Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 4 6929 1136104 1135835 2026-04-23T14:24:46Z JianJi 36396 1136104 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Румен Радев 31 дек 2025 (cropped).jpg|thumb|Румен Радев]] * [[21 Aprily|21]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]] : ** Voatery nofoanana ny fitsidihana ofisialy saika hataon'ny filohan'i Taiwan, Lai Chin-te, an' i Eswatini fa tsy namela ny faritr'habakabany isidinan'ny voromby mitondra azy i Seychelles, Maorisy ary Madagasikara. * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[Tsunami|tsunami]]. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] <noinclude> * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} 1on4zfw65drd7qvyohgdywp08z22qih 1136105 1136104 2026-04-23T14:28:17Z JianJi 36396 1136105 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Румен Радев 31 дек 2025 (cropped).jpg|thumb|Румен Радев]] * '''[[21 Aprily|21]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatery nofoanana ny fitsidihana ofisialy saika hataon'ny filohan'i Taiwan, Lai Chin-te, an' i Eswatini fa tsy namela ny faritr'habakabany isidinan'ny voromby mitondra azy i Seychelles, Maorisy ary Madagasikara. * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[Tsunami|tsunami]]. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] <noinclude> * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} e35i394nk2lzrms8cvm577s3psdri51 1136107 1136105 2026-04-23T14:41:40Z JianJi 36396 1136107 wikitext text/x-wiki <!-- Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana "VAOVAO" : 0. Aza kitihana ity zavatra ity. 1. Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao. 2. Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga. 3. Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka. EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA --> ----------------- [[File:Румен Радев 31 дек 2025 (cropped).jpg|thumb|Румен Радев]] * '''[[21 Aprily|21]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatery nofoanana ny fitsidihana ofisialy saika hataon'ny filohan'i [[Taioàna|Taiwan]], [[Lai Ching-te|Lai Chin-te]], an' i [[Eswatini]] fa tsy namela ny faritr'habakabany isidinan'ny voromby mitondra azy i [[Seychelles]], [[Maorisy]] ary [[Madagasikara]]. * '''[[20 Aprily|20]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Nahatratra 7.4 amin'ny maridrefy Richter ny [[Horohorontany|fihovitrovitry ny tany]] manamorona ny sisin-dranomasin' i [[Japàna]] ka niteraka fanairana amin'ny mety hisian' ny [[Tsunami|tsunami]]. * '''[[19 Aprily|19]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Ny fiaraha-miasa "Bolgaria liam-pandrosoana" elatra afovoany-havia izay tsy mankasitraka ny [[Vondrona Eorôpeana|Vondrona Eoropeana]] sady mpomba an'i [[Rosia]], tarihin' i Rumen Radev (sary), filohany hatry ny ela, no nahazo ny ankamaroan'ny toerana tamin'ny fifidianana parlemantera [[Bolgara (vahoaka)|Bolgara]]. * '''[[18 Aprily|18]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Tsy nahomby amin'ny ankapobeny ny fidinana an-dalambe teo [[Ambohijatovo]] nataon'ny ampahan'ny Gen Z mitaky ny hamotsorana ireo namany nosamborina sy natao famotorana. ** Nankalazaina sy natrehin'ny mpitondra maro notarihan'ny [[Filoham-pirenena sy mpanjakan' i Madagasikara|PRRM]] tao [[Toliara|Toliary]] ny nametrahana ny [[tsapiky]] ho vakoka manerantany tsy tsapan-tanana anivon'ny [[UNESCO]] <noinclude> * '''[[15 Aprily|15]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** Voatendry ho filohan'ny delegasiona manokana eto [[Antananarivo Renivohitra]], Atoa Ralambomanana Fenoherintsoa, [[solombavambahoaka]] TIM voafidy tao amin'ny Boriborintany fahatelo Antananarivo. Filoha lefitra voalohany: Atoa Ralaiharison Nirina Thiery ary Filoha lefitra faharoa: Atoa Ranaivoson Ny Hery Mananjara. Nihintsana moa ny Ben'ny Tanàna araka ny didim-pitsarana ara-pitantanam-panjakana. * '''[[14 Aprily|14]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : ** [[Vohemar|Iharana]] - Nodoran'andian'olona ny komisariàn' ny polisy rehefa tsy hitany tao intsony ilay noahiahiana ho namono olona sy nandroba môtô. May avokoa ny fanaka fa tsy nisy ny fitaovam-piadiana very.<ref>https://2424.mg/news/vindicte-populaire-tout-le-mobilier-du-commissariat-de-vohemar-calcine-apres-lincendie-causee-par-une-foule-en-colere-aucune-arme-derobee/</ref> * '''[[13 Aprily|13]] [[Avrily 2026|avrily]] [[2026]]''' : * Fantatra fa dimy ny isan'ireo Gen Z nitarika ny hetsika 10 avrily 2026 nosamborina sy atao fanadihadiana ao amin'ny Brigade Criminelle ao Anosy.<ref>https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-cinq-jeunes-de-la-gen-z-places-en-garde-a-vue-1691498.html?</ref> <ref>https://midi-madagasikara.mg/gen-z-herizo-auditionne-a-la-brigade-criminelle/</ref> * Namoaka [[fanambaràna]] iraisana, hita amin'ireo pejy [[media sosialy]] an'ireo [[fikambanana]] manana ny lazany sy azo itokisana, ny fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana miisa 70 eto [[Madagasikara]], azo tononina ho Firaisamonim-pirenena, miantso ny mpitondra ny firenena amin'izao fotoana izao hanaja ny [[zo]] sy ny fahafahana fototra miteny sy maneho hevitra. Nomelohin-dry zareo ny fisamborana an-keriny sy tsy ara-dalàna natao tamin'ireo tanora nanao [[fihetsiketsehana]] ny zoma [[10 Aprily|10 avrily]] teo teny [[Ambohijatovo]]. Tsikaritra fa lasa fiampangana mahazatra ny "fanohintohinana ny filaminam-bahoaka" fanaon'ny mpitondra teo aloha efa nesorina. Takìn'ny Firaisamonim-pirenena amin'ny mpitondra noho izany ny: ** Hamotsorana avy hatrany, tsy misy fepetra ireo tanora mpanao fihetsiketsehana ary naneho hevitra am-pilaminana. ** Hanajana ny zo fototra ** Hametrahana sehatra fifampiresahana ofisialy, ahafahan'ireo mpisehatra rehetra, indrindra ny fikambanan'ny tanora, haneho am-pilaminana ny heviny, handroso ny soso-keviny sy ny fijeriny, ao anatin'ny fanajana ny firaisankina sy ny tsy fampiasana herisetra ary ao anaty ny firaisampirenena. * '''[[12 Aprily|12]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandresy tamin'ny fifidianana parlemantera [[Hôngroà (vahoaka)|Hongroà]] ny Antoko [[Tisza]] tarihin'i [[Péter Magyar]], namarana ny 16 taona nitondran'ny [[Fidesz]] tarihin'i [[Viktor Orban|Viktor Orbán]]. * '''[[11 Aprily|11]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nigadona teto an-[[tany]] tao amin'ny [[Oseana Pasifika]] ny [[sambondanitra]] [[Artemis 2]] an'ny [[NASA]], raha niainga ny [[1 Aprily|1 avrily]] teo ka nahavita nihodidina ny [[volana]]. ** Nampidirin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary]] (IUCN) ho anisan'ny ahiana ho lany tamingana ny '''manchot empereur''' (Aptenodytes forsteri) noho ny fiantraikan'ny [[fiovan' ny toetany]]. [[File:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|thumb|Penguin]] ** Tonga any Islamabad, [[Pakistàna|Pakistan]] ireo delegasionan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]] mba hifampiraharaha ny fampitsaharana ady. Io no fihaonana ambony indrindra teo amin'ny firenena roa tonta hatramin'ny [[Revôlisiôna Iraniana|Revolisiona Iraniana]] 1979. Ny delegasiona Iraniana notarihin'ny filohan'ny parlemanta Iraniana [[Mohammad Bagher Ghalibaf]] sy ny Minisitry ny Raharaham-bahiny [[Abbas Araghchi]] ary ny delegasionan'i Etazonia kosa notarihin'ny filoha lefitra [[JD Vance]]. ** Nihaona tamin'i [[Xi Jinping]], Sekretera Jeneralin'ny [[Kômonisma|Antoko Kômonista Shinoa]], tao [[Beijing]] ny delegasionan'ny [[Kuomintang]] notarihin'ny Filohany, [[Cheng Li-wen]]. * '''[[8 Aprily|8]] [[avrily]] [[2026]]''' : ** Nandidy ny '''[[Governemanta Malagasy|fanjakana malagasy]]''' fa tsy hahetsika mandritra ny tapabolana ny vidin'ny '''[[solika]]''' eto Madagasikara. 4900 Ar ny litatry ny [[lasantsy]], 4660 Ar ny litatry ny gazoala ary 3510 ariary ny litatry ny [[solitany]] (pétrole).<ref>https://www.omh.mg/index.php?page=filactus&id=92</ref> ** Noho ny fanelanelanana nataon'i '''[[Pakistàna|Pakistan]]''' dia mitsahatra tapabolana ny '''[[ady]]''' ifanaovan'i '''[[Etazonia]]''' sy '''[[Iràna|Iran]]''' ** Ora vitsy taorian'ny fampiatoana ady tao amin'ny faritra, nahafaty olona 357 farafahakeliny ny fanafihana [[Israelianina|israeliana]] tao [[Libàna|Libàna]]. * '''[[7 Aprily|7]] [[avrily]] [[2026]]''' - Filankevitry ny minisitra manambara ny hamehana ara-angovo manerana ny firenena mandritra ny tapabolana noho ny tsi-fahampian'ny solika vokatry ny ady ifanaovan'i [[Etazonia]] sy [[Iràna|Iran]].<ref>https://www.bbc.com/news/articles/cgj0dzwgzq5o</ref> * '''[[3 Aprily|3]] [[Aprily|avrily]] [[2026]]''' - Olona 13 no ampangain'ny mpitondra ho mikasa hamono ny filoha '''[[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michaël]]''', hoy ny mpampanoa lalàna '''Narindra Navalona Rakotoniaina''', 11 no notazonina tamin'izy ireo.<ref>https://www.africanews.com/2026/04/03/madagascar-13-charged-in-plot-to-kill-interim-leader-randrianirina/</ref> * '''[[31 Martsa|31]] [[Martsa|marsa]] [[2026]]''' - Notendren'ny Filoha '''[[Michaël Randrianirina|Michael Randrianirina]]''' ho Masoivohon'i Madagasikara ao [[Paris]], [[Frantsa]] Atoa '''[[Michel Rabemahefa]]'''.<ref>https://www-africaintelligence-fr.wikipedialibrary.idm.oclc.org/afrique-australe-et-iles/2026/03/31/qui-sera-le-nouvel-ambassadeur-d-antananarivo-a-paris,110691441-art</ref> ===Fifanekem-piarahamiasa Madagasikara sy Rwanda amin'ny resaka EBM=== Vita omaly '''30 marsa 2026''' tany '''[[Kigali]]''' renivohitr'i [[Rwanda]], navoaka ao amin'ny pejy Facebook an'ny '''Direction Générale des Impôts''' sy ny tranonkalany<ref>https://www.impots.mg/actualite/84?fbclid=IwY2xjawQ4qOJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFBeTRJeTdRRGY0N2hqbFdvc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHnWj3dRiHgTTv6X_M7dePf7EptQNwD7nctV7Yk5g5Dg0uQfvZeuWFsFVmOa0_aem_3FySQbmNH21d4ptudmiJvQ</ref> koa, ny fifanekem-piaraha-miasa (protocole d'accord - Memorandum of Understanding) eo amin'ny Rwanda sy Madagasikara amin'ny hanatanterahina ny famoaham-paktiora elektronika eto Madagasikara na "'''Electronic Billing Machine (EBM)'''". Nanao sonia izany amin'ny anaran'i Madagasikara ny Tale Jeneralin'ny DGI Atoa '''Edmond Rafaralahy''' ary nisolo tena amin'ny anaran'i Rwanda kosa ny Kômisera Jeneralin'ny RRA (''Rwanda Revenue Anthority'') Atoa '''Ronald Niwenshuti''' ary samy nanatrika teo ihany koa ny delegasiona roa tonta. Tohiny...<ref>https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/mg/2026/03/31/Fifanekem-piarahamiasa_Madagasikara_sy_Rwanda_amin%27ny_famoaham-paktiora_elektr%C3%B4nika</ref> ===Football: Madagasikara 5-2 Kirghistan=== Araka ny fanambaràna navoakan'ny Federasiona Malagasy ny Football tao amin'ny pejy Facebook dia nomontsanin'ny '''Ekipam-pirenena malagasy ([[Barea]]) 05 - 02 ny ekipam-pirenen'i [[Kirgizistàna|Kirghistan]]''' nandritra ny lalao ara-pirahalahiana notontosaina tany Torkia. Notantarain'i Merveille Welo tao amin'ny '''Africa Top Sports<ref>https://www.africatopsports.com/2026/03/28/amical-madagascar-humilie-le-kirghizistan-en-une-mi-temps/</ref>''' nivoaka tamin'ny '''28 marsa 2026''' tamin'ny 15:57 aza fa efa nitarika ny Barea tamin'ny isa 04 -01 tamin'ny fidirana voalohany ka tsy maintsy mitady izay fomba tsy haha-afa-baraka azy ny mpifanandrina mandritra ny tapa-potoana faharoa. ===Fiaraha-miasa Fanjakana Mitambatra (UK) - Madagasikara=== [[File:Cib-gov-uk (CoreUI Icons v1.0.0).svg|thumb]] Namoaka filazana tao amin'ny tranonkalany<ref>https://www.gov.uk/world/madagascar/news</ref> ofisialy ny Fanjakana Britanika tamin'ny '''26 marsa 2026''' lasa teo fa manomboka izao ny teratany malagasy mangataka Visa ho any amin'io Firenena Mitambatra io dia amin'ny alalan'ny eVisa ihany no hanaovana izany fa tsy amin'ny fomba hafa mba hahamora sy mahomby kokoa ny dia. Vaovao mahafinaritra ho antsika avy aty Madagasikara izany. ===Governemanta Rajaonarison=== Efa misy ny takelaka manokana '''[[Governemanta Rajaonarison]]''' raha mitady izany ianao. Tsindrio io sora-matevina io. === Ireo mpikambana mandrafitra ny governemanta RAJAONARISON Mamitiana Jeannot Ruffin === Notendrena ary naseho vahoaka tamin'ny alalan'ny haino aman-jery an'ny fanjakana sy tsy miankina mbamin'ny media sosialy tetsy amin'ny Lapam-panjakana Iavoloha androany alarobia 25 marsa 2026 alina teo ireo mpikambana ao amin'ny governemanta vaovao tarihin'ny Praiminisitra RAJAONARISON Mamitiana. Ireto avy izy ireo : * Minisitry ny Foloalindahy : Jeneraly RAZAFITOMBO Maminirina Ely * Minisitry ny Raharaham-bahiny : Dr N'DIAYE Alice * Minisitry ny Fitsarana, mpitahiry ny tombokasem-panjakana : ERNAIVO Fanirisoa * Minisitry ny Atitany sy fanapariaham-pahefana: RAKOTONANDRASANA Hanitra Velonjara Tiaray * Minisitry ny Toekarena sy Fitantanam-bola : RAMIARISON Herinjatovo Aimé * Minisitry ny Filaminam-bahoaka : IGP ERICK MICHEL WOULI IDRISSA * Minisitry ny Fanavaozana : RAZAFIMANANTSOA Lobo Hanitriniaina * Minisitry ny Fanajariana ny tany : GD LYLISON René de Rolland * Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka : Dr MANAGNA Monira * Minisitry ny Fampianarana Ambony sy ny fikarohana siantifika: Pr RAVONIMANANTSOA Ndaohialy Manda-Vy * Minisitry ny Fanabeazam-pirenena : RAJAONARISON Sendra Nirina * Minisitry ny Fampianarana ara-teknika sy fanofanana arak’asa : ANDRIAMAMPANDRY Todisoa Manampy * Minisitry ny Fambolena sy Fahavitan-tena ara-tsakafo : RAMINDO Gaëtan * Minisitry ny Fiompiana : RANDRIANOMENJANAHARY Riana Nantenaina * Minisitry ny Indostria sy fampivelarana sy sehatra tsy miankina : RAHARIMANJATO Ny Riana Nampoina * Minisitry ny Varotra sy Fanjifana : ANDRIAMADISON Michela Haingotiana Angèle * Minisitry ny Asa sy Fampanan’asa ary ny asam-panjakana : DENIS FRANCONIO MAC * Minisitry ny Fitaterana sy Famantarana ny toetrandro : ANDRIANAVALONA RAMANAMBOLA Herizo * Minisitry ny Angovo sy Akoran'afo: RABEARIMANGA Radonirina Lucas * Minisitry ny Harena an-kibon’ny tany sy Loharanon-karena stratejika : ANDRIAMPARANY Carl de Mon Espoir * Minisitry ny Asa vaventy : RAFEFIMANANA Sambilason Richard * Minisitry ny Jono sy Toekarena manga : Pr MAHARAVO Jean * Minisitry ny Tontolo iainana sy ny Fampandrosoana lovain-jafy : ANDRIATSIHALA Nolave Luck Aristide * Minisitry ny Fizahantany sy Asa tanana : VOLOLONIAINA Lucie * Minisitry ny Rano, ny fanadiovana ary ny fidiovana : RAZAFINDRIANIAINA Minosoa Anjaratiana Elia * Minisitry ny Haitao ara-kajy Mirindra, Paositra sy fifandraisandavitra : ANDRIAMAMPIADANA Mahefa * Minisitry ny Mponina sy Firaisankina : RAKOTONIAINA Voahanginiriana Cathia * Minisitry ny Tanora sy Fanatanjahantena : RASAMBANY Alain Desiré * Minisitry ny Serasera sy Kolontsaina : MANDRINDRARIVONY O’Gascar Fenosoa * Minisitry delege misahana ny Zandarimaria : GCA BAMA MARIMA === Iraka delegasiona Vaomiera Vondrona Afrikana === Namita iraka teto Madagasikara ny delegasiona avy amin'ny Vaomieran'ny Vondrona Afrikana[1] notarihan'ny filohany ny S.E. Mahmoud Ali Youssouf ny 16 ka hatramin'ny 21 marsa 2026 lasa teo. Anto-dian-dry zareo ny hijery sy hanombana ny fahavoazana nateraky ny fandalovan'ny rivodoza Gezani tamin'ny 10 febroary 2026 lasa teo. Voatomban'ny delegasiona ary fa 478.000 ny isan'ny tra-boina tamin'ny ilany atsinanana sy afovoan'i Madagasikara, mihoatra ny 20.800 ny isan'ny olona voatery nafindra toerana, mihoatra ny 800 ny isan'ny naratra ary 59 ny isan'ny maty tamin'izany. Ho fanehoam-piraisankinan'ny Vondrona Afrikana dia nanamora ny fitsinjarana sakafo sy zavatra mitentina 20.000 dôlara US ny delegasiona ary nofenoin'ny Vatsy Fanampiana maha-olona 200.000 dôlara US izany. === Maorisy: Sahirantsaina amin'ny lazany manoloana ny raharaha Ravatomanga === [[File:Bleu2.jpg|thumb|Mamy Ravatomanga]] Araka ny vaovao navoakan'ny [https://www.billionaires.africa/2026/03/22/the-detention-of-malagasy-tycoon-mamy-ravatomanga-in-mauritius-is-threatening-the-islands-financial-reputation-ahead-of-its-2027-fatf-review/ Billionaires Africa] tamin'ny alahady 22 marsa 2026 lasa teo dia manahiran-tsaina ny mpitondra ao Maorisy ity '''raharaha Ravatomanga''' ity. Fitsapana mafy ho an'ny mpitondra izany satria manakaiky ny fanomezana naoty sy fampilaharana ny isam-pirenena amin'ny ady ataony amin'ny famotsiam-bola sy ny ady amin'ny famatsiana ny fampihorohoroana mbamin'ny fampielezana fitaovam-piadiana mahery vaika na ny [https://www.fatf-gafi.org/fr/Sujets/recommandations-du-GAFI.html 2027 FATF (GAFI 2027)]. Raha sanatria manko midina ny naotiny noho io raharaha io dia mety hitarika ho amin'ny fahaverezan'ny fitokisan'ny mpampiasa vola izany ka hisy fiantraikany avy hatrany amin'ny toekaren'ity nosy ity. Heverina noho izany fa tsy hanamaivamaivana velively ity raharaha ity ny ao Maorisy fa hitandrina mafy amin'ny zavatra rehetra tokony ataony. Tamin'ny taona 2012 ny FATF/GAFI no namoaka fandrisihana voalohany ireo karazana fenitra arahin'ny isam-pirenena ahafahana miady amin'ny voina ataon'olombelona efa voalaza etsy ambony. === Madagasikara : Milina mpamantatra lainga no manao fitsapana ireo te-ho minisitra === [[File:Russian-Malagasy talks (2026-02-19) 07.jpg|thumb|Ny Filoha Malagasy nandritra ny fifampidinihana teo amin'ny Rosiana sy ny Malagasy raha nanao fitsidihana amin'ny fomba ofisialy tany ny delegasiona malagasy (19 febroay 2026) 07]] Nanambara ny Filohan'ny Fanavaozana an'i Madagasikara [[Michaël Randrianirina|Randrianirina Michael]] tamin'ny alakamisy 19 marsa 2026 lasa teo fa hosedraina amin'ny milina mpamantatra lainga avokoa izay rehetra te-ho minisitra handrafitra ny governemanta Rajaonarison. Nambarany tamin'ny [[mpanao gazety]] fa avy amin'izany no ahafantarana<ref>https://apnews.com/article/madagascar-lie-detector-tests-coup-politics-ac27f0fac3c812b56e6e233aaa173e0e</ref> izay mpanao kolikoly ary avy amin'izany ihany koa no ahitana izay afaka manampy azy ireo. Samy mitovy ny nambaran'ireo fampitam-baovao miteny anglisy<ref>https://www.africanews.com/amp/2026/03/20/madagascars-president-orders-polygraph-for-aspiring-ministers/</ref> fa tsy hoe olona madio 100% no hokarohina fa rehefa mahatratra ny 60% ny fahadiovany dia afaka amin'ny fitsapana voalohany izy.<br> Voalaza manko fa vao nahazo io milina mpamantatra lainga io (polygraphe) io isika ary misy manampahaizana manokana mikirakira azy ihany koa vonona hanao izany. Afaka amin'io dingana voalohany io ireo te-ho minisitra vao manao dinika amin'ny [[Filoham-pirenena|Filoha]] sy ny [[Praiminisitran'i Madagasikara|Praiminisitra]]. Efa andrasana fatratra moa amin'izao fotoana izao ny fivoahan'ny lisitra ahitana ireo mpikambana ao amin'ny [[Governemanta|governemanta]] vaovao. ==== 29 Aprily 2016 ==== Lozam-pifamoivozana teny amin’ny <big>Digue</big> sy tany <big>Mahitsy</big> [[Antananarivo]] : 12 no [[maty]], 37 naratra mafy Nanoloana izany, dia nitsidika tao amin’ny [[hopitaly]] HJRA (Hopital Joseph Ravoahangy Andrianavalona) an'ireo niharam-boina ny filoha Malagasy ‪[[Hery ‎Rajaonarimampianina]]‬ ny alin'io ihany: nankahery ireo naratra sy naneho ny fiaraha-miory tamin’ireo fianakaviana namoy havana. Baiko hentitra no nomen'ny filoha ny tompon’andraikitra rehetra mba hanamafy ny fampiharana ny lalàna sy ny fitsipiky ny fifamoivozana, hampihatra tsy misy indrafo ny famaizana amin’izay mihoa-pefy sy tsy manara-dalàna, ary hanaramaso akaiky ny fanomezana alàlana hamily fiara, indrindra eo amin’ny sehatry ny fitateram-bahoaka. Niantso ireo mpitatitra ihany koa izy mba ho matihanina ny [[mpamily]] ampiasaina satria ain’olona no lalaovin’ireo manao kitoatoa amin’ny asany. Asiana sampan’ny [[BIANCO]] koa, hoy ny filoha, eny amin’ireo toby fitsirihana ara-teknika mba tsy ho nohon’ny [[kolikoly]] no ahazoana alàlana, kanefa hitera-doza satria tsy tomombana ny fiara.<ref>http://www.presidence.gov.mg/accidents-de-taxibe-application-stricte-des-lois-et-reglements/</ref> ----------------- ==== Vaovao efa lasa ==== * Voatendry ny Praiministra vaovao Nampahafantarin'ny Sekretera Jeneralin’ny Fiadidiana ny Repoblika io takariva io teny amin'ny [[lapan'Iavoloha]], ny Didim-panjakana laharana faha-2016-250, izay nanendren’ny Filoham-pirenena an Atoa [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|MAHAFALY Solonandrasana Olivier]] ho [[Praiministra]] sady Lehiben’ny [[Governemanta]]. Mandra-pitsangan’ny Governemanta vaovao dia iantohan’ireo mpikambana ao amin’ny Governemanta amperinasa ny fampandehanan-draharaha andavanandro. * Fifamindram-pahefana : tontosa androany maraina Androany maraina no nandray ny andraikiny teny amin’ny [[lapan’I Mahazoarivo]] ny Praiministra vaovao Mahafaly Olivier. Nambarany fa hitsangana haingana ny governemanta izay hotarihiny, ekipa hiray hina sy hiombom-bina amin’ny ady amin’ny fahantrana sy ny ho fihatsaram-pianina amin’ny lafiny rehetra ho an’ny mpiray taninfrazana. Ho takiana amin’ireo [[ministra]] ny vokatra misy fiantraikany mivantana amin’ny vahoaka, hoy izy. == Ny pejy hafa ahitana vaovao == ; Vaovao eto amin'i Wikimedia : * [[Wikipedia:Vaovao Wikimedia|Vaovao Wikimedia]] &amp;ndash; eto amin'i Wikipedia * [[:m:Wikimedia News|Wikimedia News]] eo amin'i Metawiki. == 4 martsa 2016 15 ora takariva wikipédia eto Mahajanga == Ampitapitao : takariva iray atokana ho an'ny rehetra liana hianatra Wikipédia : fanaovana lahatsoratra, fanokafan-pejy vaovao : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:Mois_de_la_contribution/Mahajanga Wikipédia Mois_de_la_contribution/Mahajanga]--[[Mpikambana:Zanatan|Zanatan]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Zanatan|resaka]]) 14 Febroary 2016 à 12:10 (UTC) ==Closure of Malagasy Wikibooks== Hi, Malagasy Wikibooks is <s>going</s> <u>proposed</u> to be closed. For more information go to [[meta:Proposals for closing projects|Meta Wiki]]. --[[Mpikambana:Doostdar|Doostdar]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doostdar|resaka]]) 20 Febroary 2018 à 13:24 (UTC) :Edited. [[Mpikambana:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:StevenJ81|resaka]]) 21 Febroary 2018 à 22:53 (UTC) == Loharano == {{reflist}} 5aaaxn8bkrcxxng5qj0io3aaywyltr5 0 67420 1136126 934878 2026-04-24T03:38:39Z HarryWurst 36292 1136126 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Areias |velarantany= 306,566 |isam-ponina= 3.571 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary = |saina = }} I '''Areias''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Vale do Paraíba Paulista|Vale do Paraíba Paulista]], [[Microregione di Bananal|Bananal]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 306,566 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 3.571. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] n7p0dubjvpgpx32zewu5x62h12mpuyz 1136127 1136126 2026-04-24T03:42:06Z HarryWurst 36292 1136127 wikitext text/x-wiki {{coord|22|34|48|S|44|41|50|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Areias |velarantany= 305,22 |haavo = 519 |isam-ponina= 3.617 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary =Igreja Matriz Santana 02.jpg |saina =Areias bandeira.png }} [[File:SaoPaulo Municip Areias.svg|thumb|left|Areias]] I '''Areias''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Vale do Paraíba Paulista|Vale do Paraíba Paulista]], [[Microregione di Bananal|Bananal]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 305,22 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 3.617 (2025). {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] rlt7r9zwz4bodpz4hvadkh162cvvbip 1136128 1136127 2026-04-24T03:44:00Z HarryWurst 36292 1136128 wikitext text/x-wiki {{coord|22|34|48|S|44|41|50|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Areias |velarantany= 305,22 |haavo = 519 |isam-ponina= 3.617 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary =Igreja Matriz Santana 02.jpg |saina =Areias bandeira.png }} [[File:SaoPaulo Municip Areias.svg|thumb|left|Areias]] I '''Areias''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Vale do Paraíba Paulista|Vale do Paraíba Paulista]], [[Microregione di Bananal|Bananal]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 305,22 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 3.617 (2025). Ny loharano [[Rio Paraíba do Sul]] dia ao amin'ny kaominina [[Areias]] (Sao Paulo) {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] helx65y730tczlikivfw44ci9h5qn4f 0 68016 1136123 954029 2026-04-24T02:59:31Z HarryWurst 36292 1136123 wikitext text/x-wiki {{coord|-23.415000|-46.035000}} {{infobox tanàna |anarana=Guararema |velarantany= 270,496 |isam-ponina= 30.136 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary =Mirante de Guararema.jpg |saina =Brasao guararema.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Guararema.svg|thumb|left| Guararema]] I '''Guararema''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana de São Paulo|Metropolitana de São Paulo]], [[Microregione di Mogi das Cruzes|Mogi das Cruzes]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 270,496 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 30.136 (2020). {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] s9iq1rqgjb8atvxo5n2ploq2ombechq 1136124 1136123 2026-04-24T02:59:59Z HarryWurst 36292 585 1136124 wikitext text/x-wiki {{coord|-23.415000|-46.035000}} {{infobox tanàna |anarana=Guararema |velarantany= 270,496 |isam-ponina= 30.136 |haavo = 585 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary =Mirante de Guararema.jpg |saina =Brasao guararema.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Guararema.svg|thumb|left| Guararema]] I '''Guararema''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana de São Paulo|Metropolitana de São Paulo]], [[Microregione di Mogi das Cruzes|Mogi das Cruzes]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 270,496 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 30.136 (2020). {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] bqi3atcn4qvljrcwmbbs0bofr6eness 1136125 1136124 2026-04-24T03:36:40Z HarryWurst 36292 1136125 wikitext text/x-wiki {{coord|-23.415000|-46.035000}} {{infobox tanàna |anarana=Guararema |velarantany= 270,496 |isam-ponina= 30.136 |haavo = 585 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary =Mirante de Guararema.jpg |saina =Brasao guararema.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Guararema.svg|thumb|left| Guararema]] I '''Guararema''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana de São Paulo|Metropolitana de São Paulo]], [[Microregione di Mogi das Cruzes|Mogi das Cruzes]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 270,496 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 30.136 (2020). == Renirano == * [[Rio Paraíba do Sul]] {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] h7i6uilkbnvqrahcnjq2iw962abl1n8 0 68569 1136132 953833 2026-04-24T04:28:05Z HarryWurst 36292 1136132 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.467780|-47.004720}} {{infobox tanàna |anarana=Mococa |velarantany= 855 |haavo =645 |isam-ponina=69.372 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} [sary =Casa de Cultura Rogério Cardoso.jpg |saina =Flagmococa.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Mococa.svg|thumb|left| Mococa]] I '''Mococa''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}, ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di São João da Boa Vista|São João da Boa Vista]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 855 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 69.372. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo ]] bgjeqgbpj6gwa6wbu1hdmkzix5eu9au 1136133 1136132 2026-04-24T04:28:20Z HarryWurst 36292 1136133 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.467780|-47.004720}} {{infobox tanàna |anarana=Mococa |velarantany= 855 |haavo =645 |isam-ponina=69.372 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary =Casa de Cultura Rogério Cardoso.jpg |saina =Flagmococa.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Mococa.svg|thumb|left| Mococa]] I '''Mococa''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}, ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di São João da Boa Vista|São João da Boa Vista]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 855 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 69.372. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo ]] shqs1a36zvpdp6ywty16wu9frwlw9bi 1136134 1136133 2026-04-24T04:28:40Z HarryWurst 36292 1136134 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.467780|-47.004720}} {{infobox tanàna |anarana=Mococa |velarantany= 855 |haavo =645 |isam-ponina=69.372 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |sary =Casa de Cultura Rogério Cardoso.jpg |saina =Flagmococa.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Mococa.svg|thumb|left| Mococa]] I '''Mococa''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di São João da Boa Vista|São João da Boa Vista]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 855 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 69.372. {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo ]] 61eopacr9tg65751u22lx1auepekcx5 0 213879 1136170 1074945 2026-04-24T11:20:28Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1136170 wikitext text/x-wiki [[Sary:Isaak Asknaziy 02.jpeg|vignette|365x365px|''Sôlômôna mpanjaka,'' sary nataon' i Isaak Askenazy, taonjato faha-19.]]I '''Sôlômôna''' na '''Salômôna''' dia mpanjaka fahatelo tao [[Fanjakan'i Israely (mitambatra)|Israely]] nandimby an' i [[Davida (Baiboly)|Davida]] rainy teo anelanelan' ny taona 970 sy 931 tal. J.K. Ny [[Baiboly]] no ahitana ny ankabeazan' ny tantaran' i Sôlômôna, izay voalaza fa mpanjaka hendry, araka ny [[Boky voalohan' ny Mpanjaka]]. Nanjakan' ny fandriam-pahalemana sady nanan-karena ny fanjakany ary izy no voalazan' ny Baiboly fa nanorina ny [[Tempolin'i Jerosalema|Tempolin' i Jerosalema]] voalohany izay atao hoe [[Tempolin' i Sôlômôna]]<ref><small>Barton, George A. (1906). "Temple of Solomon". ''Jewish Encyclopedia''. pp. 98–101. Notsidihina 24/10/2018.</small></ref> izay natolony ho an' i [[IHVH]] Andriamantr' i Israely (1Mpanj. 5.3; 8.20). Teraka tamin' ny taona 1011 tal. J.K. tao [[Jerosalema]] ary maty amin' ny taona 931 tal. J.K. tao ihany koa izy. I [[Davida (mpanjaka)|Davida]] no rain' i Sôlômôna. Ny vadiny dia Naama, zanakavavin' ny [[farao]] Siamôna. Ny zanany dia i [[Rehôbôama]] sy i [[Menelika I]]. Maro ireo boky izay lazain' ny lovantsofina fa nosoratan' i Sôlômôna ka ny fantatra indrindra dia ireo ao amin' ny Baiboly, dia ny [[Bokin'ny Ohabolana|Bokin' ny Ohabolana]] sy ny [[Tononkira Fanaperana|Tononkiran' i Sôlômôna]] ary ny [[Bokin' ny Mpitoriteny]]. Ao koa ireo [[Apôkrifan' ny Baiboly|boky apôkrifa]] izay mitondra ny anarany. == Ny amin' ilay anarana == Ny anarana hoe ''Sôlômôna'' na ''Salômôna'' dia [[fanagasiana]] ny anarana amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] hoe ''Solomon'' na amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] hoe ''Salomon'', ka ny hoe ''Solomon'' dia avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''Σολομών'' / ''Solomon'' fa ny hoe ''Salomon'' dia avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''Salomon''. Izy roa ireo dia avy amin' ny [[Fiteny hebreo|anarana hebreo]] hoe שְׁלֹמֹה‬ / ''Shlômôh'' na ''Shelômôh.'' Amin' ny [[Fiteny siriaka|teny siriaka]] kosa dia ܫܠܝܡܘܢ‎ / ''Shlemûn''; fa amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] dia سُليمان‎ / ''Sulaymân'', na ''Silimân'' na ''Slemân'''''.''' Araka ny [[Boky voalohan' ny Tantara]] (1Tant. 22.9) dia atao hoe Sôlômôna na Salômôna izy satria hitondra ny fiadanana sy ny fandriam-pahalemana (hebreo: ''shalom'' "fiadanana" na "fandriam-pahalemana") eo amin' ny tanin' i Israely. Ny dikan' io anarana io dia "ny Fiadanany", izay mampahatsiahy an' Andriamanitry ny ''Shalom'', na ny "fahafenoana" na ny "fahatanterahana", izay tsy iainana raha tsy misy ny fandriam-pahalemana<ref><small>Shlomo Zalman Elazer Grafstein, ''Judaism's Bible. The Book of Genesis'', Spirit of the Desert Productions, 1999, p. 232.</small></ref>. == Ny tantaran' i Sôlômôna araka ny Baiboly == === Ny tantaran' i Sôlômôna araka ny Baiboly === ==== Ny fahazazan' i Sôlômôna ==== Teraka tao [[Jerosalema]] i Sôlômôna (1Tant. 14.4) ary zanaka faharoan' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]] tamin' i [[Batseba]] (na Betsabe), vady navelan' i Oria (ilay [[Hitita (vahoaka)|Hitita]] miaramilan' i Davida ihany). Ny zokiny iray tampo aminy dia maty mba hanasaziana an' i Davida tamin' ny nanaovany izay hahafaty an' i Oria tany an' ady, satria notorontoronina tamin' ny [[fijangajangana]] fahavelon' i Oria. Taorian' ny nahazoan' i Davida famelan-keloka no nahaterahan' i Sôlômôna. Nanana rahalahy telo iray tampo aminy voatonona anarana koa i Sôlômôna, dia i Natàna sy i Samoa ary i Sobaba, ankoatr' ireo lehilahy zokiny miisa enina hafa reny aminy nateraky ny vady maron' i Davida (1Tant. 3.5). ==== Fiakarana eo amin' ny fanjakana ==== Rehefa antitra i Davida dia saika nanambara tena ho mpanjaka i Adônia nefa i Sôlômôna ihany no lasa mpanjaka tamin' ny farany tamin' ny faha-40 taona nanjakan' i Davida. Nasain' i Davida nanosotra an' i Sôlômôna (izay mbola 12 taona na 15<ref><small>Wiersbe, Warren (2003). ''The Bible Exposition Commentary, Volume 1''. Eastbourne: Cook Communications. p. 496. <nowiki>ISBN 9780781435314</nowiki>.</small></ref>) ho mpanjaka i [[Zadôka]] (na Sadôka) raha teo am-piandrasana ny fotoana hahafatesany i Davida sady namela hafatra tamin-janany (1Mpanj. 2.1). Mpanjakan' i Israely faha-3 i Sôlômôna, taorian' i [[Saoly]] sy i Davida rainy. ==== Ny fahendren' i Sôlômôna ==== [[Sary:Salomons dom.jpg|vignette|270x270px|''Ny Fitsaran' i Sôlômôna'', sary tanaon' i Peter Paul Rubens, taona 1617]] Izao ny filazana momba ny fahendren' i Sôlômôna ao amin' ny Baiboly, araka ny [[Boky voalohan' ny Mpanjaka]] (1Mpanj. 5.10-14) <blockquote>"10 Ary ny fahendren' i Solomona nihoatra noho ny fahendren'ny zanaky ny atsinanana rehetra sy ny fahendren' ny Egyptiana rehetra. 11 Fa hendry noho ny olona rehetra izy; eny, hendry mihoatra noho Etana Ezrahita sy Hemana sy Kalkola sy Darda, zanak' i Mahola, aza izy ary ny lazany efa niely tamin' ny firenena rehetra manodidina. 12 Nanao ohabolana telo arivo izy, sady nanao tonon-kira dimy amby arivo. 13 Ary nilaza ny amin' ny hazo hatramin' ny hazo sedera any Libanona ka hatramin' ny hysopa izay maniry eny amin' ny ampiantany izy, sady nilaza ny amin' ny biby sy ny vorona sy ny biby mandady sy mikisaka ary ny hazandrano koa. 14 Ary dia nisy tonga avy tany amin' ny firenena rehetra mba hihaino ny fahendren' i Solomona, dia avy amin' ny mpanjakan' ny tany rehetra izay efa nahare ny amin' ny fahendreny."<ref><small>Andininy nalaina tao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy (''Ny Baiboly'').</small> </ref> (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'')</blockquote>[[Sary:Luca Giordano - Dream of Solomon - WGA09004.jpg|vignette|271x271px|''Ny nofin' i Sôlômôna,'' sary nataon' i Luca Giordano ]] Heverina ho ny tena hendry indrindra amin' ny olombelona rehetra tamin' izay fotoana i Sôlômôna amin' ny fahaizany mitsara amim-pahendrena, araka ny fangatahany tamin' Andriamanitra ny mba hanome azy fo mahay mihaino (2Tant. 1.7-12). Ao amin' ny [[Boky voalohan' ny Mpanjaka]] (1Mpanj. 