tovon-bato ary any anaty hazo izy ireo. ==Manapoizina== Tena misy [[poizina]] ny mambas.. Vokatra misy poizina. Matetika ny Mambas dia manaikitra imbetsaka aorian'ny kaikitry ny iray. Ny poizina tena mandaitra dia misy neurotoxine isan-karazany sy ny dendrotoxine azy manokana. Ny kaikitry ny olona dia matetika mahafaty raha tsy misy fitsaboana amin'ny antiserum. Mampidi-doza tanteraka ny voka-dratsiny raha mamely lalan-dra ny kaikitra. * [[Acrantophis madagascariensis]] * [[Mamba mainty]] * [[Fandrefiala]] [[Sokajy:Mamba]] [[Sokajy:Bibilava]] efae97smw4qg1me3mkzc78wpajwl032 1135736 1135734 2026-04-20T13:09:10Z Thelezifor 15140 Nanatsara votoatiny 1135736 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dendroaspis_polylepis_(14).jpg|thumb|381x381px|''[[Dendroaspis polylepis]]'' ]] Ny '''''Dendroaspis''''' dia vondron-karazana bibilava misy poizina haingam-pandeha, mianika hazo, ao amin' ny fianakaviana ''[[Elapidae]]''. Io anarana siantifikany io dia midika ara-bakiteny hoe "bibilava hazo". == Lisitry ny karazana == [[File:Dendroaspis.png|thumb|Mainty: [[Mamba mainty]], Maitso - Mamba maintso, voasary mena - Mamaba mahazatr]]Misy karazana efatra ny ''Dendroaspis'': *''[[Dendroaspis polylepis]]'' * ''Dendroaspis angusticeps'' * ''Dendroaspis viridis'' * ''Dendroaspis jamesoni'' ==Faritra ahitana azy== Any Afrika ihany no ahitana ny ''Dendroaspis''. Any izy ireo no maina miafina. Mipetraka amin'ny tany nilaozana sy tovon-bato ary any anaty hazo izy ireo. ==Fanapoizinana== Tena misy [[poizina]] ny ''Dendroaspis''. Matetika ny ''Dendroaspis'' dia manaikitra imbetsaka aorian' ny kaikitry ny iray. Ny poizina tena mandaitra dia misy neorôtôksinina isan-karazany sy ny dendrôtôksinina azy manokana. Ny kaikitra mahazo ny olona dia matetika mahafaty raha tsy misy fitsaboana amin' ny alalan' ny antiserôma. Mampidi-doza tanteraka ny vokany raha mamely lalan-dra ny kaikitra. == Jereo koa == * ''[[Acrantophis madagascariensis]]'' * ''[[Dendroaspis polylepis]]'' * [[Fandrefiala]] [[Sokajy:Mamba]] [[Sokajy:Bibilava]] 0xqh3t9uircv5f5al8meoawkuvpjxh0 0 293231 1135841 1107351 2026-04-21T07:01:48Z HarryWurst 36292 1135841 wikitext text/x-wiki == Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023 == Hetsika ara-panatanjahantena tanterahana isaky ny 4 taona ny '''Lalaon'ny Nosy any amin'ny Ranomasimbe Indianina''' na JIOI<ref>https://mg.globalvoices.org/2018/07/12/122725/</ref>. Tanterahana ao Madagasikara ny andiany faha-11, ny 24 aogositra hatramin'ny 3 septambra 2023. Fanintelony amin'izao ny firenena malagasy no mampiantrano ny JIOI. Miisa 7 ny firenena avy any amin'ny Ranomasimbe Indianina mandray anjara tamin'ilay andiany faha-11 : Madagasikara, Nosy [[La Réunion]], Nosy [[Seisely|Seychelles]], Nosy Maldives, Nosy [[Kômôro|Comores]], Nosy [[Mayotte]] ary Maurice<ref>https://mg.globalvoices.org/2023/08/21/165560/</ref>. === Fandrindrana ny fandraisana ny lalao === Sambany no nomena an'i Maldives ny fikarakarana ny [[Lalaon' ny Nosy eto amin' ny Ranomasimbe Indiana|Lalaon'ny Nosy]] aty amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] ho an'ny taona 2023, araka ny tapaka teo anivon'ny Filankevitra Foiben'ny Lalao ny 27 jolay 2019. Nampanano sarotra ny fikarakarana ny fandraisana ny lalao ny nisian'ny valanaretina COVID-19. Ka nangataka ny hanemorana ny fifaninanana ho amin'ny taona 2025 i Maldives, saingy nolavina izany. Araka izany, ny volana desambra 2020, nesorin'ny mpikarakara tamin'i Maldives ny fampiantranoana ny JIOI 2023 ary nomena an'i Madagasikara. Nokendrena hotanterahana tany Toamasina ny lalao tany am-boalohany. Na izany aza, nisy 4 ny toerana nosokajian'ny Filankevitra Iraisampirenena Maharitry ny JIOI hanaovana ny hetsika tamin'ny taona 2022 (Antananarivo, [[Mahajanga]], [[Tolagnaro]] ary ny Nosy [[Sainte Marie|Sainte-Marie]]). Nony farany, voafidy ho [[Antananarivo]] no handray ny andiany faha-11 amin'ny Lalaon'ny Nosy. Fanintelony izany izay ny renivohitr'i Madagasikara no hampiantrano ny hetsika, taorian'ny tamin'ny taona 1990 sy ny taona 2007. Mitentina 34 miliara Ariary ny tetibola natokana nanomanana ny lalao tao Madagasikara. == Endriky ny fifaninanana == === Fandaharam-potoanan'ny fifaninanana ara-panatanjahantena === Noho ny antony tsy azo nodivirana ara-pitaovana sy teo amin'ny lafiny fanomanana, ny volana mai 2023, nesorina tao anaty fandaharam-potoana ireo fifanintsanana rehetra, nokasaina hotanterahana ivelan'ny renivohitr'i [[Madagasikara]], isan'izany ny surf, ny tir à l'arc, ny baolina lavalava lalaovin'olona 7, ny kick-boxing, ny équitation, ny beach-volley ary ny beach soccer. Saingy tapaka ihany nony farany fa ampidirina ho isan'ireo taranja hifaninanana ny kick-boxing sy ny taekwondo. Ka lasa miisa 19 ny fanatanjahantena nifaninanan'ireo mpandray anjara. === Toerana nanaovana ny fifanintsanana === Samy natao tao amin'ny kianjaben'ny Barea Antananarivo avokoa, na ny lanonam-panokafana na ny lanonam-pamaranana amin'ny fomba ofisialin'ny JIOI 2023. [[Sary:Stade de barea Mahamasina.jpg|vignette|Kianjan'ny Barea Mahamasina, isan'ny nanatanterahana ny Lalaon'ny Nosy amin'ny Ranomasimbe Indianina 2023.]] 15 ny fitambaran'ny fotodrafitrasa voafantina handray ny fifanintsanana. {| class="wikitable sortable" !Toerana !Tanàna !Endriky ny toerana !Taranja |- |[[Kianjan' i Mahamasina|Kianjan'ny Barea]] |[[Antananarivo]] |Nazavaozina |'''Lanonam-panokafana sy famaranana'''<br />Baolina kitra sy Baolina lavalava lalaovin'olona 7 (dingana famaranana) |- |Toerana fitobian'ny fiara Kianjan[[Kianjan' i Mahamasina|'ny Barea]] |[[Antananarivo]] |Nazavaozina |Basket-ball 3x3 |- |Kianjan'Alarobia |[[Antananarivo]] |Efa misy |Hazakazaka |- |[[Centre de Conférences Internationales d'Ivato|Amphithéâtre CCI]] |[[Ivato (Analamanga)|Ivato]] ''(banlieue d'Antananarivo)'' |Efa misy |Ady totohondry sy Kick-boxing |- |Parc d'exposition Forello |Tanjombato ''(banlieue d'Antananarivo)'' |Efa misy |Badminton sy Tenisy ambony latabatra |- |Kianjan'ny Elgeco Plus |Andoharanofotsy ''(banlieue d'Antananarivo)'' |Nazavaozina |Baolina kitra |- |Rocade Iarivo |[[Antananarivo]] |Efa misy |Cyclisme |- |[[Complexe sportif CNaPS]] |Vontovorona |Efa misy |Handball sy tsipy kanetibe |- |Lapan'ny fanatanjahantena |[[Antananarivo]] |Efa misy |Basket-ball, Volley-ball (dingan'ny manasa-dalana sy famaranana) et Handball (famaranana) |- |Petit Palais |[[Antananarivo]] |Efa misy |Fibatana fonjamby |- |[[Gymnase Ankorondrano]] |[[Antananarivo]] |Efa misy |Tolona sy [[Judo aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Judo]] |- |Gymnase Mahamasina |[[Antananarivo]] |Efa misy |Taekwondo sy Karaté |- |[[Complexe sportif CNaPS]] |Vontovorona |Efa misy |Lomano |- |[[Kianja Maki]] |[[Antananarivo]] |Efa misy |Baolina lavalava lalaovin'olona 7 |- |[[Amicale Culturelle et Sportive d'Ambohidahy|Amicale Culturelle sy Sportive d'Ambohidahy]] |[[Antananarivo]] |Efa misy |[[Tennis aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Tennis]] |- |Gymnase Ankatso |[[Antananarivo]] |Navaozina |Volley-ball |} {| class="wikitable centre" bgcolor="#F7F8FF" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="font-size:80%;border:1px solid #999999;border-collapse:collapse" | bgcolor="#BDFFB2" | | Lanonana | bgcolor="#FFDF80" | | Andron'ny fifanintsanana | bgcolor="BFD7FF" | | Andro faran'ny lalao |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto;font-size:80%;text-align:center" ! colspan="14" scope="col" style="font-size:100%" |Tetiandron'ny fifaninanana |- ! colspan="3" scope="col" |Jolay– {{date-|Aogosotra 2012}} ! scope="col" style="width:2em" |24 ! scope="col" style="width:2em" |25 ! scope="col" style="width:2em" |26 ! scope="col" style="width:2em" |27 ! scope="col" style="width:2em" |28 !29 ! scope="col" style="width:2em" |30 ! scope="col" style="width:2em" |31 ! scope="col" style="width:2em" |1 ! scope="col" style="width:2em" |2 ! scope="col" style="width:2em" |3 |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Lanonam-panokafana sy famaranana |[[Sary:Olympic_rings_without_rims.svg|lien=Fichier:Olympic_rings_without_rims.svg|21x21px]] | | bgcolor="#BDFFB2" |O | | | | | | | | | bgcolor="#BDFFB2" |C |- ! rowspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Hazakazaka !Hazakazaka |[[Sary:Athletics_pictogram.svg|lien=Fichier:Athletics_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | |- !Hazakazaka ho an'ny olona manana fahasembanana | [[Sary:Athletics_pictogram_(Paralympics).svg|lien=Fichier:Athletics_pictogram_(Paralympics).svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Badminton |[[Sary:Badminton_pictogram.svg|lien=Fichier:Badminton_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | |- ! rowspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Basket-ball !5×5 |[[Sary:Basketball_pictogram.svg|lien=Fichier:Basketball_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | |- !3×3 | [[Sary:FIBA_3x3_Logo_black.png|lien=Fichier:FIBA_3x3_Logo_black.png|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Ady totohondry |[[Sary:Boxing_pictogram.svg|lien=Fichier:Boxing_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | | |- ! colspan="2" |Cyclisme |[[Sary:Cycling_(road)_pictogram.svg|lien=Fichier:Cycling_(road)_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | bgcolor="BFD7FF" | | | | bgcolor="BFD7FF" | | | | bgcolor="BFD7FF" | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Baolina kitra |[[Sary:Football_pictogram.svg|lien=Fichier:Football_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="#FFDF80" | | | | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="BFD7FF" | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Fibatana fonjamby |[[Sary:Weightlifting_pictogram.svg|lien=Fichier:Weightlifting_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Handball |[[Sary:Handball_pictogram.svg|lien=Fichier:Handball_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |[[Judo aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Judo]] |[[Sary:Judo_pictogram.svg|lien=Fichier:Judo_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | | | |- ! colspan="2" |[[Karaté aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Karate]] | [[Sary:Karate_pictogram.svg|lien=Fichier:Karate_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | | | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | |- ! colspan="2" |[[Kickboxing aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Kickboxing]] | [[Sary:Kickboxing_pictogram.svg|lien=Fichier:Kickboxing_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | | | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Tolona |[[Sary:Wrestling_pictogram.svg|lien=Fichier:Wrestling_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | |- ! rowspan="2" scope="row" style="line-height:1; text-align:center;" |Lomano !Lomano |[[Sary:Swimming_pictogram.svg|lien=Fichier:Swimming_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | |- !Lomano ho an'ny olona manana fahasembanana | [[Sary:Swimming_pictogram_(Paralympics).svg|lien=Fichier:Swimming_pictogram_(Paralympics).svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | |- ! colspan="2" |Tsipy kanetibe |∅ | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | |- ! colspan="2" |Baolina lavalava lalaovin'olona 7 | [[Sary:Rugby_union_pictogram.svg|lien=Fichier:Rugby_union_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | | | | | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |[[Taekwondo aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Taekwondo]] |[[Sary:Taekwondo_pictogram.svg|lien=Fichier:Taekwondo_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | | | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |[[Tennis aux Jeux des îles de l'océan Indien 2023|Tennis]] |[[Sary:Tennis_pictogram.svg|lien=Fichier:Tennis_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | | |- ! colspan="2" scope="row" style="text-align:center" |Tenisy ambony latabatra |[[Sary:Table_tennis_pictogram.svg|lien=Fichier:Table_tennis_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | bgcolor="BFD7FF" | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="BFD7FF" | | | |- | colspan="2" |<nowiki><b id="mwApw">Volley-ball</b></nowiki> |[[Sary:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|lien=Fichier:Volleyball_(indoor)_pictogram.svg|classe=skin-invert-image|21x21px]] | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | bgcolor="#FFDF80" | | | bgcolor="BFD7FF" | | |} {| class="wikitable centre" bgcolor="#F7F8FF" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="font-size:80%;border:1px solid #999999;border-collapse:collapse" | bgcolor="#BDFFB2" | | Lanonana | bgcolor="#FFDF80" | | Andron'ny fifanintsanana | bgcolor="BFD7FF" | | Andro faran'ny lalao |} === Ireo firenena mpandray anjara === Mitotaly 7 ireo firenena nandray anjara tamin'ny Lalaon'ny Nosy 2023 : * Comores * La Réunion * Madagascar '''(firenena mpampiantrano)''' * Maldives * Mayotte * Maurice * Seychelles == Loharano : == <references />{{CLEFDETRI:Lalaon'ny Nosy amin'ny Ranomasimbe Indianina (JIOI) 2023}} [[Sokajy:Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina]] 8i20yx6uo4ad7yp0z407smgqmgjx847 0 295018 1135869 1119196 2026-04-21T10:19:16Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1135869 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cybister lateralimarginalis (Dytiscidae) - (imago), Berkenwoude, the Netherlands.jpg|vignette|317x317px|Tsikovoka ]] Ny '''tsikovoka''' dia [[Insecta|bibikely]] isan-karazany mamorona ny fianakaviana '''''Dytiscidae''''', karazana voangory ([[Coleoptera]]) anaty rano izay misy karazana efa ho 4&nbsp;000 fantatra maneran-tany. Hita any amin' ny kôntinanta rehetra izy ireo, any amin' ny faritra rehetra afa-tsy amin' ny faritra maina be. Ny ankamaroan' izy ireo dia mpiremby an-d[[ranomamy]]. Mihinana azy ireo ny olona any amin' ny firenena sasany toa an' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], i [[Vietnamy]], ary i [[Meksika]]. Ny karazana tsikovoka lehibe indrindra dia ny ''Dytiscus latissimus'', izay mety hahatratra 44 mm ny halavany, fa ny kely indrindra kosa dia manakaiky ny 1,5 mm. Ny karazana sasany dia atahorana ho lany tamingana, fa ny hafa kosa mbola mahazatra. == Sistematika == [[Sary:Reitter Dytiscus u.a..jpg|vignette|Karazan-tsikovoka|308x308px]] Misy karazana tsikovoka 4&nbsp;000 eo ho eo, mitsinjara amin' ny vondron-karazana 175. Amin' ireo dia karazana 375 mahery no hita any [[Eorôpa]], anisan' izany ny 185 eo ho eo any [[Frantsa]]. I [[Amerika Avaratra]] dia manana karazany miisa 500. === Zana-pianakaviana === Mitsinjara amin' ny zana-pianakaviana folo ny karazana tsikovoka: * ''Agabinae'' Thomson, 1867. * ''Colymbetinae'' Erichson, 1837. * ''Copelatinae'' Branden, 1885. * ''Coptotiminae'' Branden, 1885. * ''Dytiscinae'' Leach, 1815. * ''Hydrodytinae'' Miller, 2001. * ''Hydroporinae'' Aubé, 1836. * ''Laccophilinae'' Gistel, 1856. * ''Lancetinae'' Branden, 1885. * ''Matinae'' Branden, 1885. === Vondron-karazana === Ireo karazana tsikovoka ireo dia mintsinjara amin' ny vondron-karazana. Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''GBIF'' <small>(10</small> <small>Mey 2025)</small>: * ''Acilius'' <small>Leach, 1817</small> * ''Aethionectes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Africodytes'' <small>Biström, 1988</small> * ''Africophilus'' <small>Guignot, 1948</small> * ''Agabetes'' <small>Crotch, 1873</small> * ''Agabinus'' <small>Crotch, 1873</small> * ''Agabus'' <small>Leach, 1817</small> * ''Agametrus'' <small>Sharp, 1881</small> * ''Agaporomorphus'' <small>Zimmermann, 1921</small> * ''Aglymbus'' <small>Sharp, 1880</small> * ''Agnoshydrus'' <small>Biström, Nilsson & Wewalka, 1997</small> * ''Allodessus'' <small>Guignot, 1953</small> * ''Allopachria'' <small>Zimmermann, 1924</small> * ''Amarodytes'' <small>Régimbart, 1900</small> * ''Amurodytes'' <small>Fery & Petrov, 2013</small> * ''Andex'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Andonectes'' <small>Guéorguiev, 1971</small> * ''Anginopachria'' <small>Wewalka, Balke & Hendrich, 2001</small> * ''Anodocheilus'' <small>Babington, 1841</small> * ''Antiporus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Australphilus'' <small>Watts, 1978</small> * ''Austrelatus'' <small>Shaverdo, Hájek, Hendrich, Surbakti, Panjaitan & Balke, 2023</small> * ''Austrodytes'' <small>Watts, 1978</small> * ''Barrethydrus'' * ''Barretthydrus'' <small>Lea, 1927</small> * ''Batrachomatus'' <small>Clark, 1863</small> * ''Belladessus'' <small>K.B.Miller & Short, 2015</small> * ''Bidessini'' <small>Sharp, 1880</small> * ''Bidessodes'' <small>Régimbart, 1895</small> * ''Bidessonotus'' <small>Régimbart, 1895</small> * ''Bidessus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Boreonectes'' <small>(Fery & Ribera, 2018) Fery & Ribera, 2018</small> * ''Boreonectes'' <small>Angus, 2010</small> * ''Borneodessus'' <small>Balke, Hendrich, Mazzoldi & Biström, 2002</small> * ''Brachyvatus'' <small>Zimmermann, 1919</small> * ''Brancuporus'' <small>Hendrich, Toussaint & Balke, 2014</small> * ''Bunites'' <small>Spangler, 1972</small> * ''Calicovatellus'' <small>K.B.Miller & Lubkin, 2001</small> * ''Canthyporus'' <small>Zimmermann, 1919</small> * ''Capelatus'' <small>Turner & Bilton, 2015</small> * ''Caperhantus'' <small>Balke, Hájek & Hendrich, 2017</small> * ''Carabdytes'' <small>Balke, Hendrich & Wewalka, 1992</small> * ''Carabhudrus'' * ''Carabhydrus'' <small>Watts, 1978</small> * ''Carrhydrus'' * ''Celina'' <small>Aubé, 1837</small> * ''Chostonectes'' <small>Sharp, 1880</small> * ''Clarkhydrus'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Clemnius'' <small>Villastrigo, Ribera, Manuel, Millán & Fery, 2017</small> * ''Clypeodytes'' <small>Régimbart, 1894</small> * ''Coelambus'' <small>Thomson, 1860</small> * ''Coelhydrus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Colymbetes'' <small>Clairville, 1806</small> * ''Colymbetes'' <small>Schellenberg, 1806</small> * ''Comaldessus'' <small>Spangler & Barr, 1995</small> * ''Copelatus'' <small>Erichson, 1832</small> * ''Copelatus'' <small>Sheth, Ghate & Hájek, 2018</small> * ''Coptotomus'' <small>Say, 1830</small> * ''Cretodytes'' <small>Ponomarenko, 1977</small> * ''Crinodessus'' <small>K.B.Miller, 1997</small> * ''Cybister'' <small>Curtis, 1827</small> * ''Cybsiter'' * ''Darwinhydrus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Deronectes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Derovatellus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Desmopachria'' <small>Babington, 1841</small> * ''Deuteronectes'' <small>Guignot, 1945</small> * ''Deuteronectus'' * ''Dimitshydrus'' <small>Uéno, 1996</small> * ''Dyschirioides'' * ''Dyticus'' <small>Geoffroy, 1762</small> * ''Dytiscus'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''Electruphilus'' <small>Balker, Toledo & Hendrich, 2019</small> * ''Ereboporus'' <small>K.B.Miller, Gibson & Alarie, 2009</small> * ''Eretes'' <small>Laporte, 1833</small> * ''Etruscodytes'' <small>Mazza, Cianferoni & Rocchi, 2013</small> * ''Exocelina'' <small>Broun, 1886</small> * ''Fontidessus'' <small>K.B.Miller & Spangler, 2008</small> * ''Geodessus'' <small>Brancucci, 1979</small> * ''Gibbidessus'' <small>Watts, 1978</small> * ''Glareadessus'' <small>Wewalka & Biström, 1998</small> * ''Graphoderus'' <small>Dejean, 1833</small> * ''Graptodytes'' <small>Seidlitz, 1887</small> * ''Haideoporus'' <small>Young & Longley, 1976</small> * ''Hamadiana'' <small>Benetti, Short & Michat, 2019</small> * ''Hemibidessus'' <small>Zimmermann, 1921</small> * ''Heroceras'' <small>Guignot, 1950</small> * ''Heterhydrus'' <small>Fairmaire, 1869</small> * ''Heterosternuta'' <small>Strand, 1935</small> * ''Hintonia'' <small>Young, 1980</small> * ''Hoperius'' <small>Fall, 1927</small> * ''Hornectes'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Hovahydrus'' <small>Biström, 1982</small> * ''Huxelhydrus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Hydaticus'' <small>Leach, 1817</small> * ''Hyderodes'' <small>Hope, 1838</small> * ''Hydrocolus'' <small>Roughley & Larson, 2000</small> * ''Hydrodessus'' <small>J.Balfour-Browne, 1953</small> * ''Hydrodytes'' <small>K.B.Miller, 2001</small> * ''Hydroglyphus'' <small>Motschulsky, 1853</small> * ''Hydronebrius'' <small>Jakovlev, 1897</small> * ''Hydropeplus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Hydroporus'' <small>Clairville, 1806</small> * ''Hydroporus'' <small>Schellenberg, 1806</small> * ''Hydrotrupes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Hydrovatus'' <small>Motschulsky, 1853</small> * ''Hygrotus'' <small>Stephens, 1828</small> * ''Hyphoporus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Hyphovatus'' <small>Wewalka & Biström, 1994</small> * ''Hyphydrus'' <small>Illiger, 1802</small> * ''Hypodessus'' <small>Guignot, 1939</small> * ''Iberonectes'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Iberoporus'' <small>Castro & Delgado, 2001</small> * ''Ilybiosoma'' <small>Crotch, 1873</small> * ''Ilybius'' <small>Erichson, 1832</small> * ''Incomptodessus'' <small>K.B.Miller & García, 2011</small> * ''Isonotus'' <small>Houlbert, 1934</small> * ''Japanolaccophilus'' <small>Satô, 1972</small> * ''Kakadudessus'' <small>Hendrich & Balke, 2009</small> * ''Kuschelydrus'' <small>Ordish, 1976</small> * ''Laccodytes'' <small>Régimbart, 1895</small> * ''Laccomimus'' <small>Toledo & Michat, 2015</small> * ''Lacconectus'' <small>Motschulsky, 1855</small> * ''Laccophilus'' <small>Leach, 1815</small> * ''Laccoporus'' <small>J.Balfour-Browne, 1939</small> * ''Laccornellus'' <small>Roughley & Wolfe, 1987</small> * ''Laccornis'' <small>Gozis, 1914</small> * ''Laccosternus'' <small>Brancucci, 1983</small> * ''Lancetes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Laodytes'' <small>Queney, Lemaire & Ferrand, 2020</small> * ''Larsonectes'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Leconectes'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Leiodytes'' <small>Guignot, 1936</small> * ''Leuronectes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Liadyxianus'' <small>Prokin, Petrov, Wang & Ponomarenko, 2013</small> * ''Limbodessus'' <small>Guignot, 1939</small> * ''Liodessus'' <small>Guignot, 1939</small> * ''Lioporeus'' <small>Guignot, 1950</small> * ''Liopterus'' <small>Dejean, 1833</small> * ''Madaglymbus'' <small>Shaverdo & Balke, 2008</small> * ''Matus'' <small>Aubé, 1836</small> * ''Megadytes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Megaporus'' <small>Brinck, 1943</small> * ''Meladema'' <small>Laporte, 1835</small> * ''Melanodytes'' <small>Seidlitz, 1887</small> * ''Meridiorhantus'' <small>Balke, Hájek & Hendrich, 2017</small> * ''Mesodytes'' <small>Prokin, Petrov, Wang & Ponomarenko, 2013</small> * ''Metaporus'' <small>Guignot, 1945</small> * ''Methles'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Microdessus'' <small>Young, 1967</small> * ''Microdytes'' <small>J.Balfour-Browne, 1946</small> * ''Microhydrodytes'' <small>K.B.Miller, 2002</small> * ''Miodytiscus'' <small>Wickham, 1911</small> * ''Morimotoa'' <small>Uéno, 1957</small> * ''Mystonectes'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Napodytes'' <small>Steiner, 1981</small> * ''Nartus'' <small>Zaitzev, 1907</small> * ''Nebrioporus'' <small>Régimbart, 1906</small> * ''Necterosoma'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Necterosoma'' <small>W.J.MacLeay, 1871</small> * ''Nectoboreus'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Nectomimus'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Nectoporus'' <small>Guignot, 1950</small> * ''Neobidessodes'' <small>Hendrich & Balke, 2009</small> * ''Neobidessus'' <small>Young, 1967</small> * ''Neoclypeodytes'' <small>Young, 1967</small> * ''Neonectes'' <small>J.Balfour-Browne, 1944</small> * ''Neonectes'' <small>Zimmermann, 1932</small> * ''Neoporus'' <small>Guignot, 1931</small> * ''Neoscutopterus'' <small>J.Balfour-Browne, 1943</small> * ''Neptosternus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Notaticus'' <small>Zimmermann, 1928</small> * ''Novadessus'' <small>K.B.Miller, 