Rajoelina Andry

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Rajoelina Andry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3507</id>
    <revision>
      <id>1136512</id>
      <parentid>1133620</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fionganana tamin' ny taona 2025 */</comment>
      <origin>1136512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72745" sha1="om6vfa18a09bqgxx5edphrcc7z9ubbt" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Andry Nirina Rajoelina
|asa=[[Filoham-pirenena]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=Andry Rajoelina
|sary=Andry Nirina Rajoelina|teraka=30 Mey 1974|toerana= [[Antsirabe]]&lt;ref&gt;[https://www.ouest-france.fr/monde/madagascar/qui-est-andry-rajoelina-le-president-malgache-en-fuite-5a58b85c-a875-11f0-a399-70ff1c676380 Ouest France: Qui est Andry Rajoelina,]&lt;/ref&gt;
|seha-pitiavana=Manambady|image=}}

'''Rajoelina''' '''Andry''', avy amin' ny anarany feno '''Rajoelina''' '''Andry Nirina''' dia mpanao pôlitika manam-piaviana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]], [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|mizaka ny zom-pirenena frantsay]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/06/15/madagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html Madagascar : le président Rajoelina est bien français]&quot;, ''Le Monde.fr'',‎ 15 juin 2023 (vakio eto [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2023%2F06%2F15%2Fmadagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], notsidihina tamin' ny 15 juin 2023)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, izay filohan' i [[Madagasikara]] nanomboka tamin' ny taona 2019 hatramin' ny taona 2025. Teraka tamin' ny 30 Mey 1974 izy. Nitantana ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] izy hatramin' ny taona 2009 ka hatramin' ny 2014 taorian' ny [[Kirizy ara-pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|kirizy pôlitika]] sy [[fanonganam-panjakana]] notohanan' ny miaramila&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.csmonitor.com/World/2009/0326/p07s01-wogn.html Madagascar: island even more isolated after coup]&quot;. ''Csmonitor.com''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Talohan' ny nidiran-dRajoelina tamin' ny pôlitika dia mpikirakira irony kapila mangilatra na mpampandihy (DJ) izy ary efa nirotsaka tamin' ny fandraharahana teo amin' ny sehatra tsy miankina ihany koa i Rajoelina, anisan' izany ny orinasa mpanao pirinty sy dokam-barotra antsoina hoe ''Injet'' tamin' ny taona 1999 sy ny tambajotran' ny [[radiô]] sy [[fahitalavitra]] ''[[Viva Madagascar|Viva]]'' tamin' ny taona 2007.

Izy no nanangana ny antoko pôlitika [[Tanora Gasy Vonona]] (TGV) ary lany ho [[ben' ny tanànan' Antananarivo]] nandritra ny herintaona, nanomboka tamin' ny 12 Desambra hatramin' ny 3 Febroary 2009 mialoha ny namindrany ny fahefana amin' i [[Michèle Ratsivalaka]] izay nosoloina koa an' i [[Edgard Razafindravahy]] avy any [[Ambohimalaza]] toa an' i Rajoelina.

Nandritra izany dia nitarika hetsika nanoherana ny filoha [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] izy ka niafara tamin' ny krizy pôlitika tamin' ny taona 2009 izany. Notendren' ny filankevitra miaramila ho filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT) i Rajoelina&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2023/12/14/167374/&lt;/ref&gt;, tamin' ny alalan' ny hetsika izay nosokajin' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] ho [[fanonganam-panjakana]]. Nanao fianianana amin'ny maha filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] azy izy tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny fianakaviam-be iraisam-pirenena aza izany. 

Noravan-dRajoelina ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimieran-doholona]] sy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]]&lt;ref&gt;https://assemblee-nationale.mg/&lt;/ref&gt;, ary namindra ny fahefan' izy ireo tamin' ny rafitra vaovao isan-karazany miandraikitra ny fanaraha-maso ny tetezamita mankany amin' ny fahefana vaovao manaja ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]]. Nifanohitra tamin' ny dingana nateraky ny fanelanelanana iraisam-pirenena izay nikendry ny hananganana governemanta tetezamita izany. Nankatoavin' ny mpifidy ny lalàmpanorenana vaovao tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] nahabe resaka tamin' ny Nôvambra 2010, izay nampiditra an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]]. Nitana ny maha filohan' ny FAT azy hatramin' ny fifidianana [[solombavambahoaka]] tamin' ny taona 2013 i Andry Rajoelina ka tsy nametra-pialana raha tsy tamin' ny taona 2014. Nandrombaka ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2018 izy ary nanao fianianana ho filohan' i Madagasikara tamin' ny 19 Janoary 2019.

Tafiditra tao anatin' ny fe-potoam-piasany ny [[Valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara|valanaretina Covid-19 teto Madagasikara]], izay nampielezany vaovao diso sy nampandrosoany fitsaboana tsy voaporofo momba ity aretina ity. Namely ny firenena  koa ny krizy ara-tsakafo tamin' ny 2021 sy ny rivodoza Batsirai.

Lany fanindroany tamin' ny fifidianana filoham-pirenena i Andry Rajoelijna tamin' ny taona 2023. Tamin' ny taona 2025 izy dia lasa anisan' ny Troika mpitantana ny SADC.

Nanomboka tamin' ny 25 Septambra 2025 ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|fihetsiketsehana manohitra ny fahatapahan']] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|ny rano sy ny herinaratra]] matetika ary nivadika ho fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Andry Rajoelina izany. Tamin' ny 12 Oktobra 2025 dia nivoaka nefa tsy nety nitifitra ny vahoaka ny tafika avy ao amin' ny CAPSAT ary naneho ny fangorahany ny mpanao fihetsiketsehana, dia nandositra ny firenena i Andry Rajoelina avy eo, noho ny fanampian' ny tafika ana habakabaka frantsay, dia niondrana nankao [[La Réunion]] avy eo tany amin' ny toerana tsy fantatra. Taorian' io fandosirana io dia nanao latsabato fanongana azy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimiera-pirenena]] ka [[solombavambahoaka]] 130 tamin' ny 131 no nadany izany (raha 163 ny isan' ny solombavambahoaka rehetra). Nandray ny fahefana avy eo ny kôlônely [[Michaël Randrianirina]]. Nambaran' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana]] [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Avo momba ny Lalàmpanorenana]] fa banga ny toeran' ny filoham-pirenena ary nanasa azy handray ny toeran' ny filoham-pirenena. Tamin' ny 24 Oktobra 2025 dia namoy ny [[zom-pirenena malagasy]] i Andry Rajoelina, noho izy [[Zom-pirenena frantsay|lasa Frantsay]] tamin' ny taona 2014.

== Fiainana ivelan' ny pôlitika ==

=== Fianakaviana ===
Rajoelina Andry Nirina&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2023/12/14/167374/&lt;/ref&gt; dia teraka tao amin' ny fianakaviana nanana ny ampy, tamin' ny 30 Mey 1974 tao [[Antsirabe]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Francis Kpatindé. &quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20131016-madagascar-presidentielle-andry-rajoelina-il-dit-son-dernier-mot Andry Rajoelina a-t-il dit son dernier mot?] &quot;. ''RFI Afrique''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. [[Merina]] avy ao afovoan-tanin' i [[Madagasikara]] izy. Manamboninahitra ao amin' ny tafika malagasy ny rainy, Kôlônely Roger Yves Rajoelina (izay niady tao amin' ny tafika frantsay ho an' i [[Frantsa]] nandritra ny [[Ady  tao Aljeria]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Rajoelina-pere-conseiller-de,13076.html Rajoelina père, conseiller de Sunpec] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Rajoelina-pere-conseiller-de,13076.html|date=20230619131307}}&quot;, Madagascar Tribune,‎ 19 novembre 2009 [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagascar-tribune.com%2FRajoelina-pere-conseiller-de%2C13076.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cole, Jennifer (2010). ''[https://books.google.mg/books?id=TnO3qxGouosC&amp;redir_esc=y Sex and Salvation: Imagining the Future in Madagascar]''. Chicago, IL: University of Chicago Press. pp. 180–182. &lt;nowiki&gt;ISBN 9780226113319&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; sy lasa miaramila mpampianatra tao amin' ny Akademia miaramila tao Antsirabe taty aoriana) sy i Olga Rakotomalala Rasoanjanahary. I Andry Rajoelina dia zanakalahy tokana, manana 04 anabavy efatra. Tao Antsirabe avy eo tao [[Antananarivo]] no nandaniany ny fahazazany.  [[Sary:Andry et Mialy Rajoelina, allée des Baobabs, 22 avril 2012.jpg|vignette|276x276px|Andry Rajoelina sy Mialy Rajoelina tamin'ny taona 2012]]I [[Mialy Razakandisa]], izay zanakavavin' i Nicole Razakandisa, vehivavy mpandraharaha (maty tamin' ny taona 2012) izyno vadiny. Talohan' ny nandehanan' i Mialy ho any [[Parisy|Paris]] ([[Frantsa]]) ka nitoerany any nandritra ny enin-taona tamin' ny fianarany momba ny fitantanana sy ny fitantanam-bola, no nanaovana ny fifamofoana. Tamin' ny taona 2000 no nanatanterahan' izy ireo ny fananambadiany. Teny amin' ny [[Katedralin'  Andohalo]] no nanatanterahana ny lanonana izay nahitana mofomamy mariazy mirefy 4 m miendrika lalamby. Manan-janaka miisa telo mianadahy izy ireo, roa lahy sy vavy tokana, dia i Arena (teraka tamin' ny taona 2001) sy i Ilontsoa (teraka tamin' ny taona 2004) ary i Andrialy (teraka tamin' ny taona 2005). 