3.16-28) dia tantaraina ny fifandirana nisy teo amin' ny vehivavy roa izay samy niteraka zazalahy izay avy. Ny zaza iray dia maty nandritra ny alina ka nitondra ny zaza sisa velona teo anatrehan' ny mpanjaka izy roa hahafantarana ny tena reniny. Nalaza izany fomba fitsarana izany. ==== Fandriam-pahalemana sy fandrosoana ara-toekarena ==== [[Sary:MACCOUN(1899) p099 SOLOMON'S TEMPLE.jpg|vignette|344x344px|[[Tempolin' i Sôlômôna]], sary natao tamin'ny taona 1899.]] Tamin' ny fanombohan' ny naha mpanjaka an' i Sôlômôna dia maro ireo fanoherana sy fikomiana niseho tao amin' ny fanjakany izay tsy maintsy natrehiny. Nataony izay hahafoana ireo mpiandany amin' i Adônia rahalahiny ka nisesitany i Abiatara mpisorona fa i Jôaba kosa novonoina. Nanararaotra ny fahafatesan' i Davida ny [[farao]] Siamôna mba hanafika an' i [[Palestina (faritra)|Palestina]] ka nalainy sady nopotehiny ilay tanàna atao hoe Gezera. Nisafidy ny hanao fifanaraham-pilaminana anefa izy rehefa tonga teo anatrehan' ny tafik' i Sôlômôna. Nomeny ho vadin' i Sôlômôna ny zanany vavy iray ka ny tanàna Gezera no nataony fanomezana miaraka amin' izany. Tsy nanafika ny tanan' ny [[Filistia|Filistina]] i Sôlômôna. Nanao fifanarahana amin' ny farao Siamôna i Sôlômôna izay nahafahany namaritra ny sisin-tany atsimon' ny fanjakany izay mahafaoka an' i Gezera lasa ampahan' ny tanin' i Israely. Nandefa tafika tany amin' ny tany Hamata sy Zôbà i Sôlômôna mba hifehezany an' i Tadmôra ([[Palmira]]) sy ny lalana falehan' ireo mpivarotra mandeha miaraka marobe mitaingim-biby. Nanjakan' ny fandriam-pahalemana sy ny firoborobon' ny toekarena ny fotoana naha mpanjaka an' i Sôlômôna. Nanao fanorenana lehibe ny mpanjaka ka isan' izany ny [[Tempolin'i Jerosalema|Tempoly]] sy ny mandan' i Jerosalema. Izy no nanorina ny [[Tempolin' i Sôlômôna|Tempoly voalohany]] tao [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]] tamin' ny faha efa-taonan' ny nanjakany ka vita tao anatinan' ny fito taona sy sasany izany. Voasolo tempoly ny [[tabernakely]] ka io no nanjary foiben' ny fanompoam-pivavahana azon' ny rehetra atrehina. Ny fitantanan-draharaha nimasoan' i Sôlômôna dia mahakasika ny raharaham-barotra indrindra. Notohizany ny fifandraisan-drainy tamin' ilay [[Fenisia|Foinikiana]] (na [[Fenisia|Fenisiana]]) Hirama mpanjakan' i [[Tirôsy|Tiro]] (na Tira). Nandefa iraka koa izy nankany [[Tarsa|Tarsosy]] sy [[Ofira|Ôfira]] (na Sôfira) mba hifampiraharaha ara-barotra momba ny fanafarana [[volamena]] sy [[volafotsy]] sy [[vatosoa]] sy [[rajako]] sy [[vorombola]] sy zava-tsarobidy hafa koa (1Mpanj. 9.28; 10.11; 1Tant. 29.4; 2Tant. 8.18; 9.10; 1Mpanj. 22.48). I Sôlômôna no nanan-karena be indrindra tamin' ireo mpanjaka nifandimby tao Israely, noho izany rehetra izany, araka ny voasoratra ao amin' ny [[Baiboly]]. Araka ny Baiboly dia tafakatra teo amin' ny famirapiratany sy ny tanjany ara-toekarena ny [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Fanjakan' i Israely]] nandritra ny 40 taona nanjakan' i Sôlômôna. Tanatin' ny iray taona i Sôlômôna dia nahangona volamena 666 talenta, izany hoe 18&nbsp;125 kg (1Mpanj. 10.14). ==== Fifandraisany tamin' ny mpanjakavavin' i Saba ==== [[Sary:'The Visit of the Queen of Sheba to King Solomon', oil on canvas painting by Edward Poynter, 1890, Art Gallery of New South Wales.jpg|vignette|287x287px|''Fitsidihan' ny'' ''mpanjakavavin' i Saba ny mpanjaka Sôlômôna,'' sary nataon' i Edward Poynter, taona 1890]] Araka ny Baiboly, rehefa nahare ny lazan' ny fahendrena sy ny haren' i Sôlômôna ny [[mpanjakavavin' i Saba]] na Seba (hebreo: מַלְכַּת־שְׁבָא‬ / ''Malkat-Shəḇā'') dia nanapa-kevitra ny hihaona aminy. Nitondra [[rameva]] novesarana fanomezana ny mpanjakavavy ka isan' izany ny volamena sy ny vatosoa ary ny zava-manitra fanao amin' ny sakafo. Nametra-panontaniana sy nanao ankamantatra tamin' i Sôlômôna ny mpanjakavavy ka variana tamin' ny valin-ten' ny mpanjaka izay mampiseho fahendrena (1Mpanj. 10.1-13). Tamin' izany dia nomen' i Sôlômôna azy ny zavatra rehetra niriny sy nangatahiny ka afa-po izy. (1Mpanj. 10.10). Izany fitantarana izany dia niteraka [[lovantsofina]] maro hafa koa ka isan' izany ny tantaran' ny mpanjaka tao [[Etiôpia]] izay lazain' ny lovantsofina fa taranak' i Sôlômôna tamin' ny mpanjakavavin' i Saba. ==== Ny fahalemen' i Sôlômôna ==== Araka ny [[Baiboly]], ao amin' ny [[Boky voalohan' ny Tantara]] dia nanana vady 700 sy [[vadintsindrano]] 300 i Sôlômôna (1Tant. 11.3). Maro ny vehivavy tsy Israelita tamin' ireo vadiny ireo ka nisy ny [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Egiptiana]], ny [[Môaba (fanjakana)|Môabita]], ny [[Amôna (fanjakana)|Amônita]], ny [[Edôma|Edômita]], ny [[Sidôna|Sidôniana]], ary ny [[Hitita (vahoaka)|Hitita]]. I Naama, vehivavy Amônita, no voatonona anarana tamin' ireo vadin' i Sôlômôna ireo, io no renin' i [[Rehôbôama]], zanaka nandimby an' i Sôlômôna teo amin' ny fitondrana (1Mpanj. 14.21-31; 2Tant. 12.13). Ny fanambadiany an' ilay zanaka vavin' ny [[farao]] dia nanamafy ny fihavanana ara-pôlitika teo amin' i Sôlômôna sy i [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Egipta]]. Navelany hiroborobo teo amin' ny taniny ny fivavahan' ny [[Jentilisa]] nentin' ireo vadiny maro ireo (1Mpanj. 11.4-5) ka nisy ny nanorina tempoly ho an' i [[Astôreta]] (na [[Astarte]]) sy [[Môlôka]] (na Môleka) (1Mpanj. 11.5; 11.33; 2Mpanj. 23.13). Tsy nanaja ny fanekena nifanaovana tamin' Andriamanitra i Sôlômôna, dia ny [[Didy Folo|tsy tokony hananany andriamani-kafa]], ka niteraka ny fahatezeran' Andriamanitra izany (1Mpanj. 11.9-13). Tamin' ny fiafaran' ny fanjakany dia naka hetra be loatra sy ny nampanao asa fanompoana i Sôlômôna ka niteraka fanoherana izany izay niafara tamin' ny fizaràn' ny fanjakana ho roa taorian' ny nahafatesany (taona 931 tal. J.K.), dia ny [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Fanjakan' i Samaria]] ao avaratra sy ny [[Fanjakan' i Jodà]] ao antsimo. === I Sôlômôna araka ny finoana silamo === Ao amin' ny finoana [[silamo]], tsy tahaka ny [[jodaisma]] sy ny [[kristianisma]], i Sôlômôna dia nanaiky tanteraka ny Tompo, amin' ny maha mpaminany-mpanjaka izay nomen' Andriamanitra Fahalalana. Malaza ho tia fivavahana sy mahay miresaka amin’ ny biby izy, indrindra fa aomin' ny vorona. Nantsoina hoe ''Sulayman'' i Sôlômôna ao amin' ny [[Kor'any]], endrika avy amin' ny [[teny siriaka]]. Io anarana io dia fantatra nanomboka tamin' ny vanim-potoana talohan'ny silamo ka hatramin' ny taonjato fahenina. Izy io dia hita ao amin' ny sora koranika fito, manome sombiny amin' ny tantaran' i Sôlômôna. Ny [[Soràta]] 21, ohatra, dia mitantara fisehoan-javatra iray izay nanehoan' i Sôlômôna fahaizana tamin' ny fitsarana teo amin' ny mpamboly sy ny mpiandry ondry. Lohahevitra efa hita ao amin' ny angano momba an' i Sôlômôna talohan' ny finoana silamo ny fahefana ananany amin' ny [[jiny]] (indrindra ny jiny tsy mino: ny ''shayatin''). Ny jiny mino dia natokana ho azy. Ny Kor'any koa dia nitantara ny fananganana ny [[Ôazisy|ôazisi]]<nowiki/>n' i [[Palmyra]] nataon' i Sôlômôna sy ny fanampian' ny ''shayatin''. Lohahevitra iray hafa ny fitsidihan' ny [[mpanjakavavin' i Saba]] na Seba antsoina hoe ''Bilqis'' araka ny lovantsofina silamo. Amin' ity tantara ity dia nanainga ny sisin' ny akanjony izy mba handeha amin' ny vato mamirapiratra izay noheveriny ho rano. Ao amin' ny Kor'any, ny mpanjakavavin' i Saba dia niova ho silamo. Amin' ny Mozilmana dia natao hanitsiana ny [[Baiboly]] ny lahatsoratra koranika momba an' i Sôlômôna. Araka izany, ao amin' ny andininy faha-102 amin' ny [[Soràta|Sorata]] faha-2 dia voalaza mazava fa tsy atao hoe tsy mpino i Sôlômôna. == Boky amin' ny anaran' i Sôlômôna == Satria nalaza tamin' ny fananany fahendrena ny mpanjaka Sôlômôna dia maro ny boky ao amin' ny [[Baiboly]] na [[Apôkrifan' ny Baiboly|ivelan' ny Baiboly]] izay heverina araka ny lovantsofina fa nosoratany na nosoratana tamin' ny anarany. === Boky prôtôkanônika === Ao amin' ny Baiboly dia ahitana boky heverina araka ny lovantsofina fa nosoratan' i Sôlômôna. Hita ao amin' ny Baiboly kristiana rehetra sy ny Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo ([[Tanakh]]) ny telo, dia: * ny [[Bokin' ny Ohabolana]] (hebreo: משלי / ''Míshlê'') sy * ny [[Tononkira Fanaperana|Tononkiran' i Sôlômôna]] na [[Tononkira Fanaperana]]<ref><small>Ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy (''Ny Baiboly'') dia Tononkiran'i Solomona no iantsoana io boky io. Ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy mahazatra (''Ny Baiboly Masina'') dia ''Tononkira dia Tononkira'' no iantsoana io boky io fa amin'ny Baiboly katolika vaovao (''Ny Baiboly Masina'') dia ''Tononkira Fanaperana''.</small></ref> (hebreo: שיר השירים / S''hir ha-Shirim'') ary * ny [[Bokin' ny Mpitoriteny]] (hebreo: קהלת / ''Qohelet''). === Boky deoterôkanônika === Ao koa ny [[boky deoterôkanônika]] izay tsy hita afa-tsy ao amin' ny [[Baiboly katôlika]] sy [[Baiboly ôrtôdôksa]], dia: * ny [[Bokin' ny Ekleziastika]] na [[Bokin' ny Ekleziastika|Fahendren' i Bena Siràka]] (hebreo: ספר בן סירא / ''Sepher ben Sira'') sy * ny [[Bokin' ny Fahendrena]] na [[Bokin' ny Fahendrena|Fahendren' i Salômôna]] (grika: ''Σοφία Σaλωμῶνος'' / ''Sofia Salômônos'' ). === Boky apôkrifa na pseodepigrafa === Maromaro ny boky amin' ny anaran' i Sôlômôna izay tsy voaray ho anisan' ny [[kanônan' ny Baiboly]] fa heverina ho [[Apôkrifan' ny Baiboly|apôkrifa]] na [[Pseodepigrafa (Baiboly)|pseodepigrafa]] na ho an' ny Kristiana na ho an' ny Jiosy, dia: * ny [[Antsan' i Salômôna|Antsan' i Sôlômôna]], * ny [[Salamon' i Salômôna|Salamon' i Sôlômôna]], * ny [[Testamentan' i Sôlômôna]] ary * ny [[Anganon' i Solimana]]. == Taranak' i Sôlômôna ao Etiôpia ? == Araka ny tantara lovantsofina [[Etiôpia|etiôpiana]] izay nosoratana nanomboka tamin' ny taonjato faha-13 na faha-14 <ref name=":0"><small>Muriel Debié, "Le Kebra Nagast éthiopien: Une réponse apocryphe aux événements de Najran ?", dans J. Beaucamp, F. Briquel Chatonnet et C.J. Robin (éds.), ''Le massacre de Najrân : Religion et politique en Arabie du Sud au'' vi''e siècle'', <abbr>vol.</abbr> II : Le massacre de Najran, Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance, 2010, <abbr>p.</abbr> 264</small></ref> sady notaterin' ny Kebra Nagast<ref><small>''Kebra Nagast'' ("Voninahitry ny mpanjaka") (ክብረ ነገሥት), dia fitantarana amin'ny fiteny gezy nanomboka tamin'ny taonjato faha-13, izay vita soratra tamin'ny taonjato faha-14. Ny lahatsoratra dia milaza fa fandikan-teny avy amin'ny lahatsoratra fototra amin'ny teny kopta hita taty aoriana tamin'ny taona 325 tao amin'ny tahirin-tsoratr'i Sainte-Sophie ao Konstantinopoly, izay namerina nitantara zavatra ao amin'ny Testamenta Taloha, nasiana tantara lava fanampiny mampanantena fa hanjaka amin'ny antsasak'izao tontolo izao ny mpanjaka Etiopiana taranak'i Solomona.</small></ref>, dia nanan-janaka tamin' ny [[mpanjakavavin' i Saba]] i Sôlômôna<ref><small>Ao amin'ny Testamenta Vaovao dia miresaka azy amin'ny fampiasana ny hoe "mpanjakavavy avy tany atsimo" ny Evanjelin'i Lioka (Lio. 11.31).</small></ref>: tsy iza izany fa ny mpanjaka Menelika I na ''Bäynä Ləhkəm'' amin' ny [[fiteny gezy]]. Zanaka lahy voalohan' i Sôlômôna izy sady mpandimby an-dreniny teo amin' ny fanjakana. Izy hono no nahatonga ny fanjakany hiova finoana ho amin' ny [[jodaisma]]<ref name=":1"><small>Marie-Laure Derat, ''Le domaine des rois éthiopiens, 1270-1527 : Espace, pouvoir et monarchisme'', Les publications de la Sorbonne, 2003, <abbr>p.</abbr> 60-61</small></ref>. Araka io lovantsofina io dia nanana zanaka lahy roa hafa koa i Sôlômôna tamin' ny vadiny roa hafa: i Rehôbôhama izay nandimby an' i Sôlômôna, sy i Adramisy izay nanambady an' i Adlônia zanaka vavin' i Baltasara na Baltasora<ref name=":1" /> mpanjakan' i [[Bizantioma]] na i [[Rôma Taloha|Rôma]] izay nodimbiasiny<ref><small>Muriel Debié, "Le Kebra Nagast éthiopien: Une réponse apocryphe aux événements de Najran ?", dans J. Beaucamp, F. Briquel Chatonnet et C.J. Robin (éds.), ''Le massacre de Najrân : Religion et politique en Arabie du Sud au'' vi''e siècle'', <abbr>vol.</abbr> II : Le massacre de Najran, Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance, 2010, <abbr>p.</abbr> 267</small></ref>. Izany fitantarana izany dia ahafahana hilaza ny fiaviana jiosin' ny [[Kristianisma ao Etiôpia|kristianisma etiôpiana]] sady ilazana ny fahambonian' izany kristianisma izany raha mitaha amin' ny jodaisma, na amin' ny lafiny ara-pivavahana na amin' ny lafiny ara-pôlitika<ref><small>Muriel Debié, "Le Kebra Nagast éthiopien: Une réponse apocryphe aux événements de Najran ?", dans J. Beaucamp, F. Briquel Chatonnet et C.J. Robin (éds.), ''Le massacre de Najrân : Religion et politique en Arabie du Sud au'' vi''e siècle'', <abbr>vol.</abbr> II : Le massacre de Najran, Centre de Recherche d’Histoire et Civilisation de Byzance, 2010, <abbr>p.</abbr> 269</small></ref> sady koa ahafahana manao ny fampielezan-kevitra ho enti-manjakazaka amin' ny fanorenana ny maha efa ela azy sy ny fahefany<ref name=":0" />. == I Solayman, araka ny finoana silamo == I Sôlômôna (na ''Solayman'') dia aisan' ny [[Mpaminanin' ny silamo|mpaminanin' ny finoana silamo]]. Ao amin' ny boky [[Kor'any]] dia ny soràta faha-27 no miresaka ny amin' i Solayman, izay sady mpaminany no mpanjaka sahala amin' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]] (na ''Dawud''). Voaresaka ao ny fifandraisany amin' ny [[Mpanjakavavin' i Saba|mpanjakavavin' i Seba]]<ref><small>Atao hoe ''Bilqis'' ny anaran'ny mpanjakavavin'i Saba ao amin'ireo Hadita.</small></ref>. Maro koa ny soràta izay miresaka ankolaka<ref><small>Jereo ny Soràta 21.81-82; 27.17; 34.12-14; 38.29-39.</small></ref> ny fitsapana sy ny fahefana izay nomen' Andriamanitra azy, nefa izany fahefana izany dia niseho, araka ny anganom-bahoaka, tamin' ny alalan' ny endrika mahagagan' ny [[tombokasen' i Sôlômôna]]. Araka ny Kor'any dia tsy mba isan' ny tsy mpino i Solayman ary tsy nahatonga ny fahatezeran' i [[Allah]]:<blockquote>"Ary [ny olona] nanaraka izay tantarain' ny devoly hanaratsiana ny fanjakan' i Solayman. Nefa tsy i Solayman na oviana na oviana no tsy nino fa ny devoly".</blockquote> == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] *[[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Fanjakan' i Israely (tsy mivaky)]] '''Mpanjakan' i Israely''' [[Saoly]] - [[Isbôseta]] - [[Davida (mpanjaka)|Davida]] - [[Sôlômôna]] (na Salômôna) - [[Jerôbôama I]] - [[Nadaba]] - [[Baasa]] (na Basa) - [[Ela (mpanjakan' i Israely)|Ela]] - [[Zimry]] - [[Ômry]] - [[Ahaba]] (na Akaba) - [[Ahazia (mpanjakan' i Israely)|Ahazia]] (na Ôkôziasa) - [[Jôrama (mpanjakan' i Israely)|Jôrama]] - [[Jeho]] - [[Jôahaza (mpanjakan' i Israely)|Jôahaza]] (na Jôakaza) - [[Jôasy (mpanjakan' i Israely)|Jôasy]] (na Jôasa) - [[Jerôbôama II]] - [[Zakaria (mpanjakan' i Israely)|Zakaria]] - [[Saloma (mpanjakan' i Israely)|Saloma]] - [[Menahema]] - [[Pekahia]] (na Faseia) - [[Peka (mpanjakan' i Israely)|Peka]] (na Fasea) - [[Hôsea (mpanjakan' i Israely)|Hôsea]] (na Ôsea). '''Mpanjakan' i Jodà''' [[Saoly]] - [[Isbôseta]] - [[Davida (Baiboly)|Davida]] - [[Sôlômôna]] (na Salômôna) - [[Rehôbôama]] (na Rôbôama) - [[Abiama]] (na Abia) [[Asa (mpanjakan'i Jodà)|- Asa]] - [[Jôsafata]] - [[Jehôrama (mpanjakan' i Jodà)|Jehôrama]] (na Jôrama) - [[Ahazia (mpanjakan'i Jodà)|Ahazia]] (na Ôkôziasa) - [[Atalia]] - [[Jôasy (mpanjakan' i Jodà)|Jôasy]] (na Jôasa) - [[Amazia]] (na Amaziasa) - [[Ozia]] (na Oziasa na [[Azaria]] na Azariasa) - [[Jôtama]] - [[Ahaza]] (na Akaza) - [[Hezekia]] (na Ezekiasa) - [[Manase]] - [[Amôna (mpanjakan' i Jodà)|Amôna]] - [[Jôsia (mpanjakan' i Jodà)|Jôsia]] (na Jôsiasa) - [[Jôahaza (mpanjakan' i Jodà)|Jôahaza]] (na Jôakaza) -[[Jôiakima]] (na Jôakima) - [[Jôiakina]] (na Jôasina na [[Jôiakina|Jekônia]] na Jekôniasa) - [[Zedekia]] (na Sedekiasa). ===Rohy ivelany=== * Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/070h3] == Loharano sy fanamarihana == [[sokajy:Biôgrafia]] [[sokajy:mpanao politika]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona -1011]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona -931]] ta2wbu4q424ypp2ecjbqz7lulrn2b2l 0 259424 1136115 1136034 2026-04-23T18:32:24Z JianJi 36396 /* Tany an-tsesitany */ 1136115 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: "Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky mandrakariva an'Andriamanitra." <ref>https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&datum=18830915&seite=4&zoom=33</ref> == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana<ref>Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.</ref>, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo. Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.<ref>"[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=true The Queen of Madagascar]". Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn & Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.</ref> Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.<ref>Stuart Robson, Isabel (1896). "The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar". Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge & Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&redir_esc=y]</ref> Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara. == Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara == Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe "protectorat" ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana. Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo<ref name=":0">Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 </ref>. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo<ref name=":0" />, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895. Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy. Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899. == Tany an-tsesitany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao. Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa. Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa <ref>https://journals.openedition.org/diasporas/7019</ref>. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] qzze1a2fbxwjm4i6b8faa15w0p3vp3p 1136119 1136115 2026-04-23T19:06:17Z JianJi 36396 /* Tany an-tsesitany */ 1136119 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: "Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky mandrakariva an'Andriamanitra." <ref>https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&datum=18830915&seite=4&zoom=33</ref> == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana<ref>Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.</ref>, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo. Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.<ref>"[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=true The Queen of Madagascar]". Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn & Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.</ref> Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.<ref>Stuart Robson, Isabel (1896). "The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar". Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge & Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&redir_esc=y]</ref> Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara. == Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara == Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe "protectorat" ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana. Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo<ref name=":0">Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 </ref>. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo<ref name=":0" />, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895. Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy. Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899. == Tany an-tsesitany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao. Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa. Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa <ref>https://journals.openedition.org/diasporas/7019</ref>. === Tao Nosy La Réunion === Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-tsoavaly Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana. Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] my2jl54prdbc3ri6a6qmgmcugpretcs 1136120 1136119 2026-04-23T19:23:14Z JianJi 36396 /* Tao Nosy La Réunion */ 1136120 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: "Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky mandrakariva an'Andriamanitra." <ref>https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&datum=18830915&seite=4&zoom=33</ref> == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana<ref>Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.</ref>, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo. Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.<ref>"[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=true The Queen of Madagascar]". Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn & Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.</ref> Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.<ref>Stuart Robson, Isabel (1896). "The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar". Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge & Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&redir_esc=y]</ref> Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara. == Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara == Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe "protectorat" ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana. Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo<ref name=":0">Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 </ref>. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo<ref name=":0" />, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895. Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy. Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899. == Tany an-tsesitany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao. Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa. Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa <ref>https://journals.openedition.org/diasporas/7019</ref>. === Tao Nosy La Réunion === Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-tsoavaly Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana. Tao anatin'ny iray volana dia nafindra tany amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny sisa amin'ny fianakaviana, izay hita eo amin'ny zoron-dalana ''rue de l'Arsenal'' sy ''rue du Rempart'' akaikin'ny biraon'ny governemanta frantsay ao Saint-Denis. Voalaza fa afa-po amin'ilay trano misy rihana roa Ranavalona, fa manana zaridaina lehibe misy rindrina sy tafo avo tapenaka mbamin'ny lavarangana manodidina mampahatsiahy ireo tranoben' afovoan-tanin'i Madagasikara ilay trano fandraisam-bahiny. Ankoatra ny mpanjakavavy sy ny nenitoany, ny rahavaviny ary ny zafikeliny vavy, dia manana sekretera roa, mpahandro iray, mpanampy an-trano iray ary mpikarakara telo Ranavalona, ​​ary manana mpikarakara maromaro hafa kosa ny nenitoany sy ny rahavaviny. Nahazo alalana hitsidika malalaka ny fianakavian'ny mpanjaka ny mpitandrina Andrianaivoravelona Josefa izay sesitany tao La Réunion ihany koa . Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] qp42173y21gim7ia5yaonhl2jso21u0 1136121 1136120 2026-04-23T19:52:18Z JianJi 36396 /* Tao Nosy La Réunion */ 1136121 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: "Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky mandrakariva an'Andriamanitra." <ref>https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&datum=18830915&seite=4&zoom=33</ref> == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana<ref>Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.</ref>, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo. Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.<ref>"[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=true The Queen of Madagascar]". Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn & Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.</ref> Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.<ref>Stuart Robson, Isabel (1896). "The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar". Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge & Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&redir_esc=y]</ref> Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara. == Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara == Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe "protectorat" ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana. Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo<ref name=":0">Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 </ref>. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo<ref name=":0" />, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895. Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy. Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899. == Tany an-tsesitany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao. Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa. Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa <ref>https://journals.openedition.org/diasporas/7019</ref>. === Tao Nosy La Réunion === Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-tsoavaly Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana. Tao anatin'ny iray volana dia nafindra tany amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny sisa amin'ny fianakaviana, izay hita eo amin'ny zoron-dalana ''rue de l'Arsenal'' sy ''rue du Rempart'' akaikin'ny biraon'ny governemanta frantsay ao Saint-Denis. Voalaza fa afa-po amin'ilay trano misy rihana roa Ranavalona, fa manana zaridaina lehibe misy rindrina sy tafo avo tapenaka mbamin'ny lavarangana manodidina mampahatsiahy ireo tranoben' afovoan-tanin'i Madagasikara ilay trano fandraisam-bahiny. Ankoatra ny mpanjakavavy sy ny nenitoany, ny rahavaviny ary ny zafikeliny vavy, dia manana sekretera roa, mpahandro iray, mpanampy an-trano iray ary mpikarakara telo Ranavalona, ​​ary manana mpikarakara maromaro hafa kosa ny nenitoany sy ny rahavaviny. Nahazo alalana hitsidika malalaka ny fianakavian'ny mpanjaka ny mpitandrina Andrianaivoravelona Josefa izay sesitany tao La Réunion ihany koa . Naharitra roa taona latsaka kely no nipetrahan-d Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviana niaraka taminy tao amin'ilay trano tao La Réunion. Nitombo indray ny disadisa teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa, noho ny fifandonana tany Sodàna, ka nanahy ny manampahefana frantsay sao mamelona hafanam-po hanoherana ny fitondrana frantsay amin' ny ampahany amin' ny mponina eto Madagasikara izany toe-javatra izany. Nanapa-kevitra ny manampahefana frantsay ny hamindra an'i Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviany ho any Alzeria izay toerana lavitra kokoa. Nasaina niakatra ny Yang-Tse niaraka tamin'ny sekretera mpandika teny sy mpanampy an-trano maromaro tsy nisy fampiomanana loatra Ranavalona sy ny fianakaviany tamin'ny 1 Febroary 1899. Naharitra 28 andro ny dia nankany amin'ny seranan-tsambon'i Marseille any Frantsa. Toerana niatoana tamin'izany dia izany indray i Mayotte, Zanzibar, Aden ary Djibouti. Nandritra izany dia izany no nandidian' ireo kapiteny, tompon'andraikitry ny dia tsy iresahan-d Ranavalona amin'izay tsy Frantsay. Nijanona nandritra ny volana maro tao Marseille ry Ranavalona talohan'ny namindrana azy ireo ho any amin'ny trano iray tao amin'ny faritr'i Mustapha any Alger.Nanantena ny hanohy ny diany ho any Paris i Ranavalona saingy diso fanantenana mafy rehefa nahafantatra fa any Alzeria no andefasana azy, ary voalaza fa nitomany mafy sady nitaraina hoe: ""Iza no afaka maminavina ny ampitso? Omaly aho dia mpanjakavavy, ary ankehitriny dia vehivavy torotoro fo fotsiny aho." Iza no matoky ny ampitso? Omaly aho mpanjakavavy; androany aho vehivavy malahelo sy torotoro fo." Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] s7cq8q7c6tnq52k3dkma43fm4gjhl8u 1136122 1136121 2026-04-23T20:18:04Z JianJi 36396 /* Tao Nosy La Réunion */ 1136122 wikitext text/x-wiki [[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny. Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885<ref>https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar</ref>, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao. Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo. == Tetiharana sy fahazazana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]] [[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.<ref>Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. </ref> Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara. Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny<ref>teny mihaja entina ilazana ny andevo</ref> fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]]. Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS). Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy. Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho. Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: "Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky mandrakariva an'Andriamanitra." <ref>https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&datum=18830915&seite=4&zoom=33</ref> == Fiakarana eo amin' ny fiketrahana == [[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]] Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka. Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Tamin'ny 22 Novambra 1883, mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety no nanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe "''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena". Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: "Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika." Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka. Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana<ref>Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.</ref>, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo. Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.<ref>"[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=fr#v=onepage&q&f=true The Queen of Madagascar]". Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn & Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.</ref> Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.<ref>Stuart Robson, Isabel (1896). "The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar". Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge & Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&redir_esc=y]</ref> Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara. == Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara == Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe "protectorat" ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana. Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo<ref name=":0">Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 </ref>. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo<ref name=":0" />, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895. Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy. Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899. == Tany an-tsesitany == [[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]] Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao. Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa. Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa <ref>https://journals.openedition.org/diasporas/7019</ref>. === Tao amin'ny nosy La Réunion === Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-tsoavaly Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana. Tao anatin'ny iray volana dia nafindra tany amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny sisa amin'ny fianakaviana, izay hita eo amin'ny zoron-dalana ''rue de l'Arsenal'' sy ''rue du Rempart'' akaikin'ny biraon'ny governemanta frantsay ao Saint-Denis. Voalaza fa afa-po amin'ilay trano misy rihana roa Ranavalona, fa manana zaridaina lehibe misy rindrina sy tafo avo tapenaka mbamin'ny lavarangana manodidina mampahatsiahy ireo tranoben' afovoan-tanin'i Madagasikara ilay trano fandraisam-bahiny. Ankoatra ny mpanjakavavy sy ny nenitoany, ny rahavaviny ary ny zafikeliny vavy, dia manana sekretera roa, mpahandro iray, mpanampy an-trano iray ary mpikarakara telo Ranavalona, ​​ary manana mpikarakara maromaro hafa kosa ny nenitoany sy ny rahavaviny. Nahazo alalana hitsidika malalaka ny fianakavian'ny mpanjaka ny mpitandrina Andrianaivoravelona Josefa izay sesitany tao La Réunion ihany koa . Naharitra roa taona latsaka kely no nipetrahan-d Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviana niaraka taminy tao amin'ilay trano tao La Réunion. Nitombo indray ny disadisa teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa, noho ny fifandonana tany Sodàna, ka nanahy ny manampahefana frantsay sao mamelona hafanam-po hanoherana ny fitondrana frantsay amin' ny ampahany amin' ny mponina eto Madagasikara izany toe-javatra izany. Nanapa-kevitra ny manampahefana frantsay ny hamindra an'i Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviany ho any Alzeria izay toerana lavitra kokoa. Nasaina niakatra ny Yang-Tse niaraka tamin'ny sekretera mpandika teny sy mpanampy an-trano maromaro tsy nisy fampiomanana loatra Ranavalona sy ny fianakaviany tamin'ny 1 Febroary 1899. Naharitra 28 andro ny dia nankany amin'ny seranan-tsambon'i Marseille any Frantsa. Toerana niatoana tamin'izany dia izany indray i Mayotte, Zanzibar, Aden ary Djibouti. Nandritra izany dia izany no nandidian' ireo kapiteny, tompon'andraikitry ny dia tsy iresahan-d Ranavalona amin'izay tsy Frantsay. Nijanona nandritra ny volana maro tao Marseille ry Ranavalona talohan'ny namindrana azy ireo ho any amin'ny trano iray tao amin'ny faritr'i Mustapha any Alger.Nanantena ny hanohy ny diany ho any Paris i Ranavalona saingy diso fanantenana mafy rehefa nahafantatra fa any Alzeria no andefasana azy, ary voalaza fa nitomany mafy sady nitaraina hoe: ""Iza no afaka maminavina ny ampitso? Omaly aho dia mpanjakavavy, ary ankehitriny dia vehivavy torotoro fo fotsiny aho." Iza no matoky ny ampitso? Omaly aho mpanjakavavy; androany aho vehivavy malahelo sy torotoro fo." === Tao Alger=== Maty tany an-tsesitany Ranavalona III tamin' ny taona 1917. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] bmhtig4k7ru4kl2r01yl8ct9go65byy 0 263722 1136159 1052463 2026-04-24T07:33:00Z HarryWurst 36292 1136159 wikitext text/x-wiki [[Sary:Joseph Franklin Rutherford 3.jpg|vignette|325x325px|I Joseph Franklin Rutherford]] I '''Joseph Franklin Rutherford''', izay fantatra koa amin'ny aranana hoe "Mpitsara Rutherford", dia filoha faharoan'ny fikambanana [[Watch Tower Bible and Tract Society]], izay niova anarana hoe Jehovah's Witnesses (malagasy: [[Vavolombelon'i Jehovah]]) taty aoriana. Nitana anjara lehibe izy teo amin'ny fandaminana sy ny fivoarana ara-[[Foto-pampianarana|poto-pampianaran]]'ny [[Vavolombelon'i Jehovah]] izy. Teraka tamin'ny 8 Novambra 1869 tao [[Versailles, Missouri|Versailles]] ao Missouri sy maty tamin'ny 8 Janoary 1942 tao San Diego tao Kalifornia i Joseph Franklin Rutherford. == I Rutherford sy ny Watch Tower Bible and Tract Society == === Fahalaniana ho filoha === Tamin’ny Janoary 1917, i Joseph Franklin Rutherford, mpisolo tena ny fikambanana eo anatrehan’ny Fanjakana, dia lany ho filoha hitondra ny fikambanana izay nantsoina hoe “Watch Tower Bible and Tract Society”. Nisy tamin’ireo mpikambana ao amin’ny Filankevitra ny nitsipaka izany fahalaniany izany. === Famoaham-boky === [[Sary:Scan of the cover for "The Finished Mystery" - published in the United States in 1917.png|vignette|273x273px]] Tamin’ny volana Jona 1917 dia nivoaka ny boky iray, izay atao hoe ''The Finished Mystery'' (azo adika hoe "''Ilay Zava-miafina Tanteraka",'' ''Le Mystère Accompli'' amin'ny teny frantsay), izay nanangonana ny fanaovan’i Russell heviteny momba ny [[Bokin'i Ezekiela|Bokin’i Ezekiela]] sy ny [[Apokalypsin'i Jaona|bokin’ny Apokalypsy]], izay nisy fanovonana nataon’i Clayton Woodworth sy i George Fisher, samy mpianatra Baiboly. Araka ny voalaza ao amin'io boky io dia hisy fikorontanam-be ny eo amin'ny fanjakan'olombelona sy eo amin'ireo fiangonana kristiana anarany izay ho rava tanteraka^{[[Vavolombelon'i Jehovah#cite%20note-3|[3]]][[Vavolombelon'i Jehovah#cite%20note-4|[4]]]}. Nisy fitsikerana ny fandraisan’anjaran’ny Kristiana tamin’ny [[Ady Lehibe Voalohany|Ady Lehibe]] sy ny mpitondra fivavahana katolika sy protestanta izany boky izany. Notsikerainy koa ny fampiasana miaramila sy ny fanindrahindran-tanindrazana. Nogadraina tamin'izany ny mpitantana ny Watch Tower Bible and Tract Society tamin’ny taona 1918 fa natao hoe manohitra ny lalàna momba ny asam-pitsikilovana. Ny mpikambana hafa koa dia niharan’ny herisetram-bahoaka. Tamin’ny taona 1919 dia novotsorana ireo mpitarika. === Fandaminana ny fikambanana === Tamin’ny 26 jolay 1931, dia novana ho “Jehovah’s Witnesses” ("Vavolombelon'i Jehovah") ny anaran’ny Watch Tower Bible and Tract Society. Tamin’ny 1932 dia ny fandaminana vaovao atao hoe [[Teokrasia]] ("fitondran’Andriamanitra") no najoron’i Rutherford hitantana ny fikambanana nefa, raha ny tena marina, dia ny tenany no lasa nitondra tokana^{[[Vavolombelon'i Jehovah#cite%20note-6|[6]]]}. == Fampianaran'i Rutherford == === Fitsanganan'ny Patriarka hebreo amin'ny maty === Nandritra ny 25 taona nitondran’i Rutherford dia maro ny fampianarana sy ny faminaniana nipoitra. Isan’izany ny fanambaràna tamin’ny 1920 ny amin’ny hitsanganan’ireo [[Patriarka (Baiboly)|Patriarka]]<nowiki/>n’ny [[Zanak'i Israely|Zanak’i Israely]] ho velona amin’ny taona 1925, dia i [[Abrahama]] sy i [[Isaka (Hebreo)|Isaka]] sy i [[Jakoba]] ary i [[Davida (Baiboly)|Davida]]. Izany no hiantombohan’ny [[Arivo taona (kristianisma)|Fanjakana arivo taonan’i]]Kristy^{[[Vavolombelon'i Jehovah#cite%20note-5|[5]]]}. Noho ny tsy fahatanterahan’ny zavatra voalaza amin’ireo fanambaràna ireo dia maro ny mpikambana niala tamin’ny Watch Tower Bible and Tract Society ka nanangana fikambanana mpianatra Baiboly hafa. === Fanatrehan'i Kristy === Tamin’ny taona 1930 dia nambaran'i Rutherford fa tamin’ny taona 1914 no nanomboka ny [[fanatrehan’i Kristy]] (atao hoe “[[parosia]]”) sy ny fametrahana azy ho mpanjaka. Nanomboka tamin'izany taona izany ihany koa, hoy izy, ny [[Andro farany]]. === Ny isa 144 000 === [[Sary:1920 Rutherford NationalTheatre BostonEveningGlobe Dec17.png|vignette|196x196px]] Nanomboka tamin’ny taona 1932 no nampielezana fa “ondry vitsy” miisa 144 000 no hiaina ao an-danitra ka ny sasany amin’ireo dia olona [[Fitsanganan-ko velona (kristianisma)|nitsangana ho velona]] na olona hiakatra velona avy hatrany any an-danitra. Hiaraka amin’i Kristy izy ireo hanjaka amin'ny olona rehetra eto an-tany. Ny mpino hafa rehetra ao amin’ny fikambanana dia hiaina mandrakizay ao amin’ny [[paradisa]] izay hataon’Andriamanitra eto an-tany. === Ny sainam-pirenena === Nihanatanjaka ny fiheveran’ireo Vavolombelon’i Jehovah fa [[fanompoan-tsampy]] ny fanajana ny [[sainam-pirenena]].nNiharan’ny herisetra noho izany ny Vavolombelon'i Jehovah sady tsy faly koa ireo governemanta tamin’ny firenena maro toa an’i [[Etazonia]] sy i [[Kanada]] ary i [[Alemaina]]. === Fitondrana teokratika === Nanomboka tamin’ny taona 1938 dia nofoanana ny fifidianana ireo mpitantana ny fikambanana fa [[Teokrasia|fanendrena teokratika]] no natao. === Tsy mandray anjara amin'ny zavatra sasany === Nandritra ny fitondran'i Rutherford dia tsy azo atao ny mankalaza ny [[noely]] (izay heveriny fa avy amin'ny fivavahan'ny mpanompo sampy), ny mankalaza ny [[Fetin'ny Reny|fetin’ny reny]] (izay ataony ho isan'ny paika enti-mitaona ny olona hanohitra ny fanajana an'Andriamanitra), ny manao [[vaksiny]] (nofoanan’ny mpandimby azy ity fampianarana ity), ny mandray anjara amin’ny zavatra mahakasika [[politika]]. === Ny endriky ny hazofijaliana === Zava-dehibe tamin'i Rutherford ny endriky ny [[Hazofijaliana|hazo fijalian]]'i [[Jesosy]] ka ny hazo fijaliana mitanambokovoko ([[lakroa]]) dia nataony hoe famantarana avy amin’ny mpanompo sampy satria maty tamin’ny tsatokazo tokana, hoy izy, i [[Jesosy Kristy]]. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] * [[Nathan Knorr]] * [[Frederick William Franz]] * [[Milton Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] 09p7ngz8vnxbpklavcx2wvyl62qkwvs 0 263723 1136158 978121 2026-04-24T07:32:39Z HarryWurst 36292 1136158 wikitext text/x-wiki [[Sary:Nathan Knorr, Jehovas vitne - L0061 947Fo30141701200168.jpg|vignette|278x278px|I Nathan Homer Knorr]] I '''Nathan Homer Knorr''' dia filoha fahatelon'ny [[Watch Tower Bible and Tract Society]], ilay fikambanana niova anarana ho Jehovah's Witnesses (malagasy: [[Vavolombelon'i Jehovah]]) nanomboka tamin'ny taona 1942. Teraka tamin'ny 23 Avrily 1905 tao [[Bethlehem, Pennsylvania|Bethlehem]] any Pennsylvanie. sy maty tamin'ny 8 Jona 1977 tao [[Wallkill, Ulster County, New York|Wallkill]] tany New York izy. Niezaka ny hampandroso fatratra ny fikambanan'ny Vavolombelon'i Jehovah i Nathan Knorr tamin'ny nametrahany rafitra matanjaka. Izy no nanomboka ny fomba fiasa mitory mitety trano sy ny fanofanana mpamita iraka (misionera) izay nampitombo isa ny mpikambana teo anelanelan'ny taona 1942 sy 1968. == Fitarihana == === Fanendrena ho filoha === Voatendry hitondra ny Watch Tower Bible and Tract Society i Nathan Knorr tamin’ny taona 1942. Nanomboka tamin’ny taona 1945 dia tsy azon'ireo Vavolombelon'i Jehovah atao ny [[Famindrana ra|mamindra ra]] na ny amindrana ra nefa azo atao [[vaksiny]] indray izy ireo. === Fandikan-teny vaovao ny Baiboly === Nampanao [[fandikan-teny]] vaovao ny [[Baiboly]] amin’ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] (''New World Translation of the Holy Scriptures'') i Nathan Knorr ka vita tamin’ny taona 1961 izany. Avy amin’izany no nandikana ny Baiboly amin’ny tenim-pirenena hafa rehetra izay ampiasain'ny Vavolombelon'i Jehovah amin'izao fotoana izao. Namoaka fitsipi-pitondran-tena ny fikambanana. === Faminaniana === Tamin’ny taona 1966 no nilazan'i Nathan Knorr fa amin’ny taona 1975 no hanomboka ny fanjakan’i Kristy. Nihena ny isan’ny mpikambana taorian’ny taona 1975 rehefa tsy tanteraka ny faminaniany. === Fampihenana ny fahefan'ny filoha === Nanomboka tamin’ny taona 1976 dia nahena ny fahefan’ny filohan’ny fikambanana ka nafindra tamin’ireo Filankevi-pitantanana ny fahefana amin'ny fanapahan-kevitra momba ny zavatra ampianarina sy ny fandaminana ny fikambanana. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] *[[Nathan Homer Knorr]] * [[Frederick William Franz]] * [[Milton Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] ok4jeiciyqgwv3p5ozk3ex5sr793tov 0 265718 1136153 978125 2026-04-24T07:30:58Z HarryWurst 36292 1136153 wikitext text/x-wiki [[Sary:FrederickWilliamFranz-atBrooklynBethel.png|vignette|I Frederick William Franz ao amin'ny Betelan'i Brooklyn]] I '''Frederick William Franz''' no filoha fahefatry ny Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, izay fantatra amin'ny anarana hoe [[Vavolombelon'i Jehovah]]. Izy no nandimby an'i [[Nathan Knorr]] teo amin'ny maha filohan'ny fikambanana. Teraka tamin'ny 12 Septambre 1893 tao Covington izy ary maty tamin'ny 22 Desambra 1992 tao Brooklyn. == Tao amin'ny fikambanana == Ny fiarahany amin'ny Mpianatra Baiboly dia nanomboka taorian'ny famakiany ny asa soratr'i Charles Taze Russell. Natao batisa ho isan'ny Mpianatra Baiboly izy tamin'ny 30 Novambra 1913<ref><small>"Rewarded With the Crown of Life", ''The Watchtower'', March 15, 1993, pp 31, 32.</small></ref> na tamin'ny 5 Avrily 1914, araka ny filazan'i Frantz tenany<ref><small>"Looking Back Over 93 Years of Living", ''The Watchtower''", <abbr>1</abbr> Mey 1987, p 25</small></ref>. Niditra tao amin'ny foibe maneran-tanin'ny fikambanana Watchtower tao Brooklyn izy tamin'ny taona 1920, tao amin'ny tananan'i New York tamin'ny taona 1926, ka lasa mpikambana tao amin'ny komitin'ny famoaham-boky. I Frantz no teolojiana lohany tamin'ny fanomanana ny fandikan-tenin'ny Baiboly ''New World Translation of the Holy Scriptures.'' Teo anelanelan' ny taona 1945 sy 1977 dia filoha lefitry ny Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania ary mpikambana ao amin'ny Governing Body of Jehovah's Witnesses talohan'ny handimbiasany an'i Nathan Knorr amin'ny toeran'ny filoha tamin'ny Jona 1977. Tamin'ny Janoary 1975 izy dia nanambara ny fahataprran'izao tontolo izao amin'io taona io ihany. Maty tamin'ny 22 Desambra 1992 tao Brooklyn tamin'ny faha 99 taonany izy. Nandimby azy i Milton Henschel. Mahay miteny [[Fiteny alemana|alemàna]] izy ary afaka mamaky [[Fiteny latina|teny latina]] sy [[Fiteny grika|grika]]. Tamin'ny faramparan'ny fotoana nahavelomany izy dia nahay [[fiteny espaniola]] sy [[Fiteny portogey|portogey]] sy [[Fiteny frantsay|frantsay]] ary nanam-pahalalana fototra momba ny [[fiteny hebreo]]. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] * [[Nathan Knorr]] * [[Frederick William Franz]] * [[Milton Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Loharano sy fanamarihana == == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] 91c7ve2ydcl7vjcna4cb3nlcpoayjqb 0 265719 1136155 978112 2026-04-24T07:31:45Z HarryWurst 36292 1136155 wikitext text/x-wiki [[Sary:MiltonGeorgeHenschel.png|vignette]] I '''Milton George Henschel''' no filoha fahadimin'ny Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, na ny [[Vavolombelon'i Jehovah]], nandimby an'i [[Frederick William Franz]] izy tamin'ny taona 1992. Teraka tamin'ny 9 Aogositra 1920 izy ary maty tamin'ny 22 Marsa 2003. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] * [[Nathan Knorr]] * [[Frederick William Franz]] *[[Milton George Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] d5igrhz4p1eb43aiwp4hbfm4kw4rz8x 0 265721 1136157 978107 2026-04-24T07:32:16Z HarryWurst 36292 1136157 wikitext text/x-wiki [[Sary:DonAdams 200907.png|vignette]] I '''Don Alden Adams''' no filohan'ny Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, na ny [[Vavolombelon'i Jehovah]], teo anelanelan'ny taona 2000 sy 2014. Teraka tamin'ny taona 1925 izy. I [[Robert Ciranko]] no nisolo azy nanomboka tamin'ny taona 2014. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] * [[Nathan Knorr]] * [[Frederick William Franz]] * [[Milton Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] 74clgu60ovm5m06wk0uvjpab6me8a6k 0 265722 1136154 978115 2026-04-24T07:31:24Z HarryWurst 36292 1136154 wikitext text/x-wiki [[Sary:W.H. Conley.png|vignette]] I '''William Henry Conley''' dia lehilahy amerikana mpandraharaha sady mpanao asa soa, teraka tamin'ny 11 Jona 1840 tao Pittsburgh any Pennsylvanie izy ary maty tamin'ny 25 Jolay 1897 tao ihany. Nanohana fikambanana ara-pivavahana amin'ny lafiny ara-bola sy ara-pandaminana tao [[Etazonia]] izy sy ny vadiny Sarah Shaffer. Filohan'ny Watchtower Society izay an'ny [[Vavolombelon'i Jehovah]] izy nanomboka tamin'ny 16 Febroary 1881 hatramin'ny 15 Desambra 1884. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] * [[Nathan Knorr]] * [[Frederick William Franz]] * [[Milton Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] 7bmhtbkm3vs3nmn2car0g22dff5xv4v 0 265723 1136156 1052453 2026-04-24T07:32:03Z HarryWurst 36292 1136156 wikitext text/x-wiki I '''Robert Ciranko''' no filohan' ny fikambanana [[Watch Tower Bible and Tract Society|Watchtower Bible and Tract Society]], izay fikambanana any amin' ny foiben' ny [[Vavolombelon' i Jehovah]] amin' izao fotoana izao. Nanomboka tamin' ny taona 2014 no nandraisany ny fitondrana. == Jereo koa == * [[William Henry Conley]] * [[Charles Taze Russell]] * [[Joseph Franklin Rutherford]] * [[Nathan Knorr]] * [[Frederick William Franz]] * [[Milton Henschel]] * [[Don Alden Adams]] * [[Robert Ciranko]] == Rohy ivelany == [https://www.jw.org/fsl/biblioth%C3%A8que/videos/#fsl/mediaitems/VODPgmEvtMorningWorship/pub-jwbmw_201503_2_VIDEO "Culte matinal" jw.org] == Jereo koa == [[Sokajy:Vavolombelon'i Jehovah]] o4vjck530ebz5tx17a5btbtm7hgkkg4 0 279977 1136109 1135931 2026-04-23T15:05:38Z ~2026-96630-1 38575 Nandamina lahatsoratra 1136109 wikitext text/x-wiki [[Sary:Starr 030202-0020 Acacia farnesiana.jpg|vignette|388x388px|''[[Vachellia farnesiana]]'' na ''[[Acacia farnesiana]]'']] Ny '''roy''' dia [[zavamaniry]] isan-karazany, ny ankamaroany dia [[hazobotry]] madinidinika misy [[tsilo]], indrindra fa ny karazana holazaina manaraka eto. Momba ny fisian' ny tsilo ny fototra ara-kevitra fonosin' io teny hoe "roy" io. Tsy manondro karazan-javamaniry tokana izy io sady fampiasa matetika amin' ny kamban-teny koa (roibe, roimainty, roitsokina, sns.). [[Sary:Carissa_spinarum_near_Hyderabad_W_IMG_7615.jpg|vignette|275x275px|''[[Carissa spinarum]]'']]Ao amin' ny fianakaviana bôtanika samihafa ny karazana lazaina amin' io anarana io: ''[[Rutaceae]]'', ''[[Apocynaceae]]'', ''[[Fabaceae]]'', ary ''[[Cannabaceae]]''. Ao ny karazana teratany toy ny ''[[Toddalia asiatica]]'' (''Rutaceae''), ny ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' var. ''horrida'') (''Apocynaceae''), ny ''[[Mimosa grandidieri]]'' (''Fabaceae''), ny ''[[Chaetachme aristata]]'' (= ''Chaetachme madagascariensis'') (''Cannabaceae''). Ao koa ny arazana nampidirina toy ny ''[[Vachellia farnesiana]]'' (= ''Acacia farnesiana'') (''Fabaceae''). == Anarana malagasy == === Roy === Atao hoe "roy" ireto zavamaniry manaraka ireto: * ny ''[[Carissa spinarum]] L.'' = ''[[Carissa edulis var. horrida]]'' <small>(Pichon) Markgr.</small> (''[[Apocynaceae]]'') * ny ''[[Vachellia farnesiana]]'' <small>(L.) Wight et Arn.</small> ''= [[Acacia farnesiana]]'' <small>(L.) Willd.</small> (''[[Fabaceae]]'') * ny ''[[Mimosa grandidieri]]'' <small>Baill</small>. (''[[Fabaceae]]'') * ny ''[[Chaetachme aristata]]'' <small>Planch.</small> ''= [[Chaetachme madagascariensis]]'' <small>Baker</small> (''[[Cannabaceae]]'') Indreto kosa ny karazana zavamaniry manana anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] manomboka amin' ny hoe "roi-" na "ro-", izay mety hantsoina hoe "roy" fotsiny. === Roibe, roibelahy, roibevavy === Atao hoe [[roibe]] ny ''[[Hibiscus diversifolius]]'' <small>Jacq</small>., fa [[roibelahy]] na [[roibevavy]] kosa ny ''[[Hibiscus diversifolius var. partitus]]'' (''[[Malvaceae]]''); === Roibontsy === Atao hoe [[roibontsy]] na [[robontsy]] na [[roibokida]] na [[roibontsika]] ny ''[[Roibontsy|Senegalia rovumae]]'' <small>(Oliv.) Kyal. & Boatwr.</small> = ''[[Roibontsy|Acacia morondavensis]]'' <small>R.Vig.</small> (''[[Fabaceae]]''). === Roifantaka === Atao hoe [[roifantaka]]: * ny ''[[Gymnosporia divaricata]]'' <small>Baker</small> = ''[[Gymnosporia crataegina]]'' <small>Baker</small> (''[[Celastraceae]]'') * ny ''[[Gymnosporia leptopus]]'' <small>(Tul.) Baker</small>. (''[[Celastraceae]]'') * ny ''[[Carissa spinarum]]'' <small>L.</small> = ''[[Carissa edulis var. subtrinervia]]'' <small>Pichon</small> (''[[Apocynaceae]]''); === Roimainty === Atao hoe [[roimainty]]: * ny ''[[Zanthoxylum asiaticum]]'' <small>(L.) Appelhans, Groppo & J.Wen</small> = ''[[Toddalia asiatica]]'' (L.) <small>Lam</small>. (''[[Rutaceae]]'') * ny ''[[Hibiscus diversifolius]]'' <small>Jacq</small>., * ny ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' <small>Benth</small>.; === Roimemy === Atao hoe [[roimemy]]: * ny ''[[Mimosa latispinosa]]'' <small>Lam</small>. (''[[Fabaceae]]'') * ny ''[[Caesalpinia bonduc]]'' <small>(L.) Roxb.</small> = ''[[Roimbazaha|Caesalpinia sepiaria]]'' <small>Roxb</small>. (''[[Fabaceae]]''). === Roimbazaha === Atao hoe [[roimbazaha]] * ny ''[[Roimbazaha|Biancaea decapetala]]'' <small>(Roth) O. Deg. 1936</small> (''[[Fabaceae]]''). * ny ''[[Caesalpinia bonduc]]'' <small>(L.) Roxb.</small> = ''[[Roimbazaha|Caesalpinia sepiaria]]'' <small>Roxb</small>. (''[[Fabaceae]]''). === Roindambo === Atao hoe [[roindambo]] * ny ''[[Smilax anceps]]'' <small>Willd.</small> = ''[[Smilax kraussiana]]'' <small>Meisn</small>. (''[[Smilacaceae]]'') * ny ''[[Senegalia pennata]]'' <small>(L.) Maslin</small> = ''[[Acacia pinnata]]'' <small>Link</small>. (''[[Fabaceae]]''). === Rointsokina === Atao hoe [[rointsokina]] na [[roitsokina]]: * ny ''[[Barleria prionitis subsp. madagascariensis]]'' <small>Benoist</small> (''[[Acanthaceae]]'') * ny ''[[Gymnosporia commiphoroides]]'' <small>H.Perrier</small> (''[[Celastraceae]]'') === Roipitaka === Atao hoe [[roipitaka]] ny ''[[Senegalia sakalava]]'' <small>(Drake) Boatwr.</small> = ''[[Acacia sakalava]]'' <small>Drake</small> (''[[Fabaceae]]''). === Roipitiky === Atao hoe [[roipitiky]]: * ny ''[[Mimosa grandidieri]]'' <small>Baill</small>. (''[[Fabaceae]]''). * ny ''[[Senegalia sakalava]]'' <small>(Drake) Boatwr.</small> = ''[[Acacia sakalava]]'' <small>Drake</small> (''[[Fabaceae]]''). == Lisitry ny karazana antsoina hoe ''roy'' na ''roi-...'' == == Jereo koa == * ''[[Acanthaceae]] -'' ''[[Apocynaceae]] -'' ''[[Celastraceae]] -'' ''[[Fabaceae]] -'' ''[[Malvaceae]] -'' ''[[Mimosaceae]] - [[Rosaceae]] -'' ''[[Rutaceae]]'' * ''[[Acacia]]'' ''- [[Barleria]] - [[Biancaea]] - [[Caesalpinia]] - [[Carissa]] - [[Chaetachme]] - [[Dichrostachys]] - [[Gymnosporia]] - [[Hibiscus]] - [[Mimosa]] - [[Senegalia]] - [[Smilax]] -'' ''[[Rubus]] - [[Toddalia]] - [[Vachellia]] - [[Zanthoxylum]]'' * ''[[Rotra]]'' [[Sokajy:Hazo]] 2ml1hmno0xnccj218u9mqucucacbrcy 0 280050 1136101 1125424 2026-04-23T13:17:09Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1136101 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rubus rosifolius1.JPG|vignette|347x347px|Voarohitsaka (''Rubus rosifolius'')]] [[Sary:Hibiscus diversifolius plant 1 NC.jpg|vignette|211x211px|''[[Hibiscus diversifolius]]'']] Ny '''voaroy''' dia [[zavamaniry]] misy tsilo isan-karazany fa tsy tokana, izay samy misy voany kely menamena, ka ny ankamaroany dia ao amin' ny vondron-karazana ''[[Rubus]]'' sy ''[[Hibiscus]]'' (ao amin' ny fianakavian-javamaniry ''[[Rosaceae]]'') ary indraindray ''[[Morus]]'' (ao amin' ny fianakavian-javamaniry ''[[Moraceae]]'').[[Sary:Morus-alba.jpg|vignette|220x220px|Voaroihazo na hazondandy (''Morus alba'')]] Ireto avy izy ireo: * ny [[Hibiscus diversifolius|voaroibe]] (''[[Hibiscus diversifolius]]''), * ny [[voaroihazo]] na [[hazondandy]] (''[[Morus alba]]''), * ny [[voarohitsaka]] na [[voaroitanala]] (''[[Rubus rosifolius]]''), * ny [[voaroimainty]] (''[[Rubus apetalus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]]''), * ny [[voaroimbazaha]] (''[[Rubus idaeus]]'', ''[[Rubus idaeus]]''), * ny [[voaroimena]] (''[[Rubus rosifolius]]''), * ny [[voarointsaka]] (''[[Rubus rosifolius]], [[Rubus apetalus]]''), * ary ny [[voarointsilo]] (''[[Rubus pauciflorus]], [[Rubus niveus]]''). == Jereo koa == * [[Roy (zavamaniry)|Roy]] * ''[[Rubus]]'' * ''[[Hibiscus]]'' * ''[[Morus]]'' mx1zd3eisghm38w0q4tpoexu9jhgabv 1136102 1136101 2026-04-23T13:19:53Z Thelezifor 15140 1136102 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rubus rosifolius1.JPG|vignette|347x347px|Voarohitsaka (''Rubus rosifolius'')]] [[Sary:Hibiscus diversifolius plant 1 NC.jpg|vignette|211x211px|''[[Hibiscus diversifolius]]'']] Ny '''voaroy''' dia [[zavamaniry]] misy tsilo isan-karazany fa tsy tokana, izay samy misy voany kely menamena, ka ny ankamaroany dia ao amin' ny vondron-karazana ''[[Rubus]]'' (ao amin' ny fianakavian-javamaniry ''[[Rosaceae]]'') sy ''[[Hibiscus]]'' (ao amin' ny fianakavian-javamaniry ''[[Malvaceae]]''). ary indraindray ''[[Morus]]'' (ao amin' ny fianakavian-javamaniry ''[[Moraceae]]'').[[Sary:Morus-alba.jpg|vignette|220x220px|Voaroihazo na hazondandy (''Morus alba'')]] Ireto avy izy ireo: * ny [[Hibiscus diversifolius|voaroibe]] (''[[Hibiscus diversifolius]]''), * ny [[voaroihazo]] na [[hazondandy]] (''[[Morus alba]]''), * ny [[voarohitsaka]] na [[voaroitanala]] (''[[Rubus rosifolius]]''), * ny [[voaroimainty]] (''[[Rubus apetalus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]]''), * ny [[voaroimbazaha]] (''[[Rubus idaeus]]'', ''[[Rubus idaeus]]''), * ny [[voaroimena]] (''[[Rubus rosifolius]]''), * ny [[voarointsaka]] (''[[Rubus rosifolius]], [[Rubus apetalus]]''), * ary ny [[voarointsilo]] (''[[Rubus pauciflorus]], [[Rubus niveus]]''). == Jereo koa == * [[Roy (zavamaniry)|Roy]] * ''[[Rubus]]'' * ''[[Hibiscus]]'' * ''[[Morus]]'' 0umcozlod493h5q5l954xyn0izj2jw0 0 280051 1136098 1125261 2026-04-23T12:51:59Z Thelezifor 15140 Voaroihazo ao amin' ny Baiboly 1136098 wikitext text/x-wiki [[Sary:Morus-alba.jpg|vignette|368x368px|Voaroihazo na hazondandy (''Morus alba'')]] Ny '''voaroihazo''' na '''vorihazo''' na '''hazondandy''' dia [[zavamaniry]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. '''''Morus alba''''' ny anarany ara-tsiansa. Avy any [[Sina]] ny voaroihazo vao niely eran' i [[Eorôpa]], volena hohanin' ny [[landy]] (''Bombix mori'') ny raviny. [[Sary:Murier à Grand Clément.JPG|vignette|281x281px|Voaroihazo]] == Voaroihazo eto Madagasikara == Ny voaroihazo dia zavamaniry vahiny nampidirina teto [[Madagasikara]] tamin' ny taonjato faha-18 sady volena hohanin' ny [[landy]] (''Bombix mori''). Maro ovan-karazana ny voaroihazo eto Madagasikara, ka ao ireo kely ravina (''Morus alba var. indica'' na ''Morus indica rumphius'') izay mety misy voany fotsy na mainty, ary ny karazany misy raviny lehibe, nampidirina taty aoriana kokoa (''Morus alba var. latifolia na Morus milricaulis''). == Voaroihazo ao amin' ny Baiboly == [[Sary:Morus alba Tbilisi.jpg|vignette|''Morus alba'']] Ao amin' ny [[Baiboly]], ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] (ao amn' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Evanjelin' i Lioka]]'') dia misy firesahana momba ny voaroihazo na vorihazo. Mety ho ny ''Morus alba'' na ny ''[[Morus nigra]]'' izy io.<blockquote>Fa hoy ny Tompo: Raha manana finoana na dia hoatra ny voan-t[[sinapy]] iray aza ianareo, dia azonareo lazaina amin' io <u>vorihazo</u> io hoe: Miongota, ary aoka hambolena ao anatin' ny ranomasina, dia hanaiky anareo izy. (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Lioka 17:6)</blockquote><blockquote>Fa hoy ny Tompo: Raha manam-pinoana ohatra ny voan-t[[sinapy]] iray hianareo, dia mahazo milaza amin' io <u>voaroihazo</u> io hoe: Miongòta, ka mifindrà any anatin' ny ranomasina, dia hanaiky anareo izy. (''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'', Lioka 17:6)</blockquote> == Jereo koa == * [[Voaroy]] * [[Voaroibe]] * [[Voarohitsaka]] * [[Voaroimainty]] * [[Voaroimbazaha]] * [[Voarointsilo]] 96s3w9amdp9ba20khpnlvqfb3rj1tjp 1136099 1136098 2026-04-23T12:52:47Z Thelezifor 15140 /* Jereo koa */ 1136099 wikitext text/x-wiki [[Sary:Morus-alba.jpg|vignette|368x368px|Voaroihazo na hazondandy (''Morus alba'')]] Ny '''voaroihazo''' na '''vorihazo''' na '''hazondandy''' dia [[zavamaniry]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]''. '''''Morus alba''''' ny anarany ara-tsiansa. Avy any [[Sina]] ny voaroihazo vao niely eran' i [[Eorôpa]], volena hohanin' ny [[landy]] (''Bombix mori'') ny raviny. [[Sary:Murier à Grand Clément.JPG|vignette|281x281px|Voaroihazo]] == Voaroihazo eto Madagasikara == Ny voaroihazo dia zavamaniry vahiny nampidirina teto [[Madagasikara]] tamin' ny taonjato faha-18 sady volena hohanin' ny [[landy]] (''Bombix mori''). Maro ovan-karazana ny voaroihazo eto Madagasikara, ka ao ireo kely ravina (''Morus alba var. indica'' na ''Morus indica rumphius'') izay mety misy voany fotsy na mainty, ary ny karazany misy raviny lehibe, nampidirina taty aoriana kokoa (''Morus alba var. latifolia na Morus milricaulis''). == Voaroihazo ao amin' ny Baiboly == [[Sary:Morus alba Tbilisi.jpg|vignette|''Morus alba'']] Ao amin' ny [[Baiboly]], ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] (ao amn' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Evanjelin' i Lioka]]'') dia misy firesahana momba ny voaroihazo na vorihazo. Mety ho ny ''Morus alba'' na ny ''[[Morus nigra]]'' izy io.<blockquote>Fa hoy ny Tompo: Raha manana finoana na dia hoatra ny voan-t[[sinapy]] iray aza ianareo, dia azonareo lazaina amin' io <u>vorihazo</u> io hoe: Miongota, ary aoka hambolena ao anatin' ny ranomasina, dia hanaiky anareo izy. (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Lioka 17:6)</blockquote><blockquote>Fa hoy ny Tompo: Raha manam-pinoana ohatra ny voan-t[[sinapy]] iray hianareo, dia mahazo milaza amin' io <u>voaroihazo</u> io hoe: Miongòta, ka mifindrà any anatin' ny ranomasina, dia hanaiky anareo izy. (''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'', Lioka 17:6)</blockquote> == Jereo koa == * ''[[Morus]]'' * [[Voaroy]] * [[Voaroibe]] * [[Voarohitsaka]] * [[Voaroimainty]] * [[Voaroimbazaha]] * [[Voarointsilo]] npyc0mqee5e8sqs65ekhddf65dset0b 0 282099 1136180 1099362 2026-04-24T11:44:46Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1136180 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Cedrus libani]] g6bmb04en1rfgtbox2lkjh0gknmlicg 0 282436 1136100 1136022 2026-04-23T13:13:32Z Thelezifor 15140 Karazana misy eto Madagasikara 1136100 wikitext text/x-wiki [[Sary:Morus_alba_FrJPG.jpg|thumb|''[[Morus alba]]''|411x411px]] Ny '''''Morus''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Moraceae]]'', teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony sy sobtrôpikaly any [[Azia]], any [[Eorôpa]], aty [[Afrika]] ary any [[Amerika]], izay ahitana karazana 17 nekena. Izy ireo dia hazo na [[hazobotry]] mihintsan-dravina, izay mônôika na diôika. Ny karazana sasany dia ambolena hahazoana voany na ny raviny, izay atao sakafo ho an' ny [[Bombyx mori|bibin-dandy]], na hatao haingon-trano. [[Sary:Morus nigra - Fruits in different stages of ripeness.jpg|vignette|''[[Morus nigra]]''|310x310px]] Ny ''Morus'' dia tsy tokony hafangaro amin' ny ''[[Rubus]]'', izay zavamaniry mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay mitovitovy endrika sy tsiro ny voany, ary matetika antsoina amin' ny anarana hoe "[[Roy (zavamaniry)|roy]]" na "[[voaroy]]" na anarana manomboka amin' ireo teny ireo noho izy ireo mitovitovy. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Morus'' araka ny ''[[The Plant List]]'' <small>(25</small> <small>Jona 2019)</small>: * ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'' L. ** ''[[Morus alba var. indica]]'' ** ''[[Morus alba var. latifolia]]'' na ''Morus multicaulis'' <small>Perrottet</small> na ''Morus alba var. multicaulis'' (Perr.) <small>Loudon</small> * ''Morus australis'' Poir. * ''Morus cathayana'' Hemsl. * ''Morus celtidifolia'' Kunth * ''[[Morus indica]]'' L. na ''[[Morus alba var. indica]]'' (L.) Bureau * ''Morus insignis'' Bureau * ''Morus japonica'' Audib. * ''Morus liboensis'' S.S. Chang * ''Morus macroura'' Miq. * ''Morus mesozygia'' Stapf * ''Morus mongolica'' (Bureau) C.K. Schneid. * ''[[Morus nigra]]'' L. * ''Morus notabilis'' C.K. Schneid. * ''Morus rubra'' L. * ''Morus serrata'' Roxb. * ''Morus trilobata'' (S.S. Chang) Z.Y. Cao * ''Morus wittiorum'' Hand.-Mazz. === Karazana misy eto Madagasikara === Ny karazana ''Morus'' dia tena tsy dia misy loatra eto [[Madagasikara]]. Ny karazana misy eto dia nampidirina sy ambolena, dia ireto izany: * ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'' L. -- hazondandy, voankazondandy, voaroihazo, vorihazo * ''[[Morus nigra]]'' L. -- == Jereo koa == * ''[[Rubus]]'' * [[Roy (zavamaniry)]] * [[Voaroy]] {{reflist}} [[Sokajy:Hazo]] abwa8bdemn0gmcv0mfrcytb4q2qb5vx 0 291702 1136103 1131220 2026-04-23T14:23:20Z Thelezifor 15140 Vondron-karazana misy eto Madagasikara 1136103 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malvaceae - Althaea cannabina.JPG|vignette|408x408px|''Althaea cannabina'']] Ny '''''Malvaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Malvales]], hita amin' ny faritra maro eto amin' izao tontolo izao (any amin' ny faritra tena mangatsiaka ihany no tsy ahitana azy), izay mety hiseho amin' ny endrika [[kirihitra]], [[hazobotry]] ary [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] isan-taona na maharitra, mahalana raha [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ahitana karazana 4&nbsp;225 mizara ho 244 vondron-karazana. [[Sary:Roselle, Hibiscus sabdariffa, 2014 01.JPG|vignette|212x212px|''[[Hibiscus sabdariffa]]'']] Be dia be izy ireo, indrindra any amin' ny faritra mafana any [[Amerika Atsimo]], fa vitsy kosa ny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]], indrindra fa amin' ny manodidina an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]]. Ny faritra sasany, toa an' i [[Madagasikara]] na ny vondronosy [[Hawaii]], dia manana vndron-karazana sy karazana tsy fahita any ivelany. [[Sary:Theobroma cacao fruit.jpg|vignette|277x277px|''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'']] Anisan' ny karazana manana ny lanjany ara-toekarena ny ''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'' ([[Kakaô (zavamaniry)|hazo kakaô]]) izay mamokatra sôkôla, ny ''[[Gossypium]]'' ([[landihazo]]), ny ''Durio zibethinus'' ary ny ''Abelmoschus esculentus''. Amin' ny zavamaniry fanao haingon-trano sy mahasoa, dia ireto ny be mpahalala: * ny ''[[Hibiscus]]'', vondron-karazana lehibe indrindra, misy karazana miisa 300. * ny ''[[Tilia]]'', misy karazana 45; * ny ''[[Alcea]]''; * ny ''[[Althaea]]''; * ny ''[[Malva]]''; * ny ''[[Adansonia]]'' ([[zaha]] na [[Zaha|reniala]]) karazana 8. == Zana-pianakaviana == [[Sary:Adansonia grandidieri04.jpg|vignette|217x217px|''[[Adansonia grandidieri]]'']] Ny fianakaviana ''Malvaceae'' dia mizara ho zana-pianakaviana sivy: * ''[[Bombacoideae]]'' * ''Brownlowioideae'' * ''Byttnerioideae'' * ''Dombeyoideae'' * ''Grewioideae'' * ''Helicteroideae'' * ''[[Malvoideae]]'' * ''Sterculioideae'' * ''Tilioideae'' == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Feld_mit_reifer_Baumwolle.jpeg|vignette|240x240px|Landihazo na hasy (''[[Gossypium]]'')]] Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'' araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(22</small> <small>Jona 2010)</small>: === A === * ''[[Abelmoschus]]'' Medik. * ''[[Abroma]]'' Jacq. * ''[[Abutilon]]'' Mill. * ''[[Abutilothamnus]]'' Ulbr. * ''[[Acaulimalva]]'' Krapov. * ''[[Acropogon]]'' Schltr. * ''[[Zaha|Adansonia]]'' L. * ''[[Aethiocarpa]]'' Vollesen * ''[[Aguiaria]]'' Ducke * ''[[Alcea]]'' L. * ''[[Allosidastrum]]'' (Hochr.) Krapov., Fryxell & D.M.Bates * ''[[Allowissadula]]'' D.M.Bates * ''[[Althaea]]'' L. * ''[[Alyogyne]]'' Alef. * ''[[Ancistrocarpus]]'' Oliv. * ''[[Anisodontea]]'' C.Presl * ''[[Anoda]]'' Cavanilles * ''[[Anotea]]'' (DC.) Kunth * ''[[Apeiba]]'' Aublet * ''[[Asterophorum]]'' Sprague * ''[[Asterotrichion]]'' Klotzsch * ''[[Astiria]]'' Lindl. * ''[[Ayenia]]'' L. * ''[[Azanza]]'' Alef. === B === * ''[[Bakeridesia]]'' Hochr. * ''[[Bastardia]]'' Kunth * ''Bastardiastrum'' (Rose) D.M.Bates * ''Bastardiopsis'' (K.Schum.) Hassl. * ''Batesimalva'' Fryxell * ''Bernoullia'' Oliv. * ''Berrya'' Roxb. * ''Billieturnera'' Fryxell * ''Blanchetiastrum'' Hassl. * ''Bombacopsis'' Pittier * ''Bombax'' L. * ''Bombycidendron'' Zoll. & Moritzi * ''Boschia'' Korth. * ''Brachychiton'' Schott & Endl. * ''Briquetia'' Hochr. * ''Brownlowia'' Roxb. * ''Burretiodendron'' Rehder * ''Byttneria'' Loefl. === C === * ''Callirhoe'' Nutt. * ''Calyculogygas'' Krapov. * ''Calyptraemalva'' Krapov. * ''Camptostemon'' Mast. * ''Carpodiptera'' Griseb. * ''Catostemma'' Bentham * ''Cavanillesia'' Ruiz & Pavon * ''Ceiba'' Mill. * ''Cenocentrum'' Gagnep. * ''Cephalohibiscus'' Ulbr. * ''Cheirolaena'' Bentham * ''Chiranthodendron'' Larreat. * ''Chorisia'' Kunth * ''Christiana'' DC. * ''Cienfuegosia'' Cavanilles * ''Clappertonia'' Meisn. * ''Codonochlamys'' Ulbr. * ''Coelostegia'' Bentham * ''[[Cola (zavamaniry)|Cola]]'' Schott & Endl. * ''Colona'' Cavanilles * ''Commersonia'' J. R. Forster & G. Forster * ''Corchoropsis'' Siebold & Zuccarini * ''[[Corchorus]]'' L. * ''Corynabutilon'' (K.Schum.) Kearney * ''Cotylonychia'' Stapf * ''Craigia'' W.W.Sm. & W.E.Evans * ''Cristaria'' Cavanilles === D === * ''Decaschistia'' Wight & Arn. * ''Dendrosida'' Fryxell * ''Desplatsia'' Bocq. * ''Dicarpidium'' F.Muell. * ''Dicellostyles'' Bentham * ''Diplodiscus'' Turcz. * ''Dirhamphis'' Krapov. * ''Dombeya'' Cavanilles * ''Duboscia'' Bocq. * ''Durio'' Adans. === E === * ''Eleutherostylis'' Burret * ''Entelea'' R. Brown * ''Eremalche'' Greene * ''Erinocarpus'' Nimmo ex J.Graham * ''Eriolaena'' DC. * ''Eriotheca'' Schott & Endl. * ''Erioxylum'' Rose & Standl. === F === * ''Fioria'' Mattei * ''Firmiana'' Marsili * ''Franciscodendron'' B.Hyland & Steenis * ''Fremontodendron'' Coville * ''Fryxellia'' D.M.Bates === G === * ''Gaya'' Kunth * ''Gilesia'' F.Muell. * ''Glossostemon'' Desf. * ''Glyphaea'' J. D. Hooker * ''Goethalsia'' Pittier * ''Goethea'' Nees * ''Gossypioides'' Skovst. ex J.B.Hutch. * ''[[Gossypium]]'' L. * ''Grewia'' L. * ''Guazuma'' Mill. * ''Guichenotia'' J.Gay * ''Gynatrix'' Alef. * ''Gyranthera'' Pittier === H === * ''Hainania'' Merr. * ''Hampea'' Schltdl. * ''Hannafordia'' F.Muell. * ''Harmsia'' K.Schum. * ''Helicteres'' L. * ''Helicteropsis'' Hochr. * ''Heliocarpus'' L. * ''Helmiopsiella'' Arenes * ''Helmiopsis'' H.Perrier * ''Herissantia'' Medik. * ''Heritiera'' Aiton * ''Hermannia'' L. * ''Herrania'' Goudot * ''Hibiscadelphus'' Rock * ''[[Hibiscus]]'' L. * ''[[Hildegardia]]'' Schott & Endl. * ''Hochreutinera'' Krapov. * ''Hoheria'' A.Cunn. * ''Horsfordia'' A.Gray * ''Howittia'' F.Muell. * ''Huberodendron'' Ducke * ''Humbertianthus'' Hochr. * ''Humbertiella'' Hochr. * ''Hydrogaster'' Kuhlm. === J === * ''Jarandersonia'' Kostermans * ''Julostylis'' Thwaites * ''Jumelleanthus'' Hochr. === K === * ''Kearnemalvastrum'' D.M.Bates * ''Keraudrenia'' J.Gay * ''Kitaibela'' Willd. * ''Kleinhovia'' L. * ''Kokia'' Lewton * ''Kosteletzkya'' C.Presl * ''Kostermansia'' Soegeng * ''Krapovickasia'' Fryxell * ''Kydia'' Roxb. === K === * ''Lagunaria'' (DC.) Reichenbach * ''Lahia'' Hassk. * ''Lasiopetalum'' Sm. * ''Lavatera'' L. * ''Lawrencia'' Hook. * ''Lebronnecia'' Fosberg * ''Leptonychia'' Turcz. * ''Leptonychiopsis'' Ridl. * ''Lopimia'' Mart. * ''Luehea'' Willd. * ''Lueheopsis'' Burret * ''Lysiosepalum'' F.Muell. === M === * ''Macrostelia'' Hochr. * ''Malachra'' L. * ''Malacothamnus'' Greene * ''Malope'' L. * ''Malva'' L. * ''Malvastrum'' A.Gray * ''Malvaviscus'' Fabr. * ''Malvella'' Jaub. & Spach * ''Mansonia'' J.R.Drumm. ex Prain * ''Maxwellia'' Baillon * ''Matisia'' Bonpl. * ''Megatritheca'' Cristobal * ''Megistostegium'' Hochr. * ''Melhania'' Forssk. * ''Melochia'' L. * ''Meximalva'' Fryxell * ''Microcos'' L. * ''Modiola'' Moench * ''Modiolastrum'' K.Schum. * ''Mollia'' Mart. * ''Monteiroa'' Krapov. * ''Montezuma'' DC. * ''Mortoniodendron'' Standl. & Steyerm. * ''Muntingia'' L. === N === * ''Napaea'' L. * ''Neesia'' Blume * ''Neobaclea'' Hochr. * ''Neobrittonia'' Hochr. * ''Neobuchia'' Urb. * ''Neohumbertiella'' Hochr. * ''Neoregnellia'' Urb. * ''Nesogordonia'' Baillon * ''Nototriche'' Turcz. * ''Notoxylinon'' Lewton === O === * ''Ochroma'' Sw. * ''Octolobus'' Welw. === P === * ''Pachira'' Aublet * ''Palaua'' Cavanilles * ''Papuodendron'' C.T.White * ''Paradombeya'' Stapf * ''Paramelhania'' Arenes * ''Patinoa'' Cuatrec. * ''Pavonia'' Cavanilles * ''Peltaea'' (C.Presl) Standl. * ''Pentace'' Hassk. * ''Pentapetes'' L. * ''Pentaplaris'' L.O.Williams & Standl. * ''Periptera'' DC. * ''Perrierophytum'' Hochr. * ''Petenaea'' Lundell * ''Phragmocarpidium'' Krapov. * ''Phragmotheca'' Cuatrec. * ''Phymosia'' Desv. * ''Pimia'' Seem. * ''Pityranthe'' Thwaites * ''Plagianthus'' J. R. Forster & G. Forster * ''Pseudabutilon'' R.E.Fr. * ''Pseudobombax'' Dugand * ''Pseudocorchorus'' Capuron * ''Pterocymbium'' R. Brown * ''Pterospermum'' Schreb. * ''Pterygota'' Schott & Endl. === Q === * ''Quararibea'' Aublet * ''Radyera'' Bullock * ''Rayleya'' Cristobal * ''Reevesia'' Lindl. * ''Rhodognaphalon'' (Ulbr.) Roberty * ''Rhynchosida'' Fryxell * ''Robinsonella'' Rose & Baker f. * ''Rojasimalva'' Fryxell * ''Ruizia'' Cavanilles * ''Rulingia'' R. Brown === S === * ''Scaphium'' Schott & Endl. * ''Scaphopetalum'' Mast. * ''Schoutenia'' Korth. * ''Scleronema'' Bentham * ''Senra'' Cavanilles * ''Septotheca'' Ulbr. * ''Seringia'' J.Gay * ''Sicrea'' (Pierre) Hallier f. * ''[[Sida (zavamaniry)|Sida]]'' L. * ''Sidalcea'' A.Gray * ''Sparrmannia'' L.f. * ''Sphaeralcea'' A.St.