2016</small> * ''Onychohydrus'' <small>Schaum & White, 1847</small> * ''Oreodytes'' <small>Seidlitz, 1887</small> * ''Pachydrus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Pachynectes'' <small>Régimbart, 1903</small> * ''Palaeodytes'' <small>Ponomarenko, 1987</small> * ''Papuadessus'' <small>Balke, 2001</small> * ''Paroster'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Peschetius'' <small>Guignot, 1942</small> * ''Petrodessus'' <small>K.B.Miller, 2012</small> * ''Philaccolilus'' <small>Guignot, 1937</small> * ''Philaccolus'' <small>Guignot, 1937</small> * ''Philodytes'' <small>J.Balfour-Browne, 1939</small> * ''Phreatodessus'' <small>Ordish, 1976</small> * ''Platambus'' <small>Thomson, 1859</small> * ''Platydytes'' <small>Biström, 1988</small> * ''Platynectes'' <small>Gueorguiev, 1972</small> * ''Platynectes'' <small>Régimbart, 1879</small> * ''Porhydrus'' <small>Guignot, 1945</small> * ''Primospes'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Procoelambus'' <small>Théobald, 1937</small> * ''Prodaticus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Pseuduvarus'' <small>Biström, 1988</small> * ''Psychopomporus'' <small>Jean, Telles & K.B.Miller, 2012</small> * ''Pteroporus'' <small>Guignot, 1933</small> * ''Queda'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Regimbartina'' <small>Chatanay, 1911</small> * ''Rhantaticus'' <small>Sharp, 1880</small> * ''Rhantus'' <small>Dejean, 1833</small> * ''Rhithrodytes'' <small>Bameul, 1989</small> * ''Rompindessus'' <small>Balke, Bergsten & Hendrich, 2017</small> * ''Sandracottus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Sanfilippodytes'' <small>Franciscolo, 1979</small> * ''Scarodytes'' <small>Gozis, 1914</small> * ''Schistomerus'' <small>Palmer, 1957</small> * ''Sekaliporus'' <small>Watts, 1997</small> * ''Sharphydrus'' <small>Omer-Cooper, 1958</small> * ''Siamoporus'' <small>Spangler, 1996</small> * ''Siettitia'' <small>Abeille de Perrin, 1904</small> * ''Sinodytes'' <small>Spangler, 1996</small> * ''Spanglerodessus'' <small>K.B.Miller & García, 2011</small> * ''Spencerhydrus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Sternhydrus'' <small>Brinck, 1945</small> * ''Sternopriscus'' <small>Sharp, 1880</small> * ''Stictonectes'' <small>Brinck, 1943</small> * ''Stictotarsus'' <small>Zimmermann, 1919</small> * ''Stygoporus'' <small>Larson & LaBonte, 1994</small> * ''Suphisellus'' <small>Zimmermann, 1921</small> * ''Tassilodytes'' <small>Fery & Bouzid, 2016</small> * ''Tepuidessus'' <small>Spangler, 1981</small> * ''Thermonectus'' <small>Dejean, 1833</small> * ''Tikoloshanes'' <small>Omer-Cooper, 1956</small> * ''Tiporus'' <small>Watts, 1985</small> * ''Trichonectes'' <small>Guignot, 1941</small> * ''Trogloguignotus'' <small>Sanfilippo, 1958</small> * ''Tyndallhydrus'' <small>Sharp, 1882</small> * ''Typhlodessus'' <small>Brancucci, 1985</small> * ''Uvarus'' <small>Guignot, 1939</small> * ''Vatellus'' <small>Aubé, 1837</small> * ''Yola'' <small>Gozis, 1886</small> * ''Yolina'' <small>Guignot, 1936</small> * ''Zaitzevhydrus'' <small>Fery & Ribera, 2018</small> * ''Zimpherus'' <small>K.B.Miller & Wheeler, 2015</small> == Ohabolana == * Aza fatra-pitia tsikovoka, fandrao manenji-[[Voantay|boantay]]. * Aza mikoba-drano marivo, ka mahavery fanahy ny tsikovoka. * Mainty ambonin' ny rano toa tsikovoka. * Tsy misy manga noho ny [[voantay]], fa ratsy mpilaza ka tsy nisain' ny olona ho tsikovoka. * Toy ny tsikovova: raha manidina toa voromanga; raha mipetraka toa tavilotra. * Tsikovoka an-dobo: matavy tsy afahy; [[tsindrahaka]] an-tatatra, mahia tsy marary. * Tsikovoka sy [[fandiorano]]: rano no iraisana, fa ny fomba samy manana ny azy. er8t7vf5vwcg7tysw9e1cztnx0gpmuk 0 295781 1135812 1120274 2026-04-21T02:34:23Z HarryWurst 36292 1135812 wikitext text/x-wiki [[File:Vicente Fox 2.jpg|thumb|Vicente Fox Quesada]] '''Vicente Fox Quesada''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Meksika}} teraka ny 2 Jolay 1942 tao [[Mexico City]] Izy no filohan'i Meksika nanomboka tamin'ny 2000 ka hatramin'ny 2006. ==Lasa== Ny dadaben'ny dadaben'i Vicente Fox dia i ''Ludwig Fuchs'' sy ''Catherina Elisabeth Flach'', mpifindra monina katolika [[alemaina|alemà]] tany [[Etazonia]]. Ny raibeny, ''Joseph Ludwig Fuchs'', dia nanonona ny anaran'ny fianakaviana ho "Fox." ==Asa matihanina== Tamin'ny 1965, Fox dia nanatevin-daharana ny orinasa [[Coca-Cola]], tamin'ny voalohany tamin'ny varotra ary taty aoriana dia lohan'ny logistics. Tamin'ny 1970, lasa talen'ny [[Coca-Cola]] Mexico izy. Nandritra ny fotoana niasany dia lasa mpitarika ny tsenan'ny zava-pisotro tany ny Coca-Cola, ka nahatratra 50% ny fitomboan'ny varotra. ==Ny fiandohan'ny asany ara-politika== Fox dia nanatevin-daharana ny [[File:PAN Party (Mexico).svg|PAN|23px]] ''Partido Acción Nacional'' (PAN), antoko mpanohitra lehibe indrindra hatramin'ny taona 1960. Tamin'ny fifidianana parlemantera tamin'ny 6 Jolay 1988, voafidy ho ao amin'ny Antenimieram-pirenena ho an'ny Boriborintany faha-3 ao amin'ny fanjakan'i [[Guanajuato]] izy. Nanomboka tamin'ny 1995 ka hatramin'ny 1999, i Fox dia governoran'ny fanjakan'i Guanajuato. ==Family== Nanambady an’i Lilian de la Concha i Vicente Fox, mpanampy azy tao amin’ny Coca-Cola tamin’izany, tamin’ny 1972. Nifarana tamin’ny fisaraham-panambadiana ny fanambadian’izy ireo tamin’ny 1991. Tamin’ny 2001 i Marta Sahagún vadiny faharoa. [[Sokajy:filohan'i Meksika]] [[Sokajy:Mpanao politika meksikana]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1942]] [[Sokajy:governoran'ny Guanajuato]] ik6w29m9w5sjgd45o7edsuum1zrspm9 4 298536 1135855 1133732 2026-04-21T09:20:11Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135855 wikitext text/x-wiki '''Androany [[22 Aprily|22 avrily]]''': * '''[[1997]]''' - Vita ny fanavotana ireo olona ambony takalon'aina (700 tany am-boalohany) nandritra ny 126 andro tao amin'ny trano fonenan'ny masoivohon'i [[Japàna]] tao [[Lima]], renivohitr'i [[Però]], nantsoina hoe : Bemidina Chavín de Huántar.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Op%C3%A9ration_Chav%C3%ADn_de_Hu%C3%A1ntar</ref> jaikly68bj9b795dm33jzte8z31j1eq 1135860 1135855 2026-04-21T09:32:21Z ZoAndriamifidisoa 36396 1135860 wikitext text/x-wiki '''Androany [[22 Aprily|22 avrily]]''': * '''[[1997]]''' - Vita ny fanavotana ireo olona ambony takalon'aina (700 tany am-boalohany) nandritra ny 126 andro tao amin'ny trano fonenan'ny masoivohon'i [[Japàna]] tao [[Lima]], renivohitr'i [[Però]], nantsoina hoe : Bemidina Chavín de Huántar.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Op%C3%A9ration_Chav%C3%ADn_de_Hu%C3%A1ntar</ref> * '''[[2004]]''' - Fiaran-dalamby nipoaka tao Ryongchon, Faritanin'i Pyongan Avaratra, [[Kôrea Avaratra|Korea Avaratra]], ka nahafaty olona hatramin'ny 200, maherin'ny 1.500 no naratra ary maherin'ny 8.000 ny trano rava. 5jmoeiyt294pjgveicrsqgzqqf040pg 0 298917 1135810 1134551 2026-04-20T22:33:57Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1135810 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =632164040 |drug_name =MDMA |INN =Midomafetamine<ref name=INN>{{cite news|title=FDA Substance Registration System|url=https://fdasis.nlm.nih.gov/srs/unii/KE1SEN21RM|access-date=31 August 2017|publisher=United States National Library of Medicine|archive-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831220013/https://fdasis.nlm.nih.gov/srs/unii/KE1SEN21RM|url-status=live|archivedate=2017-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170831220013/https://fdasis.nlm.nih.gov/srs/unii/KE1SEN21RM}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170831220013/https://fdasis.nlm.nih.gov/srs/unii/KE1SEN21RM |date=31 August 2017 }}</ref> |chirality =[[Racemic mixture]] |image =MDMA (simple).svg |width =250px |alt =MDMA structure |image2 =MDMA molecule from xtal ball.png |alt2 =Ball-and-stick model of an MDMA molecule |width2 =250px |IUPAC_name =(''RS'')-1-(1,3-Benzodioxol-5-yl)-''N''-methylpropan-2-amine<!--From PubChem--> |pronounce =methylenedioxy{{shy}}methamphetamine:<br/>{{IPAc-en|ˌ|m|ɛ|θ|ɪ|l|iː|n|d|aɪ|ˈ|ɒ|k|s|i}}<br />{{IPAc-en|ˌ|m|ɛ|θ|æ|m|ˈ|f|ɛ|t|əm|iː|n}} <!--External links--> |Drugs.com ={{Drugs.com|parent|MDMA}} |synonyms ={{abbr|3,4-MDMA|3,4-Methylenedioxymethamphetamine}}; Ecstasy (E, X, XTC); Molly; Mandy<ref name="nature.com"/><ref name=DrugFacts/> <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability = |protein_bound = |metabolism =[[Liver]], [[Cytochrome P450|CYP450]] extensively involved, including [[CYP2D6]] |metabolites =[[3,4-Methylenedioxyamphetamine|MDA]], [[4-Hydroxy-3-methoxymethamphetamine|HMMA]], [[4-Hydroxy-3-methoxyamphetamine|HMA]], [[Alpha-Methyldopamine|DHA]], [[MDP2P]], [[3,4-Methylenedioxy-N-hydroxyamphetamine|MDOH]]<ref name="pmid22392347">{{cite journal | vauthors = Carvalho M, Carmo H, Costa VM, Capela JP, Pontes H, Remião F, Carvalho F, Bastos M | title = Toxicity of amphetamines: an update | journal = Archives of Toxicology | volume = 86 | issue = 8 | pages = 1167–231 | date = August 2012 | pmid = 22392347 | doi = 10.1007/s00204-012-0815-5 }}</ref> |elimination_half-life=(''R'')-MDMA: 5.8&nbsp;±&nbsp;2.2&nbsp;hours (variable)<ref name="Toxnet MDMA">{{cite web|title=3,4-Methylenedioxymethamphetamine|url=http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/r?dbs+hsdb:@term+@rn+@rel+42542-10-9|website=Hazardous Substances Data Bank|publisher=National Library of Medicine|access-date=22 August 2014|date=28 August 2008|quote=|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404201340/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/r?dbs%20hsdb%3A%40term%20%40rn%20%40rel%2042542-10-9|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404201340/https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search2/r?dbs%20hsdb%3A%40term%20%40rn%20%40rel%2042542-10-9 |date=4 April 2019 }}</ref><br />(''S'')-MDMA: 3.6&nbsp;±&nbsp;0.9&nbsp;hours (variable)<ref name="Toxnet MDMA" /> |excretion =[[Kidney]] <!--Chemical data--> |C =11 |H =15 |N =1 |O =2 |SMILES =CC(NC)CC1=CC=C(OCO2)C2=C1 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI =1S/C11H15NO2/c1-8(12-2)5-9-3-4-10-11(6-9)14-7-13-10/h3-4,6,8,12H,5,7H2,1-2H3 |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =SHXWCVYOXRDMCX-UHFFFAOYSA-N |density = |melting_point = |melting_notes = |boiling_point =105 |boiling_notes =at 0.4&nbsp;mmHg (experimental)<!--Pubchem--> <!--Clinical/legal data--> |legal_AU =S9 |legal_BR =F<!-- F2 --> |legal_CA =Schedule I |legal_DE =Anlage I |legal_NZ =Class B |legal_UK =Class A |legal_US =Schedule I |legal_UN =Psychotropic Schedule I |legal_status = |pregnancy_category= |pregnancy_US = |licence_US = |class =[[empathogen–entactogen]]<br /> [[stimulant]] |defined_daily_dose=not established<ref name="imp">{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/ |website=www.whocc.no |access-date=9 September 2020 |archive-date=1 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701051953/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210701051953/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/ |date=1 July 2021 }}</ref> <!--Pharmacological data--> |dependency_liability=[[Physical dependence|Physical]]: not typical<ref name=palmer>{{cite book|last1=Palmer|first1=Robert B.|title=Medical toxicology of drug abuse : synthesized chemicals and psychoactive plants|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|location=Hoboken, N.J.|isbn=978-0-471-72760-6|page=139|url=https://books.google.com/books?id=OWFiVaDZnkQC&pg=PA139|access-date=30 July 2020|archive-date=22 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222012039/https://books.google.com/books?id=OWFiVaDZnkQC&pg=PA139|url-status=live}}</ref><br />[[Psychological dependence|Psychological]]: moderate |addiction_liability=Low–moderate<ref name="NHM-MDMA">{{cite book |vauthors=Malenka RC, Nestler EJ, Hyman SE |veditors=Sydor A, Brown RY | title = Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill Medical | location = New York | isbn = 978-0-07-148127-4 | pages = 375 | edition = 2nd | chapter = Chapter 15: Reinforcement and Addictive Disorders}}</ref><ref name=Betzler2017>{{cite journal | vauthors = Betzler F, Viohl L, Romanczuk-Seiferth N | title = Decision-making in chronic ecstasy users: a systematic review | journal = The European Journal of Neuroscience | volume = 45 | issue = 1 | pages = 34–44 | date = January 2017 | pmid = 27859780 | doi = 10.1111/ejn.13480 | quote = ...the addictive potential of MDMA itself is relatively small. }}</ref><ref name="Substance abuse">{{cite journal | vauthors = Jerome L, Schuster S, Yazar-Klosinski BB | title = Can MDMA play a role in the treatment of substance abuse? | journal = Current Drug Abuse Reviews | volume = 6 | issue = 1 | pages = 54–62 | date = March 2013 | pmid = 23627786 | doi = 10.2174/18744737112059990005 | quote = Animal and human studies demonstrate moderate abuse liability for MDMA, and this effect may be of most concern to those treating substance abuse disorders. | url = http://pdfs.semanticscholar.org/33fd/4f5decd405dee8d4f280a9158bfb16ae6e27.pdf | access-date = 30 July 2020 | archive-date = 3 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200803194522/http://pdfs.semanticscholar.org/33fd/4f5decd405dee8d4f280a9158bfb16ae6e27.pdf | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803194522/http://pdfs.semanticscholar.org/33fd/4f5decd405dee8d4f280a9158bfb16ae6e27.pdf |date=3 August 2020 }}</ref> |routes_of_administration=Common: [[oral route|by mouth]]<ref name=EU2015 /><br /> Uncommon: [[insufflation (medicine)|snorting]],<ref name=EU2015 /> [[inhalation]] ([[vaporization]]),<ref name=EU2015 /> [[injection (medicine)|injection]],<ref name=EU2015>{{cite web|title=Methylenedioxymethamphetamine (MDMA or 'Ecstasy')|url=http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/mdma|website=EMCDDA|publisher=European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction|access-date=17 October 2014|ref=EMCDDA|archive-date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101211851/http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/mdma|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101211851/http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/mdma |date=1 January 2016 }}</ref><ref>{{cite web|title = Methylenedioxymethamphetamine (MDMA, ecstasy)|url = http://www.nhtsa.dot.gov/people/injury/research/job185drugs/methylenedioxymethamphetamine.htm|work = Drugs and Human Performance Fact Sheets.|publisher = [[National Highway Traffic Safety Administration]]|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20120503102427/http://www.nhtsa.gov/people/injury/research/job185drugs/methylenedioxymethamphetamine.htm|archive-date = 3 May 2012|df = dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412185805/http://www.nhtsa.dot.gov/people/injury/research/job185drugs/methylenedioxymethamphetamine.htm |date=12 April 2010 }}</ref> [[rectal (medicine)|rectal]] |onset =30–45&nbsp;minutes (by mouth)<ref name=Freye2009/> |duration_of_action=4–6&nbsp;hours<ref name=Betzler2017/><ref name=Freye2009/> }} '''Ny 3,4-Methylenedioxymethamphetamine''' ( '''MDMA''' ), {{#tag:ref|The term ''MDMA'' is a contraction of {{nowrap|3,4-[[methylenedioxy|<u>m</u>ethylene<u>d</u>ioxy]]-[[methamphetamine|<u>m</u>ethamphet<u>a</u>mine]]}}; it is also known as ecstasy (shortened to "E", "X", or "XTC"), mandy, and molly.<ref name="nature.com">{{cite journal | vauthors = Luciano RL, Perazella MA | title = Nephrotoxic effects of designer drugs: synthetic is not better! | journal = Nature Reviews. Nephrology | volume = 10 | issue = 6 | pages = 314–24 | date = June 2014 | pmid = 24662435 | doi = 10.1038/nrneph.2014.44 }}</ref><ref name="DrugFacts">{{cite web|title=DrugFacts: MDMA (Ecstasy or Molly)|url=http://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/mdma-ecstasy-or-molly|publisher=National Institute on Drug Abuse|access-date=2 December 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203115531/http://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/mdma-ecstasy-or-molly|archive-date=3 December 2014|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203115531/http://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/mdma-ecstasy-or-molly |date=3 December 2014 }}</ref>|group="note"}} fantatra amin'ny anarana hoe '''ecstasy''' ( '''E''' ) na '''molly''', dia zava-mahadomelina psychoactive ampiasaina indrindra amin'ny fialam-boly.<ref name="Current2013">{{Cite journal|vauthors=Meyer JS|title=3,4-methylenedioxymethamphetamine (MDMA): current perspectives|journal=Substance Abuse and Rehabilitation|volume=4|issue=|pages=83–99|year=2013|pmid=24648791|pmc=3931692|doi=10.2147/SAR.S37258}}</ref> Ny vokatra irina dia ahitana ny fiovan'ny fahatsapana, ny fitomboan'ny [[Angôvo|angovo]], ny fangorahana, ary koa [[Fahafinaretana|ny fahafinaretana]].<ref name="Current2013" /><ref name="Drugs2014">{{Cite web|title=MDMA|url=https://www.drugs.com/illicit/mdma.html|access-date=30 March 2016|editor-last=Anderson|editor-first=Leigh|website=Drugs.com|publisher=Drugsite Trust|date=18 May 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323161153/http://www.drugs.com/illicit/mdma.html|archive-date=23 March 2016|df=dmy-all}}</ref> Rehefa raisina am-bava dia manomboka miasa ao anatin'ny 30 ka hatramin'ny 45 minitra ary maharitra 3 ka hatramin'ny 6 ora.<ref name="Freye2009">{{Cite book|last=Freye|first=Enno|title=Pharmacology and Abuse of Cocaine, Amphetamines, Ecstasy and Related Designer Drugs|date=28 July 2009|publisher=Springer Netherlands|isbn=978-90-481-2448-0|pages=151–160|chapter=Pharmacological Effects of MDMA in Man|doi=10.1007/978-90-481-2448-0_24}}</ref><ref name="NIH2016">{{Cite web|title=DrugFacts: MDMA (Ecstasy/Molly)|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/mdma-ecstasymolly|website=National Institute on Drug Abuse|access-date=30 March 2016|date=February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323164024/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/mdma-ecstasymolly|archive-date=23 March 2016|df=dmy-all}}</ref> Anisan'ny voka-dratsy ny fiankinan-doha, ny olana amin'ny fitadidiana, ny paranoia, ny fahasarotana amin'ny torimaso, ny fikikisana nify, ny fahitana manjavozavo, ny hatsembohana ary ny fitempon'ny fo haingana.<ref name="Drugs2014" /> Nisy tatitra momba ny fahafatesana vokatry ny fiakaran'ny hafanan'ny vatana sy ny tsy fahampian-drano.<ref name="Drugs2014" /> Matetika ny olona aorian'ny fampiasana azy dia mahatsiaro ho ketraka sy reraka.<ref name="Drugs2014" /> Ny fiasan'ny MDMA dia amin'ny fampitomboana ny fiasan'ny neurotransmitters serotonin, dopamine ary noradrenaline any amin'ny faritra sasany ao amin'ny atidoha.<ref name="Drugs2014" /><ref name="NIH2016" /> Anisan'ny sokajin-drongony amphetamine soloina izy io ary manana fiantraikany manaitaitra sy manaitra ny saina.<ref>{{Cite book|last=Freye|first=Enno|title=Pharmacology and Abuse of Cocaine, Amphetamines, Ecstasy and Related Designer Drugs: A comprehensive review on their mode of action, treatment of abuse and intoxication|date=2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-90-481-2448-0|page=147|url=https://books.google.com/books?id=OTAlolM3XlwC&pg=PA147|language=en|access-date=30 July 2020|archive-date=5 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805215541/https://books.google.com/books?id=OTAlolM3XlwC&pg=PA147|url-status=live}}</ref> Tsy ara-dalàna ny MDMA any amin'ny ankamaroan'ny firenena <ref name="Drugs2014" /><ref>{{Cite book|last=Patel|first=Vikram|title=Mental and neurological public health a global perspective|date=2010|publisher=Academic Press/Elsevier|location=San Diego, CA|isbn=978-0-12-381527-9|page=57|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=8fihf3VWbcIC&pg=PA57|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910234523/https://books.google.com/books?id=8fihf3VWbcIC&pg=PA57|archive-date=10 September 2017}}</ref> ary, hatramin'ny taona 2018, dia tsy misy fampiasana ara-pitsaboana ekena.<ref>{{Cite news|title=Ecstasy as a Remedy for PTSD? You Probably Have Some Questions.|url=https://www.nytimes.com/2018/05/01/us/ecstasy-molly-ptsd-mdma.html|access-date=14 July 2018|date=1 May 2018}}</ref> Misy tranga manokana voafetra indraindray ho an'ny fikarohana.<ref name="NIH2016" /> Manadihady ireo mpikaroka raha toa ka mety hanampy amin'ny fitsaboana ny fikorontanan'ny adin-tsaina aorian'ny trauma (PTSD) mafy sy tsy voatsabo ny MDMA amin'ny alàlan'ny fitsapana ara-pitsaboana dingana faha-3 mba handinihana ny fahombiazana sy ny fiarovana izay antenaina hanomboka amin'ny taona 2018.<ref>{{Cite journal|vauthors=Feduccia AA, Holland J, Mithoefer MC|title=Progress and promise for the MDMA drug development program|journal=Psychopharmacology|volume=235|issue=2|pages=561–571|date=February 2018|pmid=29152674|doi=10.1007/s00213-017-4779-2}}</ref> Tamin'ny taona 2017, ny FDA dia nanome ny MDMA mari-pahaizana momba ny fitsaboana mandroso {{#tag:ref|The FDA's "breakthrough therapy" designation is not intended to imply that a drug is actually a "breakthrough" or that there is high-quality evidence of treatment efficacy for a particular condition;<ref name=healthnews>{{cite news | vauthors=Schwitzer G | title=CBS proclaims 'cancer breakthrough' – doesn't explain what FDA means by that term | url=http://www.healthnewsreview.org/2016/05/cbs-proclaims-cancer-breakthrough-doesnt-explain-what-fda-means-by-that-term/ | work=Health News Review | date=13 May 2016 | access-date=9 October 2017 | archive-date=8 December 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201208215931/https://www.healthnewsreview.org/2016/05/cbs-proclaims-cancer-breakthrough-doesnt-explain-what-fda-means-by-that-term/ | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201208215931/https://www.healthnewsreview.org/2016/05/cbs-proclaims-cancer-breakthrough-doesnt-explain-what-fda-means-by-that-term/ |date=8 December 2020 }}</ref><ref name="pmid25713472" /> rather, it allows the FDA to grant [[Priority review|priority review]] to drug candidates if preliminary [[clinical trial]]s indicate that the therapy may offer substantial treatment advantages over existing options for patients with serious or life-threatening diseases.<ref name="pmid25713472">{{cite journal | vauthors = Kepplinger EE | title = FDA's Expedited Approval Mechanisms for New Drug Products | journal = Biotechnology Law Report | volume = 34 | issue = 1 | pages = 15–37 | date = February 2015 | pmid = 25713472 | pmc = 4326266 | doi = 10.1089/blr.2015.9999 }}</ref><ref name="FDA_2012">{{cite web | title = Fact Sheet: Breakthrough Therapies | publisher = United States Food and Drug Administration | url = https://www.fda.gov/RegulatoryInformation/LawsEnforcedbyFDA/SignificantAmendmentstotheFDCAct/FDASIA/ucm329491.htm | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20171009081511/https://www.fda.gov/RegulatoryInformation/LawsEnforcedbyFDA/SignificantAmendmentstotheFDCAct/FDASIA/ucm329491.htm | date = 10 December 2014 | access-date = 9 October 2017 | archive-date = 9 October 2017 | quote = A breakthrough therapy is a drug:<br />{{bull}}intended alone or in combination with one or more other drugs to treat a serious or life-threatening disease or condition and<br />{{bull}}preliminary clinical evidence indicates that the drug may demonstrate substantial improvement over existing therapies on one or more clinically significant endpoints, such as substantial treatment effects observed early in clinical development. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009081511/https://www.fda.gov/RegulatoryInformation/LawsEnforcedbyFDA/SignificantAmendmentstotheFDCAct/FDASIA/ucm329491.htm |date=9 October 2017 }}</ref>|group="note"|name="breakthrough therapy"}} ho an'ny PTSD, midika izany fa raha toa ka mampiseho fanantenana ny fanadihadiana, dia mety hitranga haingana kokoa ny famerenana ny mety ho fampiasana ara-pitsaboana.