Luziânia

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Luziânia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99618</id>
    <revision>
      <id>1135980</id>
      <parentid>1129124</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1135980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="btiymo71egrtnlrkjanbo6yc97zydx7" xml:space="preserve">{{coord|-16.252500|-47.950280}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Luziânia
|velarantany   = 3.961,5
|isam-ponina   = 209.129
|haavo = 930 m
|firenena      ={{BRA}}
|fanjakana = {{Goiás}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =Estátua de Cristo em Luziânia-GO - panoramio.jpg
|saina =Bandeira de Luziânia.png
}}
[[File:Goias Municip Luziania.svg|thumb|left| Luziania]]
'''Luziânia''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Goiás}} ao amin'ny {{Brazila}}. Ity tanàna ity dia mpamokatra vokatra fambolena, anisan'izany ny [[soja]] sy [[tsaramaso]].

==Jeografia==
Any amin'ny 68km atsimon'i [[Brasília]] no misy an'i Luziânia

Ny velarantanin'ilay tanàna dia 3.961,536 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 209.129 tamin'ny taona 2020.

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Goiás]]</text>
      <sha1>btiymo71egrtnlrkjanbo6yc97zydx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saparmurat Niyazov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189649</id>
    <redirect title="Saparmyrat Nyýazow" />
    <revision>
      <id>1136035</id>
      <parentid>734740</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T21:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andre Engels</username>
        <id>36</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Saparmyrat Nyýazow]]</comment>
      <origin>1136035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="dwu3505vn0fqj3etul75mciqutqupot" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Saparmyrat Nyýazow]]</text>
      <sha1>dwu3505vn0fqj3etul75mciqutqupot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Willy Brandt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198607</id>
    <revision>
      <id>1136046</id>
      <parentid>1133675</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1553" sha1="h5myxp7tf6ih0mbgi9yksb6qkc2ban5" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Willy Brandt
|teraka=18 Desambra 1913
|maty=8 Oktobra 1992
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika alemana]]
* [[mpanao asa soratra]]
* [[mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|thumb|Willy Brandt (1980)]]

'''Willy Brandt''' dia mpanao politika alemana (Antoko [[SPD]]), mpanao asa soratra, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 18 Desambra 1913 tao [[Lübeck]], ary maty ny 8 Oktobra 1992

Izy no praiminisitry (Chancelier) an'ny Repoblika Federalin'i  {{Alemaina}} nanomboka ny 1969 ka hatramin'ny 1974.

== Praiminisitry ny Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitry ny [[Alemaina]] faha-4
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|[[Ludwig Erhard]]&lt;br/&gt; 1963-1969 ||  [[Willy Brandt]]&lt;br/&gt; 1969-1974   || [[Helmut Schmidt]]&lt;br/&gt; 1974-1982   &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Brigitte Seebacher, Rut Brandt, Anna Carlotta Thorkildsen. Ny zanany dia Peter Brandt, Lars Brandt, Matthias Brandt. 
== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao asa soratra alemà]]
[[sokajy:mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1992]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]
[[Sokajy:Loka Nobel alemainy]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>h5myxp7tf6ih0mbgi9yksb6qkc2ban5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helmut Schmidt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>222125</id>
    <revision>
      <id>1136045</id>
      <parentid>1114005</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="4z5ore5s9hd68sq0yg42yd5xnj2v9l8" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Verteidigungsminister Helmut Schmidt.jpg
|anarana=Helmut Schmidt
|teraka=23 Desambra 1918
|maty= 10 Novambra 2015
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Helmut Heinrich Waldemar Schmidt''' dia mpanao politika (Antoko: [[SPD]]), mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 23 Desambra 1918 tao Hamburg, maty ny 10 Novambra 2015 tao {{Hamburg}}.

Izy no praiminisitry an'ny Repoblika Federalin'i  {{Alemaina}} nanomboka ny 1974 ka hatramin'ny 1982.

== Praiminisitry ny Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitry ny [[Alemaina]] faha-5
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Willy Brandt]]&lt;br/&gt; 1969-1974   || [[Helmut Schmidt]]&lt;br/&gt; 1974-1982  || [[Helmut Kohl]]&lt;br/&gt; 1982-  &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Loki Schmidt. 
== Jereo koa ==

[[sokajy:Biôgrafia]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao asa soratra]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1918]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2015]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana]]
[[Sokajy:SPD]]</text>
      <sha1>4z5ore5s9hd68sq0yg42yd5xnj2v9l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228003</id>
    <revision>
      <id>1136008</id>
      <parentid>1131326</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="500" sha1="6b5mcj3a7m605z55wb9379drk60z70o" xml:space="preserve">{{coord|44|39|N|10|56|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Modena
|firenena={{Italia}}
|isam-ponina=184.734
|velarantany= 
|fanjakana =
|faritra=
|faritany={{Emilia-Romagna}}
|ben'ny tanàna= 
|sary=Collage of Modena.jpg
|saina=Flag of Modena.svg
}}

'''Modena''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i {{Emilia-Romagna}}, {{Italia}}. Ny isam-poniny dia 184.734.

==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna any Italia]]

{{reflist}}
{{commonscat}}
[[de:Modena]]
[[fr:Modène]]
[[Sokajy:Tanàna ao Italia]]</text>
      <sha1>6b5mcj3a7m605z55wb9379drk60z70o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klaus Wowereit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229192</id>
    <revision>
      <id>1136040</id>
      <parentid>1135045</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="cqdfcer0mhcdu1x4zplhaotzg789pmr" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Klaus Wowereit
|teraka=1 Oktobra 1954
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
* [[mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
|taona niasàna=
}}
'''Klaus Wowereit''' (teraka ny 1 Oktobra 1953, tao [[Berlin]] Andrefana) dia [[mpanao politika]] [[Alemaina|alemà]] teo aloha (SPD). 
Izy no Ben'ny tanànan'i [[Berlin]] nanomboka tamin'ny 2001 ka hatramin'ny 2014 ary iray amin'ireo filoha lefitra federaly tao amin'ny [[SPD]] nanomboka tamin'ny 2009 ka hatramin'ny 2013. Nahazo laza iraisam-pirenena izy tamin'ny taona 2001 rehefa nanambara ampahibemaso ny vahoaka hoe: ''Pelaka aho - ary zavatra tsara izany!'' 
Fotoana fohy taorian'izay, tamin'ny 2003, dia namorona ny andian-teny hoe ''mahantra i Berlin, nefa maninton''.

{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1954]]</text>
      <sha1>cqdfcer0mhcdu1x4zplhaotzg789pmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ambohidrapeto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230941</id>
    <revision>
      <id>1136068</id>
      <parentid>1111124</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="a7qjnh668q8ef7f0gkh1zuhq3hi339p" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Ambohidrapeto
|faritany=Antananarivo
|isam-ponina=27310
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=Ambohidrapeto.jpg
|saina=
|fanjakana=NC
|ben'ny tanàna=NC}}
'''Ambohidrapeto''' dia [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin' ny [[Distrikan'Antananarivo-Atsimondrano|distrikan' Antananarivo Atsimondrano]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 27 310 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11705 ary ny kaodin-distrika dia 117

== Toekarena ==

=== Fambolena sy fiompiana ===
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia pomme de terre.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny isan'omby dia 1459.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia pomme de terre.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
95 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
10 ny mponina no manao asa tanana.
150 no isan'ny ombivavy be ronono.
65 ny mponina no miasa tany.
20 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
88 no isan'ny kisoa.

=== Fotodrafitrasa ===
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Ny JIRAMA no manome ny rano.

=== Fitaterana ===
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 1000 Fmg.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.
Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io.
Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

=== Fari-piainana ===
35 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
15 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.
25 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

=== Olana ===
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 18.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Jreo koa ==

* [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]]

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>a7qjnh668q8ef7f0gkh1zuhq3hi339p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsiafahy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230952</id>
    <revision>
      <id>1136067</id>
      <parentid>1111248</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3014" sha1="44qgw93hhcc20i5x6ep8bvqyuvjqou4" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Tsiafahy
|faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]]
|faritra = [[Analamanga]]
|isam-ponina=13324
|firenena={{Madagasikara}}
|sary =Commune Tsiafahy.jpg
|saina=
|fanjakana=NC
|velarantany=
|ben'ny tanàna=
|tanàn-dehibe=
|tanàna=}}
'''Tsiafahy''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin' ny fivondronan' [[Distrikan'Antananarivo-Atsimondrano|Antananarivo-Atsimondrano]], [[faritra Analamanga]], [[Faritanin'i Antananarivo]]. Ny isa-mponiny dia 13 324 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000. Ny kaodim-pitaraisana dia 11743 ary ny kaodim-pivondronana dia 117

== Vokatry ny fambolena ==
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia petits pois.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia vary.
Ny isan'omby dia 1060.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia fraise.
1 ny mponina no manao asa tanana.
81 no isan'ny ombivavy be ronono.
90 ny mponina no miasa tany.
9 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
110 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.

== Fotodrafitrasa ==
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 0 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 0 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

== Fahasoavana ==
20 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
60 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.
8 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
12 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.

== Olana ==
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
{{Analamanga}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>44qgw93hhcc20i5x6ep8bvqyuvjqou4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anjely</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240163</id>
    <revision>
      <id>1136030</id>
      <parentid>1132269</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T19:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1136030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17471" sha1="0xmwrw0r0u86frqtkhpi1p5veoh2zmr" xml:space="preserve">[[Sary:Bernhard Plockhorst - Schutzengel.jpg|vignette|''Anjely mpiambina,'' nataon' i Bernhard Plockhorst|328x328px]]
[[Sary:The Wounded Angel - Hugo Simberg.jpg|right|thumb|200px|''Ilay anjely maratra'', Hugo Simberg, [[1903]]]]
Ny '''anjely''', araka ny [[fivavahana]] sy [[fedrà]] maro, dia zava-manan' aina any an-danitra, fanahy, izay irahin' [[Andriamanitra]] ho [[Mpanelanelana (finoana)|mpanelanelana]] azy sy ny olona ety ambonin' ny tany sady ho mpampita ny hafatra sy ny sitrapon' Andriamanitra amin' ny olona (anjely tsara), na koa manatanteraka ny sitrapony tsy araka ny sitrapon' Andriamanitra (anjely ratsy, amin' ny [[jodaisma]] sy ny [[kristianisma]]).

Mety hampianatra, hanome vaovao, na hanome baiko avy amin’ Andriamanitra ny anjely. Mety ho tsara na ratsy ny anjely, ka ny ratsy dia atao hoe [[Devoly]] sy [[demony]] (na demonia) fa ny tsara kosa dia atao hoe anjely fotsiny. Miresaka momba ny anjely ny [[Soratra Masina|soratra masin]]' ny Jiosy (''[[Tanakh]]'') sy ny an' ny Kristiana (''[[Baiboly]]'') ary ny an' ny Silamo (''[[Kor'any]]''). Ny taranja [[Teôlôjia|teôlôjika]] ianarana ny amin' ny anjely dia ny [[anjelôlôjia]].

== Fiforonan-teny ==
Ny teny hoe ''anjely'' dia fanagasiana ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] hoe ''angel,'' izay avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''agelus,'' izay avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ἄγγελος / ''ággelos'' (vakina hoe ''ángelos''), izay midika hoe &quot;iraka&quot; na &quot;iraka mitondra hafatra&quot;. Iray tarika amin' ny teny hoe ''εὐαγγέλιον'' / ''euangélion'' izay midika hoe &quot;vaovao mahafaly&quot; na &quot;hafatra mahafaly&quot; na &quot;filazan-tsara&quot; sady nohagasina hoe ''evanjely'' hanondroana [[Filazantsara|ireo boky efatra voalohany]] ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] ny teny hoe ''anjely''.

== Ny anjely araka ny zôrôastrisma ==
Ao amin' ny [[zôrôastrisma]] dia misy ny firesahana zava-mananaina mitovy amin' ny anjely. Ohatra, ny olona tsirairay dia manana anjely mpiambina iray, antsoina hoe ''fravashi''. Miaro ny olombelona sy ny zavaboary hafa izy ireo, ary maneho ny herin' Andriamanitra koa. Ny ''amesha spenta'' dia matetika noheverina ho anjely, na dia tsy misy firesahana mivantana momba azy ireo mampita hafatra, fa fielezan’ ny tenan’ i [[Ahora Mazda|Ahura Mazda]], andriamanitry ny zôrôastrisma. Taty aoriana vao nanam-pisiana manokana izy ireo, mifandray amin' ny lafiny samihafa momba ny [[Famoronana (finoana sy fedrà)|famoronana]].

== Ny anjely araka ny fivavahana jiosy ==
Ny fivavahana jiosy ([[jodaisma]]) dia mifototra amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly jiosy) izay mitovy amin' ny [[Testamenta Taloha]] ao amin' ny [[Baiboly prôtestanta]]. Nefa misy koa ny lovantsofina ivelan' ny Tanakh. Ao amin' io boky io, ny teny hoe מַלְאָךְ / ''mal’akh'' na ''mal’ekh'' dia midika hoe &quot;iraka&quot; (irak' Andriamanitra) na &quot;mpitondra hafatra&quot; ka mety manondro tokoa ny anjely nefa koa mety manondro ny [[mpaminany]] (Isa. 14.32) na ny [[Mpisorona jiosy|mpisorona]] (Mal. 2.7).

=== Ny anjely araka ny ''Tanakh'' na ny Testamenta Taloha ===

==== Ny teny na andian-teny ilazana ny anjely ====
Hita ao amin' ny ''[[Bokin' ny Genesisy]]'' (na ''Bokin' ny Jenezy'') (hebreo: ''Sefer Bereshit''), ny ''[[Bokin' i Jôba]]'' (hebreo: ''Sefer Iyyov''), ny ''[[Bokin' i Jôsoa]]'' (hebreo: ''Sefer Yehoshua''), ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|Bokin' ny Mpanjaka]]'' (hebreo: ''Sefer Melakhim''), ny ''[[Bokin' i Daniela]]'' (na ''Bokin' i Daniely'') (hebreo: ''Sefer Daniel'') sy ny ''[[Bokin' ny Mpitsara]]'' (hebreo: ''Sefer Shoftim''), ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara]]'' (hebreo: ''Sefer Divrei haYamim'') sy ny boky hafa koa ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] ny momba ny anjely. Ny Testamenta Taloha dia miantso ny anjely hoe:

* ''בני'' ''האלהים''  / ''bənê hāʼĕlōhîm'' &quot;[[zanak' Andriamanitra]]&quot; (Gen. 6.1-4; Joba 1.6);
* צבאות / ''sabaoth'' izay nadika hoe &quot;tafik' i Iahveh&quot; na &quot;tafiky ny Tompo&quot; (Jôs. 5. 14), na &quot;tafiky ny lanitra&quot; (1Mpanj. 22.19);
* הקודשים / ''haqqôd̠əšîm'' (&quot;masina&quot;) (Jôb. 5.1; Dan. 7.13);
* מלאך יהוה / ''mal’akh IHVH'' (&quot;irak' i Iahveh&quot; na &quot;iraky ny Tompo&quot;) dia heverin' ny mpandinika ny Baiboly fa manambara ny fisehoan' Andriamanitra tenany mihitsy (Gen. 16.7-11; Gen. 22.11-15; Mpits.13);
* Hita ao amin' ny [[Bokin' i Isaia]] ny hoe מַלְאַךְ פָּנָיו / ''mal’ak panav'' (&quot;iraky ny fanatrehany&quot;: fanatrehan' Andriamanitra) (Is. 63.9) na ny hoe מלאך הפנים / ''mal’ak ha panim'' (&quot;iraky ny tavany&quot;: tavan' Andriamanitra);
* Hita koa ny hoe מלאך אלהים / ''mal'āk̠ 'ĕlōhîm'' (&quot;irak' Andriamanitra&quot;) sy ny hoe העליונים / ''hā'elyônîm'' (&quot;ny avo&quot;);

==== Anjely fantatra anarana ====
Roa ny anjely fantatra anarana ao amin' ny Tanakh, dia i [[Gabriela (arikanjely)|Gabriela]] na Gabriely (Dan. 8.16-26) sy i [[Mikaela (arikanjely)|Mikaela]] na Misely (Dan.12.1). Ny ''[[Bokin' i Tôbia]]'' ([[Boky deoterokanonika|boky deoterôkanonika]] katôlika na [[Apôkrifan' ny Baiboly|apôkrifa prôtestanta sy jiosy]]) dia miresaka momba ny anjely [[Rafaela (arikanjely)|Rafaely]] (na Rafaela) niaraka tamin' i Tôbia (Tôbia. 12.15).

==== Ny fisehoan' ny anjely ====
[[Sary:Leloir - Jacob Wrestling with the Angel.jpg|vignette|''Mitolona amin'ny anjely i Jakoba'', nataon'i Alexander Louis Leloir tamin'ny 1865|274x274px]]
Nisy anjely niteny tamin' i [[Hagara]], vady sy mpanompon' i [[Abrahama]] nandositra ny tompovaviny [[Saraha]], anjely izay nanambara tamin' i Abrahama ny hahaterahan’ i [[Ismaela]] sady nampanantena azy taranaka maro (Gen. 16.7-11). 

Nisy koa [[Anjelin' ny Tompo|anjelin' i Iahveh]] (na anjelin' i Jehovah na anjelin' ny Tompo) niseho tamin' i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]] tao Mamre (na Mambre) nanambara taminy ny hahaterahan' i [[Isaka zanak'i Abrahama|Isaka]] sy ny handravana an' i [[Sôdôma]] (Gen. 18-19). 

Tamin' ny saika hanaovan' i Abrahama sorona an' i Isaka zanany dia nisy anjelin' i Iahveh nisakana izany ka nanome azy ondry ho solony (Gen. 22.11-15). Nisy anjely niseho tamin' i [[Jakôba (patriarka hebreo)|Jakôba]] tamin' ny alalan’ ny [[nofy]] raha natory izy (Gen. 28.11-19). 

Nitolona tamin' anjely i Jakôba sady nisehoan' Andriamanitra, ka nahazoany ny anarana hoe ''Israely'', izay midika hoe &quot;mpitolona amin' Andriamanitra&quot;. (Gen. 32.28). Nanambara mialoha ny hahaterahan' i [[Samsona|Samsôna]] tamin-drainy ny anjely iray (Mpits. 13). 

==== Ny toetra sy ny fahefan' ny anjely ====
Mahery ny anjely, ka anjely iray fotsiny dia nandripaka ny olo-mahery tao amin' ny tafik' i [[Asiria]] izay hiady amin' i [[Hezekia]] (Ezekiasa) mpanjaka (2 Tant. 32.21). Nisy anjely nanidy ny vavan' ny liona tao amin' ny lavaka nisy an' i [[Daniela]] (Dan.6.22). 

=== Araka ny lovantsofina jiosy sy ny literatiora apôkaliptika ===
Ny [[literatiora apôkaliptika]] sy ny [[lovantsofina]] jiosy ivelan' ny Tanakh taorian' ny [[fahababoana tany Babilôna]] dia miresaka betsaka ny amin’ ny anjely sy ny [[demony]].

==== Mpanalalana ny anjely ====
Voizin' ireo literatiora ireo fa tsy takatry ny olombelona Andriamanitra ka ny anjely no hanalalana azy amin' Andriamanitra sy hitondra ny [[vavaka]] ataony mankany aminy.

==== Ny fanjakàn' i Satana sy ny fanjakan' Andriamanitra ====
Misy ny fanjakan' i [[Satana]] sy ny fanjakan' Andriamanitra. Ao amin' ny fanjakan' i Satana no misy ireo [[Anjely potraka|anjely nikomy]] tamin' Andriamanitra, ka nahatonga ny [[ratsy]] rehetra eto an-tany: ireo no atao hoe demony na demonia. Ity tontolo ankehitriny ity dia eo ambany fahefan' ireo anjely ratsy tarihin' i Satana. Ny fanjakan' Andriamanitra kosa dia misy ireo anjely tsara izay manoa mandrakariva an' Andriamanitra. Ho resy ihany anefa i Satana sy ny anjely miaraka aminy amin' ny farany ka ny fanjakan' Andriamanitra kosa hiverina eto amin' izao tontolo izao. Izany no ivon' ny [[literatiora apôkaliptika]] jiosy.

== Ny anjely araka ny fivavahana kristiana ==
Ny voalaza momba ny anjely ao amin’ ny [[Testamenta Taloha]] dia noraisin' ny [[Kristianisma|Kristiana]] ka nampifamenoiny amin' izay voasoratra ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]. Ao koa ireo [[lovantsofina]] kristiana ivelan' ny Baiboly mikasika ny anjely.

=== Araka ny Testamenta Vaovao ===
Miresaka ny amin' ny anjely ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Evanjelin' i Matio]]'', ny [[Filazantsara araka an' i Lioka|''Evanjelin' i Liok''a]], ny ''[[Asan' ny Apôstôly]]'', ny [[Apôkalipsan' i Joany|''Apôkalipsin' i Joany'']] ary ireo [[Epistily]] (na Epistola) ao amin' ny Testamenta Vaovao.

==== Fisehoan' ny anjely sy ny asany ====
Nisehoan’ ny anjely [[Gabriela (anjely)|Gabriela]] i [[Zakaria (rain'i Joany)|Zakaria]] talohan' ny hahaterahan' i [[Joany mpanao batisa|Joany Batista]] (na Jaona mpanao batisa) zanany (Lio. 1.7). Nanambara ny hahaterahan' i [[Jesoa]] koa ny anjely Gabriela (Lio. 1.21; 2.9). Nisy anjely marobe niseho tamin' ny mpiandry ondry tany an-tsaha nilaza ny [[fahaterahan'i Jesoa|fahaterahan' i Jesoa]] (Lio. 2.9). Nampandositra an' i [[Jôsefa (vadin'i Maria)|Jôsefa]] sy i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] ho any Egipta mba tsy hamonoan' i [[Herôda Lehibe|Herôda]] mpanjaka an' i Jesoa zazakely ny anjely iray ary nampiverina azy ireo indray hody any [[Nazareta]] rehefa maty ny mpanjaka (Mat. 1-2). Nisy anjely nanakodia ilay vato nandrindrina ny fasan' i Jesoa. (Mat. 28.2). Nisy anjely koa hitan’ ireo mpamangy fasana tao amin’ ny fasana nilevenan’ i Jesoa tamin’ ny [[Fitsanganan-ko velona (kristianisma)|nitsanganany ho velona]] (Mat. 28.3). Novohan’ ny anjely ny tranomaizina nisy ireo [[Apôstôly roa ambin'ny folo|Apôstôly]] (Asa 5.19). Nisy [[anjelin'ny Tompo|anjelin' ny Tompo]] niteny tamin' i [[Filipo]] ho any Gaza mba hitoriteny amin' ny tandapa Etiôpiana iray (Asa 8.26). Nafahan' ny anjelin' ny Tompo avy tao amin' ny tranomaizina i [[Simona Petera|Petera]] (Asa 12.7). Nisy anjelin' Andriamanitra namely an' i Herôda izay nolazain' ny olona ho manana ny feon' Andriamanitra raha nikabary (Asa 12.23).

==== Resak' i Jesoa momba ny anjely ====
Niresaka ny amin' ny anjely izay hiaraka aminy miverina avy any an-danitra i [[Jesosy|Jesoa]] (Mat. 25.31). Niresaka ny amin' ny anjely mifaly noho ny fahitany mpanota mibebaka izy (Lio. 15.10). Niresaka momba ny [[anjely mpiambina]] ny madinika (ny ankizy sns) koa izy (Mat. 18.10).

==== Ny toetran' ny anjely ====
Zavamananaina ara-panahy na [[fanahy]] ny anjely (Heb. 1.13-14). Tsy manambady sady tsy mety maty ny anjely (Mat. 22.30; Mar. 12.25; Lio. 20.34-36). Mahery ny anjely hiaraka amin' i Jesoa avy any an-danitra (2Th.1.7). Mahery noho ny olona ny anjely (2Pet. 2.11). Manasitrana koa ny anjely tao amin' ny farihy [[Siloama]] (Jao. 5.4).

==== Anjely fantatra anarana ao amin' ny Testamenta Vaovao ====
'''Mikaela'''

I [[Mikaela (arikanjely)|Mikaela]] dia voalaza fa nifanditra ny amin’ ny fatin' i [[Mosesy]] tamin' ny [[Devoly]] (Joda 9). Hiady amin' ny [[Dragona (Baiboly)|dragona]] any an-danitra i Mikaela sy ny anjely maro miaraka aminy (Apôk. 12.7).

'''Gabriela''' 

Nilaza tamin' i [[Zakaria (rain'i Joany)|Zakaria]] ny hahaterahan' i [[Joany Batista]] ny anjely Gabriela (Lio 1.19). Nankany amin' i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] i Gabriela hanambara ny hahaterahan' i Jesoa (Lio. 1.26).

=== Araka ny boky apôkrifa sy ny lovantsofina kristiana ===
Ny boky [[Apôkrifan' ny Baiboly|apôkrifa]] no tena miresaka be momba ny anjely. 

==== Ny toetran' ny anjely sy ny asany ====
Ny boky apôkrifa toy ny ''[[Bokin' i Henôka]]'' sy ny ''[[Bokin' ny Jobily]]'' dia miresaka ny amin' ny anjely. Ao amin' ny ''Bokin' i Henôka'' (1Hen. 89.59; 90.14) dia voalaza fa nandefa mpiandry ondry na anjely miisa 70 Andriamanitra mba hiandry an' i Israely taorian' ny [[Fahababoana tany Babilôna|fahababoana]], ka ny [[Arikanjely|arkanjely]] Mikaela (na Misely) no ho lohan' i Israely. Voasoratra koa fa samy manana ny [[anjely mpiaro]] azy ny zava-drehetra eto an-tany hatramin’ ny fizaràn-taona aza. Mitondra ny [[Vavaka|vavaky]] ny olona eo amin' Andriamanitra ny anjely (1Hen. 90.3), mitari-dalana ny olombelona koa izy ireo (1Hen. 60.11). Voalaza ao amin’ ny ''Bokin’ ny Jobily'' (Jobily 2.2) fa noforonina tamin' ny andro voalohan' ny [[Famoronana]] ny anjely sy ny andraikiny. Ny isam-batan' olona dia samy manana ny anjely mpiaro azy. Misy ambaratongam-boninahitra sahala amin’ ny an' ny miaramila ny anjely ka manana anarana izay manambara ny andraikitra nankinin' Andriamanitra aminy avy ny ambaratonga tsirairay.

==== Anaran' anjely sy sokajiny ====
Misy ny anjely tsara, dia ireo anjely lehibe na [[Arikanjely|arkanjely]] sy ireo anjely tsotra izay tsy fantatra anarana ny ankamaroany, ary misy koa ny anjely ratsy izay atao hoe [[demony]].

'''''Anjely tsara'''''

Ny anjely mpitarika ny anjely ([[Arikanjely|arkanjely]]) dia indraindray miisa efatra (i [[Mikaela (arikanjely)|Mikaela]], i [[Rafaela (arikanjely)|Rafaela]], i [[Gabriela (arikanjely)|Gabriela]] ary i [[Oriela (anjely)|Oriela]] na Fanoela), indraindray fito (i Mikaela, i Rafaela, i Gabriela, i Oriela, i [[Ragoela (anjely)|Ragoela]], i [[Sarakaela (anjely|Sarakaela]] ary i [[Remiela (anjely)|Remiela]]).

'''''Anjely ratsy'''''

Maro ny anaran' anjely ratsy na [[devoly]], fa ny tena fantatra dia i [[Losifera]]. Ao koa i [[Samaela]].

== Ny anjely araka ny finoana silamo ==
Ao amin' ny finoana [[silamo]], ny anjely dia tsy afaka handà ny asa ampanaovin' Andriamanitra azy satria tsy mitovy amin’ ny olombelona sy ny [[jiny]] izay manan-tsafidy. Tsy hotsaraina izy ireo amin’ izany. Tsy lahy tsy vavy ny anjely. Tsy miteraka izy. Tsy misy noho izany ny atao hoe anjely ratsy.

=== Araka ny boky Kor'any ===
Ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] dia manao ny anjely hoe ملاك / ''malāk'' (raha tokana) na ملاًئِكة / ''malā'ikah'' (raha maro)&quot;. Irak' Andriamanitra ny anjely. Namboarin' Andriamanitra tamin' ny hazavana na ny rivotra mafana izy ireo.

==== Anjely niresaka amin’ ny olona ====
Voaresaka ao amin’ ny boky [[Korana|Kor'any]] ny anjely Jibrily (Gabriela/Gabriely) izay nampita ny fanambaràna ny zava-miafina tamin' ireo [[mpaminany]]. Miresaka momba an’ i Mikaela koa io boky io. Niteny tamin’ ny olona ny anjely: ohatra tamin' i Ibrahima (Abrahama) sy tamin' i Zakaria ary tamin' i Mariama ([[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]]).

==== Ny asa sy ny toetran' ny anjely ====
Tsy afaka manota ka tsy hanaraka ny sitrapon' Andriamanitra ny anjely. Sady tsy lahy no tsy vavy izy. Ambony noho ny olona rehetra, afa-tsy ny mpaminany [[Mohameda|Mohamady]], ny anjely. Manohana sy miaro ny mpino amin’ ny fahavalony ny anjely. Misy ny anjely [[Fanelanelanana (finoana)|mpanelanelana]] ny olona sy Andriamanitra, ny [[anjely mpiambina]], ny anjely mpitana an-tsoratra ny ratsy sy ny tsara ataon' ny olombelona ary ny anjely mpitondra ny fanambaràna ny miafina.

==== Ny anaran' anjely hita ao amin' ny Kor'any ====
Ireto ny anaran' anjely hita ao amin' ny Kor'any:

* I Jibril, Jibrail na Jabril (Gabriela): anjely nirahin’ Andriamanitra nanambara tamin’ ny mpaminany [[Mohamady]] ny teny rehetra ao amin’ ny Kor'any tao amin’ ny lavabaton' i Hirā.

* I Mikael (Mikaela): anjely amin' ny [[Fitsarana farany]] misahana ny fandanjana ny asa tsara sy ratsy nataon' ny olombelona.

* I Malik na Malek: anjely mpiambina ny [[helo]].

=== Araka ny lovantsofina ===
Misy anaran’ anjely tsy voasoratra ao amin’ ny Kor'any nefa fantatra amin' ny alalan' ny [[lovantsofina]] dia i Azraela (na Izrā’il) sy i Rafaela (na Isrāfil) ary i Ridoana (na Ridwan).

* Izrā’il ([[Azraela]]): anjelin' ny fahafatesana (''Malak-Al-Mawt'') izay hanaisotra ny [[Fanahin'olombelona|fanahi]]&lt;nowiki/&gt;n' ny olona maty. Nofaiziny ireo Egiptiana tsy nanaraka ny tenin' Andriamanitra nampitondrainy an’ i [[Arona|Aarona]] sy i [[Mosesy]].
* Isrāfil ([[Rafaela (arikanjely)|Rafaela]] na Rafaely): anjely mpitsoka trompetra amin' ny andro [[Fitsanganan-ko velona|hitsanganan' ny maty]] ho velona.
* Ridwan: anjely mpiambina ny [[paradisa]].

== Jereo koa ==
* [[Devoly]] - [[Satana]] - [[Demony]] - [[Jiny]] - [[Serafima]] - [[Kerobima]]
* [[Ambaratongan' ny Anjely]]

* [[Andriamanitra (ankapobeny)|Andriamanitra]] - [[arkanjely]] - anjely - [[fanahy]] (ao amin' ny [[fanandroana]] sy ny [[sikidy]]): [[Adnakiela]] - [[Agiela]] - [[Ambriela]] - [[Haniela|Anaela]] - [[Apôlôna (andriamanitra)|Apôlôna]] - [[Asmôdela]] - [[Atena (andriamanibavy)|Atena]] - [[Barbiela]] - [[Barkiela]] - [[Bartsabela]] - [[Diana (andriamanibavy)|Diana]] - [[Gabriela (anjely)|Gabriela]] - [[Grafiela]] - [[Hagiela]] - [[Hamaliela]] - [[Haniela|Hanaela]] - [[Asmôdeo|Hasmôday]] (''na [[Asmôdeo]]'') - [[Hismaela]] - [[Jôfiela]] - [[Jonô (andriamanibavy)|Jonô]] - [[Jopitera (andriamanitra)|Jopitera]] - [[Kasiela]] - [[Kedemela]] - [[Keresy (andriamanibavy)|Keresy]] - [[Malkidaela]] - [[Marsa (andriamanitra)|Marsa]] - [[Merkiora (andriamanitra)|Merkiora]] - [[Mikaela (arkanjely)|Mikaela]] - [[Moriela (anjely)|Moriela]] - [[Nakiela]] (''Nakhiel'') - [[Neptiona (andriamanitra)|Neptiona]] - [[Rafaela (arkanjely)|Rafaela]] - [[Sakiela]] - [[Samaela]] - [[Sarakiela]] (''Sarachiel'') - [[Satiorna (andriamanitra)|Satiorna]] - [[Sôrata]] (''Sorath'') - [[Taftartarata]] - [[Tiriela]] (''Tiriel'') - [[Venosy (andriamanibavy)|Venosy]] - [[Verkiela]] - [[Vesta (andriamanibavy)|Vesta]] - [[Volkano (andriamanitra)|Volkano]] - [[Zazela]] - [[Zoriela]]

[[Sokajy:Anjely]]</text>
      <sha1>0xmwrw0r0u86frqtkhpi1p5veoh2zmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ranavalona III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259424</id>
    <revision>
      <id>1136012</id>
      <parentid>1135903</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fiakarana eo amin' ny fiketrahana */</comment>
      <origin>1136012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14997" sha1="8qy9vgp2x61c27sygz9wqtu6wuaa0y6" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo.      

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Prôtektôrata ==
Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. 

Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady.

Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896.

== Fiafaran' ny fitondrany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III  tamin' ny taona 1917.

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>8qy9vgp2x61c27sygz9wqtu6wuaa0y6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136019</id>
      <parentid>1136012</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17913" sha1="nyuzgyir79skv6235bafwqi02etv06o" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo.      

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary nanan-jo hahazo fitsaboana manokana avy amin'ny governemantan'i Madagasikara sy zo hanofa trano sy tany maharitra ny olom-pirenena frantsay. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara tamin'i Frantsa ho ampiasainy mandritra ny zato taona ny tanànan' Antsiranana any avaratra, efa lasan' i Frantsa rahateo i Nosy Be sy Nosy Boraha (Sainte-Marie). Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny teny hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra ny valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan'ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana an'i Fanjakan'i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i Etazonia Grover Cleveland ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo lamba volon'ondry, sokitra tandrok'omby ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. 


Niharihary ny tsy faneken-dRanavalona III ny ho eo ambany fifehezan' ny Frantsay ka tamin' ny taona 1895 ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne dia naka an' [[Antananarivo]]. 

Rehefa tonga tao [[Antananarivo]] ny miaramila frantsay tamin' ny Septambra 1895, dia namotika ny lapan' ny mpanjaka tamin' ny alalan' ny [[tafondro]], izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady.

Izany fidiran' ny Frantsay an-keriny izany dia niteraka korontana eran' ny Nosy nefa nanaiky ny ho [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|ambany fiarovan' i Frantsa]] ny fanjakan-dRanavalona III tamin' ny farany, tamin' ny taona 1896.

== Fiafaran' ny fitondrany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Naongan' ny Frantsay tamin' ny fitondrany Ranavalona III tamin' ny taona 1897 nahatongavan' ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Galiéni]] teto Madagasikara ka natao sesitany tany [[La Réunion]] avy eo tany [[Aljeria]] noho ny raharaha ''[[Menalamba]]'' izay fihetseham-bahoaka nanoheran' ny Malagasy ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahan-tany]]. Lasa zanatany frantsay tanteraka amin' izay i [[Madagasikara]]. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III  tamin' ny taona 1917.

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>nyuzgyir79skv6235bafwqi02etv06o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136031</id>
      <parentid>1136019</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T19:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara */</comment>
      <origin>1136031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20696" sha1="nx8ruei1avqaglc9p8rq06tm025z09n" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo.      

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitiditra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), [[Mahajanga I|Mahajanga]] (14 janoary 1895). Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 16 marsa 1895) ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895. Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia protectorat frantsay i Madagasikara, tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.  

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Maty tany an-tsesitany Ranavalona III  tamin' ny taona 1917.

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>nx8ruei1avqaglc9p8rq06tm025z09n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136032</id>
      <parentid>1136031</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T19:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara */</comment>
      <origin>1136032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20745" sha1="g4xxgicdbn4njwj1ctzrdj7zlbh7xr3" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo.      

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitiditra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), [[Mahajanga I|Mahajanga]] (14 janoary 1895). Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 16 marsa 1895) ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895.   

Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.  

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Maty tany an-tsesitany Ranavalona III  tamin' ny taona 1917.

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>g4xxgicdbn4njwj1ctzrdj7zlbh7xr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136033</id>
      <parentid>1136032</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T20:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tany an-tsesitany */</comment>
      <origin>1136033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22774" sha1="qpz12gbaj5asvrere53ebgepvea78ph" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo.      

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitiditra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), [[Mahajanga I|Mahajanga]] (14 janoary 1895). Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 16 marsa 1895) ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895.   

Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.  

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. 

Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao.

Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa.

Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Ramasindrazana nenitoany, hampiarahana aminy ihany koa Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy.

Maty tany an-tsesitany Ranavalona III  tamin' ny taona 1917.

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>qpz12gbaj5asvrere53ebgepvea78ph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136034</id>
      <parentid>1136033</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T21:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tany an-tsesitany */</comment>
      <origin>1136034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22998" sha1="bzn3dq753e88lmujcnps1bwevqmxmmu" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo.      

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitiditra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), [[Mahajanga I|Mahajanga]] (14 janoary 1895). Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 16 marsa 1895) ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895.   

Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.  

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. 

Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao.

Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa.

Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/diasporas/7019&lt;/ref&gt;.

Maty tany an-tsesitany Ranavalona III  tamin' ny taona 1917.

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>bzn3dq753e88lmujcnps1bwevqmxmmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Fe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260538</id>
    <revision>
      <id>1135993</id>
      <parentid>1116233</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lopezsuarez</username>
        <id>27241</id>
      </contributor>
      <origin>1135993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="2lprfs1nxd64c5v7z59yvn9j0sez9kz" xml:space="preserve">{{coord|37.188560|-3.718870}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Santa Fe
|velarantany   =
|faritany      = [[Andalusia]]
|isam-ponina   = 15430
|firenena      = {{Espaina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          = Ayuntamiento de Santa Fe (Granada).jpg
|saina         = Escudo de Santa Fe (Granada).svg
}}

'''Santa Fe''' dia tanàna ao amin'ny faritr'i [[Andalusia]] ao amin'ny [[Espaina]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 15430 mponina tamin'ny taona 2015.&lt;ref name='geocities'&gt;[http://download.geonames.org/export/ Espaina] ao amin'i geonames.org, novangiana ny 13/12/2018 &lt;/ref&gt;

=== Toe-tany ===
{{...}}

== Jereo koa ==
* [[Espaina]]
** [[Andalusia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{vangovango|Espaina}}

[[sokajy:Tanàna ao Espaina]]
[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Andalusia]]</text>
      <sha1>2lprfs1nxd64c5v7z59yvn9j0sez9kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aviavy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282435</id>
    <revision>
      <id>1135987</id>
      <parentid>1122337</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1135987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1148" sha1="puls37w7mtv4j152i2qfs4in6r1iss8" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus trichopoda 50125609.jpg|vignette|352x352px|''[[Ficus trichopoda]]'']]
Ny '''aviavy''' dia hazo isan-karazany ao amin' ny vondron-karazana ''[[Ficus]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Tsy ny karazana rehetra ao amin' ny ''Ficus'' koa no atao hoe &quot;aviavy&quot; (ohatra: [[adabo]], [[amontana]], [[fihamy]]). Anisan' ny antsoina amin' io anarana io:

* ny ''[[Ficus trichopoda]]'',
* ny ''[[Ficus polita]]'' (na ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' teo aloha) 
Ao amin' ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy]] dia nadika hoe &quot;aviavy&quot; ny ''[[Ficus carica]]'' (jereo ny [[Bokin' i Jôela|Jôela]] 1:7)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Nataony simba tokoa ny voaloboko, ary notapatapahiny ny aviaviko; Nataony nakiky tokoa ireny ka nariany, eny, tonga fotsy ny rantsany.&quot; (Joela 1:7, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.[[Sary:Ficus_carica_o_higuera.jpg|thumb|''[[Ficus carica]]''|283x283px|ankavia]]
[[Sary:Ficus polita (nom), vye, Manie van der Schijff BT, b.jpg|vignette|''[[Ficus polita]]'']]
== Jereo koa ==

* [[Amontana]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]
* [[Ampalibe]]

== Loharano sy fanamarihana ==
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>puls37w7mtv4j152i2qfs4in6r1iss8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282436</id>
    <revision>
      <id>1136022</id>
      <parentid>1125367</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2484" sha1="75j7iablvn3xw872j7sbftq9it928dh" xml:space="preserve">[[Sary:Morus_alba_FrJPG.jpg|thumb|''[[Morus alba]]''|411x411px]]

Ny '''''Morus''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony sy sobtrôpikaly any [[Azia]], any [[Eorôpa]], aty [[Afrika]] ary any [[Amerika]], izay ahitana karazana 17 nekena. Izy ireo dia hazo na [[hazobotry]] mihintsan-dravina, izay mônôika na diôika. Ny karazana sasany dia ambolena hahazoana  voany na ny raviny, izay atao sakafo ho an' ny [[Bombyx mori|bibin-dandy]], na hatao haingon-trano.
[[Sary:Morus nigra - Fruits in different stages of ripeness.jpg|vignette|''[[Morus nigra]]''|310x310px]]
Ny ''Morus'' dia tsy tokony hafangaro amin' ny ''[[Rubus]]'', izay zavamaniry mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay mitovitovy endrika sy tsiro ny voany, ary matetika antsoina amin' ny anarana hoe &quot;[[Roy (zavamaniry)|roy]]&quot; na &quot;[[voaroy]]&quot; na anarana manomboka amin' ireo teny ireo noho izy ireo mitovitovy.

== Karazana ==
Intyny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Morus'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(25&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2019)&lt;/small&gt;:

* ''[[Morus alba]]'' L. -  hazondandy, voankazondandy, voaroihazo, vorihazo
** ''[[Morus alba var. indica]]'' - voaroihazo
** ''[[Morus alba var. latifolia]]'' na ''Morus multicaulis'' &lt;small&gt;Perrottet&lt;/small&gt; na ''Morus alba var. multicaulis'' (Perr.) &lt;small&gt;Loudon&lt;/small&gt; - voaroihazo
* ''Morus australis'' Poir.
* ''Morus cathayana'' Hemsl.
* ''Morus celtidifolia'' Kunth
* ''[[Morus indica]]'' L. na ''[[Morus alba var. indica]]'' (L.) Bureau -  voaroihazo
* ''Morus insignis'' Bureau
* ''Morus japonica'' Audib.
* ''Morus liboensis'' S.S. Chang
* ''Morus macroura'' Miq.