-Hil. * ''Sterculia'' L. * ''Symphyochlamys'' Gurke === T === * ''Tarasa'' Phil. * ''Tetralix'' Griseb. * ''Tetrasida'' Ulbr. * ''[[Theobroma]]'' L. * ''Thespesia'' Sol. ex Correa * ''Thespesiopsis'' Exell & Hillc. * ''Thomasia'' J.Gay * ''Tilia'' L. * ''Trichospermum'' Blume * ''Triplochiton'' K.Schum. * ''Triplochlamys'' Ulbr. * ''Triumfetta'' L. * ''Trochetia'' DC. * ''Trochetiopsis'' Marais === U === * ''Ulbrichia'' Urb. * ''Ungeria'' Schott & Endl. * ''Urena'' L. * ''Urocarpidium'' Ulbr. === V === * ''Vasivaea'' Baillon === W === * ''Waltheria'' L. * ''Wercklea'' Pittier & Standl. * ''Westphalina'' A.Robyns & Bamps * ''Wilhelminia'' Hochr. * ''Wissadula'' Medik. === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === Hita betsaka eto [[Madagasikara]] ny karazana sy ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''Malvaceae'', anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''Abelmoschus'' * ''Abutilon'' * ''Adansonia'' * ''Byttneria'' * ''Ceiba'' * ''Corchorus'' * ''Dombeya'' * ''Gossypium'' * ''Grewia'' * ''Helmiopsiella'' * ''Helmiopsis'' * ''Hermannia'' * ''Hibiscus'' * ''Humbertiella'' * ''Kosteletzkya'' * ''Macrostelia'' * ''Malva'' * ''Megistostegium'' * ''Melhania'' * ''Melochia'' * ''Microcos'' * ''Nesogordonia'' * ''Pachira'' * ''Pavonia'' * ''Perrierophytum'' * ''Sida'' * ''Sterculia'' * ''Theobroma'' * ''Thespesia'' * ''Triumfetta'' * ''Urena'' * ''Waltheria'' * ''Wissadula'' == Jereo koa == * [[Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Malvaceae|Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'']] * ''[[Bombacaceae]]'' * ''[[Sterculiaceae]]'' * ''[[Tiliaceae]]'' i1m8ub9b6kig6xgyrtpnsc5cl83rtbh 1136106 1136103 2026-04-23T14:34:19Z Thelezifor 15140 1136106 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malvaceae - Althaea cannabina.JPG|vignette|408x408px|''Althaea cannabina'']] Ny '''''Malvaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Malvales]], hita amin' ny faritra maro eto amin' izao tontolo izao (any amin' ny faritra tena mangatsiaka ihany no tsy ahitana azy), izay mety hiseho amin' ny endrika [[kirihitra]], [[hazobotry]] ary [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] isan-taona na maharitra, mahalana raha [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ahitana karazana 4&nbsp;225 mizara ho 244 vondron-karazana. [[Sary:Roselle, Hibiscus sabdariffa, 2014 01.JPG|vignette|212x212px|''[[Hibiscus sabdariffa]]'']] Be dia be izy ireo, indrindra any amin' ny faritra mafana any [[Amerika Atsimo]], fa vitsy kosa ny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]], indrindra fa amin' ny manodidina an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]]. Ny faritra sasany, toa an' i [[Madagasikara]] na ny vondronosy [[Hawaii]], dia manana vndron-karazana sy karazana tsy fahita any ivelany. [[Sary:Theobroma cacao fruit.jpg|vignette|277x277px|''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'']] Anisan' ny karazana manana ny lanjany ara-toekarena ny ''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'' ([[Kakaô (zavamaniry)|hazo kakaô]]) izay mamokatra sôkôla, ny ''[[Gossypium]]'' ([[landihazo]]), ny ''Durio zibethinus'' ary ny ''Abelmoschus esculentus''. Amin' ny zavamaniry fanao haingon-trano sy mahasoa, dia ireto ny be mpahalala: * ny ''[[Hibiscus]]'', vondron-karazana lehibe indrindra, misy karazana miisa 300. * ny ''[[Tilia]]'', misy karazana 45; * ny ''[[Alcea]]''; * ny ''[[Althaea]]''; * ny ''[[Malva]]''; * ny ''[[Adansonia]]'' ([[zaha]] na [[Zaha|reniala]]) karazana 8. == Zana-pianakaviana == [[Sary:Adansonia grandidieri04.jpg|vignette|217x217px|''[[Adansonia grandidieri]]'']] Ny fianakaviana ''Malvaceae'' dia mizara ho zana-pianakaviana sivy: * ''[[Bombacoideae]]'' * ''Brownlowioideae'' * ''Byttnerioideae'' * ''Dombeyoideae'' * ''Grewioideae'' * ''Helicteroideae'' * ''[[Malvoideae]]'' * ''Sterculioideae'' * ''Tilioideae'' == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Feld_mit_reifer_Baumwolle.jpeg|vignette|240x240px|Landihazo na hasy (''[[Gossypium]]'')]] Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'' araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(22</small> <small>Jona 2010)</small>: === A === * ''[[Abelmoschus]]'' Medik. * ''[[Abroma]]'' Jacq. * ''[[Abutilon]]'' Mill. * ''[[Abutilothamnus]]'' Ulbr. * ''[[Acaulimalva]]'' Krapov. * ''[[Acropogon]]'' Schltr. * ''[[Zaha|Adansonia]]'' L. * ''[[Aethiocarpa]]'' Vollesen * ''[[Aguiaria]]'' Ducke * ''[[Alcea]]'' L. * ''[[Allosidastrum]]'' (Hochr.) Krapov., Fryxell & D.M.Bates * ''[[Allowissadula]]'' D.M.Bates * ''[[Althaea]]'' L. * ''[[Alyogyne]]'' Alef. * ''[[Ancistrocarpus]]'' Oliv. * ''[[Anisodontea]]'' C.Presl * ''[[Anoda]]'' Cavanilles * ''[[Anotea]]'' (DC.) Kunth * ''[[Apeiba]]'' Aublet * ''[[Asterophorum]]'' Sprague * ''[[Asterotrichion]]'' Klotzsch * ''[[Astiria]]'' Lindl. * ''[[Ayenia]]'' L. * ''[[Azanza]]'' Alef. === B === * ''[[Bakeridesia]]'' Hochr. * ''[[Bastardia]]'' Kunth * ''Bastardiastrum'' (Rose) D.M.Bates * ''Bastardiopsis'' (K.Schum.) Hassl. * ''Batesimalva'' Fryxell * ''Bernoullia'' Oliv. * ''Berrya'' Roxb. * ''Billieturnera'' Fryxell * ''Blanchetiastrum'' Hassl. * ''Bombacopsis'' Pittier * ''Bombax'' L. * ''Bombycidendron'' Zoll. & Moritzi * ''Boschia'' Korth. * ''Brachychiton'' Schott & Endl. * ''Briquetia'' Hochr. * ''Brownlowia'' Roxb. * ''Burretiodendron'' Rehder * ''Byttneria'' Loefl. === C === * ''Callirhoe'' Nutt. * ''Calyculogygas'' Krapov. * ''Calyptraemalva'' Krapov. * ''Camptostemon'' Mast. * ''Carpodiptera'' Griseb. * ''Catostemma'' Bentham * ''Cavanillesia'' Ruiz & Pavon * ''Ceiba'' Mill. * ''Cenocentrum'' Gagnep. * ''Cephalohibiscus'' Ulbr. * ''Cheirolaena'' Bentham * ''Chiranthodendron'' Larreat. * ''Chorisia'' Kunth * ''Christiana'' DC. * ''Cienfuegosia'' Cavanilles * ''Clappertonia'' Meisn. * ''Codonochlamys'' Ulbr. * ''Coelostegia'' Bentham * ''[[Cola (zavamaniry)|Cola]]'' Schott & Endl. * ''Colona'' Cavanilles * ''Commersonia'' J. R. Forster & G. Forster * ''Corchoropsis'' Siebold & Zuccarini * ''[[Corchorus]]'' L. * ''Corynabutilon'' (K.Schum.) Kearney * ''Cotylonychia'' Stapf * ''Craigia'' W.W.Sm. & W.E.Evans * ''Cristaria'' Cavanilles === D === * ''Decaschistia'' Wight & Arn. * ''Dendrosida'' Fryxell * ''Desplatsia'' Bocq. * ''Dicarpidium'' F.Muell. * ''Dicellostyles'' Bentham * ''Diplodiscus'' Turcz. * ''Dirhamphis'' Krapov. * ''Dombeya'' Cavanilles * ''Duboscia'' Bocq. * ''Durio'' Adans. === E === * ''Eleutherostylis'' Burret * ''Entelea'' R. Brown * ''Eremalche'' Greene * ''Erinocarpus'' Nimmo ex J.Graham * ''Eriolaena'' DC. * ''Eriotheca'' Schott & Endl. * ''Erioxylum'' Rose & Standl. === F === * ''Fioria'' Mattei * ''Firmiana'' Marsili * ''Franciscodendron'' B.Hyland & Steenis * ''Fremontodendron'' Coville * ''Fryxellia'' D.M.Bates === G === * ''Gaya'' Kunth * ''Gilesia'' F.Muell. * ''Glossostemon'' Desf. * ''Glyphaea'' J. D. Hooker * ''Goethalsia'' Pittier * ''Goethea'' Nees * ''Gossypioides'' Skovst. ex J.B.Hutch. * ''[[Gossypium]]'' L. * ''Grewia'' L. * ''Guazuma'' Mill. * ''Guichenotia'' J.Gay * ''Gynatrix'' Alef. * ''Gyranthera'' Pittier === H === * ''Hainania'' Merr. * ''Hampea'' Schltdl. * ''Hannafordia'' F.Muell. * ''Harmsia'' K.Schum. * ''Helicteres'' L. * ''Helicteropsis'' Hochr. * ''Heliocarpus'' L. * ''Helmiopsiella'' Arenes * ''Helmiopsis'' H.Perrier * ''Herissantia'' Medik. * ''Heritiera'' Aiton * ''Hermannia'' L. * ''Herrania'' Goudot * ''Hibiscadelphus'' Rock * ''[[Hibiscus]]'' L. * ''[[Hildegardia]]'' Schott & Endl. * ''Hochreutinera'' Krapov. * ''Hoheria'' A.Cunn. * ''Horsfordia'' A.Gray * ''Howittia'' F.Muell. * ''Huberodendron'' Ducke * ''Humbertianthus'' Hochr. * ''Humbertiella'' Hochr. * ''Hydrogaster'' Kuhlm. === J === * ''Jarandersonia'' Kostermans * ''Julostylis'' Thwaites * ''Jumelleanthus'' Hochr. === K === * ''Kearnemalvastrum'' D.M.Bates * ''Keraudrenia'' J.Gay * ''Kitaibela'' Willd. * ''Kleinhovia'' L. * ''Kokia'' Lewton * ''Kosteletzkya'' C.Presl * ''Kostermansia'' Soegeng * ''Krapovickasia'' Fryxell * ''Kydia'' Roxb. === K === * ''Lagunaria'' (DC.) Reichenbach * ''Lahia'' Hassk. * ''Lasiopetalum'' Sm. * ''Lavatera'' L. * ''Lawrencia'' Hook. * ''Lebronnecia'' Fosberg * ''Leptonychia'' Turcz. * ''Leptonychiopsis'' Ridl. * ''Lopimia'' Mart. * ''Luehea'' Willd. * ''Lueheopsis'' Burret * ''Lysiosepalum'' F.Muell. === M === * ''Macrostelia'' Hochr. * ''Malachra'' L. * ''Malacothamnus'' Greene * ''Malope'' L. * ''Malva'' L. * ''Malvastrum'' A.Gray * ''Malvaviscus'' Fabr. * ''Malvella'' Jaub. & Spach * ''Mansonia'' J.R.Drumm. ex Prain * ''Maxwellia'' Baillon * ''Matisia'' Bonpl. * ''Megatritheca'' Cristobal * ''Megistostegium'' Hochr. * ''Melhania'' Forssk. * ''Melochia'' L. * ''Meximalva'' Fryxell * ''Microcos'' L. * ''Modiola'' Moench * ''Modiolastrum'' K.Schum. * ''Mollia'' Mart. * ''Monteiroa'' Krapov. * ''Montezuma'' DC. * ''Mortoniodendron'' Standl. & Steyerm. * ''Muntingia'' L. === N === * ''Napaea'' L. * ''Neesia'' Blume * ''Neobaclea'' Hochr. * ''Neobrittonia'' Hochr. * ''Neobuchia'' Urb. * ''Neohumbertiella'' Hochr. * ''Neoregnellia'' Urb. * ''Nesogordonia'' Baillon * ''Nototriche'' Turcz. * ''Notoxylinon'' Lewton === O === * ''Ochroma'' Sw. * ''Octolobus'' Welw. === P === * ''Pachira'' Aublet * ''Palaua'' Cavanilles * ''Papuodendron'' C.T.White * ''Paradombeya'' Stapf * ''Paramelhania'' Arenes * ''Patinoa'' Cuatrec. * ''Pavonia'' Cavanilles * ''Peltaea'' (C.Presl) Standl. * ''Pentace'' Hassk. * ''Pentapetes'' L. * ''Pentaplaris'' L.O.Williams & Standl. * ''Periptera'' DC. * ''Perrierophytum'' Hochr. * ''Petenaea'' Lundell * ''Phragmocarpidium'' Krapov. * ''Phragmotheca'' Cuatrec. * ''Phymosia'' Desv. * ''Pimia'' Seem. * ''Pityranthe'' Thwaites * ''Plagianthus'' J. R. Forster & G. Forster * ''Pseudabutilon'' R.E.Fr. * ''Pseudobombax'' Dugand * ''Pseudocorchorus'' Capuron * ''Pterocymbium'' R. Brown * ''Pterospermum'' Schreb. * ''Pterygota'' Schott & Endl. === Q === * ''Quararibea'' Aublet * ''Radyera'' Bullock * ''Rayleya'' Cristobal * ''Reevesia'' Lindl. * ''Rhodognaphalon'' (Ulbr.) Roberty * ''Rhynchosida'' Fryxell * ''Robinsonella'' Rose & Baker f. * ''Rojasimalva'' Fryxell * ''Ruizia'' Cavanilles * ''Rulingia'' R. Brown === S === * ''Scaphium'' Schott & Endl. * ''Scaphopetalum'' Mast. * ''Schoutenia'' Korth. * ''Scleronema'' Bentham * ''Senra'' Cavanilles * ''Septotheca'' Ulbr. * ''Seringia'' J.Gay * ''Sicrea'' (Pierre) Hallier f. * ''[[Sida (zavamaniry)|Sida]]'' L. * ''Sidalcea'' A.Gray * ''Sparrmannia'' L.f. * ''Sphaeralcea'' A.St.-Hil. * ''Sterculia'' L. * ''Symphyochlamys'' Gurke === T === * ''Tarasa'' Phil. * ''Tetralix'' Griseb. * ''Tetrasida'' Ulbr. * ''[[Theobroma]]'' L. * ''Thespesia'' Sol. ex Correa * ''Thespesiopsis'' Exell & Hillc. * ''Thomasia'' J.Gay * ''Tilia'' L. * ''Trichospermum'' Blume * ''Triplochiton'' K.Schum. * ''Triplochlamys'' Ulbr. * ''Triumfetta'' L. * ''Trochetia'' DC. * ''Trochetiopsis'' Marais === U === * ''Ulbrichia'' Urb. * ''Ungeria'' Schott & Endl. * ''Urena'' L. * ''Urocarpidium'' Ulbr. === V === * ''Vasivaea'' Baillon === W === * ''Waltheria'' L. * ''Wercklea'' Pittier & Standl. * ''Westphalina'' A.Robyns & Bamps * ''Wilhelminia'' Hochr. * ''Wissadula'' Medik. === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === Hita betsaka eto [[Madagasikara]] ny karazana sy ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''Malvaceae'', anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''Abelmoschus'' * ''Abutilon'' * ''Adansonia'' * ''Byttneria'' * ''Ceiba'' * ''Corchorus'' * ''Dombeya'' * ''Gossypium'' * ''Grewia'' * ''Grewia'' * ''Helmiopsiella'' * ''Helmiopsis'' * ''Heritiera'' * ''Hermannia'' * ''Hibiscus'' * ''Hildegardia'' * ''Humbertiella'' * ''Kosteletzkya'' * ''Macrostelia'' * ''Malva'' * ''Megistostegium'' * ''Melhania'' * ''Melochia'' * ''Microcos'' * ''Nesogordonia'' * ''Pachira'' * ''Pavonia'' * ''Perrierophytum'' * ''Perrierophytum'' * ''Pterygota'' * ''Sida'' * ''Sterculia'' * ''Theobroma'' * ''Thespesia'' * ''Triumfetta'' * ''Urena'' * ''Waltheria'' * ''Wissadula'' == Jereo koa == * [[Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Malvaceae|Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'']] * ''[[Bombacaceae]]'' * ''[[Sterculiaceae]]'' * ''[[Tiliaceae]]'' kqcdzuyqkrfut1rha2nmqp7h5i9wy7y 1136108 1136106 2026-04-23T14:50:34Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1136108 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malvaceae - Althaea cannabina.JPG|vignette|408x408px|''Althaea cannabina'']] Ny '''''Malvaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Malvales]], hita amin' ny faritra maro eto amin' izao tontolo izao (any amin' ny faritra tena mangatsiaka ihany no tsy ahitana azy), izay mety hiseho amin' ny endrika [[kirihitra]], [[hazobotry]] ary [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] isan-taona na maharitra, mahalana raha [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ahitana karazana 4&nbsp;225 mizara ho 244 vondron-karazana. [[Sary:Roselle, Hibiscus sabdariffa, 2014 01.JPG|vignette|212x212px|''[[Hibiscus sabdariffa]]'']] Be dia be izy ireo, indrindra any amin' ny faritra mafana any [[Amerika Atsimo]], fa vitsy kosa ny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]], indrindra fa amin' ny manodidina an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]]. Ny faritra sasany, toa an' i [[Madagasikara]] na ny vondronosy [[Hawaii]], dia manana vndron-karazana sy karazana tsy fahita any ivelany. [[Sary:Theobroma cacao fruit.jpg|vignette|277x277px|''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'']] Anisan' ny karazana manana ny lanjany ara-toekarena ny ''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'' ([[Kakaô (zavamaniry)|hazo kakaô]]) izay mamokatra sôkôla, ny ''[[Gossypium]]'' ([[landihazo]]), ny ''Durio zibethinus'' ary ny ''Abelmoschus esculentus''. Amin' ny zavamaniry fanao haingon-trano sy mahasoa, dia ireto ny be mpahalala: * ny ''[[Hibiscus]]'', vondron-karazana lehibe indrindra, misy karazana miisa 300. * ny ''[[Tilia]]'', misy karazana 45; * ny ''[[Alcea]]''; * ny ''[[Althaea]]''; * ny ''[[Malva]]''; * ny ''[[Adansonia]]'' ([[zaha]] na [[Zaha|reniala]]) karazana 8. == Zana-pianakaviana == Ny fianakaviana ''Malvaceae'' dia mizara ho zana-pianakaviana sivy: * ''[[Bombacoideae]]'' * ''Brownlowioideae'' * ''Byttnerioideae'' * ''Dombeyoideae'' * ''Grewioideae'' * ''Helicteroideae'' * ''[[Malvoideae]]'' * ''Sterculioideae'' * ''Tilioideae'' == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Feld_mit_reifer_Baumwolle.jpeg|vignette|240x240px|Landihazo na hasy (''[[Gossypium]]'')]] Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'' araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(22</small> <small>Jona 2010)</small>: === A === * ''[[Abelmoschus]]'' Medik. * ''[[Abroma]]'' Jacq. * ''[[Abutilon]]'' Mill. * ''[[Abutilothamnus]]'' Ulbr. * ''[[Acaulimalva]]'' Krapov. * ''[[Acropogon]]'' Schltr. * ''[[Zaha|Adansonia]]'' L. * ''[[Aethiocarpa]]'' Vollesen * ''[[Aguiaria]]'' Ducke * ''[[Alcea]]'' L. * ''[[Allosidastrum]]'' (Hochr.) Krapov., Fryxell & D.M.Bates * ''[[Allowissadula]]'' D.M.Bates * ''[[Althaea]]'' L. * ''[[Alyogyne]]'' Alef. * ''[[Ancistrocarpus]]'' Oliv. * ''[[Anisodontea]]'' C.Presl * ''[[Anoda]]'' Cavanilles * ''[[Anotea]]'' (DC.) Kunth * ''[[Apeiba]]'' Aublet * ''[[Asterophorum]]'' Sprague * ''[[Asterotrichion]]'' Klotzsch * ''[[Astiria]]'' Lindl. * ''[[Ayenia]]'' L. * ''[[Azanza]]'' Alef. === B === * ''[[Bakeridesia]]'' Hochr. * ''[[Bastardia]]'' Kunth * ''Bastardiastrum'' (Rose) D.M.Bates * ''Bastardiopsis'' (K.Schum.) Hassl. * ''Batesimalva'' Fryxell * ''Bernoullia'' Oliv. * ''Berrya'' Roxb. * ''Billieturnera'' Fryxell * ''Blanchetiastrum'' Hassl. * ''Bombacopsis'' Pittier * ''Bombax'' L. * ''Bombycidendron'' Zoll. & Moritzi * ''Boschia'' Korth. * ''Brachychiton'' Schott & Endl. * ''Briquetia'' Hochr. * ''Brownlowia'' Roxb. * ''Burretiodendron'' Rehder * ''Byttneria'' Loefl. === C === * ''Callirhoe'' Nutt. * ''Calyculogygas'' Krapov. * ''Calyptraemalva'' Krapov. * ''Camptostemon'' Mast. * ''Carpodiptera'' Griseb. * ''Catostemma'' Bentham * ''Cavanillesia'' Ruiz & Pavon * ''Ceiba'' Mill. * ''Cenocentrum'' Gagnep. * ''Cephalohibiscus'' Ulbr. * ''Cheirolaena'' Bentham * ''Chiranthodendron'' Larreat. * ''Chorisia'' Kunth * ''Christiana'' DC. * ''Cienfuegosia'' Cavanilles * ''Clappertonia'' Meisn. * ''Codonochlamys'' Ulbr. * ''Coelostegia'' Bentham * ''[[Cola (zavamaniry)|Cola]]'' Schott & Endl. * ''Colona'' Cavanilles * ''Commersonia'' J. R. Forster & G. Forster * ''Corchoropsis'' Siebold & Zuccarini * ''[[Corchorus]]'' L. * ''Corynabutilon'' (K.Schum.) Kearney * ''Cotylonychia'' Stapf * ''Craigia'' W.W.Sm. & W.E.Evans * ''Cristaria'' Cavanilles === D === * ''Decaschistia'' Wight & Arn. * ''Dendrosida'' Fryxell * ''Desplatsia'' Bocq. * ''Dicarpidium'' F.Muell. * ''Dicellostyles'' Bentham * ''Diplodiscus'' Turcz. * ''Dirhamphis'' Krapov. * ''Dombeya'' Cavanilles * ''Duboscia'' Bocq. * ''Durio'' Adans. === E === * ''Eleutherostylis'' Burret * ''Entelea'' R. Brown * ''Eremalche'' Greene * ''Erinocarpus'' Nimmo ex J.Graham * ''Eriolaena'' DC. * ''Eriotheca'' Schott & Endl. * ''Erioxylum'' Rose & Standl. === F === * ''Fioria'' Mattei * ''Firmiana'' Marsili * ''Franciscodendron'' B.Hyland & Steenis * ''Fremontodendron'' Coville * ''Fryxellia'' D.M.Bates === G === * ''Gaya'' Kunth * ''Gilesia'' F.Muell. * ''Glossostemon'' Desf. * ''Glyphaea'' J. D. Hooker * ''Goethalsia'' Pittier * ''Goethea'' Nees * ''Gossypioides'' Skovst. ex J.B.Hutch. * ''[[Gossypium]]'' L. * ''Grewia'' L. * ''Guazuma'' Mill. * ''Guichenotia'' J.Gay * ''Gynatrix'' Alef. * ''Gyranthera'' Pittier === H === * ''Hainania'' Merr. * ''Hampea'' Schltdl. * ''Hannafordia'' F.Muell. * ''Harmsia'' K.Schum. * ''Helicteres'' L. * ''Helicteropsis'' Hochr. * ''Heliocarpus'' L. * ''Helmiopsiella'' Arenes * ''Helmiopsis'' H.Perrier * ''Herissantia'' Medik. * ''Heritiera'' Aiton * ''Hermannia'' L. * ''Herrania'' Goudot * ''Hibiscadelphus'' Rock * ''[[Hibiscus]]'' L. * ''[[Hildegardia]]'' Schott & Endl. * ''Hochreutinera'' Krapov. * ''Hoheria'' A.Cunn. * ''Horsfordia'' A.Gray * ''Howittia'' F.Muell. * ''Huberodendron'' Ducke * ''Humbertianthus'' Hochr. * ''Humbertiella'' Hochr. * ''Hydrogaster'' Kuhlm. === J === * ''Jarandersonia'' Kostermans * ''Julostylis'' Thwaites * ''Jumelleanthus'' Hochr. === K === * ''Kearnemalvastrum'' D.M.Bates * ''Keraudrenia'' J.Gay * ''Kitaibela'' Willd. * ''Kleinhovia'' L. * ''Kokia'' Lewton * ''Kosteletzkya'' C.Presl * ''Kostermansia'' Soegeng * ''Krapovickasia'' Fryxell * ''Kydia'' Roxb. === K === * ''Lagunaria'' (DC.) Reichenbach * ''Lahia'' Hassk. * ''Lasiopetalum'' Sm. * ''Lavatera'' L. * ''Lawrencia'' Hook. * ''Lebronnecia'' Fosberg * ''Leptonychia'' Turcz. * ''Leptonychiopsis'' Ridl. * ''Lopimia'' Mart. * ''Luehea'' Willd. * ''Lueheopsis'' Burret * ''Lysiosepalum'' F.Muell. === M === * ''Macrostelia'' Hochr. * ''Malachra'' L. * ''Malacothamnus'' Greene * ''Malope'' L. * ''Malva'' L. * ''Malvastrum'' A.Gray * ''Malvaviscus'' Fabr. * ''Malvella'' Jaub. & Spach * ''Mansonia'' J.R.Drumm. ex Prain * ''Maxwellia'' Baillon * ''Matisia'' Bonpl. * ''Megatritheca'' Cristobal * ''Megistostegium'' Hochr. * ''Melhania'' Forssk. * ''Melochia'' L. * ''Meximalva'' Fryxell * ''Microcos'' L. * ''Modiola'' Moench * ''Modiolastrum'' K.Schum. * ''Mollia'' Mart. * ''Monteiroa'' Krapov. * ''Montezuma'' DC. * ''Mortoniodendron'' Standl. & Steyerm. * ''Muntingia'' L. === N === * ''Napaea'' L. * ''Neesia'' Blume * ''Neobaclea'' Hochr. * ''Neobrittonia'' Hochr. * ''Neobuchia'' Urb. * ''Neohumbertiella'' Hochr. * ''Neoregnellia'' Urb. * ''Nesogordonia'' Baillon * ''Nototriche'' Turcz. * ''Notoxylinon'' Lewton === O === * ''Ochroma'' Sw. * ''Octolobus'' Welw. === P === * ''Pachira'' Aublet * ''Palaua'' Cavanilles * ''Papuodendron'' C.T.White * ''Paradombeya'' Stapf * ''Paramelhania'' Arenes * ''Patinoa'' Cuatrec. * ''Pavonia'' Cavanilles * ''Peltaea'' (C.Presl) Standl. * ''Pentace'' Hassk. * ''Pentapetes'' L. * ''Pentaplaris'' L.O.Williams & Standl. * ''Periptera'' DC. * ''Perrierophytum'' Hochr. * ''Petenaea'' Lundell * ''Phragmocarpidium'' Krapov. * ''Phragmotheca'' Cuatrec. * ''Phymosia'' Desv. * ''Pimia'' Seem. * ''Pityranthe'' Thwaites * ''Plagianthus'' J. R. Forster & G. Forster * ''Pseudabutilon'' R.E.Fr. * ''Pseudobombax'' Dugand * ''Pseudocorchorus'' Capuron * ''Pterocymbium'' R. Brown * ''Pterospermum'' Schreb. * ''Pterygota'' Schott & Endl. === Q === * ''Quararibea'' Aublet * ''Radyera'' Bullock * ''Rayleya'' Cristobal * ''Reevesia'' Lindl. * ''Rhodognaphalon'' (Ulbr.) Roberty * ''Rhynchosida'' Fryxell * ''Robinsonella'' Rose & Baker f. * ''Rojasimalva'' Fryxell * ''Ruizia'' Cavanilles * ''Rulingia'' R. Brown === S === * ''Scaphium'' Schott & Endl. * ''Scaphopetalum'' Mast. * ''Schoutenia'' Korth. * ''Scleronema'' Bentham * ''Senra'' Cavanilles * ''Septotheca'' Ulbr. * ''Seringia'' J.Gay * ''Sicrea'' (Pierre) Hallier f. * ''[[Sida (zavamaniry)|Sida]]'' L. * ''Sidalcea'' A.Gray * ''Sparrmannia'' L.f. * ''Sphaeralcea'' A.St.-Hil. * ''Sterculia'' L. * ''Symphyochlamys'' Gurke === T === * ''Tarasa'' Phil. * ''Tetralix'' Griseb. * ''Tetrasida'' Ulbr. * ''[[Theobroma]]'' L. * ''Thespesia'' Sol. ex Correa * ''Thespesiopsis'' Exell & Hillc. * ''Thomasia'' J.Gay * ''Tilia'' L. * ''Trichospermum'' Blume * ''Triplochiton'' K.Schum. * ''Triplochlamys'' Ulbr. * ''Triumfetta'' L. * ''Trochetia'' DC. * ''Trochetiopsis'' Marais === U === * ''Ulbrichia'' Urb. * ''Ungeria'' Schott & Endl. * ''Urena'' L. * ''Urocarpidium'' Ulbr. === V === * ''Vasivaea'' Baillon === W === * ''Waltheria'' L. * ''Wercklea'' Pittier & Standl. * ''Westphalina'' A.Robyns & Bamps * ''Wilhelminia'' Hochr. * ''Wissadula'' Medik. === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === [[Sary:Adansonia grandidieri04.jpg|vignette|259x259px|''[[Adansonia grandidieri]]'']] Hita betsaka eto [[Madagasikara]] ny karazana sy ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''Malvaceae'', anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''[[Abelmoschus]]'' * ''[[Abutilon]]'' * ''[[Adansonia]]'' * ''[[Byttneria]]'' * ''[[Ceiba]]'' * ''[[Corchorus]]'' * ''[[Dombeya]]'' * ''[[Gossypium]]'' * ''[[Grewia]]'' * ''[[Helmiopsiella]]'' * ''[[Helmiopsis]]'' * ''[[Heritiera]]'' * ''[[Hermannia]]'' * ''[[Hibiscus]]'' * ''[[Hildegardia]]'' * ''[[Humbertiella]]'' * ''[[Kosteletzkya]]'' * ''[[Macrostelia]]'' * ''[[Malva]]'' * ''[[Megistostegium]]'' * ''[[Melhania]]'' * ''[[Melochia]]'' * ''[[Microcos]]'' * ''[[Nesogordonia]]'' * ''[[Pachira]]'' * ''[[Pavonia]]'' * ''[[Perrierophytum]]'' * [[Pterygota (zavamaniry)|''Pterygota'' (zavamaniry)]] * [[Sida (zavamaniry)|''Sida'' (zavamaniry)]] * ''[[Sterculia]]'' * ''[[Theobroma]]'' * ''[[Thespesia]]'' * ''[[Triumfetta]]'' * ''[[Urena]]'' * ''[[Waltheria]]'' * ''[[Wissadula]]'' == Jereo koa == * [[Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Malvaceae|Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'']] * ''[[Bombacaceae]]'' * ''[[Sterculiaceae]]'' * ''[[Tiliaceae]]'' 6auwzmvu3obdc1znhmwbt9w6xmc7w2c 1136118 1136108 2026-04-23T18:35:50Z Thelezifor 15140 1136118 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malvaceae - Althaea cannabina.JPG|vignette|408x408px|''Althaea cannabina'']] Ny '''''Malvaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Malvales]], hita amin' ny faritra maro eto amin' izao tontolo izao (any amin' ny faritra tena mangatsiaka ihany no tsy ahitana azy), izay mety hiseho amin' ny endrika [[kirihitra]], [[hazobotry]] ary [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] isan-taona na maharitra, mahalana raha [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ahitana karazana 4&nbsp;225 mizara ho 244 vondron-karazana. [[Sary:Roselle, Hibiscus sabdariffa, 2014 01.JPG|vignette|212x212px|''[[Hibiscus sabdariffa]]'']] Be dia be izy ireo, indrindra any amin' ny faritra mafana any [[Amerika Atsimo]], fa vitsy kosa ny any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]], indrindra fa amin' ny manodidina an' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]]. Ny faritra sasany, toa an' i [[Madagasikara]] na ny vondronosy [[Hawaii]], dia manana vndron-karazana sy karazana tsy fahita any ivelany. [[Sary:Theobroma cacao fruit.jpg|vignette|277x277px|''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'']] Anisan' ny karazana manana ny lanjany ara-toekarena ny ''[[Kakaô (zavamaniry)|Theobroma cacao]]'' ([[Kakaô (zavamaniry)|hazo kakaô]]) izay mamokatra sôkôla, ny ''[[Gossypium]]'' ([[landihazo]]), ny ''Durio zibethinus'' ary ny ''Abelmoschus esculentus''. Amin' ny zavamaniry fanao haingon-trano sy mahasoa, dia ireto ny be mpahalala: * ny ''[[Hibiscus]]'', vondron-karazana lehibe indrindra, misy karazana miisa 300. * ny ''[[Tilia]]'', misy karazana 45; * ny ''[[Alcea]]''; * ny ''[[Althaea]]''; * ny ''[[Malva]]''; * ny ''[[Adansonia]]'' ([[zaha]] na [[Zaha|reniala]]) karazana 8. == Zana-pianakaviana == Ny fianakaviana ''Malvaceae'' dia mizara ho zana-pianakaviana sivy: * ''[[Bombacoideae]]'' * ''Brownlowioideae'' * ''Byttnerioideae'' * ''Dombeyoideae'' * ''Grewioideae'' * ''Helicteroideae'' * ''[[Malvoideae]]'' * ''Sterculioideae'' * ''Tilioideae'' == Lisitry ny vondron-karazana == [[Sary:Feld_mit_reifer_Baumwolle.jpeg|vignette|240x240px|Landihazo na hasy (''[[Gossypium]]'')]] Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'' araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(22</small> <small>Jona 2010)</small>: === A === * ''[[Abelmoschus]]'' Medik. * ''[[Abroma]]'' Jacq. * ''[[Abutilon]]'' Mill. * ''[[Abutilothamnus]]'' Ulbr. * ''[[Acaulimalva]]'' Krapov. * ''[[Acropogon]]'' Schltr. * ''[[Zaha|Adansonia]]'' L. * ''[[Aethiocarpa]]'' Vollesen * ''[[Aguiaria]]'' Ducke * ''[[Alcea]]'' L. * ''[[Allosidastrum]]'' (Hochr.) Krapov., Fryxell & D.M.Bates * ''[[Allowissadula]]'' D.M.Bates * ''[[Althaea]]'' L. * ''[[Alyogyne]]'' Alef. * ''[[Ancistrocarpus]]'' Oliv. * ''[[Anisodontea]]'' C.Presl * ''[[Anoda]]'' Cavanilles * ''[[Anotea]]'' (DC.) Kunth * ''[[Apeiba]]'' Aublet * ''[[Asterophorum]]'' Sprague * ''[[Asterotrichion]]'' Klotzsch * ''[[Astiria]]'' Lindl. * ''[[Ayenia]]'' L. * ''[[Azanza]]'' Alef. === B === * ''[[Bakeridesia]]'' Hochr. * ''[[Bastardia]]'' Kunth * ''Bastardiastrum'' (Rose) D.M.Bates * ''Bastardiopsis'' (K.Schum.) Hassl. * ''Batesimalva'' Fryxell * ''Bernoullia'' Oliv. * ''Berrya'' Roxb. * ''Billieturnera'' Fryxell * ''Blanchetiastrum'' Hassl. * ''Bombacopsis'' Pittier * ''Bombax'' L. * ''Bombycidendron'' Zoll. & Moritzi * ''Boschia'' Korth. * ''Brachychiton'' Schott & Endl. * ''Briquetia'' Hochr. * ''Brownlowia'' Roxb. * ''Burretiodendron'' Rehder * ''Byttneria'' Loefl. === C === * ''Callirhoe'' Nutt. * ''Calyculogygas'' Krapov. * ''Calyptraemalva'' Krapov. * ''Camptostemon'' Mast. * ''Carpodiptera'' Griseb. * ''Catostemma'' Bentham * ''Cavanillesia'' Ruiz & Pavon * ''Ceiba'' Mill. * ''Cenocentrum'' Gagnep. * ''Cephalohibiscus'' Ulbr. * ''Cheirolaena'' Bentham * ''Chiranthodendron'' Larreat. * ''Chorisia'' Kunth * ''Christiana'' DC. * ''Cienfuegosia'' Cavanilles * ''Clappertonia'' Meisn. * ''Codonochlamys'' Ulbr. * ''Coelostegia'' Bentham * ''[[Cola (zavamaniry)|Cola]]'' Schott & Endl. * ''Colona'' Cavanilles * ''Commersonia'' J. R. Forster & G. Forster * ''Corchoropsis'' Siebold & Zuccarini * ''[[Corchorus]]'' L. * ''Corynabutilon'' (K.Schum.) Kearney * ''Cotylonychia'' Stapf * ''Craigia'' W.W.Sm. & W.E.Evans * ''Cristaria'' Cavanilles === D === * ''Decaschistia'' Wight & Arn. * ''Dendrosida'' Fryxell * ''Desplatsia'' Bocq. * ''Dicarpidium'' F.Muell. * ''Dicellostyles'' Bentham * ''Diplodiscus'' Turcz. * ''Dirhamphis'' Krapov. * ''Dombeya'' Cavanilles * ''Duboscia'' Bocq. * ''Durio'' Adans. === E === * ''Eleutherostylis'' Burret * ''Entelea'' R. Brown * ''Eremalche'' Greene * ''Erinocarpus'' Nimmo ex J.Graham * ''Eriolaena'' DC. * ''Eriotheca'' Schott & Endl. * ''Erioxylum'' Rose & Standl. === F === * ''Fioria'' Mattei * ''Firmiana'' Marsili * ''Franciscodendron'' B.Hyland & Steenis * ''Fremontodendron'' Coville * ''Fryxellia'' D.M.Bates === G === * ''Gaya'' Kunth * ''Gilesia'' F.Muell. * ''Glossostemon'' Desf. * ''Glyphaea'' J. D. Hooker * ''Goethalsia'' Pittier * ''Goethea'' Nees * ''[[Gossypioides]]'' Skovst. ex J.B.Hutch. * ''[[Gossypium]]'' L. * ''Grewia'' L. * ''Guazuma'' Mill. * ''Guichenotia'' J.Gay * ''Gynatrix'' Alef. * ''Gyranthera'' Pittier === H === * ''Hainania'' Merr. * ''Hampea'' Schltdl. * ''Hannafordia'' F.Muell. * ''Harmsia'' K.Schum. * ''Helicteres'' L. * ''Helicteropsis'' Hochr. * ''Heliocarpus'' L. * ''Helmiopsiella'' Arenes * ''Helmiopsis'' H.Perrier * ''Herissantia'' Medik. * ''Heritiera'' Aiton * ''Hermannia'' L. * ''Herrania'' Goudot * ''Hibiscadelphus'' Rock * ''[[Hibiscus]]'' L. * ''[[Hildegardia]]'' Schott & Endl. * ''Hochreutinera'' Krapov. * ''Hoheria'' A.Cunn. * ''Horsfordia'' A.Gray * ''Howittia'' F.Muell. * ''Huberodendron'' Ducke * ''Humbertianthus'' Hochr. * ''Humbertiella'' Hochr. * ''Hydrogaster'' Kuhlm. === J === * ''Jarandersonia'' Kostermans * ''Julostylis'' Thwaites * ''Jumelleanthus'' Hochr. === K === * ''Kearnemalvastrum'' D.M.Bates * ''Keraudrenia'' J.Gay * ''Kitaibela'' Willd. * ''Kleinhovia'' L. * ''Kokia'' Lewton * ''Kosteletzkya'' C.Presl * ''Kostermansia'' Soegeng * ''Krapovickasia'' Fryxell * ''Kydia'' Roxb. === K === * ''Lagunaria'' (DC.) Reichenbach * ''Lahia'' Hassk. * ''Lasiopetalum'' Sm. * ''Lavatera'' L. * ''Lawrencia'' Hook. * ''Lebronnecia'' Fosberg * ''Leptonychia'' Turcz. * ''Leptonychiopsis'' Ridl. * ''Lopimia'' Mart. * ''Luehea'' Willd. * ''Lueheopsis'' Burret * ''Lysiosepalum'' F.Muell. === M === * ''Macrostelia'' Hochr. * ''Malachra'' L. * ''Malacothamnus'' Greene * ''Malope'' L. * ''Malva'' L. * ''Malvastrum'' A.Gray * ''Malvaviscus'' Fabr. * ''Malvella'' Jaub. & Spach * ''Mansonia'' J.R.Drumm. ex Prain * ''Maxwellia'' Baillon * ''Matisia'' Bonpl. * ''Megatritheca'' Cristobal * ''Megistostegium'' Hochr. * ''Melhania'' Forssk. * ''Melochia'' L. * ''Meximalva'' Fryxell * ''Microcos'' L. * ''Modiola'' Moench * ''Modiolastrum'' K.Schum. * ''Mollia'' Mart. * ''Monteiroa'' Krapov. * ''Montezuma'' DC. * ''Mortoniodendron'' Standl. & Steyerm. * ''Muntingia'' L. === N === * ''Napaea'' L. * ''Neesia'' Blume * ''Neobaclea'' Hochr. * ''Neobrittonia'' Hochr. * ''Neobuchia'' Urb. * ''Neohumbertiella'' Hochr. * ''Neoregnellia'' Urb. * ''Nesogordonia'' Baillon * ''Nototriche'' Turcz. * ''Notoxylinon'' Lewton === O === * ''Ochroma'' Sw. * ''Octolobus'' Welw. === P === * ''Pachira'' Aublet * ''Palaua'' Cavanilles * ''Papuodendron'' C.T.White * ''Paradombeya'' Stapf * ''Paramelhania'' Arenes * ''Patinoa'' Cuatrec. * ''Pavonia'' Cavanilles * ''Peltaea'' (C.Presl) Standl. * ''Pentace'' Hassk. * ''Pentapetes'' L. * ''Pentaplaris'' L.O.Williams & Standl. * ''Periptera'' DC. * ''Perrierophytum'' Hochr. * ''Petenaea'' Lundell * ''Phragmocarpidium'' Krapov. * ''Phragmotheca'' Cuatrec. * ''Phymosia'' Desv. * ''Pimia'' Seem. * ''Pityranthe'' Thwaites * ''Plagianthus'' J. R. Forster & G. Forster * ''Pseudabutilon'' R.E.Fr. * ''Pseudobombax'' Dugand * ''Pseudocorchorus'' Capuron * ''Pterocymbium'' R. Brown * ''Pterospermum'' Schreb. * ''Pterygota'' Schott & Endl. === Q === * ''Quararibea'' Aublet * ''Radyera'' Bullock * ''Rayleya'' Cristobal * ''Reevesia'' Lindl. * ''Rhodognaphalon'' (Ulbr.) Roberty * ''Rhynchosida'' Fryxell * ''Robinsonella'' Rose & Baker f. * ''Rojasimalva'' Fryxell * ''Ruizia'' Cavanilles * ''Rulingia'' R. Brown === S === * ''Scaphium'' Schott & Endl. * ''Scaphopetalum'' Mast. * ''Schoutenia'' Korth. * ''Scleronema'' Bentham * ''Senra'' Cavanilles * ''Septotheca'' Ulbr. * ''Seringia'' J.Gay * ''Sicrea'' (Pierre) Hallier f. * ''[[Sida (zavamaniry)|Sida]]'' L. * ''Sidalcea'' A.Gray * ''Sparrmannia'' L.f. * ''Sphaeralcea'' A.St.