=== Fandraharahana ===
Teo amin' ny faha-17 taonany, dia nanangana vondron-tanora tia mozika, dihy, kolontsaina ary fialamboly isan-karazany i Andry Rajoelina. Nitarika an' ity vondrona ity sady nanao hetsika ara-kolontsaina isan-karazany. Tamin' ny taona 1994 dia nanomboka ny asany amin' ny maha mpandraharaha hetsika azy i Andry Rajoelina. Izy no mikarakara ireo hetsika malaza ao [[Antananarivo]] ary nanomboka ny &quot;Live&quot; takariva&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/205281/politique/andry-rajoelina/ Fiche d'Andry Rajoelina]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F205281%2Fpolitique%2Fandry-rajoelina%2F#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], ''jeuneafrique.com'', 11 février 2009.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taona 1998, niaraka tamin' ny fanohanan' ny orinasa ''Fiaro'', sampan' ny orinasa fiantohana ''ARO'', izay an' ny fanjakana, dia namorona ny orinasam-panontana printy nomerika sy fitantanana takela-by fametahana dokam-barotra ''Injet'' izy, ary lasa tompony 100 % taty aoriana. Ity no orinasa voalohany eto Madagasikara nahazo teknôlôjia fanontana printy amin' ny velarana lehibe dia lehibe, izay nahafahany nanjaka haingana eo amin’ ny tsenan’ ny fampirantiana dokam-barotra. Ny fahombiazan' ny ''Injet'' dia nahazoany fahatokisana tanteraka tamin-dRaharifidy tompon' ny ''DomaPub'', izay novidiny tamin' ny taona 2000, orinasa miompana amin' ny dokam-barotra sy ny fifandraisana&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Voafidin’ ny gazetiboky ''Eco-Austral'' ho mpitantana mahay indrindra tamin' ny taona 2000 izy.

Tamin' ny taona 2003 dia nosafidin' ny [[Banque Nationale de l'Industrie]] (BNI) ho mpitantana tsara indrindra tamin’ io taona io i Andry Rajoelina, ary nahazo findramam-bola amin' ny zana-bola aotra tamin’ ity banky ity ho valisoany. Avy eo izy dia nampiasa vola tao amin' ny valan-takela-by mazava fanaovana dokam-barotra ''Trivision'', saingy ny taona nanaraka dia nolavin' ny manampahefana malagasy ny fametrahana ireo karazana takela-by vaovao ireo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagate.org/reportages/entreprendre/1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf Andry Rajoelina en 2002 et 2004 : Le début de la fin pour Ravalomanana] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/reportages/entreprendre/1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf |date=20190523131954 }}&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Freportages%2Fentreprendre%2F1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], www.madagate.com, 6 juillet 2011.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny taona 2007 dia nanitatra ny fampiasam-bolany tamin' ny haino aman-jery i Andry Rajoelina tamin' ny nividianany ny radio sy fahitalavitra ''Ravinala'', izay an' ilay mpanao pôlitika [[Norbert Ratsirahonana]], ka nomeny anarana hoe ''Viva''&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/205281/politique/andry-rajoelina/ Andry Rajoelina]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F205281%2Fpolitique%2Fandry-rajoelina%2F#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], www.jeuneafrique.com, 11 février 2009.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Nahazo ny zom-pirenena frantsay ===
{{lahatsoratra antsipirihany|Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay}}
Nipetraka tany [[Frantsa]] ny fianakaviana Andry Rajoelina taorian' ny fanekeny ny hisitaka amin' ny fanaovana pôlitika mba hahafahan' ny firenena hiverina amin' ny lamina araka ny [[lalàmpanorenana]]. Tamin' ny taona 2013 no nanaovany fangatahana zom-pirenena frantsay ka [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|tamin' ny taona 2014 no nahazoany izany]]. Nivoaka ny didim-panjakana nosoniavin' ny praiminisitra frantsay [[Manuel Valls]] sy ny minisitry ny atitany frantsay [[Bernard Cazeneuve]], tamin' ny 19 Nôvambra 2014 tamin' io taona io. Niseho tao amin' ny gazetim-panjakana frantsay tamin' ny 21 Nôvambra 2014 ny fanapahan-kevitra momba izany. I [[Mialy Rajoelina|Mialy Razakandisa]] vadiny sy ny zanany telo koa dia misitraka izany zom-pirenena frantsay izany&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.refworld.org/pdfid/4f5473682.pdf Code de la nationalité malagasy]&quot;, ''www.refworld.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://citizenshiprightsafrica.org/wp-content/uploads/2020/05/Madagascar-Code-de-la-nationalit%C3%A9-mis-%C3%A0-jour-2017.pdf Code de la nationalité malagasy mise à jour, 2017]&quot;, ''citizenshiprightsafrica.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tsy nambarany na tamin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] izany ary tsy nanao fanambaràna momba izany koa izy tamin' ny fametrahany ny antontan-taratasy filatsahan-ko fidina ho filoham-pirenena ka afaka nilatsaka soa aman-tsara. Taty amin' ny volana Jona 2023 vao nivoaka tao amin' ny tambajotran-tserasera sy nohamafisin' ny fampahalalam-baovao frantsay ny porofo momba io fananany zom-pirenena frantsay nangatahina io. 

Niteraka resabe sy ady hevitra teo amin' ny mpanao pôlitika sy ny mpahay lalàna ary ny mpanaraka ny raharaham-pirenena malagasy izany zavatra izany, ka tao ny nanamaivana izany noho ny fiheverany fa efa tsy nampiharina hatry ny ela ny lalàna malagasy momba ny maha olom-pirenena, ka sady Malagasy no [[Frantsay (vahoaka)|Frantsay]] i Andry Rajoelina hoy izy ireo. Ao koa ireo nihevitra fa efa tsy Malagasy i Andry Rajoelina izay nanomboka nitondra an' i Madagaskara amin' ny maha filohan' ny Repoblika azy tamin' ny taona 2019, ka tokony hametra-pialana na hesorina fa mpamadika tanindrazana.

== Ben' ny tanànan' Antananarivo ==

=== Fahalaniana ho ben' ny tanàna ===
Niroso amin' ny fifaninanana ho ben' ny tanànan' Antananarivo tao amin' ny fikambanana Tanora Gasy Vonona (TGV) i Andry Rajoelina, ka tamin' ny 12 Desambra 2007 dia voafidy ho ben' ny tanànan' Antananarivo izy tamin' ny vato 63,27 %, 

Tamin' ny 3 Nôvambra 2007 no nanambaran' i Andry Rajoelina fa kandida [[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben' ny tanànan']] ny renivohitr' i [[Madagasikara]] izy, ary namorona ny fikambanana ''Tanora Gasy Vonona'' na TGV. Nanambara ny tenany ho tsy miankina sy tsy mikambana amin' ny mpanohitra izy. Tamin' ny 12 Desambra 2007 no lany ho ben' ny tanànan' Antananarivo tamin' ny vato 63,27 % nanoloana ny kandidàn4 ny antokon' ny mpitondra ''[[Tiako i Madagasikara|Tiako I Madagasikara]]'' (TIM)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;, na dia teo aza ny sakantsakana nataon' ny fitondran' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]]. Ben' ny tanànan' Antananarivo izy hatramin' izay ka hatramin' ny 3 Febroary 2009, mialoha ny nametrahany ny fahefana amin' i [[Michèle Ratsivalaka]] izay nosoloina koa an' i [[Edgard Razafindravahy]] avy any [[Ambohimalaza]] toa azy.