<ref>{{Cite news|title=Ecstasy could be 'breakthrough' therapy for soldiers, others suffering from PTSD|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/ecstasy-could-be-breakthrough-therapy-for-soldiers-others-suffering-from-ptsd/2017/08/26/009314ca-842f-11e7-b359-15a3617c767b_story.html|access-date=29 August 2017|date=26 August 2017}}</ref> Novolavolain'ny Merck voalohany tamin'ny 1912 ny MDMA.<ref name="Merck">{{Cite journal|vauthors=Freudenmann RW, Öxler F, Bernschneider-Reif S|title=The origin of MDMA (ecstasy) revisited: the true story reconstructed from the original documents|url=http://www.thedea.org/docs/2006_Freudenmann_22846_1.pdf|journal=Addiction|volume=101|issue=9|pages=1241–1245|date=August 2006|pmid=16911722|doi=10.1111/j.1360-0443.2006.01511.x|quote=Although MDMA was, in fact, first synthesized at Merck in 1912, it was not tested pharmacologically because it was only an unimportant precursor in a new synthesis for haemostatic substances.|access-date=30 July 2020|archive-date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922140222/http://www.thedea.org/docs/2006_Freudenmann_22846_1.pdf|url-status=live}}</ref> Nampiasaina hanatsarana ny fitsaboana ara-tsaina nanomboka tamin'ny taona 1970 ary lasa nalaza ho fanafody eny an-dalambe tamin'ny taona 1980.<ref name="Drugs2014" /><ref name="NIH2016" /> Matetika ny MDMA dia mifandray amin'ny fety fandihizana, raves, ary mozika dihy elektronika.<ref name="WHO2004">{{Cite book|last=World Health Organization|title=Neuroscience of Psychoactive Substance Use and Dependence|url=https://books.google.com/books?id=G9OhG-dZdAwC&pg=PA97|year=2004|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-156235-5|pages=97–|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428231233/https://books.google.com/books?id=G9OhG-dZdAwC&pg=PA97|archive-date=28 April 2016}}</ref> Azo afangaro amin'ny akora hafa toy ny ephedrine, amphetamine, ary methamphetamine izy io.<ref name="Drugs2014" /> Tamin'ny taona 2016, olona 21 tapitrisa eo ho eo, eo anelanelan'ny 15 sy 64 taona, no nampiasa ecstasy (0.3%-n'ny mponina eran-tany).<ref name="UN2018">{{Cite book|title=World Drug Report 2018|date=June 2018|publisher=United Nations|isbn=978-92-1-148304-8|page=7|access-date=14 July 2018|url=https://www.unodc.org/wdr2018/prelaunch/WDR18_Booklet_1_EXSUM.pdf|archive-date=27 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180727030037/http://www.unodc.org/wdr2018/prelaunch/WDR18_Booklet_1_EXSUM.pdf|url-status=live}}</ref> Mitovy amin'ny isan-jaton'ny olona mampiasa [[kôkainina]] na amphetamine izany, saingy ambany noho ny cannabis na opioids.<ref name="UN2018" /> Any Etazonia, hatramin'ny taona 2017, eo amin'ny 7% eo ho eo ny olona efa nampiasa MDMA tamin'ny fotoana iray teo amin'ny fiainany ary 0.9% no efa nampiasa izany tao anatin'ny herintaona.<ref>{{Cite web|title=MDMA (Ecstasy/Molly)|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/mdma-ecstasymolly|website=National Institute on Drug Abuse|access-date=14 July 2018|archive-date=15 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011009/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/mdma-ecstasymolly|url-status=live}}</ref> == References == <references /> [[Category:Translated from MDWiki]] k3o9yxp6fmvtqfeiivd4hl4udlwxo39 0 298969 1135790 1135708 2026-04-20T19:26:29Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nandamina kely 1135790 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|fasan ' ny mpanjaka ]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Ny lapa''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Ny lafiny andrefan'ny lapa''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny avaratry ny lapa''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Ny vavahady atsinanan'ny lapa''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny lapa''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''toerana fanaovana fety eo anoloan'ny lapa''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| tsangambato </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] t3sx9jfs3mxychms1zczqa5ydhz529q 1135791 1135790 2026-04-20T19:32:15Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1135791 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Ny lapa''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Ny lafiny andrefan'ny lapa''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny avaratry ny lapa''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Ny vavahady atsinanan'ny lapa''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny lapa''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''toerana fanaovana fety eo anoloan'ny lapa''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| tsangambato </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] d87yvla7349pxn50yhw09yqufcqg5jn 1135792 1135791 2026-04-20T19:34:38Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nampiditra sary 1135792 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Les maisons du père Pédro, Ilafy, Madagascar (25454384123).jpg|vignette|Tranon ' i Père Pédro , Ilafy]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Ny lapa''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Ny lafiny andrefan'ny lapa''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny avaratry ny lapa''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Ny vavahady atsinanan'ny lapa''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny lapa''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''toerana fanaovana fety eo anoloan'ny lapa''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| tsangambato </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] hqh6lg63c4uc0ptpgrvt9n4xduify8q 1135793 1135792 2026-04-20T19:36:42Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nanampy anarana 1135793 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Les maisons du père Pédro, Ilafy, Madagascar (25454384123).jpg|vignette|Tranon ' i Père Pédro , Ilafy]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Ny lapam-panjakana Ilafy''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Ny lafiny andrefan'ny lapa''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny avaratry ny lapa''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Ny vavahady atsinanan'ny lapa''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny lapa''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''toerana fanaovana fety eo anoloan'ny lapa''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| tsangambato </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] s94t8t24x6l5pyelrr204r2irzlyw02 1135794 1135793 2026-04-20T19:40:46Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Nampiditra sary 1135794 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Les maisons du père Pédro, Ilafy, Madagascar (25454384123).jpg|vignette|Tranon ' i Père Pédro , Ilafy]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === [[Sary:Andrianampoinimerina HQ.jpg|vignette|Andrianampoinimerina]] Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina? Nandritra ny fanjakan'ny «, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay borjoisianina tamin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Ny lapam-panjakana Ilafy''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Ny lafiny andrefan'ny lapa''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny avaratry ny lapa''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Ny vavahady atsinanan'ny lapa''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny lapa''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''toerana fanaovana fety eo anoloan'ny lapa''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| tsangambato </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] 00o32c7f0wo1ubo3spuo3pq84ipknk2 0 299195 1135733 2026-04-20T12:30:30Z Thelezifor 15140 Biby mandady sy mikisaka eto Madagasikara 1135733 wikitext text/x-wiki Ny '''Reptilia eto Madagasikara''' dia ahitana karazana miisa 411, anisan' izany ny karazana [[androngo]] 295, ny karazana [[bibilava]] 99, ny karazana [[sokatra]] 16 ary ny karazana [[voay]] iray monja. Toy ny [[Biby eto Madagasikara|karazam-biby malagasy]] hafa dia miavaka noho ny fisian' ny karazana tsy fahita any amin' ny tany hafa koa ny karazana reptiliana. Fianakaviana [[igoana]] iray (''Opluridae''), vondron-karazana [[Tana (biby)|tanalahy]] efatra (''[[Brookesia]]'', ''[[Calumma]]'', ''[[Furcifer]]'' ary ''[[Palleon]]''), vondron-karazana [[androngo]] dimy (''[[Madascincus]]'', ''[[Paracontias]]'', ''[[Pseudoacontias]]'', ''[[Pygomeles]]'' ary ''[[Sirenoscincus]]'') ary vondron-karazana bibilava 22 (''[[Acrantophis]]'', ''[[Alluaudina]]'', ''[[Brygophis]]'', ''[[Compsophis]]'', ''[[Dromicodryas]]'', ''[[Elapotinus]]'', ''[[Heteroliodon]]'', ''[[Ithycyphus]]'', ''[[Langaha]]'', ''[[Leioheterodon]]'', ''[[Liopholidophis]]'', ''[[Madagascarophis]]'', ''[[Madatyphlops]]'', ''[[Micropisthodon]]'', ''[[Mimophis]]'', ''[[Pararhadinaea]]'', ''[[Parastenophis]]'', ''[[Phisalixella]]'', ''[[Pseudoxyrhopus]]'', ''[[Sanzinia]]'', ''[[Thamnosophis]]'' ary ''[[Xenotyphlops]]''). Mandray anjara betsaka amin' ny fahasamihafan' ny zavamananaina eto Madagasikara ny androngo, amin' ny alalan' ny fianakaviana ''[[Gekkonidae]]'' (karazana 103 amin' ny karazana 95 tsy fahita any ivelany) sy ''[[Chamaeleonidae]]'' (karazana 84, karazan-javamaniry rehetra) ary ''[[Scincidae]]'' (karazana 76, ka ny 75 tsy fahita ivelany ary karazana iray ananan' i [[Kômôro]] koa) ary alalan' ny fianakaviana bibilava toy ny fianakaviana ''[[Lamprophiidae]]'' (81 tsy fahita any ivelany). Karazana androngo 14, karazana bibilava 4 ary karazana sokatra 6 no sokajiana ho anisan' ny tandindomin-doza ho lany tamingana indrindra. == Lisitra == === Bibilava === ==== ''Boidae'' ==== * ''Acrantophis madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1844)</small> * ''Acrantophis dumerili'' <small>(Jan, 1860)</small> * ''Sanzinia madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1844)</small> ==== ''Elapidae'' ==== * ''Hydrophis platurus'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> ==== ''Psammophiidae'' ==== * ''Mimophis mahfalensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Mimophis occultus'' <small>Ruane, Myers, Lo, Yuen, Welt, Juman, Futterman, Nussbaum, Schneider, Burbrink & Raxworthy, 2017</small> ==== ''Pseudoxyrhophiidae'' ==== * ''Alluaudina bellyi'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Alluaudina mocquardi'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Brygophis coulangesi'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Compsophis infralineatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Compsophis boulengeri'' <small>(Peracca, 1892)</small> * ''Compsophis albiventris'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Compsophis vinckei'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Compsophis laphystius'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Compsophis zeny'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Compsophis fatsibe'' <small>(Mercurio & Andreone, 2005)</small> * ''Dromicodryas bernieri'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Dromicodryas quadrilineatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Exallodontophis albignaci'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Heteroliodon occipitalis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Heteroliodon lava'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Heteroliodon fohy'' <small>(Glaw, Vences & Nussbaum, 2005)</small> * ''Ithycyphus goudoti'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Ithycyphus miniatus'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Ithycyphus oursi'' <small>(Domergue, 1986)</small> * ''Ithycyphus perineti'' <small>(Domergue, 1986)</small> * ''Ithycyphus blanci'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Langaha madagascariensis'' <small>(Bonnaterre, 1790)</small> * ''Langaha alluaudi'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Langaha pseudoalluaudi'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Leioheterodon madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Leioheterodon modestus'' <small>(Günther, 1863)</small> * ''Leioheterodon geayi'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Liophidium rhodogaster'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Liophidium torquatum'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Liophidium trilineatum'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Liophidium vaillanti'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Liophidium apperti'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium chabaudi'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium therezieni'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium maintikibo'' <small>(Franzen, Jones, Raselimanana, Nagy, C'Cruze, Glaw & Vences, 2009)</small> * ''Liophidium pattoni'' <small>(Vieites, Ratsoavina, Randrianiaina, Nagy, Glaw & Vences, 2010)</small> * ''Liopholidophis sexlineatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Liopholidophis varius'' <small>(Fischer, 1884)</small> * ''Liopholidophis dolicocercus'' <small>(Peracca, 1892)</small> * ''Liopholidophis grandidieri'' <small>(Mocquard, 1904)</small> * ''Liopholidophis rhadinaea'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Liopholidophis dimorphus'' <small>(Glaw, Nagy, Franzen & Vences, 2007)</small> * ''Liopholidophis baderi'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Hawlitschek & Vences, 2013)</small> * ''Liopholidophis oligolepis'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Hawlitschek & Vences, 2013)</small> * ''Lycodryas gaimardi'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Lycodryas granuliceps'' <small>(Boettger, 1877)</small> * ''Lycodryas guentheri'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Lycodryas inornatus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Lycodryas carleti'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas citrinus'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas inopinae'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas pseudogranuliceps'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Madagascarophis colubrinus'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Madagascarophis meridionalis'' <small>(Domergue, 1987)</small> * ''Madagascarophis ocellatus'' <small>(Domergue, 1987)</small> * ''Madagascarophis fuchsi'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Köhler & Vences, 2013)</small> * ''Micropisthodon ochraceus'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Pararhadinaea melanogaster'' <small>(Boettger, 1898)</small> * ''Parastenophis betsileanus'' <small>(Günther, 1880)</small> * ''Phisalixella arctifasciata'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Phisalixella variabilis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Phisalixella iarakaensis'' <small>(Domergue, 1994)</small> * ''Phisalixella tulearensis'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Pseudoxyrhopus heterurus'' <small>(Jan, 1863)</small> * ''Pseudoxyrhopus microps'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Pseudoxyrhopus quinquelineatus'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Pseudoxyrhopus imerinae'' <small>(Günther, 1890)</small> * ''Pseudoxyrhopus tritaeniatus'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Pseudoxyrhopus ambreensis'' <small>(Mocquard, 1895)</small> * ''Pseudoxyrhopus ankafinaensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus kely'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus sokosoko'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus analabe'' <small>(Raxworthy', Andreone & Nussbaum, 1998)</small> * ''Pseudoxyrhopus oblectator'' <small>(Cadle, 1999)</small> * ''Thamnosophis lateralis'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Thamnosophis stumpffi'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Thamnosophis infrasignatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Thamnosophis epistibes'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Thamnosophis martae'' <small>(Glaw, Vences & Franzen, 2005)</small> * ''Thamnosophis mavotenda'' <small>(Glaw, Nagy, Köhler, Franzen & Vences, 2009)</small> ==== ''Typhlopidae'' ==== * ''Indotyphlops braminus'' <small>(Daudun, 1803)</small> * ''Madatyphlops arenarius'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Madatyphlops madagascariensis'' <small>(Boettger, 1877)</small> * ''Madatyphlops mucronatus'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Madatyphlops reuteri'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Madatyphlops boettgeri'' <small>(Boulenger, 1893)</small> * ''Madatyphlops decorsei'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Madatyphlops microcephalus'' <small>(Werner, 1909)</small> * ''Madatyphlops ocularis'' <small>(Parker, 1927)</small> * ''Madatyphlops domerguei'' <small>(Roux-Estève, 1980)</small> * ''Madatyphlops andasibensis'' <small>(Wallach & Glaw, 2009)</small> * ''Madatyphlops rajeryi'' <small>(Renoult & Raselimanana, 2009)</small> ==== ''Xenotyphlopidae'' ==== * ''Xenotyphlops grandidieri'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Xenotyphlops mocquardi'' <small>(Wallach, Mecurio & Andreone, 2007)</small> === Androngo sy tana === ==== ''Agamidae'' ==== * ''Agama agama'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> ==== ''Chamaeleonidae'' ==== * ''Brookesia superciliaris'' <small>(Kuhl, 1820)</small> * ''Brookesia ebenaui'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Brookesia minima'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Brookesia stumpffi'' <small>(Boettger, 1894)</small> * ''Brookesia tuberculata'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Brookesia dentata'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Brookesia perarmata'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Brookesia decaryi'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Brookesia vadoni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1968)</small> * ''Brookesia thieli'' <small>(Brygoo & Domergue, 1969)</small> * ''Brookesia karchei'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia lambertoni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia therezieni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia betschi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia griveaudi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia peyrierasi'' <small>(Brygoo & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia ramanantsoai'' <small>(Brygoo & Domergue, 1975)</small> * ''Brookesia bonsi'' <small>(Ramanantsoa, 1980)</small> * ''Brookesia valerieae'' <small>(Raxworthy, 1991)</small> * ''Brookesia ambreensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia antakarana'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia bekolosy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia brygooi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia lineata'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia exarmata'' <small>(Schimmenti & Jesu, 1996)</small> * ''Brookesia brunoi'' <small>(Crottini, Miralles, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia confidens'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia desperata'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia micra'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia tristis'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Calumma parsonii'' <small>(Cuvier, 1824)</small> * ''Calumma cucullatum'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Calumma nasutum'' <small>(Duméril & Bibron, 1836)</small> * ''Calumma gallus'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Calumma brevicorne'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma globifer'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma malthe'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma furcifer'' <small>(Vaillant & Grandidier, 1880)</small> * ''Calumma oshaughnessyi'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Calumma boettgeri'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Calumma gastrotaenia'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Calumma fallax'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Calumma guibei'' <small>(Hillenius, 1959)</small> * ''Calumma tsaratananense'' <small>(Brygoo & Domergue, 1967)</small> * ''Calumma marojezense'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)</small> * ''Calumma andringitraense'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)</small> * ''Calumma capuroni'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)</small> * ''Calumma hilleniusi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1973)</small> * ''Calumma ambreense'' <small>(Ramanantsoa, 1974)</small> * ''Calumma guillaumeti'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Calumma peyrierasi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Calumma glawi'' <small>(Böhme, 1997)</small> * ''Calumma vatosoa'' <small>(Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001)</small> * ''Calumma vencesi'' <small>(Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001)</small> * ''Calumma amber'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma crypticum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma hafahafa'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma jejy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma peltierorum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma tsycorne'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma tarzan'' <small>(Gehring, Pabijan, Ratsoavina, Köhler, Vences & Glaw, 2010)</small> * ''Calumma vohibola'' <small>(Gehring, Ratsoavina, Vences & Glaw, 2011)</small> * ''Furcifer bifidus'' <small>(Brongniart, 1800)</small> * ''Furcifer pardalis'' <small>(Cuvier, 1829)</small> * ''Furcifer verrucosus'' <small>(Cuvier, 1829)</small> * ''Furcifer lateralis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Furcifer rhinoceratus'' <small>(Gray, 1845)</small> * ''Furcifer balteatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1851)</small> * ''Furcifer antimena'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer campani'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer labordi'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer minor'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Furcifer willsii'' <small>(Günther, 1890)</small> * ''Furcifer oustaleti'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Furcifer petteri'' <small>(Brygoo & Domergue, 1966)</small> * ''Furcifer angeli'' <small>(Brygoo & Domergue, 1968)</small> * ''Furcifer belalandaensis'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Furcifer major'' <small>(Brygoo, 1971)</small> * ''Furcifer tuzetae'' <small>(Brygoo, Bourgat & Domergue, 1972)</small> * ''Furcifer nicosiai'' <small>(Jesu, Mattioli & Schimmenti, 1999)</small> * ''Furcifer timoni'' <small>(Glaw, Köhler & Vences, 2009)</small> * ''Furcifer viridis'' <small>(Florio, Ingram, Rakotondravony, Louis jr. & Raxworthy, 2012)</small> * ''Palleon nasus'' <small>(Boulenger, 1887)</small> * ''Palleon lolontany'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> ==== ''Gekkonidae'' ==== Further information: List of indigenous geckos of Madagascar * ''Blaesodactylus boivini'' <small>(Duméril, 1856)</small> * ''Blaesodactylus sakalava'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Blaesodactylus antongilensis'' <small>(Böhme & Meier, 1980)</small> * ''Blaesodactylus ambonihazo'' <small>(Bauer, Glaw, Gehring & Vences, 2011)</small> * ''Ebenavia inunguis'' <small>(Boettger, 1878)</small> * ''Ebenavia maintimainty'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Geckolepis typica'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Geckolepis maculata'' <small>(Peters, 1880)</small> * ''Geckolepis polylepis'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Gehyra mutilata'' <small>(Wiegmann, 1834)</small> * ''Hemidactylus frenatus'' <small>(Schlegel, 1836)</small> * ''Hemidactylus mercatorius'' <small>(Gray, 1842)</small> * ''Hemidactylus platycephalus'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Lygodactylus tolampyae'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Lygodactylus