-Hil. * ''Sterculia'' L. * ''Symphyochlamys'' Gurke === T === * ''Tarasa'' Phil. * ''Tetralix'' Griseb. * ''Tetrasida'' Ulbr. * ''[[Theobroma]]'' L. * ''Thespesia'' Sol. ex Correa * ''Thespesiopsis'' Exell & Hillc. * ''Thomasia'' J.Gay * ''Tilia'' L. * ''Trichospermum'' Blume * ''Triplochiton'' K.Schum. * ''Triplochlamys'' Ulbr. * ''Triumfetta'' L. * ''Trochetia'' DC. * ''Trochetiopsis'' Marais === U === * ''Ulbrichia'' Urb. * ''Ungeria'' Schott & Endl. * ''Urena'' L. * ''Urocarpidium'' Ulbr. === V === * ''Vasivaea'' Baillon === W === * ''Waltheria'' L. * ''Wercklea'' Pittier & Standl. * ''Westphalina'' A.Robyns & Bamps * ''Wilhelminia'' Hochr. * ''Wissadula'' Medik. === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === [[Sary:Adansonia grandidieri04.jpg|vignette|259x259px|''[[Adansonia grandidieri]]'']] Hita betsaka eto [[Madagasikara]] ny karazana sy ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''Malvaceae'', anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''[[Abelmoschus]]'' * ''[[Abutilon]]'' * ''[[Adansonia]]'' * ''[[Byttneria]]'' * ''[[Ceiba]]'' * ''[[Corchorus]]'' * ''[[Dombeya]]'' * ''[[Gossypium]]'' * ''[[Grewia]]'' * ''[[Helmiopsiella]]'' * ''[[Helmiopsis]]'' * ''[[Heritiera]]'' * ''[[Hermannia]]'' * ''[[Hibiscus]]'' * ''[[Hildegardia]]'' * ''[[Humbertiella]]'' * ''[[Kosteletzkya]]'' * ''[[Macrostelia]]'' * ''[[Malva]]'' * ''[[Megistostegium]]'' * ''[[Melhania]]'' * ''[[Melochia]]'' * ''[[Microcos]]'' * ''[[Nesogordonia]]'' * ''[[Pachira]]'' * ''[[Pavonia]]'' * ''[[Perrierophytum]]'' * [[Pterygota (zavamaniry)|''Pterygota'' (zavamaniry)]] * [[Sida (zavamaniry)|''Sida'' (zavamaniry)]] * ''[[Sterculia]]'' * ''[[Theobroma]]'' * ''[[Thespesia]]'' * ''[[Triumfetta]]'' * ''[[Urena]]'' * ''[[Waltheria]]'' * ''[[Wissadula]]'' == Jereo koa == * [[Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Malvaceae|Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Malvaceae'']] * ''[[Bombacaceae]]'' * ''[[Sterculiaceae]]'' * ''[[Tiliaceae]]'' lzrbodjc1m4egsmk9l2frvo1rxy4ude 0 292679 1136110 1119025 2026-04-23T16:55:48Z Thelezifor 15140 Karazana misy eto Madagasikara 1136110 wikitext text/x-wiki [[Sary:Gossypium arboreum2.jpg|vignette|371x371px|''[[Gossypium arboreum]]'']] Ny '''''Gossypium''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', izay ahitana ny '''landihazo'''. Misy karazana maniry ho azy efa ho dimampolo ao anatin' io vondrona io. Izy ireo dia zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] maniry isan-taona na mihoatra ny iray taona na koa [[kirihitra]]. Amin' ireo karazana ireo, ny efatra no niandohan' ova karazana ambolena amin' izao fotoana izao ho an' ny famokarana vohavoha [[landihazo]]: ny ''[[Gossypium arboreum]]'', ny ''[[Gossypium barbadense]]'', ny ''[[Gossypium herbaceum]]'' ary ny ''[[Gossypium hirsutum]]''. [[Sary:A Baumwolle Kapsel zu.JPG|vignette|194x194px|Voany]] == Lisitry ny karazana == [[Sary:Gossypium anomalum-1687 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|vignette|''Gossypium anomalum'']] Misy karazana efa ho 50 ao anatin' ny antoko ''Gossypium''. * ''[[Gossypium anomalum]]'' Wawra & Peyr. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. * ''Gossypium areysianum'' Deflers * ''Gossypium aridum'' (Rose & Standl.) Skovst. * ''Gossypium australe'' F.Muell * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. * ''Gossypium benadirense'' Mattei * ''Gossypium bickii'' (F.M.Bailey) Prokh. * ''Gossypium bricchettii'' (Ulbr.) Vollesen * ''Gossypium californicum'' Mauer * ''Gossypium contextum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium costulatum'' Tod. * ''Gossypium cunninghamii'' Tod. * ''Gossypium darwinii'' G.Watt * ''Gossypium dicladum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium ekmanianum'' Wittm. * ''Gossypium enthyle'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium evertum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium exiguum'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium gossypioides'' (Ulbr.) Standl. * ''Gossypium harknessii'' Brandegee * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. -- hasinkitoke * ''Gossypium hypadenum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium incanum'' (O.Schwartz) Hillc. * ''Gossypium irenaeum'' Lewton * ''Gossypium klotzschianum'' Andersson * ''Gossypium lapideum'' * ''Gossypium laxum'' L.Ll.Phillips * ''Gossypium lobatum'' Gentry * ''Gossypium londonderriense'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium longicalyx'' J.B.Hutch. &B.J.S.Lee * ''Gossypium marchantii'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium morrilli'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium mustelinum'' Miers ex G.Watt * ''Gossypium nelsonii'' Fryxell * ''Gossypium nobile'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium patens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium pilosum'' Fryxell * ''Gossypium populifolium'' (Benth.) F.Muell. ex Tod. * ''Gossypium pulchellum'' (C.A.Gardner) Fryxell * ''Gossypium raimondii'' Ulbr. * ''Gossypium robinsonii'' F.Muell. * ''Gossypium rotundifolium'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium schwendimanii'' Fryxell & S.D.Koch * ''Gossypium somalense'' (Gürke) J.B.Hutch., Silow & S.G.Stephens * ''Gossypium stocksii'' Mast. * ''Gossypium sturtianum'' J. H. Willis * ''Gossypium sturtianum'' J.H.Willis * ''Gossypium thespesioides'' (R.Br. ex Benth.) F.Muell. * ''Gossypium thuberi'' Todaro * ''Gossypium thurberi'' Todaro * ''Gossypium timorense'' Prokh. * ''Gossypium tomentosum'' Nutt ex Seem * ''Gossypium tomentosum'' Nutt. ex Seem. * ''Gossypium tormentosum'' Nuttall * ''Gossypium tridens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium trifurcatum'' Vollesen * ''Gossypium trilobum'' (Sessé & Moç. ex DC.) Skovst. * ''Gossypium triphyllum'' (Haw.) Hochr. * ''Gossypium turneri'' Fryxell * ''Gossypium vollesenii'' Fryxell === Karazana misy eto Madagasikara === Eto Madagasikara, ny ''Gossypium'' ([[landihazo]]) dia miseho amin' ny alalan' ny karazana maromaro, izay indrindraindrindra nampidirina ka lasa maniry hoazy na natokana ho an' ny fambolena. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. * ''Gossypium brevilanatum'' * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. == Jereo koa == p2nk9pq8tzi08z15bc49afrga5b0ecu 1136111 1136110 2026-04-23T17:17:25Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1136111 wikitext text/x-wiki [[Sary:Gossypium arboreum2.jpg|vignette|371x371px|''[[Gossypium arboreum]]'']] Ny '''''Gossypium''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', izay ahitana ny '''landihazo'''. Misy karazana maniry ho azy efa ho dimampolo ao anatin' io vondrona io. Izy ireo dia zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] maniry isan-taona na mihoatra ny iray taona na koa [[kirihitra]]. Amin' ireo karazana ireo, ny efatra no niandohan' ova karazana ambolena amin' izao fotoana izao ho an' ny famokarana vohavoha [[landihazo]]: ny ''[[Gossypium arboreum]]'', ny ''[[Gossypium barbadense]]'', ny ''[[Gossypium herbaceum]]'' ary ny ''[[Gossypium hirsutum]]''. [[Sary:A Baumwolle Kapsel zu.JPG|vignette|194x194px|Voany]] == Lisitry ny karazana == [[Sary:Gossypium anomalum-1687 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|vignette|''Gossypium anomalum'']] [[Sary:Starr 070221-4807 Gossypium barbadense.jpg|vignette|221x221px|''Gossypium barbadense'']] [[Sary:CottonPlant.JPG|vignette|221x221px|''[[Gossypium hirsutum]]'']] Misy karazana efa ho 50 ao anatin' ny antoko ''Gossypium''. * ''[[Gossypium anomalum]]'' Wawra & Peyr. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. * ''Gossypium areysianum'' Deflers * ''Gossypium aridum'' (Rose & Standl.) Skovst. * ''Gossypium australe'' F.Muell * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. * ''Gossypium benadirense'' Mattei * ''Gossypium bickii'' (F.M.Bailey) Prokh. * ''Gossypium bricchettii'' (Ulbr.) Vollesen * ''Gossypium californicum'' Mauer * ''Gossypium contextum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium costulatum'' Tod. * ''Gossypium cunninghamii'' Tod. * ''Gossypium darwinii'' G.Watt * ''Gossypium dicladum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium ekmanianum'' Wittm. * ''Gossypium enthyle'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium evertum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium exiguum'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium gossypioides'' (Ulbr.) Standl. * ''Gossypium harknessii'' Brandegee * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. -- hasinkitoke * ''Gossypium hypadenum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium incanum'' (O.Schwartz) Hillc. * ''Gossypium irenaeum'' Lewton * ''Gossypium klotzschianum'' Andersson * ''Gossypium lapideum'' * ''Gossypium laxum'' L.Ll.Phillips * ''Gossypium lobatum'' Gentry * ''Gossypium londonderriense'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium longicalyx'' J.B.Hutch. &B.J.S.Lee * ''Gossypium marchantii'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium morrilli'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium mustelinum'' Miers ex G.Watt * ''Gossypium nelsonii'' Fryxell * ''Gossypium nobile'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium patens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium pilosum'' Fryxell * ''Gossypium populifolium'' (Benth.) F.Muell. ex Tod. * ''Gossypium pulchellum'' (C.A.Gardner) Fryxell * ''Gossypium raimondii'' Ulbr. * ''Gossypium robinsonii'' F.Muell. * ''Gossypium rotundifolium'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium schwendimanii'' Fryxell & S.D.Koch * ''Gossypium somalense'' (Gürke) J.B.Hutch., Silow & S.G.Stephens * ''Gossypium stocksii'' Mast. * ''Gossypium sturtianum'' J. H. Willis * ''Gossypium sturtianum'' J.H.Willis * ''Gossypium thespesioides'' (R.Br. ex Benth.) F.Muell. * ''Gossypium thuberi'' Todaro * ''Gossypium thurberi'' Todaro * ''Gossypium timorense'' Prokh. * ''Gossypium tomentosum'' Nutt ex Seem * ''Gossypium tomentosum'' Nutt. ex Seem. * ''Gossypium tormentosum'' Nuttall * ''Gossypium tridens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium trifurcatum'' Vollesen * ''Gossypium trilobum'' (Sessé & Moç. ex DC.) Skovst. * ''Gossypium triphyllum'' (Haw.) Hochr. * ''Gossypium turneri'' Fryxell * ''Gossypium vollesenii'' Fryxell === Karazana misy eto Madagasikara === [[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|222x222px|''[[Gossypium herbaceum]]'']] Eto [[Madagasikara]], ny ''Gossypium'' ([[landihazo]]) dia miseho amin' ny alalan' ny karazana maromaro, izay indrindraindrindra nampidirina ka lasa maniry hoazy na natokana ho an' ny fambolena. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. -- foly, hasibe, hasina, hasy, landihazo, tsiahilika * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. -- hasina * ''[[Gossypium brevilanatum]]'' (na ''[[Gossypioides brevilanatum]]'') -- hasikitika, hasy, sarihasy * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. == Jereo koa == * ''[[Gossypioides]]'' 0hxry1gg2yradp7s1p0rust9y8cud2i 1136112 1136111 2026-04-23T17:37:42Z Thelezifor 15140 Tsinjara toerana 1136112 wikitext text/x-wiki [[Sary:Gossypium arboreum2.jpg|vignette|371x371px|''[[Gossypium arboreum]]'']] Ny '''''Gossypium''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', izay ahitana ny '''landihazo'''. Misy karazana maniry ho azy efa ho dimampolo ao anatin' io vondrona io. Izy ireo dia zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] maniry isan-taona na mihoatra ny iray taona na koa [[kirihitra]]. Amin' ireo karazana ireo, ny efatra no niandohan' ova karazana ambolena amin' izao fotoana izao ho an' ny famokarana vohavoha [[landihazo]]: ny ''[[Gossypium arboreum]]'', ny ''[[Gossypium barbadense]]'', ny ''[[Gossypium herbaceum]]'' ary ny ''[[Gossypium hirsutum]]''. [[Sary:A Baumwolle Kapsel zu.JPG|vignette|194x194px|Voany]] [[Sary:Gossypium Sp. Brun MHNT.BOT.2018.28.8.jpg|vignette|211x211px|Voany]] == Tsinjara toerana == Ireo zavamaniry ireo, izay teratany any amin' ny faritra sobtrôpika sy trôpikaly, dia mamokatra kapsiola misy [[vihim-boa]] be volo. Avy any [[Azia]] ny ''Gossypium arboreum'' sy ny ''Gossypium herbaceum''. Ny ''Gossypium barbadense'' dia heverina fa avy any [[Però]], raha toa kosa ny ''Gossypium hirsutum'' dia heverina fa avy any [[Amerika Afovoany]]. Efa ho 5&nbsp;000 taona izao no nambolena ireo zavamaniry ireo. == Lisitry ny karazana == [[Sary:Gossypium anomalum-1687 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|vignette|''Gossypium anomalum'']] [[Sary:Starr 070221-4807 Gossypium barbadense.jpg|vignette|221x221px|''Gossypium barbadense'']] [[Sary:CottonPlant.JPG|vignette|221x221px|''[[Gossypium hirsutum]]'']] Misy karazana efa ho 50 ao anatin' ny antoko ''Gossypium''. * ''[[Gossypium anomalum]]'' Wawra & Peyr. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. * ''Gossypium areysianum'' Deflers * ''Gossypium aridum'' (Rose & Standl.) Skovst. * ''Gossypium australe'' F.Muell * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. * ''Gossypium benadirense'' Mattei * ''Gossypium bickii'' (F.M.Bailey) Prokh. * ''Gossypium bricchettii'' (Ulbr.) Vollesen * ''Gossypium californicum'' Mauer * ''Gossypium contextum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium costulatum'' Tod. * ''Gossypium cunninghamii'' Tod. * ''Gossypium darwinii'' G.Watt * ''Gossypium dicladum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium ekmanianum'' Wittm. * ''Gossypium enthyle'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium evertum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium exiguum'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium gossypioides'' (Ulbr.) Standl. * ''Gossypium harknessii'' Brandegee * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. -- hasinkitoke * ''Gossypium hypadenum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium incanum'' (O.Schwartz) Hillc. * ''Gossypium irenaeum'' Lewton * ''Gossypium klotzschianum'' Andersson * ''Gossypium lapideum'' * ''Gossypium laxum'' L.Ll.Phillips * ''Gossypium lobatum'' Gentry * ''Gossypium londonderriense'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium longicalyx'' J.B.Hutch. &B.J.S.Lee * ''Gossypium marchantii'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium morrilli'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium mustelinum'' Miers ex G.Watt * ''Gossypium nelsonii'' Fryxell * ''Gossypium nobile'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium patens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium pilosum'' Fryxell * ''Gossypium populifolium'' (Benth.) F.Muell. ex Tod. * ''Gossypium pulchellum'' (C.A.Gardner) Fryxell * ''Gossypium raimondii'' Ulbr. * ''Gossypium robinsonii'' F.Muell. * ''Gossypium rotundifolium'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium schwendimanii'' Fryxell & S.D.Koch * ''Gossypium somalense'' (Gürke) J.B.Hutch., Silow & S.G.Stephens * ''Gossypium stocksii'' Mast. * ''Gossypium sturtianum'' J. H. Willis * ''Gossypium sturtianum'' J.H.Willis * ''Gossypium thespesioides'' (R.Br. ex Benth.) F.Muell. * ''Gossypium thuberi'' Todaro * ''Gossypium thurberi'' Todaro * ''Gossypium timorense'' Prokh. * ''Gossypium tomentosum'' Nutt ex Seem * ''Gossypium tomentosum'' Nutt. ex Seem. * ''Gossypium tormentosum'' Nuttall * ''Gossypium tridens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium trifurcatum'' Vollesen * ''Gossypium trilobum'' (Sessé & Moç. ex DC.) Skovst. * ''Gossypium triphyllum'' (Haw.) Hochr. * ''Gossypium turneri'' Fryxell * ''Gossypium vollesenii'' Fryxell === Karazana misy eto Madagasikara === [[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|222x222px|''[[Gossypium herbaceum]]'']] Eto [[Madagasikara]], ny ''Gossypium'' ([[landihazo]]) dia miseho amin' ny alalan' ny karazana maromaro, izay indrindraindrindra nampidirina ka lasa maniry hoazy na natokana ho an' ny fambolena. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. -- foly, hasibe, hasina, hasy, landihazo, tsiahilika * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. -- hasina * ''[[Gossypium brevilanatum]]'' (na ''[[Gossypioides brevilanatum]]'') -- hasikitika, hasy, sarihasy * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. == Jereo koa == * ''[[Gossypioides]]'' l90t1sdd1z3m3kbxja8kztct4l9duan 1136113 1136112 2026-04-23T18:18:16Z Thelezifor 15140 Nanitatra votoatiny 1136113 wikitext text/x-wiki [[Sary:Gossypium arboreum2.jpg|vignette|371x371px|''[[Gossypium arboreum]]'']] Ny '''''Gossypium''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', izay ahitana ny '''landihazo'''. Misy karazana maniry ho azy efa ho dimampolo ao anatin' io vondrona io. Izy ireo dia zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] maniry isan-taona na mihoatra ny iray taona na koa [[kirihitra]]. Amin' ireo karazana ireo, ny efatra no niandohan' ova karazana ambolena amin' izao fotoana izao ho an' ny famokarana vohavoha [[landihazo]]: ny ''[[Gossypium arboreum]]'', ny ''[[Gossypium barbadense]]'', ny ''[[Gossypium herbaceum]]'' ary ny ''[[Gossypium hirsutum]]''. == Famariparitana == Ny ''Gossypium'' dia mamondrona zavamaniry izay amin' ny ankapobeny kirihitra, ary mahalana ny hazo madinika. Ny tahony dia matetika misampantsampana, indraindray somary minofon-kazo eo amin' ny fotony, ary rakotra volo. Amin' ny karazana ambolena, ny zavamaniry dia mety hahatratra haavo 1 ka hatramin' ny 3 m, fa ny karazana maniry hoazy kosa dia mampiseho endrika miovaova kokoa. === Ravina === [[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|222x222px|''[[Gossypium herbaceum]]'']]Mifandimby sy misy tangozany ny raviny izay mazàna miendrika felan-tanana (3 ka hatramin' ny 7 ny sofin-dravina) sy miendrika fo eo amin' ny fotony. Mety misy na tsy misy volo ny lafiny ambony na ambany. Misongadina tsara ny kirany, misandrahaka avy amin' ny teboka fipoiran' ny tangozan-dravina. === Vony === [[Sary:Gossypium anomalum-1687 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|vignette|''Gossypium anomalum''|ankavia]]Mandeha tokana ny voniny izay mipoitra eo am-pototry ny [[tangozan-dravina]] sady lehibe sy mampiavaka ilay vodrona. Entina [[Tangozam-bony|tangozany]] sy voahodidin' ny vondrona ravina telo niova anjara asa (brakte) izy ireo. Kely dia kely ny [[vondron-dravimbony]], fa ny [[vondrom-pelambony]] kosa dia manana felany dimy tsy mikambana, amin' ny ankapobeny mavo na manopy fotsy, matetika misy marika volomparasy eo amin' ny fotony. Mitambatra ho fantsona ny fototry ny [[lahimbony]] marobe izay manodidina ny tahom-bavimbony, toetra fahita ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. === Voa === [[Sary:A Baumwolle Kapsel zu.JPG|vignette|194x194px|Voany|ankavia]] [[Sary:Starr 070221-4807 Gossypium barbadense.jpg|vignette|221x221px|''Gossypium barbadense'']]Kapsiole miendrika atody ny voany, izay misokatra amin' ny fahamasahany. Misy [[vihim-boa]] maro be voahodidin' ny volo lava tokan-tsela ny ao anatiny: ireo no tsiraka [[landihazo]], avy amin' ny hoditry ny vihim-boa. == Tsinjara toerana == Ireo zavamaniry ireo, izay teratany any amin' ny faritra sobtrôpika sy trôpikaly, dia mamokatra kapsiola misy [[vihim-boa]] be volo. Avy any [[Azia]] ny ''Gossypium arboreum'' sy ny ''Gossypium herbaceum''. Ny ''Gossypium barbadense'' dia heverina fa avy any [[Però]], raha toa kosa ny ''Gossypium hirsutum'' dia heverina fa avy any [[Amerika Afovoany]]. Efa ho 5&nbsp;000 taona izao no nambolena ireo zavamaniry ireo. == Lisitry ny karazana == [[Sary:CottonPlant.JPG|vignette|221x221px|''[[Gossypium hirsutum]]'']] Misy karazana efa ho 50 ao anatin' ny antoko ''Gossypium''. * ''[[Gossypium anomalum]]'' Wawra & Peyr. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. * ''Gossypium areysianum'' Deflers * ''Gossypium aridum'' (Rose & Standl.) Skovst. * ''Gossypium australe'' F.Muell * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. * ''Gossypium benadirense'' Mattei * ''Gossypium bickii'' (F.M.Bailey) Prokh. * ''Gossypium bricchettii'' (Ulbr.) Vollesen * ''Gossypium californicum'' Mauer * ''Gossypium contextum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium costulatum'' Tod. * ''Gossypium cunninghamii'' Tod. * ''Gossypium darwinii'' G.Watt * ''Gossypium dicladum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium ekmanianum'' Wittm. * ''Gossypium enthyle'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium evertum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium exiguum'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium gossypioides'' (Ulbr.) Standl. * ''Gossypium harknessii'' Brandegee * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. -- hasinkitoke * ''Gossypium hypadenum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium incanum'' (O.Schwartz) Hillc. * ''Gossypium irenaeum'' Lewton * ''Gossypium klotzschianum'' Andersson * ''Gossypium lapideum'' * ''Gossypium laxum'' L.Ll.Phillips * ''Gossypium lobatum'' Gentry * ''Gossypium londonderriense'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium longicalyx'' J.B.Hutch. &B.J.S.Lee * ''Gossypium marchantii'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium morrilli'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium mustelinum'' Miers ex G.Watt * ''Gossypium nelsonii'' Fryxell * ''Gossypium nobile'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium patens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium pilosum'' Fryxell * ''Gossypium populifolium'' (Benth.) F.Muell. ex Tod. * ''Gossypium pulchellum'' (C.A.Gardner) Fryxell * ''Gossypium raimondii'' Ulbr. * ''Gossypium robinsonii'' F.Muell. * ''Gossypium rotundifolium'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium schwendimanii'' Fryxell & S.D.Koch * ''Gossypium somalense'' (Gürke) J.B.Hutch., Silow & S.G.Stephens * ''Gossypium stocksii'' Mast. * ''Gossypium sturtianum'' J. H. Willis * ''Gossypium sturtianum'' J.H.Willis * ''Gossypium thespesioides'' (R.Br. ex Benth.) F.Muell. * ''Gossypium thuberi'' Todaro * ''Gossypium thurberi'' Todaro * ''Gossypium timorense'' Prokh. * ''Gossypium tomentosum'' Nutt ex Seem * ''Gossypium tomentosum'' Nutt. ex Seem. * ''Gossypium tormentosum'' Nuttall * ''Gossypium tridens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium trifurcatum'' Vollesen * ''Gossypium trilobum'' (Sessé & Moç. ex DC.) Skovst. * ''Gossypium triphyllum'' (Haw.) Hochr. * ''Gossypium turneri'' Fryxell * ''Gossypium vollesenii'' Fryxell === Karazana misy eto Madagasikara === Eto [[Madagasikara]], ny ''Gossypium'' ([[landihazo]]) dia miseho amin' ny alalan' ny karazana maromaro, izay indrindraindrindra nampidirina ka lasa maniry hoazy na natokana ho an' ny fambolena. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. -- foly, hasibe, hasina, hasy, landihazo, tsiahilika * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. -- hasina * ''[[Gossypium brevilanatum]]'' (na ''[[Gossypioides brevilanatum]]'') -- hasikitika, hasy, sarihasy * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. == Jereo koa == * ''[[Gossypioides]]'' 1hcvjygwcvohlwrlrtuaw3j71vnkcmq 1136114 1136113 2026-04-23T18:19:04Z Thelezifor 15140 Tsipelina 1136114 wikitext text/x-wiki [[Sary:Gossypium arboreum2.jpg|vignette|371x371px|''[[Gossypium arboreum]]'']] Ny '''''Gossypium''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', izay ahitana ny '''landihazo'''. Misy karazana maniry ho azy efa ho dimampolo ao anatin' io vondrona io. Izy ireo dia zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] maniry isan-taona na mihoatra ny iray taona na koa [[kirihitra]]. Amin' ireo karazana ireo, ny efatra no niandohan' ova karazana ambolena amin' izao fotoana izao ho an' ny famokarana vohavoha [[landihazo]]: ny ''[[Gossypium arboreum]]'', ny ''[[Gossypium barbadense]]'', ny ''[[Gossypium herbaceum]]'' ary ny ''[[Gossypium hirsutum]]''. == Famariparitana == Ny ''Gossypium'' dia mamondrona zavamaniry izay amin' ny ankapobeny kirihitra, ary mahalana ny hazo madinika. Ny tahony dia matetika misampantsampana, indraindray somary minofon-kazo eo amin' ny fotony, ary rakotra volo. Amin' ny karazana ambolena, ny zavamaniry dia mety hahatratra haavo 1 ka hatramin' ny 3 m, fa ny karazana maniry hoazy kosa dia mampiseho endrika miovaova kokoa. === Ravina === [[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|222x222px|''[[Gossypium herbaceum]]'']]Mifandimby sy misy tangozany ny raviny izay mazàna miendrika felan-tanana (3 ka hatramin' ny 7 ny sofin-dravina) sy miendrika fo eo amin' ny fotony. Mety misy na tsy misy volo ny lafiny ambony na ambany. Misongadina tsara ny kirany, misandrahaka avy amin' ny teboka fipoiran' ny tangozan-dravina. === Vony === [[Sary:Gossypium anomalum-1687 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg|vignette|''Gossypium anomalum''|ankavia]]Mandeha tokana ny voniny izay mipoitra eo am-pototry ny [[tangozan-dravina]] sady lehibe sy mampiavaka ilay vodrona. Entina [[Tangozam-bony|tangozany]] sy voahodidin' ny vondrona ravina telo niova anjara asa (brakte) izy ireo. Kely dia kely ny [[vondron-dravimbony]], fa ny [[vondrom-pelambony]] kosa dia manana felany dimy tsy mikambana, amin' ny ankapobeny mavo na manopy fotsy, matetika misy marika volomparasy eo amin' ny fotony. Mitambatra ho fantsona ny fototry ny [[lahimbony]] marobe izay manodidina ny tahom-bavimbony, toetra fahita ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]''. === Voa === [[Sary:A Baumwolle Kapsel zu.JPG|vignette|194x194px|Voany|ankavia]] [[Sary:Starr 070221-4807 Gossypium barbadense.jpg|vignette|221x221px|''Gossypium barbadense'']]Kapsiola miendrika atody ny voany, izay misokatra amin' ny fahamasahany. Misy [[vihim-boa]] maro be voahodidin' ny volo lava tokan-tsela ny ao anatiny: ireo no tsiraka [[landihazo]], avy amin' ny hoditry ny vihim-boa. == Tsinjara toerana == Ireo zavamaniry ireo, izay teratany any amin' ny faritra sobtrôpika sy trôpikaly, dia mamokatra kapsiola misy [[vihim-boa]] be volo. Avy any [[Azia]] ny ''Gossypium arboreum'' sy ny ''Gossypium herbaceum''. Ny ''Gossypium barbadense'' dia heverina fa avy any [[Però]], raha toa kosa ny ''Gossypium hirsutum'' dia heverina fa avy any [[Amerika Afovoany]]. Efa ho 5&nbsp;000 taona izao no nambolena ireo zavamaniry ireo. == Lisitry ny karazana == [[Sary:CottonPlant.JPG|vignette|221x221px|''[[Gossypium hirsutum]]'']] Misy karazana efa ho 50 ao anatin' ny antoko ''Gossypium''. * ''[[Gossypium anomalum]]'' Wawra & Peyr. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. * ''Gossypium areysianum'' Deflers * ''Gossypium aridum'' (Rose & Standl.) Skovst. * ''Gossypium australe'' F.Muell * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. * ''Gossypium benadirense'' Mattei * ''Gossypium bickii'' (F.M.Bailey) Prokh. * ''Gossypium bricchettii'' (Ulbr.) Vollesen * ''Gossypium californicum'' Mauer * ''Gossypium contextum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium costulatum'' Tod. * ''Gossypium cunninghamii'' Tod. * ''Gossypium darwinii'' G.Watt * ''Gossypium dicladum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium ekmanianum'' Wittm. * ''Gossypium enthyle'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium evertum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium exiguum'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium gossypioides'' (Ulbr.) Standl. * ''Gossypium harknessii'' Brandegee * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. -- hasinkitoke * ''Gossypium hypadenum'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium incanum'' (O.Schwartz) Hillc. * ''Gossypium irenaeum'' Lewton * ''Gossypium klotzschianum'' Andersson * ''Gossypium lapideum'' * ''Gossypium laxum'' L.Ll.Phillips * ''Gossypium lobatum'' Gentry * ''Gossypium londonderriense'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium longicalyx'' J.B.Hutch. &B.J.S.Lee * ''Gossypium marchantii'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium morrilli'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium mustelinum'' Miers ex G.Watt * ''Gossypium nelsonii'' Fryxell * ''Gossypium nobile'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium patens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium pilosum'' Fryxell * ''Gossypium populifolium'' (Benth.) F.Muell. ex Tod. * ''Gossypium pulchellum'' (C.A.Gardner) Fryxell * ''Gossypium raimondii'' Ulbr. * ''Gossypium robinsonii'' F.Muell. * ''Gossypium rotundifolium'' Fryxell, Craven & J.M.Stewart * ''Gossypium schwendimanii'' Fryxell & S.D.Koch * ''Gossypium somalense'' (Gürke) J.B.Hutch., Silow & S.G.Stephens * ''Gossypium stocksii'' Mast. * ''Gossypium sturtianum'' J. H. Willis * ''Gossypium sturtianum'' J.H.Willis * ''Gossypium thespesioides'' (R.Br. ex Benth.) F.Muell. * ''Gossypium thuberi'' Todaro * ''Gossypium thurberi'' Todaro * ''Gossypium timorense'' Prokh. * ''Gossypium tomentosum'' Nutt ex Seem * ''Gossypium tomentosum'' Nutt. ex Seem. * ''Gossypium tormentosum'' Nuttall * ''Gossypium tridens'' O.F.Cook & J.W.Hubb. * ''Gossypium trifurcatum'' Vollesen * ''Gossypium trilobum'' (Sessé & Moç. ex DC.) Skovst. * ''Gossypium triphyllum'' (Haw.) Hochr. * ''Gossypium turneri'' Fryxell * ''Gossypium vollesenii'' Fryxell === Karazana misy eto Madagasikara === Eto [[Madagasikara]], ny ''Gossypium'' ([[landihazo]]) dia miseho amin' ny alalan' ny karazana maromaro, izay indrindraindrindra nampidirina ka lasa maniry hoazy na natokana ho an' ny fambolena. * ''[[Gossypium arboreum]]'' L. -- foly, hasibe, hasina, hasy, landihazo, tsiahilika * ''[[Gossypium barbadense]]'' L. -- hasina * ''[[Gossypium brevilanatum]]'' (na ''[[Gossypioides brevilanatum]]'') -- hasikitika, hasy, sarihasy * ''[[Gossypium herbaceum]]'' L. * ''[[Gossypium hirsutum]]'' L. == Jereo koa == * ''[[Gossypioides]]'' 1mkmzuzp05eepb41u6adrk8kl62oyxh 0 295429 1136166 1120626 2026-04-24T10:57:39Z ~2026-24988-35 39397 Fanitsiana: [[Sary:Mahazoarivo_palace_in_1939.jpg|vignette|Lapan'i Mahazoarivo (1939)]] 1136166 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mahazoarivo_palace_in_1939.jpg|vignette|Lapan'i Mahazoarivo (1939)]] Ny '''Lapan'i Mahazoarivo''' dia toeram'piasana Sady trano fonenan'ny [[Praiminisitra malagasy]]. Any farany atsimon'ny lalana Razerôma ao amin'ny fokontany mitovy anaran'aminy eo anivon'ny boriborintany faharoa an'[[Antananarivo]] no misy azy. Ny trano [[Biriky|biriky mena]], voaloko mena, dia naorina tamin'ny taonjato faha-19, dia avy amin'ny maritrano Zeorziana. Toerana nipetrahan’ny [[Praiminisitra malagasy|Praiminisitra Malagasy]] rehetra nonomboka tamin'ny Praiminisitra fahatelon’ny [[Repoblika Demôkratika Malagasy|Repoblika faharoa]] [[Désiré Rakotoarijaona|i Désiré Rakotoarijaona]], izay niditra tao tamin’ny taona 1977. Ny teny hoe « Mahazoarivo » dia matetika ampiasaina hanondroana ny fiadidian'i Praiminisitra. Ny mpampiantrano ankietriny dia i [[Zafisambo Ruphin]], praiminisitra faha-29 eto [[Madagasikara]]. Nisafidy ny hipetraka tao amin’ny trano fonenany manokana anefa i Ntsay. == Tantara == Noho ny baikon’ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] no nanorenana ny lapan'i Mahazoarivo ho toeram-pialan-tsasatra ho [[Radama Voalohany|an’Ilaidama]], zanany lahimatoa sy nandimby azy. Tranokotona mitafo herana miisa roa no fanombohan'ity lapa ity. Avy amin'ny tsodrano nomen'ny mpanjaka ny mponina teo an-toerana no Azo ilay anarany hoe Mahazoarivo, rehefa nalainy ny taniny : {{Quotation|Mahazoa zato, mahazoa arivo|[[Andrianampoinimerina]]}} === Tamin'ny 1810 ka hatramin'ny 1958 === Tamin’ny andron-d[[Radama Voalohany]] dia tsy lasa trano fonenana fialan-tsasatra fotsiny intsony i Mahazoarivo ka lasa lapam'panjakana, fanampin’ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan’Antananarivo]]. Nipetraka tsindraindray tao Radama ary nampiasa azy ho handraisana diplaomaty vahiny. Tao no voaray i Chardenoux, izay nirahin’i Sir Robert Farquhar, Governoran’i [[Maorisy]], tamin’ny [[1816|taona 1816]] ary nody avy eo niaraka tamin’ny rahalahin’ny Mpanjaka roa lahy, Ratafika sy Rahovy, ary ireo olo-malaza tao amin’ny Fitsarana . Tamin’ny taona 1826 dia voarava noho ny fipoahan’ny gazety vovoka i Mahazoarivo, izay saika namono an'i Radama. Nandidy ny hanarenana tsy misy hatak'andro ny Mpanjaka amin'ny fananganan'ny Tranokintana, trano fonenana misy efitra telo voahodidin'ny trano kely maro, eo amoron'ny farihy. Io fanarenana io dia niaraka tamin'ny fanamboarana ny zaridaina teo am-pidirana izay nisy litera lehibe roa RR (''Radama-Rex'') tamin'ny zavamaniry maitso mandrakotra fandriana voninkazo . Tamin’ny taona 1855, ny Printsy [[Radama II|Rakotondradama]] sy ny vadiny [[Rasoherina]] dia nandray tao Mahazoarivo ny Reverend William Ellis avy amin’ny [[London Missionary Society]], nalefa tany [[Fanjakan' Imerina|Madagasikara]] ho iraka ofisialy <ref>{{Cite book|date=1858}}</ref> . Rehefa tonga teo am'pitondrana [[Radama II|i Radama II]], dia nanorina terrasse vato voahodidin’ny zaridaina midadasika ahafahan’ny fiaraha-mifaly kokoa, indrindra ny an’i commandant Marie Jules Dupré, izay tonga nisolotena an’i Frantsa tamin’ny fanokanana azy ho mpanjaka, ho fanasoniavana ny fifanarahana ara-barotra eo anivon'i Madagasikara sy Frantsa. Radama II dia nikarakara ny trano fonenan-drainy teo amoron-dranomasina '''.''' Ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] kosa dia nanohy nanorina trano biriky ary nanova ny voninkazo sy hazo ao amin'ilay valan-javaboary tamin'ny alàlan'ny fambolen-kazo sy zavamaniry nofantenana avy any Eoropa. Nandravaka ny ranon'ny farihy ny swans. Niorina avy eo ny fomba fanao amin'ny fety lehibe amin'ny Taom-baovao miaraka amin'ny tsakitsaky an-kalamanjana, lalao ary fampisehoana regatta. Tao Mahazoarivo no nandraisany, tamin'ny taona 1881, ny ambasadaoron'i Frantsa, Kaomisera Théodore-Charles Meyer . Nitohy hatramin’ny andron- [[Ranavalona III|dRanavalona III]] ho toeram-pialan-tsasatra sy fandraisam'bahiny i Mahazoarivo. Matetika dia misy lanonana ofisialy atao any. Noraisin’ny Praiminisitra Rainilaiarivony tao, tamin'ny {{Date|28|jona|1884}}, i Hicks Groves, ambasadaoro britanika eto Madagasikara. Ny lapa izay fantatsika ankehitriny dia naorin'ny governora jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Joseph Gallieni]] nandritra ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany frantsay]] . Nanomboka teo dia lasa trano fonenan’ny governora jeneraly tsirairay i Mahazoarivo, fa ny birao dia navela tao amin’ny [[Lapan’Ambohitsorohitra]] . === 1958 hatramin'izao === Taorian’ny fanambarana ny fahaleovantenan’i Madagasikara ary ny repoblika voalohany, dia lasa trano fonenan’ny Filohan’ny Repoblika ny Lapan’i Mahazoarivo, ary ny Lapan’Andafiavaratra ihany no nipetrahan’ny fitantanan-draharaham-panjakana. Taorian’ny fanorenana ny [[Lapan'Iavoloha]] nataon’i [[Ratsiraka Didier]] ao atsimon'ny renivohitra, dia lasa trano fonenana sy biraon’ny [[Praiminisitra malagasy|Praiminisitra]] ny Lapan’i Mahazoarivo. [[Désiré Rakotoarijaona|I Rakotoarijaona Désiré]] no nipetraka voalohany tao amin’io toerana io, izay niditra tamin’ny taona 1977. Tamin'ny taona 2019, nanao asa fanavaozana lehibe ny lapa, voalohany aorianan'ny nahazoana fahaleovantena . mkrmh9h2aocwy0eguzle7dd4n14ko1g 0 296161 1136096 1121806 2026-04-23T12:39:11Z ~2026-71097-7 39386 -1 misidentified image 1136096 wikitext text/x-wiki [[Sary:Colocasia affinis - var-jenningsii - desc-light through leaf - from-DC1.jpg|vignette|381x381px|''Colocasia affinis'']] Ny '''''Colocasia''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Araceae]]'', teratany any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] sy any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]]. Ny karazana sasany dia ambolena betsaka sy maniry tsara any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly hafa. Miendrika lela [[lefona]] na sary [[fo]] sy misy [[savoka]] ny raviny ary tsy mitazona rano: ny ranonorana dia mikoriana haingana eo amin' ny velarany. Misy karazany eo anelanelan' ny 10 sy 20 ity vondron-karazana ity. Ny ''Colocasia esculenta'' ([[saonjo]]) sy ny ''Colocasia gigantea'' ary ny ''Colocasia antiquorum'' no karazana tena fantatra.Ny saonjo dia [[Zavamaniry manafika]] any amin' ny tany mando manamorona ny morontsirak' ny Gulf Coast any [[Etazonia]], izay mandrahona ny hampikisaka ny zavamaniry teratany any amin' ny tany mando. == Fampifangaroana == Mora afangaro amin' ny ''[[Alocasia]]'' ny ''Colocasia''. Vondron-karazana roa mitovitovy endrika izy ireo. Miavaka ny ''Alocasia'' amin' ny raviny manjelanjelatra sy manondro ambony ary tohanan' ny "vatany" hita maso. Mifanohitra amin' izany ny ''Colocasia'' izay manana ravina tsy manjelatra sady miondrika ary maniry mivondrona eo ambonin' ny vodiny izay amin' ny ankapobeny milevina ambanin' ny tany. == Karazana == Misy karazany eo anelanelan' ny 10 sy 20 ity vondron-karazana ity. * ''Colocasia affinis'' <small>Schott</small> * ''Colocasia antiquorum'', ([[anantsaonjo]]) indraindray heverina ho mitovy amin' ny ''C. esculenta'' ([[saonjo]]). * ''Colocasia'' ''boyceana <small>Gogoi & Borah</small>'' * ''Colocasia esculenta'' <small>(L.) Schott -</small> [[saonjo]] * ''Colocasia fallax'' <small>Schott</small> * ''Colocasia fontanesii'' <small>Schott</small> * ''Colocasia formosana'' <small>Hayata</small> * ''Colocasia hassanii'' <small>H.Ara</small> * ''Colocasia'' ''konishi'' <small>Hayata</small> * ''Colocasia'' ''kotoensis'' <small>Hayata</small> * ''Colocasia lihengiae'' <small>C.L.Long & K.M.Liu</small> * ''Colocasia mannii'' <small>Hook.f.