* ''Morus mesozygia'' Stapf
* ''Morus mongolica'' (Bureau) C.K. Schneid.
* ''[[Morus nigra]]'' L.
* ''Morus notabilis'' C.K. Schneid.
* ''Morus rubra'' L.
* ''Morus serrata'' Roxb.
* ''Morus trilobata'' (S.S. Chang) Z.Y. Cao
* ''Morus wittiorum'' Hand.-Mazz.

=== Fanamarihana ===

*''[[Morus alba]]'' L. -  hazondandy, voankazondandy, voaroihazo, vorihazo
** ''[[Morus alba var. indica]]'' - voaroihazo
** ''[[Morus alba var. latifolia]]'' na ''Morus multicaulis'' &lt;small&gt;Perrottet&lt;/small&gt; na ''Morus alba var. multicaulis'' (Perr.) &lt;small&gt;Loudon&lt;/small&gt; - voaroihazo
* ''[[Morus indica]]'' L. na ''[[Morus alba var. indica]]'' (L.) Bureau -  voaroihazo

== Jereo koa ==

* ''[[Rubus]]''
* [[Roy (zavamaniry)]]
* [[Voaroy]]
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>75j7iablvn3xw872j7sbftq9it928dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanatanamanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283165</id>
    <redirect title="Kinana" />
    <revision>
      <id>1135990</id>
      <parentid>1053060</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1135990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="o4bt6vsctljjn4uzvo7gcjam0e0d28z" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[kinana]]</text>
      <sha1>o4bt6vsctljjn4uzvo7gcjam0e0d28z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amontana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286069</id>
    <revision>
      <id>1135988</id>
      <parentid>1129603</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1135988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="kwovpex5getcox99ltdsc75u9qqyyqu" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus_lutea_165829390.jpg|vignette|359x359px|''[[Ficus lutea]]'']]
Ny '''amontana''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin'ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', anisan' ny ''[[Ficus]]'', hazo lehibe midoroboka fahita amin' ny faritra sasany eto [[Madagasikara]], karazana [[aviavy]] saingy be ravina sy matevin-dravina kokoa noho ny ankamaroan' ny aviavy.

Ireto ny zava-maniry antsoina amin' io anarana io:

* ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'' teo aloha)
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' (na ''[[Ficus tiliifolia|Ficus trichophlebia]]'' teo aloha)

== Jereo koa ==

* [[Aviavy]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]
* [[Ampalibe]]

== Rohy ivelany ==

* [http://sysbio.univ-lille1.fr/fiche/ficus-baroni ''Ficus baronii'' (figuier)], sysbio.univ-lille1.fr
* ''&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/amontana Amontana]&quot;'', motmalgache.org
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>kwovpex5getcox99ltdsc75u9qqyyqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136081</id>
      <parentid>1135988</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="884" sha1="dvss1ikt9lg6pjgurtn631rpbgf8t2i" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus_lutea_165829390.jpg|vignette|359x359px|''[[Ficus lutea]]'']]
Ny '''amontana''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin'ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', anisan' ny ''[[Ficus]]'', hazo lehibe midoroboka fahita amin' ny faritra sasany eto [[Madagasikara]], karazana [[aviavy]] saingy be ravina sy matevin-dravina kokoa noho ny ankamaroan' ny aviavy.

Ireto ny zava-maniry antsoina amin' io anarana io:

* ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'' teo aloha)
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' (na ''[[Ficus tiliifolia|Ficus trichophlebia]]'' teo aloha)

== Jereo koa ==

* [[Aviavy]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]
* [[Ampalibe]]
* [[Nonoka]]

== Rohy ivelany ==

* [http://sysbio.univ-lille1.fr/fiche/ficus-baroni ''Ficus baronii'' (figuier)], sysbio.univ-lille1.fr
* ''&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/amontana Amontana]&quot;'', motmalgache.org
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>dvss1ikt9lg6pjgurtn631rpbgf8t2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus sycomorus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286074</id>
    <revision>
      <id>1136093</id>
      <parentid>1120493</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Kolontsaina</comment>
      <origin>1136093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="0dhhla9q32147avx4dfuklas7bf11mt" xml:space="preserve">[[Sary:Sycomore in Ethiopia.jpg|vignette|357x357px|''Ficus sycomorus'' any [[Etiôpia]]]]
Ny '''''Ficus sycomorus''''' dia [[Angiospermae|zavamaniry mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', karazana [[aviavy]] na [[amontana]], izay efa nambolena hatry ny [[Andro Taloha]]. Ao amin' ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy]] izy io dia adika hoe aviavy, sahala amin' ny ''[[Ficus carica]]'' ihany koa.

== Faritra aniriany ==
[[Sary:Zasieg ficus sycomorus distribution.png|vignette|Faritra anirian' ny ''Ficus sycomorus'' eto an-tany|184x184px|ankavia]]
Nambolena tany [[Ejipta]] nanomboka tamin' ny taonarivo fahatelo tal. J.K. ny ''Ficus sycomorus.'' Ity zavamaniry ity dia teratany any amin' ny faritr' i Afrika atsimon' i Sahel sy avaratry ny [[Adijady (zana-pehintany)|Zana-pehin-tany Adijady]], avy any [[Senegaly]] ka hatrany amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i [[Afrika Atsimo]], ankoatra ny faritry ny ala mando ao afovoany-andrefana. Maniry ho azy any [[Libàna|Libanona]], any amin' ny tapany atsimon' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any [[Nosin' i Kiprôsy|Sipra]], amin' ny faritra sasany eto [[Madagasikara]], ary any [[Israely]] sy [[Palestina]] ary [[Ejipta]]. Any amin' ny toerana iaviany dia matetika hita any amin' ny tany lonaka manamorona renirano sy any amin' ny ala mifangaro io hazo io.

== Ny mombamomba azy ==
Mety hahatratra hahavo 20 m sy sakany 6 m ny ''Ficus sycomorus''. Maitso mavo ny hoditr' ilay hazo ary ipoiran' ny hodiny anatiny manopy mavo avy ao anatiny. Toy ny karazana ''[[Ficus]]'' rehetra, ny ''Ficus sycomorus'' dia misy dity miloko fotsy.

=== Ravina ===
[[Sary:Ficus sycomorus - Leaves.jpg|vignette|307x307px|Ravin' ny ''Ficus sycomorus'']]Manana lavany mirefy 14 sm sy sakany mirefy 10 sm ary milahatra manodidina sampana ny raviny, izay maitso antitra miendrika fo. Eo amin' ny lafiny ambany maitso tanora no isehoan' ny kirakirany madinika mivohitra ary mafy ny lafiny roa. Mirefy 0,5 hatramin' ny 3 cm ny halavan' ny tangozany izay rakotra volovolo.

=== Voa ===
[[Sary:Ficus sycomorus 0003.jpg|vignette|222x222px|Voan' ny ''Ficus sycomorus''|ankavia]]Ny voany izay azo hanina, dia manana savaivo 2 hatramin' ny 3 sm. Miova avy amin' ny maitso mankamin' ny mavo manopy mavokely ny lokony. Maniry anaty sampahony ireo voany ireo mandritra ny taona ary mijanona ny fitomboany eo anelanelan' ny volana Jolay sy Desambra.

== Kolontsaina ==
Natao tamin' ny hazon' ny ''Ficus sycomorus'' ny vatam-paty sasany tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]]. Ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (7:14) dia miresaka momba nu voan' ity karazana aviavy ity. Tao [[Jerikô]], i [[Zakaiosy]] dia nianika aviavy mba hahita an' i Jesoo nandalo ( ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' 19:4).

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* ''[[Ficus carica]]''

* [[Aviavy]]
* [[Amontana]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]</text>
      <sha1>0dhhla9q32147avx4dfuklas7bf11mt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136094</id>
      <parentid>1136093</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="8cqk6rojoe49dh8gppy693fh39xp3fc" xml:space="preserve">[[Sary:Sycomore in Ethiopia.jpg|vignette|357x357px|''Ficus sycomorus'' any [[Etiôpia]]]]
Ny '''''Ficus sycomorus''''' dia [[Angiospermae|zavamaniry mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', karazana [[aviavy]] na [[amontana]], izay efa nambolena hatry ny [[Andro Taloha]]. Ao amin' ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy]] izy io dia adika hoe aviavy, sahala amin' ny ''[[Ficus carica]]'' ihany koa.

== Faritra aniriany ==
[[Sary:Zasieg ficus sycomorus distribution.png|vignette|Faritra anirian' ny ''Ficus sycomorus'' eto an-tany|184x184px|ankavia]]
Nambolena tany [[Ejipta]] nanomboka tamin' ny taonarivo fahatelo tal. J.K. ny ''Ficus sycomorus.'' Ity zavamaniry ity dia teratany any amin' ny faritr' i Afrika atsimon' i Sahel sy avaratry ny [[Adijady (zana-pehintany)|Zana-pehin-tany Adijady]], avy any [[Senegaly]] ka hatrany amin' ny tapany avaratra-atsinanan' i [[Afrika Atsimo]], ankoatra ny faritry ny ala mando ao afovoany-andrefana. Maniry ho azy any [[Libàna|Libanona]], any amin' ny tapany atsimon' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any [[Nosin' i Kiprôsy|Sipra]], amin' ny faritra sasany eto [[Madagasikara]], ary any [[Israely]] sy [[Palestina]] ary [[Ejipta]]. Any amin' ny toerana iaviany dia matetika hita any amin' ny tany lonaka manamorona renirano sy any amin' ny ala mifangaro io hazo io.

== Ny mombamomba azy ==
Mety hahatratra hahavo 20 m sy sakany 6 m ny ''Ficus sycomorus''. Maitso mavo ny hoditr' ilay hazo ary ipoiran' ny hodiny anatiny manopy mavo avy ao anatiny. Toy ny karazana ''[[Ficus]]'' rehetra, ny ''Ficus sycomorus'' dia misy dity miloko fotsy.

=== Ravina ===
[[Sary:Ficus sycomorus - Leaves.jpg|vignette|307x307px|Ravin' ny ''Ficus sycomorus'']]Manana lavany mirefy 14 sm sy sakany mirefy 10 sm ary milahatra manodidina sampana ny raviny, izay maitso antitra miendrika fo. Eo amin' ny lafiny ambany maitso tanora no isehoan' ny kirakirany madinika mivohitra ary mafy ny lafiny roa. Mirefy 0,5 hatramin' ny 3 cm ny halavan' ny tangozany izay rakotra volovolo.

=== Voa ===
[[Sary:Ficus sycomorus 0003.jpg|vignette|222x222px|Voan' ny ''Ficus sycomorus''|ankavia]]Ny voany izay azo hanina, dia manana savaivo 2 hatramin' ny 3 sm. Miova avy amin' ny maitso mankamin' ny mavo manopy mavokely ny lokony. Maniry anaty sampahony ireo voany ireo mandritra ny taona ary mijanona ny fitomboany eo anelanelan' ny volana Jolay sy Desambra.

== Kolontsaina ==
Natao tamin' ny hazon' ny ''Ficus sycomorus'' ny vatam-paty sasany tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]]. Ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (7:14) dia miresaka momba nu voan' ity karazana aviavy ity. Tao [[Jerikô]], i [[Zakaiosy]] dia nianika aviavy mba hahita an' i Jesoo nandalo ( ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' 19:4).

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* ''[[Ficus carica]]''

* [[Aviavy]]
* [[Amontana]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>8cqk6rojoe49dh8gppy693fh39xp3fc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290007</id>
    <revision>
      <id>1136013</id>
      <parentid>1130764</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="27r0u5acg42s1e7qo83imgqoxcpsg43" xml:space="preserve">[[Sary:Cyperus dives 48815.png|vignette|372x372px|''[[Cyperus dives]]'']]
Ny '''herana''' dia zavamaniry isan-karazany (karazana [[zozoro]]) ao amin' ny vondron-karazana ''[[Cyperus]]'' sy ao amin' ny fianakaviana ''[[Cyperaceae]]''. Ireto ny zavamaniry atao amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe &quot;''herana''&quot;:

* ''[[Cyperus latifolius]] var. herana''
** ''Cyperus latifolius var. solidifolius''
* ''[[Cyperus dives]]''
Izao ny filazana ao amin' ny ''Rakibolana malagasy'' momba ny herana: &quot;Karazan' ahitra vaventy sy mivela-dravina, miara-maniry amin' ny zozoro hafa eny anaty rano na eny an-[[Heniheny|keniheny]], ary fanaovana [[tsihy]] sy [[harona]] na fanafoana [[trano]] (''[[Cyperus latifolius]]'')&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]], &quot;Herana&quot;, in ''Rakibolana malagasy'',   Ambozontany, 1985&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Cyperus]]''
* [[Zozoro]]
* ''[[Cyperaceae]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>27r0u5acg42s1e7qo83imgqoxcpsg43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Typha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291168</id>
    <revision>
      <id>1136014</id>
      <parentid>1096911</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="dia61owb3ctazbzm3s693tasgc7dwd2" xml:space="preserve">[[Sary:Svendras001.JPG|vignette|387x387px|''Typha latifolia'']]
Ny '''''Typha''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]], fahita amin' ny sisin' ny [[rano]] milamina, amin' ny [[hady]], amin' ny [[farihy]], amin' ny [[heniheny]] ary amin' ny ankapobeny amin' ny toerana mando. Misy karazana miisa 30 izy io. Izy ireo dia mamorona andiany matevina. Ny ''Typha'' dia iray amin' ny vondron-karazana roa na telo ao amin' ny fianakaviana ''[[Typhaceae]]''.

Mitsinjara amin' ny toerana midadasika any amin' ny faritra manana toetany antonony sy mafana izy ireo. Ny karazana miely be indrindra dia ''Typha latifolia'' izay hita any amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny ila-bolantany avaratra. Miely be koa ny [[Vondrona (zavamaniry)|vondrona]] (''[[Typha angustifolia]]'') na dia tsy miitatra be any avaratra aza. Hita any atsimo ny ''Typha dongensis'', avy any [[Etazonia]] ka hatrany [[Amerika Atsimo]]. Hita any [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] koa izy io. Voafetra any [[Azia]] sy amin' ny faritra vitsivitsy any [[Eorôpa Atsimo]] ny ''Typha laxmannii'' sy ny ''Typha minima'' ary ny ''Typha shuttleworthii''. Hita eo amoron' ny ony [[Sénégal (ony)|Sénégal]] (eo anelanelan' i [[Maoritania]] sy [[Senegaly]]) ny ''Typha domingensis'' koa.

== Karazana ==

* ''Typha albida'' – ([[Afganistàna|Afganistana]])
* ''Typha alekseevii'' – ([[Kaokazy]])
* ''[[Typha angustifolia]]'' –  ([[Amerika]], [[India]])
* ''Typha × argoviensis'' – ([[Alemaina]] sy [[Soisa]])
* ''Typha austro-orientalis'' – ([[Rosia]] eorôpeana)
* ''Typha azerbaijanensis'' – ([[Iràna]])
* ''Typha × bavarica'' – ([[Alemaina]])
* ''Typha capensis'' – ([[Afrika]] trôpikaly sy atsimo)
* ''Typha caspica'' – ([[Azerbaijàna|Azerbaijana]])
* ''Typha changbaiensis'' – ([[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] avaratra-atsinanana)
* ''Typha davidiana'' – (Sina)
* ''Typha domingensis'' – ([[Amerika]], [[Aostralia]])
* ''Typha elephantina'' – ([[Aljeria|Alzeria]] hatrany [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]])
* ''Typha × gezei'' – ([[Frantsa]])
* ''Typha × glauca'' (''T. angustifolia'' × ''T. latifolia'')
* ''Typha grossheimii'' – ([[Azia Afovoany]])
* ''Typha incana'' – ([[Rosia]] afovoany)
* ''Typha joannis'' – ([[Môngôlia]], Ôblastan' i Amur)
* ''Typha kalatensis'' – ([[Iràna]])
* ''Typha latifolia'' (tena miely patrana)
* ''Typha laxmannii'' – ([[Eorôpa Atsimo]] sy ampahany be amin' i [[Azia]])
* ''Typha lugdunensis'' – ([[Eorôpa Andrefana]], [[Atsinanana Afovoany|Azia Atsimo-Andrefana]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]])
* ''Typha minima'' – ([[Eorôpa]], [[Azia]])
* ''Typha orientalis'' – ([[Azia Atsinanana]], [[Zelandy Vaovao]], [[Aostralia]])
* ''Typha pallida'' – ([[Azia Afovoany]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]])
* ''Typha × provincialis'' – ([[Frantsa]])
* ''Typha przewalskii'' – ([[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], Atsinanana Indrindra Rosiana)
* ''Typha shuttleworthii'' – ([[Eorôpa]], [[Iràna]], [[Torkia]])
* ''Typha sistanica'' – (Iràna)
* ''Typha × smirnovii'' – ([[Rosia]] eorôpeana)
* ''Typha subulata'' – ([[Arzantina]], [[Orogoay]])
* ''Typha × suwensis'' – ([[Japàna|Japana]])
* ''Typha tichomirovii'' – ([[Rosia]] eorôpeana)
* ''Typha turcomanica'' – ([[Torkmenistàna|Torkmenistana]])
* ''Typha tzvelevii'' – (Primorye)
* ''Typha valentinii'' – ([[Azerbaijàna|Azerbaijana]])
* ''Typha varsobica'' – ([[Tajikistàna|Tajikistana]])

=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
Roa na telo ny karazana ''Typha'' misy eto [[Madagasikara]]: izay samy atao hoe &quot;vondro&quot; na &quot;vondrona&quot;.

* ''[[Typha angustifolia]]''
* ''[[Typha capensis]]''
* ''[[Typha domingensis]]''

== Jereo koa ==

* ''[[Typhaceae]]''</text>
      <sha1>dia61owb3ctazbzm3s693tasgc7dwd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juncus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291309</id>
    <revision>
      <id>1136011</id>
      <parentid>1100496</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1136011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19056" sha1="tnona7yc6sumvn7ai2q1y3ug54tptkw" xml:space="preserve">[[Sary:Juncus.conglomeratus.2.jpg|thumb|356x356px|''Juncus conglomeratus'']]

Ny '''''Juncus''''' dia karazana [[zavamaniry]] mamony [[monôkôtiledôna]]. Io no karazana lehibe indrindra ao amin' ny fianakaviana ''[[Juncaceae]]'', misy karazana 300 eo ho eo.

==Karazana==
*''[[Juncus acuminatus]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus acutiflorus]]'' &lt;small&gt;Ehrh. ex Hoffm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus acutus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus aemulans]]'' &lt;small&gt;Liebm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus alatus]]'' &lt;small&gt;Franch. &amp; Sav.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus alexandri]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus allioides]]'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus alpigenus]]'' &lt;small&gt;K.Koch&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × alpiniformis]]'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus alpinoarticulatus]]'' &lt;small&gt;Chaix&lt;/small&gt;
*''[[Juncus amabilis]]'' &lt;small&gt;Edgar&lt;/small&gt;
*''[[Juncus amplifolius]]'' &lt;small&gt;A.Camus&lt;/small&gt;
*''[[Juncus amuricus]]'' &lt;small&gt;(Maxim.) V.I.Krecz. &amp; Gontsch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus anatolicus]]'' &lt;small&gt;Snogerup&lt;/small&gt;
*''[[Juncus anceps]]'' &lt;small&gt;Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus andersonii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus andinus]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus antarcticus]]'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus anthelatus]]'' &lt;small&gt;(Wiegand) R.E.Brooks &amp; Whittem.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus arcticus]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus aridicola]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus astreptus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus atratus]]'' &lt;small&gt;Krock.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus australis]]'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus austrobrasiliensis]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus baekdusanensis]]'' &lt;small&gt;M.Kim&lt;/small&gt;
*''[[Juncus balticus]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus bassianus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus batrachium]]'' &lt;small&gt;Veldkamp&lt;/small&gt;
*''[[Juncus benghalensis]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus beringensis]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus biflorus]]'' &lt;small&gt;Elliott&lt;/small&gt;
*''[[Juncus biglumis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus biglumoides]]'' &lt;small&gt;H.Hara&lt;/small&gt;
*''[[Juncus bolanderi]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brachycarpus]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brachycephalus]]'' &lt;small&gt;(Engelm.) Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brachyphyllus]]'' &lt;small&gt;Wiegand&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brachyspathus]]'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brachystigma]]'' &lt;small&gt;Sam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brasiliensis]]'' &lt;small&gt;Breistr.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brevibracteus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus brevicaudatus]]'' &lt;small&gt;(Engelm.) Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus breviculmis]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus breweri]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × brueggeri]]'' &lt;small&gt;Domin&lt;/small&gt;
*''[[Juncus bryoides]]'' &lt;small&gt;F.J.Herm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus bryophilus]]'' &lt;small&gt;W.W.Sm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus bufonius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus bulbosus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus burkartii]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus caesariensis]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus caespiticius]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus canadensis]]'' &lt;small&gt;J.Gay ex Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus capensis]]'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus capillaceus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus capillaris]]'' &lt;small&gt;F.J.Herm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus capitatus]]'' &lt;small&gt;Weigel&lt;/small&gt;
*''[[Juncus castaneus]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus cephalostigma]]'' &lt;small&gt;Sam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus cephalotes]]'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus chiapasensis]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus chlorocephalus]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus chrysocarpus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus clarkei]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus compressus]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus concinnus]]'' &lt;small&gt;D.Don&lt;/small&gt;
*''[[Juncus concolor]]'' &lt;small&gt;Sam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus confusus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus conglomeratus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus continuus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus cooperi]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus cordobensis]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus coriaceus]]'' &lt;small&gt;Mack.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × correctus]]'' &lt;small&gt;Steud.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus covillei]]'' &lt;small&gt;Piper&lt;/small&gt;
*''[[Juncus crassistylus]]'' &lt;small&gt;A.Camus&lt;/small&gt;
*''[[Juncus curtisiae]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus curvatus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus cyperoides]]'' &lt;small&gt;Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus debilis]]'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
*''[[Juncus decipiens]]'' &lt;small&gt;(Buchenau) Nakai&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × degenianus]]'' &lt;small&gt;Boros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus densiflorus]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus deosaicus]]'' &lt;small&gt;Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus diastrophanthus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dichotomus]]'' &lt;small&gt;Elliott&lt;/small&gt;
*''[[Juncus diemii]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus diffusissimus]]'' &lt;small&gt;Buckley&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × diffusus]]'' &lt;small&gt;Hoppe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus digitatus]]'' &lt;small&gt;C.W.Witham &amp; Zika&lt;/small&gt;
*''[[Juncus distegus]]'' &lt;small&gt;Edgar&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dolichanthus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dongchuanensis]]'' &lt;small&gt;K.F.Wu&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × donyanae]]'' &lt;small&gt;Fern.-Carv.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dregeanus]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus drummondii]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dubius]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dudleyi]]'' &lt;small&gt;Wiegand&lt;/small&gt;
*''[[Juncus dulongjiongensis]]'' &lt;small&gt;Novikov&lt;/small&gt;
*''[[Juncus durus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson &amp; K.L.Wilson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus duthiei]]'' &lt;small&gt;(C.B.Clarke) Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ebracteatus]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus echinocephalus]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ecuadoriensis]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus edgariae]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson &amp; K.L.Wilson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus effusus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus elbrusicus]]'' &lt;small&gt;Galushko&lt;/small&gt;
*''[[Juncus elliottii]]'' &lt;small&gt;Chapm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus emmanuelis]]'' &lt;small&gt;A.Fern. &amp; J.G.García&lt;/small&gt;
*''[[Juncus engleri]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ensifolius]]'' &lt;small&gt;Wikstr.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus equisetinus]]'' &lt;small&gt;Proskur.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ernesti-barrosi]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus exiguus]]'' &lt;small&gt;(Fernald &amp; Wiegand) Lint ex Snogerup &amp; P.F.Zika&lt;/small&gt;
*''[[Juncus exsertus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus falcatus]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × fallax]]'' &lt;small&gt;Trab.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fascinatus]]'' &lt;small&gt;(M.C.Johnst.) W.M.Knapp&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fauriei]]'' &lt;small&gt;H.Lév. &amp; Vaniot&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fauriensis]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fernandez-carvajaliae]]'' &lt;small&gt;Romero Zarco &amp; Arán&lt;/small&gt;
*''[[Juncus filicaulis]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus filiformis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus filipendulus]]'' &lt;small&gt;Buckley&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fimbristyloides]]'' &lt;small&gt;Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus firmus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus flavidus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fockei]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus foliosus]]'' &lt;small&gt;Desf.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fominii]]'' &lt;small&gt;Zoz&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fontanesii]]'' &lt;small&gt;J.Gay ex Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus fugongensis]]'' &lt;small&gt;S.Y.Bao&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × fulvescens]]'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ganeshii]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus georgianus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus gerardi]]'' &lt;small&gt;Loisel.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus giganteus]]'' &lt;small&gt;Sam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus glaucoturgidus]]'' &lt;small&gt;Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus gonggae]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × gracilescens]]'' &lt;small&gt;F.J.Herm. ex Wadmond&lt;/small&gt;
*''[[Juncus gracilicaulis]]'' &lt;small&gt;A.Camus&lt;/small&gt;
*''[[Juncus gracillimus]]'' &lt;small&gt;(Buchenau) V.I.Krecz. &amp; Gontsch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus greenei]]'' &lt;small&gt;Oakes &amp; Tuck.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus edgariae|Juncus gregiflorus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus grisebachii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus guadeloupensis]]'' &lt;small&gt;Buchenau &amp; Urb.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus gubanovii]]'' &lt;small&gt;Novikov&lt;/small&gt;
*''[[Juncus gymnocarpus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus haenkei]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus hallii]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus harae]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus heldreichianus]]'' &lt;small&gt;T.Marsson ex Parl.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus hemiendytus]]'' &lt;small&gt;F.J.Herm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus heptopotamicus]]'' &lt;small&gt;V.I.Krecz. &amp; Gontsch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus hesperius]]'' &lt;small&gt;(Piper) Lint&lt;/small&gt;
*''[[Juncus heterophyllus]]'' &lt;small&gt;Dufour&lt;/small&gt;
*''[[Juncus himalensis]]'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
*''[[Juncus holoschoenus]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus homalocaulis]]'' &lt;small&gt;F.Muell. ex Benth.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus howellii]]'' &lt;small&gt;F.J.Herm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus hybridus]]'' &lt;small&gt;Brot.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus hydrophilus]]'' &lt;small&gt;Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus imbricatus]]'' &lt;small&gt;Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus inflexus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ingens]]'' &lt;small&gt;N.A.Wakef.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus interior]]'' &lt;small&gt;Wiegand&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × inundatus]]'' &lt;small&gt;Drejer&lt;/small&gt;
*''[[Juncus jacquinii]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus jaxarticus]]'' &lt;small&gt;V.I.Krecz. &amp; Gontsch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus jinpingensis]]'' &lt;small&gt;S.Y.Bao&lt;/small&gt;
*''[[Juncus kelloggii]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus khasiensis]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus kingii]]'' &lt;small&gt;Rendle&lt;/small&gt;
*''[[Juncus kleinii]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus krameri]]'' &lt;small&gt;Franch. &amp; Sav.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus kraussii]]'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus kuohii]]'' &lt;small&gt;M.J.Jung&lt;/small&gt;
*''[[Juncus laccatus]]'' &lt;small&gt;P.F.Zika&lt;/small&gt;
*''[[Juncus laeviusculus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus lancangensis]]'' &lt;small&gt;Y.Y.Qian&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × langii]]'' &lt;small&gt;Erdner&lt;/small&gt;
*''[[Juncus leiospermus]]'' &lt;small&gt;F.J.Herm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × lemieuxii]]'' &lt;small&gt;B.Boivin&lt;/small&gt;
*''[[Juncus leptospermus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus lesueurii]]'' &lt;small&gt;Bol.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus leucanthus]]'' &lt;small&gt;Royle ex D.Don&lt;/small&gt;
*''[[Juncus leucomelas]]'' &lt;small&gt;Royle ex D.Don&lt;/small&gt;
*''[[Juncus liebmannii]]'' &lt;small&gt;J.F.Macbr.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus littoralis]]'' &lt;small&gt;C.A.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus llanquihuensis]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus lomatophyllus]]'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus longiflorus]]'' &lt;small&gt;(A.Camus) Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus longii]]'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus longirostris]]'' &lt;small&gt;Kuvaev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus longistamineus]]'' &lt;small&gt;A.Camus&lt;/small&gt;
*''[[Juncus longistylis]]'' &lt;small&gt;Torr.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus luciensis]]'' &lt;small&gt;Ertter&lt;/small&gt;
*''[[Juncus luzuliformis]]'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus macrandrus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus macrantherus]]'' &lt;small&gt;V.I.Krecz. &amp; Gontsch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus macrophyllus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus marginatus]]'' &lt;small&gt;Rostk.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus maritimus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus maroccanus]]'' &lt;small&gt;Kirschner&lt;/small&gt;
*''[[Juncus maximowiczii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus megacephalus]]'' &lt;small&gt;M.A.Curtis&lt;/small&gt;
*''[[Juncus megalophyllus]]'' &lt;small&gt;S.Y.Bao&lt;/small&gt;
*''[[Juncus meianthus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson ex K.L.Wilson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus membranaceus]]'' &lt;small&gt;Royle&lt;/small&gt;
*''[[Juncus mertensianus]]'' &lt;small&gt;Bong.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus micranthus]]'' &lt;small&gt;Schrad. ex E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus microcephalus]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus milashanensis]]'' &lt;small&gt;A.M.Lu &amp; Z.Y.Zhang&lt;/small&gt;
*''[[Juncus militaris]]'' &lt;small&gt;Bigelow&lt;/small&gt;
*''[[Juncus minimus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus minutulus]]'' &lt;small&gt;(Albert &amp; Jahand.) Prain&lt;/small&gt;
*''[[Juncus modicus]]'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus mollis]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × montellii]]'' &lt;small&gt;Vierh.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × montserratensis]]'' &lt;small&gt;Marcet&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × murbeckii]]'' &lt;small&gt;Sagorski&lt;/small&gt;
*''[[Juncus mustangensis]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus nepalicus]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus nevadensis]]'' &lt;small&gt;S.Watson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus nodatus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × nodosiformis]]'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus nodosus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus novae-zelandiae]]'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus nupela]]'' &lt;small&gt;Veldkamp&lt;/small&gt;
*''[[Juncus obliquus]]'' &lt;small&gt;Adamson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × obotritorum]]'' &lt;small&gt;Rothm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus occidentalis]]'' &lt;small&gt;Wiegand&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ochraceus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ochrocoleus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus orchonicus]]'' &lt;small&gt;Novikov&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × oronensis]]'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus orthophyllus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus oxycarpus]]'' &lt;small&gt;E.Mey. ex Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus oxymeris]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pallescens]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pallidus]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus paludosus]]'' &lt;small&gt;E.L.Bridges &amp; Orzell&lt;/small&gt;
*''[[Juncus papillosus]]'' &lt;small&gt;Franch. &amp; Sav.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus parryi]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus patens]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pauciflorus]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pelocarpus]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus perpusillus]]'' &lt;small&gt;Sam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus persicus]]'' &lt;small&gt;Boiss.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pervetus]]'' &lt;small&gt;Fernald&lt;/small&gt;
*''[[Juncus petrophilus]]'' &lt;small&gt;Miyam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus phaeanthus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus phaeocephalus]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pictus]]'' &lt;small&gt;Steud.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus planifolius]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus polyanthemus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus polycephalus]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus potaninii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus prismatocarpus]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus procerus]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus prominens]]'' &lt;small&gt;(Buchenau) Miyabe &amp; Kudô&lt;/small&gt;
*''[[Juncus przewalskii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus psammophilus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus punctorius]]'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pusillus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pygmaeus]]'' &lt;small&gt;Rich. ex Thuill.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus pylaei]]'' &lt;small&gt;Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus radula]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ramboi]]'' &lt;small&gt;Barros&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ranarius]]'' &lt;small&gt;Songeon &amp; E.P.Perrier&lt;/small&gt;
*''[[Juncus ratkowskyanus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus rechingeri]]'' &lt;small&gt;Snogerup&lt;/small&gt;
*''[[Juncus regelii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus remotiflorus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus repens]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus requienii]]'' &lt;small&gt;Parl.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus revolutus]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus rigidus]]'' &lt;small&gt;Desf.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus roemerianus]]'' &lt;small&gt;Scheele&lt;/small&gt;
*''[[Juncus rohtangensis]]'' &lt;small&gt;Goel &amp; Aswal&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × ruhmeri]]'' &lt;small&gt;Asch. &amp; Graebn.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus rupestris]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × sallandiae]]'' &lt;small&gt;Corporaal &amp; Schaminée&lt;/small&gt;
*''[[Juncus salsuginosus]]'' &lt;small&gt;Turcz. ex C.A.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sandwithii]]'' &lt;small&gt;Lourteig&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sarophorus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus saximontanus]]'' &lt;small&gt;A.Nelson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus scabriusculus]]'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
*''[[Juncus scheuchzerioides]]'' &lt;small&gt;Gaudich.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus scirpoides]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus secundus]]'' &lt;small&gt;P.Beauv. ex Poir.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus semisolidus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus setchuensis]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sherei]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sikkimensis]]'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus socotranus]]'' &lt;small&gt;(Buchenau) Snogerup&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sonderianus]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus soranthus]]'' &lt;small&gt;Schrenk&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sorrentinoi]]'' &lt;small&gt;Parl.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sparganiifolius]]'' &lt;small&gt;Boiss. &amp; Kotschy ex Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus spectabilis]]'' &lt;small&gt;Rendle&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sphacelatus]]'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus sphaerocarpus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
*''[[Juncus spumosus]]'' &lt;small&gt;Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus squarrosus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus stenopetalus]]'' &lt;small&gt;Adamson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus stipulatus]]'' &lt;small&gt;Nees &amp; Meyen&lt;/small&gt;
*''[[Juncus striatus]]'' &lt;small&gt;Schousb. ex E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × stuckeyi]]'' &lt;small&gt;Reinking&lt;/small&gt;
*''[[Juncus stygius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subcaudatus]]'' &lt;small&gt;(Engelm.) Coville &amp; S.F.Blake&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subglaucus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subnodulosus]]'' &lt;small&gt;Schrank&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subsecundus]]'' &lt;small&gt;N.A.Wakef.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subtilis]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subulatus]]'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus subulitepalus]]'' &lt;small&gt;Balslev&lt;/small&gt;
*''[[Juncus supiniformis]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus taonanensis]]'' &lt;small&gt;Satake &amp; Kitag.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus tenageia]]'' &lt;small&gt;Ehrh. ex L.f.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus tenuis]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus texanus]]'' &lt;small&gt;(Engelm.) Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus textilis]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus thomasii]]'' &lt;small&gt;Ten.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus thompsonianus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus thomsonii]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus tiehmii]]'' &lt;small&gt;Ertter&lt;/small&gt;
*''[[Juncus tingitanus]]'' &lt;small&gt;Maire &amp; Weiller&lt;/small&gt;
*''[[Juncus tobdeniorum]]'' &lt;small&gt;Noltie&lt;/small&gt;
*''[[Juncus torreyi]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus trachyphyllus]]'' &lt;small&gt;Miyam. &amp; H.Ohba&lt;/small&gt;
*''[[Juncus trichophyllus]]'' &lt;small&gt;W.W.Sm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus triformis]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus triglumis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus trigonocarpus]]'' &lt;small&gt;Steud.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus trilocularis]]'' &lt;small&gt;Zika&lt;/small&gt;
*''[[Juncus turkestanicus]]'' &lt;small&gt;V.I.Krecz. &amp; Gontsch.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus uncialis]]'' &lt;small&gt;Greene&lt;/small&gt;
*''[[Juncus uniflorus]]'' &lt;small&gt;W.W.Sm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus uruguensis]]'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus usitatus]]'' &lt;small&gt;L.A.S.Johnson&lt;/small&gt;
*''[[Juncus vaginatus]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus × valbrayi]]'' &lt;small&gt;H.Lév.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus validus]]'' &lt;small&gt;Coville&lt;/small&gt;
*''[[Juncus valvatus]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt;
*''[[Juncus vaseyi]]'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus venturianus]]'' &lt;small&gt;Castillón&lt;/small&gt;
*''[[Juncus virens]]'' &lt;small&gt;Buchenau&lt;/small&gt;
*''[[Juncus wallichianus]]'' &lt;small&gt;J.Gay ex Laharpe&lt;/small&gt;
*''[[Juncus xiphioides]]'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt;
*''[[Juncus yui]]'' &lt;small&gt;S.Y.Bao&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''[[Juncus bufonius]]''
* ''[[Juncus effusus]]''
* ''Juncus oxycarpus'' (mila fanamarinana)
* ''Juncus kraussii'' (mila fanamarinana)
* ''Juncus maritimus'' (mila fanamarinana)
* ''Juncus punctorius'' (mila fanamarinana)

== Jereo koa ==

* ''[[Typha]]''
* ''[[Cyperus]]''
* [[Vondrona (zavamaniry)]]
* [[Zozoro]]
* [[Herana]]</text>
      <sha1>tnona7yc6sumvn7ai2q1y3ug54tptkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akasià (ao amin' ny Baiboly)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291708</id>
    <revision>
      <id>1135985</id>
      <parentid>1130113</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1135985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="9xg0clpmexbldnrd1c4tmkhasxv803b" xml:space="preserve">[[Sary:Trees and shrubs. Shittim tree at Engedi. (Ancacia Seyal Del.) LOC matpc.14961.jpg|vignette|311x311px|&quot;Akasià&quot;]]
Ny '''akasià''' ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] dia atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe שִׁטָּה / ''shittah'' (na שִׁטִּים /''shittim'' raha maro). Izy io dia hazo ao amin' ny vondron-karazana ''Vachellia'' sy ''Faidherbia'' (samy voasokajy taloha tao amin' ny ''[[Acacia]]'').
Hita maniry any amin' ny [[Tany efitr' i Sinay|Efitr']] [[Tany efitr' i Sinay|i Sinay]] sy ny [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan']] [[Lohasahan' i Jordana|i Jordana]] ireto zavamaniry manaraka ireto:
* ''[[Faidherbia albida]]'';
* ''[[Vachellia seyal]]'';
* ''[[Vachellia tortilis]]'';
* ''[[Vachellia gerrardii]].''

== Firesahana azy ao amin' ny Baiboly ==
Tamin' ny [[fivoahan' ny Zanak' i Israely avy any Egipta]], ny [[Israelita]] dia nasaina nampiasa &quot;hazo akasià&quot; mba hanamboarana ny faritra samihafa amin’ ny [[Tabernakely]] (Eksôdôsy 26) sy ny [[Fiaran' ny Fanekena]] (na [[Fiaran' ny Vavolombelona]]). Mety ho ''Vachellia seyal'' na ''Vachellia tortilis'' izany.

Maneho ny ''seneh'', na ''senna'', tao amin' ny roimemy mirehitra, ny akasia  maniry hoazy (''Vachellia nilotica''), izay atao amin' ny anarana hoe ''sunt''. Misy ny endrika hafa kelin' ity hazo ity, izay atao amin' ny anarana hoe ''seyal'', dia ny ''shittah'' fahiny, na, araka ny mahazatra kokoa Raha milaza maro, ny ''shittim'', izay nanamboarana ny Tabernakely.

Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] (ohatra: toko 25, 26, 27, 37).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;Ary manaova latabatra &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: roa hakiho ny [[lavany]], ary iray [[hakiho]] ny [[sakany]], ary iray hakiho sy sasany ny [[haavony]] ([[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:23, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'').&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary ahantòny amin’ ny andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; efatra izay voapateka takela-[[Volamena|bolamena]] izy; ho volamena koa ny fihantonany; ary eo amin’ ny faladia [[volafotsy]] efatra no hiorenany. Ary ny efitra lamba dia ataovy eo ambanin’ ny farango; ary ampidiro ao anatin’ ny efitra lamba ny [[Fiaran' ny Fanekena|fiaran' ny Vavolombelona]] (Eksôdôsy 26:32, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; dimy ho amin’ ny varavarana lamba, ka peta­ho takela-bolamena; ary ho volamena koa ny fihantonany; ary mandrendreha faladia [[varahina]] dimy hiorenany. (Eksôdôsy 26:37, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova ny alitara amin’ ny &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: dimy hakiho avy ny lafiny efatra, dia ho efa-joro tsy mivadi-mandry izy; ary telo hakiho ny hahavony. (Eksôdôsy 27:1, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;Ahitana firesakana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' i  Isaia]] (ohatra toko 41).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; Hampaniry hazo [[Sederan' i Libàna|sedera]] sy &lt;u&gt;akasia&lt;/u&gt; sy [[Myrtus communis|rotra]] ary [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] any an-efitra Aho ary [[Cupressus sempervirens|kypreso]] sy [[Pinus|pina]] sy [[Bokso (ao amin' ny Baiboly)|bokso]] eny an-tani-hay, &lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; Mba ho hitany sy ho fantany sy hoheveriny ary ho azony an-tsaina fa ny tànan' i [[Jehovah]] no nanao izany, ary ny Iray Masin' ny Isiraely no nahary izany. (Isaia 41:19-20, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt; &lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* [[Akasià]]
* ''[[Mimosa]]''
* [[Mimôzà]]
* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]
* [[Sederan' i Libàna|Sedera]]
* [[Myrtus communis|Rotra]]
* [[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]]
* [[Cupressus sempervirens|Kipreso]]
* [[Buxus sempervirens|Bokso]] na [[Buxus sempervirens|boisy]]
* [[Pinus|Pina]]
* [[Platanus orientalis|Platana]]</text>
      <sha1>9xg0clpmexbldnrd1c4tmkhasxv803b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136025</id>
      <parentid>1135985</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T18:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="hgpkeja25iwu0o4room71pz8avgxjmn" xml:space="preserve">[[Sary:Trees and shrubs. Shittim tree at Engedi. (Ancacia Seyal Del.) LOC matpc.14961.jpg|vignette|311x311px|&quot;Akasià&quot;]]
Ny '''akasià''' ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] dia atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe שִׁטָּה / ''shittah'' (na שִׁטִּים /''shittim'' raha maro). Izy io dia hazo ao amin' ny vondron-karazana ''Vachellia'' sy ''Faidherbia'' (samy voasokajy taloha tao amin' ny ''[[Acacia]]'').
Hita maniry any amin' ny [[Tany efitr' i Sinay|Efitr']] [[Tany efitr' i Sinay|i Sinay]] sy ny [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan']] [[Lohasahan' i Jordana|i Jordana]] ireto zavamaniry manaraka ireto:
* ''[[Faidherbia albida]]'';
* ''[[Vachellia seyal]]'';
* ''[[Vachellia tortilis]]'';
* ''[[Vachellia gerrardii]].''