Tamin' ny taona 2008 no nanombohany ny fanamboarana ny Lapan' ny Tanànana, izay nisy nandoro 36 taona talohan' izay, tamin' ny 13 Mey 1972 taorian' ny [[Tolon' ny mpianatra malagasy tamin' ny 13 Mey 1972|hetsiky ny mpianatra]] tamin' izany fotoana izany, ary nanolotra volavolam-panangonana tamin' ny filoham-pirenena [[Ravalomanana Marc]] izy mba hanangonana ny vola ilaina amin' ny asa famitana ny asa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagate.org/reportages/photos/767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html Mamy Rajaobelina : à propos de l’Hôtel de Ville] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/reportages/photos/767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html |date=20230619131307 }}&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Freportages%2Fphotos%2F767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html#&amp; tahiry]], www.madagate.org, 1er décembre 2008.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nanomboka ny 17 Mey 2008 ny fanamboarana ny lapan' ny tanàna.

=== Tsy fifanarahana tamin' ny fitondram-panjakana ===
Ny fifandirana voalohany teo amin' i Andry Rajoelina sy ny filoha [[Ravalomanana Marc|Ravalomanana]] dia nanomboka tamin' ny taona 2003, raha nitaky ny fitondra-panjakana ny mba hanesorana ny takelaka fanaovana dokam-barotra ''Trivision'' voalohany teto [[Antananarivo]],  izay napetrak' i Rajoelina teo amin' ny rondronana lehibe iray tao an-drenivohitra.

Nanambara izy fa misakantsakana ny fanatanterahany ny andraikiny eo amin' ny fitantanan-draharaha sy ny fitantanam-bola ny zavatra ataon' ny fitondram-panjakana. Io no fiandohan' ny fifandonana teo amin' i Andry Rajoelina sy i [[Marc Ravalomanana]]. 

== Ny krizy pôlitika 2009 sy ny fitondrana tetezamita ==

=== Ny krizy tamin' ny taona 2009 ===
[[Sary:Antananarivo - P1090823.jpg|vignette|234x234px|Fihetsiketseham-panoherana notarihin' i Andry Rajoelina tamin' ny taona 2009 tao Antananarivo.]]
Nanozongozona ny fitondran' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] ny hetsi-panoherana tamin' ny taona 2008, taorian' ny nahazoan' ny filohan' ny Repoblika tamin' izany fiaramanidina vaovao mitentina 60 tapitrisa dôlara, sy ny fampindramana tany 1,3 tapitrisa hekitara ho an' ny orinasa ''Daewoo Logistics'', ary ny fampitsaharana ny fanampiana ara-tetibolan' ny kaominina avy amin' ny mpiara-miombon' antoka ara-teknika sy ara-bola. Tamin' ny 17 Desambra 2008, taorian' ny fanakatonan' ny fanjakana ny fahitalavitra ''Viva TV'', taorian' ny fandefasana ny tafatafa nataon' ny filoha teo aloha [[Didier Ratsiraka]], dia nitaky ny hanokafana an' ilay fahitalavitra i Andry Rajoelina ary namoaka teny fampitandremana farany, izay lany fe-potoana tamin' ny 13 Janoary 2009. Nitarika hetsika goavana hanoherana ny fitondran-dRavalomanana tao an-drenivohitra izy avy eo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/113152.pdf Madagascar : un conflit d’entrepreneurs ?] {{Wayback|url=http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/113152.pdf |date=20220814081107 }}&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.politique-africaine.com%2Fnumeros%2Fpdf%2Fconjonctures%2F113152.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], www.politique-africaine.com, mars 2009.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, hetsika izay niafara tamin' ny [[fanonganam-panjakana]] sy nitarika ny fametraham-pialan' ny filohan' ny Repoblika tamin' ny 17 Marsa 2009 sy fidiran' ny firenena amin' ny Tetezamita tamin' ny 21 Marsa 2009 ka i Andry Rajoelina no filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT). Amin' ireo izay tsy momba azy ihany koa anefa dia betsaka ny olona maty noho ny nataony ary betsaka ny olon-dratsy izay nivoaka ny fonja noho izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7947381.stm Pressure grows on Madagascar head]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fafrica%2F7947381.stm#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], 17 mars 2009, BBC&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Filohan' ny Tetezamita ===
Tamin' ny 17 Marsa 2009 dia lasa Filoha Avon' ny Tetezamita tao amin' ny Repoblikan' i Madagasikara i Andry Rajoelina ary nanao sonia ny ''didy hitsivolana faha-2009-003'' izay nametraka ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT) sy ny fanafoanana ny Antenimiera izay voafidim-bahoaka. Nanaiky ary nandraikitra izany famindràm-pahefana izany ny [[Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]]&lt;ref&gt;''La Haute Cour constitutionnelle investit Andry Rajoelina'', L'Express de Madagascar, 19 Martsa 2009&lt;/ref&gt;. Nanao ny fianianana amin' ny maha filohan' ny Tetezamita azy i [[Andry Rajoelina]] tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] aza izany. Nentiny tamin' izany ny taratasy avy amin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izay tsy azo lazaina ho didy satria taratasy tsotra fa tsy didim-panjakana.

Lasa filohan' ny Tetezamita izy taorian' ny fifampiraharahana teo ambany fanelanelanan' ny mpitarika ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) aloha, avy eo teo ambany fanelanelanan' ny fianakaviambe iraisam-pirenena tao [[Antananarivo]], tany [[Addis-Abeba|Addis Abeba]] ([[Etiôpia]]), tany [[Pretoria]] ([[Afrika Atsimo]]), tany [[Sandton (Afrika Atsimo)|Sandton]] ([[Afrika Atsimo]]) ary tany [[Gaborone]] ([[Bôtsoana]]).

Nananatanterahana fifidianana lalàmpanorenana vaovao i Andry Rajoelina tamin' ny alalan' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] izay nahalany ny &quot;Eny&quot; tamin' ny 74 % amin' ny isam-bato, koa dia teraka tamin' ny 11 Desambra 2010 ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]] izay. Tamin' ny taona 2011, ny fanapahan-kevitra ny amin' ny hisian' ny fiaraha-mitantana araka ny sori-dalana nasain' ny fianakaviambe iraisam-pirenena nohajaina. Naato vokatr' izany ny fampiharana ilay lalàmpanorenana vao lany teo. Ankolafy pôlitika miisa efatra no nitarika ny firenena, dia ny ankolafy Ravalomanana, ny ankolafy Didier Ratsiraka, ny ankolafy Zafy Albert ary ny ankolafy Andry Rajoelina, ka i Andry Rajoelina no ny filohan' ny Tetezamita.

Ny volana Janoary 2012, noho ny fivoahan' ny NOTAM (fanafohezana ny hoe: ''notice to airmen,'' &quot;''Filazana ho an' ny mpamily fiaramanidina''&quot;) izay tsy nahafanan' ny fiaramanidina nitondra ny filoha teo aloha [[Marc Ravalomanana]] niditra eto [[Madagasikara]], voatery niverina tany [[Afrika Atsimo]] ilay filoham-pirenena taloha. Tsy nanaiky nidina tamin' ilay fiaramanidina i Ravalomanana. Ho an' ny mpikambana ao amin' ny antoko pôlitika TIM, dia tsy fanajana ny tondrozotra (&quot;''feuille de route''&quot;) i''zany &lt;ref name=&quot;rfi&quot;&gt;[http://www.rfi.fr/afrique/5min/20120121-marc-ravalomanana-empeche-atterrir-antananarivo-madagascar Madagascar: l'avion de Marc Ravalomanana empêché md'atterrir à Antananarivo]&lt;/ref&gt;.'' Ary na dia nilaza aza izy fa tsy izany no antony namoahany ny NOTAM, dia heverin' ny mpanohitra azy fa noho izy no tsy nahafahan' ny filoha taloha Marc Ravalomanana tonga teto Madagasikara ny volana Janoary 2012&lt;ref name=&quot;rfi&quot; /&gt;. Araka ny filohan' ny tetezamita dia &quot;tsy tokony hanindry ny firenentsika na lalàna na firenena&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=« Aucun pays et aucune loi ne doivent faire pression sur notre pays… » |url=http://www.madagascar-tribune.com/Aucun-pays-et-aucune-loi-ne,17005.html |access-date=2012-07-02 |archive-date=2012-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411170316/http://www.madagascar-tribune.com/Aucun-pays-et-aucune-loi-ne,17005.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ny mety ho tanjony namoahany io NOTAM io dia hahamora ny fisamborana ny filoha Ravalomanana (izay voasazy hanao asa an-terivozona mandrapahafaty&lt;ref&gt;[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:BGyj6q_5nd0J:www.laverite.mg/index.php/inona-no-vaovao/20234-raharaha-7-febroary-asa-an-terivozona-mandra-pahafaty-no-sazin-ny-filoha-teo-aloha-+&amp;cd=3&amp;hl=fr&amp;ct=clnk&amp;gl=fr Raharaha 7 febroary - Asa an-terivozona mandra-pahafaty no sazin ’ ny Filoha teo aloha  -- Laverite.mg]&lt;/ref&gt;). Ho an' ny tale jeneralin' i [[Aviaton civil de Madagascar]] (ACM) indray dia mampatahotra io fampiasana amin' ny tanjona ara-pôlitika ny NOTAM io; satria araka ny lazain' ny ''Organisation de l'aviation civile internationale'' (OACI), dia tokony ampiasaina amin' ny tanjona aerônaotika, amin' ny fizorana sy ny filaminana ihany izany &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Délivrance de NOTAM à titre politique : le DG de l’ACM s’inquiète |url=http://www.tananews.com/2012/02/delivrance-de-notam-a-titre-politique-le-dg-de-lacm-sinquiete/ |accessdate=2012-07-02 |archivedate=2012-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602224017/http://www.tananews.com/2012/02/delivrance-de-notam-a-titre-politique-le-dg-de-lacm-sinquiete/ }}&lt;/ref&gt;.