</small> * ''Colocasia menglaensis'' <small>J.T.Yin, H.Li & Z.F.Xu</small> * ''Colocasia oresbia'' <small>A.Hay</small> * ''Colocasia tonoimo'' <small>A.Hay</small> == Fanamarihana == [[Sary:Inhamechines1.jpg|vignette|206x206px|''Leucocasia gigantea'']] [[Sary:AlocasiaMacrorrhizaLeaf2.jpg|ankavia|vignette|216x216px|''Alocasia macrorrhizos'']] Ny zana-bondrona misaraka ao anatin' ny foko ''Colocasiae'' dia misy karazana iray, izay nantsoina taloha hoe ''Colocasia'' ''gigantea'': ''[[Leucocasia gigantea]]'' <small>(Blume) Hook.f.</small> na ''Caladium giganteum'' <small>Blume</small><small>.</small> Ny ''Colocasia indica'' <small>(Lour.) Kunth</small> ([[saonjombia]]) dia heverina ankehitriny fa ny ''Alocasia macrorrhizos'' <small>(L.) G. Don.</small> == Jereo koa == * ''[[Alocasia]]'' * ''[[Leucocasia]]'' kgj6onwd2w0dmsfj8yjvhlfl6qbs0sx 0 298024 1136169 1130804 2026-04-24T11:17:06Z HarryWurst 36292 1136169 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.092000|47.647000}} {{infobox tanàna |anarana=Betaramahamay |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra=[[Sofia]] |isam-ponina=28593 |firenena={{Madagasikara}} |sary=Madagascar-Mampikony_District.png }} I '''Betaramahamay''' dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i [[Distrikan'i Mampikony|Mampikony]], faritra [[Sofia]]. == fokontany == <ref>[http://www.mefb.gov.mg/dgcf/textes-pdf/decentralisation/DECRETS/Decret_classement_communes_Fokontany_consolide.pdf Décret 2015-592 portant classement des Communes en Communes urbaines ou en Communes rurales]</ref> * Ambahatra * Ambodiriana I * Ampombimihantona * Anjiamarina * Ankiakabe * Ankirajibe * Antanambao III * Antsangabitika * Bemikondry * Betaramahamay ==Rohy ivelany == {{reflist}} {{Sofia}}  [[sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[sokajy:Kaominina any Faritra Sofia]] s1b7x2n2vzb3pdzaej2p8w0li59i3c4 0 298404 1136138 1133001 2026-04-24T05:37:17Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy tsipelina 1136138 wikitext text/x-wiki I '''Zecharia Sitchin''' dia mpanoratra amerikana manam-piaviana sôvietika. Ny teôriany, mampifangaro ny neô-evhemerisma sy ny fikendrena marani-tsaina (''intelligent design'') amin' ny karazana avy any ivelan' ny Tany, dia heverin' ny mpahay siansa sy mpahay tantara ho pseodôsiantifika (sarintsarina siansa). Nalaza eran-tany noho ny asa sorany izy. Mpandraharaha sy mpiasa tao amin' ny [[Mossad]] koa izy. Teraka tamin' ny 11 Jolay 1920 tao Baku izy ary maty tamin' ny 9 Oktobra 2010 tao New York. == Zotram-piainany == I Zecharia Sitchin dia teraka tamin' ny 11 Jolay 1920, tao Baku (RSS Azerbaijana, Firaisana Sôvietika) tao amin' ny fianakaviana jiosy izy, saingy nofindra monina tany Palestina ka tao izy dia liana tamin' ny arkeôlôjian' ny [[Atsinanana Afovoany]]. Nianatra tao amin' ny London School of Economics and Political Science izy ary avy eo dia nahazo diplôma momba ny toekarena tao amin' ny Oniversiten' i Londres. Nifindra tany [[New York]] izy tamin' ny taona 1952, rehefa avy niasa ho mpamoaka lahatsoratra sy mpanao gazety tany [[Israely]]. Tamin' ny tana 1976 izy dia namoaka ny ''Ilay Planeta Faha-12'', izay nampalaza azy. Ny bokiny rehetra dia nadika amin' ny fiteny am-polony ary namidy tamin' ny kopia an-tapitrisany maro, na dia teo aza ny toetra tsy tenha patotra ao amin' ny tsangan-kevitra novolavolainy ao. Hatramin' ny nahafatesany, i Janet Sitchin, zanaky ny iray tampo aminy, dia nanitsy boky avy amin' ny fitsongana voafantina avy amin' ny ''Tantaran''' ''ny Mponin' ny Tany'' izay nohatevenniny amin' ny taratasy sy lahatsoratra ary valan-dresaka izay mbola tsy navoaka talohan' io. == Rijan-kevitra == === Ny Annunaki === Ao amin' ny bokiny, i Zecharia Sitchin dia manolotra ny petra-kevitra momba ny niandohan' ny olombelona, ​​mifototra amin' ny fandikany manokana (sady iadian' ny manam-pahaizana hevitra) momba ny takelaka tanimanga misy soratra miendri-pantsika talohan' ny vanim-potoana babilôniana. Nolazainy fa ny naorona ny olombelona dia ny [[anunnaki]], andriamanitra someriana, izay nasehony fa zavamananaina avy any ivelan' ny Tany, izay tonga teto amin' ny Tany nandritra ny vanim-potoana talohan' ny tantara ary nasandratry ny olombelona ho [[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]] tany am-boalohany. I [[Mesôpôtamia|Mezôpôtamia]], hoy izy, no faritra voalohany nozanahin' ireo mpitsidika avy any amin' ny habakabaka ireo. Ny anunnaki no namorona ny ''[[Homo sapiens]]'' tamin' ny fampivadiany ny [[fototarazo]]<nowiki/>ny tamin' ny an' ny ''[[Homo erectus]]'', ary avy eo dia nampiasa azy ireo ho andevo natao hitrandraka akora fanodina ([[volamena]] indrindraindrindra) ilaina mba hiarovana ny [[Soson-drivotra|atmôsfera]]<nowiki/>n' i Nibiru, planetan' izy ireo, izay tandindomin-doza tamin' izany. Satria ny 98 % amin' ny fototarazon' ny olombelona dia hita ao amin' ny rajako [[Simpansy|simpanje]], dia azo atao ny manontany tena hoe aiza ireo fototarazo avy amin' ny annunaki ireo. Ireo petra-kevitra ireo dia noraisin' ny boky nosoratan' ilay Anglisy atao hoe David Icke momba ny firahalahiana babilôniana, saingy, tsy toa azy, i Sitchin dia tsy mihevitra ny anunnaki ho manana fiaviana [[reptiliana]] (mitovitovy amin' ny androngo). Ilay Frantsay atao hoe Anton Parks dia mamariparitra ny fototarazan' ny anunnaki ho reptiliana ao amin' ny bokiny mitondra ny lohateny hoe ''Ny Tsiambaratelon''' ''ny Kintana Maizina''. Ny iray amin' ny petra-kevitr' i Sitchin dia mamerina mijery ny [[fedrà]] momba an' i [[Losifera]], ilay [[anjely]] mpikomy izay sahy nanatona ny olombelona na dia teo aza ny fandraran' Andriamanitra. Raha ny marina dia anunnaki mpivadika izy io, angamba i [[Enki (andriamanitra)|Enki]], izay tsy nahatanty ny fiheverana fa karazana natao handevozina fotsiny ny olombelona. === Ny Planeta X === Ao amin' ny bokiny mitondra ny lohaeny hoe ''Ny Planeta faha-12'', izy dia manolotra fandikana ny ampahany amin' ny angano fahiny, ''Ny Tantaran' ny Famoronana'', hita tao amin' ny sisam-paharavan' ny tranombokin' i Ashurbanipal any [[Ninive]]. Tsy ady an' ohatra any an-danitra eo amin' ny samy andriamanitra no fahazoany azy, fa zava-mitranga astrônômika tena nisy, ka ny andriamanitra tsirairay dia maneho planeta iray, noho izy nahatsikaritra fa planeta tsy fantatra no voalaza fa i [[Tiamat]]. Nohazavainy fa nisy fifandonana teo amin' ny planeta ranoka goavam-be Tiamat sy i Kingou, satelita iray an' ny planeta goavam-be Nibiru, izay antsoina koa hoe [[Mardoka|Marduk]] koa. Voatapaka roa i Tiamat: ny tapany iray lasa Tany, ary ny iray hafa, izay nopotehina, dia lasa [[Fehikibo Asterôida]]. Niditra tao amin' ny ôrbitan' ny Tany i Kingou ary lasa [[Volana]]. Satria salavalava ny endriky ny ôrbitan' i Nibiru dia tsy mandalo eo akaikin' ny Tany izy aha tsy isaky ny 3&nbsp;600 taona, ka miteraka korontana sy faharavana lehibe isaky ny miseho izany. Izany teoria izany dia lavin' ny fiarahamonina siantifika. == Jereo koa == * [[Losifera]] ppbfvkl14wn8jwsybxqokvy2oxqrvlh 1136140 1136138 2026-04-24T05:49:23Z ~2026-96630-1 38575 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1136140 wikitext text/x-wiki I '''Zecharia Sitchin''' dia mpanoratra amerikana manam-piaviana sôvietika. Ny teôriany, mampifangaro ny neô-evhemerisma sy ny fikendrena marani-tsaina (''intelligent design'') amin' ny karazana avy any ivelan' ny Tany, dia heverin' ny mpahay siansa sy mpahay tantara ho pseodôsiantifika (sarintsarina siansa). Nalaza eran-tany noho ny asa sorany izy. Mpandraharaha sy mpiasa tao amin' ny [[Mossad]] koa izy. Teraka tamin' ny 11 Jolay 1920 tao Baku izy ary maty tamin' ny 9 Oktobra 2010 tao New York. == Zotram-piainany == I Zecharia Sitchin dia teraka tamin' ny 11 Jolay 1920, tao Baku (RSS Azerbaijana, [[Firaisana Sôvietika]]) tao amin' ny fianakaviana jiosy izy, saingy nifindra monina any Palestina ka tao izy dia liana tamin' ny arkeôlôjian' ny [[Atsinanana Afovoany]]. Nianatra tao amin' ny London School of Economics and Political Science izy ary avy eo dia nahazo diplôma momba ny toekarena tao amin' ny Oniversiten' i Londres. Nifindra tany [[New York]] izy tamin' ny taona 1952, rehefa avy niasa ho mpamoaka lahatsoratra sy mpanao gazety tany [[Israely]]. Tamin' ny taona 1976 izy dia namoaka ny ''Ilay Planeta Faha-12'', izay nampalaza azy. Ny bokiny rehetra dia nadika amin' ny fiteny am-polony ary namidy tamin' ny kopia an-tapitrisany maro, na dia teo aza ny toetra tsy tena matotra ao amin' ny tsangan-kevitra novolavolainy. Hatramin' ny nahafatesany, i Janet Sitchin, zanaky ny iray tampo aminy, dia nanitsy boky avy amin' ny fitsongana lahatsoratra avy amin' ny ''Tantaran' ny Mponin' ny Tany'' izay nohatevenniny amin' ny taratasy sy lahatsoratra ary valandresaka izay mbola tsy navoaka talohan' io. == Rijan-kevitra == === Ny Annunaki === Ao amin' ny bokiny, i Zecharia Sitchin dia manolotra ny petra-kevitra momba ny niandohan' ny olombelona, ​​mifototra amin' ny fahazoany manokana (sady iadian' ny manam-pahaizana hevitra) ny hevitry ny takelaka tanimanga misy soratra miendri-pantsika nosoratana talohan' ny vanim-potoana babilôniana. Nolazainy fa ny namorona ny olombelona dia ny [[anunnaki]], andriamanitra someriana, izay nasehony fa zavamananaina avy any ivelan' ny Tany, izay tonga teto amin' ny Tany nandritra ny vanim-potoana talohan' ny tantara ary nasandratry ny olombelona ho [[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]] tany am-boalohany. I [[Mesôpôtamia|Mezôpôtamia]], hoy izy, no faritra voalohany nozanahin' ireo mpitsidika avy any amin' ny habakabaka ireo. Ny anunnaki no namorona ny ''[[Homo sapiens]]'' tamin' ny fampivadiany ny [[fototarazo]]<nowiki/>ny tamin' ny an' ny ''[[Homo erectus]]'', ary avy eo dia nampiasa azy ireo ho andevo natao hitrandraka akora fanodina ([[volamena]] indrindraindrindra) ilaina mba hiarovana ny [[Soson-drivotra|atmôsfera]]<nowiki/>n' i Nibiru, planeta nonenan' izy ireo, izay tandindomin-doza tamin' izany fotoana izany. Satria ny 98 % amin' ny fototarazon' ny olombelona dia hita ao amin' ny rajako [[Simpansy|simpanje]], dia azo atao ny manontany tena hoe aiza ireo fototarazo avy amin' ny annunaki ireo. Ireo petra-kevitra ireo dia noraisin' ny boky nosoratan' ilay Anglisy atao hoe David Icke momba ny firahalahiana babilôniana, saingy, tsy toa azy i Sitchin fa tsy mihevitra ny anunnaki ho manana fiaviana [[reptiliana]] (mitovitovy amin' ny androngo na bibilava). Ilay Frantsay atao hoe Anton Parks dia mamariparitra ny fototarazon' ny anunnaki ho reptiliana ao amin' ny bokiny mitondra ny lohateny hoe ''Ny Tsiambaratelon' ny Kintana Maizina''. Ny iray amin' ny petra-kevitr' i Sitchin dia mamerina mijery ny [[fedrà]] momba an' i [[Losifera]], ilay [[anjely]] mpikomy izay sahy nanatona ny olombelona na dia teo aza ny fandraran' Andriamanitra. Raha ny marina dia anunnaki mpivadika izy io, angamba i [[Enki (andriamanitra)|Enki]], izay tsy nahatanty ny fiheverana fa karazana natao handevozina fotsiny ny olombelona. === Ny Planeta X === Ao amin' ny bokiny mitondra ny lohateny hoe ''Ny Planeta faha-12'', izy dia manolotra fandikana ny hevitry ny ampahany amin' ny angano fahiny, ''Ny Tantaran' ny Famoronana'', hita tao amin' ny sisam-paharavan' ny tranombokin' i Ashurbanipal any [[Ninive]]. Tsy ady an' ohatra any an-danitra eo amin' ny samy andriamanitra no fahazoany azy, fa zava-nitranga astrônômika tena nisy, ka ny andriamanitra tsirairay dia maneho planeta iray, noho izy nahatsikaritra fa planeta tsy fantatra no voalaza fa i [[Tiamat]]. Nohazavainy fa nisy fifandonana teo amin' ny planeta ranoka goavam-be Tiamat sy i Kingou, satelita iray an' i Nibiru izay planeta goavam-be, of antsoina koa hoe [[Mardoka|Marduk]] koa. Voatapaka roa i Tiamat: ny tapany iray lasa Tany, ary ny iray hafa, izay nopotehina, dia lasa [[Fehikibo Asterôida]]. Niditra tao amin' ny ôrbitan' ny Tany i Kingou ary lasa [[Volana]]. Satria boribory lavalava ny endriky ny ôrbitan' i Nibiru dia tsy mandalo eo akaikin' ny Tany izy raha tsy isaky ny 3&nbsp;600 taona, ka miteraka korontana sy faharavana lehibe isaky ny miseho izany. Izany teôria izany dia lavin' ny fiarahamonina siantifika. == Jereo koa == * [[Losifera]] kvp4gxhsvoyh1rq7hnb51suxp50yvz7 4 298538 1136136 1136058 2026-04-24T04:39:37Z JianJi 36396 1136136 wikitext text/x-wiki '''Androany [[24 Aprily|24 avrily]]''': [[File:Thomas Jefferson Building Aerial by Carol M. Highsmith.jpg|thumb|Thomas Jefferson Building Aerial by Carol M. Highsmith]] * '''[[1800]]''' - Naorina ny Tranombokin'ny kongresy ao [[Etazonia]]. Tranomboky lehibe indrindra eto an-tany amin'ny isan'ny boky. * '''[[1915]]''' - Fandraofana ireo olo-malaza [[Armeniana (vahoaka)|Armeniana]] tao [[Constantinople]]. Hetsika manamarika ny fiandohan'ny fandripahana foko Armeniana nataon'i [[Torkia]], izay niafara tamin'ny fahafatesan' olona 800.000 ka hatramin'ny 1,5 tapitrisa, araka ny tombana. * '''[[1920]]''' - Famolavolan'ny [[Fikambanan' ny Firenena|Fikambanan' ny firenena]] hananganana an'i [[Palestina teo ambany fitantanan' ny Britanika|Palestina eo ambany fitantanana britanika]] tafaorina tamin'ny taona [[1923]]. * '''[[1955]]''' - Tapitra ny [[Kaoferansan' i Bandung|kaoferansan' i Bandung]]. Melohin'ny firenena tsy momba ny atsy tsy momba ny aroa ny [[fanjanahantany]], ny [[Fanavakavaham-bolon-koditra|fanavakavaham-bolonkoditra]] ary ny [[Ady Mangatsiaka|ady mangatsiaka]]. * '''[[1970]]''' - Nandefasana ny [[Dong Fang Hong 1]], [[zanabolana]] namboarina [[sinoa|shinoa]] voalohany teny an'habakabaka * '''[[2021]]''' - Nankatoavin'i [[Joe Biden]], filohan'i [[Etazonia]] amin'ny fomba ofisialy ny fisian'ny fandripahan'i Torkia ny Armeniana. kdbzjqpjp2f2vfeea0fnxnk80zyw61j 4 298539 1136137 1133735 2026-04-24T05:25:17Z JianJi 36396 1136137 wikitext text/x-wiki '''Androany [[25 Aprily|25 avrily]]''': [[File:DNA animation.gif|thumb|DNA na ADN]] * '''[[1644]]''' - Nanery ny Emperora Chongzhen hamono tena tao amin'ny zaridainan'i Jingshan i Li Zicheng, mpitarika ny tantsaha mpikomy, nanamarika ny fiafaran'ny Dinastia Ming. * '''[[1792]]''' - Nanoratan' i Claude Joseph Rouget de Lisle ny Hiran'Ady ho an'ny Tafik' i Rhin, izay lasa La Marseillaise, hiram-pirenen'i [[Frantsa]] amin'izao fotoana. * '''[[1859]]''' - Nanomboka tamin'ny fandavahana ny [[Lakandranon' i Suez|Lakandranon'i Suez]] tany [[Ejipta]] ny orinasa notarihin'ny mpandraharaha frantsay Ferdinand de Lesseps. * '''[[1953]]''' - Namoahan' i James Watson sy Francis Crick, mpikaroka momba ny zavamananaina, ny firafitry ny [[Asidra dezôksiribôniokleika]] (ADN) tao amin'ny revio ''Nature''. tt1qd0f0fp3b7k12qhpqivlqwvlbjz9 4 298540 1136139 1133736 2026-04-24T05:48:33Z JianJi 36396 1136139 wikitext text/x-wiki '''Androany [[26 Aprily|26 avrily]]''': [[File:IAEA 02790015 (5613115146) (cropped).jpg|thumb|Chernobyl]] * '''[[1933]]''' - Niorina ny [[Gestapo]], polisy miafina ofisialin'i [[Alemaina|Alemaina]] [[Nazisma|Nazi]]. * '''[[1963]]''' - Tany [[Haitỳ|Haiti]], novonoin'i François Duvalier avokoa ireo mpanohitra azy fanta-daza. * '''[[1964]]''' - Nitambatra ho [[Tanzania]] i [[Farihy Tanganyika|Tanganyika]] sy [[Zanzibar]], samy zanatany Britanika taloha. * '''[[1986]]''' - Niharan'ny loza nokleary ratsy indrindra teo amin'ny tantara ny orinasa mpamokatra herinaratra nokleary [[Chernobyl]] tao [[Okraina]] noho ny fipoahan'ny etona. * '''[[1989]]''' - Nisy rivo-doza namely ny Distrikan'i Manikganj any [[Bangladesy|Bangladesh]] ary nahafaty olona 1.300 eo ho eo, ka nahatonga azy io ho rivo-doza nahafaty olona be indrindra teo amin'ny tantara. qaaiyeosebvljy9xuq55zeqzsfsrkag 4 298541 1136141 1133737 2026-04-24T05:57:44Z JianJi 36396 1136141 wikitext text/x-wiki '''Androany [[27 Aprily|27 avrily]]''': * '''[[1521]]''' - Matin'i [[Lapu-Lapu]], lehibem-poko any [[Filipina]] i [[Fernand Magellan|Fernando Magellan]], mpikaroka [[Portogey|pôrtiogey]] tamin'ny Ady tao Mactan. * '''[[2005]]''' - Sidina voalohany nataon'ny [[Airbus A380]], [[fiaramanidina]] mpandeha lehibe indrindra eran-tany, avy any [[Toulouse]], [[Frantsa]]. c7uu3x545ro8zuxextvr7tx2jt62t7m 1136142 1136141 2026-04-24T06:10:09Z JianJi 36396 1136142 wikitext text/x-wiki '''Androany [[27 Aprily|27 avrily]]''': * '''[[1521]]''' - Matin'i [[Lapu-Lapu]], lehibem-poko any [[Filipina]] i [[Fernand Magellan|Fernando Magellan]], mpikaroka [[Portogey|pôrtiogey]] tamin'ny Ady tao Mactan. * '''[[1848]]''' - Nanafoanan'ny governemanta vonjimaikan' ny Repoblika faharoa tao [[Frantsa]] ny [[fanandevozana]] * '''[[1960]]''' - Nahazo fahaleovantena tamin'i [[Frantsa]] i [[Tôgô|Togo]]. * '''[[1961]]''' - Nahazo fahaleovantena tamin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] i [[Siera Leôna|Sierra Leone]]. * '''[[2005]]''' - Sidina voalohany nataon'ny [[Airbus A380]], [[fiaramanidina]] mpandeha lehibe indrindra eran-tany, avy any [[Toulouse]], [[Frantsa]]. luab83z0597pzshcnjsgp4t2xb5oru2 4 298542 1136144 1133738 2026-04-24T06:18:19Z JianJi 36396 1136144 wikitext text/x-wiki '''Androany [[28 Aprily|28 avrily]]''': * '''[[1952]]''' - Mihatra ny Fifanarahana tao [[San Francisco]], izay namarana ny fibodoan'ireo firenena mpiara-dia taloha an'i [[Japàna|Japana]] nandritra ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. * '''[[1965]]''' - Nanomboka ny fibodoan'i [[Etazonia]] fanindroany ny [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dominikana]]. c3pu0alpyp2f2ox9h1jry5dv5ojlkmh 1136146 1136144 2026-04-24T06:24:19Z JianJi 36396 1136146 wikitext text/x-wiki '''Androany [[28 Aprily|28 avrily]]''': * '''[[1945]]''' - Novonoin'ireo mpomba ny Komonista Italiana i [[Benito Mussolini]], mpitondra jadona, sy i Clareta Petacci vadiny. * '''[[1952]]''' - Mihatra ny Fifanarahana tao [[San Francisco]], izay namarana ny fibodoan'ireo firenena mpiara-dia taloha an'i [[Japàna|Japana]] nandritra ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. * '''[[1965]]''' - Nanomboka ny fibodoan'i [[Etazonia]] fanindroany ny [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dominikana]]. dw0mvlqca45z20n1s8vc0ndg82wttg8 4 298543 1136147 1133739 2026-04-24T07:18:13Z JianJi 36396 1136147 wikitext text/x-wiki '''Androany [[29 Aprily|29 avrily]]''': [[File:Zipper animated.gif|thumb|Zipper animated]] * '''[[1770]]''' - [[James Cook]], mpikaroka anglisy nandeha tamin'ny sambo Endeavour, Eoropeana voalohany nigadona tany [[Aostralia]]. * '''[[1913]]''' - Azon'i [[Gideon Sundbäck]] ny marika fa izy no namorona ny fermeture (zipper) éclair. * '''[[1945]]''' - Sambany nifidy ny [[vehivavy]] tany [[Frantsa]]. * [[1991]] - Nahafaty olona maherin'ny 138.000 ny rivo-doza Gorky tany [[Bangladesy|Bangladesh]]. do1ow3tigatmmbv3d2z0synzsxvkbk9 1136148 1136147 2026-04-24T07:19:03Z JianJi 36396 1136148 wikitext text/x-wiki '''Androany [[29 Aprily|29 avrily]]''': [[File:Zipper animated.gif|thumb|Zipper animated]] * '''[[1770]]''' - [[James Cook]], mpikaroka anglisy nandeha tamin'ny sambo Endeavour, Eoropeana voalohany nigadona tany [[Aostralia]]. * '''[[1913]]''' - Azon'i [[Gideon Sundbäck]] ny marika fa izy no namorona ny fermeture (zipper) éclair. * '''[[1945]]''' - Sambany nifidy ny [[vehivavy]] tany [[Frantsa]]. * '''[[1991]]''' - Nahafaty olona maherin'ny 138.000 ny rivo-doza Gorky tany [[Bangladesy|Bangladesh]]. 4i2mdkk2eemkvz5tt1idy9cruu8nhom 4 298544 1136162 1133740 2026-04-24T09:30:26Z JianJi 36396 1136162 wikitext text/x-wiki '''Androany [[30 Aprily|30 avrily]]''': * '''[[311]]''' - Nifarana amin'ny fomba ofisialy ny fanenjehana ny [[fivavahana kristiana]] ao amin'ny [[Empira Rômana|Empira Romana]] * '''[[1945]]''' - Rehefa azon'ny tafika mpiara-dia i [[Berlin]], dia namono tena tao amin'ny Führerbunker i [[Adolf Hitler]], mpitarika Alemana Nazi, sy ny vadiny Eva Braun. * '''[[1948]]''' - Natsangana tamin'ny fomba ofisialy tao [[Bogotá]], [[Kôlômbia|Kolombia]] ny Fikambanan'ny Fanjakana Amerikana (OAS), izay ahitana mpikambana mpanorina 21. * '''[[1963]]''' - Nahatonga fanaovana ankivy fiara fitateram-bahoaka tao [[Bristol]], [[Angletera]] ny fandavan'ny Bristol Omnibus Company sy ny Transport and General Workers' Union (sendikà) tsy handray mpiasa tsy eoropeana na dia tsy ampy aza ny mpiasa. * '''[[2019]]''' - Niala tamin'ny fomba ofisialy amin'ny maha-Emperora azy i Akihito avy any [[Japàna|Japon]], nandimby azy ny Printsy [[Naruhito]]. 042wm02nqqlwbfpxpzp2hb0h2512nlv 1136163 1136162 2026-04-24T09:49:43Z JianJi 36396 1136163 wikitext text/x-wiki '''Androany [[30 Aprily|30 avrily]]''': [[File:LTZ1328-19-20241030-160332.jpg|thumb|Bus mampiavaka ny Fanjakana Mitambatra sy ireo zanataniny]] * '''[[311]]''' - Nifarana amin'ny fomba ofisialy ny fanenjehana ny [[fivavahana kristiana]] ao amin'ny [[Empira Rômana|Empira Romana]] * '''[[1945]]''' - Rehefa azon'ny tafika mpiara-dia i [[Berlin]], dia namono tena tao amin'ny Führerbunker i [[Adolf Hitler]], mpitarika Alemana Nazi, sy ny vadiny Eva Braun. * '''[[1948]]''' - Natsangana tamin'ny fomba ofisialy tao [[Bogotá]], [[Kôlômbia|Kolombia]] ny Fikambanan'ny Fanjakana Amerikana (OAS), izay ahitana mpikambana mpanorina 21. * '''[[1963]]''' - Nahatonga fanaovana ankivy fiara fitateram-bahoaka tao [[Bristol]], [[Angletera]] ny fandavan'ny Bristol Omnibus Company sy ny Transport and General Workers' Union (sendikà) tsy handray mpiasa tsy eoropeana na dia tsy ampy aza ny mpiasa. * '''[[2019]]''' - Niala tamin'ny fomba ofisialy amin'ny maha-Emperora azy i Akihito avy any [[Japàna|Japon]], nandimby azy ny Printsy [[Naruhito]]. 1tkrsfq73c8t99zrf9phberv4shf7wo 0 298969 1136164 1135794 2026-04-24T10:25:54Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nanova fehezanteny 1136164 wikitext text/x-wiki == Tantara == === Ny fiandohan'ny anarana sy ny heviny === [[Sary:Les maisons du père Pédro, Ilafy, Madagascar (25454384123).jpg|vignette|Tranon ' i Père Pédro , Ilafy]] Nantsoina hoe Ambohitrakanga tany am-boalohany, izay midika hoe "havoanan'nyakanga " noho ireo ala izay nialofan'ireo vorona ireo, dia novaina anarana hoe Ilafy ny havoana nandritra ny fanjakan' Andriamasinavalona (1675-1710) <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> , <ref name=":1">{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . Avy amin'ny "lafin-kavan' Andriana" io anarana io, izay midika hoe "havana ara-panambadiana", satria fonenan'ny andriana maro, indrindra fa ny an' Andriamasinavalona avy any Ambohimanga sy ny an 'Andriambahoaka afovoantany avy any Arivonimamo <ref name=":0" /> , <ref name=":1" /> . === Ny anjara asan'ny mpitondra Merina === [[Sary:Andrianampoinimerina HQ.jpg|vignette|Andrianampoinimerina]] Aseho ao amin'ny tantara fahiny ho kambana amin'ny tanànan'i Namehana ny tanànan'i [[Ilafy]] <ref name="Antananarivo">{{Cite book |last=J.R Fondanitra |title=Ny mpandinika |language=malagasy |location=Antananarivo |access-date=20 mars 2024}}.</ref> . Niara-niasa tamin'ny fivavahana ""ny tanànan'i Namehana"" ny tanànan'i Ilafy. [[Sampy (malagasy)|Ny sampy]] matetika antsoina hoe Rabehaza » (ilay manana babo betsaka) asehon'ny ombilahy. Nihena ny herin'ity fivavahana ity nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] izay nandidy nandritra ny [[kabary|kabary nataony]] "tao Andohalo tamin'ny 1869 ny faharavan'ny " sampy "eo ambany sazy an-tranomaizina. Rainilemanga no andrianan'i Ilafy nandritra ny fanjakan'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], saingy nofehezin'ny zanany lahimatoa, Andrianjafy, nandritra ny fanjakan'i [[Andriambelomasina]] . Na dia avy amin'ny renivohitry ny razamben'ny fanjakana Merina ( [[Ambohimanga]] ) aza izy, ity mpanjaka ity, izay tsy taranaka mivantana avy amin'ny saranga [[Andriana]], dia tsy mora niakatra teo amin'ny seza fiandrianana. Nanohana ny fiakaran'i Andrianjafy ny vondrona Tsimiamboholahy avy any Ilafy tamin'ny fiaraha-miasa tamin'ny vondrona Tsimahafotsy avy any Ambohimanga. Ny anarana hoe Tsimiamboholahy dia voalaza fa avy amin'ny Tsimiamboho an-dRaboasalama » <ref name="Antananarivo" /> ara-bakiteny « Iza no tsy mandà an'i Ramboasalama, zafikelin'i Andriambelomasina nandritra ny fanjakany«, dia mbola nifikitra tamin'i Ambohimanga i Ilafy ary ny [[Hova]], izay sokajin ' olana mana-kataot amin'izany fotoana izany, no tena nonenan'ny ankamaroany, indrindra tao Antsampandrano, izay nonenan'ireo andriana [[Andriambodilova]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Ilafy et Radama II |url=https://www.madatana.com/colline-ilafy.php |access-date=2025-03-18 |website=www.madatana.com}}</ref> . Tamin'ny faran'ny taonjato faha-18, dia teo ambany fifehezan'ny Mpanjaka Andrianjafy i Ilafy, izay niavaka tamin'ny fitondrana feno habibiana izay nahatonga azy tsy tian'ny olona. Nikasa ny hanafoana ny zana-drahalahiny, izay ho Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] amin'ny ho avy, izy mba hahazoana antoka ny handimby ny zanany lahy, Ralaitokana, mifanohitra amin'ny fanirian'ny teo alohany, Andriambelomasina. Tsy nahomby io andrana io, ka nitarika ny fanonganana sy ny famonoana azy tao Antsahafady, Ambohimanga. Avy eo dia niakatra teo amin'ny seza fiandrianana i Andrianampoinimerina, ka nampiray an'i Imerina sy nanamafy ny fahefany. Nanomboka teo, dia lasa Mpanjaka Lehibe tao [[Avaradrano]] i Andrianampoinimerina, ary avy eo dia lasa Mpanjakan'i Imerina <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . == Ny Rova an’Ilafy teo ambany fanjakan-dRadama II == [[Sary:Re Radama II.jpg|vignette|Radama II]] Latsaky ny zato taona taorian'ny nanjakan'i [[Andrianampoinimerina]], dia nandimby ny reniny teo amin'ny fanjakana i Radama II ary nanangana lapa fialamboly tao Ilafy, izay falehan'ireo tanora andriana fantatra amin'ny anarana hoe Menamaso. Ny Rova ao Ilafy dia mifandray voalohany indrindra amin'ny fahatsiarovana ny Mpanjaka [[Radama II]], izay nanjaka teto Madagasikara nanomboka tamin'ny 1861 ka hatramin'ny 1863. Ny reniny, Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], dia niraiki-po manokana tamin'ity toerana ity noho ny fitiavany an'i Andriamihaja, [[Madiotanana|borjoa]] avy any Namehana, lehiben'ny tafika teo ambany fitarihan'ny Praiminisitra Rainiharo sady rain'i Radama II. Ny lehilahy tao Ilafy no miaramila voalohany tao amin'ny tafika Malagasy. Tao koa no nitaiza ny "Omby Volavita", zebo mpanjaka natao sorona nandritra ny [[Fandroana]] <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Niharan'ny fandripahana mitovy amin'i Andrianjafy i Radama II, izay niharan'ny teti-dratsy izay nitarika ny fahafatesany tamin'ny 11 Mey 1863. Nalevina teo an-tampon'ny havoana izy, akaikin'ny sekoly ankehitriny, ary toa nisy ozona nanantona an'i Ilafy. Amin'izao fotoana izao, ity lapa ity dia mirakitra ireo zavatra isan-karazany avy amin'io vanim-potoana io, anisan'izany ireo fitaovana fandrahoan-tsakafo toy ny vilany tany, sotro hazo ary sotro tandroky ny omby. Ahitana zavamaneno tian'ny mpanjaka koa ao, toy ny sodina sy lokanga, ary koa ireo entana manokana toy ny epaulettes, lefona ary tombo-kase <ref>{{Cite web |title=Ilafy, Rova {{!}} Colonial Architecture Project |url=https://www.colonialarchitectureproject.org/picture?%2F100526%2Fcategories= |access-date=2025-03-18 |website=www.colonialarchitectureproject.org}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> . == Ilafy : Foiben' ny indostrialy tamin ' ny Ranavalona I == [[Sary:Ranavalona I.jpg|vignette|Ranavalona I]] Nandritra ny fitondran'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona I]], niova ho foibe indostrialy i Ilafy, izay nahasarika ny sain'ny vahiny. Tamin'ny 1829, i Droit sy [[Jean Laborde|Jean Laborde,]] Frantsay, no nanangana ny indostria Malagasy voalohany tao. Tamin'ny 1832, i Jean Laborde no nanangana ny orinasa voalohany ho an'ny basy fihazana sy bala tao Imerina, izay natao ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara. Na izany aza, tamin'ny 1837, dia voatery nifindra tany [[Toerana indostrialy taloha tao Mantasoa|Mantasoa]] ny orinasany noho ny tsy fahampian'ny akora azo ampiasaina tao Ilafy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . === Fambolena sy tsena === Nalaza tamin’ny voaloboka i Ilafy, ka nahatonga ny teny hoe “Mananjara ohatra ny voalobok’Ilafy” (”). Tsara vintana toy ny voalobok'i Ilafy "taratra izany laza izany. Ireo voaloboka ireo dia anisan'ny fanatitra natao ho an'ny mpanjakan'Analamanga. Nanangana ny iray amin'ireo tsena voalohany nataony tao Andrianampoinimerina, izay nampiofanany ny miaramilany ihany koa, izay ahitana Hova ny ankamaroany. Ankoatra izany, Ilafy no nampiantrano ny iray amin'ireo sekoly fanabeazana fototra protestanta voalohany teto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-12-12 |title=Ilafy |url=https://tanikomadagascar.com/tag/ilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=TANIKO Madagascar |language=fr-FR}}</ref> . == Ny Rovan ' Ilafy ankehitriny == [[Sary:Le Palais Royal d'ilafy, Analamanga - Madagascar.jpg|vignette|Rovan ' Ilafy]] Toerana manan-tantara lehibe ny Rovan'i Ilafy izay manintona mpitsidika noho ny lova ara-kolontsaina manankarena sy ny fotodrafitrasa fizahan-tany. Ny lapa hazo, naorin'i Jean Laborde ho an'ny Mpanjaka Radama II, dia mbola vavolombelon'ny maritrano mpanjaka tamin'izany vanim-potoana izany. Afaka mijery ny kianja sy ny toerana misy ny fasan'ny andriana ihany koa ny mpitsidika, izay manolotra fidirana lalina amin'ny tantara Malagasy <ref name=":0">{{Cite web |date=2007-10-12 |title=Une ville industrielle pendant le règne de Ranavalona I. |url=https://www.madagascar-tribune.com/Une-ville-industrielle-pendant-le,2322.html |access-date=2025-03-18 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> . Tamin'ny 1981, ny Lapam-panjakan'i Ilafy dia notendren'ny Minisitry ny Kolontsaina, Gisèle Rabesahala <ref name=":1">{{Cite web |title=Tantaran'i Madagasikara - Rovan'Ilafy |url=https://www.moov.mg/article/98024-rovanilafy-lapam-pialantsasatri-radama-ii-fahiny-sady-misy-ny-fasany#body2 |access-date=2025-03-18 |website=www.moov.mg |language=fr}}</ref> ho tranombakoka zavakanto. Tamin'ny 2019, ny Minisiteran'ny Fifandraisana sy ny Kolontsaina dia nanao asa fanavaozana mba hampiroboroboana ity lova ity sy hisarihana mpizahatany bebe kokoa <ref>{{Cite web |date=2019-07-26 |title=ROVAN’ILAFY |url=https://2424.mg/rovanilafy/ |access-date=2025-03-18 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=ROVAN’ILAFY: Madiva ho vita ny asa fanarenana |url=https://www.freenews.mg/rovanilafy-madiva-ho-vita-ny-asa-fanarenana/ |access-date=2025-03-18 |website=Free News |language=fr-FR}}</ref> . Ny fotodrafitrasa eo an-toerana dia ahitana hotely enina, foibe fitsidihana roa, ary foibe fialamboly telo, izay manamora ny fandraisana mpitsidika. Ankoatra izany, Ilafy dia fonenan'ny foibe fikarohana momba ny angovo azo avy amin'ny masoandro, izay mampiseho ny firindran'ny fomban-drazana sy ny maoderina. Tamin'ny taona 2013, nahazo mpitsidika teo anelanelan'ny 300 sy 500 isam-bolana ny toerana, ary 90% amin'izy ireo no Malagasy, izay mampiseho ny maha-zava-dehibe ny kolontsaina nasionaly <ref>{{Cite web |title=Google Search |url=https://www.google.com/search?q=rovan'ilafy&sca_esv=2ed3e680b7b247df&sxsrf=AHTn8zohQdXZgk-0RAj54eNOXkv-ITt3Rw:1742277021644&ei=nQnZZ4T5JuKMkdUPn-X1uAE&start=20&sa=N&sstk=Af40H4VTFDbyjZwkaLg7auBiHkTiblfNFYgW1aHpf8bA6rxiEpzWMCnZeOzUT5Xpqx2KSbmrrsFAh3ubUnvo9wrf0ebyph38nS9xwB8UhTKvne_Gg3T6OMhI-fwsZhyvda5I&ved=2ahUKEwjEu-bX95KMAxViRqQEHZ9yHRc4ChDy0wN6BAgGEAc&biw=1280&bih=613&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:4efef72a,vid:X4kPda0keTk,st:0 |access-date=2025-03-18 |website=www.google.com}}</ref> .<gallery> Sary:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|lien=Fichier:Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar_07.jpg|alt=Palais Royal d'ilafy, Analamanga| '''Ny lapam-panjakana Ilafy''' Sary:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Détail_de_la_façade_occidentale_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Détail de la façade occidentale du Palais Royal d'Ilafy| '''Ny lafiny andrefan'ny lapa''' Sary:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Façade_nord_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Façade nord du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny avaratry ny lapa''' Sary:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Porte_est_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Porte est du Palais Royal d'ilafy| '''Ny vavahady atsinanan'ny lapa''' Sary:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Tombeau_royal_près_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Tombeau royal près du Palais Royal d'ilafy| '''Fasan’ny mpanjaka akaikin’ny lapan’Ilafy''' Sary:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Face_sud_du_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Face sud du Palais Royal d'ilafy| '''Ny lafiny atsimon'ny lapa''' Sary:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Scène_pour_les_festivités_devant_le_Palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Scène pour les festivités devant le Palais Royal d'ilafy| '''toerana fanaovana fety eo anoloan'ny lapa''' Sary:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_de_Madagascar_devant_le_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle de Madagascar| '''Tsangambaton'i Madagasikara''' Sary:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|lien=Fichier:Stèle_au_palais_Royal_d'ilafy,_Analamanga_-_Madagascar.jpg|alt=Stèle au palais Royal d'ilafy| tsangambato </gallery> == References == <references responsive="1"></references> [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] sddtfmul045epjrwtwyzalj6lfeowha 0 299258 1136095 1136092 2026-04-23T12:14:10Z Thelezifor 15140 Ficus sycomorus 1136095 wikitext text/x-wiki Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana momba io [[Ficus carica|karazan-kazo]] io sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay an' ohatra indraindray. Misy karazany roa ny aviavy resahina ao, dia ny ''[[Ficus carica]]'' sy ny ''[[Ficus sycomorus]]''. == ''Ficus carica'' == === Ao amin' ny Baiboly hebreo === [[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|214x214px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny "[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]" izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7). Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:<blockquote><small>"tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao" (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)</small><ref><small>"tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory" (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')</small></ref>.</blockquote>Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy "teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy" (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18). Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny Ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13). Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany<ref><small>Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.</small></ref>. Misy karazana [[Ficus|aviavy]] hafa, ny aviavy ejipsianina (''[[Ficus sycomorus]]''), voatonona koa indraindray, ohatra ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' (''1Mpanj'' 10:27). === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohata an' i Israely ity aviavy ity. Fanoharana nataon' i Jesoa voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka iray fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka. Ahitana ny fitantarana an' i Jesoa nanozona ilay aviavy ny ''Filazantsaran' i Marka'' (Marka 11). Misy fitantarana mitovy amin' io ny ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21), saingy nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra avy hatrany izany tamin' io fotoana io. Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1). == ''Ficus sycomorus'' == Ny ''[[Ficus sycomorus]]'' dia karazana [[aviavy]] iray hafa resahina oo amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], amin' ny endri-teny samy hafa arakaraka ny fiteny: atao hoe שִׁקְמָה / ''shiqmah'' (שִׁקְמִים / ''shiqmim'' raha maro) izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] fa συκομορέα / ''sykomorea'' kosa amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. Izy io dia hazo mampiavaka ny faritra mafana sy iva any [[Atsinanana Akaiky]] ([[Ejipta]], [[:fr:Shéphélah|Sefela]], [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan' i Jôrdana]], [[Jerikô]]). Tsy manana lanja ara-panoharana matanjaka mitovy amin' ilay karazana voalohany (''[[Ficus carica]]'') anefa izy io, fa mitana anjara toerana tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ny tôpôgrafia ary ny fitantarana sasany ao amin' ny Baiboly. === Ao amin' ny Baiboly hebreo === Ao amin' ny [[Testamenta Taloha]], ny aviavy ''[[Ficus sycomorus]]'' dia singa iray manan-danja teo amin' ny toekarena ambanivohitra sy ny tontolon' ny fambolena. ==== Fanamarihana ara-jeôgrafia sy fanambinana ==== Tsy maniry eny an-tendrombohitra ny aviavy satria tsy mahazaka fanala. Hita be dia be tao [[Sefela]] ity hazo ity (teo amin' ny havoana iva maro teo anelanelan' ny lemaka amorontsiraka sy ny tangoron-tendrombohitr' i Jodà). Ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka]]'' (1Mpanjaka 10:27) sy ao amin' ny ''[[Boky faharoan' ny Tantara]]'' (2Tantara 1:15) dia mariky ny fanambinana tamin' ny andron' ny mpanjaka [[Sôlômôna]] ny fisian' ny aviavy be dia be tao [[Sefela]]. Mifanohitra amin' ny faritra hafa be ala izay malaza kokoa izany. ==== Loharanon-karena teo fitantanan-draharaha ==== Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]], dia noheverina ho loharanon-karena stratejika ny alan' aviavy ka nila mpitantana manokana. Ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara]]'' (1Tantara 27:28) dia ahitana fikarakarana ny aviavy tamin' ny alalan' ny fitantanan-draharahan' ny mpanjaka, izay maneho fitrandrahana voalamina. ==== Hazo fanorenana ==== Na dia tsy dia malaza noho ny hazo sedera (''[[Cedrus libani]]'') aza ny aviavy sikômôra dia nampiasaina betsaka tamin' ny fanorenana, satria maivana sy mahatohitra ny fahalovana. Matetika no mampifanohitra azy io amin' ny sedera ny ny lahatsoratra ao amin' ny Baiboly. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Isaia]]'' (Isaia 9:10) dia aseho ho hazo tsotsotra ny aviavy raha oharina amin' ny sedera, ka mampifanohitra ny fianinana amin' ny zava-misy amin' ny maritrano be voninahitra izany. ==== Asa fambolena manokana ==== Ny asan' i [[Amôsa]], talohan' ny fiantsoana azy ho [[Mpaminanin' ny jodaisma|mpaminany]], dia asa fambolena nifandray amin' io hazo io. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (Amôsa 7:14) dia misy firesahana momba ny asa fandratrana ny voan' aviavy mba hivoahan' ny bibikely ao anatiny ka hanafainganana ny fahamasany sy hahamamy azy ary hahafahana mihinana azy. ==== Mafiny ekôlôjika sy an' ohatra voafetra ==== Ny ''[[Bokin' ny Salamo]]'' (Salamo 78:47) dia mampahatsiahy ny fandripahan' Andriamanitra tamin' ny alalan' ny [[havandra]] ny aviavy tany Ejipta (nandritra ny [[Loza folo tao Egipta|loza folo]]), izay mampiseho ny faharefoan' ny toetany na dia matanjaka aza ireo hazo ireo. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ao amn' ny [[Testamenta Vaovao]], ny [[Fiteny grika|teny grika]] dia manavaka ny ''[[Ficus sycomorus]]'' amin' ny ''[[Ficus carica]]'', na dia misy fifangaroana aza tany aloha momba ny συκάμινος / ''sykaminos''. ==== Fitantarana momba an' i Zakaiosy ==== Ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Lioka 19:4), ny lahatsoratra grika dia mampiasa ny teny hoe συκομορέα / ''sykomorea'', izay mifanitsy tsara amin' ny ''[[Ficus sycomorus]]'': i [[Zakaiosy]] (ilay mpamory hetra fohy) nianika aviavy mba hahita an' i Jesoa. Maneho ny toetran' ilay hazo an-kolaka izany (hazo avo, manana vatany mafy sy rantsana iva, mora anihina, maniry amoron-dalana makany Jerikô) sy manana anjara asa lehibe amin' ny nahafahan' ny fihaonan' i Zakaiosy sy i Jesoa, ka lasa kihon-dalan' ilay tantara. ==== Fampiasana hafa an' ilay hazo ==== Miresaka anaran-kazo hafa ny ''Filazantsaran' i Lioka'' ao 17:6, zavamaniry miavaka (συκάμινος / ''sykaminos'') fa tsy ilay ''Ficus sycomorus'' nefa nafangaro aminy ao amin' ny fandikan-teny tranainy sasany. == Jereo koa == * [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]] * ''[[Ficus carica]]'' * ''[[Ficus sycomorus]]'' * [[Aviavy]] == Loharano sy fanamarihana == 5w6wyckqxcgopppfsdfa8f77qi9qu35 1136097 1136095 2026-04-23T12:39:24Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1136097 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ficus carica 445515793.jpg|vignette|352x352px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana ny [[Ficus carica|karazan-kazo]] sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay resahina an' ohatra indraindray. Misy roa ny karazana aviavy resahina ao, dia ny ''[[Ficus carica]]'' sy ny ''[[Ficus sycomorus]]''. == ''Ficus carica'' == === Ao amin' ny Baiboly hebreo === [[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|214x214px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] Ny aviavy no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]. [[Sary:Ficus carica 445077478.jpg|ankavia|vignette|215x215px|Ravin' ny ''[[Ficus carica]]'']] Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny "[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]" izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7). Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:<blockquote><small>"tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao" (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)</small><ref><small>"tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory" (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')</small></ref>.</blockquote>Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy "teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy" (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25), izay famantarana ny fananan-karen' ny firenena sy ny fanambinana. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18). Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13). Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany<ref><small>Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.</small></ref>. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohata an' i Israely ity aviavy ity. Fanoharana nataon' i Jesoa voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka iray fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka. Ahitana ny fitantarana an' i Jesoa nanozona ilay aviavy ny ''Filazantsaran' i Marka'' (Marka 11). Misy fitantarana mitovy amin' io ny ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21), saingy nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra avy hatrany izany tamin' io fotoana io. Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1). == ''Ficus sycomorus'' == [[Sary:Ficus sycomorus 440720669.jpg|vignette|356x356px|Aviavy (''[[Ficus sycomorus]]'')]] Ny ''[[Ficus sycomorus]]'' dia karazana [[aviavy]] iray hafa resahina oo amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], amin' ny endri-teny samy hafa arakaraka ny fiteny: atao hoe שִׁקְמָה / ''shiqmah'' (שִׁקְמִים / ''shiqmim'' raha maro) izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] fa συκομορέα / ''sykomorea'' kosa amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. Izy io dia hazo mampiavaka ny faritra mafana sy iva any [[Atsinanana Akaiky]] ([[Ejipta]], [[:fr:Shéphélah|Sefela]], [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan' i Jôrdana]], [[Jerikô]]). Tsy manana lanja ara-panoharana matanjaka mitovy amin' ilay karazana voalohany (''[[Ficus carica]]'') anefa izy io, fa mitana anjara toerana tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ny tôpôgrafia ary ny fitantarana sasany ao amin' ny Baiboly. === Ao amin' ny Baiboly hebreo === Ao amin' ny [[Testamenta Taloha]], ny aviavy ''[[Ficus sycomorus]]'' dia singa iray manan-danja teo amin' ny toekarena ambanivohitra sy ny tontolon' ny fambolena. ==== Fanamarihana ara-jeôgrafia sy fanambinana ==== Tsy maniry eny an-tendrombohitra ny aviavy satria tsy mahazaka fanala. Hita be dia be tao [[Sefela]] ity hazo ity (teo amin' ny havoana iva maro teo anelanelan' ny lemaka amorontsiraka sy ny tangoron-tendrombohitr' i Jodà). Ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka]]'' (1Mpanjaka 10:27) sy ao amin' ny ''[[Boky faharoan' ny Tantara]]'' (2Tantara 1:15) dia mariky ny fanambinana tamin' ny andron' ny mpanjaka [[Sôlômôna]] ny fisian' ny aviavy be dia be tao [[Sefela]]. Mifanohitra amin' ny faritra hafa be ala izay malaza kokoa izany. ==== Loharanon-karena teo fitantanan-draharaha ==== Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]], dia noheverina ho loharanon-karena stratejika ny alan' aviavy ka nila mpitantana manokana. Ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara]]'' (1Tantara 27:28) dia ahitana fikarakarana ny aviavy tamin' ny alalan' ny fitantanan-draharahan' ny mpanjaka, izay maneho fitrandrahana voalamina. ==== Hazo fanorenana ==== Na dia tsy dia malaza noho ny hazo sedera (''[[Cedrus libani]]'') aza ny aviavy sikômôra dia nampiasaina betsaka tamin' ny fanorenana, satria maivana sy mahatohitra ny fahalovana. Matetika no mampifanohitra azy io amin' ny sedera ny ny lahatsoratra ao amin' ny Baiboly. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Isaia]]'' (Isaia 9:10) dia aseho ho hazo tsotsotra ny aviavy raha oharina amin' ny sedera, ka mampifanohitra ny fianinana amin' ny zava-misy amin' ny maritrano be voninahitra izany. ==== Asa fambolena manokana ==== [[Sary:Ficus sycomorus fruits MHNT.jpg|vignette|211x211px|Voan' ny aviavy ''Ficus sycomorus'']] Ny asan' i [[Amôsa]], talohan' ny fiantsoana azy ho [[Mpaminanin' ny jodaisma|mpaminany]], dia asa fambolena nifandray amin' io hazo io. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (Amôsa 7:14) dia misy firesahana momba ny asa fandratrana ny voan' aviavy mba hivoahan' ny bibikely ao anatiny ka hanafainganana ny fahamasany sy hahamamy azy ary hahafahana mihinana azy. ==== Mafiny ekôlôjika sy an' ohatra voafetra ==== Ny ''[[Bokin' ny Salamo]]'' (Salamo 78:47) dia mampahatsiahy ny fandripahan' Andriamanitra tamin' ny alalan' ny [[havandra]] ny aviavy tany Ejipta (nandritra ny [[Loza folo tao Egipta|loza folo]]), izay mampiseho ny faharefoan' ny toetany na dia matanjaka aza ireo hazo ireo. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ao amn' ny [[Testamenta Vaovao]], ny [[Fiteny grika|teny grika]] dia manavaka ny ''[[Ficus sycomorus]]'' amin' ny ''[[Ficus carica]]'', na dia misy fifangaroana aza tany aloha momba ny συκάμινος / ''sykaminos''. ==== Fitantarana momba an' i Zakaiosy ==== Ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Lioka 19:4), ny lahatsoratra grika dia mampiasa ny teny hoe συκομορέα / ''sykomorea'', izay mifanitsy tsara amin' ny ''[[Ficus sycomorus]]'': i [[Zakaiosy]] (ilay mpamory hetra fohy) nianika aviavy mba hahita an' i Jesoa. Maneho ny toetran' ilay hazo an-kolaka izany (hazo avo, manana vatany mafy sy rantsana iva, mora anihina, maniry amoron-dalana makany Jerikô) sy manana anjara asa lehibe amin' ny nahafahan' ny fihaonan' i Zakaiosy sy i Jesoa, ka lasa kihon-dalan' ilay tantara. ==== Fampiasana hafa an' ilay anaran-kazo ==== Miresaka anaran-kazo hafa ny ''Filazantsaran' i Lioka'' ao 17:6 (συκάμινος / ''sykaminos'') fa tsy ilay ''Ficus sycomorus'' (συκομορέα / ''sykomorea'') nefa nafangaro aminy ao amin' ny fandikan-teny tranainy sasany. Ankehitriny dia heverina ho ny ''[[Morus nigra]]'' na ny ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'' (voaroihazo na vorihazo) io hazo io. == Jereo koa == * [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]] * ''[[Ficus carica]]'' * ''[[Ficus sycomorus]]'' * [[Aviavy]] * [[Voaroihazo]] na [[vorihazo]] == Loharano sy fanamarihana == tta34pggznxw4658j903tay2osfgmyl 1136165 1136097 2026-04-24T10:57:37Z Thelezifor 15140 Nanitatra votoatiny 1136165 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ficus carica 445515793.jpg|vignette|352x352px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana ny [[Ficus carica|karazan-kazo]] sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay resahina an' ohatra indraindray. Misy roa, fara fahakeliny, ny karazana aviavy resahina ao, dia ny ''[[Ficus carica]]'' ([[Fiteny hebreo|hebreo]]: תְּאֵנָה / ''te’enāh''; [[Fiteny grika|grika]]: συκῆ / ''sykē'' na ''sukē'') sy ny ''[[Ficus sycomorus]]''. (hebreo: שִׁקְמָה / ''shiqmāh''; grika: συκομορέα / ''sykomorea''). == ''Ficus carica'' == [[Sary:Ficus carica 445077478.jpg|vignette|215x215px|Ravin' ny ''[[Ficus carica]]'']]Manana anjara toerana ara-panoharana mana-danja ao amin' ny [[Baiboly]] ny aviavy, ''Ficus carica'', manomboka amin' ny pejy vitsy voalohany ao amin' ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] ka hatramin' ny fanoharana ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay mampiseho fahavokarana, fiadanana, ozona ary fanambinana ara-panahy. Ankoantra ny [[Vitis vinifera|voaloboka]] sy ny [[Ôliva (zavamaniry)|hazo]] [[Ôliva (zavamaniry)|ôliva]], dia iray amin' ny andrin' ny fanoharana avy amin' ny zavamaniry any amin' ny faritra [[Atsinanana Akaiky]] taloha izy io. Miorim-paka lalina amin' ny fiainana andavanandro sy ara-panahin' ny [[Zanak' i Israely|vahoakan' Israely]] ity zavamaniry ity. === Ao amin' ny Baiboly hebreo === Ny aviavy, izay atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe תְּאֵנָה / ''te’enāh'', no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]].[[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|214x214px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] ==== Aviavy, ao amin' ny tantaran' ny fiaviany ==== Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny "[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]" izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7). Mametraka hevitra fototra maromaro ity andalana ity: ny fahatsiarovan-tenan' ny olombelona amin' ny fitanjahany sy amin' ny fahalemeny, ny fisehoan' ny henatra sy ny fieritreretana ara-môraly, ary ny fiezahan' ny olombelona hanafina ny ratsy nataony. Lasa mampahatsiahy ny toetry ny olombelona taorian' ny [[Fahalavoan' ny Olombelona|fahalavoana]] sy ny henatra ary ny fifehezan-tena àry ny aviavy. Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13). ==== Tandindon' ny fiadanana sy ny fanambinana ary ny fitahiana ==== Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy "teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy" ny vahoaka (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25). Izany dia famantarana ny fananan-karen' ny firenena, ny fanambinana, ny fiarahamonina lavorary izay ahitana fiarovana ara-pôlitika sy fitoniana ara-tsôsialy ary fankafizana am-pilaminana ny fanana sy ny harena. Midika faharetana sy fiadanana ary fitohizana ny fananana aviavy mamokatra, ka mahatonga azy io ho famantarana mivaingana momba ny fitahian' Andriamanitra sy momba ny fanjakan' ny rariny. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18). Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:<blockquote>"tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao" (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)<ref><small>"tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory" (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')</small></ref>.</blockquote> ==== Mariky ny fahalemem-panahy sy ny lanjan' ny fambolena ==== Ampifandraisina amin' ny halemem-panahy sy amin' ny hatsaram-panahy ny voan' ny aviavy (Mpitsara 9:11). Manamafy ny maha mariky ny fanambinana azy ny lanjany ara-tsakafo sy ny lanjany ara-toekarena. Ampiasaina amin' ny fomba an' ohatra ihany koa ny toetra biôlôjika (mamoa indroa isan-taona): azo adika ho mariky ny loza na ny fahafaham-baraka ny tsy famoazany, indrindra ny voalohany. ==== Mariky ny fitsarana sy ny tsy fahavokarana ==== Ao amin' ny literatioram-paminaniana (Jeremia 8:13; Habakoka 3:17), ny aviavy dia tandindona ratsy rehefa tsy mamoa na simba: maneho ny tsy fahatokian' ny vahoaka, maneho ny fitsaran' Andriamanitra, maneho ny olona marina sy ny olona tsy mahatoky ny ny aviavy tsara sy ratsy. Lasa fanoharana ho an' ny tsy fahavokarana ara-môraly sy ara-pinoana ny tsy famoazan' ny zavamaniry. Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany<ref><small>Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.</small></ref>. ==== Toerana fisaintsainana ara-panahy ==== Ao amin' ny lovantsofina isiraelita, dia mifandray amin' ny toeram-pialan-tsasatra sy fandalinana ary fisaintsainana ny Lalàna (''[[Torah]]'') ny aloky ny aviavy, ka manamafy ny lafiny ara-panahy sy ny fibanjinana. ==== Fampiasana ara-pampiharana sy ara-pitsaboana ==== Miseho amin' ny toe-javatra mivaingana koa ny aviavy. Ohatra iray misongadina ny fampiasana ny aviavy hanaovana [[fesana]] tamin' ny fitsaboana an' i [[Hezekia]] mpanjaka (2Mpanjaka 20:7), ka manamarina ny fahalalana ara-pitsaboana nentin-drazana mifandray amin' ny voan' ioo hazo io. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], ny sary an' ohatra omen' ny aviavy, izay atao hoe συκῆ / ''sykē'' amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] (ny voany: σῦκον / ''sykon''), dia mifantoka bebe kokoa amin' ny fanombanana ara-pitondran-tena sy ara-panahy (mahavokatra sy tsy mamoa), amin' ny fampianarana [[etika]] nataon' i Jesoa, amin' ny faharetana ananan' Andriamanitra, amin' ny antso ho amin' ny [[fibebahana]], ary ny famakiana ireo famantarana [[Eskatôlôjia|eskatôlôjika]]. ==== Fitaovana enti-mampianatra nampiasain' i Jesoa ==== Ao amin' ny [[Filazantsara]], ny aviavy, amin' ny maha zava-misy mahazatra momba ny fambolena azy, dia nampiasain' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]] matetika ho fitaovana fampianarana. Maneho ny fahamarinana ara-môraly sy ara-panahy amin' ny fampiasana io hazo io. ==== Aviavy tsy mamoa sy fitsarana ==== Fitantarana roa lehibe no maneho an' ity tandindona ity, dia ny ozona nahazo ilay aviavy tsy mamoa (Matio 21:18-19; Marka 11:12-14). Milaza ny fitantarana ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21) fa nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra izany tamin' io fotoana io. Voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana nataon' i Jesoa momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka. Ireo fitantarana ireo dia maneho ny fanamelohana ny fisehoana ivelany amin' ny fivavahana (ravina) izay tsy misy asa mivaingana (voa), sy ny fitakiana ny fahavokarana ara-panahy (finoana, fahamarinana, fiantrana), ary ny fitsaran' Andriamanitra, izay adika indraindray ho fanakianana ny fivadihan' i Israely. Mampiditra zava-dehibe iray anefa ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa: ny faharetan' Andriamanitra izay manome fe-potoana ho an' ny fiovam-po. ==== Famantarana eskatôlôjika ==== Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohatra an' i Israely ity aviavy ity. Ao amin' io lahateny [[Literatiora apôkaliptika|apôkaliptika]] io (Matio 24:32) dia lasa famantarana ara-potoana ny aviavy: manambara ny fahavaratra ny fitsimohan' ny sampany ary manambara ny maha efa akaiky ny [[Fanjakan' Andriamanitra]] ny famantarana sasany. Modely amin' ny fanavahana ny fotoana izany. ==== Toerana isehoan' ny fanambarana sy ny fahalalana ==== Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i Natanaela nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1:48). Mampifandray ny aviavy amin' ny toerana fisaintsainana ara-panahy ny fitantarana momba an' i Natanaela, sady manondro fahalalana mihoatra ny an' ny olombelona ary manamafy ny maha toeram-pisaintsainana nentim-paharazana an' io hazo io koa. == ''Ficus sycomorus'' == [[Sary:Ficus sycomorus 440720669.jpg|vignette|356x356px|Aviavy (''[[Ficus sycomorus]]'')]] Ny ''[[Ficus sycomorus]]'' dia karazana [[aviavy]] iray hafa resahina oo amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], amin' ny endri-teny samy hafa arakaraka ny fiteny: atao hoe שִׁקְמָה / ''shiqmah'' (שִׁקְמִים / ''shiqmim'' raha maro) izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] fa συκομορέα / ''sykomorea'' kosa amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. Izy io dia hazo mampiavaka ny faritra mafana sy iva any [[Atsinanana Akaiky]] ([[Ejipta]], [[:fr:Shéphélah|Sefela]], [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan' i Jôrdana]], [[Jerikô]]). Tsy manana lanja ara-panoharana matanjaka mitovy amin' ilay karazana voalohany (''[[Ficus carica]]'') anefa izy io, fa mitana anjara toerana tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ny tôpôgrafia ary ny fitantarana sasany ao amin' ny Baiboly. === Ao amin' ny Baiboly hebreo === Ao amin' ny [[Testamenta Taloha]], ny aviavy ''[[Ficus sycomorus]]'' dia singa iray manan-danja teo amin' ny toekarena ambanivohitra sy ny tontolon' ny fambolena. ==== Fanamarihana ara-jeôgrafia sy fanambinana ==== Tsy maniry eny an-tendrombohitra ny aviavy satria tsy mahazaka fanala. Hita be dia be tao [[Sefela]] ity hazo ity (teo amin' ny havoana iva maro teo anelanelan' ny lemaka amorontsiraka sy ny tangoron-tendrombohitr' i Jodà). Ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka]]'' (1Mpanjaka 10:27) sy ao amin' ny ''[[Boky faharoan' ny Tantara]]'' (2Tantara 1:15) dia mariky ny fanambinana tamin' ny andron' ny mpanjaka [[Sôlômôna]] ny fisian' ny aviavy be dia be tao [[Sefela]]. Mifanohitra amin' ny faritra hafa be ala izay malaza kokoa izany. ==== Loharanon-karena teo fitantanan-draharaha ==== Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]], dia noheverina ho loharanon-karena stratejika ny alan' aviavy ka nila mpitantana manokana. Ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara]]'' (1Tantara 27:28) dia ahitana fikarakarana ny aviavy tamin' ny alalan' ny fitantanan-draharahan' ny mpanjaka, izay maneho fitrandrahana voalamina. ==== Hazo fanorenana ==== Na dia tsy dia malaza noho ny hazo sedera (''[[Cedrus libani]]'') aza ny aviavy sikômôra dia nampiasaina betsaka tamin' ny fanorenana, satria maivana sy mahatohitra ny fahalovana. Matetika no mampifanohitra azy io amin' ny sedera ny ny lahatsoratra ao amin' ny Baiboly. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Isaia]]'' (Isaia 9:10) dia aseho ho hazo tsotsotra ny aviavy raha oharina amin' ny sedera, ka mampifanohitra ny fianinana amin' ny zava-misy amin' ny maritrano be voninahitra izany. ==== Asa fambolena manokana ==== [[Sary:Ficus sycomorus fruits MHNT.jpg|vignette|211x211px|Voan' ny aviavy ''Ficus sycomorus'']] Ny asan' i [[Amôsa]], talohan' ny fiantsoana azy ho [[Mpaminanin' ny jodaisma|mpaminany]], dia asa fambolena nifandray amin' io hazo io. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (Amôsa 7:14) dia misy firesahana momba ny asa fandratrana ny voan' aviavy mba hivoahan' ny bibikely ao anatiny ka hanafainganana ny fahamasany sy hahamamy azy ary hahafahana mihinana azy. ==== Mafiny ekôlôjika sy an' ohatra voafetra ==== Ny ''[[Bokin' ny Salamo]]'' (Salamo 78:47) dia mampahatsiahy ny fandripahan' Andriamanitra tamin' ny alalan' ny [[havandra]] ny aviavy tany Ejipta (nandritra ny [[Loza folo tao Egipta|loza folo]]), izay mampiseho ny faharefoan' ny toetany na dia matanjaka aza ireo hazo ireo. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ao amn' ny [[Testamenta Vaovao]], ny [[Fiteny grika|teny grika]] dia manavaka ny ''[[Ficus sycomorus]]'' amin' ny ''[[Ficus carica]]'', na dia misy fifangaroana aza tany aloha momba ny συκάμινος / ''sykaminos''. ==== Fitantarana momba an' i Zakaiosy ==== Ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Lioka 19:4), ny lahatsoratra grika dia mampiasa ny teny hoe συκομορέα / ''sykomorea'', izay mifanitsy tsara amin' ny ''[[Ficus sycomorus]]'': i [[Zakaiosy]] (ilay mpamory hetra fohy) nianika aviavy mba hahita an' i Jesoa. Maneho ny toetran' ilay hazo an-kolaka izany (hazo avo, manana vatany mafy sy rantsana iva, mora anihina, maniry amoron-dalana makany Jerikô) sy manana anjara asa lehibe amin' ny nahafahan' ny fihaonan' i Zakaiosy sy i Jesoa, ka lasa kihon-dalan' ilay tantara. ==== Fampiasana hafa an' ilay anaran-kazo ==== Miresaka anaran-kazo hafa ny ''Filazantsaran' i Lioka'' ao 17:6 (συκάμινος / ''sykaminos'') fa tsy ilay ''Ficus sycomorus'' (συκομορέα / ''sykomorea'') nefa nafangaro aminy ao amin' ny fandikan-teny tranainy sasany. Ankehitriny dia heverina ho ny ''[[Morus nigra]]'' na ny ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'' (voaroihazo na vorihazo) io hazo io. == Jereo koa == * [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]] * ''[[Ficus carica]]'' * ''[[Ficus sycomorus]]'' * [[Aviavy]] * [[Voaroihazo]] na [[vorihazo]] == Loharano sy fanamarihana == 4d25h6z945p0e7a4k0xzgwoutzkt9k1 1136167 1136165 2026-04-24T11:02:39Z Thelezifor 15140 /* Toerana isehoan' ny fanambarana sy ny fahalalana */ 1136167 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ficus carica 445515793.jpg|vignette|352x352px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana ny [[Ficus carica|karazan-kazo]] sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay resahina an' ohatra indraindray. Misy roa, fara fahakeliny, ny karazana aviavy resahina ao, dia ny ''[[Ficus carica]]'' ([[Fiteny hebreo|hebreo]]: תְּאֵנָה / ''te’enāh''; [[Fiteny grika|grika]]: συκῆ / ''sykē'' na ''sukē'') sy ny ''[[Ficus sycomorus]]''. (hebreo: שִׁקְמָה / ''shiqmāh''; grika: συκομορέα / ''sykomorea''). == ''Ficus carica'' == [[Sary:Ficus carica 445077478.jpg|vignette|215x215px|Ravin' ny ''[[Ficus carica]]'']]Manana anjara toerana ara-panoharana mana-danja ao amin' ny [[Baiboly]] ny aviavy, ''Ficus carica'', manomboka amin' ny pejy vitsy voalohany ao amin' ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] ka hatramin' ny fanoharana ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay mampiseho fahavokarana, fiadanana, ozona ary fanambinana ara-panahy. Ankoantra ny [[Vitis vinifera|voaloboka]] sy ny [[Ôliva (zavamaniry)|hazo]] [[Ôliva (zavamaniry)|ôliva]], dia iray amin' ny andrin' ny fanoharana avy amin' ny zavamaniry any amin' ny faritra [[Atsinanana Akaiky]] taloha izy io. Miorim-paka lalina amin' ny fiainana andavanandro sy ara-panahin' ny [[Zanak' i Israely|vahoakan' Israely]] ity zavamaniry ity. === Ao amin' ny Baiboly hebreo === Ny aviavy, izay atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe תְּאֵנָה / ''te’enāh'', no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]].[[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|214x214px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]] ==== Aviavy, ao amin' ny tantaran' ny fiaviany ==== Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny "[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]" izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7). Mametraka hevitra fototra maromaro ity andalana ity: ny fahatsiarovan-tenan' ny olombelona amin' ny fitanjahany sy amin' ny fahalemeny, ny fisehoan' ny henatra sy ny fieritreretana ara-môraly, ary ny fiezahan' ny olombelona hanafina ny ratsy nataony. Lasa mampahatsiahy ny toetry ny olombelona taorian' ny [[Fahalavoan' ny Olombelona|fahalavoana]] sy ny henatra ary ny fifehezan-tena àry ny aviavy. Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13). ==== Tandindon' ny fiadanana sy ny fanambinana ary ny fitahiana ==== Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy "teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy" ny vahoaka (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25). Izany dia famantarana ny fananan-karen' ny firenena, ny fanambinana, ny fiarahamonina lavorary izay ahitana fiarovana ara-pôlitika sy fitoniana ara-tsôsialy ary fankafizana am-pilaminana ny fanana sy ny harena. Midika faharetana sy fiadanana ary fitohizana ny fananana aviavy mamokatra, ka mahatonga azy io ho famantarana mivaingana momba ny fitahian' Andriamanitra sy momba ny fanjakan' ny rariny. Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18). Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:<blockquote>"tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao" (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)<ref><small>"tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory" (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')</small></ref>.</blockquote> ==== Mariky ny fahalemem-panahy sy ny lanjan' ny fambolena ==== Ampifandraisina amin' ny halemem-panahy sy amin' ny hatsaram-panahy ny voan' ny aviavy (Mpitsara 9:11). Manamafy ny maha mariky ny fanambinana azy ny lanjany ara-tsakafo sy ny lanjany ara-toekarena. Ampiasaina amin' ny fomba an' ohatra ihany koa ny toetra biôlôjika (mamoa indroa isan-taona): azo adika ho mariky ny loza na ny fahafaham-baraka ny tsy famoazany, indrindra ny voalohany. ==== Mariky ny fitsarana sy ny tsy fahavokarana ==== Ao amin' ny literatioram-paminaniana (Jeremia 8:13; Habakoka 3:17), ny aviavy dia tandindona ratsy rehefa tsy mamoa na simba: maneho ny tsy fahatokian' ny vahoaka, maneho ny fitsaran' Andriamanitra, maneho ny olona marina sy ny olona tsy mahatoky ny ny aviavy tsara sy ratsy. Lasa fanoharana ho an' ny tsy fahavokarana ara-môraly sy ara-pinoana ny tsy famoazan' ny zavamaniry. Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany<ref><small>Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.</small></ref>. ==== Toerana fisaintsainana ara-panahy ==== Ao amin' ny lovantsofina isiraelita, dia mifandray amin' ny toeram-pialan-tsasatra sy fandalinana ary fisaintsainana ny Lalàna (''[[Torah]]'') ny aloky ny aviavy, ka manamafy ny lafiny ara-panahy sy ny fibanjinana. ==== Fampiasana ara-pampiharana sy ara-pitsaboana ==== Miseho amin' ny toe-javatra mivaingana koa ny aviavy. Ohatra iray misongadina ny fampiasana ny aviavy hanaovana [[fesana]] tamin' ny fitsaboana an' i [[Hezekia]] mpanjaka (2Mpanjaka 20:7), ka manamarina ny fahalalana ara-pitsaboana nentin-drazana mifandray amin' ny voan' ioo hazo io. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], ny sary an' ohatra omen' ny aviavy, izay atao hoe συκῆ / ''sykē'' amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] (ny voany: σῦκον / ''sykon''), dia mifantoka bebe kokoa amin' ny fanombanana ara-pitondran-tena sy ara-panahy (mahavokatra sy tsy mamoa), amin' ny fampianarana [[etika]] nataon' i Jesoa, amin' ny faharetana ananan' Andriamanitra, amin' ny antso ho amin' ny [[fibebahana]], ary ny famakiana ireo famantarana [[Eskatôlôjia|eskatôlôjika]]. ==== Fitaovana enti-mampianatra nampiasain' i Jesoa ==== Ao amin' ny [[Filazantsara]], ny aviavy, amin' ny maha zava-misy mahazatra momba ny fambolena azy, dia nampiasain' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]] matetika ho fitaovana fampianarana. Maneho ny fahamarinana ara-môraly sy ara-panahy amin' ny fampiasana io hazo io. ==== Aviavy tsy mamoa sy fitsarana ==== Fitantarana roa lehibe no maneho an' ity tandindona ity, dia ny ozona nahazo ilay aviavy tsy mamoa (Matio 21:18-19; Marka 11:12-14). Milaza ny fitantarana ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21) fa nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra izany tamin' io fotoana io. Voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana nataon' i Jesoa momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka. Ireo fitantarana ireo dia maneho ny fanamelohana ny fisehoana ivelany amin' ny fivavahana (ravina) izay tsy misy asa mivaingana (voa), sy ny fitakiana ny fahavokarana ara-panahy (finoana, fahamarinana, fiantrana), ary ny fitsaran' Andriamanitra, izay adika indraindray ho fanakianana ny fivadihan' i Israely. Mampiditra zava-dehibe iray anefa ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa: ny faharetan' Andriamanitra izay manome fe-potoana ho an' ny fiovam-po. ==== Famantarana eskatôlôjika ==== Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohatra an' i Israely ity aviavy ity. Ao amin' io lahateny [[Literatiora apôkaliptika|apôkaliptika]] io (Matio 24:32) dia lasa famantarana ara-potoana ny aviavy: manambara ny fahavaratra ny fitsimohan' ny sampany ary manambara ny maha efa akaiky ny [[Fanjakan' Andriamanitra]] ny famantarana sasany. Modely amin' ny fanavahana ny fotoana izany. ==== Toerana isehoan' ny fanambaràna sy ny fahalalana ==== Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i [[Natanaela]] nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1:48). Mampifandray ny aviavy amin' ny toerana fisaintsainana ara-panahy ny fitantarana momba an' i Natanaela, sady manondro fahalalana mihoatra ny an' ny olombelona ary manamafy ny maha toeram-pisaintsainana nentim-paharazana an' io hazo io koa. == ''Ficus sycomorus'' == [[Sary:Ficus sycomorus 440720669.jpg|vignette|356x356px|Aviavy (''[[Ficus sycomorus]]'')]] Ny ''[[Ficus sycomorus]]'' dia karazana [[aviavy]] iray hafa resahina oo amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], amin' ny endri-teny samy hafa arakaraka ny fiteny: atao hoe שִׁקְמָה / ''shiqmah'' (שִׁקְמִים / ''shiqmim'' raha maro) izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] fa συκομορέα / ''sykomorea'' kosa amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. Izy io dia hazo mampiavaka ny faritra mafana sy iva any [[Atsinanana Akaiky]] ([[Ejipta]], [[:fr:Shéphélah|Sefela]], [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan' i Jôrdana]], [[Jerikô]]). Tsy manana lanja ara-panoharana matanjaka mitovy amin' ilay karazana voalohany (''[[Ficus carica]]'') anefa izy io, fa mitana anjara toerana tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ny tôpôgrafia ary ny fitantarana sasany ao amin' ny Baiboly. === Ao amin' ny Baiboly hebreo === Ao amin' ny [[Testamenta Taloha]], ny aviavy ''[[Ficus sycomorus]]'' dia singa iray manan-danja teo amin' ny toekarena ambanivohitra sy ny tontolon' ny fambolena. ==== Fanamarihana ara-jeôgrafia sy fanambinana ==== Tsy maniry eny an-tendrombohitra ny aviavy satria tsy mahazaka fanala. Hita be dia be tao [[Sefela]] ity hazo ity (teo amin' ny havoana iva maro teo anelanelan' ny lemaka amorontsiraka sy ny tangoron-tendrombohitr' i Jodà). Ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka]]'' (1Mpanjaka 10:27) sy ao amin' ny ''[[Boky faharoan' ny Tantara]]'' (2Tantara 1:15) dia mariky ny fanambinana tamin' ny andron' ny mpanjaka [[Sôlômôna]] ny fisian' ny aviavy be dia be tao [[Sefela]]. Mifanohitra amin' ny faritra hafa be ala izay malaza kokoa izany. ==== Loharanon-karena teo fitantanan-draharaha ==== Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]], dia noheverina ho loharanon-karena stratejika ny alan' aviavy ka nila mpitantana manokana. Ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara]]'' (1Tantara 27:28) dia ahitana fikarakarana ny aviavy tamin' ny alalan' ny fitantanan-draharahan' ny mpanjaka, izay maneho fitrandrahana voalamina. ==== Hazo fanorenana ==== Na dia tsy dia malaza noho ny hazo sedera (''[[Cedrus libani]]'') aza ny aviavy sikômôra dia nampiasaina betsaka tamin' ny fanorenana, satria maivana sy mahatohitra ny fahalovana. Matetika no mampifanohitra azy io amin' ny sedera ny ny lahatsoratra ao amin' ny Baiboly. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Isaia]]'' (Isaia 9:10) dia aseho ho hazo tsotsotra ny aviavy raha oharina amin' ny sedera, ka mampifanohitra ny fianinana amin' ny zava-misy amin' ny maritrano be voninahitra izany. ==== Asa fambolena manokana ==== [[Sary:Ficus sycomorus fruits MHNT.jpg|vignette|211x211px|Voan' ny aviavy ''Ficus sycomorus'']] Ny asan' i [[Amôsa]], talohan' ny fiantsoana azy ho [[Mpaminanin' ny jodaisma|mpaminany]], dia asa fambolena nifandray amin' io hazo io. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (Amôsa 7:14) dia misy firesahana momba ny asa fandratrana ny voan' aviavy mba hivoahan' ny bibikely ao anatiny ka hanafainganana ny fahamasany sy hahamamy azy ary hahafahana mihinana azy. ==== Mafiny ekôlôjika sy an' ohatra voafetra ==== Ny ''[[Bokin' ny Salamo]]'' (Salamo 78:47) dia mampahatsiahy ny fandripahan' Andriamanitra tamin' ny alalan' ny [[havandra]] ny aviavy tany Ejipta (nandritra ny [[Loza folo tao Egipta|loza folo]]), izay mampiseho ny faharefoan' ny toetany na dia matanjaka aza ireo hazo ireo. === Ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ao amn' ny [[Testamenta Vaovao]], ny [[Fiteny grika|teny grika]] dia manavaka ny ''[[Ficus sycomorus]]'' amin' ny ''[[Ficus carica]]'', na dia misy fifangaroana aza tany aloha momba ny συκάμινος / ''sykaminos''. ==== Fitantarana momba an' i Zakaiosy ==== Ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Lioka 19:4), ny lahatsoratra grika dia mampiasa ny teny hoe συκομορέα / ''sykomorea'', izay mifanitsy tsara amin' ny ''[[Ficus sycomorus]]'': i [[Zakaiosy]] (ilay mpamory hetra fohy) nianika aviavy mba hahita an' i Jesoa. Maneho ny toetran' ilay hazo an-kolaka izany (hazo avo, manana vatany mafy sy rantsana iva, mora anihina, maniry amoron-dalana makany Jerikô) sy manana anjara asa lehibe amin' ny nahafahan' ny fihaonan' i Zakaiosy sy i Jesoa, ka lasa kihon-dalan' ilay tantara. ==== Fampiasana hafa an' ilay anaran-kazo ==== Miresaka anaran-kazo hafa ny ''Filazantsaran' i Lioka'' ao 17:6 (συκάμινος / ''sykaminos'') fa tsy ilay ''Ficus sycomorus'' (συκομορέα / ''sykomorea'') nefa nafangaro aminy ao amin' ny fandikan-teny tranainy sasany. Ankehitriny dia heverina ho ny ''[[Morus nigra]]'' na ny ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'' (voaroihazo na vorihazo) io hazo io. == Jereo koa == * [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]] * ''[[Ficus carica]]'' * ''[[Ficus sycomorus]]'' * [[Aviavy]] * [[Voaroihazo]] na [[vorihazo]] == Loharano sy fanamarihana == sz8zlkmcw0k1v6zvhmpc0ejn3jhu2r4 0 299267 1136175 1136066 2026-04-24T11:42:11Z JianJi 36396 1136175 wikitext text/x-wiki [[File:Rasendranoro, sister of Queen Ranavalona III.jpg|thumb|Rasendranoro, rahavavin'ny mpanjakavavy Ranavalona III]] Teraka teto Madagasikara tamin'ny taona 1860 ny Printsesy '''Rasendranoro''', ary maty an-tsesitany tany Alger tamin'ny 9 novambra 1901, zokin'ny Mpanjakavavy [[Ranavalona III]] izy, ary iray amin'ny zafiafin'ny Mpanjaka [[Andrianampoinimerina]] sady zafikelin'ny mpanjaka Radama I avy amin' ny printsesy Rasalimo, teraka tamin'ny taona 1824 tokoa manko Raketaka reniny. Niaraka tamin'i Ranavalona III izy rehefa noterena hanao sesitany an'i Ranavalona III noho ny tafika frantsay, voalohany tany La Réunion, avy eo tany Frantsa sy Alzeria frantsay. Teraka tamin'ny taona 1860 ny Printsesy Rasendranoro, zanakavavin'ny Printsesy Raketaka avy eto Madagasikara sy Andriantsimianatra <ref name="RoyalArk">{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.</ref> . Nianatra ka taizan'ny maseran'i Saint Joseph de Cluny tao Andohalo izy ka lasa katolika.<ref>Lucien Em. Randrianarivelo. Ratany (1856-1944) Mpampianatra tao Anatirova ary ny tantaran' i Madagasikara. DLI n°445/09/04. page 572</ref> Nanambady an'i Dr. Andrianaly izy, lehilahy voalohany teto Madagasikara nahazo ny diplaoma maha-dokotera amin'ny fitsaboana azy, ary lasa talen'ny hopitaly [[Antananarivo]] taty aoriana. Nanan-janaka lahy iray sy vavy roa tamin'ity vadiny voalohany ity izy <ref name="RoyalArk" /> , <ref>{{Cite journal |last=Laurent Crémazy |year=1884 |title=Notes sur Madagascar (suite) |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34569w/f116.item.r=revue%20maritime%20et%20coloniale%201884%20madagascar |journal=[[Revue maritime|Revue maritime et coloniale]] |language=fr}}.</ref> . Ny zanany lahy dia ny printsy Rakotomena, teraka tamin'ny tapany faharoa tamin'ny taompolo 1870, izay, nalaza tamin'ny ditran-jatovo fony mbola tanora. Nanambady ity printsy ity taty aoriana, ary nanana taranaka, anisan'izany ny zanany vavy iray, ny Printsesy Razanabelo, izay nanampy ireo mpikomy nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana Malagasy tamin'ny taona 1947]] nentina nanohitra ny fanjanahantany frantsay. Ny zanaka vavy roa an'ny Printsesy Rasendranoro dia ny Printsesy Rasoherina (mitovy anarana fa tsy ilay Mpanjakavavy [[Rasoherina]] ) sy ny Printsesy Razafinandriamanitra. Natsangan'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona III ny printsesy Rasoherina, izay nefa oisy fotoana nheverina ho mpandova ny seza fiandrianana t(na ny fiketrahana). Maty tanora izy, talohan'ny taona 1895, ary nalevina tao [[Ilafy]] . Teraka tamin'ny taona 1882 ny rahavaviny, Razafinandriamanitra. Nekena ho mpandova ny seza fiandrianana ihany koa izy, ary natsangan'ny Mpanjakavavy Ranavalona III. Maty noho ny fahasarotam-piterahana Razafinandriamanitra tamin'ny taona 1897 <ref name="RoyalArk" /> . Nisara-panambadiana tamin'i Dr. Andrianaly ny Printsesy Rasendranoro tamin'ny 1883; efa voaheloka noho ny herisetra am-panambadiana nataony tamin'ny vadiny izy <ref name="RoyalArk">{{Cite web |title=The Merina (or Hova) Dynasty |url=http://www.royalark.net/Madagascar/imerina4.htm |website=Royal Ark |language=en}}.</ref> . Fotoana fohy talohan'ity fisaraham-panambadiana ity anefa, tamin'ny jolay 1883, maty tsy namela taranaka ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Ny faribolana anatiny eo amin'ny fahefana, ny Praiminisitra [[Rainilaiarivony]] sy ny [[Andriana]] oligarka, Nokarohina izay ho mpandova ny satroboninahitra Malagasy avy amin'ny taranaka tandrify izany. Razafindrahety no voafidy, ka lasa Mpanjakavavy [[Ranavalona III]], fa manana izany zom-pandovàna izany ihany koa Rasendranoro zokiny vavy<ref name="Barrier1996P11P22P30">{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=11, 22, 30 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.</ref> . Nijanona ho akaiky ny rahavaviny izy ary nifindra trano hiara-mitoetra amin'ny mpanjaka ao amin'ny lapa mihitsy mihitsy aza <ref>{{Cite book |year=2005 |title=Maisons royales, demeures des grands à Madagascar |url=https://books.google.com/books?id=E6IjzNXs8o4C&pg=PA155&dq=Rasendranoro |language=fr |publisher=[[Éditions Karthala]] |pages=384 |isbn=978-2-8111-3857-8}}.</ref>. Izy sy ny reniny no tena mpanala fahanginana ny mpanjakavavy say mpanolotsaina azy ihany koa amin'ny toe-javatra sasany. Vanim-potoana tena sarotra ny fotoana nanjakan'i Ranavalona III. Nihanahazo vahana teto amin'ny firenena manko ny Tandrefana. Efa teo ihany koa ny fifanarahana tsy hifanditra intsony teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa tamin'ny taona 1890, ka namelana malalaka ny frantsay hanao izay takiany amin'ny Fanjakan'i Madagasikara tsy hosembatsembanin'ny anglisy intsony.<ref>{{Cite journal |last=Claude Wauthier |year=1996 |title=Le grand marchandage africain |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1996/10/11/le-grand-marchandage-africain_3749351_1819218.html |journal=[[Le Monde]] |language=fr}}.</ref> Nifandimby nandrahona an'i Madagasikara [[Ady Hova-Frantsay|ny iraka frantsay]], na dia teo aza ny fanirian'ny mpanjakavavy Ranavalona III, rahavavin'i Rasendranoro, hiaro ny fahaleovantenan' ny firenena. Tafiditra an-tanety hatrany Mahajanga ny miaramila frantsay tamin'ny janoary 1896. Nisy ny fifanarahana nanamarina ny fakan'i Frantsa an'i Madagasikara. Tamin'ny faran'ny volana febroary 1897, namoaka didy hanafoana ny fanjakana enti-mpanjaka [[Joseph Simon Gallieni|ny Jeneraly Gallieni]]. Noterena hatao sesitany Ranavalona III <ref name="Barrier1996P210">{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.</ref> , . Taorian'ny fanafoanana ny fitondrana enti-mpanjaka sy ny fananganana ny fitondra-mpanjanaka frantsay, dia nalefa nanaraka ny mpanjakavavy Ranavalona III rahavaviny, izay naongana, ho any [[Toamasina]] Rasendranoro, niaraka taminy tamin'izany ny zanany vavy (printsesy Razafinandriamanitra ), ary nandalovana tao Nosy Boraha nanaovana sesitany azy ny nenitoany Ramasindrazana. Ireo rehetra ireo no nalefa sambo nentina an-tsesitany ho any La Réunion. Tonga tao Pointe des Galets ny fianakaviana ary nentina tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] . Andro vitsivitsy taorian'ny nahatongavany, dia maty noho ny fahasarotam-piterahana ny zanakavavin'i Rasendranoro, ny Printsesy Razafinandriamanitra . Iray volana taorian'ny nahatongavany tany La Réunion, dia nipetraka tao amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny fianakavian'ny mpanjaka. Miorina akaikin'ny biraon'ny governemanta izany trano izany. Nipetraka tao nandritra ny roa taona ry Rasendranoro mandra-pahatongan'ny faneren' ny governemanta frantsay ny fianakavian'ny mpanjaka hifindra lavitra kokoa an'i Madagasikara, noho ny mbola firehetan'ny fikomian'ny mponina. Nentina tany Marseille avy eo ny fianakaviana. Rehefa avy nipetraka tany Frantsa nandritra ny volana vitsivitsy ry zareo, dia nafindra tany Alzeria frantsay, tao amin'ny tranobe iray tao Algiers <ref name="Barrier1996P210">{{Cite book |last=Marie-France Barrier |year=1996 |title=Ranavalona, dernière reine de Madagascar |language=fr |location=Paris |publisher=Balland, |page=210-348 |pages=395 |isbn=978-2-7158-1094-5}}.</ref> , <ref>{{Cite book |last=Aldrich |first=Robert |year=2018 |title=Banished Potentates : dethroning and exiling indigenous monarchs under British and French colonial rule, 1815-1955 |language=en |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-1-5261-3531-5}}.</ref> . Maty tao i Rasendranoro tamin'ny taona 1901 <ref name="Barrier1996P210" /> .{{Reflist}} == Rohy ivelany ==   [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1860]] 6dxyp5bcrgl2ygvkcufdcnvnb2msxpu 0 299273 1136116 2026-04-23T18:32:52Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianajkaviana Malvaceae 1136116 wikitext text/x-wiki Ny '''''Gossypioides''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny foko ''[[Gossypieae]]'', ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', ao amin' ny fianajkaviana ''[[Malvaceae]]''. Karazana filamatra ny ''Gossypioides kirkii'', izay hita ao [[Môzambika]], ao [[Kenià]], ao [[Tanzania]] ary ao [[Afrika Atsimo]]. Anaovana fanadihadiana jenômika sy ara-pototarazo ny ''Gossypioides kirkii'', satria tena mifanakaiky amin' ny ''Gossypium,'' izay ahitana ny karazana [[landihazo]] ambolena hamokarana [[tsiraka]], ny ''Gossypioides''. == Karazana == * ''[[Gossypioides brevilanatum]]'' (Hochr.) J.B.Hutch. * ''Gossypioides kirkii'' (Mast.) Skovst. ex J.B.Hutch. == Jereo koa == * ''[[Gossypium]]'' lw5dvb2ifkvcsoet66i33qcj3jq538h 1136117 1136116 2026-04-23T18:35:03Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1136117 wikitext text/x-wiki Ny '''''Gossypioides''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny foko ''[[Gossypieae]]'', ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Malvoideae]]'', ao amin' ny fianajkaviana ''[[Malvaceae]]''. Karazana filamatra ny ''[[Gossypioides kirkii]]'', izay hita ao [[Môzambika]], ao [[Kenià]], ao [[Tanzania]] ary ao [[Afrika Atsimo]]. Anaovana fanadihadiana jenômika sy ara-pototarazo ny ''Gossypioides kirkii'', satria tena mifanakaiky amin' ny ''Gossypium,'' izay ahitana ny karazana [[landihazo]] ambolena hamokarana [[tsiraka]], ny ''Gossypioides''. == Karazana == * ''[[Gossypioides brevilanatum]]'' (Hochr.) J.B.Hutch. * ''[[Gossypioides kirkii]]'' (Mast.) Skovst. ex J.B.Hutch. == Jereo koa == * ''[[Gossypium]]'' gpuyqqjm8aqs08cit6o5p0rpas2ry6h 0 299274 1136129 2026-04-24T03:51:30Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Assinatura de R$ 150 milhões em Convênios com 189 Municípios Paulistas via Painsp.jpg|thumb|André do Prado]] '''André Luis do Prado''', fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''André do Prado''' (teraka ny 7 Jona 1969 tao [[Guararema]]), dia mpandinika rafitra sy [[mpanao politika]] [[Brazila|breziliana]], mifandray amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL). Efa mpanolotsaina ny tanàna, ben'ny tanàna lefitra, ary ben'ny tanànan'i Guararem... » 1136129 wikitext text/x-wiki [[File:Assinatura de R$ 150 milhões em Convênios com 189 Municípios Paulistas via Painsp.jpg|thumb|André do Prado]] '''André Luis do Prado''', fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''André do Prado''' (teraka ny 7 Jona 1969 tao [[Guararema]]), dia mpandinika rafitra sy [[mpanao politika]] [[Brazila|breziliana]], mifandray amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL). Efa mpanolotsaina ny tanàna, ben'ny tanàna lefitra, ary ben'ny tanànan'i [[Guararema]] izy. Tamin'ny taona 2010, voafidy ho [[solombavambahoaka]]n'i {{São Paulo}} izy ary voafidy indray tamin'ny taona 2014, 2018, ary 2022. Amin'izao fotoana izao dia filohan'ny Antenimieran-doholona ao São Paulo izy. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[pt:André do Prado]] [[Sokajy:Partido Liberal|M*]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan'i Brazila|P*]] [[Sokajy:Mpanao politika paulista|P*]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]] 0vgfu6km1kvyh12zs20tulmlwt6gpt9 1136130 1136129 2026-04-24T03:51:46Z HarryWurst 36292 1136130 wikitext text/x-wiki [[File:Assinatura de R$ 150 milhões em Convênios com 189 Municípios Paulistas via Painsp.jpg|thumb|André do Prado]] '''André Luis do Prado''', fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''André do Prado''' (teraka ny 7 Jona 1969 tao [[Guararema]]), dia mpandinika rafitra sy [[mpanao politika]] [[Brazila|breziliana]], mifandray amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL). Efa mpanolotsaina ny tanàna, ben'ny tanàna lefitra, ary ben'ny tanànan'i [[Guararema]] izy. Tamin'ny taona 2010, voafidy ho [[solombavambahoaka]]n'i {{São Paulo}} izy ary voafidy indray tamin'ny taona 2014, 2018, ary 2022. Amin'izao fotoana izao dia filohan'ny Antenimieran-doholona ao São Paulo izy. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[pt:André do Prado]] [[Sokajy:Partido Liberal|P*]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan'i Brazila|P*]] [[Sokajy:Mpanao politika paulista|P*]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1969]] p158d3wdol8x6oozednvc16j0c6ze67 0 299275 1136131 2026-04-24T04:23:34Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « '''Dr Thiago Colpani''' (teraka ny 31 Jolay 1980 tao [[Mococa]]) dia mpitsabo biby sady [[mpanao politika]] [[brezila|breziliana]] avy amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]]. Mpisolovava ao an-tanàna ao [[Mococa]] izy.<ref>(pt) [https://www.mococa.sp.leg.br/processo-legislativo/parlamentares/thiago-jose-colpani www.mococa.sp.leg.br]</ref> ==Jereo koa== {{commonscat}} [[pt:Dr Thiago Colpani]] [[Sokajy:Partido Liberal|Colpani*]] Sokajy:Ben'ny tanànan... » 1136131 wikitext text/x-wiki '''Dr Thiago Colpani''' (teraka ny 31 Jolay 1980 tao [[Mococa]]) dia mpitsabo biby sady [[mpanao politika]] [[brezila|breziliana]] avy amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]]. Mpisolovava ao an-tanàna ao [[Mococa]] izy.<ref>(pt) [https://www.mococa.sp.leg.br/processo-legislativo/parlamentares/thiago-jose-colpani www.mococa.sp.leg.br]</ref> ==Jereo koa== {{commonscat}} [[pt:Dr Thiago Colpani]] [[Sokajy:Partido Liberal|Colpani*]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan'i Brazila|Colpani*]] [[Sokajy:Mpanao politika paulista|Colpani*]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]] 4z6l12ectngbmc1nxmneg58nmiylz84 1136135 1136131 2026-04-24T04:30:42Z HarryWurst 36292 1136135 wikitext text/x-wiki '''Dr Thiago Colpani''' (teraka ny 31 Jolay 1980 tao [[Mococa]]) dia mpitsabo biby sady [[mpanao politika]] [[brezila|breziliana]] avy amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]].<ref>(pt) [https://www1.folha.uol.com.br/poder/eleicoes/candidatos/2024/sp/vereador/thiago-colpani-250002020596.shtml folha.com.br: Vereadores]</ref> Mpisolovava ao an-tanàna ao [[Mococa]] izy.<ref>(pt) [https://www.mococa.sp.leg.br/processo-legislativo/parlamentares/thiago-jose-colpani www.mococa.sp.leg.br]</ref> ==Jereo koa== {{commonscat}} [[pt:Dr Thiago Colpani]] [[Sokajy:Partido Liberal|Colpani*]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan'i Brazila|Colpani*]] [[Sokajy:Mpanao politika paulista|Colpani*]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]] annrubdurwk0lor6dly49yzuwo04wzx 0 299276 1136143 2026-04-24T06:16:30Z Chirocca77 30720 Namorona pejy 1136143 wikitext text/x-wiki I Jocelyne Maxime teraka Rahelihanta Jocelyne dia mpanao politika malagasy, depiote volafidy tao Antsiranana. Ny mombamomba azy qvza888z8bv25y88uc1zmw0qqqy5618 1136145 1136143 2026-04-24T06:18:46Z Chirocca77 30720 Mise en forme 1136145 wikitext text/x-wiki I '''Jocelyne Maxime''' teraka Rahelihanta Jocelyne dia mpanao politika malagasy, depiote volafidy tao Antsiranana. == Ny mombamomba azy == == Loharano == {{Reflist}} 69actmv0ijm0kq758o3r8j3i3xj19un 1136161 1136145 2026-04-24T09:11:15Z Chirocca77 30720 Nnampy 1136161 wikitext text/x-wiki I '''Jocelyne Maxime''' teraka Rahelihanta Jocelyne dia mpanao politika malagasy, depiote volafidy tao Antsiranana. == Ny mombamomba azy == === Politika === Izy no filoha mpamorona ny antoko MAMAMI tao Antsiranana.Ao anatin'ny Antoko [[Tanora Gasy Vonona|TGV (Tanora Gasy Vonona)]] na koa Mapar izay antokon'ny filoha [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] izy. Trmin'ny taloha 2010 ka hatramin'ny tsaina 2013, mpano-tsaina an'ny filoha Andry Rajoelina izy. aNanoboka ny taona 2014, depioten'Antsiranana izy, <ref>https://midi-madagasikara.mg/jocelyne-rahelihanta-maxime-de-figure-incontournable-a-simple-citoyenne/</ref>Filoha lefitry ny Antenimieram-pirenena izy tamin'ny 2029.<ref>https://latribune.cyber-diego.com/societe/1221-deputee-antsiranana-i-le-programme-de-jocelyne.html#google_vignette</ref> === Sosialy === I Jocelyne Maxime dia fantatra manokana amin'ireo asa sosialy manavanana azy toy ny fanampiana beantitra, fanomezna fitaovana sekoly.<ref>https://midi-madagasikara.mg/antsiranana-la-depute-jocelyne-maxime-investit-dans-le-social/</ref> == Loharano == {{Reflist}} s7tvdvpqdidj595te8bhels925lv0oe 0 299277 1136149 2026-04-24T07:25:17Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=Antoine pesne friedrich wil.jpg |anarana=Frederick William I |teraka=14 Aogositra 1688 |maty=31 Mey 1740 |firenena= {{Prosia}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanoratra]] * [[mpanao asa soratra]] |taona niasàna= }} I '''Friedrich Wilhelm I (Prosia)''' ([[fiteny anglisy|anglisy]] ''Frederick William I'' (teraka ny 14 Aogositra 1688 tao Cölln; ​​​​maty ny 31 Mey 1740 tao [[Potsdam]]), avy amin'ny Tranon'i Hohenzollern, dia lasa Mpanjaka t... » 1136149 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Antoine pesne friedrich wil.jpg |anarana=Frederick William I |teraka=14 Aogositra 1688 |maty=31 Mey 1740 |firenena= {{Prosia}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanoratra]] * [[mpanao asa soratra]] |taona niasàna= }} I '''Friedrich Wilhelm I (Prosia)''' ([[fiteny anglisy|anglisy]] ''Frederick William I'' (teraka ny 14 Aogositra 1688 tao Cölln; ​​​​maty ny 31 Mey 1740 tao [[Potsdam]]), avy amin'ny Tranon'i Hohenzollern, dia lasa Mpanjaka tao [[Prosia]] ary Elector an'i {{Brandenburg}} rehefa maty ny rainy tamin'ny 25 Febroary 1713. Teo amin'ny politika ivelany, nahazo ny ampahany tamin'ny ''Haute-Gueldre'' tao amin'ny Fifanekena tao Utrecht izy (nosoniavina ny Lalàna Farany tamin'ny 11 Aprily 1713) ary ny ampahany tamin'ny ''Western [[Pomerania]]'' tao amin'ny Fifanekena tao [[Stockholm]] tamin'ny 1720. Ny fananganana tafika matanjaka, izay niarahany niady indray mandeha monja, dia nahazoany ny anaram-bosotra hoe "Mpanjaka Miaramila." Tao an-toerana, i Frederick William I dia nanome antoka ny fitsarana mitsitsy sy ny fitantanana milamina. Nanaraka politika ara-toekarena merkantilista sy politika ara-pivavahana mandefitra izy. Ny Didim-pifindramonina tamin'ny 1732, izay nanome fialofana an'i {{Prosia}} ho an'ny Protestanta enjehina eo amin'ny 15.000 eo ho eo avy any [[Salzburg]], dia nahasarika ny sain'ny rehetra manerana an'i [[Eoropa]]. == Mpanjakan'i Prosia == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).png|40px]] Mpanjakan'i [[Prosia]] !mpandimby |-align="center" | [[Frederick I (Prosia)]] <br/> 1688-1701)| || [[Friedrich Wilhelm I (Prosia)|Friedrich Wilhelm I]] <br/> 1713-1740|| [[Frederick the Great]]<br/>1740–1786 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == {{commonscat|Friedrich Wilhelm I of Prussia}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1668]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1740]] [[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]] 7v6wtkakflbu0j4jmlyud0d5gfck3uc 1136150 1136149 2026-04-24T07:26:00Z HarryWurst 36292 1136150 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Antoine pesne friedrich wil.jpg |anarana=Frederick William I |teraka=14 Aogositra 1688 |maty=31 Mey 1740 |firenena= {{Prosia}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanoratra]] * [[mpanao asa soratra]] |taona niasàna= }} I '''Friedrich Wilhelm I (Prosia)''' ([[fiteny anglisy|anglisy]] ''Frederick William I'' (teraka ny 14 Aogositra 1688 tao Cölln; ​​​​maty ny 31 Mey 1740 tao [[Potsdam]]), avy amin'ny Tranon'i Hohenzollern, dia lasa Mpanjaka tao [[Prosia]] ary Elector an'i {{Brandenburg}} rehefa maty ny rainy tamin'ny 25 Febroary 1713. Teo amin'ny politika ivelany, nahazo ny ampahany tamin'ny ''Haute-Gueldre'' tao amin'ny Fifanekena tao Utrecht izy (nosoniavina ny Lalàna Farany tamin'ny 11 Aprily 1713) ary ny ampahany tamin'ny ''Western [[Pomerania]]'' tao amin'ny Fifanekena tao [[Stockholm]] tamin'ny 1720. Ny fananganana tafika matanjaka, izay niarahany niady indray mandeha monja, dia nahazoany ny anaram-bosotra hoe "Mpanjaka Miaramila." Tao an-toerana, i Frederick William I dia nanome antoka ny fitsarana mitsitsy sy ny fitantanana milamina. Nanaraka politika ara-toekarena merkantilista sy politika ara-pivavahana mandefitra izy. Ny Didim-pifindramonina tamin'ny 1732, izay nanome fialofana an'i {{Prosia}} ho an'ny Protestanta enjehina eo amin'ny 15.000 eo ho eo avy any [[Salzburg]], dia nahasarika ny sain'ny rehetra manerana an'i [[Eoropa]]. == Mpanjakan'i Prosia == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).png|40px]] Mpanjakan'i [[Prosia]] !mpandimby |-align="center" | [[Frederick I (Prosia)]] <br/> 1688-1701)| || [[Friedrich Wilhelm I (Prosia)|Friedrich Wilhelm I]] <br/> 1713-1740|| [[Frederick the Great]]<br/>1740–1786 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == [[de:Friedrich Wilhelm I. (Preußen)]] {{commonscat|Friedrich Wilhelm I of Prussia}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1668]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1740]] [[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]] n7e9swjkupe1v0g65micyd3j2bz7j1d 1136151 1136150 2026-04-24T07:27:45Z HarryWurst 36292 1136151 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Antoine pesne friedrich wil.jpg |anarana=Frederick William I |teraka=14 Aogositra 1688 |maty=31 Mey 1740 |firenena= {{Prosia}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanoratra]] * [[mpanao asa soratra]] |taona niasàna= }} I '''Friedrich Wilhelm I (Prosia)''' ([[fiteny anglisy|anglisy]] ''Frederick William I'' (teraka ny 14 Aogositra 1688 tao Cölln; ​​​​maty ny 31 Mey 1740 tao [[Potsdam]]), avy amin'ny Tranon'i Hohenzollern, dia lasa Mpanjaka tao [[Prosia]] ary Elector an'i {{Brandenburg}} rehefa maty ny rainy tamin'ny 25 Febroary 1713. Teo amin'ny politika ivelany, nahazo ny ampahany tamin'ny ''Haute-Gueldre'' tao amin'ny Fifanekena tao Utrecht izy (nosoniavina ny Lalàna Farany tamin'ny 11 Aprily 1713) ary ny ampahany tamin'ny ''Western [[Pomerania]]'' tao amin'ny Fifanekena tao [[Stockholm]] tamin'ny 1720. Ny fananganana tafika matanjaka, izay niarahany niady indray mandeha monja, dia nahazoany ny anaram-bosotra hoe "Mpanjaka Miaramila." Tao an-toerana, i Frederick William I dia nanome antoka ny fitsarana mitsitsy sy ny fitantanana milamina. Nanaraka politika ara-toekarena merkantilista sy politika ara-pivavahana mandefitra izy. Ny Didim-pifindramonina tamin'ny 1732, izay nanome fialofana an'i {{Prosia}} ho an'ny Protestanta enjehina eo amin'ny 15.000 eo ho eo avy any [[Salzburg]], dia nahasarika ny sain'ny rehetra manerana an'i [[Eoropa]]. == Mpanjakan'i Prosia == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of the Kingdom of Prussia (1701-1750).png|40px]] Mpanjakan'i [[Prosia]] !mpandimby |-align="center" | [[Frederick I (Prosia)]] <br/> (1688-1701)| || [[Friedrich Wilhelm I (Prosia)|Friedrich Wilhelm I]] <br/> (1713-1740)|| [[Frederick the Great]]<br/>1740–1786 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == [[de:Friedrich Wilhelm I. (Preußen)]] {{commonscat|Friedrich Wilhelm I of Prussia}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1668]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1740]] [[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]] 71kv2iiahaxjpp2dwle0m6ejvbpsrpd 0 299278 1136152 2026-04-24T07:29:04Z HarryWurst 36292 Pejy fihodinana mankany [[Friedrich Wilhelm I (Prosia)]] 1136152 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Friedrich Wilhelm I (Prosia)]] i0hbd795hkiqej0duvs2kia7cj3q95o 2 299279 1136160 2026-04-24T09:08:14Z Maris Dreshmanis 39396 Creating user page 1136160 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,000+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (140 national registries, 245,000+ entries) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 21 languages [[Category:Wikipedians]] bhwbuqpk2yn05lbwnfuckwjwbrdzu54 0 299280 1136168 2026-04-24T11:15:07Z Thelezifor 15140 Mpianatr' i Jesoa 1136168 wikitext text/x-wiki [[Sary:Philip und Nathanael.jpg|vignette|413x413px|Filipo sy Natanaela, sary nataon' i W.J. Morgon (1910).]] I '''Natanaela''', izay fantatra koa amin' ny anarana hoe '''Natanaela avy any Kanà''', dia Galiliana nantsoin' i Jesoa ho lasa mpianany, ary ao amin' ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'' (Joany toko 1 sy 21) ihany no iresahana azy. Amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] izy dia atao hoe Ναθαναήλ / ''Nathanaēl'', fa amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] kosa dia נְתַנְאֵל / ''Natan'el,'' izay midika hoe "fanomezan' Andriamanitra" na "nanome Andriamanitra". Matetika izy dia heverina ho tsy iza fa i [[Bartôlômeo]] (na Bartelemy). == Jereo koa == * [[Filipo (apôstôly)|Filipo]] * [[Bartôlômeo]] eb5ci2oh1sl643qwvxx60hf1tc2pf27 0 299281 1136171 2026-04-24T11:37:25Z Thelezifor 15140 Karazana hazo ao amin' ny fianakaviana Pinaceae 1136171 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Poaceae|Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' ggl2diagqs9jg7657svvi6qanab8wdh 1136172 1136171 2026-04-24T11:37:49Z Thelezifor 15140 1136172 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' 9ps6add549yrh6uc4f9jzd3hno94j6p 1136173 1136172 2026-04-24T11:40:51Z Thelezifor 15140 Nanitatra votoatiny 1136173 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. Teratany any amin' ny tendrombohitry ny faritra atsinanan' i [[Mediteranea|Mediteraneana]] ity hazo ity. Izy io dia [[Pinophyta|kônifera]] lehibe maitso lalandava izay manana heviny ara-pivavahana sy ara-tantara amin' ny kolontsaina any [[Afovoany Atsinanana]], ary voaresaka imbetsaka ao amin' ny literatioran' ny sivilizasiôna fahiny. Izy io no marika nasiônalin' i [[Libàna|Libanona]] ary ampiasaina betsaka ho hazo haingo amin' ny zaridaina. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' hsmjv627of7at6oywz6st1lh2h1wi01 1136174 1136173 2026-04-24T11:41:26Z Thelezifor 15140 1136174 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sederan' i Libanona''' na '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. Teratany any amin' ny tendrombohitry ny faritra atsinanan' i [[Mediteranea|Mediteraneana]] ity hazo ity. Izy io dia [[Pinophyta|kônifera]] lehibe maitso lalandava izay manana heviny ara-pivavahana sy ara-tantara amin' ny kolontsaina any [[Afovoany Atsinanana]], ary voaresaka imbetsaka ao amin' ny literatioran' ny sivilizasiôna fahiny. Izy io no marika nasiônalin' i [[Libàna|Libanona]] ary ampiasaina betsaka ho hazo haingo amin' ny zaridaina. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' 4h1a6gu2ark5zay0j0jz64rpfn6nio0 1136176 1136174 2026-04-24T11:42:41Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1136176 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sederan' i Libanona''' na '''sederan' i Libàna''' na '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. [[Sary:Libanonzeder.jpg|vignette|322x322px|Sederan' i Libàna]] Teratany any amin' ny tendrombohitry ny faritra atsinanan' i [[Mediteranea|Mediteraneana]] ity hazo ity. Izy io dia [[Pinophyta|kônifera]] lehibe maitso lalandava izay manana heviny ara-pivavahana sy ara-tantara amin' ny kolontsaina any [[Afovoany Atsinanana]], ary voaresaka imbetsaka ao amin' ny literatioran' ny sivilizasiôna fahiny. Izy io no marika nasiônalin' i [[Libàna|Libanona]] ary ampiasaina betsaka ho hazo haingo amin' ny zaridaina. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' j3ozwffga5cdcagc2tsv4r20hoxo18l 1136177 1136176 2026-04-24T11:43:03Z Thelezifor 15140 1136177 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sederan' i Libanona''' na '''sederan' i Libàna''' na '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. [[Sary:Libanonzeder.jpg|vignette|322x322px|Sederan' i Libàna|ankavia]] Teratany any amin' ny tendrombohitry ny faritra atsinanan' i [[Mediteranea|Mediteraneana]] ity hazo ity. Izy io dia [[Pinophyta|kônifera]] lehibe maitso lalandava izay manana heviny ara-pivavahana sy ara-tantara amin' ny kolontsaina any [[Afovoany Atsinanana]], ary voaresaka imbetsaka ao amin' ny literatioran' ny sivilizasiôna fahiny. Izy io no marika nasiônalin' i [[Libàna|Libanona]] ary ampiasaina betsaka ho hazo haingo amin' ny zaridaina. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' 5g9742kcjlwnax3azc1chccz3em97s2 1136178 1136177 2026-04-24T11:43:27Z Thelezifor 15140 Namindra sary 1136178 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sederan' i Libanona''' na '''sederan' i Libàna''' na '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. [[Sary:Libanonzeder.jpg|vignette|282x282px|Sederan' i Libàna|ankavia]] Teratany any amin' ny tendrombohitry ny faritra atsinanan' i [[Mediteranea|Mediteraneana]] ity hazo ity. Izy io dia [[Pinophyta|kônifera]] lehibe maitso lalandava izay manana heviny ara-pivavahana sy ara-tantara amin' ny kolontsaina any [[Afovoany Atsinanana]], ary voaresaka imbetsaka ao amin' ny literatioran' ny sivilizasiôna fahiny. Izy io no marika nasiônalin' i [[Libàna|Libanona]] ary ampiasaina betsaka ho hazo haingo amin' ny zaridaina. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' cllj7cksy5qvr4dbirfkkpb4et0rjr2 1136179 1136178 2026-04-24T11:44:11Z Thelezifor 15140 Sokajy 1136179 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|vignette|362x362px|Sedera (''Cedrus libani'')]] Ny '''''Cedrus libani''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Pinaceae]]'' (naman' ny [[hazokesika]]). Atao hoe '''sederan' i Libanona''' na '''sederan' i Libàna''' na '''sedera''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tena ahafantarana an' io hazo io ny bikany miendrika kitsoloha mandritra ny telopolo taona voalohany, nefa lasa varingarina aty aoriana. [[Sary:Libanonzeder.jpg|vignette|282x282px|Sederan' i Libàna|ankavia]] Teratany any amin' ny tendrombohitry ny faritra atsinanan' i [[Mediteranea|Mediteraneana]] ity hazo ity. Izy io dia [[Pinophyta|kônifera]] lehibe maitso lalandava izay manana heviny ara-pivavahana sy ara-tantara amin' ny kolontsaina any [[Afovoany Atsinanana]], ary voaresaka imbetsaka ao amin' ny literatioran' ny sivilizasiôna fahiny. Izy io no marika nasiônalin' i [[Libàna|Libanona]] ary ampiasaina betsaka ho hazo haingo amin' ny zaridaina. == Famariparitana == [[Sary:Cedrus libani cones Kew.jpg|vignette|234x234px]] Lasa misandrahaka ny bikany, izay miendrika piramida any am-boalohany, rehefa mandroso ny taona, ka lasa manana rantsana iva izay saika marindrano ary matetika manaitra satria indraindray lasa lehibe noho ny vatany aza. Raha ambolena izy dia mahalana ity hazo ity no ho tsotra. Miakatra toy ny fantson' ôrga ny fotony samihafa, ka mahatratra haavo 40 m. Mahatratra savaivo 4,5 m ny vatany lehibe indrindra, izay mifanaraka amin' ny faha 2500 taonany. == Jereo koa == * ''[[Pinophyta]]'' * ''[[Cedrus]]'' {{reflist}} [[Sokajy:Hazo]] c9a239x04j83bwh22mov08qgcpvbpfi