== Firesahana azy ao amin' ny Baiboly ==
Tamin' ny [[fivoahan' ny Zanak' i Israely avy any Egipta]], ny [[Israelita]] dia nasaina nampiasa &quot;hazo akasià&quot; mba hanamboarana ny faritra samihafa amin’ ny [[Tabernakely]] (Eksôdôsy 26) sy ny [[Fiaran' ny Fanekena]] (na [[Fiaran' ny Vavolombelona]]). Mety ho ''Vachellia seyal'' na ''Vachellia tortilis'' izany.

Maneho ny ''seneh'', na ''senna'', tao amin' ny roimemy mirehitra, ny akasia  maniry hoazy (''Vachellia nilotica''), izay atao amin' ny anarana hoe ''sunt''. Misy ny endrika hafa kelin' ity hazo ity, izay atao amin' ny anarana hoe ''seyal'', dia ny ''shittah'' fahiny, na, araka ny mahazatra kokoa Raha milaza maro, ny ''shittim'', izay nanamboarana ny Tabernakely.

Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] (ohatra: toko 25, 26, 27, 37).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;Ary manaova latabatra &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: roa hakiho ny [[lavany]], ary iray [[hakiho]] ny [[sakany]], ary iray hakiho sy sasany ny [[haavony]] ([[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:23, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'').&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary ahantòny amin’ ny andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; efatra izay voapateka takela-[[Volamena|bolamena]] izy; ho volamena koa ny fihantonany; ary eo amin’ ny faladia [[volafotsy]] efatra no hiorenany. Ary ny efitra lamba dia ataovy eo ambanin’ ny farango; ary ampidiro ao anatin’ ny efitra lamba ny [[Fiaran' ny Fanekena|fiaran' ny Vavolombelona]] (Eksôdôsy 26:32, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; dimy ho amin’ ny varavarana lamba, ka peta­ho takela-bolamena; ary ho volamena koa ny fihantonany; ary mandrendreha faladia [[varahina]] dimy hiorenany. (Eksôdôsy 26:37, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova ny alitara amin’ ny &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: dimy hakiho avy ny lafiny efatra, dia ho efa-joro tsy mivadi-mandry izy; ary telo hakiho ny hahavony. (Eksôdôsy 27:1, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;Ahitana firesakana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' i  Isaia]] (ohatra toko 41).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; Hampaniry hazo [[Sederan' i Libàna|sedera]] sy &lt;u&gt;akasia&lt;/u&gt; sy [[Myrtus communis|rotra]] ary [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] any an-efitra Aho ary [[Cupressus sempervirens|kypreso]] sy [[Pinus|pina]] sy [[Bokso (ao amin' ny Baiboly)|bokso]] eny an-tani-hay, &lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; Mba ho hitany sy ho fantany sy hoheveriny ary ho azony an-tsaina fa ny tànan' i [[Jehovah]] no nanao izany, ary ny Iray Masin' ny Isiraely no nahary izany. (Isaia 41:19-20, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt; &lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* [[Akasià]]
* ''[[Mimosa]]''
* [[Mimôzà]]
* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]
* [[Sederan' i Libàna|Sedera]]
* [[Myrtus communis|Rotra]]
* [[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]]
* [[Cupressus sempervirens|Kipreso]]
* [[Buxus sempervirens|Bokso]] na [[Buxus sempervirens|boisy]]
* [[Pinus|Pina]]
* [[Platanus orientalis|Platana]]</text>
      <sha1>hgpkeja25iwu0o4room71pz8avgxjmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alvaro Uribe Vélez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294027</id>
    <revision>
      <id>1136053</id>
      <parentid>1109067</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1083" sha1="0ss1dd4ri1zrc44kw8laevr4qb5gh1a" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Álvaro Uribe (cropped).jpg
|anarana='Álvaro Uribe Vélez
|teraka=  4 Jolay 1952
|maty=
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Filohan]]
|taona niasàna=
}}
[[File:La presidenta Diaz Ayuso y Álvaro Uribe (cropped).jpg|thumb|left|Alvaro Uribe]]
'''Álvaro Uribe Vélez''' (teraka tao [[Medellín]] , 4 Jolay 1952) dia mpisolovava, mpandraharaha, ary mpanao politika Kolombiana.
Izy no Filohan'i {{Kolombia}} nanomboka ny 7 Aogositra 2002 ka hatramin'ny 7 Aogositra 2010.

Antoko: [[Centro Democrático (Kolombia)]]

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-39)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Andrés Pastrana]]&lt;br/&gt;1998-2002 || [[Alvaro Uribe Vélez]]&lt;br/&gt;2002-2010  ||[[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


{{commonscat|Álvaro Uribe}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1952]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]</text>
      <sha1>0ss1dd4ri1zrc44kw8laevr4qb5gh1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136054</id>
      <parentid>1136053</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="75gonvwviyspfqal7aqco6nn7rhy6zs" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Álvaro Uribe (cropped).jpg
|anarana='Álvaro Uribe Vélez
|teraka=  4 Jolay 1952
|maty=
|firenena={{Kolombia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Filohan]]
|taona niasàna=
}}
[[File:La presidenta Diaz Ayuso y Álvaro Uribe (cropped).jpg|thumb|left|Alvaro Uribe]]
'''Álvaro Uribe Vélez''' (teraka tao [[Medellín]] , 4 Jolay 1952) dia mpisolovava, mpandraharaha, ary mpanao politika Kolombiana.
Izy no Filohan'i {{Kolombia}} nanomboka ny 7 Aogositra 2002 ka hatramin'ny 7 Aogositra 2010.

Antoko: [[Centro Democrático (Kolombia)]]

== Filohan'i Kolombia ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag of Colombia.svg|40px]] Filoham'i  [[Kolombia]] (faha-39)
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
|  [[Andrés Pastrana]]&lt;br/&gt;1998-2002 || [[Alvaro Uribe Vélez]]&lt;br/&gt;2002-2010  ||[[Juan Manuel Santos]]&lt;br/&gt; 2010-2018
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


{{commonscat|Álvaro Uribe}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1952]]
[[Sokajy:Mpanao politika kolombiana]]
[[Sokajy:Filoham'i Kolombia]]
[[Sokajy:Centro Democrático (Kolombia)]]</text>
      <sha1>75gonvwviyspfqal7aqco6nn7rhy6zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lars Klingbeil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294342</id>
    <revision>
      <id>1136038</id>
      <parentid>1110898</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="bdx7qu51cm6n8n4fyfurcmcgigc13do" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2021-08-21 Lars Klingbeil 0039.JPG
|anarana=Lars Klingbeil
|teraka=23 Febroary 1978
|toerana = [[Soltau]]
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}} 
[[File:2025-05-05 Unterzeichnung des Koalitionsvertrages der 21. Wahlperiode des Bundestages by Sandro Halank–002.jpg|thumb|left|Lars Klingbeil]]
'''Lars Klingbeil''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 23 Febroary 1978 tao [[Soltau]]. Izy dia iray amin'ireo filoha federaly roa ao amin'ny [[SPD]] nanomboka ny 11 Desambra 2021, ary ny lefitry ny Chancellier sy ny minisitry ny vola federaly ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina tao amin'ny kabinetran'i [[Friedrich Merz|Merz]] nanomboka ny 6 Mey 2025.


[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>bdx7qu51cm6n8n4fyfurcmcgigc13do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136039</id>
      <parentid>1136038</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="c7jl9jqp7ta371vaui7nnknf144n0zb" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2021-08-21 Lars Klingbeil 0039.JPG
|anarana=Lars Klingbeil
|teraka=23 Febroary 1978
|toerana = [[Soltau]]
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}} 
[[File:2025-05-05 Unterzeichnung des Koalitionsvertrages der 21. Wahlperiode des Bundestages by Sandro Halank–002.jpg|thumb|left|Lars Klingbeil]]
'''Lars Klingbeil''' dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 23 Febroary 1978 tao [[Soltau]]. Izy dia iray amin'ireo filoha federaly roa ao amin'ny [[SPD]] nanomboka ny 11 Desambra 2021, ary ny lefitry ny Chancellier sy ny minisitry ny vola federaly ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina tao amin'ny kabinetran'i [[Friedrich Merz|Merz]] nanomboka ny 6 Mey 2025.

==Jereo koa ==

[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>c7jl9jqp7ta371vaui7nnknf144n0zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295900</id>
    <revision>
      <id>1135989</id>
      <parentid>1122308</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T14:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1135989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8765" sha1="la6os220f996qtvvp3h381fe8bhhj6e" xml:space="preserve">[[Sary:Fig tree.jpg|vignette|''[[Ficus carica]]'' L.|342x342px]]
Ny '''''Ficus''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', misy amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] ary [[vahy]]. Manana karazana 750 mahery fantatra ny ''Ficus''. Izy io sy ny ''[[Dorstenia]]'' no vondron-karazana lehibe indrindra ao amin' ilay fianakaviana. Zavamaniry trôpikaly ny karazana ''Ficus'', izay samy mamokatra vondrom-bony sy vondrom-boa miavaka.

== Karazana lehibe ==
[[Sary:Ficus benjamina 93736245.jpg|vignette|''Ficus benjamina''|287x287px]]
Tamin' ny Jolay 2025 dia misy karazana 881 nekena ny ''Ficus'' araka ny [[Plants of the World Online]]. Mitsinjara ao amin' ny zana-bondron-karazana ireo karazana ireo, dia ao amin' ny ''Ficus'', ny ''Pharmacosycea'', ny ''Sycidium'', ny ''Sycomorus'', ny ''Synoecia'', ary ny ''Urostigma.''

=== ''Ficus'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Ficus'':

* ''Ficus amplissima'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''[[Ficus carica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ficus daimingshanensis'' &lt;small&gt;Chang&lt;/small&gt;
* ''Ficus deltoidea'' &lt;small&gt;Jack&lt;/small&gt;
* ''Ficus erecta'' &lt;small&gt;Thunb&lt;/small&gt;
* ''Ficus fulva'' &lt;small&gt;Reinw. ex Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus grossularioides'' &lt;small&gt;Burman f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus neriifolia'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Ficus palmata'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pandurata'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Ficus simplicissima'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
* ''Ficus triloba'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Voigt&lt;/small&gt;

=== ''Pharmacosycea'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Pharmacosycea'':

* ''Ficus crassiuscula'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus gigantosyce'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus insipida'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lacunata'' &lt;small&gt;Kvitvik&lt;/small&gt;
* ''Ficus maxima'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Ficus mutabilis'' &lt;small&gt;Bureau&lt;/small&gt;
* ''Ficus nervosa'' &lt;small&gt;Heyne ex Roth&lt;/small&gt;
* ''Ficus pulchella'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt;
* ''Ficus yoponensis'' &lt;small&gt;Desv.&lt;/small&gt;

=== ''Sycidium'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Sycidium'':

* ''Ficus andamanica'' &lt;small&gt;Corner&lt;/small&gt;
* ''Ficus aspera'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt;
* ''Ficus assamica'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus bojeri'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Ficus capreifolia'' &lt;small&gt;Delile&lt;/small&gt;
* ''Ficus coronata'' &lt;small&gt;Spin&lt;/small&gt; 
* ''Ficus fraseri'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus heterophylla'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lateriflora'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus montana'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus opposita'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus phaeosyce'' &lt;small&gt;K.Schum. &amp; Lauterb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus tinctoria'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus ulmifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Ficus wassa'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt;

=== ''Sycomorus'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Sycomorus'':

* ''Ficus auriculata'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus bernaysii'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt;
* ''Ficus dammaropsis'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt; 
* ''Ficus fistulosa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus hispida'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ficus nota'' &lt;small&gt;Merr.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus pseudopalma'' &lt;small&gt;Blanco&lt;/small&gt;
* ''Ficus racemosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus septica'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt; 
* ''[[Ficus sycomorus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus variegata'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;

=== ''Synoecia'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Synoecia.'' Ireto karazana manaraka ireto dia mazàna vahy misandrahaka na mianika:

* ''Ficus hederacea'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pantoniana'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt; 
* ''Ficus pumila'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
** ''Ficus pumila'' var. ''awkeotsang'' &lt;small&gt;(Makino) Corner&lt;/small&gt; 
* ''Ficus punctata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus sagittata'' &lt;small&gt;J. König ex Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus sarmentosa'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Sm.&lt;/small&gt;
* ''Ficus trichocarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus villosa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;

=== ''Urostigma'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Urostigma'':

* ''Ficus abutilifolia'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus albert-smithii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus altissima'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus amazonica'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus americana'' &lt;small&gt;Aubl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus aripuanensis'' &lt;small&gt;Berg &amp; Kooy&lt;/small&gt;
* ''Ficus arpazusa'' &lt;small&gt;Carauta and Diaz&lt;/small&gt; 
* ''Ficus aurea'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt; 
* ''[[Ficus benghalensis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus benjamina'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus bizanae'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Burtt-Davy&lt;/small&gt;
* ''Ficus blepharophylla'' &lt;small&gt;Vázquez Avila&lt;/small&gt;
* ''Ficus broadwayi'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus burtt-davyi'' &lt;small&gt;Hutch.&lt;/small&gt;
* ''Ficus calyptroceras'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus castellviana'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus catappifolia'' &lt;small&gt;Kunth &amp; Bouché&lt;/small&gt;
* ''Ficus citrifolia'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus consociata'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus cordata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus costata'' &lt;small&gt;Ait.&lt;/small&gt;
* ''Ficus crassipes'' &lt;small&gt;F.M.Bailey&lt;/small&gt; 
* ''Ficus craterostoma'' &lt;small&gt;Mildbr. &amp; Burret&lt;/small&gt;
* ''Ficus cyathistipula'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus cyclophylla'' &lt;small&gt;(Miq.) Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus dendrocida'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Ficus depressa'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus destruens'' &lt;small&gt;F.White&lt;/small&gt;
* ''Ficus drupacea'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus elastica'' &lt;small&gt;Hornem.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus exasperata'' &lt;small&gt;Vahl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus faulkneriana'' &lt;small&gt;Berg&lt;/small&gt;
* ''Ficus fergusonii'' &lt;small&gt;(King) T.B.Worth. ex Corner&lt;/small&gt;
* ''Ficus glaberrima'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus glumosa'' &lt;small&gt;Delile&lt;/small&gt;
* ''Ficus greiffiana'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus henneana'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus hirsuta'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt;
* ''Ficus ilicina'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus kurzii'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt;
* ''Ficus luschnathiana'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus ingens'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus krukovii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lacor'' &lt;small&gt;Buch.-Ham.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lapathifolia'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lauretana'' &lt;small&gt;Vázquez Avila&lt;/small&gt;
* ''Ficus longifolia'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt; 
* ''Ficus lutea'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus lyrata'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus maclellandii'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt; 
* ''Ficus macrophylla'' &lt;small&gt;Desf. ex Pers.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus malacocarpa'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus mariae'' &lt;small&gt;Berg, Emygdio &amp; Carauta&lt;/small&gt;
* ''Ficus mathewsii'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus matiziana'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus microcarpa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus muelleriana'' &lt;small&gt;Berg&lt;/small&gt;
* ''Ficus natalensis'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus obliqua'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus obtusifolia'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Ficus pakkensis'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pallida'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus panurensis'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pertusa'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus petiolaris'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Ficus pisocarpa'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus platypoda'' &lt;small&gt;Cunn.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus pleurocarpa'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; 
* ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''[[Ficus religiosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus roraimensis'' &lt;small&gt;Berg&lt;/small&gt;
* ''Ficus rubiginosa'' &lt;small&gt;Desf.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus rumphii'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus salicifolia'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; 
* ''Ficus sansibarica'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus schippii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus schultesii'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus schumacheri'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus sphenophylla'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus stuhlmannii'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus subcordata'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus subpisocarpa'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt;
* ''Ficus subpuberula'' &lt;small&gt;Corner&lt;/small&gt;
* ''Ficus sumatrana'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus superba'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus thonningii'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Ficus trigona'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus trigonata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ficus triradiata'' &lt;small&gt;Corner&lt;/small&gt; 
* ''Ficus ursina'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus velutina'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Ficus verruculosa'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus virens'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt; 
* ''Ficus watkinsiana'' &lt;small&gt;F.M.Bailey&lt;/small&gt; 

=== Karazana tsy voasokajy anaty zana-bondrona ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana:

* ''Ficus callosa'' Willd.
* ''Ficus hebetifolia''
* ''Ficus punctata''
* ''Ficus salomonensis''
* ''Ficus tsjahela'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus vogeliana''

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Ficus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Ficus'']]
* [[Aviavy]]
* [[Amontana]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]</text>
      <sha1>la6os220f996qtvvp3h381fe8bhhj6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136076</id>
      <parentid>1135989</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1136076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9723" sha1="4sk7xypbsnzeayogsv4kd3x0dl3swwi" xml:space="preserve">[[Sary:Fig tree.jpg|vignette|''[[Ficus carica]]'' L.|342x342px]]
Ny '''''Ficus''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', misy amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] ary [[vahy]]. Manana karazana 750 mahery fantatra ny ''Ficus''. Izy io sy ny ''[[Dorstenia]]'' no vondron-karazana lehibe indrindra ao amin' ilay fianakaviana. Zavamaniry trôpikaly ny karazana ''Ficus'', izay samy mamokatra vondrom-bony sy vondrom-boa miavaka.

== Karazana lehibe ==
[[Sary:Ficus benjamina 93736245.jpg|vignette|''Ficus benjamina''|287x287px]]
Tamin' ny Jolay 2025 dia misy karazana 881 nekena ny ''Ficus'' araka ny [[Plants of the World Online]]. Mitsinjara ao amin' ny zana-bondron-karazana ireo karazana ireo, dia ao amin' ny ''Ficus'', ny ''Pharmacosycea'', ny ''Sycidium'', ny ''Sycomorus'', ny ''Synoecia'', ary ny ''Urostigma.''

=== ''Ficus'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Ficus'':

* ''Ficus amplissima'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''[[Ficus carica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ficus daimingshanensis'' &lt;small&gt;Chang&lt;/small&gt;
* ''Ficus deltoidea'' &lt;small&gt;Jack&lt;/small&gt;
* ''Ficus erecta'' &lt;small&gt;Thunb&lt;/small&gt;
* ''Ficus fulva'' &lt;small&gt;Reinw. ex Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus grossularioides'' &lt;small&gt;Burman f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus neriifolia'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
* ''Ficus palmata'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pandurata'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Ficus simplicissima'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
* ''Ficus triloba'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Voigt&lt;/small&gt;

=== ''Pharmacosycea'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Pharmacosycea'':

* ''Ficus crassiuscula'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus gigantosyce'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus insipida'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lacunata'' &lt;small&gt;Kvitvik&lt;/small&gt;
* ''Ficus maxima'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Ficus mutabilis'' &lt;small&gt;Bureau&lt;/small&gt;
* ''Ficus nervosa'' &lt;small&gt;Heyne ex Roth&lt;/small&gt;
* ''Ficus pulchella'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt;
* ''Ficus yoponensis'' &lt;small&gt;Desv.&lt;/small&gt;

=== ''Sycidium'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Sycidium'':

* ''Ficus andamanica'' &lt;small&gt;Corner&lt;/small&gt;
* ''Ficus aspera'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt;
* ''Ficus assamica'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus bojeri'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Ficus capreifolia'' &lt;small&gt;Delile&lt;/small&gt;
* ''Ficus coronata'' &lt;small&gt;Spin&lt;/small&gt; 
* ''Ficus fraseri'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus heterophylla'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lateriflora'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus montana'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus opposita'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus phaeosyce'' &lt;small&gt;K.Schum. &amp; Lauterb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus tinctoria'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus ulmifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Ficus wassa'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt;

=== ''Sycomorus'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Sycomorus'':

* ''Ficus auriculata'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus bernaysii'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt;
* ''Ficus dammaropsis'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt; 
* ''Ficus fistulosa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus hispida'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ficus nota'' &lt;small&gt;Merr.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus pseudopalma'' &lt;small&gt;Blanco&lt;/small&gt;
* ''Ficus racemosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus septica'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt; 
* ''[[Ficus sycomorus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus variegata'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;

=== ''Synoecia'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Synoecia.'' Ireto karazana manaraka ireto dia mazàna vahy misandrahaka na mianika:

* ''Ficus hederacea'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pantoniana'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt; 
* ''Ficus pumila'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
** ''Ficus pumila'' var. ''awkeotsang'' &lt;small&gt;(Makino) Corner&lt;/small&gt; 
* ''Ficus punctata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus sagittata'' &lt;small&gt;J. König ex Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus sarmentosa'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Sm.&lt;/small&gt;
* ''Ficus trichocarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus villosa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;

=== ''Urostigma'' ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana ''Urostigma'':

* ''Ficus abutilifolia'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus albert-smithii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus altissima'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus amazonica'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus americana'' &lt;small&gt;Aubl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus aripuanensis'' &lt;small&gt;Berg &amp; Kooy&lt;/small&gt;
* ''Ficus arpazusa'' &lt;small&gt;Carauta and Diaz&lt;/small&gt; 
* ''Ficus aurea'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt; 
* ''[[Ficus benghalensis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus benjamina'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus bizanae'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Burtt-Davy&lt;/small&gt;
* ''Ficus blepharophylla'' &lt;small&gt;Vázquez Avila&lt;/small&gt;
* ''Ficus broadwayi'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus burtt-davyi'' &lt;small&gt;Hutch.&lt;/small&gt;
* ''Ficus calyptroceras'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus castellviana'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus catappifolia'' &lt;small&gt;Kunth &amp; Bouché&lt;/small&gt;
* ''Ficus citrifolia'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus consociata'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus cordata'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus costata'' &lt;small&gt;Ait.&lt;/small&gt;
* ''Ficus crassipes'' &lt;small&gt;F.M.Bailey&lt;/small&gt; 
* ''Ficus craterostoma'' &lt;small&gt;Mildbr. &amp; Burret&lt;/small&gt;
* ''Ficus cyathistipula'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus cyclophylla'' &lt;small&gt;(Miq.) Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus dendrocida'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Ficus depressa'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus destruens'' &lt;small&gt;F.White&lt;/small&gt;
* ''Ficus drupacea'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus elastica'' &lt;small&gt;Hornem.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus exasperata'' &lt;small&gt;Vahl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus faulkneriana'' &lt;small&gt;Berg&lt;/small&gt;
* ''Ficus fergusonii'' &lt;small&gt;(King) T.B.Worth. ex Corner&lt;/small&gt;
* ''Ficus glaberrima'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus glumosa'' &lt;small&gt;Delile&lt;/small&gt;
* ''Ficus greiffiana'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus henneana'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus hirsuta'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt;
* ''Ficus ilicina'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus kurzii'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt;
* ''Ficus luschnathiana'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus ingens'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus krukovii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lacor'' &lt;small&gt;Buch.-Ham.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lapathifolia'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus lauretana'' &lt;small&gt;Vázquez Avila&lt;/small&gt;
* ''Ficus longifolia'' &lt;small&gt;Schott&lt;/small&gt; 
* ''Ficus lutea'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus lyrata'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus maclellandii'' &lt;small&gt;King&lt;/small&gt; 
* ''Ficus macrophylla'' &lt;small&gt;Desf. ex Pers.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus malacocarpa'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus mariae'' &lt;small&gt;Berg, Emygdio &amp; Carauta&lt;/small&gt;
* ''Ficus mathewsii'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus matiziana'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus microcarpa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus muelleriana'' &lt;small&gt;Berg&lt;/small&gt;
* ''Ficus natalensis'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus obliqua'' &lt;small&gt;G.Forst.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus obtusifolia'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Ficus pakkensis'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pallida'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Ficus panurensis'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus pertusa'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus petiolaris'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Ficus pisocarpa'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus platypoda'' &lt;small&gt;Cunn.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus pleurocarpa'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; 
* ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''[[Ficus religiosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus roraimensis'' &lt;small&gt;Berg&lt;/small&gt;
* ''Ficus rubiginosa'' &lt;small&gt;Desf.&lt;/small&gt; 
* ''Ficus rumphii'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Ficus salicifolia'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; 
* ''Ficus sansibarica'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus schippii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus schultesii'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Ficus schumacheri'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus sphenophylla'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus stuhlmannii'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus subcordata'' &lt;small&gt;Bl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus subpisocarpa'' &lt;small&gt;Gagnep.&lt;/small&gt;
* ''Ficus subpuberula'' &lt;small&gt;Corner&lt;/small&gt;
* ''Ficus sumatrana'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus superba'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''Ficus thonningii'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Ficus trigona'' &lt;small&gt;L.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus trigonata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ficus triradiata'' &lt;small&gt;Corner&lt;/small&gt; 
* ''Ficus ursina'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Ficus velutina'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Ficus verruculosa'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Ficus virens'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt; 
* ''Ficus watkinsiana'' &lt;small&gt;F.M.Bailey&lt;/small&gt; 

=== Karazana tsy voasokajy anaty zana-bondrona ===
Indreto ny karazana ao amin' ny zana-bondron-karazana:

* ''Ficus callosa'' Willd.
* ''Ficus hebetifolia''
* ''Ficus punctata''
* ''Ficus salomonensis''
* ''Ficus tsjahela'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt;
* ''Ficus vogeliana''

== Anarana amin' ny teny malagasy ==

* adabo, adabobe, adabolahy, adabolatsaka, adabonkoera, adabonolona, adabonolona, adabonomby, adabovavy, dabolatsaka, voanadabo
* amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, amota,
* ampaly, ampaliala, ampalibe, ampalihazo, ampalivavy, ampana, ampany
* andriambololonkazo,
* ara, arafaja, arafanja, 
* aviavy, aviavimamiomby, aviavimbazaha, aviavindahy, aviavindrano, aviavinkarana
* fampoha
* fiamy, fihamy
* fingere
* fopoha, fopo, fopohana, fopoho, fopohona, jopohana
* hafotra
* kivoza, kivozabe, kivoze, kivozo, kivozy
* laza, lazo
* mandresy fandresy,
* manondro
* nohondahy
* [[nonoka]], nonokaberavina, nonokamadinidravina, nonoke, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voanonoka
* ramiraningitra, ramiringitra
* rampandalotra
* sandrohy,
* sohihindrano,
* tsaramadina
* tsipolopolo,
* tsitinda
* vanona
* voampoha, voapoha,  
* voara, voarabe, voaramongy, voaramontsy, voararano
* voatsianaranana
* zavy, zaviala

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Ficus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Ficus'']]
* [[Aviavy]]
* [[Amontana]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]</text>
      <sha1>4sk7xypbsnzeayogsv4kd3x0dl3swwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus polita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296253</id>
    <revision>
      <id>1136077</id>
      <parentid>1122336</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1136077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1847" sha1="40wvff4jankbwf9nzxblw5f35zka3kk" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus polita (nom), vye, Manie van der Schijff BT, b.jpg|vignette|350x350px|''Ficus polita'']]
Ny '''''Ficus polita''''', dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', misy raviny miendrika fo, teratany any amin' ny alan' i [[Afrika]] trôpikaly sy eto [[Madagasikara]]. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus megapoda'''.''

Indreto ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]:  '''arafaja''', '''arafanja''', '''aviavimamiomby''', '''aviavindrano''', '''aviavy''', '''fandresy''', '''mandresy''', '''nonoke'''. Ireo anarana ireo anefa mety hanndro karazana Ficus hafa koa.

== Faritra aniriany ==
[[Sary:Ficus polita (nom), vye, Manie van der Schijff BT, c.jpg|vignette|Voan' ny ''Ficus polita'']]
Ny ''Ficus polita'' dia hazo hita any amin' ny ala mando sy ala manamorona renirano (morontsiraka andrefana sy afovoany ao [[Afrika]]), ala amorontsiraka sy ala maina (morontsiraka atsinanana sy atsimo ao Afrika), ary eto [[Madagasikara]]. Izy io dia maniry hatrany amin' ny haambo 1&amp;nbsp;200 m.

== Toetoetrany ==
[[Sary:Ficus polita (nom), loof, b, Manie van der Schijff BT.jpg|vignette|Ravin' ny aviavy ''Ficus polita'']]
Ny ''Ficus polita'' dia mitovitovy amin' ny ''Ficus bizanae'' (izay karazana aviavy koa), izay karazana tsy fahita raha tsy ao amin' ny ala trôpikalin' i [[Afrika Atsimo]]. Ny raviny dia manana sisiny feno ary matetika miendrika fo, miaraka amin' ny tendrony lava maranitra. Ny voan' ny ''Ficus polita'' dia maniry eo ambonin' ny hazo efa antitra, mamorona vondrona kely eny amin' ny rantsana fohy. Ny [[fanenitra]] mpamindra vovobony dia ny ''Courtella bekiliensis bekiliensis'' raha eto Madagasikara, ary ny ''Courtella bekiliensis bispinosa'' ''raha'' any ao Afrika.

== Jereo koa ==

* [[Aviavy]]

* ''[[Ficus]]''
* ''[[Courtella]]''</text>
      <sha1>40wvff4jankbwf9nzxblw5f35zka3kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus tiliifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296257</id>
    <revision>
      <id>1136080</id>
      <parentid>1122300</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1105" sha1="g63n0t09x9u5ldn2agxapkafzl077ns" xml:space="preserve">Ny '''''Ficus tiliifolia''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Indreto ny anarana ahafantarana azy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''adravola''',  '''amontana''', '''ara''', '''nonokaberavina''', '''vanona''', ary '''voara'''.

Teratany eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|tangoro-nosy Kômôro]] izy io. Ao amin' ny tany rakotra ala sy amin' ny ala ifandimbiasan' ny fizaran-taona maina sy mando no tiany aniriana. Ahitana azy koa  ny eny amin' ny [[fatrana]] misy ala na eny an-tsisin'ala.  Afaka maniry hatrany amin' ny haambo 1&amp;nbsp;700 m izy io ary ahitana azy, ohatran ny ao amin' ny [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]].

Ny vatany na ny hodiny dia mety ho manopy mavo tanora na manopy fotsy. Tahaka ny hazo maro ao amin' ny vondron-karazana ''[[Ficus]]'' dia miankina amin' ny [[fanenitra]] manokana mpamindra [[vovobony]] ny famoazan' ity hazo ity, ka anisan' izany ny ''Ceratosolen stupefactus''.

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''

* [[Amontana]]
* [[Aviavy]]
* [[Adabo]]
* [[Fihamy]]
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>g63n0t09x9u5ldn2agxapkafzl077ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morus nigra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296947</id>
    <revision>
      <id>1136021</id>
      <parentid>1125377</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="gpn0ms8cydpz5krya69qn1now56our4" xml:space="preserve">[[Sary:Morus-nigra.JPG|vignette|406x406px|''Morus nigra'']]
Ny '''''Morus nigra''''' dia karazana hazo fihinam-boa ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Teratany any [[Azia Andrefana]] ([[Kaokazy Atsimo]], [[Armenia]], [[Iràna]]) ary nampidirina any [[Amerika Avaratra]] ([[Kanada]], [[Etazonia]]), any [[Eorôpa]] ary any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]]. Nampidirina sy nambolena nanerana ny faritra manodidina an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]] hatramin' ny [[Andro Taloha]] izy io noho ny voany, izay tsy voakarakara amin' izao fotoana izao.

== Jereo koa ==

* ''[[Morus]]''
* [[Voaroy]]
* ''[[Hibiscus sabdariffa]]''</text>
      <sha1>gpn0ms8cydpz5krya69qn1now56our4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hibiscus sabdariffa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296950</id>
    <revision>
      <id>1136023</id>
      <parentid>1125392</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6560" sha1="1qkfxzwbb0u7vnp6brv9usht45fy6sy" xml:space="preserve">[[Sary:Bissap ou carcadé 03.jpg|vignette|386x386px|''Hibiscus sabdariffa'']]
Ny '''''Hibiscus sabdariffa''''' dia karazana [[zavamaniry ahitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. Teratany ao [[Afrika]] izy io, fa ny fambolena azy dia niely voalohany tany [[Azia Atsimo-Atsinanana]] ([[India]], [[Srilanka]], [[Tailandy]], [[Malezia]], ary [[Java]]). Nampidirina tany [[Afrika Andrefana]] ny ovan-karazany tamin' ny taonjato faha-19. Maniry tsara any amin' ny faritra trôpikaly any [[Afrika Andrefana]] ([[Senegaly]], [[Ginea]], [[Borkina Fasô]], [[Benîno|Benino]], [[Tôgô]], [[Nizera]], atsimon' i [[Malỳ|Maly]], avaratr' i [[Kôtidivoara]]), avaratr' i [[Kamerona]], [[Bôtsoana]] ary [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]], ary koa [[Repoblikan' i Kôngô]] sy [[Gabôna]] ny ''Hibiscus sabdariffa.''

Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia ata hoe '''madisokarana''', '''madisombazaha''', '''voamahombazaha''' ary '''voambombazaha'''.
[[Sary:Fleur bissap.JPG|vignette|Vonin' ny ''Hibiscus sabdariffa'']]

== Fampiasana azy ==

=== Ahazoana tsiraka zavamaniry ===
Karazana roa mifandray akaiky ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' ny ''Hibiscus sabdariffa'' (voamahombazaha) sy ny ''Hibiscus cannabinus'' (lenjolambo), toy ny ''Corchorus olitorius'' sy ny ''Corchorus capsularis'', na dia ao amin' ny zana-pianakaviana samihafa ao anatin' ity fianakaviana lehibe ity aza ireo zavamaniry ireo. Ambolena hahazoana [[tsiraka]] zavamaniry izy telo ireo.

Nanomboka tamin' ny taona 1985, ary nandritra ny taona 2000, dia nitana ny laharana fahatelo tamin' ny famokarana zavamaniry fanamboaran-damba eran-tany ny ''Hibiscus sabdariffa'' sy ny ''Hibiscus cannabinus''. Ny fanitarana haingana ny fambolena azy ireo dia manazava amin' ny ampahany ny ezaka ataon' ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] maro mba hampihenana ny fiankinan-dohany amin' ny fanafarana ''Corchorus capsularis'' avy any [[Azia]].

=== Fanamboarana zavapisotro ===
[[Sary:Mbo.jpg|vignette|195x195px|Zavapisotro vita amin' ny ''Hibiscus sabdariffa'']]
[[Sary:Bissap - gourd calabash with dried leaves, Hibiscus sabdariffa.jpg|ankavia|vignette|222x222px| Vondron-dravimbony maina ]]
Amboarina min' ny [[vondron-dravimbony]] maina avy amin' ny ''Hibiscus sabdariffa'' ny zavapisotro makitrana miloko mena antsoina hoe &quot;bissap&quot;. Matetika izy io no amboarina amin' ny alalan' ny fampangotrahana anaty rano ny vondron-dravimbony mandritra ny minitra vitsy, miaraka na tsy misy [[siramamy]] na zava-manitra toy ny [[kanelina]] (''[[Cinnamomum]]'') na [[solila]] (''[[Mentha]]''). Mamoaka tsiranoka izay arotsaka ao anaty rano madio alohan' ny hisitroana azy ity fikarakarana ity.

Io no zava-pisotro nasiônalin' i [[Ginea]], [[Malỳ|Maly]], [[Senegaly]], [[Borkina Fasô]] ary ny ilany avaratr' i [[Benîno|Benino]], izay ambolena an' ity zavamaniry ity hatrany amin' ny sisin' ny [[tany efitra]]. Tena zava-pisotro malaza any [[Ejipta]] sy any [[Sodàna|Sodana]] koa izy io amin' ny anarana hoe &quot;''karkadé''&quot;. Any [[Afrika Avaratra]], indrindra any [[Ejipta]], dia sotroina mafana izy io, fa any [[Eorôpa]] kosa dia misafidy ny misotro azy mangatsiaka.

=== Sakafo ===
Ampiasaina any amin' ny [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|Repoblika Demokratikan']] [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|i Kôngô]] sy any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô|Repoblikan']] [[Repoblikan' i Kôngô|i Kôngô]] ary any [[Gabôna]] ny ravin' ny ''Hibiscus sabdariffa'', na atao [[legioma]] na [[tsiboda]] na atao anaty [[saosy]]. Azo asiana dibera [[voanjo]] na [[baranjely]] nopotsehina mba hampihenana ny makirana ao amin' ny saosy na tsiboda, ary azo ampiarahina amin' ny [[trondro]] na [[akoho]] a [[vorona]] hafa natono, ka manatsara ny tsirony.

=== Fitsaboana ===
[[Sary:Roselle (Hibiscus sabdariffa).png|vignette]]
Azo atao fanafody ny zavapisotro avy amin' ny ''Hibiscus sabdariffa''. Mampidina tosidra izany, ka hampihena ny mety ho aretin' ny fo. Nanao fanadihadiana momba ny lehilahy sy vehivavy salama miisa 65 izay ambony kely noho ny antonony ny tosidrany ny mpikaroka ao amin' ny Oniversiten' i Tufts any Boston. Nisotro amin' io telo kaopy isan' andro ny antsasaky ny mpandray anjara, ary ny antsasany hafa kosa dia nisotro zavatra hafa izay nolazaina fa misy azy io sady nasiana ny fofony (placebo). Taorian' ny enina herinandro dia hitan' ny mpikaroka fa nihena ny tosidra tao amin' ny vondrona nisotro ny ''Hibiscus sabdariffa''; nahatsikaritra fihenana amin' ny salan' isa 7 ny sanda sistôlika (isa voalohany) ireo mpikaroka ireo. &quot;Ireo fiovan' ny tsindry ireo, na dia maivana aza, raha tazonina mandritra ny fotoana maharitra, dia mety hisy vokany amin' ny fiakaran' ny tosidrà, ka hampihena ny mety ho fahatapahan' ny lalan-dra na ny fihetsehan' ny aretim-po&quot;, hoy ny famintinan' ny profesora Diane McKay ao amin' ny Oniversite Tufts any Boston.

Nampiseho ny fisian' ny asidra ôrganika, antôsianinina (mahatonga ny loko mena amin' ny fitanehana ilay zavamaniry), flavônôida, miosilazy, pektinina ary menaka tena ilaina (eozenôla) ny fandinihana fitôsimika. Ireo singa ireo dia manazava ny fahafahan' ny ''Hibiscus sabdariffa'' mampihena fanaintainana (ny fananany hery manohitra ny fanaintainana dia nodinihin' ny ekipa mpikaroka taioaney tamin' ny taona 2009), mampitony, mampihena havizanana, miady amin' ny fihondratsondratana, ary somary mampalefaka fivalanana. Ampiasaina ity zavamaniry ity mba hanamaivanana ny fanaintainan' ny aretin' ny taovam-pisefoana, ny fikorontanan' ny [[vavony]] sy ny [[tsinay]]. Tsara ho an' ny [[aty]] koa izy io.

Voalaza fa manana fahafahana mampihena lanja sy mampavitribitrika izy io noho ny fisian' ny [[vitaminina C]], sady manamora ny fandevonan-kanina. Raha apetaka amin' ny hoditra ny makara nalona amin' ny ranon' ny ''Hibiscus sabdariffa'' dia mampihena ny fibontsina vokatry ny habetsahan-dranoka (edema), ny ekzema mitsiranoka, ny aretin-koditra ary ny [[vaivonto]].

== Jereo koa ==

* ''[[Corchorus]]''

* ''[[Hibiscus]]''
* ''[[Dalbergia]]'' 
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Morus]]''
* ''[[Sesamum]]''
* [[Divaina]] (''Hibiscus sabdariffa'',  ''[[Morus nigra]]'')
* [[Divay (zavamaniry)]] (''Hibiscus sabdariffa,'' ''[[Vitis microdiptera]]'')
* [[Madiso]] (''[[Hibiscus surattensis]]'')
* Madisokarana (''Hibiscus sabdariffa'')
* Madisombazaha (''Hibiscus sabdariffa'')
* [[Antsingeny|Voamaho]] na [[antsingeny]] (''[[Sesamum indicum]]'')
* Voamahombazaha (''Hibiscus sabdariffa'')
* [[Voamboana]] (''[[Dalbergia baroni]]'')
* Voamboambazaha (''Hibiscus sabdariffa'')</text>
      <sha1>1qkfxzwbb0u7vnp6brv9usht45fy6sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136024</id>
      <parentid>1136023</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T18:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */ Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6419" sha1="20m17eerwnb99kia714cyqa4hy57uml" xml:space="preserve">[[Sary:Bissap ou carcadé 03.jpg|vignette|386x386px|''Hibiscus sabdariffa'']]
Ny '''''Hibiscus sabdariffa''''' dia karazana [[zavamaniry ahitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. Teratany ao [[Afrika]] izy io, fa ny fambolena azy dia niely voalohany tany [[Azia Atsimo-Atsinanana]] ([[India]], [[Srilanka]], [[Tailandy]], [[Malezia]], ary [[Java]]). Nampidirina tany [[Afrika Andrefana]] ny ovan-karazany tamin' ny taonjato faha-19. Maniry tsara any amin' ny faritra trôpikaly any [[Afrika Andrefana]] ([[Senegaly]], [[Ginea]], [[Borkina Fasô]], [[Benîno|Benino]], [[Tôgô]], [[Nizera]], atsimon' i [[Malỳ|Maly]], avaratr' i [[Kôtidivoara]]), avaratr' i [[Kamerona]], [[Bôtsoana]] ary [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]], ary koa [[Repoblikan' i Kôngô]] sy [[Gabôna]] ny ''Hibiscus sabdariffa.''

Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia ata hoe '''madisokarana''', '''madisombazaha''', '''voamahombazaha''' ary '''voambombazaha'''.
[[Sary:Fleur bissap.JPG|vignette|Vonin' ny ''Hibiscus sabdariffa'']]

== Fampiasana azy ==

=== Ahazoana tsiraka zavamaniry ===
Karazana roa mifandray akaiky ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' ny ''Hibiscus sabdariffa'' (voamahombazaha) sy ny ''Hibiscus cannabinus'' (lenjolambo), toy ny ''Corchorus olitorius'' sy ny ''Corchorus capsularis'', na dia ao amin' ny zana-pianakaviana samihafa ao anatin' ity fianakaviana lehibe ity aza ireo zavamaniry ireo. Ambolena hahazoana [[tsiraka]] zavamaniry izy telo ireo.

Nanomboka tamin' ny taona 1985, ary nandritra ny taona 2000, dia nitana ny laharana fahatelo tamin' ny famokarana zavamaniry fanamboaran-damba eran-tany ny ''Hibiscus sabdariffa'' sy ny ''Hibiscus cannabinus''. Ny fanitarana haingana ny fambolena azy ireo dia manazava amin' ny ampahany ny ezaka ataon' ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] maro mba hampihenana ny fiankinan-dohany amin' ny fanafarana ''Corchorus capsularis'' avy any [[Azia]].