Nahazao anarana hoe &quot;[[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamiitatra]]&quot; ity vanim-potoana ity noho ny faharetany nandritra ny dimy taona, mitovy faharetana amin' ny fotoam-piasan' ny filohan' ny Repoblika voafodim-bahoaka ara-dalàna. 

== Tsy fahafaha-milatsaka ho filoham-pirenena tamin' ny 2013 ==

=== Filatsahan-ko fidina tsy neken' ny fianakaviambe iraisam-pirenena ===
[[Sary:Andry Rajoelina greeting crowd (cropped).jpg|vignette|178x178px|Andry Rajoelina]]
Noho ny tsy faneken' ny [[Fianakaviambe iraisam-pirenena]] sy ny fanajanonana ny fanampiana ara-bola vokatr' izany, dia nahemotra ho amin' ny 25 Ôktôbra ny fihodinana voalohany amin' ny fifidianana filoham-pirenena&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elections présidentielles - 1er tour le 25 octobre, 2nd tour le 20 décembre|url=http://www.laverite.mg/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1478%3Aelections-presidentielles-1er-tour-le-25-octobre-2nd-tour-le-20-decembre&amp;catid=1%3Apolitique&amp;Itemid=21|accessdate=2013-09-24|archivedate=2013-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029202747/http://www.laverite.mg/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1478%3Aelections-presidentielles-1er-tour-le-25-octobre-2nd-tour-le-20-decembre&amp;catid=1%3Apolitique&amp;Itemid=21}}&lt;/ref&gt;. Amin' ny 20 Desambra 2013 ny fihodinana faharoa. Efa niova im-betsaka ny datin' ny fihodinana voalohany: Mey 2011, Septambra 2011, May 2012, Nôvambra 2012, Mey 2013, Jolay 2013 ary Aogositra 2013&lt;ref&gt;&quot;Madagascar: Rajoelina could throw in the towel of the Malagasy presidential race&quot;. Indian Ocean Times. 5 August 2013. Retrieved 11 August 2013.&lt;/ref&gt;. Amin' ny 8 Avrily hatramin' ny 28 Avrily ny daty fametrahana ny kandidatiora any amin' ny Filankevitra Manokana momba ny Fifidianana (''Conseil Economique Spécial'' -- CES)&lt;ref name=&quot;RFI&quot;&gt;[http://www.rfi.fr/afrique/20130408-madagascar-ouverture-officielle-depot-candidatures-election-presidentielle-razafindravahy Madagascar: ouverture officielle du dépôt des candidatures à l'élection présidentielle de juillet]&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny 15 Janoary 2013 dia nilaza i Andry Rajoelina fa tsy hirotsaka ho kandidà amin' ny [[Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013|fifidianana filoham-pirenena 2013]]&lt;ref&gt;[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/01/15/97001-20130115FILWWW00723-madagascar-rajoelina-renonce.php &lt;small&gt;Madagascar: Rajoelina renonce&lt;/small&gt;]&lt;small&gt;, ''le Figaro''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, alohan' ny fivadi-keviny tamin' ny 3 Mey 2013 &lt;ref&gt;[http://www.aoraha.com/fifidianana-filoha-kandida%E2%80%88tsy%E2%80%88nampoizina%E2%80%88tamin-ny%E2%80%88ora%E2%80%88farany%E2%80%88rajoelina%E2%80%88andry/ &lt;small&gt;Fifidianana filoha – Kandidà tsy nampoizina tamin’ ny ora farany Rajoelina Andry&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;. Nandiso fanantenana an' i [[Frantsa]] ny fiovan-kevitr' i Rajoelina sy ny fanekena ny kandidatioran' i [[Didier Ratsiraka]] sy [[Lalao Ravalomanana]]&lt;ref&gt;[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/06/21/21-contre-3-la-presidentielle-se-polarise-a-madagascar_3434504_3212.html &lt;small&gt;21 contre 3 : la présidentielle se polarise à Madagascar&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;. Noteren' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] hanaisotra ny firotsahany hofidiana, niaraka tamin' ny an' i [[Lalao Ravalomanana]] sy ny an-[[Ratsiraka Didier|dRatsiraka Didier Ignace]], i Andry Rajoelina.

Tamin' ny volana Jolay 2013, taorian' ny fifanolanana momba ny fiverenan-dRavalomanana an-tanindrazana sy ny fikasan' ireo lohandohan' ny ankolafy mpandray anjara amin' ny fitantanana ny firenena, dia nanambara ny tenany hirotsaka hofidiana koa i Andry Rajoelina. Niditra an-tsehatra ny [[Southern African Development Community]]  (SADC) tamin' ny alalan' ny fanolorana vahaolana hafa hamahana ny fahasahiranana ara-pôlitika malagasy:&lt;blockquote&gt;&quot;Fisintonana ny filatsahan-kofidan' ny kandidà rehetra mampiady hevitra, dia i Didier Ratsiraka sy i Lalao Ravalomanana, vadin' ny filoha teo aloha ary i Andry Rajoelina tenany ary miaraka amin’ ny tolo-kevitra mazava: Raha sintominao ny filatsahan-kofidina napetrakao Andriamatoa Andry Rajoelina, dia tsy misy olona, na ny SADC, na ny [[Vondrona Afrikana]], na ny fianakaviambe iraisam-pirenena amin’ ny ankapobeny, hahasakana ny filatsahan-kofidinao amin' ny taona 2018. Fahendrena sy mendri-piderana ho anao izany raha mitana ny teninao tsy ho kandidà ianao&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;« ''Retrait de candidature de tous les candidats controversés à savoir Didier Ratsiraka, Lalao Ravalomanana épouse de l’ancien président et Andry Rajoelina lui-même et avec une proposition claire : Si vous retirez votre candidature M Andry Rajoelina, personne, ni la SADC, ni l’Union Africaine, ni la Communauté Internationale en général, ne pourra empêcher votre candidature en 2018. Il serait sage et louable pour vous de tenir votre parole en n’étant pas candidat.'' »&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Tamin' ny 13 Jolay, dia nambanan' ny SADC ny sazy hahazo ny firenena raha tsy esorina ireo kandidatiora telo ireo. Tamin' ny 17 Aogositra dia voaesotra miaraka amin' ny kandidatiora dimy hafa ireo kandidatiora ireo &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/08/17/madagascar-annulation-de-trois-candidatures-a-la-presidentielle-contestees_3462888_3212.html &quot;Madagascar fait un pas vers la présidentielle]&quot;, ''Le Monde''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fanolorana kandidà mpisolo toerana ===
Ho setrin' ireo tolo-kevitra naroson' ny SADEC ireo dia nanaiky ny hiala amin' ny filatsahana ho filoham-pirenena malagasy i Andry Rajoelina ary ny kandidà hafa rehetra tsy azo fidina ireo dia afaka manendry olona ho kandidà mpisolo azy ireo. Izany no nahatonga ny filatsahan-kofidin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]], kandidà mpisolo toerana an' i Andry Rajoelina sy i [[Robinson Jean-Louis|Jean Louis Robinson]], kandidà mpisolo toerana an' i [[Lalao Ravalomanana]].