madagascariensis'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Lygodactylus bivittis'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Lygodactylus pictus'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Lygodactylus miops'' <small>(Günther, 1891)</small> * ''Lygodactylus verticillatus'' <small>(Mocquard, 1895)</small> * ''Lygodactylus heterurus'' <small>(Boettger, 1913)</small> * ''Lygodactylus decaryi'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Lygodactylus mirabilis'' <small>(Pasteur, 1962)</small> * ''Lygodactylus arnoulti'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus guibei'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus klemmeri'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus montanus'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus ornatus'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus tuberosus'' <small>(Mertens, 1965)</small> * ''Lygodactylus blanci'' <small>(Pasteur, 1967)</small> * ''Lygodactylus expectatus'' <small>(Pasteur & Blanc, 1967)</small> * ''Lygodactylus rarus'' <small>(Pasteur & Blanc, 1973)</small> * ''Lygodactylus pauliani'' <small>(Pasteur & Blanc, 1991)</small> * ''Lygodactylus blancae'' <small>(Pasteur, 1995)</small> * ''Lygodactylus intermedius'' <small>(Pasteur, 1995)</small> * ''Lygodactylus roavolana'' <small>(Puente, Glaw, Vieites & Vences, 2009)</small> * ''Matoatoa brevipes'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Matoatoa spannringi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum & Pronk, 1998)</small> * ''Paragehyra petiti'' <small>(Angel, 1929)</small> * ''Paragehyra gabriellae'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Paroedura picta'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Paroedura androyensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Paroedura stumpffi'' <small>(Boettger, 1879)</small> * ''Paroedura oviceps'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Paroedura gracilis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Paroedura bastardi'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Paroedura homalorhina'' <small>(Angel, 1936)</small> * ''Paroedura masobe'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Paroedura manongavato'' (Piccoli, Belluardo, Lobón-Rovira, Alves, Rasoazanany, Andreone, Rosa & Crottini, 2023) * ''Paroedura ibityensis'' <small>(Rösler & Krüger, 1998)</small> * ''Paroedura karstophila'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura maingoka'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura rennerae'' (Miralles, Bruy, Crottini, Rakotoarison, Ratsoavina, Scherz, Schmidt, Köhler, Glaw & Vences, 2021) * ''Paroedura tanjaka'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura vahiny'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura vazimba'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura lohatsara'' <small>(Glaw, Vences & Nussbaum, 2001)</small> * ''Phelsuma cepediana'' <small>(Milbert, 1812)</small> * ''Phelsuma madagascariensis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Phelsuma lineata'' <small>(Gray, 1842)</small> * ''Phelsuma mutabilis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Phelsuma grandis'' <small>(Gray, 1870)</small> * ''Phelsuma laticauda'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Phelsuma dubia'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Phelsuma quadriocellata'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Phelsuma abbotti'' <small>(Stejneger, 1893)</small> * ''Phelsuma breviceps'' <small>(Boettger, 1894)</small> * ''Phelsuma standingi'' <small>(Methuen & Hewitt, 1913)</small> * ''Phelsuma guttata'' <small>(Kaudern, 1922)</small> * ''Phelsuma barbouri'' <small>(Loveridge, 1942)</small> * ''Phelsuma kochi'' <small>(Mertens, 1954)</small> * ''Phelsuma flavigularis'' <small>(Mertens, 1962)</small> * ''Phelsuma serraticauda'' <small>(Mertens, 1963)</small> * ''Phelsuma dorsivittata'' <small>(Mertens, 1964)</small> * ''Phelsuma pusilla'' <small>(Mertens, 1964)</small> * ''Phelsuma modesta'' <small>(Mertens, 1970)</small> * ''Phelsuma parva'' <small>(Meier, 1983)</small> * ''Phelsuma seippi'' <small>(Meier, 1987)</small> * ''Phelsuma klemmeri'' <small>(Seipp, 1991)</small> * ''Phelsuma antanosy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Phelsuma masohoala'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Phelsuma pronki'' <small>(Seipp, 1994)</small> * ''Phelsuma berghofi'' <small>(Krügler, 1996)</small> * ''Phelsuma malamakibo'' <small>(Nussbaum, Raxworthy, Raselimanana & Ramanamanjato, 2000)</small> * ''Phelsuma hielscheri'' <small>(Rösler, 2001)</small> * ''Phelsuma kely'' <small>(Schönecker, Bach & Glaw, 2004)</small> * ''Phelsuma vanheygeni'' <small>(Lerner, 2004)</small> * ''Phelsuma ravenala'' <small>(Raxworthy, Ingram, Rabibisoa & Pearson, 2007)</small> * ''Phelsuma borai'' <small>(Glaw, Köhler & Vences, 2009)</small> * ''Phelsuma hoeschi'' <small>(Berghof & Trautmann, 2009)</small> * ''Phelsuma roesleri'' <small>(Glaw, Gehring, Köhler, Franzen & Vences, 2010)</small> * ''Phelsuma gouldi'' <small>(Crottini, Gehring, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2011)</small> * ''Uroplatus fimbriatus'' <small>(Schneider, 1797)</small> * ''Uroplatus lineatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1836)</small> * ''Uroplatus ebenaui'' <small>(Boettger, 1879)</small> * ''Uroplatus phantasticus'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Uroplatus alluaudi'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Uroplatus garamaso'' (Glaw, Köhler, Ratsoavina, Raselimanana, Crottini, Gehring, Böhme, Scherz & Vences, 2023) * ''Uroplatus guentheri'' <small>(Mocquard, 1908)</small> * ''Uroplatus sikorae'' <small>(Boettger, 1913)</small> * ''Uroplatus henkeli'' <small>(Böhme & Ibisch, 1990)</small> * ''Uroplatus sameiti'' <small>(Böhme & Ibisch, 1990)</small> * ''Uroplatus malahelo'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Uroplatus malama'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Uroplatus pietschmanni'' <small>(Böhle & Schönecker, 2004)</small> * ''Uroplatus giganteus'' <small>(Glaw, Kosuch, Henkel, Sound & Böhme, 2006)</small> * ''Uroplatus finiavana'' <small>(Ratsoavina, Louis jr., Crottini, Randrianiaina, Glaw & Vences, 2011)</small> ==== ''Gerrhosauridae'' ==== * ''Tracheloptychus madagascariensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Tracheloptychus petersi'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus madagascariensis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Zonosaurus ornatus'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Zonosaurus quadrilineatus'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Zonosaurus karsteni'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus laticaudatus'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus aeneus'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Zonosaurus rufipes'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Zonosaurus subunicolor'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Zonosaurus boettgeri'' <small>(Steindachner, 1891)</small> * ''Zonosaurus maximus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Zonosaurus trilineatus'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Zonosaurus haraldmeieri'' <small>(Brygoo & Böhme, 1985)</small> * ''Zonosaurus brygooi'' <small>(Lang & Böhme, 1990)</small> * ''Zonosaurus anelanelany'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus bemaraha'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus tsingy'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus maramaintso'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2006)</small> ==== ''Opluridae'' ==== * ''Chalarodon madagascariensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Oplurus cyclurus'' <small>(Merren, 1820)</small> * ''Oplurus cuvieri'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Oplurus quadrimaculatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1851)</small> * ''Oplurus fierinensis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Oplurus saxicola'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Oplurus grandidieri'' <small>(Mocquard, 1900)</small> ==== ''Scincidae'' ==== * ''Amphiglossus astrolabi'' <small>(Duméril & Bibron, 1839)</small> * ''Amphiglossus splendidus'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Amphiglossus melanurus'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Amphiglossus gastrostictus'' <small>(O'Shaughnessy, 1879)</small> * ''Amphiglossus macrocercus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Amphiglossus frontoparietalis'' <small>(Boulenger, 1889)</small> * ''Amphiglossus ornaticeps'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Amphiglossus ardouini'' <small>(Mocquard, 1897)</small> * ''Amphiglossus crenni'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Amphiglossus reticulatus'' <small>(Kaudern, 1922)</small> * ''Amphiglossus decaryi'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Amphiglossus andranovahensis'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Amphiglossus elongatus'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Amphiglossus alluaudi'' <small>(Brygoo, 1981)</small> * ''Amphiglossus tsaratananensis'' <small>(Brygoo, 1981)</small> * ''Amphiglossus anosyensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus mandokava'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus punctatus'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus mandady'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus spilostichus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus stylus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus tanysoma'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus meva'' <small>(Miralles, Raselimanana, Rakotomalala, Vences & Vieines, 2011)</small> * ''Androngo trivittatus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Cryptoblepharus cognatus'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Cryptoblepharus voeltzkowi'' <small>(Sternfeld, 1918)</small> * ''Madascincus igneocaudatus'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Madascincus polleni'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Madascincus mouroundavae'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Madascincus melanopleura'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Madascincus stumpffi'' <small>(Boettger, 1882)</small> * ''Madascincus macrolepis'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Madascincus ankodabensis'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Madascincus minutus'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Madascincus nanus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Madascincus arenicola'' <small>(Miralles, Köhler, Glaw & Vences, 2011)</small> * ''Paracontias holomelas'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Paracontias hildebrandti'' <small>(Peters, 1880)</small> * ''Paracontias brocchii'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Paracontias rothschildi'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Paracontias minimus'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Paracontias milloti'' <small>(Angel, 1949)</small> * ''Paracontias hafa'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias manify'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias tsararano'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias kankana'' <small>(Köhler, Vieites, Glaw, Kaffenberger & Vences, 2009)</small> * ''Paracontias fasika'' <small>(Köhler, Vences, Erbacher &Glaw, 2010)</small> * ''Paracontias vermisaurus'' <small>(Miralles, Köhler, Vieites, Glaw & Vences, 2011)</small> * ''Pseudoacontias madagascariensis'' <small>(Bocage, 1889)</small> * ''Pseudoacontias angelorum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Pseudoacontias menamainty'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Pseudoacontias unicolor'' <small>(Sakata & Hikida, 2003)</small> * ''Pygomeles braconnieri'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Pygomeles petteri'' <small>(Pasteur & Blanc, 1962)</small> * ''Sirenoscincus yamagishii'' <small>(Sakata & Hikida, 2003)</small> * ''Sirenoscincus mobydick'' <small>(Miralles, Anjeriniaina, Hipsley, Müller, Glaw & Vences, 2012)</small> * ''Trachylepis gravenhorstii'' <small>(Duméril & Bibron, 1839)</small> * ''Trachylepis comorensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Trachylepis elegans'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Trachylepis aureopunctata'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Trachylepis boettgeri'' <small>(Boulenger, 1887)</small> * ''Trachylepis betsileana'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Trachylepis madagascariensis'' <small>(Mocquard, 1908)</small> * ''Trachylepis vato'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Trachylepis dumasi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Trachylepis lavarambo'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Trachylepis nancycoutuae'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Trachylepis tandrefana'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis tavaratra'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis vezo'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis volamenaloha'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Voeltzkowia fierinensis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Voeltzkowia rubrocaudata'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Voeltzkowia mira'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Voeltzkowia lineata'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Voeltzkowia petiti'' <small>(Angel, 1924)</small> === Voay === ==== ''Crocodylidae'' ==== * ''Crocodylus niloticus'' <small>(Laurenti, 1768)</small> === Sokatra === ==== ''Cheloniidae'' ==== * ''Caretta caretta'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''Chelonia mydas'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''Eretmochelys imbricata'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> * ''Lepidochelys olivacea'' <small>(Eschscholtz, 1829)</small> ==== ''Dermochelyidae'' ==== * ''Dermochelys coriacea'' <small>(Vandelli, 1761)</small> ==== ''Pelomedusidae'' ==== * ''Pelomedusa subrufa'' <small>(Bonnaterre, 1789)</small> * ''Pelusios subniger'' <small>(Lacépède, 1789)</small> * ''Pelusios castanoides'' <small>(Hewitt, 1931)</small> ==== ''Podocnemididae'' ==== * ''Erymnochelys madagascariensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> ==== ''Testudinidae'' ==== * ''Aldabrachelys abrupta'' <small>(Grandidier, 1868)</small> * ''Aldabrachelys grandidieri'' <small>(Vaillant, 1885)</small> * ''Astrochelys radiata'' <small>(Shaw, 1802)</small> * ''Astrochelys yniphora'' <small>(Vaillant, 1885)</small> * ''Kinixys zombensis'' <small>(Hewitt, 1931)</small> * ''Pyxis arachnoides'' <small>(Bell, 1827)</small> * ''Pyxis planicauda'' <small>(Grandidier, 1867)</small> == Jereo koa == * [[Androngo]] * [[Tana (biby)]] * [[Sokatra]] * [[Bibilava]] * [[Katsatsaka]] * [[Voay]] 32k594deqnuf6t088a9x2ik8p6yktel 1135743 1135733 2026-04-20T13:25:33Z Thelezifor 15140 Nanitatra votoatiny 1135743 wikitext text/x-wiki Ny '''Reptilia eto Madagasikara''' dia ahitana karazana miisa 411, anisan' izany ny karazana [[androngo]] 295, ny karazana [[bibilava]] 99, ny karazana [[sokatra]] 16 ary ny karazana [[voay]] iray monja. Toy ny [[Biby eto Madagasikara|karazam-biby malagasy]] hafa dia miavaka noho ny fisian' ny karazana tsy fahita any amin' ny tany hafa koa ny karazana reptiliana. Fianakaviana [[igoana]] iray (''Opluridae''), vondron-karazana [[Tana (biby)|tanalahy]] efatra (''[[Brookesia]]'', ''[[Calumma]]'', ''[[Furcifer]]'' ary ''[[Palleon]]''), vondron-karazana [[androngo]] dimy (''[[Madascincus]]'', ''[[Paracontias]]'', ''[[Pseudoacontias]]'', ''[[Pygomeles]]'' ary ''[[Sirenoscincus]]'') ary vondron-karazana bibilava 22 (''[[Acrantophis]]'', ''[[Alluaudina]]'', ''[[Brygophis]]'', ''[[Compsophis]]'', ''[[Dromicodryas]]'', ''[[Elapotinus]]'', ''[[Heteroliodon]]'', ''[[Ithycyphus]]'', ''[[Langaha]]'', ''[[Leioheterodon]]'', ''[[Liopholidophis]]'', ''[[Madagascarophis]]'', ''[[Madatyphlops]]'', ''[[Micropisthodon]]'', ''[[Mimophis]]'', ''[[Pararhadinaea]]'', ''[[Parastenophis]]'', ''[[Phisalixella]]'', ''[[Pseudoxyrhopus]]'', ''[[Sanzinia]]'', ''[[Thamnosophis]]'' ary ''[[Xenotyphlops]]''). Mandray anjara betsaka amin' ny fahasamihafan' ny zavamananaina eto Madagasikara ny androngo, amin' ny alalan' ny fianakaviana ''[[Gekkonidae]]'' (karazana 103 amin' ny karazana 95 tsy fahita any ivelany) sy ''[[Chamaeleonidae]]'' (karazana 84, karazan-javamaniry rehetra) ary ''[[Scincidae]]'' (karazana 76, ka ny 75 tsy fahita ivelany ary karazana iray ananan' i [[Kômôro]] koa) ary alalan' ny fianakaviana bibilava toy ny fianakaviana ''[[Lamprophiidae]]'' (81 tsy fahita any ivelany). Karazana androngo 14, karazana bibilava 4 ary karazana sokatra 6 no sokajiana ho anisan' ny tandindomin-doza ho lany tamingana indrindra. == Lisitra == === Bibilava === Ny bibilava (zana-pilaharna [[Bibilava|Serpentes]] ao amn' ny filaharana [[Squamata]]) dia misy fianakaviana enina: ''[[Boidae]]'', ''[[Elapidae]]'', ''[[Psammophiidae]]'', ''[[Pseudoxyrhophiidae]]'', ''[[Typhlopidae]]'', ''[[Xenotyphlopidae]]''. ==== ''Boidae'' ==== * ''Acrantophis madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1844)</small> * ''Acrantophis dumerili'' <small>(Jan, 1860)</small> * ''Sanzinia madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1844)</small> ==== ''Elapidae'' ==== * ''Hydrophis platurus'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> ==== ''Psammophiidae'' ==== * ''Mimophis mahfalensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Mimophis occultus'' <small>Ruane, Myers, Lo, Yuen, Welt, Juman, Futterman, Nussbaum, Schneider, Burbrink & Raxworthy, 2017</small> ==== ''Pseudoxyrhophiidae'' ==== * ''Alluaudina bellyi'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Alluaudina mocquardi'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Brygophis coulangesi'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Compsophis infralineatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Compsophis boulengeri'' <small>(Peracca, 1892)</small> * ''Compsophis albiventris'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Compsophis vinckei'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Compsophis laphystius'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Compsophis zeny'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Compsophis fatsibe'' <small>(Mercurio & Andreone, 2005)</small> * ''Dromicodryas bernieri'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Dromicodryas quadrilineatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Exallodontophis albignaci'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Heteroliodon occipitalis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Heteroliodon lava'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Heteroliodon fohy'' <small>(Glaw, Vences & Nussbaum, 2005)</small> * ''Ithycyphus goudoti'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Ithycyphus miniatus'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Ithycyphus oursi'' <small>(Domergue, 1986)</small> * ''Ithycyphus perineti'' <small>(Domergue, 1986)</small> * ''Ithycyphus blanci'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Langaha madagascariensis'' <small>(Bonnaterre, 1790)</small> * ''Langaha alluaudi'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Langaha pseudoalluaudi'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Leioheterodon madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Leioheterodon modestus'' <small>(Günther, 1863)</small> * ''Leioheterodon geayi'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Liophidium rhodogaster'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Liophidium torquatum'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Liophidium trilineatum'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Liophidium vaillanti'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Liophidium apperti'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium chabaudi'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium therezieni'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium maintikibo'' <small>(Franzen, Jones, Raselimanana, Nagy, C'Cruze, Glaw & Vences, 2009)</small> * ''Liophidium pattoni'' <small>(Vieites, Ratsoavina, Randrianiaina, Nagy, Glaw & Vences, 2010)</small> * ''Liopholidophis sexlineatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Liopholidophis varius'' <small>(Fischer, 1884)</small> * ''Liopholidophis dolicocercus'' <small>(Peracca, 1892)</small> * ''Liopholidophis grandidieri'' <small>(Mocquard, 1904)</small> * ''Liopholidophis rhadinaea'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Liopholidophis dimorphus'' <small>(Glaw, Nagy, Franzen & Vences, 2007)</small> * ''Liopholidophis baderi'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Hawlitschek & Vences, 2013)</small> * ''Liopholidophis oligolepis'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Hawlitschek & Vences, 2013)</small> * ''Lycodryas gaimardi'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Lycodryas granuliceps'' <small>(Boettger, 1877)</small> * ''Lycodryas guentheri'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Lycodryas inornatus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Lycodryas carleti'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas citrinus'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas inopinae'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas pseudogranuliceps'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Madagascarophis colubrinus'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Madagascarophis meridionalis'' <small>(Domergue, 1987)</small> * ''Madagascarophis ocellatus'' <small>(Domergue, 1987)</small> * ''Madagascarophis fuchsi'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Köhler & Vences, 2013)</small> * ''Micropisthodon ochraceus'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Pararhadinaea melanogaster'' <small>(Boettger, 1898)</small> * ''Parastenophis betsileanus'' <small>(Günther, 1880)</small> * ''Phisalixella arctifasciata'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Phisalixella variabilis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Phisalixella iarakaensis'' <small>(Domergue, 1994)</small> * ''Phisalixella tulearensis'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Pseudoxyrhopus heterurus'' <small>(Jan, 1863)</small> * ''Pseudoxyrhopus microps'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Pseudoxyrhopus quinquelineatus'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Pseudoxyrhopus imerinae'' <small>(Günther, 1890)</small> * ''Pseudoxyrhopus tritaeniatus'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Pseudoxyrhopus ambreensis'' <small>(Mocquard, 1895)</small> * ''Pseudoxyrhopus ankafinaensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus kely'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus sokosoko'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus analabe'' <small>(Raxworthy', Andreone & Nussbaum, 1998)</small> * ''Pseudoxyrhopus oblectator'' <small>(Cadle, 1999)</small> * ''Thamnosophis lateralis'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Thamnosophis stumpffi'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Thamnosophis infrasignatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Thamnosophis epistibes'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Thamnosophis martae'' <small>(Glaw, Vences & Franzen, 2005)</small> * ''Thamnosophis mavotenda'' <small>(Glaw, Nagy, Köhler, Franzen & Vences, 2009)</small> ==== ''Typhlopidae'' ==== * ''Indotyphlops braminus'' <small>(Daudun, 1803)</small> * ''Madatyphlops arenarius'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Madatyphlops madagascariensis'' <small>(Boettger, 1877)</small> * ''Madatyphlops