=== Fanamboarana zavapisotro ===
[[Sary:Mbo.jpg|vignette|195x195px|Zavapisotro vita amin' ny ''Hibiscus sabdariffa'']]
[[Sary:Bissap - gourd calabash with dried leaves, Hibiscus sabdariffa.jpg|ankavia|vignette|222x222px| Vondron-dravimbony maina ]]
Amboarina min' ny [[vondron-dravimbony]] maina avy amin' ny ''Hibiscus sabdariffa'' ny zavapisotro makitrana miloko mena antsoina hoe &quot;bissap&quot;. Matetika izy io no amboarina amin' ny alalan' ny fampangotrahana anaty rano ny vondron-dravimbony mandritra ny minitra vitsy, miaraka na tsy misy [[siramamy]] na zava-manitra toy ny [[kanelina]] (''[[Cinnamomum]]'') na [[solila]] (''[[Mentha]]''). Mamoaka tsiranoka izay arotsaka ao anaty rano madio alohan' ny hisitroana azy ity fikarakarana ity.

Io no zava-pisotro nasiônalin' i [[Ginea]], [[Malỳ|Maly]], [[Senegaly]], [[Borkina Fasô]] ary ny ilany avaratr' i [[Benîno|Benino]], izay ambolena an' ity zavamaniry ity hatrany amin' ny sisin' ny [[tany efitra]]. Tena zava-pisotro malaza any [[Ejipta]] sy any [[Sodàna|Sodana]] koa izy io amin' ny anarana hoe &quot;''karkadé''&quot;. Any [[Afrika Avaratra]], indrindra any [[Ejipta]], dia sotroina mafana izy io, fa any [[Eorôpa]] kosa dia misafidy ny misotro azy mangatsiaka.

=== Sakafo ===
Ampiasaina any amin' ny [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|Repoblika Demokratikan']] [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô|i Kôngô]] sy any amin' ny [[Repoblikan' i Kôngô|Repoblikan']] [[Repoblikan' i Kôngô|i Kôngô]] ary any [[Gabôna]] ny ravin' ny ''Hibiscus sabdariffa'', na atao [[legioma]] na [[tsiboda]] na atao anaty [[saosy]]. Azo asiana dibera [[voanjo]] na [[baranjely]] nopotsehina mba hampihenana ny makirana ao amin' ny saosy na tsiboda, ary azo ampiarahina amin' ny [[trondro]] na [[akoho]] a [[vorona]] hafa natono, ka manatsara ny tsirony.

=== Fitsaboana ===
[[Sary:Roselle (Hibiscus sabdariffa).png|vignette]]
Azo atao fanafody ny zavapisotro avy amin' ny ''Hibiscus sabdariffa''. Mampidina tosidra izany, ka hampihena ny mety ho aretin' ny fo. Nanao fanadihadiana momba ny lehilahy sy vehivavy salama miisa 65 izay ambony kely noho ny antonony ny tosidrany ny mpikaroka ao amin' ny Oniversiten' i Tufts any Boston. Nisotro amin' io telo kaopy isan' andro ny antsasaky ny mpandray anjara, ary ny antsasany hafa kosa dia nisotro zavatra hafa izay nolazaina fa misy azy io sady nasiana ny fofony (placebo). Taorian' ny enina herinandro dia hitan' ny mpikaroka fa nihena ny tosidra tao amin' ny vondrona nisotro ny ''Hibiscus sabdariffa''; nahatsikaritra fihenana amin' ny salan' isa 7 ny sanda sistôlika (isa voalohany) ireo mpikaroka ireo. &quot;Ireo fiovan' ny tsindry ireo, na dia maivana aza, raha tazonina mandritra ny fotoana maharitra, dia mety hisy vokany amin' ny fiakaran' ny tosidrà, ka hampihena ny mety ho fahatapahan' ny lalan-dra na ny fihetsehan' ny aretim-po&quot;, hoy ny famintinan' ny profesora Diane McKay ao amin' ny Oniversite Tufts any Boston.

Nampiseho ny fisian' ny asidra ôrganika, antôsianinina (mahatonga ny loko mena amin' ny fitanehana ilay zavamaniry), flavônôida, miosilazy, pektinina ary menaka tena ilaina (eozenôla) ny fandinihana fitôsimika. Ireo singa ireo dia manazava ny fahafahan' ny ''Hibiscus sabdariffa'' mampihena fanaintainana (ny fananany hery manohitra ny fanaintainana dia nodinihin' ny ekipa mpikaroka taioaney tamin' ny taona 2009), mampitony, mampihena havizanana, miady amin' ny fihondratsondratana, ary somary mampalefaka fivalanana. Ampiasaina ity zavamaniry ity mba hanamaivanana ny fanaintainan' ny aretin' ny taovam-pisefoana, ny fikorontanan' ny [[vavony]] sy ny [[tsinay]]. Tsara ho an' ny [[aty]] koa izy io.

Voalaza fa manana fahafahana mampihena lanja sy mampavitribitrika izy io noho ny fisian' ny [[vitaminina C]], sady manamora ny fandevonan-kanina. Raha apetaka amin' ny hoditra ny makara nalona amin' ny ranon' ny ''Hibiscus sabdariffa'' dia mampihena ny fibontsina vokatry ny habetsahan-dranoka (edema), ny ekzema mitsiranoka, ny aretin-koditra ary ny [[vaivonto]].

== Jereo koa ==

* ''[[Corchorus]]''

* ''[[Hibiscus]]''
* ''[[Dalbergia]]'' 
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Morus]]''
* ''[[Sesamum]]''
* [[Madiso]] (''[[Hibiscus surattensis]]'')
* Madisokarana (''Hibiscus sabdariffa'')
* Madisombazaha (''Hibiscus sabdariffa'')
* [[Antsingeny|Voamaho]] na [[antsingeny]] (''[[Sesamum indicum]]'')
* Voamahombazaha (''Hibiscus sabdariffa'')
* [[Voamboana]] (''[[Dalbergia baroni]]'')
* Voamboambazaha (''Hibiscus sabdariffa'')</text>
      <sha1>20m17eerwnb99kia714cyqa4hy57uml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>WikiPhyto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297421</id>
    <revision>
      <id>1136018</id>
      <parentid>1134398</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1136018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6949" sha1="nswsrg4gip04kk9cyy54zl2kxaculrw" xml:space="preserve">[[Sary:WikiPhyto logo.png|vignette|338x338px|Sary sy soratra famantarana ny ''WikiPhyto'']]
Ny '''''WikiPhyto''''' dia [[Raki-pahalalana|rakipahalalana]] an-tserasera amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] natokana ho an' ny fitôterapia (fitsaboana amin' ny alalan' ny [[zavamaniry]]) sy ny arômaterapia (amin' ny alalan' ny [[menakamanitra]]) ary jemôterapia (amin' ny alalan' ny [[Tsimoka|tsimo-javamaniry]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&quot;[https://www.wikiphyto.org/wiki/Accueil Accueil]&quot;, ''WikiPhyto''&lt;/span&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://bu.univ-amu.libguides.com/c.php?g=511740&amp;p=3496648 Phytothérapie-Aromathérapie-Plantes médicinales]&quot;, Université d'Aix-Marseille (BU)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.pollen-espace-sante.com/wikiphyto-a-a-z Liste des plantes médicinales par le Dr. Jean-Michel Morel] {{Wayback|url=https://www.pollen-espace-sante.com/wikiphyto-a-a-z |date=20260122134818 }}&quot;, ''Pollen Espace Santé''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manolotra fampahafantarana amin' ny antsipiriany momba ny zavamaniry fanao fanafody izy io, ao anatin' izany ny fanasokajiana bôtanika, ny fampiasana azy nentim-paharazana sy ara-pitsaboana, ny akora miasa amin' izany, ny fitandremana ary ny fanoroana boky sy tranonkala&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://maison-artemisia.org/wp-content/uploads/2020/12/Artemisia_Cultivation_and_Processing_Manual_2020.pdf Artemisia Cultivation and Processing Manual 2020]&quot;, ''Les Maisons de l'Artemisia''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Io sehatra io dia natokana indrindra ho an' ny matihanina momba ny fahasalamana, ho an' ny mpikaroka, ho an' ny matihanina amin' ny fivarotana zavamaniry fanao fanafody ary ho an' ny mpianatra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.wikiphyto.org/wiki/Aromath%C3%A9rapie Aromathérapie]&quot;, ''WikiPhyto''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.iftac.fr/liens Les liens IFTAC]&quot;, ''Institut de Formation à la phyto-aromathérapie''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Ny Dr. Jean-Michel Morel, izay manampahaizana manokana amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry, no nisantatra ilay tetikasa ''WikiPhyto''. Natomboka tamin' ny taona 2009 ny endrika azo jerena voalohany amin' ny tranonkala, izay nahitana teny iditra miisa 1&amp;nbsp;000 mahery. Naorina amin' ny rindrambaiko [[MediaWiki]] ity rakipahalalana ity, ka ahafahana mijery sy manao fandaminana mitovy amin' ny [[Wikipedia]]. Hatramin' ny namoronana azy dia nahita fivoarana miandalana amin' ny fanehoana ny votoatin' ny teny iditra sy ny fampiasana azy ilay tranokala, izay nahitana fanatsarana tsy tapaka momba ny mônôgrafian' ny zavamaniry sy ny fandrafetana mazava kokoa ny fampahalalana omena.

Noforonina ilay tetikasa noho ny fahafantarana fa miparitaka ny loharanom-baovao momba ny fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry, matetika miparitaka any amin' ny boky natokana ho an' ny daholobe, sy lahatsoratra izay sarotra takarina natokana ho an' ny manam-pahaizana, ary tranokala ara-barotra tsy azo antoka. Izany dia nitarika amin' ny famoronana angon-drakitra iaraha-miasa.

== Fandaminana sy votoatiny ==
Mampiseho ny fanasokajiana bôtanika sy ny anarana mahazatra sy ara-tsiansan' ilay zavamaniry ny pejy tsirairay ao amin' ny ''WikiPhyto'' amin' ny ankapobeny. Araka izany dia hita ao: 

* ny fanasokajiana bôtanika ilay zavamaniry sy ny anarana ara-tsiansa sy amin' ny fiteny andavanandro isam-piteny;
* ny akora sy singa miasa amin' ny fitsaboana sy ny famariparitana azy ireo;
* ny fampiasana nentim-paharazana sy ara-pitsaboana an' ilay zavamaniry, raha misy;
* ny fitandremana sy ny fandrarana ary ny fifandraisana mety hisy eo amin' ilay fanafody zavamaniry sy ny fanafody hafa;
* ny fanoroam-boky sy tranonkala izay ahafahana mahazo antsipiriany siantifika kokoa azo jerena.

Azo karohina amin' ny alalan' ny fampidirana anarana mahazatra na anarana siantifika ny zavamaniry tiana ho fantarina. Ahitana fitaovana fitetezana anatiny sy rohy mampifandray lahatsoratra amin' ny pejy ao anatiny koa ilay tranokala.

== Mpandray anjara sy mpamaky kendrena ==
Voafetra ho an' ny olona mananana fahaizana ekena sy matihanina ny fandraisana anjara, mba hiantohana ny fahamarinan' ny votoatiny. Tsy natao ho an' ny daholobe tahaka ny ao amin' ny [[Wikipedia]] ny fidirana amin' ilay fanovana. Tsy vondrona famakafakana akademika ity tranokala ity, tsy toy ny fanoratana gazetiboky akademika, fa miankina amin' ny fanamarinana ataon' ny manam-pahaizana sy miankina amin' ny fanoroam-boky mifandray amin' ny teny iditra tsirairay. Mikendry ny hanome fampahafantarana voarafira tsara ara-tsiansa momba ny zavamaniry fanao fanafody ny ''WikiPhyto''. Tanjony koa ny hampifantoka ny fampahalalam-baovao ho an' ny matihanina amin' ny fahasalamana, ho an' ny matihanina amin' ny fivarotana zavamaniry fanao fanafody (herbalista), ho an' ny mpikaroka ary ho an' ny mpianatra.

== Fandraisana sy tsikera ==
Amin' ny ankapobeny dia eken' ny mpitsabo sy mpikaroka amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry ([[fitôterapia]]) fa ilaina ny ''WikiPhyto''. Ity rakipahalalana ity dia voalaza ao amin' ny loharanom-baovao ivelany miompana amin' ny fitôterapia ho angon-drakitra mahasoa ho an' ny mpitsabo sy ny mpianatra momba ny zavamaniry fanao fanafody. Ireo filazana ireo dia manasongadina ny fanirian' ilay tetikasa ho rakipahalalana iaraha-manoratra sy voarafitra tsara, mampivondrona ny matihanina samihafa manodidina ny tahirin-kevitra sy loharanom-baovao iraisana.

Tahaka ny amin' ny tahirin-kevitra ara-teknika hafa, ny tsy fisian' ny komity akademika mpandinika ara-dalàna dia midika fa mety hiovaova ny kalitaon' ny votoatin' ny teny iditra sasany. Ny fampiasana ny fampahalalana avy amin' ny fampiharana nentim-paharazana na avy amin' ny asasoratra mahazatra momba ny fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry tsy misy marimaritra iraisana ara-tsiansa dia mitaky vakiteny mitsikera sy fanamarinana amin' ny alalan' ny loharano siantifika azo itokisana.

== Rohy ivelany ==

* Tranonkala ôfisialy: [https://www.wikiphyto.org/wiki/Accueil https://www.wikiphyto.org]

* &quot;[https://www.pollen-espace-sante.com/wikiphyto-a-a-z? Liste des plantes médicinales par le Dr. Jean-Michel Morel] {{Wayback|url=https://www.pollen-espace-sante.com/wikiphyto-a-a-z |date=20260122134818 }}&quot;, ''Pollen‑espace‑santé''
* &quot;[https://www.lescultivateursenherbes.fr/indications-herboristiques/des-plantes-%C3%A0-conna%C3%AEtre-sur-la-toile Les plantes sur la toile]&quot;, ''Lescultivateursenherbes.fr''
* &quot;[https://folia-officinalis.be/ressources-numeriques/ Les ressources numériques] {{Wayback|url=https://folia-officinalis.be/ressources-numeriques/ |date=20251115063244 }}&quot;, ''Folia‑officinalis.be''

== Jereo koa ==

* ''[[Wikispecies]]''
* [[Etnôbôtanika]]
* [[Etnôbiôlôjia]]
* [[Etnôfarmakôlôjia]]
* [[Bôtanika]]

* [[Fitôterapia]]
* [[Arômaterapia]]
* [[Jemôterapia]]
* [[European Scientific Cooperative on Phytotherapy]] (ESCOP)

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>nswsrg4gip04kk9cyy54zl2kxaculrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ebenales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297890</id>
    <revision>
      <id>1135978</id>
      <parentid>1130259</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1135978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="8rkqyh0imz4fs5265vynqv8ij79yis0" xml:space="preserve">[[Sary:Halesia carolina0.jpg|vignette|391x391px|''Halesia carolina'' (''[[Styracaceae]]'')]]
Ny '''Ebenales''' dia filaharan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG II]] (2003) sy [[Fanasokajiana APG III|APG III]] (2009), izay nametraka ny fianakaviaa rehetra ao aminy ho ao amin' ny filaharana [[Ericales]], dia tsy misy io flaharana io. Fa amin' ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]] (1981) kosa dia misy fianakaviana 5 izy io.

== Lisitry ny fianakaviana ==
[[Sary:Kaki 20041002.jpg|vignette|''[[Diospyros kaki]]'' (''[[Ebenaceae]]'')]]
Indreto ny lisitry ny fianakaviana ao amin' ny filaharana Ebenales:
* ''[[Ebenaceae]]'' 
* ''Lissocarpaceae''
* ''[[Sapotaceae]]''
* ''[[Styracaceae]]''
* ''Symplocaceae''

== Jereo koa ==

* [[Ericales]]</text>
      <sha1>8rkqyh0imz4fs5265vynqv8ij79yis0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1135979</id>
      <parentid>1135978</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1135979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="omp1hq6nech75c63c7p2q9ybe7svk82" xml:space="preserve">[[Sary:Halesia carolina0.jpg|vignette|391x391px|''Halesia carolina'' (''[[Styracaceae]]'')]]
Ny '''Ebenales''' dia filaharan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG II]] (2003) sy [[Fanasokajiana APG III|APG III]] (2009), izay nametraka ny fianakaviana rehetra ao aminy ho ao amin' ny filaharana [[Ericales]], dia tsy misy io flaharana io. Fa amin' ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]] (1981) kosa dia misy fianakaviana 5 izy io.

== Lisitry ny fianakaviana ==
[[Sary:Kaki 20041002.jpg|vignette|''[[Diospyros kaki]]'' (''[[Ebenaceae]]'')]]
Indreto ny lisitry ny fianakaviana ao amin' ny filaharana Ebenales:
* ''[[Ebenaceae]]'' 
* ''Lissocarpaceae''
* ''[[Sapotaceae]]''
* ''[[Styracaceae]]''
* ''Symplocaceae''

== Jereo koa ==

* [[Ericales]]</text>
      <sha1>omp1hq6nech75c63c7p2q9ybe7svk82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/23 Aprily</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298537</id>
    <revision>
      <id>1135994</id>
      <parentid>1133733</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1135994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="15s6ene4v9dlkiekmspd404dvueh02g" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''':

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].</text>
      <sha1>15s6ene4v9dlkiekmspd404dvueh02g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1135995</id>
      <parentid>1135994</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1135995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="gqz57bpodwr9sqrwrwayvtbcyqisrxu" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''':

* '''[[1853]]''' - nobodoin' i [[Rosia]] ny Nosy [[Sakhalin]].

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].

* '''[[2003]]''' - Nikatona tapabolana ny sekoly rehetra tao [[Beijing]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], noho ny fihanaky ny SARS.</text>
      <sha1>gqz57bpodwr9sqrwrwayvtbcyqisrxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1135997</id>
      <parentid>1135995</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1135997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="ihpwcqh6djfd4kreb2c0zck357v6dhy" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''':

* '''[[1853]]''' - nobodoin' i [[Rosia]] ny Nosy [[Sakhalin]].

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].

* '''[[2003]]''' - Nikatona tapabolana ny sekoly rehetra tao [[Beijing]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], noho ny fihanaky ny SARS.

* '''[[2005]]''' — Navoakan'ny mpiara-manorina [[Jawed Karim]] ny lahatsary [[YouTube]] voalohany mitondra ny lohateny hoe &quot;Izaho ao amin'ny zoo&quot;.</text>
      <sha1>ihpwcqh6djfd4kreb2c0zck357v6dhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136007</id>
      <parentid>1135997</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="fcs7rzv3m1iypbnieku2lhg1pzqtj9f" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''' - Andro Iraisampirenena ho an'ny Boky sy ny Zon'ny Mpamorona, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Anglisy, Andron' i Masindahy George

* '''[[1853]]''' - nobodoin' i [[Rosia]] ny Nosy [[Sakhalin]].

* '''[[1949]]''' - Azon'ny komonista shinoa ny tanànan'i [[Nanjing|Nanjing]], renivohitry ny nasionalista shinoa

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].

* '''[[2003]]''' - Nikatona tapabolana ny sekoly rehetra tao [[Beijing]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], noho ny fihanaky ny SARS.

* '''[[2005]]''' — Navoakan'ny mpiara-manorina [[Jawed Karim]] ny lahatsary [[YouTube]] voalohany mitondra ny lohateny hoe &quot;Izaho ao amin'ny zoo&quot;.</text>
      <sha1>fcs7rzv3m1iypbnieku2lhg1pzqtj9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136010</id>
      <parentid>1136007</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="6zdr220suvk7vazpm0puo76dgzs17cl" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''' - Andro Iraisampirenena ho an'ny Boky sy ny Zon'ny Mpamorona, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Anglisy, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Espaniôla, Andron' i Masindahy George
[[File:LaGuerreAMadagascar.jpg|thumb|Ady teto Madagasikara]]
* '''[[1853]]''' - nobodoin' i [[Rosia]] ny Nosy [[Sakhalin]].

* '''[[1895]]''' - Niditra tao [[Mahajanga]] ny [[Tafika an-tanety|tafika]] mpampandry tany [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]].

* '''[[1949]]''' - Azon'ny [[Kômonisma|komonista]] shinoa ny tanànan'i [[Nanjing|Nanjing]], renivohitry ny nasionalista shinoa

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].

* '''[[2003]]''' - Nikatona tapabolana ny sekoly rehetra tao [[Beijing]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], noho ny fihanaky ny SARS.

* '''[[2005]]''' — Navoakan'ny mpiara-manorina [[Jawed Karim]] ny lahatsary [[YouTube]] voalohany mitondra ny lohateny hoe &quot;Izaho ao amin'ny zoo&quot;.</text>
      <sha1>6zdr220suvk7vazpm0puo76dgzs17cl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136026</id>
      <parentid>1136010</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T18:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="6odsotn6qn0f9otb5s0eh4t5xsjxbsd" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''' - Andro Iraisampirenena ho an'ny Boky sy ny Zon'ny Mpamorona, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Anglisy, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Espaniôla, Andron' i Masindahy George

* '''[[1853]]''' - nobodoin' i [[Rosia]] ny Nosy [[Sakhalin]].

* '''[[1949]]''' - Azon'ny [[Kômonisma|komonista]] shinoa ny tanànan'i [[Nanjing|Nanjing]], renivohitry ny nasionalista shinoa

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].

* '''[[2003]]''' - Nikatona tapabolana ny sekoly rehetra tao [[Beijing]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], noho ny fihanaky ny SARS.

* '''[[2005]]''' — Navoakan'ny mpiara-manorina [[Jawed Karim]] ny lahatsary [[YouTube]] voalohany mitondra ny lohateny hoe &quot;Izaho ao amin'ny zoo&quot;.</text>
      <sha1>6odsotn6qn0f9otb5s0eh4t5xsjxbsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136056</id>
      <parentid>1136026</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T04:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="gvcwg47vtd136t24almfqqfuf691swr" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Aprily|23 avrily]]''' - Andro Iraisampirenena ho an'ny Boky sy ny Zon'ny Mpamorona, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Anglisy, Andron' ny Firenena Mikambana ho an' ny Teny Espaniôla, Andron' i Masindahy George
[[File:Vista aerea del Monasterio de El Escorial.jpg|thumb|Ny monasteran'ny mpanjaka ao San Lorenzo de El Escorial, novolavolain' i Juan de Herrera sy Juan Bautista de Toledo]]
* '''[[1563]]''' - fametrahana ny vatofototry ny [[lapa]]n' i [[Escurial]] ao [[Espaina]]  

* '''[[1853]]''' - nobodoin' i [[Rosia]] ny Nosy [[Sakhalin]].

* '''[[1949]]''' - Azon'ny [[Kômonisma|komonista]] shinoa ny tanànan'i [[Nanjing|Nanjing]], renivohitry ny nasionalista shinoa

* '''[[1975]]''' - Niaiky ny fahareseny tao [[Vietnamy|Vietnam]] i [[Etazonia]].

* '''[[2003]]''' - Nikatona tapabolana ny sekoly rehetra tao [[Beijing]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], noho ny fihanaky ny SARS.

* '''[[2005]]''' — Navoakan'ny mpiara-manorina [[Jawed Karim]] ny lahatsary [[YouTube]] voalohany mitondra ny lohateny hoe &quot;Izaho ao amin'ny zoo&quot;.</text>
      <sha1>gvcwg47vtd136t24almfqqfuf691swr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/24 Aprily</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298538</id>
    <revision>
      <id>1136057</id>
      <parentid>1133734</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T05:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="nju9rd2pc6slch3zkh6mlrguwy90pi9" xml:space="preserve">'''Androany [[24 Aprily|24 avrily]]''':

* '''[[1915]]''' - Fandraofana ireo olo-malaza [[Armeniana (vahoaka)|Armeniana]] tao [[Constantinople]]. Hetsika manamarika ny fiandohan'ny fandripahana foko Armeniana nataon'i [[Torkia]], izay niafara tamin'ny fahafatesan' olona 800.000 ka hatramin'ny 1,5 tapitrisa, araka ny tombana.

* '''[[1920]]''' - Famolavolan'ny [[Fikambanan' ny Firenena|Fikambanan' ny firenena]] hananganana an'i [[Palestina teo ambany fitantanan' ny Britanika|Palestina eo ambany fitantanana britanika]] tafaorina tamin'ny taona [[1923]].

* '''[[1955]]''' - Tapitra ny [[Kaoferansan' i Bandung|kaoferansan' i Bandung]]. Melohin'ny firenena tsy momba ny atsy tsy momba ny aroa ny [[fanjanahantany]], ny [[Fanavakavaham-bolon-koditra|fanavakavaham-bolonkoditra]] ary ny [[Ady Mangatsiaka|ady mangatsiaka]].</text>
      <sha1>nju9rd2pc6slch3zkh6mlrguwy90pi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136058</id>
      <parentid>1136057</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T05:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="ctxsv12vxmt1apoqx9mzx4buf7ys1av" xml:space="preserve">'''Androany [[24 Aprily|24 avrily]]''':

* '''[[1915]]''' - Fandraofana ireo olo-malaza [[Armeniana (vahoaka)|Armeniana]] tao [[Constantinople]]. Hetsika manamarika ny fiandohan'ny fandripahana foko Armeniana nataon'i [[Torkia]], izay niafara tamin'ny fahafatesan' olona 800.000 ka hatramin'ny 1,5 tapitrisa, araka ny tombana.

* '''[[1920]]''' - Famolavolan'ny [[Fikambanan' ny Firenena|Fikambanan' ny firenena]] hananganana an'i [[Palestina teo ambany fitantanan' ny Britanika|Palestina eo ambany fitantanana britanika]] tafaorina tamin'ny taona [[1923]].

* '''[[1955]]''' - Tapitra ny [[Kaoferansan' i Bandung|kaoferansan' i Bandung]]. Melohin'ny firenena tsy momba ny atsy tsy momba ny aroa ny [[fanjanahantany]], ny [[Fanavakavaham-bolon-koditra|fanavakavaham-bolonkoditra]] ary ny [[Ady Mangatsiaka|ady mangatsiaka]].

* '''[[1970]]''' - Nandefasana ny [[Dong Fang Hong 1]],  [[zanabolana]] namboarina [[sinoa|shinoa]] voalohany teny an'habakabaka 

* '''[[2021]]''' - Nankatoavin'i [[Joe Biden]], filohan'i [[Etazonia]] amin'ny fomba ofisialy ny fisian'ny fandripahan'i Torkia ny Armeniana.</text>
      <sha1>ctxsv12vxmt1apoqx9mzx4buf7ys1av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika amin'ny mpikambana:Quinze2001</title>
    <ns>3</ns>
    <id>298863</id>
    <revision>
      <id>1136065</id>
      <parentid>1135422</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinze2001</username>
        <id>34461</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mankasitraka */ Valiny</comment>
      <origin>1136065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="qf7a3kmsanbk7551k04aij7v9zce2r0" xml:space="preserve">== Mankasitraka ==

Miarahaba anao, mankasitraka tamin'ny fandikanteny ny sarimihetsika Fahavalo 1947. Araka ny hitanao dia tsy tafavoaka ny infobox satria mbola tsy mitovy lasitra amin'ny teny anglisy sy teny frantsay ny an'ny teny malagasy. Foronina manokana no azo atao an'io infobox io ho an'ny teny malagasy. Asa raha ho tontosanao izany na tsia satria efa ela nihetezana ihany ianao no fijeriko azy. [[Mpikambana:ZoAndriamifidisoa|ZoAndriamifidisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:ZoAndriamifidisoa|resaka]]) 1 Aprily 2026 à 19:21 (UTC)

:ok d'accord fa hamorona infobox vaovao za fa io mihitsy no nampisalasala anaha oe créer vé sa traduction fotsiny  [[Mpikambana:Quinze2001|Quinze2001]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Quinze2001|resaka]]) 23 Aprily 2026 à 07:09 (UTC)

== Welcome to Wiki Project Med! ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 13 Aprily 2026 à 10:10 (UTC)

==VideoWiki==
Is working here https://videowiki.wmcloud.org/mg/wiki/Video:Cholera?wikiSource=https://mg.wikipedia.org [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 05:34 (UTC)</text>
      <sha1>qf7a3kmsanbk7551k04aij7v9zce2r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hans-Dietrich Genscher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298890</id>
    <revision>
      <id>1136041</id>
      <parentid>1134369</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1100" sha1="ontjlo60wuy9z2wfchhwaqeb63xqd5i" xml:space="preserve">[[File:Genscher-19-09-2013.jpg|thumb|Genscher, en 2013]]
'''Hans-Dietrich Genscher'''  dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina}} teraka ny 21 Martsa 1927 tao Reideburg ary maty ny 31 Martsa 2016 tao Wachtberg-Pech, distrikan'i Rhein-Sieg

Nanomboka tamin'ny 1969 ka hatramin'ny 1974 izy no Minisitry ny Atitany Federaly. Nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1992 - niaraka tamin'ny fahatapahana teo amin'ny roa herinandro sy tapany teo ho eo - izy no Minisitry ny Raharaham-bahiny Federaly sy Lefitry ny Repoblika Federalin'i {{Alemaina}}: nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1982 teo ambanin'ny Chancellorship of [[Helmut Schmidt}} ([[SPD]]) ary taorian'ny fiovan'ny governemanta nanomboka tamin'ny 1982 ka hatramin'ny 1992 tao amin'ny Chancellorship [[Helmut Kohl]]. Izy no minisitry ny federasiona manana fe-potoam-piasana lava indrindra. Izy koa dia filohan'ny FDP federaly nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1985.

[[Sokajy:Ministry]]

[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1927]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 206]]</text>
      <sha1>ontjlo60wuy9z2wfchhwaqeb63xqd5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136043</id>
      <parentid>1136041</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="and4enrt72bdxzw2t2lqxnvgdrbjeog" xml:space="preserve">[[File:Genscher-19-09-2013.jpg|thumb|Genscher, en 2013]]
'''Hans-Dietrich Genscher'''  dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina}} teraka ny 21 Martsa 1927 tao Reideburg ary maty ny 31 Martsa 2016 tao Wachtberg-Pech, distrikan'i Rhein-Sieg

Nanomboka tamin'ny 1969 ka hatramin'ny 1974 izy no Minisitry ny Atitany Federaly. Nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1992 - niaraka tamin'ny fahatapahana teo amin'ny roa herinandro sy tapany teo ho eo - izy no Minisitry ny Raharaham-bahiny Federaly sy Lefitry ny Repoblika Federalin'i {{Alemaina}}: nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1982 teo ambanin'ny Chancellorship of [[Helmut Schmidt}} ([[SPD]]) ary taorian'ny fiovan'ny governemanta nanomboka tamin'ny 1982 ka hatramin'ny 1992 tao amin'ny Chancellorship [[Helmut Kohl]]. Izy no minisitry ny federasiona manana fe-potoam-piasana lava indrindra. Izy koa dia filohan'ny FDP federaly nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1985.

[[Sokajy:Ministry]]

[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1927]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2016]]</text>
      <sha1>and4enrt72bdxzw2t2lqxnvgdrbjeog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136044</id>
      <parentid>1136043</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="qoneid2b7uddw3gg7xtn9mmm5dj3u1j" xml:space="preserve">[[File:Genscher-19-09-2013.jpg|thumb|Genscher, en 2013]]
'''Hans-Dietrich Genscher'''  dia mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina}} teraka ny 21 Martsa 1927 tao Reideburg ary maty ny 31 Martsa 2016 tao Wachtberg-Pech, distrikan'i Rhein-Sieg

Nanomboka tamin'ny 1969 ka hatramin'ny 1974 izy no Minisitry ny Atitany Federaly. Nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1992 - niaraka tamin'ny fahatapahana teo amin'ny roa herinandro sy tapany teo ho eo - izy no Minisitry ny Raharaham-bahiny Federaly sy Lefitry ny Repoblika Federalin'i {{Alemaina}}: nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1982 teo ambanin'ny Chancellorship of [[Helmut Schmidt]] ([[SPD]]) ary taorian'ny fiovan'ny governemanta nanomboka tamin'ny 1982 ka hatramin'ny 1992 tao amin'ny Chancellorship [[Helmut Kohl]]. Izy no minisitry ny federasiona manana fe-potoam-piasana lava indrindra. Izy koa dia filohan'ny FDP federaly nanomboka tamin'ny 1974 ka hatramin'ny 1985.

[[Sokajy:Ministry]]

[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1927]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2016]]</text>
      <sha1>qoneid2b7uddw3gg7xtn9mmm5dj3u1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299219</id>
    <revision>
      <id>1135986</id>
      <parentid>1135972</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Lisitra */ Fanamarihna</comment>
      <origin>1135986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15090" sha1="9akejg12dknw5zd80n9asoeilzugqxb" xml:space="preserve">[[Sary:Edle Weinrebe, 'Vitis vinifera' subsp. 'vinifera.jpg|vignette|410x410px|Voaloboka (''[[Vitis vinifera]]'')]]
Ity '''lisitry ny zavamaniry ao amin'''' '''ny Baiboly''' ity (tsy feno) dia ahitana zavamaniry resahin' ny [[Baiboly]], nalamina araka ny [[abidy]]. Ho an' ny zavamaniry izay tsy voamarina na iadian-kevitra ny mombamomba azy, dia voatanisa ny karazana mety ho izy indrindra. Nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny zavamaniry ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] (Baiboly hebreo na [[Tanakh]]), fa ireo izay voalaza ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] kosa dia nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]].

Ny zavamaniry resahin' ny Baiboly dia ahitana karazana manodidina ny 110  amin' ny karazany 2&amp;nbsp;600 eo ho eo izay teratany any [[Israely]]. Matetika no tsy feno ny famantarana mazava tsara azy ireo noho ny antony samihafa. Nisy lanjany lehibe ho an' ny olona tamin' izany fotoana izany ny ankamaroan' ireo zavamaniry ireo: nampiasaina hatao sakafo, hatao fanafody, na ho an' ny tanjona ara-pivavahana, na ho fitaovam-panorenana.

== Famaritana ny anaran' ny zavamaniry ==
[[Sary:Fig tree.jpg|vignette|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
[[Sary:Olive tree (Olea europaea) branch with immature olives, Praça João do Rio, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|vignette|[[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]] (''[[Olea europaea]]'')]]
Ao amin' ny bokiny hoe ''Plants of the Bible'', iazy navoaka tamin' ny taona 1952 ary heverina ho ny asa filamatra momba ny zavamaniry voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], ny bôtanista roa Harold sy Alma Moldenke dia nampitaha ny hevitry ny mpikaroka momba ny Baiboly momba ny zavamaniry izay nisy nandritra ny 400 taona taloha, tamin' ny an' ny [[Fandikana ny Baiboly|mpandika Baiboly]] amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]], ary namorona ny lisitr' izy ireo manokana izay misy taksôna 242.

Tamin' ny taona 1982 dia namoaka boky hoe ''Plants of the Bible'', izay nitanisany sy nanehoany sarin' ny taksôna 200 amin' ny zavamaniry ara-Baiboly, i Michael Zohary. Tamin' ny taona 1992 i Frank Nigel Hepper, talen' ny  jaridaina bôtanika malazan' ny Kew Botanical Gardens any [[Britaina Lehibe]], dia nanao lisitry ny karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 180 eo ho eo, izay navondrony araka ny lohahevitra.
[[Sary:Triticum aestivum (ripe) 3.jpg|ankavia|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum aestivum]]'')]]
Famoaham-boky maro mamintina ny asa momba ny zavamaniry ara-Baiboly no nomanin' ilay bôtanista israeliana, Noga Hareuveni, tamin' ny taona 1988–1996. Ny asa farany indrindra dia ny an' i Jean sy Solange Maillat navoaka tamin' ny taona 1999, izay mitanisa karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 174.
[[Sary:Triticum durum.jpg|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum durum]]'')]]
Ilay mpanoratra pôlôney, Zofia Włodarczyk (mpampianatra ao amin' ny Oniversiten' ny Fambolena Hugo-Kołątaj ao Krakow), dia namaritra taksôna 290 tao amin' ny lahatsoratra momba ny zavamaniry ara-Baiboly navoaka nanomboka tamin' ny taona 1952, ary nitazona 206 taorian' ny nanesorana ny anarana mitovy zavatra tondroina, ny karazana mifanakaiky sy ny ovan-karazana bôtanika mifandraika amin' ny zavamaniry iray ao amin' ny Baiboly. Mampiseho ny valin' ny famakafakana fampitahana nataony fa, amin' ireo taksôna 206 ireo, ny mpikaroka rehetra - i Moldenke sy i Moldenke (1952), i Zohary (1982), i Hepper (1992), ary i Maillat sy Maillat (1999) - dia nanaiky hatramin' izao ny famantarana ny karazana 95, izay azo heverina ho eken' ny rehetra. Misy mpikaroka sasany manaiky, fa ny hafa kosa tsy manohitra ny famantarana karazana 111. Farany, ho an' ny karazana 50 eo ho eo, dia avo ny tsy fahazoana antoka.

== Lisitra ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Anarana ao amin' ny Baiboly
!Anarana ao amin' ny Baiboly malagasy
!Anarana ara-tsiansa
!Fanoroana
|-
|ἄψινθος, ''apsinthos''
לענה ''la‘ănāh''
|&quot;Zava-mangidy&quot; (prô), &quot;Imangidy&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry ireo.&lt;/small&gt;
|''[[Artemisia absinthium]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 8:11
|-
|שטה ''šiṭṭāh''
|Akasia (prô), akasià (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry mazava ny hoe &quot;[[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|akasia]]&quot;.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na ''[[Acacia raddiana]]'' Savi
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:10
|-
|סרפד ''sirpaḏ''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io&lt;/small&gt;
|''[[Acanthus spinosus]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|שום ''šūm''
|Tongolo (prô/kat): &lt;small&gt;[[tongologasy]] raha ny marina kokoa&lt;/small&gt;
|''[[Allium sativum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana/Nomery]] 11:5
|-
|נטפ ''nāṭāf''
|Natafa (prô), &quot;ditin-kazo&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-kazo ny hoe &quot;ditin-kazo&quot;.&lt;/small&gt; 
|''[[Styrax officinalis]]'', ''[[Liquidambar orientalis]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:34
|-
|שקד ''šāqêḏ''
|
|''[[Amygdalus communis]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|κρίνον, ''krinon''
|
|''[[Anemone coronaria]]'' L.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 6:28
|-
|ἄνηθον, ''anēthon''
|
|''[[Pimpinella anisum]]'', ''[[Anethum graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|n/a
|
|''[[Cercis siliquastrum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:5
|-
|מלוח ''mallūaḥ''
|
|''[[Atriplex halimus]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 30:4
|-
|בשמ ''bōśem'', בכא ''bəḵā’îm''
|
|''[[Commiphora gileadensis]]'',
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]], [[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]
|-
|בדלח ''bəḏōlaḥ''
|
|''[[Commiphora africana]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:12 ; [[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|חטה ''ḥiṭṭāh''
חנטא ''ḥinṭa’''
|vary tritika (pro), varimbazaha (kat)
|''[[Triticum]]'' sp.
|[[Bokin' i Ezra|Ezra]] 7:22; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|עצ ''‘êts''
|
|
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 12:12
|-
|אהלים ''’ăhālîm''
|
|''[[Aquilaria malaccensis]]'' na ''[[Aloe succotrina]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|תאשור ''ṯə’aššūr''
|
|''[[Buxus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 41:19
|-
|קוצ ''qōts''
|
|''[[Vachellia tortilis]]'' na  mitovitovy
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 4:3
|-
|קנמון ''qinnāmōn''
|
|''[[Cinnamomum zeylanicum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|אביונה ''’ăḇîyōnāh''
|
|''[[Capparis spinosa]]'' L.
|[[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]] 12:5
|-
|κεράτιον, ''keration''
|
|''[[Ceratonia siliqua]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 15:16, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 3:1
|-
|קדה ''qiddāh''
|
|''[[Cinnamomum iners]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:24, [[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 45 (44):8, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 42:14
|-
|ארז ''’ārez''
|
|''[[Cedrus libani]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 5:10, [[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 19:23
|-
|חוח ''ḥōwaḥ''
|
|''[[Cardueae]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40, [[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 25:18
|-
|אלונ ''’allōn''
|
|''[[Quercus calliprinos]]'' Webb
|[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoa]] 24:26
|-
|קשא ''qiššu’a''
|
|''[[Kôkômbra|Cucumis sativus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 1:8
|-
|גד ''gad''
|
|''[[Coriandrum sativum]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 16:31
|-
|כרפס ''karpas''
|
|''[[Gossypium herbaceum]]''
|[[Bokin' i Estera|Estera]] 1:6
|-
|חבצלת ''ḥăḇatseleṯ''
|
|''[[Crocus sativus]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 35:1
|-
|כמן ''kammōn''; κύμινον, ''kuminon''
|
|''[[Cuminum cyminum]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:27
|-
|קצח ''qetsaḥ''
|
|''[[Nigella sativa]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|תרזה ''tirzāh''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|ברוש ''bərōš''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|θύϊνος, ''thyinos''
|hazo mani-pofona (pro), hazo manitra (kat)
|''[[Tetraclinis articulata]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 18:12
|-
|קטרת ''qaṭṭərāh''
|
|''[[Boswellia sacra]]''
|[[Bokin' i Hôsea|Hôsea]] 4:13
|-
|לבונה ''ləḇōnāh''
|
|''[[Boswellia thurifera]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:10, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:11
|-
|כסמת ''kussemeṯ''
|
|''[[Triticum spelta]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:25; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אלמגים ''’almuggîm''
|
|''[[Pterocarpus santalinus]]''
''[[Santalum album]]''
''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 2:8; 9:10, 11; [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 10:11, 12
|-
|פול ''p̄ōl''
|
|''[[Vicia faba]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תאנ ''ṯə’ênāh''
|Aviavy
|''[[Ficus carica]]'' L.
|[[Bokin' i Jôela|Jôela]] 1:7
|-
|פרח ''peraḥ''
|
|
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:26
|-
|סנה ''səneh''
|
|''[[Vitex agnus-castus]]'', ''[[Rubus sanctus]]'' na ''[[Loranthus acaciae]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 3:2
|-
|רתמ ''rōṯem''
|
|''[[Calicotome villosa]]'', ''[[Retama raetam]]'' na ''[[Spartium junceum]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 120 (119):4, [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 19:4
|-
|ערוער ''‘ărō‘êr''
|
|''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 17:6, 48:6
|-
|ראש ''rōš''
|
|''[[Conium maculatum]]'', ''[[Papaver somniferum]]''
|[[Bokin' i Amôsa|Amôsa]] 6:12
|-
|רמונ ''rimmōn''
|
|''[[Punica granatum]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 7:12
|-
|כפר ''kōp̄er''
|
|''[[Lawsonia inermis]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 1:14
|-
|חציר ''ḥătsîr''
|
|
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|אזוב ''’êzōḇ''
ὕσσωπος, ''hysōpos''
|
|''[[Hyssopus officinalis]]''
|[[Bokin' ny Levitikôsy|Levitikôsy]] 14:52
|-
|שושנ ''šōšannāh''
|
|''[[Iris palaestina]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:22
|-
|ζιζάνιον, ''zizanion''
|
|''[[Lolium temulentum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:25–40
|-
|אגמון ''’aḡmōn''
|
|''[[Juncus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 9:14
|-
|ἄκανθα, ''akantha''
|
|''[[Ziziphus spina-christi]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:29
|-
|עדש ''‘ăḏāša''
|
|''[[Lens culinaris]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 17:28; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אזרח ''bā’ezrāḥ''
|
|''[[Laurus nobilis]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 37 (36):35
|-
|פשתה ''pešeth''
שש ''šêš''
|
|''[[Linum usitatissimum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 31:13
[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 35:25
|-
|צאל ''tse’ĕlîm''
|
|''[[Nelumbo nucifera]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21–22
|-
|צנ ''tsin''
|
|''[[Lycium europaeum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 22:5
|-
|מלוח ''ḏūḏā’î''
|
|''[[Mandragora autumnalis]]'' Bertol.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:15
|-
|מן ''man''
|
|''[[Alhagi camelorum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|ἡδύοσμον, ''hēduosmon''
|
|''[[Mentha]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|כמשכת חדק ''kimśuḵaṯ ḥāḏeq''
|
|''[[Solanum incanum]]'' L.
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 15:19
|-
|σίναπι, ''sinapi''
|
|''[[Brassica nigra]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:31
|-
|שושנת העמקים ''šōwōšannaṯ hā-‘ămāqîm''
|
|''[[Convallaria majalis]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|לט ''lōṭ''
|
|''[[Commiphora guidotti]]'' Engl.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 37:25, 43:11
|-
|הדס ''hăḏas''
|
|''[[Myrtus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|נרד ''nêrəd''
|
|''[[Nardostachys jatamansi]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|באשה ''ḇā’əšāh''
|
|''[[Agrostemma githago]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40
|-
|בצל ''bətsāl''
|
|''[[Allium cepa]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|זית ''zāyiṯ''
|
|''[[Olea europaea]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:9
|-
|שערה ''śə‘ōrāh''
|
|''[[Hordeum]]'' spp.
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 5:15; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תדהר ''tiḏhār''
|
|''[[Ulmus minor subsp. canescens]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|דביונים ''diḇyōnîm''
|
|''[[Ornithogalum narbonense]]''
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 6:25
|-
|תמר ''tāmār''
φοίνιξ, ''phoinix''
|
|''[[Phoenix dactylifera]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|בטנ ''beten''
|
|''[[Pistacia vera]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11
|-
|ערמון ''‘armōn''
|
|''[[Platanus orientalis]]'' L.
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 31:8, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:37
|-
|לבנה ''liḇneh''
|
|''[[Populus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:4
|-
|חציר ''ḥātsîr''
|
|''[[Allium porrum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|תפוחי ''tappūaḥ''
|
|''[[Malus domestica]]'' na ''[[Citrus medica]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:7; [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:39; [[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 15:9
|-
|חלמות ''ḥallāmūṯ''
|
|''[[Portulaca oleracea]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 6:6
|-
|קיקיון ''qîqōnāh''
|
|''[[Kinana|Ricinus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Jônà|Jônà]] 4:9
|-
|אטד ''’āṭāḏ''
|
|''[[Rubus ulmifolius]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:15
|-
|אבה ''’êḇeh''
|
|''[[Phragmites]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 40:''vv.'', [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|πήγανον, ''pēganon''
|
|''[[Ruta graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 11:42
|-
|אגוז ''’ĕḡōz''
|
|''[[Juglans regia]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|אבטיח ''’ăḇaṭṭiḥ''
|
|''[[Voajabo|Citrullus lanatus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|כרכם ''karkōm''
|
|''[[Crocus]]'' sp.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|ארן ''’ōren''
|
|''[[Abies cilicica]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] sns.
|-
|ערב ''‘ărāḇ''
|
|''[[Salix alba]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:22
|-
|συκάμινος, ''sykaminos''
|
|''[[Morus]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 17:6
|-
|אשל ''’ešel''
|
|''[[Tamarix aphylla]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 21:33
|-
|אלה ''’êlāh''
|
|''[[Pistacia terebinthus]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 18:9
|-
|השרון שושנת ''hă-ḇatseleṯ ha-Šārōn''
|
|''[[Tulipa agenensis]]'' (''[[Tulipa sharonensis]]'')
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|גמא ''gōme''
|
|''[[Typha]]'' spp.
''[[Cyperus papyrus]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 2:3, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|ענב ''‘ănāḇ''
|voaloboka
|''[[Vitis vinifera]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 40:10 sns.
|}

== Jereo koa ==

* [[Biby ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>9akejg12dknw5zd80n9asoeilzugqxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1135991</id>
      <parentid>1135986</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1135991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16081" sha1="2qv7030gtqjmiuv2t2o11l7ed01pygp" xml:space="preserve">[[Sary:Edle Weinrebe, 'Vitis vinifera' subsp. 'vinifera.jpg|vignette|410x410px|Voaloboka (''[[Vitis vinifera]]'')]]
Ity '''lisitry ny zavamaniry ao amin'''' '''ny Baiboly''' ity (tsy feno) dia ahitana zavamaniry resahin' ny [[Baiboly]], nalamina araka ny [[abidy]]. Ho an' ny zavamaniry izay tsy voamarina na iadian-kevitra ny mombamomba azy, dia voatanisa ny karazana mety ho izy indrindra. Nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny zavamaniry ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] (Baiboly hebreo na [[Tanakh]]), fa ireo izay voalaza ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] kosa dia nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]].