Ny kandidà Hery Rajaonarimampianina no tohanan' ny filohan' ny Tetezamita Andry Rajoelina amin' ny fomba tsy ôfisialy, ary nilaza ny filohan' ny Tetezamita fa i H. Rajaonarimampianina no ho tohanan' ny antoko [[Tanora Gasy Vonona]] (TGV) amin' ny fihodinana faharoa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Cite web|title=kopian'ny arisiva|url=http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111112626/http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nisy anefa ny fepetra nifanarahana teo amin' i Andry Rajoelina sy i Hery Rajaonarimampianina amin' ny maha kandidà mpisolo toerana azy: tsy fahazoana manangana antoko pôlitika, fanendrena praiminisitra avy amin’ ny antokon’ ny maro anisa ao amin’ ny Antenimierampirenena, ny fanohanana ny solombavambahoaka maro anisa voafidy tamin’ ny antokon’ i Andry Rajoelina, tsy filatsahan-kofidin' i Hery Rajaonarimampianina ho filoham-pirenena amin’ ny taona 2018.

Niaraka tamin' ny fifidianana solom-bavam-bahoaka ny fifidianana filoham-pirenena. Eran' i Madagasikara dia niorina ireo komity mpanohana ny kandidàn' ny fihodinana faharoa. Araka ny nolazain' i Andry Rajoelina dia eo amin' ny 55 % eo ho eo ny isa manontolon' ireo kandidà manohana ny ''Revôlisiôna'' ''Laoranjy'' izay nanongana ny governemantan' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] tamin' ny Marsa 2009&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|title=Les candidats de la « révolution » orange à 55% vraiment ?|url=http://www.tananews.com/asides/les-candidats-de-la-revolution-orange-55-vraiment/|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115003616/http://www.tananews.com/asides/les-candidats-de-la-revolution-orange-55-vraiment/}}&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny fihodinana faharoa dia nitarika ny kandidà Hery Rajaonarimampianina. Tamin' ny 17 Janoary 2014 no nambaran' ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalampanorenana]] tamin' ny valim-pifidianana filohan' ny Repoblika tamin' ny fomba ôfisialy izy, ka 53,49 % amin' ny vato no azon' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] manoloana an' i [[Jean-Louis Robinson]], mpifanandrina taminy, izay nahazo 46,51 % n' ny vato&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.hcc.gov.mg/election/arret/arret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013/ Arrêt &lt;abbr&gt;no&lt;/abbr&gt; 10 de la Cour électorale spéciale portant proclamation des résultats définitifs du second tour de l'élection présidentielle du 20 décembre 2013] {{Wayback|url=http://www.hcc.gov.mg/election/arret/arret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013/|date=20150204073537}} [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hcc.gov.mg%2Felection%2Farret%2Farret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013%2F tahiry]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Nandritra ny fitondran' i Hery Rajaonarimampianina ==

=== Tsy fifanarahana nisy tamin-dRajaonarimampianina ===
[[Sary:HE Hery Rajaonarimampianina, President of the Republic of Madagascar (22748490939).jpg|vignette|Hery Rajaonarimampianina]]
Naniry ny hanendry ny praiminisitra i Andry Rajoelina nefa tsy neken' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] izany. Nihevitra i Andry Rajoelina fa tsy nohajain' i Hery Rajaonarimampianina ny fifanarahana nifanaovan' izy roa lahy talohan' ny naha kandidà mpisolo toerana azy. Amin' i Andry Rajoelina dia tsy lany Rajaonarimampianina raha tsy teo ny fanohanany. Tsy nanaiky ny fitsabahan' i Andry Rajoelina amin' ny fitondrana i Hery Rajaonarimamianina.

Tapaka tamin' ny 21 Febroary 2014 ny fifandraisana teo amin' i Hery Rajaonarimampianina sy i Andry Rajoelina. Tamin' izany koa no nahaterahan' ny ''[[Initiative pour l’émergence de Madagascar|Initiative pour l'Emergence de Madagascar]]'' (IEM). Tamin' ity taona ity ihany koa no [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|nahazoan' i Andry Rakoelina ny zom-pirenena frantsay]] izay tsy nisy mpahalala firy raha tsy efa taty amin' ny taona 2023..

=== Krizy pôlitika ===
Raikitra ny fanoheran' ny antokon' i Andry Rajoelina an' i Hery Rajaonarimampianina, izay tsy nanana solombavambahoaka avy amin' ny antokony [[Hery Vaovao ho an' i Madagasikara]] (HVM) tao amin' ny Antenimierampirenena&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://la1ere.francetvinfo.fr/ « Vote de destitution : analyse des causes »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]] ''Francetvinfo''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny 26 Mey 2015 no nandatsa-bato handroahana an-dRajaonarimampianina ny solombavambahoaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/05/26/madagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html « Destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny 26 Avrily 2018, nangataka ny Fitsarana Avio momba ny Lalàm-panorenena ny mpanohitra mba hanesorana ny filoha&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.france24.com/fr/20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 « Tensions à Madagascar : l'opposition demande la destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018#&amp; tahiry]], France 24.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nolavin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana ny 13 Jona 2015 ilay fangatahana fandroahana ny filoha&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://imazpress.com/a-la-une/madagascar-la-haute-cour-constitutionnelle-rejette-la-demande-de-destitution-du-president « Madagascar : la haute cour constitutionnelle rejette la demande de destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ipreunion.com%2Fphoto-du-jour%2Freportage%2F2015%2F06%2F13%2Fhery-rajaonarimampianina-reste-en-place-madagascar-la-haute-cour-constitutionnelle-rejette-la-demande-de-destitution-du-president%2C31178.html#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url tahiry]], ipreunion.com.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. [[Sary:Кристиан Нтсай (22-12-2020).jpg|vignette|212x212px|Ny praiminisitra [[Christian Ntsay]]]]
Na dia izany aza, tamin' ny 25 Mey 2018 dia nomena folo andro ny filoha mba ny handrava ny governemanta, hanendry governemantan' ny firaisam-pirenena, hanendry praiminisitra vaovao atolotry ny maro anisa, sy hanomana  fifidianana filoham-pirenena mialoha ny fotoana amin' ny taona 2018 ary hametra-pialana ao anatin' ny enimpolo andro mialoha ny fifidianana mba hisorohana ny krizy aorian' ny fifidianana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.jeuneafrique.com/562750/politique/madagascar-la-cour-constitutionnelle-ordonne-la-nomination-dun-gouvernement-dunion-nationale/ « Madagascar : la Cour constitutionnelle ordonne la nomination d’un gouvernement d’union nationale »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 tahiry]], ''JeuneAfrique.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Tamin' ny 11 Jona 2018 dia voatsangana ny governemanta vaovao notarihin' ny &quot;praiminisitry ny marimaritra iraisana&quot; mba hialana amin' ny krizy pôlitika&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/06/04/crise-politique-a-madagascar-le-premier-ministre-annonce-sa-demission_5309184_3212.html « Crise politique à Madagascar : le premier ministre annonce sa démission »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2018%2F06%2F04%2Fcrise-politique-a-madagascar-le-premier-ministre-annonce-sa-demission_5309184_3212.html#&amp; tahiry]], ''Le Monde.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. I [[Christian Ntsay]] izany praiminisitra izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.rfi.fr/fr/emission/20140427-christian-ntsay-directeur-bureau-oitpour-ocean-indien « Cap Océan Indien - Christian Ntsay, directeur du bureau de l'OIT pour l’océan Indien »], RFI,‎ 27 avril 2014 [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Femission%2F20140427-christian-ntsay-directeur-bureau-oitpour-ocean-indien#&amp; tahiry]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Filoham-pirenena ==