mucronatus'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Madatyphlops reuteri'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Madatyphlops boettgeri'' <small>(Boulenger, 1893)</small> * ''Madatyphlops decorsei'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Madatyphlops microcephalus'' <small>(Werner, 1909)</small> * ''Madatyphlops ocularis'' <small>(Parker, 1927)</small> * ''Madatyphlops domerguei'' <small>(Roux-Estève, 1980)</small> * ''Madatyphlops andasibensis'' <small>(Wallach & Glaw, 2009)</small> * ''Madatyphlops rajeryi'' <small>(Renoult & Raselimanana, 2009)</small> ==== ''Xenotyphlopidae'' ==== * ''Xenotyphlops grandidieri'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Xenotyphlops mocquardi'' <small>(Wallach, Mecurio & Andreone, 2007)</small> === Androngo sy tana sns === Ny [[androngo]], ny [[katsatsaka]], ny [[Tana (biby)|tana]] ary ny biby hafa sahala amin' izy ireo no mamorona ny zana-pilaharana [[Lacertilia]] ao amin' ny filaharana de [[Squamates]]. Enina ny isan' ny fianakaviana hita eto Madagasikara: ''[[Agamidae]]'', ''[[Chamaeleonidae]]'', ''[[Gekkonidae]]'', ''[[Gerrhosauridae]]'', ''[[Opluridae]]'' ary ''[[Scincidae]]''. ==== ''Agamidae'' ==== * ''Agama agama'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> ==== ''Chamaeleonidae'' ==== * ''Brookesia superciliaris'' <small>(Kuhl, 1820)</small> * ''Brookesia ebenaui'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Brookesia minima'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Brookesia stumpffi'' <small>(Boettger, 1894)</small> * ''Brookesia tuberculata'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Brookesia dentata'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Brookesia perarmata'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Brookesia decaryi'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Brookesia vadoni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1968)</small> * ''Brookesia thieli'' <small>(Brygoo & Domergue, 1969)</small> * ''Brookesia karchei'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia lambertoni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia therezieni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia betschi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia griveaudi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia peyrierasi'' <small>(Brygoo & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia ramanantsoai'' <small>(Brygoo & Domergue, 1975)</small> * ''Brookesia bonsi'' <small>(Ramanantsoa, 1980)</small> * ''Brookesia valerieae'' <small>(Raxworthy, 1991)</small> * ''Brookesia ambreensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia antakarana'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia bekolosy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia brygooi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia lineata'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia exarmata'' <small>(Schimmenti & Jesu, 1996)</small> * ''Brookesia brunoi'' <small>(Crottini, Miralles, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia confidens'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia desperata'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia micra'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia tristis'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Calumma parsonii'' <small>(Cuvier, 1824)</small> * ''Calumma cucullatum'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Calumma nasutum'' <small>(Duméril & Bibron, 1836)</small> * ''Calumma gallus'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Calumma brevicorne'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma globifer'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma malthe'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma furcifer'' <small>(Vaillant & Grandidier, 1880)</small> * ''Calumma oshaughnessyi'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Calumma boettgeri'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Calumma gastrotaenia'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Calumma fallax'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Calumma guibei'' <small>(Hillenius, 1959)</small> * ''Calumma tsaratananense'' <small>(Brygoo & Domergue, 1967)</small> * ''Calumma marojezense'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)</small> * ''Calumma andringitraense'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)</small> * ''Calumma capuroni'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)</small> * ''Calumma hilleniusi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1973)</small> * ''Calumma ambreense'' <small>(Ramanantsoa, 1974)</small> * ''Calumma guillaumeti'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Calumma peyrierasi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Calumma glawi'' <small>(Böhme, 1997)</small> * ''Calumma vatosoa'' <small>(Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001)</small> * ''Calumma vencesi'' <small>(Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001)</small> * ''Calumma amber'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma crypticum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma hafahafa'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma jejy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma peltierorum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma tsycorne'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma tarzan'' <small>(Gehring, Pabijan, Ratsoavina, Köhler, Vences & Glaw, 2010)</small> * ''Calumma vohibola'' <small>(Gehring, Ratsoavina, Vences & Glaw, 2011)</small> * ''Furcifer bifidus'' <small>(Brongniart, 1800)</small> * ''Furcifer pardalis'' <small>(Cuvier, 1829)</small> * ''Furcifer verrucosus'' <small>(Cuvier, 1829)</small> * ''Furcifer lateralis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Furcifer rhinoceratus'' <small>(Gray, 1845)</small> * ''Furcifer balteatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1851)</small> * ''Furcifer antimena'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer campani'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer labordi'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer minor'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Furcifer willsii'' <small>(Günther, 1890)</small> * ''Furcifer oustaleti'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Furcifer petteri'' <small>(Brygoo & Domergue, 1966)</small> * ''Furcifer angeli'' <small>(Brygoo & Domergue, 1968)</small> * ''Furcifer belalandaensis'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Furcifer major'' <small>(Brygoo, 1971)</small> * ''Furcifer tuzetae'' <small>(Brygoo, Bourgat & Domergue, 1972)</small> * ''Furcifer nicosiai'' <small>(Jesu, Mattioli & Schimmenti, 1999)</small> * ''Furcifer timoni'' <small>(Glaw, Köhler & Vences, 2009)</small> * ''Furcifer viridis'' <small>(Florio, Ingram, Rakotondravony, Louis jr. & Raxworthy, 2012)</small> * ''Palleon nasus'' <small>(Boulenger, 1887)</small> * ''Palleon lolontany'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> ==== ''Gekkonidae'' ==== Further information: List of indigenous geckos of Madagascar * ''Blaesodactylus boivini'' <small>(Duméril, 1856)</small> * ''Blaesodactylus sakalava'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Blaesodactylus antongilensis'' <small>(Böhme & Meier, 1980)</small> * ''Blaesodactylus ambonihazo'' <small>(Bauer, Glaw, Gehring & Vences, 2011)</small> * ''Ebenavia inunguis'' <small>(Boettger, 1878)</small> * ''Ebenavia maintimainty'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Geckolepis typica'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Geckolepis maculata'' <small>(Peters, 1880)</small> * ''Geckolepis polylepis'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Gehyra mutilata'' <small>(Wiegmann, 1834)</small> * ''Hemidactylus frenatus'' <small>(Schlegel, 1836)</small> * ''Hemidactylus mercatorius'' <small>(Gray, 1842)</small> * ''Hemidactylus platycephalus'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Lygodactylus tolampyae'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Lygodactylus madagascariensis'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Lygodactylus bivittis'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Lygodactylus pictus'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Lygodactylus miops'' <small>(Günther, 1891)</small> * ''Lygodactylus verticillatus'' <small>(Mocquard, 1895)</small> * ''Lygodactylus heterurus'' <small>(Boettger, 1913)</small> * ''Lygodactylus decaryi'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Lygodactylus mirabilis'' <small>(Pasteur, 1962)</small> * ''Lygodactylus arnoulti'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus guibei'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus klemmeri'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus montanus'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus ornatus'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus tuberosus'' <small>(Mertens, 1965)</small> * ''Lygodactylus blanci'' <small>(Pasteur, 1967)</small> * ''Lygodactylus expectatus'' <small>(Pasteur & Blanc, 1967)</small> * ''Lygodactylus rarus'' <small>(Pasteur & Blanc, 1973)</small> * ''Lygodactylus pauliani'' <small>(Pasteur & Blanc, 1991)</small> * ''Lygodactylus blancae'' <small>(Pasteur, 1995)</small> * ''Lygodactylus intermedius'' <small>(Pasteur, 1995)</small> * ''Lygodactylus roavolana'' <small>(Puente, Glaw, Vieites & Vences, 2009)</small> * ''Matoatoa brevipes'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Matoatoa spannringi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum & Pronk, 1998)</small> * ''Paragehyra petiti'' <small>(Angel, 1929)</small> * ''Paragehyra gabriellae'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Paroedura picta'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Paroedura androyensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Paroedura stumpffi'' <small>(Boettger, 1879)</small> * ''Paroedura oviceps'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Paroedura gracilis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Paroedura bastardi'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Paroedura homalorhina'' <small>(Angel, 1936)</small> * ''Paroedura masobe'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Paroedura manongavato'' (Piccoli, Belluardo, Lobón-Rovira, Alves, Rasoazanany, Andreone, Rosa & Crottini, 2023) * ''Paroedura ibityensis'' <small>(Rösler & Krüger, 1998)</small> * ''Paroedura karstophila'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura maingoka'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura rennerae'' (Miralles, Bruy, Crottini, Rakotoarison, Ratsoavina, Scherz, Schmidt, Köhler, Glaw & Vences, 2021) * ''Paroedura tanjaka'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura vahiny'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura vazimba'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura lohatsara'' <small>(Glaw, Vences & Nussbaum, 2001)</small> * ''Phelsuma cepediana'' <small>(Milbert, 1812)</small> * ''Phelsuma madagascariensis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Phelsuma lineata'' <small>(Gray, 1842)</small> * ''Phelsuma mutabilis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Phelsuma grandis'' <small>(Gray, 1870)</small> * ''Phelsuma laticauda'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Phelsuma dubia'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Phelsuma quadriocellata'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Phelsuma abbotti'' <small>(Stejneger, 1893)</small> * ''Phelsuma breviceps'' <small>(Boettger, 1894)</small> * ''Phelsuma standingi'' <small>(Methuen & Hewitt, 1913)</small> * ''Phelsuma guttata'' <small>(Kaudern, 1922)</small> * ''Phelsuma barbouri'' <small>(Loveridge, 1942)</small> * ''Phelsuma kochi'' <small>(Mertens, 1954)</small> * ''Phelsuma flavigularis'' <small>(Mertens, 1962)</small> * ''Phelsuma serraticauda'' <small>(Mertens, 1963)</small> * ''Phelsuma dorsivittata'' <small>(Mertens, 1964)</small> * ''Phelsuma pusilla'' <small>(Mertens, 1964)</small> * ''Phelsuma modesta'' <small>(Mertens, 1970)</small> * ''Phelsuma parva'' <small>(Meier, 1983)</small> * ''Phelsuma seippi'' <small>(Meier, 1987)</small> * ''Phelsuma klemmeri'' <small>(Seipp, 1991)</small> * ''Phelsuma antanosy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Phelsuma masohoala'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Phelsuma pronki'' <small>(Seipp, 1994)</small> * ''Phelsuma berghofi'' <small>(Krügler, 1996)</small> * ''Phelsuma malamakibo'' <small>(Nussbaum, Raxworthy, Raselimanana & Ramanamanjato, 2000)</small> * ''Phelsuma hielscheri'' <small>(Rösler, 2001)</small> * ''Phelsuma kely'' <small>(Schönecker, Bach & Glaw, 2004)</small> * ''Phelsuma vanheygeni'' <small>(Lerner, 2004)</small> * ''Phelsuma ravenala'' <small>(Raxworthy, Ingram, Rabibisoa & Pearson, 2007)</small> * ''Phelsuma borai'' <small>(Glaw, Köhler & Vences, 2009)</small> * ''Phelsuma hoeschi'' <small>(Berghof & Trautmann, 2009)</small> * ''Phelsuma roesleri'' <small>(Glaw, Gehring, Köhler, Franzen & Vences, 2010)</small> * ''Phelsuma gouldi'' <small>(Crottini, Gehring, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2011)</small> * ''Uroplatus fimbriatus'' <small>(Schneider, 1797)</small> * ''Uroplatus lineatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1836)</small> * ''Uroplatus ebenaui'' <small>(Boettger, 1879)</small> * ''Uroplatus phantasticus'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Uroplatus alluaudi'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Uroplatus garamaso'' (Glaw, Köhler, Ratsoavina, Raselimanana, Crottini, Gehring, Böhme, Scherz & Vences, 2023) * ''Uroplatus guentheri'' <small>(Mocquard, 1908)</small> * ''Uroplatus sikorae'' <small>(Boettger, 1913)</small> * ''Uroplatus henkeli'' <small>(Böhme & Ibisch, 1990)</small> * ''Uroplatus sameiti'' <small>(Böhme & Ibisch, 1990)</small> * ''Uroplatus malahelo'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Uroplatus malama'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Uroplatus pietschmanni'' <small>(Böhle & Schönecker, 2004)</small> * ''Uroplatus giganteus'' <small>(Glaw, Kosuch, Henkel, Sound & Böhme, 2006)</small> * ''Uroplatus finiavana'' <small>(Ratsoavina, Louis jr., Crottini, Randrianiaina, Glaw & Vences, 2011)</small> ==== ''Gerrhosauridae'' ==== * ''Tracheloptychus madagascariensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Tracheloptychus petersi'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus madagascariensis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Zonosaurus ornatus'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Zonosaurus quadrilineatus'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Zonosaurus karsteni'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus laticaudatus'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus aeneus'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Zonosaurus rufipes'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Zonosaurus subunicolor'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Zonosaurus boettgeri'' <small>(Steindachner, 1891)</small> * ''Zonosaurus maximus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Zonosaurus trilineatus'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Zonosaurus haraldmeieri'' <small>(Brygoo & Böhme, 1985)</small> * ''Zonosaurus brygooi'' <small>(Lang & Böhme, 1990)</small> * ''Zonosaurus anelanelany'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus bemaraha'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus tsingy'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus maramaintso'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2006)</small> ==== ''Opluridae'' ==== * ''Chalarodon madagascariensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Oplurus cyclurus'' <small>(Merren, 1820)</small> * ''Oplurus cuvieri'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Oplurus quadrimaculatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1851)</small> * ''Oplurus fierinensis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Oplurus saxicola'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Oplurus grandidieri'' <small>(Mocquard, 1900)</small> ==== ''Scincidae'' ==== * ''Amphiglossus astrolabi'' <small>(Duméril & Bibron, 1839)</small> * ''Amphiglossus splendidus'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Amphiglossus melanurus'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Amphiglossus gastrostictus'' <small>(O'Shaughnessy, 1879)</small> * ''Amphiglossus macrocercus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Amphiglossus frontoparietalis'' <small>(Boulenger, 1889)</small> * ''Amphiglossus ornaticeps'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Amphiglossus ardouini'' <small>(Mocquard, 1897)</small> * ''Amphiglossus crenni'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Amphiglossus reticulatus'' <small>(Kaudern, 1922)</small> * ''Amphiglossus decaryi'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Amphiglossus andranovahensis'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Amphiglossus elongatus'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Amphiglossus alluaudi'' <small>(Brygoo, 1981)</small> * ''Amphiglossus tsaratananensis'' <small>(Brygoo, 1981)</small> * ''Amphiglossus anosyensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus mandokava'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus punctatus'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus mandady'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus spilostichus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus stylus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus tanysoma'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus meva'' <small>(Miralles, Raselimanana, Rakotomalala, Vences & Vieines, 2011)</small> * ''Androngo trivittatus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Cryptoblepharus cognatus'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Cryptoblepharus voeltzkowi'' <small>(Sternfeld, 1918)</small> * ''Madascincus igneocaudatus'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Madascincus polleni'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Madascincus mouroundavae'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Madascincus melanopleura'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Madascincus stumpffi'' <small>(Boettger, 1882)</small> * ''Madascincus macrolepis'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Madascincus ankodabensis'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Madascincus minutus'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Madascincus nanus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Madascincus arenicola'' <small>(Miralles, Köhler, Glaw & Vences, 2011)</small> * ''Paracontias holomelas'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Paracontias hildebrandti'' <small>(Peters, 1880)</small> * ''Paracontias brocchii'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Paracontias rothschildi'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Paracontias minimus'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Paracontias milloti'' <small>(Angel, 1949)</small> * ''Paracontias hafa'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias manify'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias tsararano'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias kankana'' <small>(Köhler, Vieites, Glaw, Kaffenberger & Vences, 2009)</small> * ''Paracontias fasika'' <small>(Köhler, Vences, Erbacher &Glaw, 2010)</small> * ''Paracontias vermisaurus'' <small>(Miralles, Köhler, Vieites, Glaw & Vences, 2011)</small> * ''Pseudoacontias madagascariensis'' <small>(Bocage, 1889)</small> * ''Pseudoacontias angelorum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Pseudoacontias menamainty'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Pseudoacontias unicolor'' <small>(Sakata & Hikida, 2003)</small> * ''Pygomeles braconnieri'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Pygomeles petteri'' <small>(Pasteur & Blanc, 1962)</small> * ''Sirenoscincus yamagishii'' <small>(Sakata & Hikida, 2003)</small> * ''Sirenoscincus mobydick'' <small>(Miralles, Anjeriniaina, Hipsley, Müller, Glaw & Vences, 2012)</small> * ''Trachylepis gravenhorstii'' <small>(Duméril & Bibron, 1839)</small> * ''Trachylepis comorensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Trachylepis elegans'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Trachylepis aureopunctata'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Trachylepis boettgeri'' <small>(Boulenger, 1887)</small> * ''Trachylepis betsileana'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Trachylepis madagascariensis'' <small>(Mocquard, 1908)</small> * ''Trachylepis vato'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Trachylepis dumasi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Trachylepis lavarambo'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Trachylepis nancycoutuae'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Trachylepis tandrefana'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis tavaratra'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis vezo'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis volamenaloha'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Voeltzkowia fierinensis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Voeltzkowia rubrocaudata'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Voeltzkowia mira'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Voeltzkowia lineata'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Voeltzkowia petiti'' <small>(Angel, 1924)</small> === Voay === Ny [[voay]], izay mamorona ny fianakaviana ''Crocodylinae'' dia tsy manana afa-tsy karazana tokana eto Madagasikara, dia ny ''Crocodylus niloticus''. Raha ngeza izy dia taon' ny malagasy hoe "[[mamba]]" fa raha kely vatana dia ataony hoe "voay" ihany. ==== ''Crocodylidae'' ==== * ''Crocodylus niloticus'' <small>(Laurenti, 1768)</small> === Sokatra === Ny [[sokatra]] dia mamorona ny filaharana ''[[Testudines]]''. Raha ny eto Mdagaskara dia ahitana fianakaviana dimy: ''[[Cheloniidae]]'', ''[[Dermochelyidae]]'', ''[[Pelomedusidae]]'', ''[[Podocnemididae]]'' ary ''[[Testudinidae]]''. ==== ''Cheloniidae'' ==== * ''Caretta caretta'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''Chelonia mydas'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''Eretmochelys imbricata'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> * ''Lepidochelys olivacea'' <small>(Eschscholtz, 1829)</small> ==== ''Dermochelyidae'' ==== * ''Dermochelys coriacea'' <small>(Vandelli, 1761)</small> ==== ''Pelomedusidae'' ==== * ''Pelomedusa subrufa'' <small>(Bonnaterre, 1789)</small> * ''Pelusios subniger'' <small>(Lacépède, 1789)</small> * ''Pelusios castanoides'' <small>(Hewitt, 1931)</small> ==== ''Podocnemididae'' ==== * ''Erymnochelys madagascariensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> ==== ''Testudinidae'' ==== * ''Aldabrachelys abrupta'' <small>(Grandidier, 1868)</small> * ''Aldabrachelys grandidieri'' <small>(Vaillant, 1885)</small> * ''Astrochelys radiata'' <small>(Shaw, 1802)</small> * ''Astrochelys yniphora'' <small>(Vaillant, 1885)</small> * ''Kinixys zombensis'' <small>(Hewitt, 1931)</small> * ''Pyxis arachnoides'' <small>(Bell, 1827)</small> * ''Pyxis planicauda'' <small>(Grandidier, 1867)</small> == Jereo koa == * [[Androngo]] * [[Tana (biby)]] * [[Sokatra]] * [[Bibilava]] * [[Katsatsaka]] * [[Voay]] k1t2k74imgp5jfl8lpum12nkqo6tpbv 1135744 1135743 2026-04-20T13:26:37Z Thelezifor 15140 1135744 wikitext text/x-wiki Ny '''Reptilia eto Madagasikara''' dia [[Reptilia|biby mandady]] izay ahitana karazana miisa 411, anisan' izany ny karazana [[androngo]] 295, ny karazana [[bibilava]] 99, ny karazana [[sokatra]] 16 ary ny karazana [[voay]] iray monja. Toy ny [[Biby eto