Ny zavamaniry resahin' ny Baiboly dia ahitana karazana manodidina ny 110  amin' ny karazany 2&amp;nbsp;600 eo ho eo izay teratany any [[Israely]]. Matetika no tsy feno ny famantarana mazava tsara azy ireo noho ny antony samihafa. Nisy lanjany lehibe ho an' ny olona tamin' izany fotoana izany ny ankamaroan' ireo zavamaniry ireo: nampiasaina hatao sakafo, hatao fanafody, na ho an' ny tanjona ara-pivavahana, na ho fitaovam-panorenana.

== Famaritana ny anaran' ny zavamaniry ==
[[Sary:Fig tree.jpg|vignette|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
[[Sary:Olive tree (Olea europaea) branch with immature olives, Praça João do Rio, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|vignette|[[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]] (''[[Olea europaea]]'')]]
Ao amin' ny bokiny hoe ''Plants of the Bible'', iazy navoaka tamin' ny taona 1952 ary heverina ho ny asa filamatra momba ny zavamaniry voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], ny bôtanista roa Harold sy Alma Moldenke dia nampitaha ny hevitry ny mpikaroka momba ny Baiboly momba ny zavamaniry izay nisy nandritra ny 400 taona taloha, tamin' ny an' ny [[Fandikana ny Baiboly|mpandika Baiboly]] amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]], ary namorona ny lisitr' izy ireo manokana izay misy taksôna 242.

Tamin' ny taona 1982 dia namoaka boky hoe ''Plants of the Bible'', izay nitanisany sy nanehoany sarin' ny taksôna 200 amin' ny zavamaniry ara-Baiboly, i Michael Zohary. Tamin' ny taona 1992 i Frank Nigel Hepper, talen' ny  jaridaina bôtanika malazan' ny Kew Botanical Gardens any [[Britaina Lehibe]], dia nanao lisitry ny karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 180 eo ho eo, izay navondrony araka ny lohahevitra.
[[Sary:Triticum aestivum (ripe) 3.jpg|ankavia|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum aestivum]]'')]]
Famoaham-boky maro mamintina ny asa momba ny zavamaniry ara-Baiboly no nomanin' ilay bôtanista israeliana, Noga Hareuveni, tamin' ny taona 1988–1996. Ny asa farany indrindra dia ny an' i Jean sy Solange Maillat navoaka tamin' ny taona 1999, izay mitanisa karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 174.
[[Sary:Triticum durum.jpg|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum durum]]'')]]
Ilay mpanoratra pôlôney, Zofia Włodarczyk (mpampianatra ao amin' ny Oniversiten' ny Fambolena Hugo-Kołątaj ao Krakow), dia namaritra taksôna 290 tao amin' ny lahatsoratra momba ny zavamaniry ara-Baiboly navoaka nanomboka tamin' ny taona 1952, ary nitazona 206 taorian' ny nanesorana ny anarana mitovy zavatra tondroina, ny karazana mifanakaiky sy ny ovan-karazana bôtanika mifandraika amin' ny zavamaniry iray ao amin' ny Baiboly. Mampiseho ny valin' ny famakafakana fampitahana nataony fa, amin' ireo taksôna 206 ireo, ny mpikaroka rehetra - i Moldenke sy i Moldenke (1952), i Zohary (1982), i Hepper (1992), ary i Maillat sy Maillat (1999) - dia nanaiky hatramin' izao ny famantarana ny karazana 95, izay azo heverina ho eken' ny rehetra. Misy mpikaroka sasany manaiky, fa ny hafa kosa tsy manohitra ny famantarana karazana 111. Farany, ho an' ny karazana 50 eo ho eo, dia avo ny tsy fahazoana antoka.

== Lisitra ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Anarana ao amin' ny Baiboly
!Anarana ao amin' ny Baiboly malagasy
!Anarana ara-tsiansa
!Fanoroana
|-
|ἄψινθος, ''apsinthos''
לענה ''la‘ănāh''
|&quot;Zava-mangidy&quot; (prô), &quot;Imangidy&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry ireo.&lt;/small&gt;
|''[[Artemisia absinthium]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 8:11
|-
|שטה ''šiṭṭāh''
|Akasia (prô), akasià (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry mazava ny hoe &quot;[[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|akasia]]&quot;.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na ''[[Acacia raddiana]]'' Savi
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:10
|-
|סרפד ''sirpaḏ''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io&lt;/small&gt;
|''[[Acanthus spinosus]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|שום ''šūm''
|Tongolo (prô/kat): &lt;small&gt;[[tongologasy]] raha ny marina kokoa&lt;/small&gt;
|''[[Allium sativum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana/Nomery]] 11:5
|-
|נטפ ''nāṭāf''
|Natafa (prô), &quot;ditin-kazo&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-kazo ny hoe &quot;ditin-kazo&quot;.&lt;/small&gt; 
|''[[Styrax officinalis]]'', ''[[Liquidambar orientalis]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:34
|-
|שקד ''šāqêḏ''
|
|''[[Amygdalus communis]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|κρίνον, ''krinon''
|
|''[[Anemone coronaria]]'' L.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 6:28
|-
|ἄνηθον, ''anēthon''
|
|''[[Pimpinella anisum]]'', ''[[Anethum graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|n/a
|
|''[[Cercis siliquastrum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:5
|-
|מלוח ''mallūaḥ''
|
|''[[Atriplex halimus]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 30:4
|-
|בשמ ''bōśem'', בכא ''bəḵā’îm''
|
|''[[Commiphora gileadensis]]'',
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]], [[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]
|-
|בדלח ''bəḏōlaḥ''
|
|''[[Commiphora africana]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:12 ; [[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|חטה ''ḥiṭṭāh''
חנטא ''ḥinṭa’''
|vary tritika (prô), varimbazaha, fromenta (kat): &lt;small&gt;(jereo: [[varimbazaha]])&lt;/small&gt;
|''[[Triticum]]'' sp.
|[[Bokin' i Ezra|Ezra]] 7:22; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|עצ ''‘êts''
|
|
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 12:12
|-
|אהלים ''’ăhālîm''
|
|''[[Aquilaria malaccensis]]'' na ''[[Aloe succotrina]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|תאשור ''ṯə’aššūr''
|
|''[[Buxus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 41:19
|-
|קוצ ''qōts''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na  mitovitovy
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 4:3
|-
|קנמון ''qinnāmōn''
|
|''[[Cinnamomum zeylanicum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|אביונה ''’ăḇîyōnāh''
|
|''[[Capparis spinosa]]'' L.
|[[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]] 12:5
|-
|κεράτιον, ''keration''
|
|''[[Ceratonia siliqua]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 15:16, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 3:1
|-
|קדה ''qiddāh''
|
|''[[Cinnamomum iners]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:24, [[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 45 (44):8, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 42:14
|-
|ארז ''’ārez''
|
|''[[Cedrus libani]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 5:10, [[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 19:23
|-
|חוח ''ḥōwaḥ''
|
|''[[Cardueae]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40, [[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 25:18
|-
|אלונ ''’allōn''
|
|''[[Quercus calliprinos]]'' Webb
|[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoa]] 24:26
|-
|קשא ''qiššu’a''
|Voatango (prô), voanketsihetsy (kat): &lt;small&gt;dikan-teny marikitra ireo, fa ny [[kôkômbra]] no tiana holazaina eto (jereo: [[voatango]] sy [[Voajabo|voanketsihetsy]]).&lt;/small&gt;
|''[[Kôkômbra|Cucumis sativus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 1:8
|-
|גד ''gad''
|
|''[[Coriandrum sativum]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 16:31
|-
|כרפס ''karpas''
|
|''[[Gossypium herbaceum]]''
|[[Bokin' i Estera|Estera]] 1:6
|-
|חבצלת ''ḥăḇatseleṯ''
|
|''[[Crocus sativus]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 35:1
|-
|כמן ''kammōn''; κύμινον, ''kuminon''
|
|''[[Cuminum cyminum]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:27
|-
|קצח ''qetsaḥ''
|
|''[[Nigella sativa]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|תרזה ''tirzāh''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|ברוש ''bərōš''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|θύϊνος, ''thyinos''
|hazo mani-pofona (pro), hazo manitra (kat)
|''[[Tetraclinis articulata]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 18:12
|-
|קטרת ''qaṭṭərāh''
|
|''[[Boswellia sacra]]''
|[[Bokin' i Hôsea|Hôsea]] 4:13
|-
|לבונה ''ləḇōnāh''
|
|''[[Boswellia thurifera]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:10, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:11
|-
|כסמת ''kussemeṯ''
|
|''[[Triticum spelta]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:25; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אלמגים ''’almuggîm''
|
|''[[Pterocarpus santalinus]]''
''[[Santalum album]]''
''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 2:8; 9:10, 11; [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 10:11, 12
|-
|פול ''p̄ōl''
|
|''[[Vicia faba]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תאנ ''ṯə’ênāh''
|Aviavy (prô/kat): &lt;small&gt;fampiharna ny teny hoe &quot;aviavy&quot; amin' ny zavamaniry hafa mitovy antoko aminy (jereo &quot;[[aviavy]]&quot;)&lt;/small&gt;
|''[[Ficus carica]]'' L.
|[[Bokin' i Jôela|Jôela]] 1:7
|-
|פרח ''peraḥ''
|
|
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:26
|-
|סנה ''səneh''
|
|''[[Vitex agnus-castus]]'', ''[[Rubus sanctus]]'' na ''[[Loranthus acaciae]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 3:2
|-
|רתמ ''rōṯem''
|
|''[[Calicotome villosa]]'', ''[[Retama raetam]]'' na ''[[Spartium junceum]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 120 (119):4, [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 19:4
|-
|ערוער ''‘ărō‘êr''
|
|''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 17:6, 48:6
|-
|ראש ''rōš''
|
|''[[Conium maculatum]]'', ''[[Papaver somniferum]]''
|[[Bokin' i Amôsa|Amôsa]] 6:12
|-
|רמונ ''rimmōn''
|Ampongaben-danitra (prô), apongabendanitra (kat)
|''[[Punica granatum]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 7:12
|-
|כפר ''kōp̄er''
|
|''[[Lawsonia inermis]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 1:14
|-
|חציר ''ḥătsîr''
|
|
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|אזוב ''’êzōḇ''
ὕσσωπος, ''hysōpos''
|
|''[[Hyssopus officinalis]]''
|[[Bokin' ny Levitikôsy|Levitikôsy]] 14:52
|-
|שושנ ''šōšannāh''
|
|''[[Iris palaestina]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:22
|-
|ζιζάνιον, ''zizanion''
|
|''[[Lolium temulentum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:25–40
|-
|אגמון ''’aḡmōn''
|zozoro (prô/kat) &lt;small&gt;(jereo: [[zozoro]])&lt;/small&gt;
|''[[Juncus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 9:14
|-
|ἄκανθα, ''akantha''
|
|''[[Ziziphus spina-christi]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:29
|-
|עדש ''‘ăḏāša''
|
|''[[Lens culinaris]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 17:28; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אזרח ''bā’ezrāḥ''
|hazo maitso (prô/kat): &lt;small&gt;tsy tena fantatra ilay karazan-kazo fa mety ho ny ''[[Laurus nobilis]]'' na ny ''[[Cedrus libani]]''&lt;/small&gt;
|''[[Laurus nobilis]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 37:35
|-
|פשתה ''pešeth''
שש ''šêš''
|
|''[[Linum usitatissimum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 31:13
[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 35:25
|-
|צאל ''tse’ĕlîm''
|
|''[[Nelumbo nucifera]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21–22
|-
|צנ ''tsin''
|
|''[[Lycium europaeum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 22:5
|-
|מלוח ''ḏūḏā’î''
|
|''[[Mandragora autumnalis]]'' Bertol.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:15
|-
|מן ''man''
|
|''[[Alhagi camelorum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|ἡδύοσμον, ''hēduosmon''
|
|''[[Mentha]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|כמשכת חדק ''kimśuḵaṯ ḥāḏeq''
|
|''[[Solanum incanum]]'' L.
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 15:19
|-
|σίναπι, ''sinapi''
|
|''[[Brassica nigra]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:31
|-
|שושנת העמקים ''šōwōšannaṯ hā-‘ămāqîm''
|
|''[[Convallaria majalis]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|לט ''lōṭ''
|
|''[[Commiphora guidotti]]'' Engl.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 37:25, 43:11
|-
|הדס ''hăḏas''
|
|''[[Myrtus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|נרד ''nêrəd''
|
|''[[Nardostachys jatamansi]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|באשה ''ḇā’əšāh''
|
|''[[Agrostemma githago]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40
|-
|בצל ''bətsāl''
|
|''[[Allium cepa]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|זית ''zāyiṯ''
|
|''[[Olea europaea]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:9
|-
|שערה ''śə‘ōrāh''
|vary hordea (prô), orja (kat) &lt;small&gt;(jereo: ''[[Vary ôrza|Hordeum vulgare]]'')&lt;/small&gt;
|''[[Hordeum]]'' spp.
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 5:15; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תדהר ''tiḏhār''
|
|''[[Ulmus minor subsp. canescens]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|דביונים ''diḇyōnîm''
|
|''[[Ornithogalum narbonense]]''
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 6:25
|-
|תמר ''tāmār''
φοίνιξ, ''phoinix''
|
|''[[Phoenix dactylifera]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|בטנ ''beten''
|
|''[[Pistacia vera]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11
|-
|ערמון ''‘armōn''
|
|''[[Platanus orientalis]]'' L.
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 31:8, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:37
|-
|לבנה ''liḇneh''
|
|''[[Populus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:4
|-
|חציר ''ḥātsîr''
|
|''[[Allium porrum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|תפוחי ''tappūaḥ''
|
|''[[Malus domestica]]'' na ''[[Citrus medica]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:7; [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:39; [[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 15:9
|-
|חלמות ''ḥallāmūṯ''
|tafotsin' atody (prô), ron' anana (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry ireo teny malagasy ireo. Ankehitriny dia heverina ho ny [[Portulaca oleracea|anamatavy]] (atao hoe koa ananjabora, sns) ity zavamaniry ity.&lt;/small&gt;
|''[[Portulaca oleracea]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 6:6
|-
|קיקיון ''qîqōnāh''
|tanantanamanga (prô/kat)
|''[[Kinana|Ricinus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Jônà|Jônà]] 4:9
|-
|אטד ''’āṭāḏ''
|
|''[[Rubus ulmifolius]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:15
|-
|אבה ''’êḇeh''
|
|''[[Phragmites]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 40:''vv.'', [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|πήγανον, ''pēganon''
|
|''[[Ruta graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 11:42
|-
|אגוז ''’ĕḡōz''
|
|''[[Juglans regia]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|אבטיח ''’ăḇaṭṭiḥ''
|
|''[[Voajabo|Citrullus lanatus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|כרכם ''karkōm''
|
|''[[Crocus]]'' sp.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|ארן ''’ōren''
|
|''[[Abies cilicica]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] sns.
|-
|ערב ''‘ărāḇ''
|
|''[[Salix alba]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:22
|-
|συκάμινος, ''sykaminos''
|
|''[[Morus]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 17:6
|-
|אשל ''’ešel''
|
|''[[Tamarix aphylla]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 21:33
|-
|אלה ''’êlāh''
|
|''[[Pistacia terebinthus]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 18:9
|-
|השרון שושנת ''hă-ḇatseleṯ ha-Šārōn''
|
|''[[Tulipa agenensis]]'' (''[[Tulipa sharonensis]]'')
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|גמא ''gōme''
|
|''[[Typha]]'' spp.
''[[Cyperus papyrus]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 2:3, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|ענב ''‘ănāḇ''
|voaloboka
|''[[Vitis vinifera]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 40:10 sns.
|}

== Jereo koa ==

* [[Biby ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>2qv7030gtqjmiuv2t2o11l7ed01pygp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136009</id>
      <parentid>1135991</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1136009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17115" sha1="eny1a6kai4i5u1jztf2bo14jhvouqfr" xml:space="preserve">[[Sary:Edle Weinrebe, 'Vitis vinifera' subsp. 'vinifera.jpg|vignette|410x410px|Voaloboka (''[[Vitis vinifera]]'')]]
Ity '''lisitry ny zavamaniry ao amin'''' '''ny Baiboly''' ity (tsy feno) dia ahitana zavamaniry resahin' ny [[Baiboly]], nalamina araka ny [[abidy]]. Ho an' ny zavamaniry izay tsy voamarina na iadian-kevitra ny mombamomba azy, dia voatanisa ny karazana mety ho izy indrindra. Nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny zavamaniry ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] (Baiboly hebreo na [[Tanakh]]), fa ireo izay voalaza ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] kosa dia nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]].

Ny zavamaniry resahin' ny Baiboly dia ahitana karazana manodidina ny 110  amin' ny karazany 2&amp;nbsp;600 eo ho eo izay teratany any [[Israely]]. Matetika no tsy feno ny famantarana mazava tsara azy ireo noho ny antony samihafa. Nisy lanjany lehibe ho an' ny olona tamin' izany fotoana izany ny ankamaroan' ireo zavamaniry ireo: nampiasaina hatao sakafo, hatao fanafody, na ho an' ny tanjona ara-pivavahana, na ho fitaovam-panorenana.

== Famaritana ny anaran' ny zavamaniry ==
[[Sary:Fig tree.jpg|vignette|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
[[Sary:Olive tree (Olea europaea) branch with immature olives, Praça João do Rio, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|vignette|[[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]] (''[[Olea europaea]]'')]]
Ao amin' ny bokiny hoe ''Plants of the Bible'', iazy navoaka tamin' ny taona 1952 ary heverina ho ny asa filamatra momba ny zavamaniry voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], ny bôtanista roa Harold sy Alma Moldenke dia nampitaha ny hevitry ny mpikaroka momba ny Baiboly momba ny zavamaniry izay nisy nandritra ny 400 taona taloha, tamin' ny an' ny [[Fandikana ny Baiboly|mpandika Baiboly]] amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]], ary namorona ny lisitr' izy ireo manokana izay misy taksôna 242.

Tamin' ny taona 1982 dia namoaka boky hoe ''Plants of the Bible'', izay nitanisany sy nanehoany sarin' ny taksôna 200 amin' ny zavamaniry ara-Baiboly, i Michael Zohary. Tamin' ny taona 1992 i Frank Nigel Hepper, talen' ny  jaridaina bôtanika malazan' ny Kew Botanical Gardens any [[Britaina Lehibe]], dia nanao lisitry ny karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 180 eo ho eo, izay navondrony araka ny lohahevitra.
[[Sary:Triticum aestivum (ripe) 3.jpg|ankavia|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum aestivum]]'')]]
Famoaham-boky maro mamintina ny asa momba ny zavamaniry ara-Baiboly no nomanin' ilay bôtanista israeliana, Noga Hareuveni, tamin' ny taona 1988–1996. Ny asa farany indrindra dia ny an' i Jean sy Solange Maillat navoaka tamin' ny taona 1999, izay mitanisa karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 174.
[[Sary:Triticum durum.jpg|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum durum]]'')]]
Ilay mpanoratra pôlôney, Zofia Włodarczyk (mpampianatra ao amin' ny Oniversiten' ny Fambolena Hugo-Kołątaj ao Krakow), dia namaritra taksôna 290 tao amin' ny lahatsoratra momba ny zavamaniry ara-Baiboly navoaka nanomboka tamin' ny taona 1952, ary nitazona 206 taorian' ny nanesorana ny anarana mitovy zavatra tondroina, ny karazana mifanakaiky sy ny ovan-karazana bôtanika mifandraika amin' ny zavamaniry iray ao amin' ny Baiboly. Mampiseho ny valin' ny famakafakana fampitahana nataony fa, amin' ireo taksôna 206 ireo, ny mpikaroka rehetra - i Moldenke sy i Moldenke (1952), i Zohary (1982), i Hepper (1992), ary i Maillat sy Maillat (1999) - dia nanaiky hatramin' izao ny famantarana ny karazana 95, izay azo heverina ho eken' ny rehetra. Misy mpikaroka sasany manaiky, fa ny hafa kosa tsy manohitra ny famantarana karazana 111. Farany, ho an' ny karazana 50 eo ho eo, dia avo ny tsy fahazoana antoka.

== Lisitra ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Anarana ao amin' ny Baiboly
!Anarana ao amin' ny Baiboly malagasy &lt;small&gt;(sy fanamarihana)&lt;/small&gt;
!Anarana ara-tsiansa
!Fanoroana
|-
|ἄψινθος, ''apsinthos''
לענה ''la‘ănāh''
|&quot;Zava-mangidy&quot; (prô), &quot;Imangidy&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry ireo.&lt;/small&gt;
|''[[Artemisia absinthium]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 8:11
|-
|שטה ''šiṭṭāh''
|Akasia (prô), akasià (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry mazava ny hoe &quot;[[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|akasia]]&quot;.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na ''[[Acacia raddiana]]'' Savi
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:10
|-
|סרפד ''sirpaḏ''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io&lt;/small&gt;
|''[[Acanthus spinosus]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|שום ''šūm''
|Tongolo (prô/kat): &lt;small&gt;[[tongologasy]] raha ny marina kokoa&lt;/small&gt;
|''[[Allium sativum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana/Nomery]] 11:5
|-
|נטפ ''nāṭāf''
|Natafa (prô), &quot;ditin-kazo&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-kazo ny hoe &quot;ditin-kazo&quot;.&lt;/small&gt; 
|''[[Styrax officinalis]]'', ''[[Liquidambar orientalis]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:34
|-
|שקד ''šāqêḏ''
|
|''[[Amygdalus communis]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|κρίνον, ''krinon''
|
|''[[Anemone coronaria]]'' L.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 6:28
|-
|ἄνηθον, ''anēthon''
|
|''[[Pimpinella anisum]]'', ''[[Anethum graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|n/a
|
|''[[Cercis siliquastrum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:5
|-
|מלוח ''mallūaḥ''
|
|''[[Atriplex halimus]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 30:4
|-
|בשמ ''bōśem'', בכא ''bəḵā’îm''
|
|''[[Commiphora gileadensis]]'',
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]], [[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]
|-
|בדלח ''bəḏōlaḥ''
|
|''[[Commiphora africana]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:12 ; [[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|חטה ''ḥiṭṭāh''
חנטא ''ḥinṭa’''
|vary tritika (prô), varimbazaha, fromenta (kat): &lt;small&gt;(jereo: [[varimbazaha]])&lt;/small&gt;
|''[[Triticum]]'' sp.
|[[Bokin' i Ezra|Ezra]] 7:22; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|עצ ''‘êts''
|
|
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 12:12
|-
|אהלים ''’ăhālîm''
|
|''[[Aquilaria malaccensis]]'' na ''[[Aloe succotrina]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|תאשור ''ṯə’aššūr''
|
|''[[Buxus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 41:19
|-
|קוצ ''qōts''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na  mitovitovy
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 4:3
|-
|קנמון ''qinnāmōn''
|
|''[[Cinnamomum zeylanicum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|אביונה ''’ăḇîyōnāh''
|
|''[[Capparis spinosa]]'' L.
|[[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]] 12:5
|-
|κεράτιον, ''keration''
|
|''[[Ceratonia siliqua]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 15:16, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 3:1
|-
|קדה ''qiddāh''
|
|''[[Cinnamomum iners]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:24, [[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 45 (44):8, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 42:14
|-
|ארז ''’ārez''
|
|''[[Cedrus libani]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 5:10, [[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 19:23
|-
|חוח ''ḥōwaḥ''
|
|''[[Cardueae]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40, [[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 25:18
|-
|אלונ ''’allōn''
|
|''[[Quercus calliprinos]]'' Webb
|[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoa]] 24:26
|-
|קשא ''qiššu’a''
|Voatango (prô), voanketsihetsy (kat): &lt;small&gt;dikan-teny marikitra ireo, fa ny [[kôkômbra]] no tiana holazaina eto (jereo: [[voatango]] sy [[Voajabo|voanketsihetsy]]).&lt;/small&gt;
|''[[Kôkômbra|Cucumis sativus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 1:8
|-
|גד ''gad''
|
|''[[Coriandrum sativum]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 16:31
|-
|כרפס ''karpas''
|
|''[[Gossypium herbaceum]]''
|[[Bokin' i Estera|Estera]] 1:6
|-
|חבצלת ''ḥăḇatseleṯ''
|
|''[[Crocus sativus]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 35:1
|-
|כמן ''kammōn''; κύμινον, ''kuminon''
|
|''[[Cuminum cyminum]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:27
|-
|קצח ''qetsaḥ''
|
|''[[Nigella sativa]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|תרזה ''tirzāh''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|ברוש ''bərōš''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|θύϊνος, ''thyinos''
|hazo mani-pofona (pro), hazo manitra (kat)
|''[[Tetraclinis articulata]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 18:12
|-
|קטרת ''qaṭṭərāh''
|
|''[[Boswellia sacra]]''
|[[Bokin' i Hôsea|Hôsea]] 4:13
|-
|לבונה ''ləḇōnāh''
|
|''[[Boswellia thurifera]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:10, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:11
|-
|כסמת ''kussemeṯ''
|
|''[[Triticum spelta]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:25; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אלמגים ''’almuggîm''
|
|''[[Pterocarpus santalinus]]''
''[[Santalum album]]''
''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 2:8; 9:10, 11; [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 10:11, 12
|-
|פול ''p̄ōl''
|
|''[[Vicia faba]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תאנ ''ṯə’ênāh''
|Aviavy (prô/kat): &lt;small&gt;fampiharna ny teny hoe &quot;aviavy&quot; amin' ny zavamaniry hafa mitovy antoko aminy (jereo &quot;[[aviavy]]&quot;)&lt;/small&gt;
|''[[Ficus carica]]'' L.
|[[Bokin' i Jôela|Jôela]] 1:7
|-
|פרח ''peraḥ''
|
|
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:26
|-
|סנה ''səneh''
|
|''[[Vitex agnus-castus]]'', ''[[Rubus sanctus]]'' na ''[[Loranthus acaciae]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 3:2
|-
|רתמ ''rōṯem''
|
|''[[Calicotome villosa]]'', ''[[Retama raetam]]'' na ''[[Spartium junceum]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 120 (119):4, [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 19:4
|-
|ערוער ''‘ărō‘êr''
|
|''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 17:6, 48:6
|-
|ראש ''rōš''
|
|''[[Conium maculatum]]'', ''[[Papaver somniferum]]''
|[[Bokin' i Amôsa|Amôsa]] 6:12
|-
|רמונ ''rimmōn''
|Ampongaben-danitra (prô), apongabendanitra (kat)
|''[[Punica granatum]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 7:12
|-
|כפר ''kōp̄er''
|
|''[[Lawsonia inermis]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 1:14
|-
|חציר ''ḥătsîr''
|
|
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|אזוב ''’êzōḇ''
ὕσσωπος, ''hysōpos''
|
|''[[Hyssopus officinalis]]''
|[[Bokin' ny Levitikôsy|Levitikôsy]] 14:52
|-
|שושנ ''šōšannāh''
|
|''[[Iris palaestina]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:22
|-
|ζιζάνιον, ''zizanion''
|
|''[[Lolium temulentum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:25–40
|-
|אגמון ''’aḡmōn''
|zozoro (prô/kat) &lt;small&gt;(jereo: [[zozoro]])&lt;/small&gt;
|''[[Juncus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 9:14
|-
|ἄκανθα, ''akantha''
|
|''[[Ziziphus spina-christi]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:29
|-
|עדש ''‘ăḏāša''
|
|''[[Lens culinaris]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 17:28; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אזרח ''bā’ezrāḥ''
|hazo maitso (prô/kat): &lt;small&gt;tsy tena fantatra ilay karazan-kazo fa mety ho ny ''[[Laurus nobilis]]'' na ny ''[[Cedrus libani]]''&lt;/small&gt;
|''[[Laurus nobilis]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 37:35
|-
|פשתה ''pešeth''
שש ''šêš''
|
|''[[Linum usitatissimum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 31:13
[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 35:25
|-
|צאל ''tse’ĕlîm''
|
|''[[Nelumbo nucifera]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21–22
|-
|צנ ''tsin''
|
|''[[Lycium europaeum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 22:5
|-
|מלוח ''ḏūḏā’î''
|
|''[[Mandragora autumnalis]]'' Bertol.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:15
|-
|מן ''man''
|
|''[[Alhagi camelorum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|ἡδύοσμον, ''hēduosmon''
|
|''[[Mentha]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|כמשכת חדק ''kimśuḵaṯ ḥāḏeq''
|
|''[[Solanum incanum]]'' L.
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 15:19
|-
|σίναπι, ''sinapi''
|
|''[[Brassica nigra]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:31
|-
|שושנת העמקים ''šōwōšannaṯ hā-‘ămāqîm''
|
|''[[Convallaria majalis]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|לט ''lōṭ''
|
|''[[Commiphora guidotti]]'' Engl.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 37:25, 43:11
|-
|הדס ''hăḏas''
|
|''[[Myrtus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|נרד ''nêrəd''
|
|''[[Nardostachys jatamansi]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|באשה ''ḇā’əšāh''
|
|''[[Agrostemma githago]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40
|-
|בצל ''bətsāl''
|
|''[[Allium cepa]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|זית ''zāyiṯ''
|
|''[[Olea europaea]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:9
|-
|שערה ''śə‘ōrāh''
|vary hordea (prô), orja (kat) &lt;small&gt;(jereo: ''[[Vary ôrza|Hordeum vulgare]]'')&lt;/small&gt;
|''[[Hordeum]]'' spp.
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 5:15; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תדהר ''tiḏhār''
|
|''[[Ulmus minor subsp. canescens]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|דביונים ''diḇyōnîm''
|
|''[[Ornithogalum narbonense]]''
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 6:25
|-
|תמר ''tāmār''
φοίνιξ, ''phoinix''
|
|''[[Phoenix dactylifera]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|בטנ ''beten''
|
|''[[Pistacia vera]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11
|-
|ערמון ''‘armōn''
|
|''[[Platanus orientalis]]'' L.
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 31:8, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:37
|-
|לבנה ''liḇneh''
|
|''[[Populus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:4
|-
|חציר ''ḥātsîr''
|
|''[[Allium porrum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|תפוחי ''tappūaḥ''
|
|''[[Malus domestica]]'' na ''[[Citrus medica]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:7; [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:39; [[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 15:9
|-
|חלמות ''ḥallāmūṯ''
|tafotsin' atody (prô), ron' anana (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry ireo teny malagasy ireo. Ankehitriny dia heverina ho ny [[Portulaca oleracea|anamatavy]] (atao hoe koa ananjabora, sns) ity zavamaniry ity.&lt;/small&gt;
|''[[Portulaca oleracea]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 6:6
|-
|קיקיון ''qîqōnāh''
|tanantanamanga (prô/kat): &lt;small&gt;fantatra koa amin' ny anarana hoe &quot;[[kinana]]&quot;.&lt;/small&gt;
|''[[Kinana|Ricinus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Jônà|Jônà]] 4:9
|-
|אטד ''’āṭāḏ''
|
|''[[Rubus ulmifolius]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:15
|-
|אבה ''’êḇeh''
|
|''[[Phragmites]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 40:''vv.'', [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|πήγανον, ''pēganon''
|
|''[[Ruta graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 11:42
|-
|אגוז ''’ĕḡōz''
|
|''[[Juglans regia]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|אבטיח ''’ăḇaṭṭiḥ''
|voatango (prô), voanketsihetsy (kat):  &lt;small&gt;[[Voajabo|voanketsihetsy]]&lt;/small&gt; &lt;small&gt;no marina kokoa (izay fantatra koa amin' ny anarana hoe [[voajabo]] na [[Voajabo|voazavo]])&lt;/small&gt; 
|''[[Voajabo|Citrullus lanatus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|כרכם ''karkōm''
|safrona (prô), safrana (kat): &lt;small&gt;mety ho ny ''[[Crocus sativus]]''&lt;/small&gt; 
|''[[Crocus]]'' sp.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|ארן ''’ōren''
|
|''[[Abies cilicica]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] sns.
|-
|ערב ''‘ărāḇ''
|
|''[[Salix alba]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:22
|-
|συκάμινος, ''sykaminos''
|vorihazo (prô), voaroihazo (kat):  &lt;small&gt;mety ho ny ''[[Morus nigra]]'' io (ny hoe &quot;vorihazo&quot; sy &quot;voaroihazo&quot; dia manondro ny ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'', fa ny  ''Morus nigra'' dia atao hoe &quot;divaina&quot;; jereo anefa ny hoe [[divaina]])&lt;/small&gt;
|''[[Morus]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 17:6
|-
|אשל ''’ešel''
|
|''[[Tamarix aphylla]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 21:33
|-
|אלה ''’êlāh''
|
|''[[Pistacia terebinthus]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 18:9
|-
|השרון שושנת ''hă-ḇatseleṯ ha-Šārōn''
|
|''[[Tulipa agenensis]]'' (''[[Tulipa sharonensis]]'')
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|גמא ''gōme''
|zozoro (prô/kat): &lt;small&gt;teny mahafaobe ny hoe &quot;zozoro&quot; izay manondro ny karazana maro ao amin' ny ''[[Cyperus]].'' Misy endrik' io ''Cyperus papyrus'' io na mitovitovy aminy ny eto Madagasikara, atao hoe [[fonjozoro]] ([[Cyperus papyrus subsp. madagascariensis|''Cyperus papyrus'' subsp. ''madagascariensis'']] na ''[[Cyperus madagascariensis]]''). Ny ''Typha'' dia ilazana ny vondrona na vondro fa tsy ny zozoro.&lt;/small&gt;
|''[[Typha]]'' spp.
''[[Cyperus papyrus]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 2:3, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|ענב ''‘ănāḇ''
|voaloboka
|''[[Vitis vinifera]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 40:10 sns.
|}

== Jereo koa ==

* [[Biby ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>eny1a6kai4i5u1jztf2bo14jhvouqfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136020</id>
      <parentid>1136009</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17036" sha1="njgo2ckfnihh4d9fn7cn0j3z00i92ev" xml:space="preserve">[[Sary:Edle Weinrebe, 'Vitis vinifera' subsp. 'vinifera.jpg|vignette|410x410px|Voaloboka (''[[Vitis vinifera]]'')]]
Ity '''lisitry ny zavamaniry ao amin'''' '''ny Baiboly''' ity (tsy feno) dia ahitana zavamaniry resahin' ny [[Baiboly]], nalamina araka ny [[abidy]]. Ho an' ny zavamaniry izay tsy voamarina na iadian-kevitra ny mombamomba azy, dia voatanisa ny karazana mety ho izy indrindra. Nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny zavamaniry ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] (Baiboly hebreo na [[Tanakh]]), fa ireo izay voalaza ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] kosa dia nomena ny anarany amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]].

Ny zavamaniry resahin' ny Baiboly dia ahitana karazana manodidina ny 110  amin' ny karazany 2&amp;nbsp;600 eo ho eo izay teratany any [[Israely]]. Matetika no tsy feno ny famantarana mazava tsara azy ireo noho ny antony samihafa. Nisy lanjany lehibe ho an' ny olona tamin' izany fotoana izany ny ankamaroan' ireo zavamaniry ireo: nampiasaina hatao sakafo, hatao fanafody, na ho an' ny tanjona ara-pivavahana, na ho fitaovam-panorenana.

== Famaritana ny anaran' ny zavamaniry ==
[[Sary:Fig tree.jpg|vignette|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
[[Sary:Olive tree (Olea europaea) branch with immature olives, Praça João do Rio, Lisbon, Portugal julesvernex2.jpg|vignette|[[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]] (''[[Olea europaea]]'')]]
Ao amin' ny bokiny hoe ''Plants of the Bible'', iazy navoaka tamin' ny taona 1952 ary heverina ho ny asa filamatra momba ny zavamaniry voalaza ao amin' ny [[Baiboly]], ny bôtanista roa Harold sy Alma Moldenke dia nampitaha ny hevitry ny mpikaroka momba ny Baiboly momba ny zavamaniry izay nisy nandritra ny 400 taona taloha, tamin' ny an' ny [[Fandikana ny Baiboly|mpandika Baiboly]] amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]], ary namorona ny lisitr' izy ireo manokana izay misy taksôna 242.

Tamin' ny taona 1982 dia namoaka boky hoe ''Plants of the Bible'', izay nitanisany sy nanehoany sarin' ny taksôna 200 amin' ny zavamaniry ara-Baiboly, i Michael Zohary. Tamin' ny taona 1992 i Frank Nigel Hepper, talen' ny  jaridaina bôtanika malazan' ny Kew Botanical Gardens any [[Britaina Lehibe]], dia nanao lisitry ny karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 180 eo ho eo, izay navondrony araka ny lohahevitra.
[[Sary:Triticum aestivum (ripe) 3.jpg|ankavia|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum aestivum]]'')]]
Famoaham-boky maro mamintina ny asa momba ny zavamaniry ara-Baiboly no nomanin' ilay bôtanista israeliana, Noga Hareuveni, tamin' ny taona 1988–1996. Ny asa farany indrindra dia ny an' i Jean sy Solange Maillat navoaka tamin' ny taona 1999, izay mitanisa karazana zavamaniry ara-Baiboly miisa 174.
[[Sary:Triticum durum.jpg|vignette|Vary tritika / varimbazaha (''[[Triticum durum]]'')]]
Ilay mpanoratra pôlôney, Zofia Włodarczyk (mpampianatra ao amin' ny Oniversiten' ny Fambolena Hugo-Kołątaj ao Krakow), dia namaritra taksôna 290 tao amin' ny lahatsoratra momba ny zavamaniry ara-Baiboly navoaka nanomboka tamin' ny taona 1952, ary nitazona 206 taorian' ny nanesorana ny anarana mitovy zavatra tondroina, ny karazana mifanakaiky sy ny ovan-karazana bôtanika mifandraika amin' ny zavamaniry iray ao amin' ny Baiboly. Mampiseho ny valin' ny famakafakana fampitahana nataony fa, amin' ireo taksôna 206 ireo, ny mpikaroka rehetra - i Moldenke sy i Moldenke (1952), i Zohary (1982), i Hepper (1992), ary i Maillat sy Maillat (1999) - dia nanaiky hatramin' izao ny famantarana ny karazana 95, izay azo heverina ho eken' ny rehetra. Misy mpikaroka sasany manaiky, fa ny hafa kosa tsy manohitra ny famantarana karazana 111. Farany, ho an' ny karazana 50 eo ho eo, dia avo ny tsy fahazoana antoka.