=== Fifidianana filoham-pirenena tamin' ny 2018 ===
[[Sary:AndryCampaign2018-1.jpg|vignette|187x187px|Fampielezan-kevitra tamin' ny taona 2018.]]
Tamin' ny fiandohan' ny volana Agositra 2018, i Andry Rajoelina no voalohany nanoratra ny firotsahany hofidiana amin' ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2018 &lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.reuters.com/article/us-madagascar-politics/madagascars-former-leader-andry-rajoelina-says-to-seek-presidency-again-idUSKBN1KM5UG Madagascar's former leader Andry Rajoelina says to seek presidency again]&quot;. ''Reuters.com''. 1 August 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Talohan' ny famtahany ny atotan-taratasy filatsahan-ko fidina dia efa nampahafantatra mialoha ny ''[[Initiative pour l’émergence de Madagascar]]'' (IEM) izay mamaritra ny fandaharan' asany nenti-namaboana ny mpifidy. Anisan' ny fampanantenana tamin' ny fampielezan-kevitra ny fanafoanana ny Antenimieran-doholona mba hahafahana mitsitsy vola hananganana oniversite. Nampanantenainy ihany koa ny fampitomboana ny fahazoana herinaratra, ny fiezahana ho amin' ny fizakan-tena ara-tsakafo sy amin' ny fambolena, ary ny fampitomboana ny fandriam-pahalemana &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Eric Topona (7 August 2018). [https://www.dw.com/en/andry-rajoelina-plans-political-comeback-in-madagascar/a-44984197 &quot;Andry Rajoelina plans political comeback in Madagascar&quot;]. Wd.com.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nanomboka tamin' ny volana Ôktôbra 2018 ny fampielezan-kevitra, izay nifanandreman' i Andry Rajoelina tamin' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] sy tamin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.africanews.com/2018/10/09/election-campaigning-begins-in-madagascar/ &quot;Election campaigning begins in Madagascar&quot;]. Africanews.com. 9 October 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ireo natanjaka indrindra tamin' ny fampielezan-kevitry ny kandidà miisa 46 &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.news24.com/News24/46-candidates-bid-to-contest-madagascar-presidency-20180821 &quot;46 candidates bid to contest Madagascar presidency&quot;]. News24.com. 21 August 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny fihodinana voalohany tamin' ny fifidianana natao tamin' ny 7 Nôvambra 2018 dia izy no nitarika tamin' ny vato 39,19 % (vato 1 949 851) raha 35,29 % (vato 1 755 855) kosa ny an-dRavalomana &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.theeastafrican.co.ke/news/africa/Madagascar-former-presidents-in-round-two-race/4552902-4872530-trej7az/index.html &quot;Madagascar ex-presidents to contest run-off vote&quot;]. ''Theeastafrican.co.ke''. 28 November 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Rakotomalala (13 December 2018). [https://globalvoices.org/2018/12/13/in-madagasgar-costly-presidential-campaigns-dont-add-up-to-a-better-life-for-citizens/ &quot;In Madagascar, costly presidential campaigns don't add up to a better life for citizens&quot;]. ''Globalvoices.org''..&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nalefa mivantana tamin' ny 10 Desambra ny adihevitra tamin' ny fahitalavitra teo amin' ireo kandidà roa farany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://allafrica.com/stories/201812110662.html &quot;Madagascar Presidential Vote - Rajoelina, Ravalomanana Debate&quot;]. ''Allafrica.com''. 11 December 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nahazo vato 55,66 % tamin' ny fihodinana faharoa i Rajoelina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://news.un.org/fr/story/2019/01/1033382 &quot;Elections à Madagascar : Guterres félicite le Président élu Andry Rajoelina | ONU Info&quot;]. ''news.un.org''. 8 January 2019.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;, nanoloana an' i Marc Ravalomanana izay nahazo 44,34 %, araka ny fanapahan-kevitry ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana tamin' ny ny 08 Janoary 2019. 

Tontosa tamin' ny 19 Janoary 2019 teny amin' ny kianjan' i Mahamasina ny lanonana fametrahana an' i Andry Rajoelina eo amin' ny toeran' ny filohan' ny Repoblika, izay natrehin' ny solontena vahiny sy ny filohan' ny Repoblika rehetra teo aloha teto Madagasikara sy ny vahoaka malagasy, ary nanomboka ny asa maha filoham-pirenena azy i Andry Rajoelina tamin' io andro io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Oteng, Eric (19 January 2019). [http://www.africanews.com/2019/01/19/madagascar-president-andry-rajoelina-sworn-into-office/ &quot;Madagascar president Andry Rajoelina sworn into office&quot;]. Africanews.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nandritra ny fitodran' i Andry Rajoelina, rehefa lany ho filoham-mpirenena tamin' ny taona 2019, dia i [[Christian Ntsay]] hatrany no nitazona ny toeran' ny praiminisitra.

=== Ny olana natrehin' ny fitondrana Rajoelina ===
Ny fifidianana natao tamin' ny ny volana Desambra 2018 no nitondra an' i Andry Rajoelina teo amin' ny fitondrana ny firenena mandritra ny dimy taona. Nandrombaka ny fandresena tamin' ny fifidianana solombavam-bahoaka tamin' ny volana Mey 2019 ihany koa izy ary nahazo ny maro anisa tanteraka tao amin' ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]]. Nanamarika ny fitondran' i Andry Rajoelina ny olana sy fahasahiranana ara-tsôsialy sy ara-toekarena nianjady amin' ny firenena vokatry ny zava-mitranga ivelany sy anatiny amin' ny fitondrana, na dia misy aza ny zava-bita momba ny fananganana [[fotodrafitrasa]].

==== Valanaretin' ny Covid-19 ====
[[Sary:Covid Organics By Garreth Brown.jpg|vignette|148x148px|Tavoahangy misy [[Covid Organics|CVO]]]]
Tamin' ny 20 Marsa 2020 vao fantatra amin' ny fomba ôfisialy ny fisian' ny [[valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara]], araka ny fanambaràna nataon' ny fitondram-panjakana malagasy. Niantraika amin' ny [[toekarena malagasy]] ny fepetra noraisin' ny fitondram-panjakana izay nanidy ny toeram-pivarotana sy ny orinasa mpamokatra ary ny fitaterana manerana an' i [[Madagasikara]]. Anisan' ny tsy voatsinjo koa ny fianaran' ny zaza malagasy tamin' ny fanakatonana aloha loatra ny sekoly rehetra manerana an' i Madagasikara, eny na dia mbola tsy nidiran' ilay valanaretina aza ny [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] maro raha tsy taty aoriana be.