Madagasikara|karazam-biby malagasy]] hafa dia miavaka noho ny fisian' ny karazana tsy fahita any amin' ny tany hafa koa ny karazana reptiliana. Fianakaviana [[igoana]] iray (''Opluridae''), vondron-karazana [[Tana (biby)|tanalahy]] efatra (''[[Brookesia]]'', ''[[Calumma]]'', ''[[Furcifer]]'' ary ''[[Palleon]]''), vondron-karazana [[androngo]] dimy (''[[Madascincus]]'', ''[[Paracontias]]'', ''[[Pseudoacontias]]'', ''[[Pygomeles]]'' ary ''[[Sirenoscincus]]'') ary vondron-karazana bibilava 22 (''[[Acrantophis]]'', ''[[Alluaudina]]'', ''[[Brygophis]]'', ''[[Compsophis]]'', ''[[Dromicodryas]]'', ''[[Elapotinus]]'', ''[[Heteroliodon]]'', ''[[Ithycyphus]]'', ''[[Langaha]]'', ''[[Leioheterodon]]'', ''[[Liopholidophis]]'', ''[[Madagascarophis]]'', ''[[Madatyphlops]]'', ''[[Micropisthodon]]'', ''[[Mimophis]]'', ''[[Pararhadinaea]]'', ''[[Parastenophis]]'', ''[[Phisalixella]]'', ''[[Pseudoxyrhopus]]'', ''[[Sanzinia]]'', ''[[Thamnosophis]]'' ary ''[[Xenotyphlops]]''). Mandray anjara betsaka amin' ny fahasamihafan' ny zavamananaina eto Madagasikara ny androngo, amin' ny alalan' ny fianakaviana ''[[Gekkonidae]]'' (karazana 103 amin' ny karazana 95 tsy fahita any ivelany) sy ''[[Chamaeleonidae]]'' (karazana 84, karazan-javamaniry rehetra) ary ''[[Scincidae]]'' (karazana 76, ka ny 75 tsy fahita ivelany ary karazana iray ananan' i [[Kômôro]] koa) ary alalan' ny fianakaviana bibilava toy ny fianakaviana ''[[Lamprophiidae]]'' (81 tsy fahita any ivelany). Karazana androngo 14, karazana bibilava 4 ary karazana sokatra 6 no sokajiana ho anisan' ny tandindomin-doza ho lany tamingana indrindra. == Lisitra == === Bibilava === Ny bibilava (zana-pilaharna [[Bibilava|Serpentes]] ao amn' ny filaharana [[Squamata]]) dia misy fianakaviana enina: ''[[Boidae]]'', ''[[Elapidae]]'', ''[[Psammophiidae]]'', ''[[Pseudoxyrhophiidae]]'', ''[[Typhlopidae]]'', ''[[Xenotyphlopidae]]''. ==== ''Boidae'' ==== * ''Acrantophis madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1844)</small> * ''Acrantophis dumerili'' <small>(Jan, 1860)</small> * ''Sanzinia madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1844)</small> ==== ''Elapidae'' ==== * ''Hydrophis platurus'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> ==== ''Psammophiidae'' ==== * ''Mimophis mahfalensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Mimophis occultus'' <small>Ruane, Myers, Lo, Yuen, Welt, Juman, Futterman, Nussbaum, Schneider, Burbrink & Raxworthy, 2017</small> ==== ''Pseudoxyrhophiidae'' ==== * ''Alluaudina bellyi'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Alluaudina mocquardi'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Brygophis coulangesi'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Compsophis infralineatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Compsophis boulengeri'' <small>(Peracca, 1892)</small> * ''Compsophis albiventris'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Compsophis vinckei'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Compsophis laphystius'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Compsophis zeny'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Compsophis fatsibe'' <small>(Mercurio & Andreone, 2005)</small> * ''Dromicodryas bernieri'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Dromicodryas quadrilineatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Exallodontophis albignaci'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Heteroliodon occipitalis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Heteroliodon lava'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Heteroliodon fohy'' <small>(Glaw, Vences & Nussbaum, 2005)</small> * ''Ithycyphus goudoti'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Ithycyphus miniatus'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Ithycyphus oursi'' <small>(Domergue, 1986)</small> * ''Ithycyphus perineti'' <small>(Domergue, 1986)</small> * ''Ithycyphus blanci'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Langaha madagascariensis'' <small>(Bonnaterre, 1790)</small> * ''Langaha alluaudi'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Langaha pseudoalluaudi'' <small>(Domergue, 1988)</small> * ''Leioheterodon madagascariensis'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Leioheterodon modestus'' <small>(Günther, 1863)</small> * ''Leioheterodon geayi'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Liophidium rhodogaster'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Liophidium torquatum'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Liophidium trilineatum'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Liophidium vaillanti'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Liophidium apperti'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium chabaudi'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium therezieni'' <small>(Domergue, 1984)</small> * ''Liophidium maintikibo'' <small>(Franzen, Jones, Raselimanana, Nagy, C'Cruze, Glaw & Vences, 2009)</small> * ''Liophidium pattoni'' <small>(Vieites, Ratsoavina, Randrianiaina, Nagy, Glaw & Vences, 2010)</small> * ''Liopholidophis sexlineatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Liopholidophis varius'' <small>(Fischer, 1884)</small> * ''Liopholidophis dolicocercus'' <small>(Peracca, 1892)</small> * ''Liopholidophis grandidieri'' <small>(Mocquard, 1904)</small> * ''Liopholidophis rhadinaea'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Liopholidophis dimorphus'' <small>(Glaw, Nagy, Franzen & Vences, 2007)</small> * ''Liopholidophis baderi'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Hawlitschek & Vences, 2013)</small> * ''Liopholidophis oligolepis'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Hawlitschek & Vences, 2013)</small> * ''Lycodryas gaimardi'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Lycodryas granuliceps'' <small>(Boettger, 1877)</small> * ''Lycodryas guentheri'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Lycodryas inornatus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Lycodryas carleti'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas citrinus'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas inopinae'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Lycodryas pseudogranuliceps'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Madagascarophis colubrinus'' <small>(Schlegel, 1837)</small> * ''Madagascarophis meridionalis'' <small>(Domergue, 1987)</small> * ''Madagascarophis ocellatus'' <small>(Domergue, 1987)</small> * ''Madagascarophis fuchsi'' <small>(Glaw, Kucharzewski, Nagy, Köhler & Vences, 2013)</small> * ''Micropisthodon ochraceus'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Pararhadinaea melanogaster'' <small>(Boettger, 1898)</small> * ''Parastenophis betsileanus'' <small>(Günther, 1880)</small> * ''Phisalixella arctifasciata'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Phisalixella variabilis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Phisalixella iarakaensis'' <small>(Domergue, 1994)</small> * ''Phisalixella tulearensis'' <small>(Domergue, 1995)</small> * ''Pseudoxyrhopus heterurus'' <small>(Jan, 1863)</small> * ''Pseudoxyrhopus microps'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Pseudoxyrhopus quinquelineatus'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Pseudoxyrhopus imerinae'' <small>(Günther, 1890)</small> * ''Pseudoxyrhopus tritaeniatus'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Pseudoxyrhopus ambreensis'' <small>(Mocquard, 1895)</small> * ''Pseudoxyrhopus ankafinaensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus kely'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus sokosoko'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Pseudoxyrhopus analabe'' <small>(Raxworthy', Andreone & Nussbaum, 1998)</small> * ''Pseudoxyrhopus oblectator'' <small>(Cadle, 1999)</small> * ''Thamnosophis lateralis'' <small>(Duméril & Bibron, 1854)</small> * ''Thamnosophis stumpffi'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Thamnosophis infrasignatus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Thamnosophis epistibes'' <small>(Cadle, 1996)</small> * ''Thamnosophis martae'' <small>(Glaw, Vences & Franzen, 2005)</small> * ''Thamnosophis mavotenda'' <small>(Glaw, Nagy, Köhler, Franzen & Vences, 2009)</small> ==== ''Typhlopidae'' ==== * ''Indotyphlops braminus'' <small>(Daudun, 1803)</small> * ''Madatyphlops arenarius'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Madatyphlops madagascariensis'' <small>(Boettger, 1877)</small> * ''Madatyphlops mucronatus'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Madatyphlops reuteri'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Madatyphlops boettgeri'' <small>(Boulenger, 1893)</small> * ''Madatyphlops decorsei'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Madatyphlops microcephalus'' <small>(Werner, 1909)</small> * ''Madatyphlops ocularis'' <small>(Parker, 1927)</small> * ''Madatyphlops domerguei'' <small>(Roux-Estève, 1980)</small> * ''Madatyphlops andasibensis'' <small>(Wallach & Glaw, 2009)</small> * ''Madatyphlops rajeryi'' <small>(Renoult & Raselimanana, 2009)</small> ==== ''Xenotyphlopidae'' ==== * ''Xenotyphlops grandidieri'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Xenotyphlops mocquardi'' <small>(Wallach, Mecurio & Andreone, 2007)</small> === Androngo sy tana sns === Ny [[androngo]], ny [[katsatsaka]], ny [[Tana (biby)|tana]] ary ny biby hafa sahala amin' izy ireo no mamorona ny zana-pilaharana [[Lacertilia]] ao amin' ny filaharana de [[Squamates]]. Enina ny isan' ny fianakaviana hita eto Madagasikara: ''[[Agamidae]]'', ''[[Chamaeleonidae]]'', ''[[Gekkonidae]]'', ''[[Gerrhosauridae]]'', ''[[Opluridae]]'' ary ''[[Scincidae]]''. ==== ''Agamidae'' ==== * ''Agama agama'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> ==== ''Chamaeleonidae'' ==== * ''Brookesia superciliaris'' <small>(Kuhl, 1820)</small> * ''Brookesia ebenaui'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Brookesia minima'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Brookesia stumpffi'' <small>(Boettger, 1894)</small> * ''Brookesia tuberculata'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Brookesia dentata'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Brookesia perarmata'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Brookesia decaryi'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Brookesia vadoni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1968)</small> * ''Brookesia thieli'' <small>(Brygoo & Domergue, 1969)</small> * ''Brookesia karchei'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia lambertoni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia therezieni'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Brookesia betschi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia griveaudi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia peyrierasi'' <small>(Brygoo & Domergue, 1974)</small> * ''Brookesia ramanantsoai'' <small>(Brygoo & Domergue, 1975)</small> * ''Brookesia bonsi'' <small>(Ramanantsoa, 1980)</small> * ''Brookesia valerieae'' <small>(Raxworthy, 1991)</small> * ''Brookesia ambreensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia antakarana'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia bekolosy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia brygooi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia lineata'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Brookesia exarmata'' <small>(Schimmenti & Jesu, 1996)</small> * ''Brookesia brunoi'' <small>(Crottini, Miralles, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia confidens'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia desperata'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia micra'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Brookesia tristis'' <small>(Glaw, Köhler, Towsend & Vences, 2012)</small> * ''Calumma parsonii'' <small>(Cuvier, 1824)</small> * ''Calumma cucullatum'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Calumma nasutum'' <small>(Duméril & Bibron, 1836)</small> * ''Calumma gallus'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Calumma brevicorne'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma globifer'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma malthe'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Calumma furcifer'' <small>(Vaillant & Grandidier, 1880)</small> * ''Calumma oshaughnessyi'' <small>(Günther, 1881)</small> * ''Calumma boettgeri'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Calumma gastrotaenia'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Calumma fallax'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Calumma guibei'' <small>(Hillenius, 1959)</small> * ''Calumma tsaratananense'' <small>(Brygoo & Domergue, 1967)</small> * ''Calumma marojezense'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1970)</small> * ''Calumma andringitraense'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)</small> * ''Calumma capuroni'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1972)</small> * ''Calumma hilleniusi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1973)</small> * ''Calumma ambreense'' <small>(Ramanantsoa, 1974)</small> * ''Calumma guillaumeti'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Calumma peyrierasi'' <small>(Brygoo, Blanc & Domergue, 1974)</small> * ''Calumma glawi'' <small>(Böhme, 1997)</small> * ''Calumma vatosoa'' <small>(Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001)</small> * ''Calumma vencesi'' <small>(Andreone, Mattioli, Jesu & Randrianirina, 2001)</small> * ''Calumma amber'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma crypticum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma hafahafa'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma jejy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma peltierorum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma tsycorne'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2006)</small> * ''Calumma tarzan'' <small>(Gehring, Pabijan, Ratsoavina, Köhler, Vences & Glaw, 2010)</small> * ''Calumma vohibola'' <small>(Gehring, Ratsoavina, Vences & Glaw, 2011)</small> * ''Furcifer bifidus'' <small>(Brongniart, 1800)</small> * ''Furcifer pardalis'' <small>(Cuvier, 1829)</small> * ''Furcifer verrucosus'' <small>(Cuvier, 1829)</small> * ''Furcifer lateralis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Furcifer rhinoceratus'' <small>(Gray, 1845)</small> * ''Furcifer balteatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1851)</small> * ''Furcifer antimena'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer campani'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer labordi'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Furcifer minor'' <small>(Günther, 1879)</small> * ''Furcifer willsii'' <small>(Günther, 1890)</small> * ''Furcifer oustaleti'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Furcifer petteri'' <small>(Brygoo & Domergue, 1966)</small> * ''Furcifer angeli'' <small>(Brygoo & Domergue, 1968)</small> * ''Furcifer belalandaensis'' <small>(Brygoo & Domergue, 1970)</small> * ''Furcifer major'' <small>(Brygoo, 1971)</small> * ''Furcifer tuzetae'' <small>(Brygoo, Bourgat & Domergue, 1972)</small> * ''Furcifer nicosiai'' <small>(Jesu, Mattioli & Schimmenti, 1999)</small> * ''Furcifer timoni'' <small>(Glaw, Köhler & Vences, 2009)</small> * ''Furcifer viridis'' <small>(Florio, Ingram, Rakotondravony, Louis jr. & Raxworthy, 2012)</small> * ''Palleon nasus'' <small>(Boulenger, 1887)</small> * ''Palleon lolontany'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> ==== ''Gekkonidae'' ==== Further information: List of indigenous geckos of Madagascar * ''Blaesodactylus boivini'' <small>(Duméril, 1856)</small> * ''Blaesodactylus sakalava'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Blaesodactylus antongilensis'' <small>(Böhme & Meier, 1980)</small> * ''Blaesodactylus ambonihazo'' <small>(Bauer, Glaw, Gehring & Vences, 2011)</small> * ''Ebenavia inunguis'' <small>(Boettger, 1878)</small> * ''Ebenavia maintimainty'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Geckolepis typica'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Geckolepis maculata'' <small>(Peters, 1880)</small> * ''Geckolepis polylepis'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Gehyra mutilata'' <small>(Wiegmann, 1834)</small> * ''Hemidactylus frenatus'' <small>(Schlegel, 1836)</small> * ''Hemidactylus mercatorius'' <small>(Gray, 1842)</small> * ''Hemidactylus platycephalus'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Lygodactylus tolampyae'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Lygodactylus madagascariensis'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Lygodactylus bivittis'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Lygodactylus pictus'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Lygodactylus miops'' <small>(Günther, 1891)</small> * ''Lygodactylus verticillatus'' <small>(Mocquard, 1895)</small> * ''Lygodactylus heterurus'' <small>(Boettger, 1913)</small> * ''Lygodactylus decaryi'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Lygodactylus mirabilis'' <small>(Pasteur, 1962)</small> * ''Lygodactylus arnoulti'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus guibei'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus klemmeri'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus montanus'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus ornatus'' <small>(Pasteur, 1965)</small> * ''Lygodactylus tuberosus'' <small>(Mertens, 1965)</small> * ''Lygodactylus blanci'' <small>(Pasteur, 1967)</small> * ''Lygodactylus expectatus'' <small>(Pasteur & Blanc, 1967)</small> * ''Lygodactylus rarus'' <small>(Pasteur & Blanc, 1973)</small> * ''Lygodactylus pauliani'' <small>(Pasteur & Blanc, 1991)</small> * ''Lygodactylus blancae'' <small>(Pasteur, 1995)</small> * ''Lygodactylus intermedius'' <small>(Pasteur, 1995)</small> * ''Lygodactylus roavolana'' <small>(Puente, Glaw, Vieites & Vences, 2009)</small> * ''Matoatoa brevipes'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Matoatoa spannringi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum & Pronk, 1998)</small> * ''Paragehyra petiti'' <small>(Angel, 1929)</small> * ''Paragehyra gabriellae'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Paroedura picta'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Paroedura androyensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Paroedura stumpffi'' <small>(Boettger, 1879)</small> * ''Paroedura oviceps'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Paroedura gracilis'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Paroedura bastardi'' <small>(Mocquard, 1900)</small> * ''Paroedura homalorhina'' <small>(Angel, 1936)</small> * ''Paroedura masobe'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Paroedura manongavato'' (Piccoli, Belluardo, Lobón-Rovira, Alves, Rasoazanany, Andreone, Rosa & Crottini, 2023) * ''Paroedura ibityensis'' <small>(Rösler & Krüger, 1998)</small> * ''Paroedura karstophila'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura maingoka'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura rennerae'' (Miralles, Bruy, Crottini, Rakotoarison, Ratsoavina, Scherz, Schmidt, Köhler, Glaw & Vences, 2021) * ''Paroedura tanjaka'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura vahiny'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura vazimba'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 2000)</small> * ''Paroedura lohatsara'' <small>(Glaw, Vences & Nussbaum, 2001)</small> * ''Phelsuma cepediana'' <small>(Milbert, 1812)</small> * ''Phelsuma madagascariensis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Phelsuma lineata'' <small>(Gray, 1842)</small> * ''Phelsuma mutabilis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Phelsuma grandis'' <small>(Gray, 1870)</small> * ''Phelsuma laticauda'' <small>(Boettger, 1880)</small> * ''Phelsuma dubia'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Phelsuma quadriocellata'' <small>(Peters, 1883)</small> * ''Phelsuma abbotti'' <small>(Stejneger, 1893)</small> * ''Phelsuma breviceps'' <small>(Boettger, 1894)</small> * ''Phelsuma standingi'' <small>(Methuen & Hewitt, 1913)</small> * ''Phelsuma guttata'' <small>(Kaudern, 1922)</small> * ''Phelsuma barbouri'' <small>(Loveridge, 1942)</small> * ''Phelsuma kochi'' <small>(Mertens, 1954)</small> * ''Phelsuma flavigularis'' <small>(Mertens, 1962)</small> * ''Phelsuma serraticauda'' <small>(Mertens, 1963)</small> * ''Phelsuma dorsivittata'' <small>(Mertens, 1964)</small> * ''Phelsuma pusilla'' <small>(Mertens, 1964)</small> * ''Phelsuma modesta'' <small>(Mertens, 1970)</small> * ''Phelsuma parva'' <small>(Meier, 1983)</small> * ''Phelsuma seippi'' <small>(Meier, 1987)</small> * ''Phelsuma klemmeri'' <small>(Seipp, 1991)</small> * ''Phelsuma antanosy'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Phelsuma masohoala'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Phelsuma pronki'' <small>(Seipp, 1994)</small> * ''Phelsuma berghofi'' <small>(Krügler, 1996)</small> * ''Phelsuma malamakibo'' <small>(Nussbaum, Raxworthy, Raselimanana & Ramanamanjato, 2000)</small> * ''Phelsuma hielscheri'' <small>(Rösler, 2001)</small> * ''Phelsuma kely'' <small>(Schönecker, Bach & Glaw, 2004)</small> * ''Phelsuma vanheygeni'' <small>(Lerner, 2004)</small> * ''Phelsuma ravenala'' <small>(Raxworthy, Ingram, Rabibisoa & Pearson, 2007)</small> * ''Phelsuma borai'' <small>(Glaw, Köhler & Vences, 2009)</small> * ''Phelsuma hoeschi'' <small>(Berghof & Trautmann, 2009)</small> * ''Phelsuma roesleri'' <small>(Glaw, Gehring, Köhler, Franzen & Vences, 2010)</small> * ''Phelsuma gouldi'' <small>(Crottini, Gehring, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2011)</small> * ''Uroplatus fimbriatus'' <small>(Schneider, 1797)</small> * ''Uroplatus lineatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1836)</small> * ''Uroplatus ebenaui'' <small>(Boettger, 1879)</small> * ''Uroplatus phantasticus'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Uroplatus alluaudi'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Uroplatus garamaso'' (Glaw, Köhler, Ratsoavina, Raselimanana, Crottini, Gehring, Böhme, Scherz & Vences, 2023) * ''Uroplatus guentheri'' <small>(Mocquard, 1908)</small> * ''Uroplatus sikorae'' <small>(Boettger, 1913)</small> * ''Uroplatus henkeli'' <small>(Böhme & Ibisch, 1990)</small> * ''Uroplatus sameiti'' <small>(Böhme & Ibisch, 1990)</small> * ''Uroplatus malahelo'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Uroplatus malama'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Uroplatus pietschmanni'' <small>(Böhle & Schönecker, 2004)</small> * ''Uroplatus giganteus'' <small>(Glaw, Kosuch, Henkel, Sound & Böhme, 2006)</small> * ''Uroplatus finiavana'' <small>(Ratsoavina, Louis jr., Crottini, Randrianiaina, Glaw & Vences, 2011)</small> ==== ''Gerrhosauridae'' ==== * ''Tracheloptychus madagascariensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Tracheloptychus petersi'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus madagascariensis'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Zonosaurus ornatus'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Zonosaurus quadrilineatus'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Zonosaurus karsteni'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus laticaudatus'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Zonosaurus aeneus'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Zonosaurus rufipes'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Zonosaurus subunicolor'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Zonosaurus boettgeri'' <small>(Steindachner, 1891)</small> * ''Zonosaurus maximus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Zonosaurus trilineatus'' <small>(Angel, 1939)</small> * ''Zonosaurus haraldmeieri'' <small>(Brygoo & Böhme, 1985)</small> * ''Zonosaurus brygooi'' <small>(Lang & Böhme, 