== Lisitra ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Anarana ao amin' ny Baiboly
!Anarana ao amin' ny Baiboly malagasy &lt;small&gt;(sy fanamarihana)&lt;/small&gt;
!Anarana ara-tsiansa
!Fanoroana
|-
|ἄψινθος, ''apsinthos''
לענה ''la‘ănāh''
|&quot;Zava-mangidy&quot; (prô), &quot;Imangidy&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry ireo.&lt;/small&gt;
|''[[Artemisia absinthium]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 8:11
|-
|שטה ''šiṭṭāh''
|Akasia (prô), akasià (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry mazava ny hoe &quot;[[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|akasia]]&quot;.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na ''[[Acacia raddiana]]'' Savi
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:10
|-
|סרפד ''sirpaḏ''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io&lt;/small&gt;
|''[[Acanthus spinosus]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|שום ''šūm''
|Tongolo (prô/kat): &lt;small&gt;[[tongologasy]] raha ny marina kokoa&lt;/small&gt;
|''[[Allium sativum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana/Nomery]] 11:5
|-
|נטפ ''nāṭāf''
|Natafa (prô), &quot;ditin-kazo&quot; (kat): &lt;small&gt;tsy anaran-kazo ny hoe &quot;ditin-kazo&quot;.&lt;/small&gt; 
|''[[Styrax officinalis]]'', ''[[Liquidambar orientalis]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:34
|-
|שקד ''šāqêḏ''
|
|''[[Amygdalus communis]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|κρίνον, ''krinon''
|
|''[[Anemone coronaria]]'' L.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 6:28
|-
|ἄνηθον, ''anēthon''
|
|''[[Pimpinella anisum]]'', ''[[Anethum graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|n/a
|
|''[[Cercis siliquastrum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:5
|-
|מלוח ''mallūaḥ''
|
|''[[Atriplex halimus]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 30:4
|-
|בשמ ''bōśem'', בכא ''bəḵā’îm''
|
|''[[Commiphora gileadensis]]'',
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]], [[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]
|-
|בדלח ''bəḏōlaḥ''
|
|''[[Commiphora africana]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:12 ; [[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|חטה ''ḥiṭṭāh''
חנטא ''ḥinṭa’''
|vary tritika (prô), varimbazaha, fromenta (kat): &lt;small&gt;(jereo: [[varimbazaha]])&lt;/small&gt;
|''[[Triticum]]'' sp.
|[[Bokin' i Ezra|Ezra]] 7:22; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|עצ ''‘êts''
|
|
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 12:12
|-
|אהלים ''’ăhālîm''
|
|''[[Aquilaria malaccensis]]'' na ''[[Aloe succotrina]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|תאשור ''ṯə’aššūr''
|
|''[[Buxus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 41:19
|-
|קוצ ''qōts''
|&quot;Tsilo&quot; (prô/kat): &lt;small&gt;tsy anaran-javamaniry io.&lt;/small&gt;
|''[[Vachellia tortilis]]'' na  mitovitovy
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 4:3
|-
|קנמון ''qinnāmōn''
|
|''[[Cinnamomum zeylanicum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 7:17
|-
|אביונה ''’ăḇîyōnāh''
|
|''[[Capparis spinosa]]'' L.
|[[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]] 12:5
|-
|κεράτιον, ''keration''
|
|''[[Ceratonia siliqua]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 15:16, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 3:1
|-
|קדה ''qiddāh''
|
|''[[Cinnamomum iners]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 30:24, [[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 45 (44):8, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 42:14
|-
|ארז ''’ārez''
|
|''[[Cedrus libani]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 5:10, [[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 19:23
|-
|חוח ''ḥōwaḥ''
|
|''[[Cardueae]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40, [[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 25:18
|-
|אלונ ''’allōn''
|
|''[[Quercus calliprinos]]'' Webb
|[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoa]] 24:26
|-
|קשא ''qiššu’a''
|Voatango (prô), voanketsihetsy (kat): &lt;small&gt;dikan-teny marikitra ireo, fa ny [[kôkômbra]] no tiana holazaina eto (jereo: [[voatango]] sy [[Voajabo|voanketsihetsy]]).&lt;/small&gt;
|''[[Kôkômbra|Cucumis sativus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 1:8
|-
|גד ''gad''
|
|''[[Coriandrum sativum]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 16:31
|-
|כרפס ''karpas''
|
|''[[Gossypium herbaceum]]''
|[[Bokin' i Estera|Estera]] 1:6
|-
|חבצלת ''ḥăḇatseleṯ''
|
|''[[Crocus sativus]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1, [[Bokin' i Isaia|Isaia]] 35:1
|-
|כמן ''kammōn''; κύμινον, ''kuminon''
|
|''[[Cuminum cyminum]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:27
|-
|קצח ''qetsaḥ''
|
|''[[Nigella sativa]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|תרזה ''tirzāh''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|ברוש ''bərōš''
|
|''[[Cupressus sempervirens]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:14
|-
|θύϊνος, ''thyinos''
|hazo mani-pofona (pro), hazo manitra (kat)
|''[[Tetraclinis articulata]]''
|[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]] 18:12
|-
|קטרת ''qaṭṭərāh''
|
|''[[Boswellia sacra]]''
|[[Bokin' i Hôsea|Hôsea]] 4:13
|-
|לבונה ''ləḇōnāh''
|
|''[[Boswellia thurifera]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:10, [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:11
|-
|כסמת ''kussemeṯ''
|
|''[[Triticum spelta]]''
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 28:25; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אלמגים ''’almuggîm''
|
|''[[Pterocarpus santalinus]]''
''[[Santalum album]]''
''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Boky faharoan' ny Tantara|2Tantara]] 2:8; 9:10, 11; [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 10:11, 12
|-
|פול ''p̄ōl''
|
|''[[Vicia faba]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תאנ ''ṯə’ênāh''
|Aviavy (prô/kat): &lt;small&gt;fampiharna ny teny hoe &quot;aviavy&quot; amin' ny zavamaniry hafa mitovy antoko aminy (jereo &quot;[[aviavy]]&quot;)&lt;/small&gt;
|''[[Ficus carica]]'' L.
|[[Bokin' i Jôela|Jôela]] 1:7
|-
|פרח ''peraḥ''
|
|
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:26
|-
|סנה ''səneh''
|
|''[[Vitex agnus-castus]]'', ''[[Rubus sanctus]]'' na ''[[Loranthus acaciae]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 3:2
|-
|רתמ ''rōṯem''
|
|''[[Calicotome villosa]]'', ''[[Retama raetam]]'' na ''[[Spartium junceum]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 120 (119):4, [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 19:4
|-
|ערוער ''‘ărō‘êr''
|
|''[[Juniperus excelsa]]''
|[[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 17:6, 48:6
|-
|ראש ''rōš''
|
|''[[Conium maculatum]]'', ''[[Papaver somniferum]]''
|[[Bokin' i Amôsa|Amôsa]] 6:12
|-
|רמונ ''rimmōn''
|Ampongaben-danitra (prô), apongabendanitra (kat)
|''[[Punica granatum]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 7:12
|-
|כפר ''kōp̄er''
|
|''[[Lawsonia inermis]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 1:14
|-
|חציר ''ḥătsîr''
|
|
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|אזוב ''’êzōḇ''
ὕσσωπος, ''hysōpos''
|
|''[[Hyssopus officinalis]]''
|[[Bokin' ny Levitikôsy|Levitikôsy]] 14:52
|-
|שושנ ''šōšannāh''
|
|''[[Iris palaestina]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] 7:22
|-
|ζιζάνιον, ''zizanion''
|
|''[[Lolium temulentum]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:25–40
|-
|אגמון ''’aḡmōn''
|zozoro (prô/kat) &lt;small&gt;(jereo: [[zozoro]])&lt;/small&gt;
|''[[Juncus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 9:14
|-
|ἄκανθα, ''akantha''
|
|''[[Ziziphus spina-christi]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 27:29
|-
|עדש ''‘ăḏāša''
|
|''[[Lens culinaris]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 17:28; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|אזרח ''bā’ezrāḥ''
|hazo maitso (prô/kat): &lt;small&gt;tsy tena fantatra ilay karazan-kazo fa mety ho ny ''[[Laurus nobilis]]'' na ny ''[[Cedrus libani]]''&lt;/small&gt;
|''[[Laurus nobilis]]''
|[[Bokin' ny Salamo|Salamo]] 37:35
|-
|פשתה ''pešeth''
שש ''šêš''
|
|''[[Linum usitatissimum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 31:13
[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 35:25
|-
|צאל ''tse’ĕlîm''
|
|''[[Nelumbo nucifera]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21–22
|-
|צנ ''tsin''
|
|''[[Lycium europaeum]]''
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 22:5
|-
|מלוח ''ḏūḏā’î''
|
|''[[Mandragora autumnalis]]'' Bertol.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:15
|-
|מן ''man''
|
|''[[Alhagi camelorum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:7
|-
|ἡδύοσμον, ''hēduosmon''
|
|''[[Mentha]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 23:23
|-
|כמשכת חדק ''kimśuḵaṯ ḥāḏeq''
|
|''[[Solanum incanum]]'' L.
|[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]] 15:19
|-
|σίναπι, ''sinapi''
|
|''[[Brassica nigra]]''
|[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 13:31
|-
|שושנת העמקים ''šōwōšannaṯ hā-‘ămāqîm''
|
|''[[Convallaria majalis]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|לט ''lōṭ''
|
|''[[Commiphora guidotti]]'' Engl.
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 37:25, 43:11
|-
|הדס ''hăḏas''
|
|''[[Myrtus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 55:13
|-
|נרד ''nêrəd''
|
|''[[Nardostachys jatamansi]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|באשה ''ḇā’əšāh''
|
|''[[Agrostemma githago]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:40
|-
|בצל ''bətsāl''
|
|''[[Allium cepa]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|זית ''zāyiṯ''
|
|''[[Olea europaea]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:9
|-
|שערה ''śə‘ōrāh''
|vary hordea (prô), orja (kat) &lt;small&gt;(jereo: ''[[Vary ôrza|Hordeum vulgare]]'')&lt;/small&gt;
|''[[Hordeum]]'' spp.
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 5:15; [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 4:9
|-
|תדהר ''tiḏhār''
|
|''[[Ulmus minor subsp. canescens]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|דביונים ''diḇyōnîm''
|
|''[[Ornithogalum narbonense]]''
|[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]] 6:25
|-
|תמר ''tāmār''
φοίνιξ, ''phoinix''
|
|''[[Phoenix dactylifera]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 5:11; 7:7, 8, [[Evanjely araka an' i Joany|Joany]] 12:13
|-
|בטנ ''beten''
|
|''[[Pistacia vera]]'' L.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11
|-
|ערמון ''‘armōn''
|
|''[[Platanus orientalis]]'' L.
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 31:8, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 30:37
|-
|לבנה ''liḇneh''
|
|''[[Populus]]'' sp.
|[[Bokin' i Isaia|Isaia]] 44:4
|-
|חציר ''ḥātsîr''
|
|''[[Allium porrum]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|תפוחי ''tappūaḥ''
|
|''[[Malus domestica]]'' na ''[[Citrus medica]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 2:7; [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 31:39; [[Bokin' i Jeremia|Jeremia]] 15:9
|-
|חלמות ''ḥallāmūṯ''
|tafotsin' atody (prô), ron' anana (kat): &lt;small&gt;tsy manondro karazan-javamaniry ireo teny malagasy ireo. Ankehitriny dia heverina ho ny [[Portulaca oleracea|anamatavy]] (atao hoe koa ananjabora, sns) ity zavamaniry ity.&lt;/small&gt;
|''[[Portulaca oleracea]]''
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 6:6
|-
|קיקיון ''qîqōnāh''
|tanantanamanga (prô/kat): &lt;small&gt;fantatra koa amin' ny anarana hoe &quot;[[kinana]]&quot;.&lt;/small&gt;
|''[[Kinana|Ricinus communis]]'' L.
|[[Bokin' i Jônà|Jônà]] 4:9
|-
|אטד ''’āṭāḏ''
|
|''[[Rubus ulmifolius]]''
|[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]] 9:15
|-
|אבה ''’êḇeh''
|
|''[[Phragmites]]''
|[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]] 40:''vv.'', [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|πήγανον, ''pēganon''
|
|''[[Ruta graveolens]]''
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 11:42
|-
|אגוז ''’ĕḡōz''
|
|''[[Juglans regia]]''
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 6:11, [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 43:11
|-
|אבטיח ''’ăḇaṭṭiḥ''
|voatango (prô), voanketsihetsy (kat):  &lt;small&gt;[[Voajabo|voanketsihetsy]]&lt;/small&gt; &lt;small&gt;no marina kokoa (izay fantatra koa amin' ny anarana hoe [[voajabo]] na [[Voajabo|voazavo]])&lt;/small&gt; 
|''[[Voajabo|Citrullus lanatus]]''
|[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]] 11:5
|-
|כרכם ''karkōm''
|safrona (prô), safrana (kat): &lt;small&gt;mety ho ny ''[[Crocus sativus]]''&lt;/small&gt; 
|''[[Crocus]]'' sp.
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 4:14
|-
|ארן ''’ōren''
|
|''[[Abies cilicica]]''
|[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]] sns.
|-
|ערב ''‘ărāḇ''
|
|''[[Salix alba]]'' L.
|[[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:22
|-
|συκάμινος, ''sykaminos''
|vorihazo (prô), voaroihazo (kat):  &lt;small&gt;mety ho ny ''[[Morus nigra]]'' io (ny hoe &quot;vorihazo&quot; sy &quot;voaroihazo&quot; dia manondro ny ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'')&lt;/small&gt;
|''[[Morus]]'' sp.
|[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]] 17:6
|-
|אשל ''’ešel''
|
|''[[Tamarix aphylla]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 21:33
|-
|אלה ''’êlāh''
|
|''[[Pistacia terebinthus]]''
|[[Boky faharoan' i Samoela|2Samoela]] 18:9
|-
|השרון שושנת ''hă-ḇatseleṯ ha-Šārōn''
|
|''[[Tulipa agenensis]]'' (''[[Tulipa sharonensis]]'')
|[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]] 2:1
|-
|גמא ''gōme''
|zozoro (prô/kat): &lt;small&gt;teny mahafaobe ny hoe &quot;zozoro&quot; izay manondro ny karazana maro ao amin' ny ''[[Cyperus]].'' Misy endrik' io ''Cyperus papyrus'' io na mitovitovy aminy ny eto Madagasikara, atao hoe [[fonjozoro]] ([[Cyperus papyrus subsp. madagascariensis|''Cyperus papyrus'' subsp. ''madagascariensis'']] na ''[[Cyperus madagascariensis]]''). Ny ''Typha'' dia ilazana ny vondrona na vondro fa tsy ny zozoro.&lt;/small&gt;
|''[[Typha]]'' spp.
''[[Cyperus papyrus]]''
|[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 2:3, [[Bokin' i Jôba|Jôba]] 40:21
|-
|ענב ''‘ănāḇ''
|voaloboka
|''[[Vitis vinifera]]''
|[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] 40:10 sns.
|}

== Jereo koa ==

* [[Biby ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>njgo2ckfnihh4d9fn7cn0j3z00i92ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cissus lenticellata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299229</id>
    <revision>
      <id>1135981</id>
      <parentid>1135943</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T12:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1135981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="ci0zu8eh2tfxr35lf6rl3ty2to4r8pu" xml:space="preserve">
Ny '''''Cissus lenticellata''''' na '''''Cissus floribunda''''' dia karazan-javamaniry vahy mitovitovy amin' ny voaloboka, ao amin' ny fianakaviana ''[[Vitaceae]]'',  izay nofaritan' i Jules Émile Planchon. Tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy io. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ity zavamaniry ity dia atao hoe '''vahintakifitra''' sy  '''vahintankifitra''' ary '''vahintankifotra'''. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Vitis lenticellata'''''.

== Anarana ==
Manana anarana ara-tsiansa telo ity zavamaniry ity:

* ''Vitis lenticellata &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;''
* ''Cissus floribunda'' &lt;small&gt;Planch&lt;/small&gt;''.''
* ''Cissus lenicellata'' &lt;small&gt;(Baker) Suess.&lt;/small&gt; 

Manana anarana malagasy maro koa izy io, anisan' izany ireto:

* Vahintakifitra
* Vahintankifitra
* Vahintankifotra

== Zana-karazana ==
Manana zana-karazana roa ny ''Cissus floribunda''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (2019). &quot;[https://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist] {{Wayback|url=https://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip |date=20201128195728 }}&quot;. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53480630. Retrieved 2019-11-11.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

* ''Cissus floribunda'' ''boivinii''
* ''Cissus floribunda'' ''hispidifolia''

== Ekôlojia sy tsinjara toerana ==
Ity karazana ity dia maniry amin' ny tontolo iainana mando, matetika hita eny amin' ny sisin' ny ala na any amin' ny zavamaniry faharoa. Manao tohana ny hazo eo akaikiny izy io amin' ny fampiasana [[tangolika]], ary mandray anjara amin'ny fihetsehan'ny fiakarana sosona. Mety aminy ny tany tsy ihandronan-drano sady misy akora ôrganika. Tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] ity zavamaniry ity.

== Jereo koa ==

* [[Voaloboka]]
* ''[[Cissus]]'' 
* ''[[Vitis]]''
* ''[[Cyphostemma]]''

== Loharano ==

*</text>
      <sha1>ci0zu8eh2tfxr35lf6rl3ty2to4r8pu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Styrax officinalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299243</id>
    <revision>
      <id>1135976</id>
      <timestamp>2026-04-22T12:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Styracaceae</comment>
      <origin>1135976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3910" sha1="j0fmjbssl9988baejvs9uo7mxa2wqse" xml:space="preserve">[[Sary:Styrax officinalis tree.JPG|vignette|368x368px|''Styrax officinalis'']]
Ny '''''Styrax officinalis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Styracaceae]]''. Izy io dia teratany any [[Eorôpa Atsimo]] sy any [[Atsinanana Afovoany]]. Hazobotry hazo madinika izy io.

== Famariparitana ==
[[Hazobotry]] ny [[hazo madinika]], maniry amin' ny tany mangatsiaka sy mando ary mety tsara amin' ny tany sokay ny ''Styrax officinalis''. Maniry amin' ny toerana mahazo masoandro feno na amin' ny alokaloka izy. Matetika izy no maniry toy ny kirihitra (manana haavo 5 hatramin' ny 7 m) ary tena maro rantsana. Misy volovolo ny tahony tanora. Malama sy miloko manja volondavenona ary miofaka rehefa mihantitra ny hodiny.
[[Sary:Styrax officinalis kz01.jpg|ankavia|vignette|Ravin' ny ''Styrax officinalis'']]
Manintsan-dravina izy ary mifandimby ny raviny izay manana halava 6 hatramin' ny 8 sm, mibikan' atody na somary lavalava, miaraka amin' ny tendrony maranitra. Misongadina sy mazava loko kokoa ny kirany. Maitso tsara tarehy ny lafiny ambony amin' ny raviny, fa fotsifotsy kosa ny lafiny ambany.
[[Sary:Blossoms of the Storax tree (Styrax officinalis).jpg|vignette|Vonin' ny ''Styrax officinalis'']]
Mamelana ny ''Styrax officinalis'' amin' ny lohataona sy fahavaratra (Mey-Jona). Fotsy sy mamerovero ary ahazoan' ny bibikely maka akora hanamboarana tantely ny voniny. Sady lahy no vavy ny vininy izay mipoitra eo am-poto-dravina, miendrika lakolosy mikirazorazo (2 sm), ary mitambatra ho [[vondrombony]] eny amin' ny faran' ny taho. Misy felany 5 hatramin' ny 7 sy [[totsim-bovoka]] mavo maro ny [[vondrom-pelambony]], ary misy raviny dimy ny [[vondron-dravimbony]].
[[Sary:Styrax officinalis.jpg|vignette|Voan' ny ''Styrax officinalis'']]
Miseho amin' ny fahavaratra (Jolay-Aogositra) ny voany izay madinika sy misy nofony, miendrika atody, ary fotsy manopy maitso. Mazàna misy vihim-boa iray boribory, manja, malama ary mafy be ny voa.

== Ovan-karazana ==
Misy endrika bôtanika maromaro ny ''Styrax officinalis'':

* ''Styrax officinalis'' var. ''californicus'' (Torr.) Rehder (1915) (= ''Styrax californicus'' Torr.)
* ''Styrax officinalis'' var. ''fulvescens'' (Eastw.) Munz &amp; I.M. Johnst. (1924) (= ''Styrax californicus'' var. ''fulvescens'' Eastw.)
* ''Styrax officinalis'' var. ''jaliscanus'' (S. Watson) Perkins (1907) (= ''Styrax jaliscana'' S.Watson)
* ''Styrax officinalis'' subsp. ''redivivus'' (Torr.) Thorne (1978) (= ''Darlingtonia rediviva'' Torr., ''Styrax officinalis'' var. ''redivivus'' (Torr.) R.A.Howard)

== Fampiasana ==
Milaza i [[Plinio Zokiny|Plinio]], ao amin' ny ''Naturalis historia'' nosoratany, fa maniry any Siria io hazobotry io. Any, hoy izy, no ampiasaina hahazoana menaka manitra sy handroahana [[bibilava]]. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana koa izy io tamin' ny Andro Taloha Rômanina mba hiadiana amin' ny [[kohaka]] sy ny aretin-[[tenda]] ary ny aretin' ny [[tratra]], ary koa ny mamaivay amin' ny [[hanatra]] (amin' ny [[vozona]]); noheverina koa fa manampy amin' ny [[fadimbolana]] sy ny fandevonan-kanina izy io. Farany, toy ny zavamaniry maro noresahin' i Plinio, izy io dia singa iray anamboarana fanafody manohitra ny poizina, indrindra fa ny poizina' ny ''Conium maculatum'' (ilay nampisotroina an' i [[Sôkraty]])

Rehefa ratraina ny vatan' ilay zavamaniry dia misy mitete fotsy izay mihamatevina tsikelikely rehefa azon' ny rivotra. Be asidra benzôika ity balsama ity. Ampiasaina hanaovana [[emboka manitra]] ny ditin' ny ''Styrax officinalis''. Karazana emboka izy io, izay fantatra amin' ny anarana ara-barotra hoe &quot;Storax&quot;.

Amin' izao fotoana izao dia ampiasaina ny [[balsama]] mifototra amin' ny ''Styrax officinalis'', izay manasitraana fery sy ratra sady antiseptika (mamono [[Zavamananaina bitika|mikrôba]]).

== Jereo koa ==

* ''[[Styrax]]''

* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly|Zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>j0fmjbssl9988baejvs9uo7mxa2wqse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Styracaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299244</id>
    <revision>
      <id>1135977</id>
      <timestamp>2026-04-22T12:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana Ebenales</comment>
      <origin>1135977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="ki3gpyzg14yw1lejtrwrdwv87dbqfod" xml:space="preserve">[[Sary:Pterostyrax hispida1.jpg|vignette|358x358px|''Pterostyrax hispida'']]
Ny '''''Styracaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Ebenales]], ahitana karazany 200 eo ho eo izay zaraina amin' ny antoko (vondron-karazana) 10 ka hatramin' ny 15. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] misy emboka izy ireo. Ny tsinjara toerana misy azy ireo dia ahitana ny faritra atsinanana amin' i Azia, ny lemaka manodidina an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], i [[Amerika]], avy any [[Etazonia]] (atsimo-atsinanana) ka hatrany [[Meksika]], ary ny faritra trôpikaly any [[Amerika Atsimo]].

Ny karazana sasany ao amin' ny antoko ''[[Styrax]]'' dia mamokatra dity izay ampiasaina amin' ny fanaovana [[ranomanitra]] sy [[menaka manitra]] ary ampiasaina amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny menaka manitra ([[arômaterapia]]).

== Fanasokajiana ==
Ao amin' ny [[fanasokajiana APG]] (1998), ny vondron-karazana ''Halesia'' dia tsy anisan' ny fianakaviana ''Styracaceae'' fa ao amin' ny ''Halesiaceae'', nefa ao amin' ny [[Fanasokajiana APG II|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana APG II|APG II]] (2003) dia naverina ao amin' ity fianakaviana ity indray ilay vondron-karazana.

== Lisitry ny antoko ==
Inty ny lisitry ny antoko (vondron-karazana) ao amin' ny fianakaviana ''Styracaceae'':

* ''Alniphyllum'' Matsum. (karazana 3)
* ''Bruinsmia'' Boer. &amp; Koord. (karazana 2)
* ''Changiostyrax'' C.T.Chen (karazana 1)
* ''Halesia'' J.Ellis ex L. (karazana 3-5)
* ''Huodendron'' Rehder (karazana 4)
* ''Melliodendron'' Hand.-Mazz. (karazana 1)
* ''Parastyrax'' W.W.Sm. (karazana 2)
* ''Perkinsiodendron'' P.W.Fritsch (karazana 1)
* ''Pterostyrax'' Siebold &amp; Zucc. (karazana 4)
* ''Rehderodendron'' Hu (karazana 5)
* ''Sinojackia'' Hu (karazana 5)
* ''[[Styrax]]'' L. (karazana 130)

Nampidirina ao anatin' ny ''Styrax'' ny antoko ''Pamphilia'', izay heverina ho miavaka indraindray, tamin' ny alalan' ny angona fototarazo. Maneho ny fanadihadiana filôjenetika fa tsy mônôfiletika ny ''Halesia'' ary misy karazana iray nafindra ao amin' ny antoko vaovao ''Perkinsiodendron''.

== Jereo koa ==

* ''[[Styrax officinalis]]''</text>
      <sha1>ki3gpyzg14yw1lejtrwrdwv87dbqfod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liquidambar orientalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299245</id>
    <revision>
      <id>1135982</id>
      <timestamp>2026-04-22T13:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Altingiaceae</comment>
      <origin>1135982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4187" sha1="0s1o23k9fgqwamaw8kg4zmsbgljzcai" xml:space="preserve">[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum, Adana 2017-12-02 02-1.jpg|vignette|385x385px|''Liquidambar orientalis'']]
Ny '''''Liquidambar orientalis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Hamamelidaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajiana klasika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana klasika|klasika]]), na ''[[Altingiaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]).

== Toerana sy faritra aniriany ==
[[Sary:Liquidambar orientalis range.svg|ankavia|vignette|Faritra anirian' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Ankehitriny dia any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Torkia]] sy any amin' ny nosy Rhodes ihany no ahitana ny ''Liquidambar orientalis''. Nanana tsinjara toerana lehibe kokoa tany amin' ny ilany andrefana sy tany avaratra amin' i [[Eorôpa]] izy io manomboka amin' ny vanim-potoana Tersiary ka hatramin' ny vanim-potoana Pleistôsena. Toy ny zavamaniry eorôpeana maro tamin' ny vanim-potoana talohan' ny ranomandry anefa, dia nanjavona tany amin' ny ampahany be amn' i Eorôpa izy io noho ny vanim-potoanan' ny ranomandry farany.

Ny faritra misy azy ankehitriny dia kely kokoa, izay raha ny marina, fialofany, izay nijanonan' ilay karazana na dia niverina ny toetany tsara kokoa any Eorôpa nandritra ny Hôlôsena, noho ny sakana ara-tontolo iainana izay tsy nahafahany nanjanahantany indray ilay faritra.

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum 01.jpg|ankavia|vignette|Ravina sy sampan' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Makitroka ny vondron-dravin' ny ''Liquidambar orientalis''. Manintsan-dravina ity hazo ity. Mifandimby ny raviny izay miendrika felan-tanana, amin' ny ankapobeny, sy mizara ho zana-pelana telozoro 3 ka hatramin' ny 5, miaraka amin' ny sisiny misy nifinifiny sady henjana. Kely kokoa noho ny an' ny ''Liquidambar styraciflua'' ny raviny ary misy helokeloka lalina kokoa ny sisiny. Tsy misy volovolo ny  lafiny ambany amin' ny ravina. Manjelanjelatra, maitso mavana mandritra ny vanim-potoanan' ny fitomboana ny ravina, fa amin' ny fararano kosa dia maka loko matroka kokoa (matetika manopy mavo ka hatramin' ny manja antitra) ka tsy marevaka toy ny an' ny ''Liquidambar styraciflua'' any [[Amerika]].

=== Vony ===
[[Sary:Liquidambar orientalis flower illustration.jpg|ankavia|vignette|271x271px|Vondrom-bonin' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Kely ny vonin' ny ''Liquidambar orientalis'', manopy maitso, ary tsy mibaribary, mitambatra ao anatin' ny [[vondrombony]]. Lahy fotsiny na vavy fotsiny ny vony amin' ny foto-javamaniry iray. Mivondrona ho sampaho mitsangana ny vony lahy, fa ny vony vavy kosa dia miendrika loha kely mikiraviravy. Matetika tsy voamarika ny famelanana noho ny tsy fisian' ny [[vondrom-pelambony]] mibaribary.

=== Vatana ===
[[Sary:Liquidambar orientalis écorce.jpg|vignette|284x284px|Hoditry ny ''Liquidambar orientalis'']]
Hazo lehibe ny ''Liquidambar orientalis'', mety mahahatratra 20 m ny savaivony ary 35 m ny haavony ao anatin' ny toe-javatra tsara. Volondavenona mivolontsôkôlà ny hodiny izay lasa triatra sy vaky rehefa mihantitra, indraindray lalina izany. Ny toetra manan-danja amin' ilay karazana dia ny famokarana dity manitra, fantatra amin' ny anarana hoe ''storax'', izay mivoaka avy ao amin' ny vatan-kazo rehefa ratraina.

=== Voa ===
[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum 03.jpg|ankavia|vignette|262x262px|Voan' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Ny voan' ny ''Liquidambar orientalis'' dia kapsioka mitambatra ho vondromboa minofon-kazo, boribory. Izany vondromboa izany, izay miendrika baolina kely midrakadrakana toa sokina, dia mitoetra ela eo amin' ilay hazo aorian' ny fiparitahan' ny vihim-boa.

Ny kapsiola tsirairay dia mamoaka vihim-boa kely misy elatra, mifanaraka amin' ny fiparitahana amin'  ny alalan' ny rivotra.

== Fampiasana ==
Ny ditin' ny ''Liquidambar orientalis'', antsoina hoe stôraksa na stiraksan' Ampiposahana, dia ampiasaina amin' ny fanampboarana [[emboka manitra]] na ranomanitra na menaka manitra.

== Jereo koa ==

* ''[[Liquidambar]]''
* ''[[Styrax officinalis]]''
* [[Emboka manitra]]</text>
      <sha1>0s1o23k9fgqwamaw8kg4zmsbgljzcai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1135983</id>
      <parentid>1135982</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1135983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="izfwa35ncggqmbx6ekfjg6rx7w3pzvy" xml:space="preserve">[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum, Adana 2017-12-02 02-1.jpg|vignette|385x385px|''Liquidambar orientalis'']]
Ny '''''Liquidambar orientalis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Hamamelidaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajiana klasika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana klasika|klasika]]), na ''[[Altingiaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]).

== Toerana sy faritra aniriany ==
[[Sary:Liquidambar orientalis range.svg|ankavia|vignette|Faritra anirian' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Ankehitriny dia any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Torkia]] sy any amin' ny nosy Rhodes ihany no ahitana ny ''Liquidambar orientalis''. Nanana tsinjara toerana lehibe kokoa tany amin' ny ilany andrefana sy tany avaratra amin' i [[Eorôpa]] izy io manomboka amin' ny vanim-potoana Tersiary ka hatramin' ny vanim-potoana Pleistôsena. Toy ny zavamaniry eorôpeana maro tamin' ny vanim-potoana talohan' ny ranomandry anefa, dia nanjavona tany amin' ny ampahany be amn' i Eorôpa izy io noho ny vanim-potoanan' ny ranomandry farany.
[[Sary:Liquidambar orientalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-089.jpg|vignette|''Liquidambar orientalis'']]
Ny faritra misy azy ankehitriny dia kely kokoa, izay raha ny marina, fialofany, izay nijanonan' ilay karazana na dia niverina ny toetany tsara kokoa any Eorôpa nandritra ny Hôlôsena, noho ny sakana ara-tontolo iainana izay tsy nahafahany nanjanahantany indray ilay faritra.

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum 01.jpg|ankavia|vignette|Ravina sy sampan' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Makitroka ny vondron-dravin' ny ''Liquidambar orientalis''. Manintsan-dravina ity hazo ity. Mifandimby ny raviny izay miendrika felan-tanana, amin' ny ankapobeny, sy mizara ho zana-pelana telozoro 3 ka hatramin' ny 5, miaraka amin' ny sisiny misy nifinifiny sady henjana. Kely kokoa noho ny an' ny ''Liquidambar styraciflua'' ny raviny ary misy helokeloka lalina kokoa ny sisiny. Tsy misy volovolo ny  lafiny ambany amin' ny ravina. Manjelanjelatra, maitso mavana mandritra ny vanim-potoanan' ny fitomboana ny ravina, fa amin' ny fararano kosa dia maka loko matroka kokoa (matetika manopy mavo ka hatramin' ny manja antitra) ka tsy marevaka toy ny an' ny ''Liquidambar styraciflua'' any [[Amerika]].

=== Vony ===
[[Sary:Liquidambar orientalis flower illustration.jpg|ankavia|vignette|271x271px|Vondrom-bonin' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Kely ny vonin' ny ''Liquidambar orientalis'', manopy maitso, ary tsy mibaribary, mitambatra ao anatin' ny [[vondrombony]]. Lahy fotsiny na vavy fotsiny ny vony amin' ny foto-javamaniry iray. Mivondrona ho sampaho mitsangana ny vony lahy, fa ny vony vavy kosa dia miendrika loha kely mikiraviravy. Matetika tsy voamarika ny famelanana noho ny tsy fisian' ny [[vondrom-pelambony]] mibaribary.

=== Vatana ===
[[Sary:Liquidambar orientalis écorce.jpg|vignette|284x284px|Hoditry ny ''Liquidambar orientalis'']]
Hazo lehibe ny ''Liquidambar orientalis'', mety mahahatratra 20 m ny savaivony ary 35 m ny haavony ao anatin' ny toe-javatra tsara. Volondavenona mivolontsôkôlà ny hodiny izay lasa triatra sy vaky rehefa mihantitra, indraindray lalina izany. Ny toetra manan-danja amin' ilay karazana dia ny famokarana dity manitra, fantatra amin' ny anarana hoe ''storax'', izay mivoaka avy ao amin' ny vatan-kazo rehefa ratraina.

=== Voa ===
[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum 03.jpg|ankavia|vignette|262x262px|Voan' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Ny voan' ny ''Liquidambar orientalis'' dia kapsioka mitambatra ho vondromboa minofon-kazo, boribory. Izany vondromboa izany, izay miendrika baolina kely midrakadrakana toa sokina, dia mitoetra ela eo amin' ilay hazo aorian' ny fiparitahan' ny vihim-boa.

Ny kapsiola tsirairay dia mamoaka vihim-boa kely misy elatra, mifanaraka amin' ny fiparitahana amin'  ny alalan' ny rivotra.

== Fampiasana ==
Ny ditin' ny ''Liquidambar orientalis'', antsoina hoe stôraksa na stiraksan' Ampiposahana, dia ampiasaina amin' ny fanampboarana [[emboka manitra]] na ranomanitra na menaka manitra.

== Jereo koa ==

* ''[[Liquidambar]]''
* ''[[Styrax officinalis]]''
* [[Emboka manitra]]</text>
      <sha1>izfwa35ncggqmbx6ekfjg6rx7w3pzvy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1135984</id>
      <parentid>1135983</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1135984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4374" sha1="hk7rjy9dcftl5ifdglrhb95ru5lhwej" xml:space="preserve">[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum, Adana 2017-12-02 02-1.jpg|vignette|385x385px|''Liquidambar orientalis'']]
Ny '''''Liquidambar orientalis''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Hamamelidaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajiana klasika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana klasika|klasika]]), na ''[[Altingiaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]).

== Toerana sy faritra aniriany ==
[[Sary:Liquidambar orientalis range.svg|ankavia|vignette|Faritra anirian' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Ankehitriny dia any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Torkia]] sy any amin' ny nosy Rhodes ihany no ahitana ny ''Liquidambar orientalis''. Nanana tsinjara toerana lehibe kokoa tany amin' ny ilany andrefana sy tany avaratra amin' i [[Eorôpa]] izy io manomboka amin' ny vanim-potoana Tersiary ka hatramin' ny vanim-potoana Pleistôsena. Toy ny zavamaniry eorôpeana maro tamin' ny vanim-potoana talohan' ny ranomandry anefa, dia nanjavona tany amin' ny ampahany be amn' i Eorôpa izy io noho ny vanim-potoanan' ny ranomandry farany.
[[Sary:Liquidambar orientalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-089.jpg|vignette|''Liquidambar orientalis'']]
Ny faritra misy azy ankehitriny dia kely kokoa, izay raha ny marina, fialofany, izay nijanonan' ilay karazana na dia niverina ny toetany tsara kokoa any Eorôpa nandritra ny Hôlôsena, noho ny sakana ara-tontolo iainana izay tsy nahafahany nanjanahantany indray ilay faritra.

== Famariparitana ==

=== Ravina ===
[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum 01.jpg|ankavia|vignette|Ravina sy sampan' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Makitroka ny vondron-dravin' ny ''Liquidambar orientalis''. Manintsan-dravina ity hazo ity. Mifandimby ny raviny izay miendrika felan-tanana, amin' ny ankapobeny, sy mizara ho zana-pelana telozoro 3 ka hatramin' ny 5, miaraka amin' ny sisiny misy nifinifiny sady henjana. Kely kokoa noho ny an' ny ''Liquidambar styraciflua'' ny raviny ary misy helokeloka lalina kokoa ny sisiny. Tsy misy volovolo ny  lafiny ambany amin' ny ravina. Manjelanjelatra, maitso mavana mandritra ny vanim-potoanan' ny fitomboana ny ravina, fa amin' ny fararano kosa dia maka loko matroka kokoa (matetika manopy mavo ka hatramin' ny manja antitra) ka tsy marevaka toy ny an' ny ''Liquidambar styraciflua'' any [[Amerika]].

=== Vony ===
[[Sary:Liquidambar orientalis flower illustration.jpg|ankavia|vignette|271x271px|Vondrom-bonin' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Kely ny vonin' ny ''Liquidambar orientalis'', manopy maitso, ary tsy mibaribary, mitambatra ao anatin' ny [[vondrombony]]. Lahy fotsiny na vavy fotsiny ny vony amin' ny foto-javamaniry iray. Mivondrona ho sampaho mitsangana ny vony lahy, fa ny vony vavy kosa dia miendrika loha kely mikiraviravy. Matetika tsy voamarika ny famelanana noho ny tsy fisian' ny [[vondrom-pelambony]] mibaribary.

=== Vatana ===
[[Sary:Liquidambar orientalis écorce.jpg|vignette|284x284px|Hoditry ny ''Liquidambar orientalis'']]
Hazo lehibe ny ''Liquidambar orientalis'', mety mahahatratra 20 m ny savaivony ary 35 m ny haavony ao anatin' ny toe-javatra tsara. Volondavenona mivolontsôkôlà ny hodiny izay lasa triatra sy vaky rehefa mihantitra, indraindray lalina izany. Ny toetra manan-danja amin' ilay karazana dia ny famokarana dity manitra, fantatra amin' ny anarana hoe ''storax'', izay mivoaka avy ao amin' ny vatan-kazo rehefa ratraina.

=== Voa ===
[[Sary:Liquidambar orientalis - Turkish sweetgum 03.jpg|ankavia|vignette|262x262px|Voan' ny ''Liquidambar orientalis'']]
Ny voan' ny ''Liquidambar orientalis'' dia kapsioka mitambatra ho vondromboa minofon-kazo, boribory. Izany vondromboa izany, izay miendrika baolina kely midrakadrakana toa sokina, dia mitoetra ela eo amin' ilay hazo aorian' ny fiparitahan' ny vihim-boa.

Ny kapsiola tsirairay dia mamoaka vihim-boa kely misy elatra, mifanaraka amin' ny fiparitahana amin'  ny alalan' ny rivotra.

== Fampiasana ==
Ny ditin' ny ''Liquidambar orientalis'', antsoina hoe stôraksa na stiraksan' Ampiposahana, dia ampiasaina amin' ny fanampboarana [[emboka manitra]] na ranomanitra na menaka manitra.

== Jereo koa ==

* ''[[Liquidambar]]''
* ''[[Styrax officinalis]]''
* [[Emboka manitra]]
* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly|Zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]</text>
      <sha1>hk7rjy9dcftl5ifdglrhb95ru5lhwej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanantanamanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299246</id>
    <redirect title="Kinana" />
    <revision>
      <id>1135992</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1135992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="83q3coklh5yxtolemwc7c6npd7auih2" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[kinana]]</text>
      <sha1>83q3coklh5yxtolemwc7c6npd7auih2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Max Verstappen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299247</id>
    <revision>
      <id>1135996</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped).jpg |anarana=Max Verstappen |teraka= 30 Septambra 1997 |maty= |firenena={{Belzika}}, {{Nederlandy}} |mpiaraka= |asa=  |taona niasàna= }} '''Max Emilian Verstappen''' (teraka ny 30 Septambra 1997 tao [[Hasselt]], [[Belzika]]) dia mpamily hazakazaka Holandey-Belziana. Zanakalahin'ilay mpamily hazakazaka [[Jos Verstappen]] izy, lasa Tompondaka... »</comment>
      <origin>1135996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1369" sha1="a63ab1679l2ajzcs0pyuddzuyq9un4l" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2024-08-25 Motorsport, Formel 1, Großer Preis der Niederlande 2024 STP 3973 by Stepro (cropped).jpg
|anarana=Max Verstappen
|teraka= 30 Septambra 1997
|maty=
|firenena={{Belzika}}, {{Nederlandy}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Max Emilian Verstappen''' (teraka ny 30 Septambra 1997 tao [[Hasselt]], [[Belzika]]) dia mpamily hazakazaka Holandey-Belziana. Zanakalahin'ilay mpamily hazakazaka [[Jos Verstappen]] izy, lasa Tompondaka Erantany tamin'ny Karting tamin'ny 2013 ary Tompondaka Eoropeanina indroa tamin'ny Karting. 