Naiditra am-ponja tamin' ny 4 Avrily 2020 i [[Arphine Rahelisoa]], talen' ny famoahana ny [[gazety]] ''Ny Valosoa'', raha nivoaka tao ny fitsikerana ny fomba fintantanan' ny fitondram-panjakana malagasy ny ady amin' ny valanaretina coronavirus&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/04/16/coronavirus-a-madagascar-une-journaliste-en-prison-pour-avoir-critique-la-gestion-de-l-epidemie_6036761_3212.html &quot;Coronavirus : à Madagascar, une journaliste en prison pour avoir critiqué la gestion de l’épidémie&quot;], ''Le Monde'', 16 Avrily 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nampanahy ny [[Reporters sans frontières]] (RSF) ny tsy fisian' ny fahalalahan' ny asa fanaovan-gazety eto Madagasikara noho izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://ewa.mg/news/news-afrika-tatitra-sy-filaharana-taona-2020-manahy-ny-hoavinny-fahalalahanny-asa-fanaovan-gazety-ny-rsf/ &quot;Afrika – Tatitra sy filaharana taona 2020: manahy ny hoavin’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety ny RSF&quot;], ''ewa.mg'', 22 Avrily 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny 08 Avrily 2020 ny filoham-pirenena malagasy dia nanao fanambaràna momba ny fahitana tambavy fisorohana ny Covid-19 sy fanasitranana ny marary, nomena ny anarana hoe [[Covid Organics]] (na CVO), izay fifangaroan-tsinga avy amin' ny zavamaniry ''[[Artemisia annua]]'' sy zavamaniry hafa (anisan' izany ny [[ravintsara]]) fanao [[tambavy]] koa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lci.fr/international/coronavirus-covid-19-le-president-de-madagascar-affirme-connaitre-un-remede-a-base-de-plantes-2150496.html Coronavirus : le président de Madagascar affirme connaître un remède à base de plantes]&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lci.fr%2Finternational%2Fcoronavirus-covid-19-le-president-de-madagascar-affirme-connaitre-un-remede-a-base-de-plantes-2150496.html tahiry]], in ''LCI'' (Notsidihina ny 08 Jona 2020)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/937000/societe/tribune-artemisia-chloroquine-et-azithromycine-le-covid-organics-symbole-de-la-recherche-malgache/ &lt;nowiki&gt;[Tribune] Artemisia et plantes médicinales&lt;/nowiki&gt; : le « Covid-Organics », symbole de la recherche malgache – Jeune Afrique]&quot; [[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F937000%2Fsociete%2Ftribune-artemisia-chloroquine-et-azithromycine-le-covid-organics-symbole-de-la-recherche-malgache%2F tahiry]], sur ''JeuneAfrique.com'', 30 Avrily 2020 (Notsidihina ny 08 Jona 2020)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Mitaky ny hisian' ny fangaraharana sy ny fitantanana madio ny vola ampiasaina mandritra ny fahamehana ara-pahasalamana vokatry ny Covid-19 ny olom-pirenena malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.midi-madagasikara.mg/politique/2020/06/13/aides-liees-au-covid-19-le-gouvernement-accule-sur-la-transparence/ &quot;Aides liées au Covid-19 : Le gouvernement acculé sur la transparence&quot;], ''MidiMadagascar'', 13 Jona 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, indrindra ireo mpanao pôlitika mpanohitra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://madagascar-tribune.com/Gestion-Covid-19-Tirs-croises-a-l-endroit-du-regime-26023.html &quot;Gestion Covid-19 : Tirs croisés à l’endroit du régime&quot;] {{Wayback|url=https://madagascar-tribune.com/Gestion-Covid-19-Tirs-croises-a-l-endroit-du-regime-26023.html |date=20210226093724 }}, ''MadagascarTribune'', 25 Jolay 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nitranga ilay [[raharaha &quot;Bobons sucettes&quot;]] izay niampangana ny minisitry ny fanabeazam-pirenena, tamin' ny fividianana [[vatomamy]] mitentina 80&amp;nbsp;000 tapitrisa Ariary hoentin' ny mpianatra hanala ny fangidin' ny CVO izay nasaina nosotroin' izy ireo &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.bbc.com/afrique/region-52954768 &quot;Une ministre malgache limogée pour des bonbons-sucettes&quot;], ''BBC News Afrique'', 7 Jona 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.francetvinfo.fr/monde/afrique/madagascar/a-madagascar-la-ministre-de-leducation-limogee-pour-une-affaire-de-bonbons_4000753.html &quot; A Madagascar, la ministre de l’Education limogée pour une &quot;affaire&quot; de bonbons&quot; &quot;], ''Franceinfo'', 8 Jona 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tao koa ny [[raharaha &quot;Ecran plat&quot;]]: fanomezana avy amin' ny [[Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana|PNUD]] namidy an' ilay &quot;Ecran plat&quot; izay mitentina 200 tapitrisa Ariary &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.madaplus.info/Madagascar-Polemique-autour-des-achats-ou-de-don-obtenu-par-le-CCOC_a13561.html &quot;Madagascar : Polémique autour des achats ou de don obtenu par le CCOC&quot;] {{Wayback|url=https://www.madaplus.info/Madagascar-Polemique-autour-des-achats-ou-de-don-obtenu-par-le-CCOC_a13561.html |date=20250527200455 }}, ''Madaplus'', 19 Aogositra 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.tiatanindrazana.mg/covid-19/raharaha-ecran-plat-cco-tonga-ny-valin-kafatry-ny-pnud-45019.php &quot;Raharaha “écran plat CCO” Tonga ny valin-kafatry ny PNUD&quot;], ''Tia Tanindrazana'', 19 Aogositra 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nanao fanadihadiana ny Birao Mahaleotena Miady amin' ny Kolikoly ([[Bureau Indépendant Anti-Corruption|BIANCO]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;[https://www.madagascar-tribune.com/Affaire-ecran-plat-le-Bianco-ouvre-une-enquete.html &quot;Affaire écran plat : le Bianco ouvre une enquête&quot;] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Affaire-ecran-plat-le-Bianco-ouvre-une-enquete.html |date=20210126224038 }}, ''MadagascarTribune'', 3 Septambra 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==== Ny kere eto Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 2021 ====
Tamin' ny volana Jona 2021 dia nisy hain-tany mahery vaika nahatonga olona an' aliny, izay tombanana ho olona maherin' ny iray tapitrisa, no mijaly noho ny tsy fanjarian-tsakafo any atsimon' ny firenena. Niara-nanambara ny ny tetika hiadiana amin' ny hanoanana i Andry Rajoelina miaraka amin' i Michael Pelletier, masoivohon' i [[Etazonia]] eto Madagasikara&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://mg.usembassy.gov/u-s-government-provides-nearly-40-million-in-additional-emergency-assistance-for-southern-madagascar/ &quot;U.S. Government Provides Nearly $40 Million in Additional Emergency Assistance for Southern Madagascar&quot;] {{Wayback|url=https://mg.usembassy.gov/u-s-government-provides-nearly-40-million-in-additional-emergency-assistance-for-southern-madagascar/ |date=20210701044115 }}. www.mg.usembassy.gov. United States Embassy to Madagascar. 14 June 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nampanantena ny hanohana ny vehivavy mandritra ny mosary i Rajoelina ary nambarany fa ny kere eto Madagasikara amin’ izao fotoana izao dia vokatry ny krizin’ ny toetr’andro &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.linfo.re/ocean-indien/madagascar/famine-dans-le-sud-de-madagascar-la-periode-entre-octobre-et-decembre-2021-s-annonce-difficile &quot;Famine dans le Sud de Madagascar : la période entre octobre et décembre 2021 s'annonce difficile&quot;] . ''Linfo''. 19 July 2021 ;&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;.

Tamin' ny faran' ny volana Jona 2021, ny  [[Fandaharan' Asa maneran-Tany momba ny Sakafo]] (WFP na PAM) dia nitatitra fa ny 75 % n' ny ankizy dia nandao ny sekoly ary lasa mangataka na nitady sakafo. Vao mainka nanaratsy ny toe-javatra ny tafio-drivotra mahery vaika mitondra fasika &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;[https://www.preventionweb.net/news/drought-and-famine-stalk-desperate-madagascar « Drought and famine stalk desperate Madagascar »], ''Prevention Web'',‎ 23 juin 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nampitandrina ny amin’ ny tsy fahampian-drano ihany koa ny sampan-draharaha maro misahana ny maha-olona ary ny fantson-drano notokanan’ ny [[Tahirim-Bolan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Ankizy]] (UNICEF) sy ny governemantan' i Madagasikara tamin’ ny taona 2019 dia tsy nanome rano madio ho an’ ny faritra sasany any atsimo, ka nahatonga ny olona handeha any amin' ny 15 km mahery mba hitady rano&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

I Gaëlle Borgia, mpikaroka mpanao fanadihadiana sady mpanao gazety, dia nilaza fa efa hita mialoha tamin’ ny taona 2020 ny famantarana ny tsy fanjarian-tsakafo ary nampitandrina fa na dia toa misalasala ny hanaiky ny zava-misy aza ny manampahefana malagasy, dia sarotra ny tsy hiraharaha ny fanairana marobe voarakitra nandritra ny volana maromaro, anisan' izany ny an' ny [[Firenena Mikambana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.agenceecofin.com/sante/1007-89988-l-onu-estime-que-le-grand-sud-de-madagascar-se-trouve-en-situation-d-insecurite-alimentaire-grave « L'ONU estime que le Grand Sud de Madagascar se trouve en « situation d'insécurité alimentaire grave » »], ''Agence Ecofin'',‎ 10 juillet 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny 23 Jona 2021, nitatitra ny PAM fa mihinana fotaka ny olona&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Elvis Adjetey, [https://africafeeds.com/2021/06/23/madagascar-families-eating-mud-due-to-worst-drought-in-40-years/ « Madagascar: Families eating mud due to worst drought in 40 years »], ''Africa Feeds'',‎ 23 juin 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny Aogositra 2021, ny krizy ara-tsakafo dia noheverina ho ny mosary voalohany nateraky ny fiovaovan' ny toetrandro, hoy i [[Shelley Thakral]], tompon' andraikitra ao amin' WFP &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.trtworld.com/magazine/madagascar-is-hit-by-the-world-s-first-climate-change-famine-49491 &quot;Madagascar is hit by the world's first climate change famine&quot;] {{Wayback|url=https://www.trtworld.com/magazine/madagascar-is-hit-by-the-world-s-first-climate-change-famine-49491 |date=20210828131430 }}. ''TRT World''. 27 August 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa-58303792 &quot;Madagascar on the brink of climate change-induced famine&quot;]. ''BBC''. 27 August 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.ecowatch.com/madagascar-climate-fueled-famine-2654790233.html &quot;'Unprecedented': Madagascar on Verge of World's First Climate-Fueled Famine&quot;]. ''EcoWatch''. 25 August 2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nifanohitra tamin'ny fanadihadiana nivoaka tamin'ny 1 Desambra 2021 nataon' ny [[World Weather Attribution]] ny filazana ny mosary ho vokatry ny fiovaovan' ny toetradro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Borenstein, Seth (1 December 2021). [https://apnews.com/article/climate-science-environment-and-nature-droughts-famine-ae7546e210d987352345704e160b3603 &quot;Study: Climate change not causing Madagascar drought, famine&quot;]. ''AP NEWS''.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;.