1990)</small> * ''Zonosaurus anelanelany'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus bemaraha'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus tsingy'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2000)</small> * ''Zonosaurus maramaintso'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Raselimanana, 2006)</small> ==== ''Opluridae'' ==== * ''Chalarodon madagascariensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Oplurus cyclurus'' <small>(Merren, 1820)</small> * ''Oplurus cuvieri'' <small>(Gray, 1831)</small> * ''Oplurus quadrimaculatus'' <small>(Duméril & Bibron, 1851)</small> * ''Oplurus fierinensis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Oplurus saxicola'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Oplurus grandidieri'' <small>(Mocquard, 1900)</small> ==== ''Scincidae'' ==== * ''Amphiglossus astrolabi'' <small>(Duméril & Bibron, 1839)</small> * ''Amphiglossus splendidus'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Amphiglossus melanurus'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Amphiglossus gastrostictus'' <small>(O'Shaughnessy, 1879)</small> * ''Amphiglossus macrocercus'' <small>(Günther, 1882)</small> * ''Amphiglossus frontoparietalis'' <small>(Boulenger, 1889)</small> * ''Amphiglossus ornaticeps'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Amphiglossus ardouini'' <small>(Mocquard, 1897)</small> * ''Amphiglossus crenni'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Amphiglossus reticulatus'' <small>(Kaudern, 1922)</small> * ''Amphiglossus decaryi'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Amphiglossus andranovahensis'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Amphiglossus elongatus'' <small>(Angel, 1933)</small> * ''Amphiglossus alluaudi'' <small>(Brygoo, 1981)</small> * ''Amphiglossus tsaratananensis'' <small>(Brygoo, 1981)</small> * ''Amphiglossus anosyensis'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus mandokava'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus punctatus'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Amphiglossus mandady'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus spilostichus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus stylus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus tanysoma'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Amphiglossus meva'' <small>(Miralles, Raselimanana, Rakotomalala, Vences & Vieines, 2011)</small> * ''Androngo trivittatus'' <small>(Boulenger, 1896)</small> * ''Cryptoblepharus cognatus'' <small>(Boettger, 1881)</small> * ''Cryptoblepharus voeltzkowi'' <small>(Sternfeld, 1918)</small> * ''Madascincus igneocaudatus'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Madascincus polleni'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Madascincus mouroundavae'' <small>(Grandidier, 1872)</small> * ''Madascincus melanopleura'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Madascincus stumpffi'' <small>(Boettger, 1882)</small> * ''Madascincus macrolepis'' <small>(Boulenger, 1888)</small> * ''Madascincus ankodabensis'' <small>(Angel, 1930)</small> * ''Madascincus minutus'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1993)</small> * ''Madascincus nanus'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Madascincus arenicola'' <small>(Miralles, Köhler, Glaw & Vences, 2011)</small> * ''Paracontias holomelas'' <small>(Günther, 1877)</small> * ''Paracontias hildebrandti'' <small>(Peters, 1880)</small> * ''Paracontias brocchii'' <small>(Mocquard, 1894)</small> * ''Paracontias rothschildi'' <small>(Mocquard, 1905)</small> * ''Paracontias minimus'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Paracontias milloti'' <small>(Angel, 1949)</small> * ''Paracontias hafa'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias manify'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias tsararano'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Paracontias kankana'' <small>(Köhler, Vieites, Glaw, Kaffenberger & Vences, 2009)</small> * ''Paracontias fasika'' <small>(Köhler, Vences, Erbacher &Glaw, 2010)</small> * ''Paracontias vermisaurus'' <small>(Miralles, Köhler, Vieites, Glaw & Vences, 2011)</small> * ''Pseudoacontias madagascariensis'' <small>(Bocage, 1889)</small> * ''Pseudoacontias angelorum'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Pseudoacontias menamainty'' <small>(Andreone & Greer, 2002)</small> * ''Pseudoacontias unicolor'' <small>(Sakata & Hikida, 2003)</small> * ''Pygomeles braconnieri'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Pygomeles petteri'' <small>(Pasteur & Blanc, 1962)</small> * ''Sirenoscincus yamagishii'' <small>(Sakata & Hikida, 2003)</small> * ''Sirenoscincus mobydick'' <small>(Miralles, Anjeriniaina, Hipsley, Müller, Glaw & Vences, 2012)</small> * ''Trachylepis gravenhorstii'' <small>(Duméril & Bibron, 1839)</small> * ''Trachylepis comorensis'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Trachylepis elegans'' <small>(Peters, 1854)</small> * ''Trachylepis aureopunctata'' <small>(Grandidier, 1867)</small> * ''Trachylepis boettgeri'' <small>(Boulenger, 1887)</small> * ''Trachylepis betsileana'' <small>(Mocquard, 1906)</small> * ''Trachylepis madagascariensis'' <small>(Mocquard, 1908)</small> * ''Trachylepis vato'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1994)</small> * ''Trachylepis dumasi'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1995)</small> * ''Trachylepis lavarambo'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Trachylepis nancycoutuae'' <small>(Raxworthy & Nussbaum, 1998)</small> * ''Trachylepis tandrefana'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis tavaratra'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis vezo'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Trachylepis volamenaloha'' <small>(Nussbaum, Raxworthy & Ramanamanjato, 1999)</small> * ''Voeltzkowia fierinensis'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Voeltzkowia rubrocaudata'' <small>(Grandidier, 1869)</small> * ''Voeltzkowia mira'' <small>(Boettger, 1893)</small> * ''Voeltzkowia lineata'' <small>(Mocquard, 1901)</small> * ''Voeltzkowia petiti'' <small>(Angel, 1924)</small> === Voay === Ny [[voay]], izay mamorona ny fianakaviana ''Crocodylinae'' dia tsy manana afa-tsy karazana tokana eto Madagasikara, dia ny ''Crocodylus niloticus''. Raha ngeza izy dia taon' ny malagasy hoe "[[mamba]]" fa raha kely vatana dia ataony hoe "voay" ihany. ==== ''Crocodylidae'' ==== * ''Crocodylus niloticus'' <small>(Laurenti, 1768)</small> === Sokatra === Ny [[sokatra]] dia mamorona ny filaharana ''[[Testudines]]''. Raha ny eto Mdagaskara dia ahitana fianakaviana dimy: ''[[Cheloniidae]]'', ''[[Dermochelyidae]]'', ''[[Pelomedusidae]]'', ''[[Podocnemididae]]'' ary ''[[Testudinidae]]''. ==== ''Cheloniidae'' ==== * ''Caretta caretta'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''Chelonia mydas'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> * ''Eretmochelys imbricata'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> * ''Lepidochelys olivacea'' <small>(Eschscholtz, 1829)</small> ==== ''Dermochelyidae'' ==== * ''Dermochelys coriacea'' <small>(Vandelli, 1761)</small> ==== ''Pelomedusidae'' ==== * ''Pelomedusa subrufa'' <small>(Bonnaterre, 1789)</small> * ''Pelusios subniger'' <small>(Lacépède, 1789)</small> * ''Pelusios castanoides'' <small>(Hewitt, 1931)</small> ==== ''Podocnemididae'' ==== * ''Erymnochelys madagascariensis'' <small>(Grandidier, 1867)</small> ==== ''Testudinidae'' ==== * ''Aldabrachelys abrupta'' <small>(Grandidier, 1868)</small> * ''Aldabrachelys grandidieri'' <small>(Vaillant, 1885)</small> * ''Astrochelys radiata'' <small>(Shaw, 1802)</small> * ''Astrochelys yniphora'' <small>(Vaillant, 1885)</small> * ''Kinixys zombensis'' <small>(Hewitt, 1931)</small> * ''Pyxis arachnoides'' <small>(Bell, 1827)</small> * ''Pyxis planicauda'' <small>(Grandidier, 1867)</small> == Jereo koa == * [[Androngo]] * [[Tana (biby)]] * [[Sokatra]] * [[Bibilava]] * [[Katsatsaka]] * [[Voay]] pumi2faadxm5fuzdpw2p03nduqo11e2 0 299196 1135735 2026-04-20T12:59:30Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Mamba]] ho [[Dendroaspis]] i Thelezifor 1135735 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Dendroaspis]] 7ze8xist8b5uyb5iybjnlviv5xa2lmw 1135739 1135735 2026-04-20T13:15:43Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135739 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[voay]] ay2hmsrgxegz36khrcuacx5g1gvy6c3 0 299197 1135748 2026-04-20T13:37:56Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135748 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Sokatra an-tanety]] jaho5n4kny1atd19z0685h4kgbq589o 0 299198 1135749 2026-04-20T13:39:00Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1135749 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Soka-dranomasina]] tj6l11h4it9wfyc8yro5r73w6ro4ncr 0 299199 1135766 2026-04-20T15:30:20Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Sokatra maitso]] ho [[Chelonia mydas]] i Thelezifor 1135766 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Chelonia mydas]] pzxso3fu86gaamvuq9nk90z02jjtgmq 0 299200 1135769 2026-04-20T15:33:45Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Sokatra hodi-dranomasina]] ho [[Dermochelys coriacea]] i Thelezifor 1135769 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Dermochelys coriacea]] iycevsxvc5gjxxduru9l9tkwv63swml 0 299201 1135784 2026-04-20T18:30:55Z Thelezifor 15140 Vondrona misy ny karazam-boay rehetra 1135784 wikitext text/x-wiki Ny '''''Crocodilia''''', na '''''Crocodylia''''', dia filaharana ao amin' ny [[Reptilia]], izay miaina an-tanety sy anaty rano, manatody, mpihinana nofo, monina amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly eran' izao tontolo izao. Niseho tamin' ny endriny ankehitriny izy ireo nandritra ny tapany farany amin' ny vanim-potoanan' ny [[Kretasea]] (100,5 hatramin' ny 66,0 tapitrisa taona lasa izay). Ny razamben' izy ireo, nanomboka tamin' ny vanipotoana [[Triasy Antenatenany]], tokony ho 245 tapitrisa taona lasa izay, dia namorona ny iray amin' ny sampana [[Archosauria]] roa, ary ny iray hafa dia niteraka ny [[Dinosauria]] sy ny [[Pterosauria]]. Ny filaharana Crocodilia dia mahafaoka ny voay rehetra mbola misy, voasokajy ho fianakaviana telo: ny ''[[Crocodylidae]]'' sy ny ''[[Alligatoridae]]'' ary ny ''[[Gavialidae]]''. == Fanasokajiana == Voazara ho fianakaviana telo ny Crocodilia: ny ''[[Alligatoridae]]'' sy ny ''[[Crocodylidae]]'' ary ny ''[[Gavialidae]]''. === Ny ''Alligatoridae'' === * Zana-pianakaviana ''Alligatorinae'' ** ''Alligator'' ** ''Alligator mississippiensis'' ** ''Alligator sinensis'') * Zana-pianakaviana ''Caimaninae'' ** ''Caiman'' *** ''Caiman yacare'' *** ''Caiman crocodilus'' *** ''Caiman latirostris'' ** ''Melanosuchus'' *** ''Melanosuchus niger'' ** ''Paleosuchus'' *** ''Paleosuchus palpebrosus'' *** ''Paleosuchus trigonatus'' === Ny ''Crocodylidae'' === * Zana-pianakaviana ''Crocodylinae'' ** ''Crocodylus'' *** ''Crocodylus acutus'' *** ''Crocodylus intermedius'' *** ''Crocodylus johnsoni'' *** ''Crocodylus mindorensis'' *** ''Crocodylus moreletii'' *** ''[[Crocodylus niloticus]]'' *** ''Crocodylus suchus'' *** ''Crocodylus novaeguineae'' *** ''Crocodylus palustris'' *** ''Crocodylus porosus'' *** ''Crocodylus rhombifer'' *** ''Crocodylus siamensis'' *** ''Crocodylus raninus'' (ampanakaikezina ny ''Crocodylus porosus'' dont izay tsy manana sata tsy tena mazava) ** ''Mecistops'' *** ''Mecistops cataphractus'' ** ''Osteolaemus'' *** ''Osteolaemus tetraspis'' === Ny ''Gavialidae'' === * Zana-pianakaviana ''Gavialinae'' ** ''Gavialis'' *** ''Gavialis gangeticus'' * Zana-pianakaviana ''Tomistominae'' ** ''Tomistoma'' *** ''Tomistoma schlegelii'' == Jereo koa == * [[Voay]] dido314bgm5ufeomctvwducu1em7q4d 1135854 1135784 2026-04-21T09:17:45Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1135854 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodilia collage.jpg|vignette|372x372px|Manaraka ny fihodin' ny famantaranandro avy any ambony: ''Crocodylus porosus'' sy ''Alligator mississippiensis'' ary ''Gavialis gangeticus'']] Ny '''''Crocodilia''''', na '''''Crocodylia''''', dia filaharana ao amin' ny [[Reptilia]], izay miaina an-tanety sy anaty rano, manatody, mpihinana nofo, monina amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly eran' izao tontolo izao. Niseho tamin' ny endriny ankehitriny izy ireo nandritra ny tapany farany amin' ny vanim-potoanan' ny [[Kretasea]] (100,5 hatramin' ny 66,0 tapitrisa taona lasa izay). Ny razamben' izy ireo, nanomboka tamin' ny vanipotoana [[Triasy Antenatenany]], tokony ho 245 tapitrisa taona lasa izay, dia namorona ny iray amin' ny sampana [[Archosauria]] roa, ary ny iray hafa dia niteraka ny [[Dinosauria]] sy ny [[Pterosauria]]. Ny filaharana Crocodilia dia mahafaoka ny voay rehetra mbola misy, voasokajy ho fianakaviana telo: ny ''[[Crocodylidae]]'' sy ny ''[[Alligatoridae]]'' ary ny ''[[Gavialidae]]''. == Fanasokajiana == Voazara ho fianakaviana telo ny Crocodilia: ny ''[[Alligatoridae]]'' sy ny ''[[Crocodylidae]]'' ary ny ''[[Gavialidae]]''. === Ny ''Alligatoridae'' === * Zana-pianakaviana ''Alligatorinae'' ** ''Alligator'' ** ''Alligator mississippiensis'' ** ''Alligator sinensis'') * Zana-pianakaviana ''Caimaninae'' ** ''Caiman'' *** ''Caiman yacare'' *** ''Caiman crocodilus'' *** ''Caiman latirostris'' ** ''Melanosuchus'' *** ''Melanosuchus niger'' ** ''Paleosuchus'' *** ''Paleosuchus palpebrosus'' *** ''Paleosuchus trigonatus'' === Ny ''Crocodylidae'' === * Zana-pianakaviana ''Crocodylinae'' ** ''Crocodylus'' *** ''Crocodylus acutus'' *** ''Crocodylus intermedius'' *** ''Crocodylus johnsoni'' *** ''Crocodylus mindorensis'' *** ''Crocodylus moreletii'' *** ''[[Crocodylus niloticus]]'' *** ''Crocodylus suchus'' *** ''Crocodylus novaeguineae'' *** ''Crocodylus palustris'' *** ''Crocodylus porosus'' *** ''Crocodylus rhombifer'' *** ''Crocodylus siamensis'' *** ''Crocodylus raninus'' (ampanakaikezina ny ''Crocodylus porosus'' dont izay tsy manana sata tsy tena mazava) ** ''Mecistops'' *** ''Mecistops cataphractus'' ** ''Osteolaemus'' *** ''Osteolaemus tetraspis'' === Ny ''Gavialidae'' === * Zana-pianakaviana ''Gavialinae'' ** ''Gavialis'' *** ''Gavialis gangeticus'' * Zana-pianakaviana ''Tomistominae'' ** ''Tomistoma'' *** ''Tomistoma schlegelii'' == Jereo koa == * [[Voay]] d7jil9l10eert1iq3p41z2pvumv7rjg 1135856 1135854 2026-04-21T09:20:27Z Thelezifor 15140 1135856 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodilia collage.jpg|vignette|372x372px|''Crocodylus porosus'' (ambony ankavia) sy ''Alligator mississippiensis'' (ankavanana) ary ''Gavialis gangeticus'' (ambany ankavia)]] Ny '''''Crocodilia''''', na '''''Crocodylia''''', dia filaharana ao amin' ny [[Reptilia]], izay miaina an-tanety sy anaty rano, manatody, mpihinana nofo, monina amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly eran' izao tontolo izao. Niseho tamin' ny endriny ankehitriny izy ireo nandritra ny tapany farany amin' ny vanim-potoanan' ny [[Kretasea]] (100,5 hatramin' ny 66,0 tapitrisa taona lasa izay). Ny razamben' izy ireo, nanomboka tamin' ny vanipotoana [[Triasy Antenatenany]], tokony ho 245 tapitrisa taona lasa izay, dia namorona ny iray amin' ny sampana [[Archosauria]] roa, ary ny iray hafa dia niteraka ny [[Dinosauria]] sy ny [[Pterosauria]]. Ny filaharana Crocodilia dia mahafaoka ny voay rehetra mbola misy, voasokajy ho fianakaviana telo: ny ''[[Crocodylidae]]'' sy ny ''[[Alligatoridae]]'' ary ny ''[[Gavialidae]]''. == Fanasokajiana == Voazara ho fianakaviana telo ny Crocodilia: ny ''[[Alligatoridae]]'' sy ny ''[[Crocodylidae]]'' ary ny ''[[Gavialidae]]''. === Ny ''Alligatoridae'' === * Zana-pianakaviana ''Alligatorinae'' ** ''Alligator'' ** ''Alligator mississippiensis'' ** ''Alligator sinensis'') * Zana-pianakaviana ''Caimaninae'' ** ''Caiman'' *** ''Caiman yacare'' *** ''Caiman crocodilus'' *** ''Caiman latirostris'' ** ''Melanosuchus'' *** ''Melanosuchus niger'' ** ''Paleosuchus'' *** ''Paleosuchus palpebrosus'' *** ''Paleosuchus trigonatus'' === Ny ''Crocodylidae'' === * Zana-pianakaviana ''Crocodylinae'' ** ''Crocodylus'' *** ''Crocodylus acutus'' *** ''Crocodylus intermedius'' *** ''Crocodylus johnsoni'' *** ''Crocodylus mindorensis'' *** ''Crocodylus moreletii'' *** ''[[Crocodylus niloticus]]'' *** ''Crocodylus suchus'' *** ''Crocodylus novaeguineae'' *** ''Crocodylus palustris'' *** ''Crocodylus porosus'' *** ''Crocodylus rhombifer'' *** ''Crocodylus siamensis'' *** ''Crocodylus raninus'' (ampanakaikezina ny ''Crocodylus porosus'' dont izay tsy manana sata tsy tena mazava) ** ''Mecistops'' *** ''Mecistops cataphractus'' ** ''Osteolaemus'' *** ''Osteolaemus tetraspis'' === Ny ''Gavialidae'' === * Zana-pianakaviana ''Gavialinae'' ** ''Gavialis'' *** ''Gavialis gangeticus'' * Zana-pianakaviana ''Tomistominae'' ** ''Tomistoma'' *** ''Tomistoma schlegelii'' == Jereo koa == * [[Voay]] j8fyrk67jl1h07tbdo1wr73izjamub8 0 299202 1135785 2026-04-20T18:58:12Z Thelezifor 15140 Fianakaviana biby mandady 1135785 wikitext text/x-wiki Ny '''''Crocodylidae''''' dia fianakaviana biby mandady ([[Reptilia]]), ao amin' ny filaharana ''[[Crocodilia]]''. Nofaritan' i [[Georges Cuvier]] izy io tamin' ny taona 1807. Anisan' io fianakaviana io teo aloha ny karazana ao amin' ny ''[[Crocodylinae]]'' sy ao amin' ny ''Tomistominae''; ny famakafakana fototarazo vao haingana anefa dia naletraka ny ''Tomistomines'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Gavialidae]]''. == Tsinjara toerana == Ny karazana ao amin' ny ''Crocodylidae'' dia hita atỳ [[Afrika]], any [[Amerika]] trôpikaly, any [[Azia Atsimo]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]], ary any [[Ôseania]]. == Fanasokajiana == === Zana-pianakaviana sy vondron-karazana === * Zana-pianakaviana ''Crocodylinae'' ** ''Crocodylus'' ** ''Voay''† * Zana-pianakaviana ''Osteolaeminae'' ** ''Osteolaemus'' ** ''Mecistops'' ** ''Brochuchus''<abbr>†</abbr> ** ''Euthecodon''<abbr>†</abbr> ** ''Rimasuchus''<abbr>†</abbr> === Karazana mbola velona === Miisa 18 ny karazana voay mbola velona: * ''Crocodylus acutus'' * ''Crocodylus halli'' * ''Crocodylus intermedius'' * ''Crocodylus johnsoni'' * ''Crocodylus mindorensis'' * ''Crocodylus moreletii'' * ''[[Crocodylus niloticus]]'' * ''Crocodylus novaeguineae'' * ''Crocodylus raninus'' * ''Crocodylus palustris'' * ''Crocodylus porosus'' * ''Crocodylus rhombifer'' * ''Crocodylus siamensis'' * ''[[Crocodylus suchus]]'' * ''Osteolaemus tetraspis'', * ''Osteolaemus osborni'' * ''Mecistops cataphractus'' * ''Mecistops leptorhynchus'' == Jereo koa == * ''[[Alligatoridae]]'' * ''[[Gavialidae]]'' bpiqh1rmkzb69a2ry10j5qpx9ldk3c2 0 299203 1135813 2026-04-21T03:03:11Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Juho Kusti Paasikivi, 1940s.jpg |anarana=Juho Kusti Paasikivi |teraka=27 Novambra 1870 |maty= 14 Desambra 1956 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Juho Kusti Paasikivi''', (teraka Johan Gustaf Hellsten tamin'ny 27 Novambra 1870, tao Koski Hl, Hämeenkoski ankehitriny; maty tamin'ny 14 Desambra 1956, tao [[Helsinki]]) dia [[mpanao politika]] [[finlandy|finlandey]] tao amin'ny Ant... » 1135813 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Juho Kusti Paasikivi, 1940s.jpg |anarana=Juho Kusti Paasikivi |teraka=27 Novambra 1870 |maty= 14 Desambra 1956 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Juho Kusti Paasikivi''', (teraka Johan Gustaf Hellsten tamin'ny 27 Novambra 1870, tao Koski Hl, Hämeenkoski ankehitriny; maty tamin'ny 14 Desambra 1956, tao [[Helsinki]]) dia [[mpanao politika]] [[finlandy|finlandey]] tao amin'ny Antoko finlandey ary taty aoriana tao amin'ny Antoko Fiaraha-miasa Nasionaly (KOK). Niasa ho Praiminisitra izy tamin'ny 1918 sy nanomboka tamin'ny 1944 ka hatramin'ny 1946, ary ho Filoha nanomboka tamin'ny 1946 ka hatramin'ny 1956. Niaraka tamin'ny mpandimby azy, Urho Kekkonen, dia namorona ny antsoina hoe Fotopampianarana Paasikivi-Kekkonen izy, izay niarovan'i Finland ny fahavelomany ho firenena manana ny fiandrianany sy demokratika akaikin'ny [[Firaisana Sovietika]] tamin'ny alàlan'ny fanekena ny firenena matanjaka sy ny tsy fiandaniana henjana nandritra ny Ady Mangatsiaka. Taorian'ny fiafaran'ny Ady Fanohizana ny Firaisana Sovietika, dia nitana ny toeran'ny Praiminisitra {{Finlandy}} indray i Paasikivi nanomboka tamin'ny Novambra 1944 ka hatramin'ny Martsa 1946. Taorian'ny fametraham-pialan'i [[Gustaf Mannerheim]] tamin'ny Martsa 1946, dia nifidy an'i Paasikivi ho Filoham-pirenena ny Parlemanta (mandritra ny fe-potoam-piasan'i Mannerheim). Nandritra ny fitondrany, dia vita ny Fifanarahana Finlandey-Sovietika tamin'ny 1948. == Jereo koa == [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 180]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1956]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] a2bzlk9jve3cebsxitkggzru3ogbpui 1135815 1135813 2026-04-21T03:04:04Z HarryWurst 36292 1135815 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Juho Kusti Paasikivi, 1940s.jpg |anarana=Juho Kusti Paasikivi |teraka=27 Novambra 1870 |maty= 14 Desambra 1956 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Juho Kusti Paasikivi''', (teraka Johan Gustaf Hellsten tamin'ny 27 Novambra 1870, tao Koski Hl, Hämeenkoski ankehitriny; maty tamin'ny 14 Desambra 1956, tao [[Helsinki]]) dia [[mpanao politika]] [[finlandy|finlandey]] tao amin'ny Antoko finlandey ary taty aoriana tao amin'ny Antoko Fiaraha-miasa Nasionaly (KOK). Niasa ho Praiminisitra izy tamin'ny 1918 sy nanomboka tamin'ny 1944 ka hatramin'ny 1946, ary ho Filoha nanomboka tamin'ny 1946 ka hatramin'ny 1956. Niaraka tamin'ny mpandimby azy, Urho Kekkonen, dia namorona ny antsoina hoe Fotopampianarana Paasikivi-Kekkonen izy, izay niarovan'i Finland ny fahavelomany ho firenena manana ny fiandrianany sy demokratika akaikin'ny [[Firaisana Sovietika]] tamin'ny alàlan'ny fanekena ny firenena matanjaka sy ny tsy fiandaniana henjana nandritra ny Ady Mangatsiaka. Taorian'ny fiafaran'ny Ady Fanohizana ny Firaisana Sovietika, dia nitana ny toeran'ny Praiminisitra {{Finlandy}} indray i Paasikivi nanomboka tamin'ny Novambra 1944 ka hatramin'ny Martsa 1946. Taorian'ny fametraham-pialan'i [[Gustaf Mannerheim]] tamin'ny Martsa 1946, dia nifidy an'i Paasikivi ho Filoham-pirenena ny Parlemanta (mandritra ny fe-potoam-piasan'i Mannerheim). Nandritra ny fitondrany, dia vita ny Fifanarahana Finlandey-Sovietika tamin'ny 1948. == Jereo koa == [[fr: Juho Kusti Paasikivi]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 180]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1956]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] li24c16yhgs73fpdetnfirjefhft17k 1135818 1135815 2026-04-21T03:17:04Z HarryWurst 36292 1135818 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Juho Kusti Paasikivi, 1940s.jpg |anarana=Juho Kusti Paasikivi |teraka=27 Novambra 1870 |maty= 14 Desambra 1956 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Juho Kusti Paasikivi''', (teraka Johan Gustaf Hellsten tamin'ny 27 Novambra 1870, tao Koski Hl, Hämeenkoski ankehitriny; maty tamin'ny 14 Desambra 1956, tao [[Helsinki]]) dia [[mpanao politika]] [[finlandy|finlandey]] tao amin'ny Antoko finlandey ary taty aoriana tao amin'ny Antoko Fiaraha-miasa Nasionaly (KOK). Niasa ho Praiminisitra izy tamin'ny 1918 sy nanomboka tamin'ny 1944 ka hatramin'ny 1946, ary ho Filoha nanomboka tamin'ny 1946 ka hatramin'ny 1956. Niaraka tamin'ny mpandimby azy, Urho Kekkonen, dia namorona ny antsoina hoe Fotopampianarana Paasikivi-Kekkonen izy, izay niarovan'i Finland ny fahavelomany ho firenena manana ny fiandrianany sy demokratika akaikin'ny [[Firaisana Sovietika]] tamin'ny alàlan'ny fanekena ny firenena matanjaka sy ny tsy fiandaniana henjana nandritra ny Ady Mangatsiaka. Taorian'ny fiafaran'ny Ady Fanohizana ny Firaisana Sovietika, dia nitana ny toeran'ny Praiminisitra {{Finlandy}} indray i Paasikivi nanomboka tamin'ny Novambra 1944 ka hatramin'ny Martsa 1946. Taorian'ny fametraham-pialan'i [[Gustaf Mannerheim]] tamin'ny Martsa 1946, dia nifidy an'i Paasikivi ho Filoham-pirenena ny Parlemanta (mandritra ny fe-potoam-piasan'i Mannerheim). Nandritra ny fitondrany, dia vita ny Fifanarahana Finlandey-Sovietika tamin'ny 1948. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-7 !mpandimby |-align="center" | [[Gustaf Mannerheim]]<br/>1944-1946 ()|| [[Juho Kusti Paasikivi]]<br/> 1946- 1956 || [[Urho Kekkonen]]<br/> 1956-1981 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == {{commonscat}} [[fr: Juho Kusti Paasikivi]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 180]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1956]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] 2g94kfwolfbxd8bswp2ycwopeng1vkx 0 299204 1135814 2026-04-21T03:03:35Z HarryWurst 36292 Pejy fihodinana mankany [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] 1135814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] 0hphq6mh2jv6eke2woezxjqsjn4e4lq 0 299205 1135819 2026-04-21T03:30:11Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Urho-Kekkonen-1977-c.jpg |anarana=Urho Kaleva Kekkonen |teraka=3 Septambra 1900 |maty= 31 Aogositra 1986 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Urho Kaleva Kekkonen''' (teraka ny 3 Septambra 1900 tao Pielavesi; maty ny 31 Aogositra 1986 tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika [[Finlandy|finlandey]] avy amin'ny Antoko Foibe. Rehefa afaka enin-taona naha-Praiminisitra azy, dia voafidy... » 1135819 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Urho-Kekkonen-1977-c.jpg |anarana=Urho Kaleva Kekkonen |teraka=3 Septambra 1900 |maty= 31 Aogositra 1986 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Urho Kaleva Kekkonen''' (teraka ny 3 Septambra 1900 tao Pielavesi; maty ny 31 Aogositra 1986 tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika [[Finlandy|finlandey]] avy amin'ny Antoko Foibe. Rehefa afaka enin-taona naha-Praiminisitra azy, dia voafidy ho Filoham-pirenena izy tamin'ny 1956. Nitana ny toerany nandritra ny 25 taona mahery izy, ka nahatonga azy ho filoham-pirenena ela indrindra tao amin'ny repoblika voafidy ara-demokratika. Tao anatin'ireo taona faramparany naha-filoha azy, dia niharatsy ny fahasalaman'i Kekkonen. Niharan'ny tsy fahasalamana izy nandritra ny diany tany Islandy. Tamin'ny 26 Oktobra 1981, dia voatery nanolotra ny fahefana tamin'ny [[Praiminisitra]] [[Mauno Koivisto]] izy, izay lasa Filoham-pirenena tamin'ny 27 Janoary 1982. Nanohy ny politikan'ny tsy fiandaniana izay narahin'ny teo alohany, [[Juho Kusti Paasikivi]], izay fantatra amin'ny anarana hoe politika Paasikivi-Kekkonen, i Kekkonen. == Biografia == Nihalehibe tao anatin'ny toe-javatra tsotra tany atsinanan'i {{Finlandy}} i Kekkonen. Zanakalahin'ny mpikapa hazo izy, ary nazoto tamin'ny fanatanjahan-tena fony izy mbola kely. Tamin'ny 1924, lasa tompondaka finlandey tamin'ny fitsambikinana avo izy. Tamin'ny naha-mpihazakazaka 100 metatra azy, dia nahatratra ny fotoana tsara indrindra niavaka izy, 11.0 segondra. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-9 !mpandimby |-align="center" | [[Juho Kusti Paasikivi]]<br/> 1946- 1956 || [[Urho Kekkonen]]<br/> 1956-1981 || [[Mauno Koivisto]]]<br/>1981-1994 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == {{commonscat}} [[fr:Urho Kekkonen]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1900]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1986]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] [[sokajy:Praiministra finlandey]] 8oh1xeyphf7o5mup5nq8ilcows5m7vi 1135820 1135819 2026-04-21T03:30:39Z HarryWurst 36292 1135820 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Urho-Kekkonen-1977-c.jpg |anarana=Urho Kaleva Kekkonen |teraka=3 Septambra 1900 |maty= 31 Aogositra 1986 |firenena={{Rosia}}, {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Urho Kaleva Kekkonen''' (teraka ny 3 Septambra 1900 tao Pielavesi; maty ny 31 Aogositra 1986 tao [[Helsinki]]) dia mpanao politika [[Finlandy|finlandey]] avy amin'ny Antoko Foibe. Rehefa afaka enin-taona naha-Praiminisitra azy, dia voafidy ho Filoham-pirenena izy tamin'ny 1956. Nitana ny toerany nandritra ny 25 taona mahery izy, ka nahatonga azy ho filoham-pirenena ela indrindra tao amin'ny repoblika voafidy ara-demokratika. Tao anatin'ireo taona faramparany naha-filoha azy, dia niharatsy ny fahasalaman'i Kekkonen. Niharan'ny tsy fahasalamana izy nandritra ny diany tany Islandy. Tamin'ny 26 Oktobra 1981, dia voatery nanolotra ny fahefana tamin'ny [[Praiminisitra]] [[Mauno Koivisto]] izy, izay lasa Filoham-pirenena tamin'ny 27 Janoary 1982. Nanohy ny politikan'ny tsy fiandaniana izay narahin'ny teo alohany, [[Juho Kusti Paasikivi]], izay fantatra amin'ny anarana hoe politika Paasikivi-Kekkonen, i Kekkonen. == Biografia == Nihalehibe tao anatin'ny toe-javatra tsotra tany atsinanan'i {{Finlandy}} i Kekkonen. Zanakalahin'ny mpikapa hazo izy, ary nazoto tamin'ny fanatanjahan-tena fony izy mbola kely. Tamin'ny 1924, lasa tompondaka finlandey tamin'ny fitsambikinana avo izy. Tamin'ny naha-mpihazakazaka 100 metatra azy, dia nahatratra ny fotoana tsara indrindra niavaka izy, 11.0 segondra. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-9 !mpandimby |-align="center" | [[Juho Kusti Paasikivi]]<br/> 1946- 1956 || [[Urho Kekkonen]]<br/> 1956-1981 || [[Mauno Koivisto]]]<br/>1981-1994 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == {{commonscat}} [[fr:Urho Kekkonen]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1900]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1986]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] [[sokajy:Praiminisitra finlandey]] 88a7nc4pqicpeuq0yw6s71mhjr86dvs 14 299206 1135821 2026-04-21T03:31:00Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Praiminisitra]] » 1135821 wikitext text/x-wiki [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Praiminisitra]] j2ur87ov4gnj5digibcjp1upt9wy15n 14 299207 1135825 2026-04-21T03:44:14Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Loka Nobel]] [[sokajy:mpanao finlandey]] » 1135825 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Loka Nobel]] [[sokajy:mpanao finlandey]] np3k3k6mb1vgotzxsmi95gvfekn9wqw 0 299208 1135828 2026-04-21T03:52:33Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= |anarana=Martti Ahtisaari |teraka=23 Jiona 1937 |maty=16 Oktobra 2023 |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Tarja Halonen''', teraka ny 24 Desambra 1943 tao [[Helsinki]], dia vehivavy mpitondra fanjakana [[Finlandy|finlandey]], Filohan'ny Repoblika {{Finlandy}} nanomboka ny 1 Martsa 2000 ka hatramin'ny 1 Martsa 2012. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10p... » 1135828 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Martti Ahtisaari |teraka=23 Jiona 1937 |maty=16 Oktobra 2023 |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Tarja Halonen''', teraka ny 24 Desambra 1943 tao [[Helsinki]], dia vehivavy mpitondra fanjakana [[Finlandy|finlandey]], Filohan'ny Repoblika {{Finlandy}} nanomboka ny 1 Martsa 2000 ka hatramin'ny 1 Martsa 2012. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-10 !mpandimby |-align="center" ||| [[Martti Ahtisaari]]<br/> 1994-2000 || [[Tarja Halonen]]<br/>2000-2012 || [[Sauli Niinistö]] <br/>2012 - |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == [[de:Tarja Halonen]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1943]] 66vrbd3y0ztfdikrx882llsg04rislo 1135829 1135828 2026-04-21T03:52:46Z HarryWurst 36292 1135829 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Martti Ahtisaari |teraka=23 Jiona 1937 |maty=16 Oktobra 2023 |firenena= {{Finlandy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Tarja Halonen''', teraka ny 24 Desambra 1943 tao [[Helsinki]], dia vehivavy mpitondra fanjakana [[Finlandy|finlandey]], Filohan'ny Repoblika {{Finlandy}} nanomboka ny 1 Martsa 2000 ka hatramin'ny 1 Martsa 2012. == Filohan'y Finlandy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Finland.svg|40px]] Filohan'y [[Finlandy]] faha-10 !mpandimby |-align="center" | [[Martti Ahtisaari]]<br/> 1994-2000 || [[Tarja Halonen]]<br/>2000-2012 || [[Sauli Niinistö]] <br/>2012 - |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == [[de:Tarja Halonen]] [[Sokajy:filohan'i Finlandy]] [[sokajy:mpanao politika finlandey]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1943]] sp5j2pt84nsc0qf16pyn0kae2oq79rg 0 299209 1135837 2026-04-21T06:32:00Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= |anarana=Holy Antsa Rabejaona |teraka=02 Jona 2002 |toerana = |maty= |firenena={{Madagascar}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilomano]] |taona niasàna= }} '''Holy Antsa Rabejaona''', (teraka tamin'ny 5 Jona 2002)<ref>[https://www.worldaquatics.com/athletes/1218535/antsa-rabejaona/profile Profile, worldaquatics.com]</ref>, mpilomano matihanina avy any {{Madagasikara}}, malaza amin'ny fampisehoana miavaka nataony teo amin'ny sehatra nasionaly s... » 1135837 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Holy Antsa Rabejaona |teraka=02 Jona 2002 |toerana = |maty= |firenena={{Madagascar}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilomano]] |taona niasàna= }} '''Holy Antsa Rabejaona''', (teraka tamin'ny 5 Jona 2002)<ref>[https://www.worldaquatics.com/athletes/1218535/antsa-rabejaona/profile Profile, worldaquatics.com]</ref>, mpilomano matihanina avy any {{Madagasikara}}, malaza amin'ny fampisehoana miavaka nataony teo amin'ny sehatra nasionaly sy iraisam-pirenena. Vao 21 taona monja izy dia mitazona firaketana nasionaly dimy ary nahazo medaly alimo efatra tamin'ny Lalao Nosy [[Ranomasimbe Indiana]] 2020.<ref>[https://tonestore.co/blogs/edito/le-portrait-dholy-antsa-rabejaona-nageuse-professionnelle-malgache#:~:text=Elle%20est%20d%C3%A9tentrice%20de%205,d%C3%A9termination%20exceptionnelle,%20une%20vraie%20inspiration. Le portrait d'Holy Antsa Rabejaona, nageuse professionnelle malgache]</ref> ==Jereo koa== [[fr:Holy Antsa Rabejaona]] [[sokajy:mpilomano malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2002]] kmsaccroqtryxoloaaf9ono9smsrzz6 1135838 1135837 2026-04-21T06:42:56Z HarryWurst 36292 1135838 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Holy Antsa Rabejaona |teraka=02 Jona 2002 |toerana = |maty= |firenena={{Madagascar}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilomano]] |taona niasàna= }} '''Holy Antsa Rabejaona''', (teraka tamin'ny 5 Jona 2002)<ref>[https://www.worldaquatics.com/athletes/1218535/antsa-rabejaona/profile Profile, worldaquatics.com]</ref>, mpilomano matihanina avy any {{Madagasikara}}, malaza amin'ny fampisehoana miavaka nataony teo amin'ny sehatra nasionaly sy iraisam-pirenena. Vao 21 taona monja izy dia mitazona firaketana nasionaly dimy ary nahazo medaly alimo efatra tamin'ny Lalao Nosy [[Ranomasimbe Indiana]] 2020.<ref>[https://tonestore.co/blogs/edito/le-portrait-dholy-antsa-rabejaona-nageuse-professionnelle-malgache#:~:text=Elle%20est%20d%C3%A9tentrice%20de%205,d%C3%A9termination%20exceptionnelle,%20une%20vraie%20inspiration. Le portrait d'Holy Antsa Rabejaona, nageuse professionnelle malgache]</ref> Nandray anjara tamin'ny [[Lalao olimpika 2024]] tany [[Paris]] izy ary [[Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023]].<ref>[https://www.lexpress.mg/2024/07/jeux-olympiques-rosina-randafiarison.html www.lexpress.mg]</ref> Izy no tompon'ny firaketana an-tsoratra amin'izao fotoana izao avy any Madagasikara amin'ny hazakazaka 100m freestyle<ref>[https://2424.mg/natation-holy-antsa-rabejaona-signe-un-nouveau-record-de-madagascar-en-100m-nage-libre/ NATATION – Holy Antsa Rabejaona signe un nouveau record de Madagascar en 100m nage libre]</ref>. ==Jereo koa== [[fr:Holy Antsa Rabejaona]] [[sokajy:mpilomano malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2002]] hfzsmnlcu90hp50ya2qrgk8igiznadf 1135839 1135838 2026-04-21T06:48:34Z HarryWurst 36292 1135839 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Holy Antsa Rabejaona |teraka=02 Jona 2002 |toerana = |maty= |firenena={{Madagascar}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilomano]] |taona niasàna= }} '''Holy Antsa Rabejaona''', (teraka tamin'ny 5 Jona 2002)<ref>[https://www.worldaquatics.com/athletes/1218535/antsa-rabejaona/profile Profile, worldaquatics.com]</ref>, mpilomano matihanina avy any {{Madagasikara}}, malaza amin'ny fampisehoana miavaka nataony teo amin'ny sehatra nasionaly sy iraisam-pirenena. Vao 21 taona monja izy dia mitazona firaketana nasionaly dimy ary nahazo medaly alimo efatra tamin'ny Lalao Nosy [[Ranomasimbe Indiana]] 2020.<ref>[https://tonestore.co/blogs/edito/le-portrait-dholy-antsa-rabejaona-nageuse-professionnelle-malgache#:~:text=Elle%20est%20d%C3%A9tentrice%20de%205,d%C3%A9termination%20exceptionnelle,%20une%20vraie%20inspiration. Le portrait d'Holy Antsa Rabejaona, nageuse professionnelle malgache]</ref> Nandray anjara tamin'ny [[Lalao olimpika 2024]] tany [[Paris]] izy ary [[Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023]].<ref>[https://www.lexpress.mg/2024/07/jeux-olympiques-rosina-randafiarison.html www.lexpress.mg]</ref> Izy no tompon'ny firaketana an-tsoratra amin'izao fotoana izao avy any Madagasikara amin'ny hazakazaka 100m freestyle Izy no mitazona ny firaketana an-tsoratry ny 100m freestyle eto Madagasikara amin'izao fotoana izao miaraka amin'ny fotoana 59'62.<ref>[https://2424.mg/natation-holy-antsa-rabejaona-signe-un-nouveau-record-de-madagascar-en-100m-nage-libre/ NATATION – Holy Antsa Rabejaona signe un nouveau record de Madagascar en 100m nage libre]</ref>. Fampisehoana izay manatsara 0.11 segondra ny firaketana nasionaly taloha (59.73), izay napetrak'i [[Tiana Muriel Rabarijaona]] tamin'ny taona 2020. ==Jereo koa== [[fr:Holy Antsa Rabejaona]] [[sokajy:mpilomano malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2002]] jwd1wtzyaa1m2cw0ew3dqs3z06e9pwj 1135840 1135839 2026-04-21T06:49:27Z HarryWurst 36292 1135840 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Holy Antsa Rabejaona |teraka=02 Jona 2002 |toerana = |maty= |firenena={{Madagascar}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilomano]] |taona niasàna= }} '''Holy Antsa Rabejaona''', (teraka tamin'ny 5 Jona 2002)<ref>[https://www.worldaquatics.com/athletes/1218535/antsa-rabejaona/profile Profile, worldaquatics.com]</ref>, mpilomano matihanina avy any {{Madagasikara}}, malaza amin'ny fampisehoana miavaka nataony teo amin'ny sehatra nasionaly sy iraisam-pirenena. Vao 21 taona monja izy dia mitazona firaketana nasionaly dimy ary nahazo medaly alimo efatra tamin'ny Lalao Nosy [[Ranomasimbe Indiana]] 2020.<ref>[https://tonestore.co/blogs/edito/le-portrait-dholy-antsa-rabejaona-nageuse-professionnelle-malgache#:~:text=Elle%20est%20d%C3%A9tentrice%20de%205,d%C3%A9termination%20exceptionnelle,%20une%20vraie%20inspiration. Le portrait d'Holy Antsa Rabejaona, nageuse professionnelle malgache]</ref> Nandray anjara tamin'ny [[Lalao olimpika 2024]] tany [[Paris]] izy ary [[Lalaon'ny Nosy ho an'ny Ranomasimbe Indianina 2023]].<ref>[https://www.lexpress.mg/2024/07/jeux-olympiques-rosina-randafiarison.html www.lexpress.mg]</ref> Izy no mitazona ny firaketana an-tsoratry ny 100m freestyle eto Madagasikara amin'izao fotoana izao miaraka amin'ny fotoana 59'62.<ref>[https://2424.mg/natation-holy-antsa-rabejaona-signe-un-nouveau-record-de-madagascar-en-100m-nage-libre/ NATATION – Holy Antsa Rabejaona signe un nouveau record de Madagascar en 100m nage libre]</ref>. Fampisehoana izay manatsara 0.11 segondra ny firaketana nasionaly taloha (59.73), izay napetrak'i [[Tiana Muriel Rabarijaona]] tamin'ny taona 2020. ==Jereo koa== [[fr:Holy Antsa Rabejaona]] [[sokajy:mpilomano malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 2002]] qus2fdvsslv9vy1kko580s3zk35jlhw 14 299210 1135842 2026-04-21T07:03:05Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Lalao]] [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] [[Sokajy:Ranomasimbe Indianina]] » 1135842 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Lalao]] [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] [[Sokajy:Ranomasimbe Indianina]] ru448cjmfrt8tjsla7gjiaiu66924x6 0 299211 1135847 2026-04-21T08:42:09Z Thelezifor 15140 Fianakaviana voay ao amin' ny filaharana Crocodilia 1135847 wikitext text/x-wiki [[Sary:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|vignette|362x362px|''Gavialis gangeticus'']] Ny '''''Gavialidae''''' dia fianakaviana voay ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]]. Ny manam-pahaizana britanika momba ny biby sady dokotera miaramila Andrew Adams (1827-1882) no nanome io anarana io tamin' ny taona 1854. Karazany roa no mbola misy amin' io fianakaviana io: ny ''Gavialis gangeticus'' sy ny ''Tomistoma schlegelii''. == Tsinjara toerana == [[Sary:Tomistoma schlegelii (2).jpg|vignette|280x280px|''Tomistoma schlegelii'']] Ny ''Gavialis gangeticus'' dia hita any [[Azia Atsimo]] fa ny ''Tomistoma schlegelii'' kosa any [[Azia Atsimo-Atsinanana]]. == Listry ny antoko == Inty ny lisitry ny antoko (vondron-karazana) araka ny ''[[The Reptile Database]]'' <small>(12</small> <small>Jolay 2011)</small> : * ''Gavialis'' <small>Oppel, 1811</small> * ''†Aktiogavialis'' <small>Vélez-Juarbe, Brochu & Santos, 2007</small> * ''†Eogavialis'' <small>Buffetaut, 1982</small> * ''†Gryposuchus'' <small>Langston, 1965</small> * ''†Hesperogavialis'' <small>Bocquentin, Villanueva & Buffetaut, 1981</small> * ''†Ikanogavialis'' <small>Sill, 1970</small> * ''†Piscogavialis'' <small>Kraus, 1998</small> * ''†Siquisiquesuchus'' <small>Brochu & Rincón, 2004</small> == Jereo koa == * ''[[Crocodylidae]]'' * ''[[Alligatoridae]]'' f6x18zcynkqy8vomd0gkus2ek4vicrp 1135848 1135847 2026-04-21T08:44:50Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1135848 wikitext text/x-wiki [[Sary:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|vignette|362x362px|''Gavialis gangeticus'']] Ny '''''Gavialidae''''' dia fianakaviana voay, biby mandady ([[Reptilia]]), ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]]. Ny manam-pahaizana britanika momba ny biby sady dokotera miaramila Andrew Adams (1827-1882) no nanome io anarana io tamin' ny taona 1854. Karazany roa no mbola misy amin' io fianakaviana io: ny ''Gavialis gangeticus'' sy ny ''Tomistoma schlegelii''. == Tsinjara toerana == [[Sary:Tomistoma schlegelii (2).jpg|vignette|280x280px|''Tomistoma schlegelii'']] Ny ''Gavialis gangeticus'' dia hita any [[Azia Atsimo]] fa ny ''Tomistoma schlegelii'' kosa any [[Azia Atsimo-Atsinanana]]. == Listry ny antoko == Inty ny lisitry ny antoko (vondron-karazana) araka ny ''[[The Reptile Database]]'' <small>(12</small> <small>Jolay 2011)</small> : * ''Gavialis'' <small>Oppel, 1811</small> * ''†Aktiogavialis'' <small>Vélez-Juarbe, Brochu & Santos, 2007</small> * ''†Eogavialis'' <small>Buffetaut, 1982</small> * ''†Gryposuchus'' <small>Langston, 1965</small> * ''†Hesperogavialis'' <small>Bocquentin, Villanueva & Buffetaut, 1981</small> * ''†Ikanogavialis'' <small>Sill, 1970</small> * ''†Piscogavialis'' <small>Kraus, 1998</small> * ''†Siquisiquesuchus'' <small>Brochu & Rincón, 2004</small> == Jereo koa == * ''[[Crocodylidae]]'' * ''[[Alligatoridae]]'' * [[Voay]] pkgf4abn3f3xq1kr91n26ki57eiqnd4 0 299212 1135850 2026-04-21T08:46:21Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Voain' i Neily]] ho [[Crocodylus niloticus]] i Thelezifor 1135850 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Crocodylus niloticus]] 93m9a3yojwr1zlb44k6c19nsd2w1e1z 0 299213 1135853 2026-04-21T09:06:31Z Thelezifor 15140 Angon-drakitra momba ny biby mandady 1135853 wikitext text/x-wiki Ny '''''The Reptile Database''''' dia angon-drakitra momba ny taksinômia ho an' ny karazam-biby misy rehetra izay antsoina matetika hoe "[[Reptilia|biby mandady]]", izany hoe ny [[bibilava]], ny [[androngo]], ny [[voay]], sfenôdôna, ny [[sokatra]] ary ny amfisbena. Tsy mikasika ny [[Dinôzôro|dinôzôra]] itỳ tranonkala itỳ, ka tsy tafiditra ao anatin' ny angon-drakitra noho izany ny [[vorona]]. Naorina tamin' ny taona 1995 amin' ny anarana hoe ''EMBL Reptile Database'' itỳ angon-drakitra itỳ, fony mbola mpianatra nahazo diplôma tao amin' ny ''European Molecular Biology Laboratory'' ao Heidelberg (any Alemaina) ny mpanorina azy, Peter Uetz. Tamin' ny Septambra 2020, ny angon-drakitra momba ny biby mandady dia nisy karazana 11&nbsp;300 eo ho eo. == Rohy ivelany == * Tranonkala ôfisialy: [https://reptile-database.reptarium.cz/ ''https://reptile-database.reptarium.cz''/] rf9gaxbjzknsyapq1c73tir8a6rvmj0 0 299214 1135857 2026-04-21T09:21:27Z Thelezifor 15140 Fianakaviana voay ao amin' ny filaharana Crocodilia 1135857 wikitext text/x-wiki Ny '''''Alligatoridae''''' dia fianakaviana voay, ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], aisan' ny biby mandady ([[Reptilia]]). I John Edward Gray no namorona azy io tamin' ny taona 1844. == Tsinjara toerana == Ny karazana ao amin' io fianakaviana io dia hita any [[Amerika]] sy any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]]. == Lisitry ny antoko == Inty ny lisitry ny antoko (vondrion-karazana) araka ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' <small>(19</small> <small>Mey 2025)</small>: * zana-pianakaviana ''Alligatorinae'': ** ''Alligator'' Cuvier, 1807 * zana-pianakaviana ''Caimaninae'': ** ''Caiman'' Spix, 1825 ** ''Melanosuchus'' Gray, 1862 ** ''Paleosuchus'' Gray, 1862 Lisitry ny antoko fôsily fototra: * † ''Balanerodus'' Langston Jr., 1965 ; * † ''Caimanoidea'' Mehl, 1916 ; * † ''Dinosuchus'' Giebel, 1876 ; * † ''Hispanochampsa'' Kalin, 1936 ; * † ''Listrognathosuchus'' Brochu, 1997 ; * † ''Musturzabalsuchus'' Buscalioni et al., 1997 ; * † ''Notocaiman'' Rusconi, 1937 ; * † ''Proalligator'' Ambrosetti, 1890. == Jereo koa == * [[Voay]] * ''[[Crocodylidae]]'' * ''[[Gavialidae]]'' tgbsvatc2bvnfynxhibiuqtdxa3q1f4 1135858 1135857 2026-04-21T09:24:44Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1135858 wikitext text/x-wiki [[Sary:Two american alligators.jpg|vignette|366x366px|''Alligator mississippiensis'']] Ny '''''Alligatoridae''''' dia fianakaviana voay, ao amin' ny filaharana [[Crocodilia]], aisan' ny biby mandady ([[Reptilia]]). I John Edward Gray no namorona azy io tamin' ny taona 1844. == Tsinjara toerana == Ny karazana ao amin' io fianakaviana io dia hita any [[Amerika]] sy any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]]. == Lisitry ny antoko == Inty ny lisitry ny antoko (vondrion-karazana) araka ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' <small>(19</small> <small>Mey 2025)</small>: * zana-pianakaviana ''Alligatorinae'': ** ''Alligator'' Cuvier, 1807 * zana-pianakaviana ''Caimaninae'': ** ''Caiman'' Spix, 1825 ** ''Melanosuchus'' Gray, 1862 ** ''Paleosuchus'' Gray, 1862 Lisitry ny antoko fôsily fototra: * † ''Balanerodus'' Langston Jr., 1965 ; * † ''Caimanoidea'' Mehl, 1916 ; * † ''Dinosuchus'' Giebel, 1876 ; * † ''Hispanochampsa'' Kalin, 1936 ; * † ''Listrognathosuchus'' Brochu, 1997 ; * † ''Musturzabalsuchus'' Buscalioni et al., 1997 ; * † ''Notocaiman'' Rusconi, 1937 ; * † ''Proalligator'' Ambrosetti, 1890. == Jereo koa == * [[Voay]] * ''[[Crocodylidae]]'' * ''[[Gavialidae]]'' chui1583c3mzjy4np3hj8qqf831b97f 0 299215 1135871 2026-04-21T11:56:33Z Thelezifor 15140 Zavamananaina azo sambo-belona sy hanin' ny hafa 1135871 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lion with buffalo cropped.jpg|vignette|369x369px|Liona nahazo remby]] Ny '''remby''' dia [[zavamananaina]] azo sambo-belona sy ​​novonoina, ary avy eo hanin' ny zavamananaina hafa izay fantatra amin' ny anarana hoe [[mpiremby]]. Ny remby (karazana rembena) dia hazain' ny mpiremby (karazana mpiremby). Misy fiantraikany mivantana amin' ny hetsiky ny zavamananaina atao remby sy ny zavamananaina mpiremby ny isa sy ny hakitroky ny mpiremby oharina amin' ny isa sy ny hakitroky ny remby. == Ohabolana == * [[Papango]] nahazo [[sokatra]]: ny remby ka azo fa ny fihinana anazy tsy hita. * Rembin' [[akoho]], tsy mitondra mody. * Remby tsy azo an' ala, vatam-be tsy nahazo an-tanàna. * Tany hatra ody remby. * [[Voronkontsy]] nihoatr' ala : levona ny raha tsara ratsy remby. == Jereo koa == * [[Firembena]] * [[Mpiremby]] 8eiv6mqxsjgouc7ze24bf1u50a7dfb2