Tamin'ny 2014, nifaninana tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka Eoropeana Formula 3 izy. Nandray anjara tamin'ny [[Formula 1]] i Verstappen nanomboka tamin'ny vanim-potoana 2015 ary nitondra fiara ho an'ny ''Red Bull Racing'' nanomboka tamin'ny 2016. Nandresy tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany Formula One niaraka tamin'ny ''Red Bull Racing'' izy tamin'ny 2021, 2022, 2023, ary 2024.


== Jereo koa ==
* [[Formula 1]]
* [[Juan Manuel Fangio]]
* [[Michael Schumacher]]
* [[Alain Prost]]
*  [[Ayrton Senna]]
* [[Kimi Räikkönen]]
* [[Nelson Piquet]]

===Rohy ivelany===

{{commonscat}}
[[de:Max Verstappen]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1997]]
[[Sokajy:Mpamily Formula 1 nederlandey]]
[[Sokajy:Mpamily Formula 1 Belzika]]
[[Sokajy:mpamily hazakazaka nederlandey]]
[[Sokajy:mpamily hazakazaka Belzika]]</text>
      <sha1>a63ab1679l2ajzcs0pyuddzuyq9un4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily Formula 1 nederlandey</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299248</id>
    <revision>
      <id>1135998</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Mpamily Formula 1]] [[Sokajy:mpamily hazakazaka nederlandey]] »</comment>
      <origin>1135998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="s8x4cjce0q1w2jppcz8o9qyqk4ql28c" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Mpamily Formula 1]]
[[Sokajy:mpamily hazakazaka nederlandey]]</text>
      <sha1>s8x4cjce0q1w2jppcz8o9qyqk4ql28c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily hazakazaka nederlandey</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299249</id>
    <revision>
      <id>1135999</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpamily nederlandey]]  [[Sokajy:mpamily hazakazaka]] »</comment>
      <origin>1135999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="4mn671rhji1z442bu61xjgtxnmmt3hp" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpamily nederlandey]]

[[Sokajy:mpamily hazakazaka]]</text>
      <sha1>4mn671rhji1z442bu61xjgtxnmmt3hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily nederlandey</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299250</id>
    <revision>
      <id>1136000</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao nederlandey]] [[Sokajy:Mpamily]] »</comment>
      <origin>1136000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="ik2ogsw3tjuwazvqxz5fg57ua0afhxg" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao nederlandey]]
[[Sokajy:Mpamily]]</text>
      <sha1>ik2ogsw3tjuwazvqxz5fg57ua0afhxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily hazakazaka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299251</id>
    <revision>
      <id>1136001</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpamily]] »</comment>
      <origin>1136001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="anzsewzs0edmt5zfftcz2uhmxd1co54" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpamily]]</text>
      <sha1>anzsewzs0edmt5zfftcz2uhmxd1co54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily hazakazaka Belzika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299252</id>
    <revision>
      <id>1136002</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpamily Belzika]] [[Sokajy:mpamily hazakazaka]] »</comment>
      <origin>1136002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="mq2l62od0woivfz656i8w38ulzaa1b4" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpamily Belzika]]
[[Sokajy:mpamily hazakazaka]]</text>
      <sha1>mq2l62od0woivfz656i8w38ulzaa1b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily Belzika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299253</id>
    <revision>
      <id>1136003</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Mpanao Belzika]] [[Sokajy:mpamily]] »</comment>
      <origin>1136003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="omeb9dxc594ofjurt9n2728cvwxurb7" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Mpanao Belzika]]
[[Sokajy:mpamily]]</text>
      <sha1>omeb9dxc594ofjurt9n2728cvwxurb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpamily Formula 1 Belzika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299254</id>
    <revision>
      <id>1136004</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpamily Formula 1]] [[Sokajy:Mpamily Belzika]] »</comment>
      <origin>1136004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="2pke5ql420acdp13ncd78rffi00dv8f" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpamily Formula 1]]
[[Sokajy:Mpamily Belzika]]</text>
      <sha1>2pke5ql420acdp13ncd78rffi00dv8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jos Verstappen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299255</id>
    <revision>
      <id>1136005</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=Jos Verstappen in 2014.jpg |anarana=Jos Verstappen |teraka= 4 Martsa 1972 |maty= |firenena={{Belzika}}, {{Nederlandy}} |mpiaraka= |asa= |taona niasàna= }} '''Johannes Franciscus ''Jos'' Verstappen''' (teraka ny 4 Martsa 1972 tao [[Montfort]]) dia mpamily hazakazaka [[Nederlandy|holandey]]. Niakatra tao amin'ny Formula One izy, kilasy ambony indrindra amin'ny hazakazaka fiara, tamin'ny 1994 ary nandray anjara tamin'ny hazakazaka Grand Pri... »</comment>
      <origin>1136005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="4d8nfzupimm7kky25pe1q7dmf24kzdg" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Jos Verstappen in 2014.jpg
|anarana=Jos Verstappen
|teraka= 4 Martsa 1972
|maty=
|firenena={{Belzika}}, {{Nederlandy}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
'''Johannes Franciscus ''Jos'' Verstappen''' (teraka ny 4 Martsa 1972 tao [[Montfort]]) dia mpamily hazakazaka [[Nederlandy|holandey]]. Niakatra tao amin'ny Formula One izy, kilasy ambony indrindra amin'ny hazakazaka fiara, tamin'ny 1994 ary nandray anjara tamin'ny hazakazaka Grand Prix 107 hatramin'ny 2003. 

Izany no mahatonga an'i Verstappen ho Holandey faharoa manana ny laharana voalohany betsaka indrindra amin'ny Formula One, aorian'ny zanany lahy [[Max Verstappen]].

== Jereo koa ==
* [[Formula 1]]
* [[Juan Manuel Fangio]]
* [[Michael Schumacher]]
* [[Alain Prost]]
*  [[Ayrton Senna]]
* [[Kimi Räikkönen]]
* [[Nelson Piquet]]

===Rohy ivelany===

{{commonscat}}
[[de:Jos Verstappen]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1972]]
[[Sokajy:Mpamily Formula 1 nederlandey]]
[[Sokajy:mpamily hazakazaka nederlandey]]</text>
      <sha1>4d8nfzupimm7kky25pe1q7dmf24kzdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136006</id>
      <parentid>1136005</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="18jqvkijoweayrjnyzm5o1ovi0k7y07" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Jos Verstappen in 2014.jpg
|anarana=Jos Verstappen
|teraka= 4 Martsa 1972
|maty=
|firenena= {{Nederlandy}}
|mpiaraka=
|asa=
|taona niasàna=
}}
'''Johannes Franciscus ''Jos'' Verstappen''' (teraka ny 4 Martsa 1972 tao [[Montfort]]) dia mpamily hazakazaka [[Nederlandy|holandey]]. Niakatra tao amin'ny Formula One izy, kilasy ambony indrindra amin'ny hazakazaka fiara, tamin'ny 1994 ary nandray anjara tamin'ny hazakazaka Grand Prix 107 hatramin'ny 2003. 

Izany no mahatonga an'i Verstappen ho Holandey faharoa manana ny laharana voalohany betsaka indrindra amin'ny Formula One, aorian'ny zanany lahy [[Max Verstappen]].

== Jereo koa ==
* [[Formula 1]]
* [[Juan Manuel Fangio]]
* [[Michael Schumacher]]
* [[Alain Prost]]
*  [[Ayrton Senna]]
* [[Kimi Räikkönen]]
* [[Nelson Piquet]]

===Rohy ivelany===

{{commonscat}}
[[de:Jos Verstappen]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1972]]
[[Sokajy:Mpamily Formula 1 nederlandey]]
[[Sokajy:mpamily hazakazaka nederlandey]]</text>
      <sha1>18jqvkijoweayrjnyzm5o1ovi0k7y07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juncus effusus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299256</id>
    <revision>
      <id>1136015</id>
      <timestamp>2026-04-22T16:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Juncaceae</comment>
      <origin>1136015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="ijqln9h2m8aum6ha8me6bdaafambfuq" xml:space="preserve">[[Sary:JuncusEffusus.jpg|vignette|397x397px|''Juncus effusus'']]
Ny '''''Juncus effusus''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Juncaceae]]''. Maniry any amin' ny tany mando manana [[toetany antonony]] ([[sahalava]] mando, [[heniheny]], ary [[dobo]]) ity karazana ity, manomboka amin' ny haabon'ny ranomasina ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;700 m. Ambolena ho zavamaniry fanao haingo izy io.
[[Sary:Juncus effusus - harilik luga Keilas.jpg|ankavia|vignette|187x187px|Vonin' ny ''Juncus effusus'']]
Karazana hita amin' ny faritra maro dia maro ny ''Juncus effusus'' izay fahita manerana ny ampahany be amin' i [[Eorôpa]], any [[Azia Atsimo|Azia]] [[Azia Atsimo|Atsimo]] ka hatrany [[Indônezia]], any [[Amerika Avaratra]], ary koa any amin' ny nosin' i [[Ranomasimbe Atlantika|Atlantika]] sy eto [[Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* ''[[Juncus]]''
* ''[[Cyperus]]''</text>
      <sha1>ijqln9h2m8aum6ha8me6bdaafambfuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juncus bufonius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299257</id>
    <revision>
      <id>1136016</id>
      <timestamp>2026-04-22T16:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Juncaceae</comment>
      <origin>1136016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1041" sha1="7ahmd3xrjpfh0b2e0bukl4akkvug6df" xml:space="preserve">[[Sary:Juncus bufonius 151885372.jpg|vignette|367x367px|''Juncus bufonius'']]
Ny '''''Juncus bufonius''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[tokan-dravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Juncaceae]]'', izay miparitaka be.

Manodidina ny tendron-tany, manerana ny faritra trôpikaly, sobtrôpikaly, sobarktika, ary any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] amin' ny [[Ila bolantany avaratra|Ilabolantany Avaratra]] sy [[Ila bolantany atsimo|Ilabolantany Atsimo]] ny faritra niaviany.  

Miparitaka be ihany koa izy io amin' ny maha karazana nampidirina azy any amin' ny toerana mety aminy eran-tany. Maniry any amin' ny toerana mando sy feno fotaka izy io, matetika any amin' ny faritra mando sy any amin' ny renirano na amin' ny morony.

Any amin' ny toerana izay tsy maha teratany azy nefa anirianay hoazy dia azo heverina ho ahi-dratsy izy io. Ny fifandraisan' ny zavamaniry any [[Amerika Avaratra]] amin' ny ''Juncus ranarius'' any [[Eorazia]] dia tsy voafaritra mazava.

== Jereo koa ==

* ''[[Juncus]]''</text>
      <sha1>7ahmd3xrjpfh0b2e0bukl4akkvug6df</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136017</id>
      <parentid>1136016</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1061" sha1="4r73kvevy9ahyui5wo7fpvvsw4jg2uk" xml:space="preserve">[[Sary:Juncus bufonius 151885372.jpg|vignette|367x367px|''Juncus bufonius'']]
Ny '''''Juncus bufonius''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[tokan-dravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Juncaceae]]'', izay miparitaka be.

Amin' ny faritry ny [[faribolan-tendron-tany]], manerana ny faritra trôpikaly, sobtrôpikaly, sobarktika, ary any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] amin' ny [[Ila bolantany avaratra|Ilabolantany Avaratra]] sy [[Ila bolantany atsimo|Ilabolantany Atsimo]] ny faritra niaviany.  

Miparitaka be ihany koa izy io amin' ny maha karazana nampidirina azy any amin' ny toerana mety aminy eran-tany. Maniry any amin' ny toerana mando sy feno fotaka izy io, matetika any amin' ny faritra mando sy any amin' ny renirano na amin' ny morony.

Any amin' ny toerana izay tsy maha teratany azy nefa anirianay hoazy dia azo heverina ho ahi-dratsy izy io. Ny fifandraisan' ny zavamaniry any [[Amerika Avaratra]] amin' ny ''Juncus ranarius'' any [[Eorazia]] dia tsy voafaritra mazava.

== Jereo koa ==

* ''[[Juncus]]''</text>
      <sha1>4r73kvevy9ahyui5wo7fpvvsw4jg2uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aviavy ao amin' ny Baiboly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299258</id>
    <revision>
      <id>1136027</id>
      <timestamp>2026-04-22T18:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry ao amin' ny Baiboly</comment>
      <origin>1136027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="oed6xb1el8h2acw4e9t66l1ii21zsf7" xml:space="preserve">Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba ireo hazo ireo sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ny ravin' ny aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>oed6xb1el8h2acw4e9t66l1ii21zsf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136028</id>
      <parentid>1136027</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T18:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3344" sha1="pdqzslea1mn4fvmhmfhqj2bim9e1hzq" xml:space="preserve">[[Sary:Cauliflorus tree, Kokoda Track, Papua New Guinea.jpg|vignette|348x348px|Aviavy]]
Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba ireo hazo ireo sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ny ravin' ny aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>pdqzslea1mn4fvmhmfhqj2bim9e1hzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136029</id>
      <parentid>1136028</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T19:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy fehezanteny</comment>
      <origin>1136029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="ezh9k5xg4gkokmbjcr0zvu1hppvhngl" xml:space="preserve">[[Sary:Cauliflorus tree, Kokoda Track, Papua New Guinea.jpg|vignette|348x348px|Aviavy]]
Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba ireo hazo ireo sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>ezh9k5xg4gkokmbjcr0zvu1hppvhngl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136089</id>
      <parentid>1136029</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Ao amin' ny Testamenta Vaovao</comment>
      <origin>1136089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="a6349tspflgi9pmpjty7xr8x6xzb8t3" xml:space="preserve">Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba ireo hazo ireo sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Testamenta Vaovao ==
Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohata an' i Israely ity aviavy ity.

Fanoharana nataon' i Jesoa voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka iray fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka.

Ahitana ny fitantarana an' i Jesoa nanozona ilay aviavy ny ''Filazantsaran' i Marka'' (Marka 11).

Misy fitantarana mitovy amin' io ny ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21), saingy nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra avy hatrany izany tamin' io fotoana io.

Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1).

== Jereo koa ==

* [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>a6349tspflgi9pmpjty7xr8x6xzb8t3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136090</id>
      <parentid>1136089</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4624" sha1="srypj2us4vgv6s5dlju94ezhwbe2rc6" xml:space="preserve">Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba io [[Ficus carica|karazan-kazo]] io sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Testamenta Vaovao ==
Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohata an' i Israely ity aviavy ity.

Fanoharana nataon' i Jesoa voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka iray fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka.

Ahitana ny fitantarana an' i Jesoa nanozona ilay aviavy ny ''Filazantsaran' i Marka'' (Marka 11).

Misy fitantarana mitovy amin' io ny ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21), saingy nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra avy hatrany izany tamin' io fotoana io.

Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1).

== Jereo koa ==

* [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]]
* ''[[Ficus carica]]''
* [[Aviavy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>srypj2us4vgv6s5dlju94ezhwbe2rc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136091</id>
      <parentid>1136090</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4700" sha1="1vpuprqn56ng7eswvg0uoqlt3kdl8a5" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|356x356px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba io [[Ficus carica|karazan-kazo]] io sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Testamenta Vaovao ==
Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohata an' i Israely ity aviavy ity.

Fanoharana nataon' i Jesoa voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka iray fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka.

Ahitana ny fitantarana an' i Jesoa nanozona ilay aviavy ny ''Filazantsaran' i Marka'' (Marka 11).

Misy fitantarana mitovy amin' io ny ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21), saingy nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra avy hatrany izany tamin' io fotoana io.

Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1).

== Jereo koa ==

* [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]]
* ''[[Ficus carica]]''
* [[Aviavy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>1vpuprqn56ng7eswvg0uoqlt3kdl8a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136092</id>
      <parentid>1136091</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4726" sha1="dbv9o6m0q1o7zsfqwkyok38lx6omtnl" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|356x356px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba io [[Ficus carica|karazan-kazo]] io sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray.

== Baiboly hebreo ==
Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27).

== Testamenta Vaovao ==
Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohata an' i Israely ity aviavy ity.

Fanoharana nataon' i Jesoa voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka iray fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka.

Ahitana ny fitantarana an' i Jesoa nanozona ilay aviavy ny ''Filazantsaran' i Marka'' (Marka 11).

Misy fitantarana mitovy amin' io ny ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21), saingy nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra avy hatrany izany tamin' io fotoana io.

Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1).

== Jereo koa ==

* [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]]
* ''[[Ficus carica]]''
* ''[[Ficus sycomorus]]''
* [[Aviavy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>dbv9o6m0q1o7zsfqwkyok38lx6omtnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SPD</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299259</id>
    <revision>
      <id>1136036</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:SPD-Logo 2022 (rot).svg|thumb|]] Ny '''Sozialdemokratische Partei Deutschlands''' (SPD)  dia antoko politika any {{Alemaina}}. Heverina ho antoko alemà tranainy indrindra izy io.  == Tantara == Tao amin'ny Repoblika Weimar (1918-1933), ny SPD dia nanome an'i [[Friedrich Ebert]], filoham-panjakana voafidy tamin'ny fomba demokratika voalohany teo amin'ny tantaran'ny Alemana, ary lehiben'ny governemanta efatra ihany koa: [[Philipp Scheidemann]], Gustav... »</comment>
      <origin>1136036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1460" sha1="pvsl41kt364bxr6hbian8u3605y1deo" xml:space="preserve">[[File:SPD-Logo 2022 (rot).svg|thumb|]]
Ny '''Sozialdemokratische Partei Deutschlands''' (SPD)  dia antoko politika any {{Alemaina}}. Heverina ho antoko alemà tranainy indrindra izy io.

== Tantara ==
Tao amin'ny Repoblika Weimar (1918-1933), ny SPD dia nanome an'i [[Friedrich Ebert]], filoham-panjakana voafidy tamin'ny fomba demokratika voalohany teo amin'ny tantaran'ny Alemana, ary lehiben'ny governemanta efatra ihany koa: [[Philipp Scheidemann]], [[Gustav Bauer]] ary [[Hermann Müller]].

Nandritra ny didy jadona Sosialista Nasionaly, ny '''SPD''', izay hany antoko tokana nifidy nanohitra ny Lalàna Mampahazo aina, dia voarara ary avy eo niasa an-tsesitany tamin'ny anarana ''Sopade''. Taorian'ny Ady Lehibe Faharoa, dia naorina indray izy io tamin'ny Oktobra 1945 ary nitambatra an-keriny tamin'ny KPD mba hananganana ny SED ao amin'ny faritry ny fibodoana sovietika.

Hatramin'ny nananganana azy, ny SPD no antoko manana mpikambana be indrindra ao amin'ny Repoblika Federaly hatramin'ny 1990 sy tany Alemaina tafaray hatramin'ny 2008, ary nanomboka tamin'ny 2016 ka hatramin'ny 2023.

Ny SPD dia ao anatin'ny ''Antoko Sosialin'ny Demaokratika'' ao Eoropa ary mipetraka ao anatin'ny Vondron'ny ''Alliance Progressive of Social Democrats ''ao amin'ny [[Parlemanta Eoropeana]], izay antoko fahatelo lehibe indrindra misy mpikambana enina ambin'ny folo. Mpikambana ao amin'ny Alliance Progressive izy.

==Jereo koa==
[[Sokajy:Antoko politika alemà]]</text>
      <sha1>pvsl41kt364bxr6hbian8u3605y1deo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136047</id>
      <parentid>1136036</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="b5nrno0rgiab01p350quvnxi4fbuep9" xml:space="preserve">[[File:SPD-Logo 2022 (rot).svg|thumb|]]
Ny '''Sozialdemokratische Partei Deutschlands''' (SPD)  dia antoko politika any {{Alemaina}}. Heverina ho antoko alemà tranainy indrindra izy io.

== Tantara ==
Tao amin'ny Repoblika Weimar (1918-1933), ny SPD dia nanome an'i [[Friedrich Ebert]], filoham-panjakana voafidy tamin'ny fomba demokratika voalohany teo amin'ny tantaran'ny Alemana, ary lehiben'ny governemanta efatra ihany koa: [[Philipp Scheidemann]], [[Gustav Bauer]] ary [[Hermann Müller]].

Nandritra ny didy jadona Sosialista Nasionaly, ny '''SPD''', izay hany antoko tokana nifidy nanohitra ny Lalàna Mampahazo aina, dia voarara ary avy eo niasa an-tsesitany tamin'ny anarana ''Sopade''. Taorian'ny Ady Lehibe Faharoa, dia naorina indray izy io tamin'ny Oktobra 1945 ary nitambatra an-keriny tamin'ny KPD mba hananganana ny SED ao amin'ny faritry ny fibodoana sovietika.

Hatramin'ny nananganana azy, ny SPD no antoko manana mpikambana be indrindra ao amin'ny Repoblika Federaly hatramin'ny 1990 sy tany Alemaina tafaray hatramin'ny 2008, ary nanomboka tamin'ny 2016 ka hatramin'ny 2023.

Ny SPD dia ao anatin'ny ''Antoko Sosialin'ny Demaokratika'' ao Eoropa ary mipetraka ao anatin'ny Vondron'ny ''Alliance Progressive of Social Democrats ''ao amin'ny [[Parlemanta Eoropeana]], izay antoko fahatelo lehibe indrindra misy mpikambana enina ambin'ny folo. Mpikambana ao amin'ny Alliance Progressive izy.

==Jereo koa==
[[Sokajy:Antoko politika alemà]]
[[de: SPD]]</text>
      <sha1>b5nrno0rgiab01p350quvnxi4fbuep9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sozialdemokratische Partei Deutschlands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299260</id>
    <redirect title="SPD" />
    <revision>
      <id>1136037</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[SPD]]</comment>
      <origin>1136037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17" sha1="5g2y5g337bq7xckf5kfebb5h2nqgegs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[SPD]]</text>
      <sha1>5g2y5g337bq7xckf5kfebb5h2nqgegs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Minisitry alemà</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299261</id>
    <revision>
      <id>1136042</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Mpanao politika alemana]] [[Sokajy:Minisitry]] »</comment>
      <origin>1136042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="rb0bo3uvnqsqp9bi2qar70zxleimnmj" xml:space="preserve">[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[Sokajy:Minisitry]]</text>
      <sha1>rb0bo3uvnqsqp9bi2qar70zxleimnmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Centro Democrático (Kolombia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299262</id>
    <revision>
      <id>1136048</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « '''Centro Democrático (Kolombia)''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Centro Democrático'') dia antoko {{Kolombia}}na mpandala ny nentin-drazana. ny foibe.   == Tantara == Niorina tamin'ny 2013 ny antoko ary mahita ny tenany ho hery hanohizana ny politikan'ny filoha teo aloha [[Álvaro Uribe Vélez]].  Tamin'ny Jona 2025, i [[Miguel Uribe]], izay te hirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny 2026, dia novonoin'ireo mahery fihetsika avy... »</comment>
      <origin>1136048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="6tdfu42dzq47zel0sv0i5mo4tvn018i" xml:space="preserve">'''Centro Democrático (Kolombia)''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Centro Democrático'') dia antoko {{Kolombia}}na mpandala ny nentin-drazana. ny foibe.


== Tantara ==
Niorina tamin'ny 2013 ny antoko ary mahita ny tenany ho hery hanohizana ny politikan'ny filoha teo aloha [[Álvaro Uribe Vélez]].

Tamin'ny Jona 2025, i [[Miguel Uribe]], izay te hirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny 2026, dia novonoin'ireo mahery fihetsika avy amin'ny elatra havia. Roa volana taty aoriana dia maty noho ny tifitra variraraka izy.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Antoko politika kolombiana]]
[[de:Centro Democrático (Kolumbien)]]</text>
      <sha1>6tdfu42dzq47zel0sv0i5mo4tvn018i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136051</id>
      <parentid>1136048</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="263bgr24zgh3ur5f1ws4y12s71ftfxo" xml:space="preserve">'''Centro Democrático (Kolombia)''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Centro Democrático'') dia antoko {{Kolombia}}na mpandala ny nentin-drazana. ny foibe.


== Tantara ==

Niorina tamin'ny 2013 ny antoko ary mahita ny tenany ho hery hanohizana ny politikan'ny filoha teo aloha [[Álvaro Uribe Vélez]].
[[File:Miguel Uribe.jpg|thumb|Miguel Uribe]]
Tamin'ny Jona 2025, i [[Miguel Uribe]], izay te hirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena amin'ny 2026, dia novonoin'ireo mahery fihetsika avy amin'ny elatra havia. Roa volana taty aoriana dia maty noho ny tifitra variraraka izy.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Antoko politika kolombiana]]
[[de:Centro Democrático (Kolumbien)]]</text>
      <sha1>263bgr24zgh3ur5f1ws4y12s71ftfxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Antoko politika kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299263</id>
    <revision>
      <id>1136049</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Antoko politika]] [[Sokajy:Antoko kolombiana]] [[Sokajy:Politika ao kolombia]] »</comment>
      <origin>1136049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="hmw41epewkme6w0ajcpb9mmt44xz692" xml:space="preserve">[[Sokajy:Antoko politika]]
[[Sokajy:Antoko kolombiana]]
[[Sokajy:Politika ao kolombia]]</text>
      <sha1>hmw41epewkme6w0ajcpb9mmt44xz692</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Antoko kolombiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299264</id>
    <revision>
      <id>1136050</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Antoko]] [[Sokajy:kolombia]] »</comment>
      <origin>1136050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="e9cw10njw6a86pma1ybjec4m6k1ujoa" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Antoko]]
[[Sokajy:kolombia]]</text>
      <sha1>e9cw10njw6a86pma1ybjec4m6k1ujoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Álvaro Uribe Vélez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299265</id>
    <redirect title="Alvaro Uribe Vélez" />
    <revision>
      <id>1136052</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>#REDIRECT [[Alvaro Uribe Vélez]]</comment>
      <origin>1136052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="1crp9m8217kl1h1u5624ownuqn7s2jq" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Alvaro Uribe Vélez]]</text>
      <sha1>1crp9m8217kl1h1u5624ownuqn7s2jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Centro Democrático (Kolombia)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299266</id>
    <revision>
      <id>1136055</id>
      <timestamp>2026-04-23T03:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Antoko politika kolombiana]] »</comment>
      <origin>1136055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="c89ean5nv82vncsgydn7u6pz8zddioc" xml:space="preserve">[[Sokajy:Antoko politika kolombiana]]</text>
      <sha1>c89ean5nv82vncsgydn7u6pz8zddioc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rasendranoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299267</id>
    <revision>
      <id>1136059</id>
      <timestamp>2026-04-23T06:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/235473437|Rasendranoro]]&quot;</comment>
      <origin>1136059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7411" sha1="5s8zvz8s3ag4b8sgihi3zxvru0yumlo" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie2|mère=[[Razafinimanjaka Raketaka]]}}Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa manko Raketaka reniny. Niaraka tamin'i Ranavalona III izy rehefa noterena hanao sesitany an'i Ranavalona III noho ny tafika frantsay, voalohany tany La Réunion, avy eo tany Frantsa sy Alzeria frantsay.

Teraka tamin'ny taona 1860 ny Printsesy Rasendranoro, zanakavavin'ny Printsesy Raketaka avy eto Madagasikara sy Andriantsimianatra &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Nanambady an'i Dr. Andrianaly izy, lehilahy voalohany teto Madagasikara nahazo ny diplaoma maha-dokotera amin'ny fitsaboana azy, ary lasa talen'ny hopitaly [[Antananarivo]] taty aoriana. Nanan-janaka lahy iray sy vavy roa tamin'ity vadiny voalohany ity izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Laurent Crémazy |year=1884 |title=Notes sur Madagascar (suite) |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34569w/f116.item.r=revue%20maritime%20et%20coloniale%201884%20madagascar |journal=[[Revue maritime|Revue maritime et coloniale]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Ny zanany lahy dia ny printsy Rakotomena, teraka tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taompolo 1870, izay, nalaza tamin'ny ditran-jatovo fony mbola tanora. Nanambady ity printsy ity taty aoriana, ary nanana taranaka, anisan'izany ny zanany vavy iray, ny Printsesy Razanabelo, izay nanampy ireo mpikomy nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana Malagasy tamin'ny taona 1947]] nentina nanohitra ny fanjanahantany frantsay. Ny zanaka vavy roa an'ny Printsesy Rasendranoro dia ny Printsesy Rasoherina (mitovy anarana fa tsy ilay Mpanjakavavy [[Rasoherina]] ) sy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Natsangan'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III ny printsesy Rasoherina, izay nefa oisy fotoana nheverina ho mpandova ny seza fiandrianana t(na ny fiketrahana). Maty tanora izy, talohan'ny taona 1895, ary nalevina tao [[Ilafy]] . Teraka tamin'ny taona 1882 ny rahavaviny, Razafinandriamanitra. Nekena ho mpandova ny seza fiandrianana ihany koa izy, ary natsangan'ny Mpanjakavavy Ranavalona III. Maty noho ny fahasarotam-piterahana Razafinandriamanitra tamin'ny taona 1897 &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; .

Nisara-panambadiana tamin'i Dr. Andrianaly ny Printsesy Rasendranoro tamin'ny 1883; efa voaheloka noho ny herisetra am-panambadiana nataony tamin'ny vadiny izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Fotoana fohy talohan'ity fisaraham-panambadiana ity anefa, tamin'ny jolay 1883, maty tsy namela taranaka ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Ny faribolana anatiny eo amin'ny fahefana, ny Praiminisitra [[Rainilaiarivony]] sy ny [[Andriana]] oligarka, Nokarohina izay ho mpandova ny satroboninahitra Malagasy avy amin'ny taranaka tandrify izany. Razafindrahety no voafidy, ka lasa Mpanjakavavy [[Ranavalona III]], fa manana izany zom-pandovàna izany ihany koa Rasendranoro zokiny vavy&lt;ref name=&quot;Barrier1996P11P22P30&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=11, 22, 30 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Nijanona ho akaiky ny rahavaviny izy ary nifindra trano hiara-mitoetra amin'ny mpanjaka ao amin'ny lapa mihitsy mihitsy aza &lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar |url=https://books.google.com/books?id=E6IjzNXs8o4C&amp;pg=PA155&amp;dq=Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |pages=384 |isbn=978-2-8111-3857-8}}.&lt;/ref&gt; . Vanim-potoana tena sarotra ny fotoana nanjakan'i Ranavalona III.  Nihanahazo vahana teto amin'ny firenena manko ny Tandrefana. Efa teo ihany koa ny fifanarahana tsy hifanditra intsony teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa tamin'ny taona 1890, ka namelana malalaka ny frantsay hanao izay takiany amin'ny Fanjakan'i Madagasikara tsy hosembatsembanin'ny anglisy intsony.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Claude Wauthier |year=1996 |title=Le grand marchandage africain |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1996/10/11/le-grand-marchandage-africain_3749351_1819218.html |journal=[[Le Monde]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; Nifandimby nandrahona an'i Madagasikara [[Ady Hova-Frantsay|ny iraka frantsay]], na dia teo aza ny fanirian'ny mpanjakavavy Ranavalona III, rahavavin'i Rasendranoro, hiaro ny fahaleovantenan' ny firenena. Tafiditra an-tanety hatrany Mahajanga ny miaramila frantsay tamin'ny janoary 1896. Nisy ny fifanarahana nanamarina ny fakan'i Frantsa an'i Madagasikara. Tamin'ny faran'ny volana febroary 1897, namoaka didy hanafoana ny fanjakana enti-mpanjaka [[Joseph Simon Gallieni|ny Jeneraly Gallieni]]. Noterena hatao sesitany  Ranavalona III &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; ,  .

Taorian'ny fanafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka sy ny fananganana ny fitondra-mpanjanaka frantsay, dia nalefa nanaraka ny mpanjakavavy Ranavalona III rahavaviny, izay naongana, ho any [[Toamasina]] Rasendranoro, niaraka taminy tamin'izany ny zanany vavy (printsesy Razafinandriamanitra ), ary nandalovana tao Nosy Boraha nanaovana sesitany azy ny nenitoany Ramasindrazana. Ireo rehetra ireo no nalefa sambo nentina an-tsesitany ho any La Réunion. Tonga tao Pointe des Galets ny fianakaviana ary nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] . Andro vitsivitsy taorian'ny nahatongavany, dia maty noho ny fahasarotam-piterahana ny zanakavavin'i Rasendranoro, ny Printsesy Razafinandriamanitra . Iray volana taorian'ny nahatongavany tany La Réunion, dia nipetraka tao amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny fianakavian'ny mpanjaka. Miorina akaikin'ny biraon'ny governemanta izany trano izany. Nipetraka tao nandritra ny roa taona ry Rasendranoro mandra-pahatongan'ny faneren' ny governemanta frantsay ny fianakavian'ny mpanjaka hifindra lavitra kokoa an'i Madagasikara, noho ny mbola firehetan'ny fikomian'ny mponina. Nentina tany Marseille avy eo ny fianakaviana. Rehefa avy nipetraka tany Frantsa nandritra ny volana vitsivitsy ry zareo, dia nafindra tany Alzeria frantsay, tao amin'ny tranobe iray tao Algiers &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aldrich |first=Robert |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-1-5261-3531-5}}.&lt;/ref&gt; . Maty tao i Rasendranoro tamin'ny taona 1901 &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot; /&gt; .{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==
 
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1860]]</text>
      <sha1>5s8zvz8s3ag4b8sgihi3zxvru0yumlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136060</id>
      <parentid>1136059</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T06:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/235473437|Rasendranoro]]&quot;</comment>
      <origin>1136060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="8r2eltft3wicnlj889zaqgfu285svdh" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie2|mère=[[Razafinimanjaka Raketaka]]}}Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa manko Raketaka reniny. Niaraka tamin'i Ranavalona III izy rehefa noterena hanao sesitany an'i Ranavalona III noho ny tafika frantsay, voalohany tany La Réunion, avy eo tany Frantsa sy Alzeria frantsay.

Teraka tamin'ny taona 1860 ny Printsesy Rasendranoro, zanakavavin'ny Printsesy Raketaka avy eto Madagasikara sy Andriantsimianatra &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Nanambady an'i Dr. Andrianaly izy, lehilahy voalohany teto Madagasikara nahazo ny diplaoma maha-dokotera amin'ny fitsaboana azy, ary lasa talen'ny hopitaly [[Antananarivo]] taty aoriana. Nanan-janaka lahy iray sy vavy roa tamin'ity vadiny voalohany ity izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Laurent Crémazy |year=1884 |title=Notes sur Madagascar (suite) |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34569w/f116.item.r=revue%20maritime%20et%20coloniale%201884%20madagascar |journal=[[Revue maritime|Revue maritime et coloniale]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Ny zanany lahy dia ny printsy Rakotomena, teraka tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taompolo 1870, izay, nalaza tamin'ny ditran-jatovo fony mbola tanora. Nanambady ity printsy ity taty aoriana, ary nanana taranaka, anisan'izany ny zanany vavy iray, ny Printsesy Razanabelo, izay nanampy ireo mpikomy nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana Malagasy tamin'ny taona 1947]] nentina nanohitra ny fanjanahantany frantsay. Ny zanaka vavy roa an'ny Printsesy Rasendranoro dia ny Printsesy Rasoherina (mitovy anarana fa tsy ilay Mpanjakavavy [[Rasoherina]] ) sy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Natsangan'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III ny printsesy Rasoherina, izay nefa oisy fotoana nheverina ho mpandova ny seza fiandrianana t(na ny fiketrahana). Maty tanora izy, talohan'ny taona 1895, ary nalevina tao [[Ilafy]] . Teraka tamin'ny taona 1882 ny rahavaviny, Razafinandriamanitra. Nekena ho mpandova ny seza fiandrianana ihany koa izy, ary natsangan'ny Mpanjakavavy Ranavalona III. Maty noho ny fahasarotam-piterahana Razafinandriamanitra tamin'ny taona 1897 &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; .

Nisara-panambadiana tamin'i Dr. Andrianaly ny Printsesy Rasendranoro tamin'ny 1883; efa voaheloka noho ny herisetra am-panambadiana nataony tamin'ny vadiny izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Fotoana fohy talohan'ity fisaraham-panambadiana ity anefa, tamin'ny jolay 1883, maty tsy namela taranaka ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Ny faribolana anatiny eo amin'ny fahefana, ny Praiminisitra [[Rainilaiarivony]] sy ny [[Andriana]] oligarka, Nokarohina izay ho mpandova ny satroboninahitra Malagasy avy amin'ny taranaka tandrify izany. Razafindrahety no voafidy, ka lasa Mpanjakavavy [[Ranavalona III]], fa manana izany zom-pandovàna izany ihany koa Rasendranoro zokiny vavy&lt;ref name=&quot;Barrier1996P11P22P30&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=11, 22, 30 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Nijanona ho akaiky ny rahavaviny izy ary nifindra trano hiara-mitoetra amin'ny mpanjaka ao amin'ny lapa mihitsy mihitsy aza &lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar |url=https://books.google.com/books?id=E6IjzNXs8o4C&amp;pg=PA155&amp;dq=Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |pages=384 |isbn=978-2-8111-3857-8}}.&lt;/ref&gt;. Izy sy ny reniny no tena mpanala fahanginana ny mpanjakavavy say mpanolotsaina azy ihany koa amin'ny toe-javatra sasany. Vanim-potoana tena sarotra ny fotoana nanjakan'i Ranavalona III.  Nihanahazo vahana teto amin'ny firenena manko ny Tandrefana. Efa teo ihany koa ny fifanarahana tsy hifanditra intsony teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa tamin'ny taona 1890, ka namelana malalaka ny frantsay hanao izay takiany amin'ny Fanjakan'i Madagasikara tsy hosembatsembanin'ny anglisy intsony.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Claude Wauthier |year=1996 |title=Le grand marchandage africain |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1996/10/11/le-grand-marchandage-africain_3749351_1819218.html |journal=[[Le Monde]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; Nifandimby nandrahona an'i Madagasikara [[Ady Hova-Frantsay|ny iraka frantsay]], na dia teo aza ny fanirian'ny mpanjakavavy Ranavalona III, rahavavin'i Rasendranoro, hiaro ny fahaleovantenan' ny firenena. Tafiditra an-tanety hatrany Mahajanga ny miaramila frantsay tamin'ny janoary 1896. Nisy ny fifanarahana nanamarina ny fakan'i Frantsa an'i Madagasikara. Tamin'ny faran'ny volana febroary 1897, namoaka didy hanafoana ny fanjakana enti-mpanjaka [[Joseph Simon Gallieni|ny Jeneraly Gallieni]]. Noterena hatao sesitany  Ranavalona III &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; ,  .

Taorian'ny fanafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka sy ny fananganana ny fitondra-mpanjanaka frantsay, dia nalefa nanaraka ny mpanjakavavy Ranavalona III rahavaviny, izay naongana, ho any [[Toamasina]] Rasendranoro, niaraka taminy tamin'izany ny zanany vavy (printsesy Razafinandriamanitra ), ary nandalovana tao Nosy Boraha nanaovana sesitany azy ny nenitoany Ramasindrazana. Ireo rehetra ireo no nalefa sambo nentina an-tsesitany ho any La Réunion. Tonga tao Pointe des Galets ny fianakaviana ary nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] . Andro vitsivitsy taorian'ny nahatongavany, dia maty noho ny fahasarotam-piterahana ny zanakavavin'i Rasendranoro, ny Printsesy Razafinandriamanitra . Iray volana taorian'ny nahatongavany tany La Réunion, dia nipetraka tao amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny fianakavian'ny mpanjaka. Miorina akaikin'ny biraon'ny governemanta izany trano izany. Nipetraka tao nandritra ny roa taona ry Rasendranoro mandra-pahatongan'ny faneren' ny governemanta frantsay ny fianakavian'ny mpanjaka hifindra lavitra kokoa an'i Madagasikara, noho ny mbola firehetan'ny fikomian'ny mponina. Nentina tany Marseille avy eo ny fianakaviana. Rehefa avy nipetraka tany Frantsa nandritra ny volana vitsivitsy ry zareo, dia nafindra tany Alzeria frantsay, tao amin'ny tranobe iray tao Algiers &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aldrich |first=Robert |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-1-5261-3531-5}}.&lt;/ref&gt; . Maty tao i Rasendranoro tamin'ny taona 1901 &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot; /&gt; .{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==
 
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1860]]</text>
      <sha1>8r2eltft3wicnlj889zaqgfu285svdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136061</id>
      <parentid>1136060</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T06:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7592" sha1="0kofv2l3pz8785suyf17uej2wt2ty85" xml:space="preserve">[[File:Rasendranoro, sister of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Rasendranoro, rahavavin'ny mpanjakavavy Ranavalona III]]
Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa manko Raketaka reniny. Niaraka tamin'i Ranavalona III izy rehefa noterena hanao sesitany an'i Ranavalona III noho ny tafika frantsay, voalohany tany La Réunion, avy eo tany Frantsa sy Alzeria frantsay.

Teraka tamin'ny taona 1860 ny Printsesy Rasendranoro, zanakavavin'ny Printsesy Raketaka avy eto Madagasikara sy Andriantsimianatra &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Nanambady an'i Dr. Andrianaly izy, lehilahy voalohany teto Madagasikara nahazo ny diplaoma maha-dokotera amin'ny fitsaboana azy, ary lasa talen'ny hopitaly [[Antananarivo]] taty aoriana. Nanan-janaka lahy iray sy vavy roa tamin'ity vadiny voalohany ity izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Laurent Crémazy |year=1884 |title=Notes sur Madagascar (suite) |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34569w/f116.item.r=revue%20maritime%20et%20coloniale%201884%20madagascar |journal=[[Revue maritime|Revue maritime et coloniale]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Ny zanany lahy dia ny printsy Rakotomena, teraka tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taompolo 1870, izay, nalaza tamin'ny ditran-jatovo fony mbola tanora. Nanambady ity printsy ity taty aoriana, ary nanana taranaka, anisan'izany ny zanany vavy iray, ny Printsesy Razanabelo, izay nanampy ireo mpikomy nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana Malagasy tamin'ny taona 1947]] nentina nanohitra ny fanjanahantany frantsay. Ny zanaka vavy roa an'ny Printsesy Rasendranoro dia ny Printsesy Rasoherina (mitovy anarana fa tsy ilay Mpanjakavavy [[Rasoherina]] ) sy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Natsangan'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III ny printsesy Rasoherina, izay nefa oisy fotoana nheverina ho mpandova ny seza fiandrianana t(na ny fiketrahana). Maty tanora izy, talohan'ny taona 1895, ary nalevina tao [[Ilafy]] . Teraka tamin'ny taona 1882 ny rahavaviny, Razafinandriamanitra. Nekena ho mpandova ny seza fiandrianana ihany koa izy, ary natsangan'ny Mpanjakavavy Ranavalona III. Maty noho ny fahasarotam-piterahana Razafinandriamanitra tamin'ny taona 1897 &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; .

Nisara-panambadiana tamin'i Dr. Andrianaly ny Printsesy Rasendranoro tamin'ny 1883; efa voaheloka noho ny herisetra am-panambadiana nataony tamin'ny vadiny izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Fotoana fohy talohan'ity fisaraham-panambadiana ity anefa, tamin'ny jolay 1883, maty tsy namela taranaka ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Ny faribolana anatiny eo amin'ny fahefana, ny Praiminisitra [[Rainilaiarivony]] sy ny [[Andriana]] oligarka, Nokarohina izay ho mpandova ny satroboninahitra Malagasy avy amin'ny taranaka tandrify izany. Razafindrahety no voafidy, ka lasa Mpanjakavavy [[Ranavalona III]], fa manana izany zom-pandovàna izany ihany koa Rasendranoro zokiny vavy&lt;ref name=&quot;Barrier1996P11P22P30&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=11, 22, 30 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Nijanona ho akaiky ny rahavaviny izy ary nifindra trano hiara-mitoetra amin'ny mpanjaka ao amin'ny lapa mihitsy mihitsy aza &lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar |url=https://books.google.com/books?id=E6IjzNXs8o4C&amp;pg=PA155&amp;dq=Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |pages=384 |isbn=978-2-8111-3857-8}}.&lt;/ref&gt;. Izy sy ny reniny no tena mpanala fahanginana ny mpanjakavavy say mpanolotsaina azy ihany koa amin'ny toe-javatra sasany. Vanim-potoana tena sarotra ny fotoana nanjakan'i Ranavalona III.  Nihanahazo vahana teto amin'ny firenena manko ny Tandrefana. Efa teo ihany koa ny fifanarahana tsy hifanditra intsony teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa tamin'ny taona 1890, ka namelana malalaka ny frantsay hanao izay takiany amin'ny Fanjakan'i Madagasikara tsy hosembatsembanin'ny anglisy intsony.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Claude Wauthier |year=1996 |title=Le grand marchandage africain |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1996/10/11/le-grand-marchandage-africain_3749351_1819218.html |journal=[[Le Monde]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; Nifandimby nandrahona an'i Madagasikara [[Ady Hova-Frantsay|ny iraka frantsay]], na dia teo aza ny fanirian'ny mpanjakavavy Ranavalona III, rahavavin'i Rasendranoro, hiaro ny fahaleovantenan' ny firenena. Tafiditra an-tanety hatrany Mahajanga ny miaramila frantsay tamin'ny janoary 1896. Nisy ny fifanarahana nanamarina ny fakan'i Frantsa an'i Madagasikara. Tamin'ny faran'ny volana febroary 1897, namoaka didy hanafoana ny fanjakana enti-mpanjaka [[Joseph Simon Gallieni|ny Jeneraly Gallieni]]. Noterena hatao sesitany  Ranavalona III &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; ,  .

Taorian'ny fanafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka sy ny fananganana ny fitondra-mpanjanaka frantsay, dia nalefa nanaraka ny mpanjakavavy Ranavalona III rahavaviny, izay naongana, ho any [[Toamasina]] Rasendranoro, niaraka taminy tamin'izany ny zanany vavy (printsesy Razafinandriamanitra ), ary nandalovana tao Nosy Boraha nanaovana sesitany azy ny nenitoany Ramasindrazana. Ireo rehetra ireo no nalefa sambo nentina an-tsesitany ho any La Réunion. Tonga tao Pointe des Galets ny fianakaviana ary nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] . Andro vitsivitsy taorian'ny nahatongavany, dia maty noho ny fahasarotam-piterahana ny zanakavavin'i Rasendranoro, ny Printsesy Razafinandriamanitra . Iray volana taorian'ny nahatongavany tany La Réunion, dia nipetraka tao amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny fianakavian'ny mpanjaka. Miorina akaikin'ny biraon'ny governemanta izany trano izany. Nipetraka tao nandritra ny roa taona ry Rasendranoro mandra-pahatongan'ny faneren' ny governemanta frantsay ny fianakavian'ny mpanjaka hifindra lavitra kokoa an'i Madagasikara, noho ny mbola firehetan'ny fikomian'ny mponina. Nentina tany Marseille avy eo ny fianakaviana. Rehefa avy nipetraka tany Frantsa nandritra ny volana vitsivitsy ry zareo, dia nafindra tany Alzeria frantsay, tao amin'ny tranobe iray tao Algiers &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aldrich |first=Robert |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-1-5261-3531-5}}.&lt;/ref&gt; . Maty tao i Rasendranoro tamin'ny taona 1901 &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot; /&gt; .{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==
 
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1860]]</text>
      <sha1>0kofv2l3pz8785suyf17uej2wt2ty85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136064</id>
      <parentid>1136061</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Votoatiny novaina ho « [[File:Rasendranoro, sister of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Rasendranoro, rahavavin'ny mpanjakavavy Ranavalona III]] Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa m... »</comment>
      <origin>1136064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="qo1nyo6ji5nm5fnyzug5a71iqcs2oqo" xml:space="preserve">[[File:Rasendranoro, sister of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Rasendranoro, rahavavin'ny mpanjakavavy Ranavalona III]]
Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa manko Raketaka reniny. Niaraka tamin'i Ranavalona III izy rehefa noterena hanao sesitany an'i Ranavalona III noho ny tafika frantsay, voalohany tany La Réunion, avy eo tany Frantsa sy Alzeria frantsay.</text>
      <sha1>qo1nyo6ji5nm5fnyzug5a71iqcs2oqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136066</id>
      <parentid>1136064</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:09:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7592" sha1="0kofv2l3pz8785suyf17uej2wt2ty85" xml:space="preserve">[[File:Rasendranoro, sister of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Rasendranoro, rahavavin'ny mpanjakavavy Ranavalona III]]
Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa manko Raketaka reniny. Niaraka tamin'i Ranavalona III izy rehefa noterena hanao sesitany an'i Ranavalona III noho ny tafika frantsay, voalohany tany La Réunion, avy eo tany Frantsa sy Alzeria frantsay.

Teraka tamin'ny taona 1860 ny Printsesy Rasendranoro, zanakavavin'ny Printsesy Raketaka avy eto Madagasikara sy Andriantsimianatra &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Nanambady an'i Dr. Andrianaly izy, lehilahy voalohany teto Madagasikara nahazo ny diplaoma maha-dokotera amin'ny fitsaboana azy, ary lasa talen'ny hopitaly [[Antananarivo]] taty aoriana. Nanan-janaka lahy iray sy vavy roa tamin'ity vadiny voalohany ity izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Laurent Crémazy |year=1884 |title=Notes sur Madagascar (suite) |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34569w/f116.item.r=revue%20maritime%20et%20coloniale%201884%20madagascar |journal=[[Revue maritime|Revue maritime et coloniale]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Ny zanany lahy dia ny printsy Rakotomena, teraka tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taompolo 1870, izay, nalaza tamin'ny ditran-jatovo fony mbola tanora. Nanambady ity printsy ity taty aoriana, ary nanana taranaka, anisan'izany ny zanany vavy iray, ny Printsesy Razanabelo, izay nanampy ireo mpikomy nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana Malagasy tamin'ny taona 1947]] nentina nanohitra ny fanjanahantany frantsay. Ny zanaka vavy roa an'ny Printsesy Rasendranoro dia ny Printsesy Rasoherina (mitovy anarana fa tsy ilay Mpanjakavavy [[Rasoherina]] ) sy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Natsangan'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III ny printsesy Rasoherina, izay nefa oisy fotoana nheverina ho mpandova ny seza fiandrianana t(na ny fiketrahana). Maty tanora izy, talohan'ny taona 1895, ary nalevina tao [[Ilafy]] . Teraka tamin'ny taona 1882 ny rahavaviny, Razafinandriamanitra. Nekena ho mpandova ny seza fiandrianana ihany koa izy, ary natsangan'ny Mpanjakavavy Ranavalona III. Maty noho ny fahasarotam-piterahana Razafinandriamanitra tamin'ny taona 1897 &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot; /&gt; .

Nisara-panambadiana tamin'i Dr. Andrianaly ny Printsesy Rasendranoro tamin'ny 1883; efa voaheloka noho ny herisetra am-panambadiana nataony tamin'ny vadiny izy &lt;ref name=&quot;RoyalArk&quot;&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; . Fotoana fohy talohan'ity fisaraham-panambadiana ity anefa, tamin'ny jolay 1883, maty tsy namela taranaka ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Ny faribolana anatiny eo amin'ny fahefana, ny Praiminisitra [[Rainilaiarivony]] sy ny [[Andriana]] oligarka, Nokarohina izay ho mpandova ny satroboninahitra Malagasy avy amin'ny taranaka tandrify izany. Razafindrahety no voafidy, ka lasa Mpanjakavavy [[Ranavalona III]], fa manana izany zom-pandovàna izany ihany koa Rasendranoro zokiny vavy&lt;ref name=&quot;Barrier1996P11P22P30&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=11, 22, 30 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Nijanona ho akaiky ny rahavaviny izy ary nifindra trano hiara-mitoetra amin'ny mpanjaka ao amin'ny lapa mihitsy mihitsy aza &lt;ref&gt;{{Cite book |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar |url=https://books.google.com/books?id=E6IjzNXs8o4C&amp;pg=PA155&amp;dq=Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |pages=384 |isbn=978-2-8111-3857-8}}.&lt;/ref&gt;. Izy sy ny reniny no tena mpanala fahanginana ny mpanjakavavy say mpanolotsaina azy ihany koa amin'ny toe-javatra sasany. Vanim-potoana tena sarotra ny fotoana nanjakan'i Ranavalona III.  Nihanahazo vahana teto amin'ny firenena manko ny Tandrefana. Efa teo ihany koa ny fifanarahana tsy hifanditra intsony teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa tamin'ny taona 1890, ka namelana malalaka ny frantsay hanao izay takiany amin'ny Fanjakan'i Madagasikara tsy hosembatsembanin'ny anglisy intsony.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Claude Wauthier |year=1996 |title=Le grand marchandage africain |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1996/10/11/le-grand-marchandage-africain_3749351_1819218.html |journal=[[Le Monde]] |language=fr}}.&lt;/ref&gt; Nifandimby nandrahona an'i Madagasikara [[Ady Hova-Frantsay|ny iraka frantsay]], na dia teo aza ny fanirian'ny mpanjakavavy Ranavalona III, rahavavin'i Rasendranoro, hiaro ny fahaleovantenan' ny firenena. Tafiditra an-tanety hatrany Mahajanga ny miaramila frantsay tamin'ny janoary 1896. Nisy ny fifanarahana nanamarina ny fakan'i Frantsa an'i Madagasikara. Tamin'ny faran'ny volana febroary 1897, namoaka didy hanafoana ny fanjakana enti-mpanjaka [[Joseph Simon Gallieni|ny Jeneraly Gallieni]]. Noterena hatao sesitany  Ranavalona III &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; ,  .

Taorian'ny fanafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka sy ny fananganana ny fitondra-mpanjanaka frantsay, dia nalefa nanaraka ny mpanjakavavy Ranavalona III rahavaviny, izay naongana, ho any [[Toamasina]] Rasendranoro, niaraka taminy tamin'izany ny zanany vavy (printsesy Razafinandriamanitra ), ary nandalovana tao Nosy Boraha nanaovana sesitany azy ny nenitoany Ramasindrazana. Ireo rehetra ireo no nalefa sambo nentina an-tsesitany ho any La Réunion. Tonga tao Pointe des Galets ny fianakaviana ary nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] . Andro vitsivitsy taorian'ny nahatongavany, dia maty noho ny fahasarotam-piterahana ny zanakavavin'i Rasendranoro, ny Printsesy Razafinandriamanitra . Iray volana taorian'ny nahatongavany tany La Réunion, dia nipetraka tao amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny fianakavian'ny mpanjaka. Miorina akaikin'ny biraon'ny governemanta izany trano izany. Nipetraka tao nandritra ny roa taona ry Rasendranoro mandra-pahatongan'ny faneren' ny governemanta frantsay ny fianakavian'ny mpanjaka hifindra lavitra kokoa an'i Madagasikara, noho ny mbola firehetan'ny fikomian'ny mponina. Nentina tany Marseille avy eo ny fianakaviana. Rehefa avy nipetraka tany Frantsa nandritra ny volana vitsivitsy ry zareo, dia nafindra tany Alzeria frantsay, tao amin'ny tranobe iray tao Algiers &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aldrich |first=Robert |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-1-5261-3531-5}}.&lt;/ref&gt; . Maty tao i Rasendranoro tamin'ny taona 1901 &lt;ref name=&quot;Barrier1996P210&quot; /&gt; .{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==
 
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1860]]</text>
      <sha1>0kofv2l3pz8785suyf17uej2wt2ty85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razafinandriamanitra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299268</id>
    <revision>
      <id>1136062</id>
      <timestamp>2026-04-23T07:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/232408059|Razafinandriamanitra]]&quot;</comment>
      <origin>1136062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="415" sha1="33brlv94kawjokr3e1veqci8c8hp98i" xml:space="preserve">'''Razafinandriamanitra''' avy eto [[Madagasikara]], teraka tamin'ny taona 1882 ary maty tamin'ny 6 Mey 1897 tao Saint-Denis, dia andriambavy Malagasy sady zana-drahavavin'ny mpanjaka [[Ranavalona III]] . Heverina ho mpandova ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] mandra-panafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka tamin'ny taona 1897.
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1882]]</text>
      <sha1>33brlv94kawjokr3e1veqci8c8hp98i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136063</id>
      <parentid>1136062</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="555" sha1="afpr07m6sorhkjyevzmdqk2pzq5vhue" xml:space="preserve">[[File:Razafinandriamanitra, niece of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Razafinandriamanitra, zana-drahavavin'ny Mpanjakavavy Ranavalona III]]
'''Razafinandriamanitra''' avy eto [[Madagasikara]], teraka tamin'ny taona 1882 ary maty tamin'ny 6 Mey 1897 tao Saint-Denis, dia andriambavy Malagasy sady zana-drahavavin'ny mpanjaka [[Ranavalona III]] . Heverina ho mpandova ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] mandra-panafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka tamin'ny taona 1897.
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1882]]</text>
      <sha1>afpr07m6sorhkjyevzmdqk2pzq5vhue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136069</id>
      <parentid>1136063</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/232408059|Razafinandriamanitra]]&quot;</comment>
      <origin>1136069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="pfsppwz2dlik4j975ha4kzxeptmtj2t" xml:space="preserve">'''Razafinandriamanitra''' avy eto [[Madagasikara]], teraka tamin'ny taona 1882 ary maty tamin'ny 6 Mey 1897 tao Saint-Denis, dia andriambavy Malagasy sady zana-drahavavin'ny mpanjaka [[Ranavalona III]] . Heverina ho mpandova ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] mandra-panafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka tamin'ny taona 1897.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin'ny taona 1882 tao amin'ny fianakavian'ny mpanjaka malagasy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Zanakavavin'i Dokotera Andrianaly sy ny Printsesy [[Rasendranoro]], rahavavin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] &lt;ref name=&quot;7lameslamer&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jean-Claude Legros |date=14 mars 2017 |title=La « Petite fille du Bon Dieu » au cimetière de Saint-Denis (2) |url=http://7lameslamer.net/les-flamboyants-de-l-exil-2eme.html |journal=7 lames la Mer |language=fr}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rober Alrich |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=}}.&lt;/ref&gt; . Nekena ho mpandova ny seza fiandrianan'i Madagasikara izy &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madagascar (2) |url=http://www.royalark.net/Madagascar/madagascar2.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; .

Teo amin'ny faha-efatra ambin'ny folo taonany, nandritra ny nibodoan'ny Frantsay an'i Madagasikara, bevohokan'ny  miaramila frantsay Razafinandriamanitra &lt;ref name=&quot;Barrier1996P243&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland |page=243 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Heverina no nisipa tamina tanora manamboninahitra frantsay ilay zatovovavy, na dia tsy nankasitraka izany aza ny  nenitoany sady mpanjakavavy &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Malanjaona Rakotomalala |year=2012 |title=À cœur ouvert sur la sexualité merina (Madagascar). Une anthropologie du non-dit |url=https://books.google.fr/books?id=XjEYBgAAQBAJ&amp;pg=PA168&amp;dq=rasoherina+fille+Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |page=168 |isbn=}}.&lt;/ref&gt;. Rehefa nofoanan'ny miaramila mpanjanaka frantsay ny Fanjakan'i Madagasikara dia nalefa sesitany avy hatrany ny mpanjaka malagasy. Nalefa nanaraka ny mpanjaka ihany koa ny ampitson'io izy sy ny reniny Rasendranoro hamonjy ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III, nialoha azy ireo tao [[Toamasina|Toamasiana]]. Niara-niondrana an-tsambo La Peyrouse ry zareo ka nandalo tao Nosy Boraha haka ny renin'ny mpanjakavavy Ranavalona III, Ramasindrazana, izay efa nalefa sesitany mialoha tao, ary avy eo ny sambo nizotra nankany La Réunion &lt;ref name=&quot;Barrier1996P260&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland |page=260-266 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Tonga tao Pointe des Galets ry zareo. Nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] ny mpanjakavavy sy ny fianakaviana ary nipetraka tao amin'ny Hôtel de l'Europe. Ny 1 Mey 1897 dia niteraka zazavavy iray antsoina hoe Marie-Louise i Razafinandriamanitra. Maty tamin'ny 6 Mey 1897 i Razafinandriamanitra, dimy andro taorian'ny niterahany. Nalevina tao amin'ny fasana iray tao Saint-Denis izy &lt;ref name=&quot;7lameslamer&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jean-Claude Legros |date=14 mars 2017 |title=La « Petite fille du Bon Dieu » au cimetière de Saint-Denis (2) |url=http://7lameslamer.net/les-flamboyants-de-l-exil-2eme.html |journal=7 lames la Mer |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Ny zanany vavy no mpandova ny satroboninahitra &lt;ref name=&quot;Barrier1996P260&quot; /&gt; .

== Tondro ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1882]]</text>
      <sha1>pfsppwz2dlik4j975ha4kzxeptmtj2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136070</id>
      <parentid>1136069</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Votoatiny novaina ho « '''Razafinandriamanitra''' avy eto [[Madagasikara]], teraka tamin'ny taona 1882 ary maty tamin'ny 6 Mey 1897 tao Saint-Denis, dia andriambavy Malagasy sady zana-drahavavin'ny mpanjaka [[Ranavalona III]] . Heverina ho mpandova ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] mandra-panafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka tamin'ny taona 1897. »</comment>
      <origin>1136070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="342" sha1="4bp6gx037frl4322z6tc8mr1s3yvmyo" xml:space="preserve">'''Razafinandriamanitra''' avy eto [[Madagasikara]], teraka tamin'ny taona 1882 ary maty tamin'ny 6 Mey 1897 tao Saint-Denis, dia andriambavy Malagasy sady zana-drahavavin'ny mpanjaka [[Ranavalona III]] . Heverina ho mpandova ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] mandra-panafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka tamin'ny taona 1897.</text>
      <sha1>4bp6gx037frl4322z6tc8mr1s3yvmyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136071</id>
      <parentid>1136070</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZoAndriamifidisoa</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4038" sha1="hr32ainvfwakxha8wvvzh6z28voej47" xml:space="preserve">[[File:Razafinandriamanitra, niece of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Razafinandriamanitra, zana-drahavavin'ny mpanjakavavy Ranavalona III]]
'''Razafinandriamanitra''' avy eto [[Madagasikara]], teraka tamin'ny taona 1882 ary maty tamin'ny 6 Mey 1897 tao Saint-Denis, dia andriambavy Malagasy sady zana-drahavavin'ny mpanjaka [[Ranavalona III]] . Heverina ho mpandova ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan'i Madagasikara]] mandra-panafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka tamin'ny taona 1897.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin'ny taona 1882 tao amin'ny fianakavian'ny mpanjaka malagasy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Zanakavavin'i Dokotera Andrianaly sy ny Printsesy [[Rasendranoro]], rahavavin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] &lt;ref name=&quot;7lameslamer&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jean-Claude Legros |date=14 mars 2017 |title=La « Petite fille du Bon Dieu » au cimetière de Saint-Denis (2) |url=http://7lameslamer.net/les-flamboyants-de-l-exil-2eme.html |journal=7 lames la Mer |language=fr}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; , &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rober Alrich |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=}}.&lt;/ref&gt; . Nekena ho mpandova ny seza fiandrianan'i Madagasikara izy &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madagascar (2) |url=http://www.royalark.net/Madagascar/madagascar2.htm |website=Royal Ark |language=en}}.&lt;/ref&gt; .

Teo amin'ny faha-efatra ambin'ny folo taonany, nandritra ny nibodoan'ny Frantsay an'i Madagasikara, bevohokan'ny  miaramila frantsay Razafinandriamanitra &lt;ref name=&quot;Barrier1996P243&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland |page=243 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Heverina no nisipa tamina tanora manamboninahitra frantsay ilay zatovovavy, na dia tsy nankasitraka izany aza ny  nenitoany sady mpanjakavavy &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Malanjaona Rakotomalala |year=2012 |title=À cœur ouvert sur la sexualité merina (Madagascar). Une anthropologie du non-dit |url=https://books.google.fr/books?id=XjEYBgAAQBAJ&amp;pg=PA168&amp;dq=rasoherina+fille+Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |page=168 |isbn=}}.&lt;/ref&gt;. Rehefa nofoanan'ny miaramila mpanjanaka frantsay ny Fanjakan'i Madagasikara dia nalefa sesitany avy hatrany ny mpanjaka malagasy. Nalefa nanaraka ny mpanjaka ihany koa ny ampitson'io izy sy ny reniny Rasendranoro hamonjy ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III, nialoha azy ireo tao [[Toamasina|Toamasiana]]. Niara-niondrana an-tsambo La Peyrouse ry zareo ka nandalo tao Nosy Boraha haka ny renin'ny mpanjakavavy Ranavalona III, Ramasindrazana, izay efa nalefa sesitany mialoha tao, ary avy eo ny sambo nizotra nankany La Réunion &lt;ref name=&quot;Barrier1996P260&quot;&gt;{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland |page=260-266 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.&lt;/ref&gt; . Tonga tao Pointe des Galets ry zareo. Nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] ny mpanjakavavy sy ny fianakaviana ary nipetraka tao amin'ny Hôtel de l'Europe. Ny 1 Mey 1897 dia niteraka zazavavy iray antsoina hoe Marie-Louise i Razafinandriamanitra. Maty tamin'ny 6 Mey 1897 i Razafinandriamanitra, dimy andro taorian'ny niterahany. Nalevina tao amin'ny fasana iray tao Saint-Denis izy &lt;ref name=&quot;7lameslamer&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jean-Claude Legros |date=14 mars 2017 |title=La « Petite fille du Bon Dieu » au cimetière de Saint-Denis (2) |url=http://7lameslamer.net/les-flamboyants-de-l-exil-2eme.html |journal=7 lames la Mer |language=fr}}.&lt;/ref&gt; . Ny zanany vavy no mpandova ny satroboninahitra &lt;ref name=&quot;Barrier1996P260&quot; /&gt; .

== Tondro ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1882]]</text>
      <sha1>hr32ainvfwakxha8wvvzh6z28voej47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus racemosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299269</id>
    <revision>
      <id>1136072</id>
      <timestamp>2026-04-23T07:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Moraceae</comment>
      <origin>1136072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="9b504sikoj9p3ij8879h8gu13gtbwhv" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus racemosa fructescence.jpg|vignette|340x340px|Voan' ny ''Ficus racemosa'' ]]
Ny '''''Ficus racemosa''''' na '''''Ficus glomerata''''' dia karazana zavamaniry mamony sy roa ravin-tsipoka ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Izy io dia teratany any [[Aostralazia]], [[Azia Atsimo Atsinanana|Azia]] [[Azia Atsimo Atsinanana|Atsimo Atsinanana]], ary ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]]. Maniry mivantana eo amin' ny vatan' ny hazo na eo akaikin' ny vatany ny voany.
[[Sary:Cauliflorus_tree,_Kokoda_Track,_Papua_New_Guinea.jpg|vignette|279x279px|Voan' ny ''Ficus racemosa'' efa masaka|ankavia]]
Mila ny fidirana an-tsehatry ny karazana faraka/fanenitra ''[[Ceratosolen fuscipeps]]'' ity karazana aviavy ity ho an' ny famindrana vovobony, ary mila koa ny fifandraisana amin' ny bibikely hafa toy ny vitsika ''Oecophylla smaragdina'' sy ny bibikely mpitsentsitra ranoka ''Tricentrus'' sp (''Membracidae'').

== Jereo koa ==

* [[Aviavy]]
* ''[[Ficus]]''</text>
      <sha1>9b504sikoj9p3ij8879h8gu13gtbwhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136073</id>
      <parentid>1136072</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T07:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1136073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1857" sha1="7vlwhrsqhl3rmn35w69mcd6yt1p3l2b" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus racemosa fruits at Makutta (1).jpg|vignette|326x326px|''Ficus racemosa'']]
Ny '''''Ficus racemosa''''' na '''''Ficus glomerata''''' dia karazana zavamaniry mamony sy roa ravin-tsipoka ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Izy io dia teratany any [[Aostralazia]], [[Azia Atsimo Atsinanana|Azia]] [[Azia Atsimo Atsinanana|Atsimo Atsinanana]], ary ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]].

== Famariparitana ==
Zavamaniry mitombo haingana izy io, izay manana ravina lehibe marokoroko, mahatratra ny haben' ny hazobotry lehibe na lehibe kokoa aza amin' izay efa be taona.
[[Sary:Cauliflorus_tree,_Kokoda_Track,_Papua_New_Guinea.jpg|vignette|249x249px|Voan' ny ''Ficus racemosa'' efa masaka|ankavia]]
Toetra amantarana azy ny fomba famoany: mivangongo ka manome vondromboa (sampaho) matevina ny voany izay mipoitra mivantana avy amin' ny vatany sy amin' ny sampana lehibe. 

== Ekôlôjia ==
Mila ny fidirana an-tsehatry ny karazana fanenitra ''[[Ceratosolen fuscipeps]]'' ity karazana aviavy ity ho an' ny famindrana vovobony, ary mila koa ny fifandraisana amin' ny bibikely hafa toy ny vitsika ''Oecophylla smaragdina'' sy ny bibikely mpitsentsitra ranoka ''Tricentrus'' sp (''Membracidae'').
[[Sary:LTM ficus.JPG|vignette|220x220px|Rajako (''Macaca silenus'') mihinana voan' aviavy ]]
Sakafo ankafizin' ny rajako ''Macaca mulatta'' sy ny ''Macaca silenus'' ny voan' ity aviavy ity masaka ary mampiantrano ny fandain' ny lolo ''Euploea sylvester'' koa ilay zavamaniry any amin' ny tapany avaratr' i [[Aostralia]].

== Fampiasana ==
Manan-danja ara-kolontsaina amin' ny [[hindoisma]] sy [[bodisma]] ity karazana aviavy ity. Zava-dehibe koa izy io ho an' ny teratanin' i [[Bôrneô|Borneo]] toy ny any Sabah ([[Malezia]]), izay iantsona azy io hoe &quot;''nunuk ragang''&quot;.

== Jereo koa ==

* [[Aviavy]]
* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>7vlwhrsqhl3rmn35w69mcd6yt1p3l2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nonoka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299270</id>
    <revision>
      <id>1136074</id>
      <timestamp>2026-04-23T08:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon' ny Ficus</comment>
      <origin>1136074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="ieekhf97lu6ryyoi2cih28mjccopsgq" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|285x285px|''Ficus rubra'']]
Ny '''nonoka''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon' ny ''[[Ficus]]'', ao amin' ny fianakavina ''[[Moraceae]]''.
[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|ankavia|vignette|196x196px|''[[Ficus reflexa]]'']]
Mitondra izany anarana izany indrindra ireto manaraka ireto:

* ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; teo aloha)
* ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; ''(Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; teo aloha)

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Aviavy]]

* ''[[Ficus racemosa]]''</text>
      <sha1>ieekhf97lu6ryyoi2cih28mjccopsgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136075</id>
      <parentid>1136074</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1136075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="s3zkj29v1wbtjt7345sd797l7tsktg1" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|285x285px|''Ficus rubra'']]
Ny '''nonoka''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon' ny ''[[Ficus]]'', ao amin' ny fianakavina ''[[Moraceae]]''.

Mitondra izany anarana izany indrindra ireto manaraka ireto:

* ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; teo aloha)
* ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; teo aloha)
[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|ankavia|vignette|196x196px|''[[Ficus reflexa]]'']]Marihina fa ny ''Ficus reflexa'' (na ''Ficus melleri'') dia antsoina amin' ny anarana malagasy hafa koa toy ny hoe  &quot;laza&quot; sy &quot;nonokaberavina&quot; ary &quot;voanonoka&quot;; ary ny ''Ficus rubra'' (na ''Ficus pyrifolia'') dia atao hoe  &quot;mandresy&quot;, &quot;nonokamadinidravina&quot;, &quot;vanoka&quot;, &quot;voanonoka&quot;.

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Aviavy]]

* ''[[Ficus racemosa]]''</text>
      <sha1>s3zkj29v1wbtjt7345sd797l7tsktg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136078</id>
      <parentid>1136075</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="f3v5vro15wlyacufo0or1hqcu1x3nj6" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|285x285px|''Ficus rubra'']]
Ny '''nonoka''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon' ny ''[[Ficus]]'', ao amin' ny fianakavina ''[[Moraceae]]''.

Indreto ny karazana tondroina na mety ho tondroina amin' io anarana io:

* ''[[Ficus     lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus     baronii]]''),
* ''[[Ficus     polita]]'' (na ''[[Ficus polita|Ficus     megapoda]]'')
* ''[[Ficus reflexa]]'' (na ''Ficus melleri''),
* ''[[Ficus     rubra]]'' (na ''Ficus     pyrifolia'')
* ''Ficus tiliifolia''

Mitondra ny anarana hoe &quot;nonoka&quot; indrindra ireto manaraka ireto:

* ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; teo aloha)
* ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; teo aloha)
* ''[[Ficus polita]]'' (na  ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' teo aloha)
[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|ankavia|vignette|196x196px|''[[Ficus reflexa]]'']]Marihina fa ny ''Ficus reflexa'' (na ''Ficus melleri'') dia antsoina amin' ny anarana malagasy hafa koa toy ny hoe  &quot;laza&quot; sy &quot;nonokaberavina&quot; ary &quot;voanonoka&quot;; ary ny ''Ficus rubra'' (na ''Ficus pyrifolia'') dia atao hoe  &quot;mandresy&quot;, &quot;nonokamadinidravina&quot;, &quot;vanoka&quot;, &quot;voanonoka&quot;.
[[Sary:Ficus polita (nom), vye, Manie van der Schijff BT, b.jpg|vignette|214x214px|''Ficus polita'']]
Indreto koa ny karazana atsoina amin' ny narana ahitana ny teny hoe &quot;nonoka&quot; ary mety hantsoina amin' io anarana io fotsiny:

* nonokaberavina: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]''), ''[[Ficus reflexa]]'' (na ''Ficus melleri''), ''Ficus tiliifolia'' var. ''sphaerophylla''
* nonokamadinidravina: ''[[Ficus rubra]]''
* nonokorovana: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'')
* nonondahy: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'')
* nonosay: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'')
* voanonoka:   ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]''), ''[[Ficus reflexa]]'' (na ''Ficus melleri''), ''[[Ficus rubra]]'' (na ''Ficus pyrifolia'')

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Aviavy]]

* ''[[Ficus racemosa]]''</text>
      <sha1>f3v5vro15wlyacufo0or1hqcu1x3nj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136079</id>
      <parentid>1136078</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2157" sha1="cxsphp9ekiddhgskn0jl0lt94q227ti" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|285x285px|''Ficus rubra'']]
Ny '''nonoka''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon' ny ''[[Ficus]]'', ao amin' ny fianakavina ''[[Moraceae]]''.

Indreto ny karazana tondroina na mety ho tondroina amin' io anarana io:

* ''[[Ficus     lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus     baronii]]''),
* ''[[Ficus     polita]]'' (na ''[[Ficus polita|Ficus     megapoda]]'')
* ''[[Ficus reflexa]]'' (na ''Ficus melleri''),
* ''[[Ficus     rubra]]'' (na ''Ficus     pyrifolia'')
* ''[[Ficus tiliifolia]]''

Mitondra ny anarana hoe &quot;nonoka&quot; indrindra ireto manaraka ireto:

* ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; teo aloha)
* ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; teo aloha)
* ''[[Ficus polita]]'' (na  ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' teo aloha)
[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|ankavia|vignette|196x196px|''[[Ficus reflexa]]'']]Marihina fa ny ''Ficus reflexa'' (na ''Ficus melleri'') dia antsoina amin' ny anarana malagasy hafa koa toy ny hoe  &quot;laza&quot; sy &quot;nonokaberavina&quot; ary &quot;voanonoka&quot;; ary ny ''Ficus rubra'' (na ''Ficus pyrifolia'') dia atao hoe  &quot;mandresy&quot;, &quot;nonokamadinidravina&quot;, &quot;vanoka&quot;, &quot;voanonoka&quot;.
[[Sary:Ficus polita (nom), vye, Manie van der Schijff BT, b.jpg|vignette|214x214px|''Ficus polita'']]
Indreto koa ny karazana atsoina amin' ny narana ahitana ny teny hoe &quot;nonoka&quot; ary mety hantsoina amin' io anarana io fotsiny:

* nonokaberavina: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]''), ''[[Ficus reflexa]]'' (na ''Ficus melleri''), ''[[Ficus tiliifolia]]''
* nonokamadinidravina: ''[[Ficus rubra]]'' (na ''Ficus pyrifolia'')
* nonokorovana: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'')
* nonondahy: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'')
* nonosay: ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]'')
* voanonoka:   ''[[Ficus lutea]]'' (na ''[[Ficus lutea|Ficus baronii]]''), ''[[Ficus reflexa]]'' (na ''Ficus melleri''), ''[[Ficus rubra]]'' (na ''Ficus pyrifolia'')

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Aviavy]]

* ''[[Ficus racemosa]]''</text>
      <sha1>cxsphp9ekiddhgskn0jl0lt94q227ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus reflexa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299271</id>
    <revision>
      <id>1136082</id>
      <timestamp>2026-04-23T09:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Moraceae</comment>
      <origin>1136082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="964" sha1="57e5xks8mw3o7m85ug49v0go6ev252c" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|vignette|355x355px|''Ficus reflexa'']]
Ny '''''Ficus reflexa''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', teratany amin' ny nosy sasany any amin' ny faritra andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra eto [[Madagasikara]], ao [[Kômôro]], ao [[La Réunion]], ao [[Maorisy]] ary ao [[Seisely]]. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus melleri'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''nonoka''' sy '''nonokaberavina''' ary '''voanonoka'''.

== Zana-karazana ==
Indreto ny zana-karazana ekena:

* ''Ficus reflexa'' subsp. ''aldabrensis'' &lt;small&gt;(Baker) C.C.Berg&lt;/small&gt; – Aldabra sy Kômôro
* ''Ficus reflexa'' subsp. ''reflexa'' – Madagasikara, Maorisy, Rodrigues, ary La Réunion
* ''Ficus reflexa'' subsp. ''sechellensis'' &lt;small&gt;(Baker) C.C.Berg&lt;/small&gt; – Seisely

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''</text>
      <sha1>57e5xks8mw3o7m85ug49v0go6ev252c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136083</id>
      <parentid>1136082</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="bg58mqp3920fwqcc789avh73nlozfnp" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|vignette|355x355px|''Ficus reflexa'']]
Ny '''''Ficus reflexa''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', teratany amin' ny nosy sasany any amin' ny faritra andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra eto [[Madagasikara]], ao [[Kômôro]], ao [[La Réunion]], ao [[Maorisy]] ary ao [[Seisely]]. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus melleri'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''nonoka''' sy '''nonokaberavina''' ary '''voanonoka'''.

== Zana-karazana ==
Indreto ny zana-karazana ekena:

* ''Ficus reflexa'' subsp. ''aldabrensis'' &lt;small&gt;(Baker) C.C.Berg&lt;/small&gt; – Aldabra sy Kômôro
* ''Ficus reflexa'' subsp. ''reflexa'' – Madagasikara, Maorisy, Rodrigues, ary La Réunion
* ''Ficus reflexa'' subsp. ''sechellensis'' &lt;small&gt;(Baker) C.C.Berg&lt;/small&gt; – Seisely

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>bg58mqp3920fwqcc789avh73nlozfnp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136084</id>
      <parentid>1136083</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1114" sha1="d5n8b3tl63r24jx24pp7su39q6j08ri" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus retusa (detail of foliage).jpg|vignette|355x355px|''Ficus reflexa'']]
Ny '''''Ficus reflexa''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', teratany amin' ny nosy sasany any amin' ny faritra andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra eto [[Madagasikara]], ao [[Kômôro]], ao [[La Réunion]], ao [[Maorisy]] ary ao [[Seisely]]. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus melleri'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''laza''', '''nonoka''',  '''nonokaberavina''' ary '''voanonoka'''.

Ampiasain' ny mponina sasany eto Madagasikara hamokarana karazana [[Lamba (malagasy)|lamba]] antsoina hoe &quot;fanto&quot; ny hodiny.

== Zana-karazana ==
Indreto ny zana-karazana ekena:

* ''Ficus reflexa'' subsp. ''aldabrensis'' &lt;small&gt;(Baker) C.C.Berg&lt;/small&gt; – Aldabra sy Kômôro
* ''Ficus reflexa'' subsp. ''reflexa'' – Madagasikara, Maorisy, Rodrigues, ary La Réunion
* ''Ficus reflexa'' subsp. ''sechellensis'' &lt;small&gt;(Baker) C.C.Berg&lt;/small&gt; – Seisely

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>d5n8b3tl63r24jx24pp7su39q6j08ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ficus rubra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299272</id>
    <revision>
      <id>1136085</id>
      <timestamp>2026-04-23T09:42:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Moraceae</comment>
      <origin>1136085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="pgy8m1ixt32uvw9klz26712xy0iz1ix" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|446x446px|''Ficus rubra'']]
Ny '''''Ficus rubra''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Hita aty amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra ao [[Seisely]], ao [[Maorisy]], ao [[La Réunion]] ary eto [[Madagasikara]]. Nampidirina any amin' ny nosy Kauai (any [[Hawaii]]) koa izy io.

Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus pyrifolia'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ity zavamaniry ity dia atao hoe '''mandresy''', '''nonoka''', '''nonokamadinidravina''', '''vanoka''', ary '''voanonoka'''.

Mila ny fanampian' ny fanenitra ''Nigeriella avicola'' ny famindrana vovobonin' ity zavamaniry ity. Any amin' ny nosy Kauai dia afaka misolo toerana azy io amin' izany asa izany ny fanenitra ''Pleistodontes imperialis''.

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>pgy8m1ixt32uvw9klz26712xy0iz1ix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136086</id>
      <parentid>1136085</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="ngvkl5mau24lxaoh7dw1bnl5t3rhu1n" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|446x446px|''Ficus rubra'']]
[[Sary:Zosterops chloronothos-food.jpg|vignette|226x226px|''Zosterops chloronothos'' mihinana ny voan' ny ''Ficus rubra'']]
Ny '''''Ficus rubra''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Hita aty amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra ao [[Seisely]], ao [[Maorisy]], ao [[La Réunion]] ary eto [[Madagasikara]]. Nampidirina any amin' ny nosy Kauai (any [[Hawaii]]) koa izy io.

Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus pyrifolia'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ity zavamaniry ity dia atao hoe '''mandresy''', '''nonoka''', '''nonokamadinidravina''', '''vanoka''', ary '''voanonoka'''.

Mila ny fanampian' ny fanenitra ''Nigeriella avicola'' ny famindrana vovobonin' ity zavamaniry ity. Any amin' ny nosy Kauai dia afaka misolo toerana azy io amin' izany asa izany ny fanenitra ''Pleistodontes imperialis''.

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>ngvkl5mau24lxaoh7dw1bnl5t3rhu1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136087</id>
      <parentid>1136086</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namindra sary</comment>
      <origin>1136087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="i31gdr8vt2tzxq2efw4o3d13dbf6se1" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|446x446px|''Ficus rubra'']]
Ny '''''Ficus rubra''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Hita aty amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra ao [[Seisely]], ao [[Maorisy]], ao [[La Réunion]] ary eto [[Madagasikara]]. Nampidirina any amin' ny nosy Kauai (any [[Hawaii]]) koa izy io.

Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus pyrifolia'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ity zavamaniry ity dia atao hoe '''mandresy''', '''nonoka''', '''nonokamadinidravina''', '''vanoka''', ary '''voanonoka'''.[[Sary:Zosterops chloronothos-food.jpg|vignette|226x226px|''Zosterops chloronothos'' mihinana ny voan' ny ''Ficus rubra''|ankavia]]Mila ny fanampian' ny fanenitra ''Nigeriella avicola'' ny famindrana vovobonin' ity zavamaniry ity. Any amin' ny nosy Kauai dia afaka misolo toerana azy io amin' izany asa izany ny fanenitra ''Pleistodontes imperialis''.

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>i31gdr8vt2tzxq2efw4o3d13dbf6se1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136088</id>
      <parentid>1136087</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1057" sha1="p77ebh8oa7ef4uzqaya0mq28phg66dl" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus rubra - Jardin d'Éden.JPG|vignette|446x446px|''Ficus rubra'']]
Ny '''''Ficus rubra''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. Hita aty amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], indrindra ao [[Seisely]], ao [[Maorisy]], ao [[La Réunion]] ary eto [[Madagasikara]]. Nampidirina any amin' ny nosy Kauai (any [[Hawaii]]) koa izy io.

Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Ficus pyrifolia'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ity zavamaniry ity dia atao hoe '''mandresy''', '''nonoka''', '''nonokamadinidravina''', '''vanoka''', ary '''voanonoka'''.[[Sary:Zosterops chloronothos-food.jpg|vignette|226x226px|Vorona ''Zosterops chloronothos'' mihinana ny voan' ny ''Ficus rubra''|ankavia]]Mila ny fanampian' ny fanenitra ''Nigeriella avicola'' ny famindrana vovobonin' ity zavamaniry ity. Any amin' ny nosy Kauai dia afaka misolo toerana azy io amin' izany asa izany ny fanenitra ''Pleistodontes imperialis''.

== Jereo koa ==

* ''[[Ficus]]''
* [[Nonoka]]</text>
      <sha1>p77ebh8oa7ef4uzqaya0mq28phg66dl</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>