==== Ny tsy fandriam-pahalemana ====
Na dia eo aza ny fanehoam-piniavana nataon' ny fitondram-panjakana momba ny fampanjakana ny filaminana dia nirongatra izaitsizy ny tsy fandriam-pahalemana, na an-tanàn-dehibe na eny ambanivohitra. Nitombo ny [[halatra omby]] sy ny famonona ny tompon' ny biby fiompy ary ny fandoroana tanàna ataon' ny jiolahy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ Halatra omby: tambazotra mafy orina ao Analamanga] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ |date=20250116060508 }}&quot;, ''Malina'', 12/02/2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.moov.mg/article/73543-mandoto-mirongotra-ny-halatra-omby Mandoto: Mirongotra ny halatra omby]&quot;, ''moov.mg'', 22/02/2023&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.freenews.mg/?p=1412 Famotsiana omby halatra: delege sy olom-boafidy no mpanamboatra ny taratasy] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=1412 |date=20230618124638 }}&quot;, ''Free News'', 06/10/2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nirongatra ihany koa ny vaky trano sy ny vonoana olona miaraka amin' izany, ny fangalaram-bola sy famonoana ny tompon' andraikitra eny amin' ny toeram-pametrahana sy fisitonam-bola maro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fandrobana-cash-point-telo-lahy-tratra-teny-67-ha-sy-ampitatafika-48314.php Fandrobana cash point Telo lahy tratra teny 67 ha sy Ampitatafika] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fandrobana-cash-point-telo-lahy-tratra-teny-67-ha-sy-ampitatafika-48314.php |date=20230618124640 }}&quot;, ''Tia Tanindrazana'', 07/04/2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://newsmada.com/2022/11/22/braquage-de-cash-point-le-presume-fournisseur-darmes-apprehende/ Braquage de cash point : le présumé fournisseur d’armes appréhendé]&quot;, [https://newsmada.com/ newsmada.com], 22/11/2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nisy koa ny [[Hala-jaza eto Madagasikara|hala-jaza]] sy ny [[Halatra varira eto Madagasikara|halatra varira]] ary ny [[Halatra taova eto Madagasikara|halatra taova]] toy ny maso sy ny hafa, ankoatry ny [[Halatra taolam-paty eto Madagasikara|halatra taolana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://aoraha.mg/23/12/2019/ahiahy-halatra-taova-lehilahy-iray-indray-nanesorana-maso-sy-taovam-pananahana/ Ahiahy halatra taova, lehilahy iray indray nanesorana maso sy taovam-pananahana] {{Wayback|url=https://aoraha.mg/23/12/2019/ahiahy-halatra-taova-lehilahy-iray-indray-nanesorana-maso-sy-taovam-pananahana/ |date=20230618124638 }}&quot;, ''Ao Raha'', 23/12/2019&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jejoo.mg/actualites/zaza-varira-nisy-nanongotra-maso-fantany-ireo-nanao-habibiana-taminy-29533.php Zaza varira nisy naongotra maso: Fantany ireo nanao habibiana taminy] {{Wayback|url=https://www.jejoo.mg/actualites/zaza-varira-nisy-nanongotra-maso-fantany-ireo-nanao-habibiana-taminy-29533.php |date=20230618124639 }}&quot;, ''Jejoo'', 13/12/2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Lasa fanao mahazatra ny Malagasy ny [[fitsaram-bahoaka]] vokatry fihenan' ny fitokisany ny mpitandro filaminana sy ny fitsarana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fiarahamonina-mahazo-vahana-indray-ny-fitsaram-bahoaka-49508.php Fiarahamonina: Mahazo vahana indray ny fitsaram-bahoaka] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fiarahamonina-mahazo-vahana-indray-ny-fitsaram-bahoaka-49508.php |date=20230618124639 }}&quot;, ''Tia Tanindrazana'', 07/10/2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nitombo koa ny fidorohana [[zava-mahadomelina]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.freenews.mg/?p=6925 Zava-mahadomelina mahery vaika, lasibatry ny fiparitahan' ny &quot;Rôrô&quot; ny tanora eto an-drenivohitra] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=6925 |date=20230618124638 }}&quot;, ''Free News'', 26/04/2023&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tsy voara-maso ny fidiran' ny zava-mahadomelina sy ny fitaovam-piadiana sy fitaovana hafa tsy ara-dalàna avy any ivelan' i Madagasikara&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mg/23/11/2022/lutte-contre-linsecurite-le-seg-denonce-un-reseau-de-trafic-darmes/ Lutte contre l'insécurité, le SEG dénonce un réseau de trafic d'armes]&quot;, [https://lexpress.mg/ lexpress.mg], 23/11/2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Betsaka ny [[Harena an-kibon' ny tany|herena an-kibon' ny tany]], toy ny [[volamena]], misy manondrana an-tsokosoko any ivelany. Anisany Nalaza ny volamena 73,5 kilao lasa atsy [[Afrika Atsimo]] tamin' ny 31 Desambra 2020 &lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Afrique-du-Sud-73-5-Kg-de-lingots-d-or-en-provenance-de-Madagascar-saisis.html Afrique du Sud : 73,5 Kg de lingots d’or en provenance de Madagascar saisis] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Afrique-du-Sud-73-5-Kg-de-lingots-d-or-en-provenance-de-Madagascar-saisis.html |date=20230618124639 }}&quot;, ''madagascar-tribune.com'', 5/01/2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://www.gvalosoa.net/2021/02/27/raharaha-volamena-735-kg-fitsarana-vonjimaika-fangatahana-famotsorana/ Raharaha volamena 73,5 kg – Fitsaràna vonjimaika fangatahana famotsorana] {{Wayback|url=http://www.gvalosoa.net/2021/02/27/raharaha-volamena-735-kg-fitsarana-vonjimaika-fangatahana-famotsorana/ |date=20230618124640 }}&quot;, ''Ny Valosoa Vaovao'' (gvalosoa.net), 27/02/2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.freenews.mg/?p=5673 Raharaha volamena 73,5 kg: hiakatra fitsarana tsy ho ela ireo olona 32 voarohirohy] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=5673 |date=20230618124637 }}&quot;, ''Free News'', 14/04/2022.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/raharaha-volamena-73-5kg-efa-eto-madagasikara-ny-tomponilay-fiaramanidina-49727.php Raharaha volamena 73,5 kg Efa eto Madagasikara ny tompon’ilay fiaramanidina ?] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/raharaha-volamena-73-5kg-efa-eto-madagasikara-ny-tomponilay-fiaramanidina-49727.php |date=20230618124642 }}&quot;, Tia Tanindrazana, 5/11/2021;&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nitombo ihany koa ny [[kolikoly]] avo lenta sy ny fanodinkodinam-bola amin' ny ministera sy sampan-draharaham-panjakana maro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-tribune.com/CNaPS-le-DG-le-PCA-et-4-autres-personnes-en-prison.html CNaPS: le DG, le PCA et 4 autres personnes en prison] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/CNaPS-le-DG-le-PCA-et-4-autres-personnes-en-prison.html |date=20230618124637 }}&quot;, [https://www.madagascar-tribune.com/ madagascar-tribune.com], 16/03/2022.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.tiatanindrazana.mg/edito/very-finoana-55794.php Very finoana]&quot; (volamena nivadika vy, sns), ''Tia Tanindrazana'', 24/05/2023&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; na dia eo aza ny Fitsarana malagasy sy ny [[Pôles anti-corruption]] (PAC), indrindra ny [[BIANCO]].

==== Fikasana famonoana ny filoham-pirenena tamin' ny taona 2021 ====
Tamin' ny 22 Jolay 2021 no nanambaran' ny fampanoavana malagasy fa nahafoana ny fikasana hamono an' i Andry Rajoelina izy ireo ary nisambotra olona &quot;Vahiny sy Malagasy&quot; maromaro, anisan' izany teratany frantsay roa, sy kôlônely iray teo anivon' ny tafika frantsay, Philippe François, araka ny loharanom-baovao diplômatika&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/07/22/madagascar-affirme-avoir-dejoue-une-tentative-d-assassinat-du-president-deux-francais-arretes_6089158_3212.html Madagascar affirme avoir déjoué une tentative d’assassinat du président, deux Français arrêtés]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2021%2F07%2F22%2Fmadagascar-affirme-avoir-dejoue-une-tentative-d-assassinat-du-president-deux-francais-arretes_6089158_3212.html#&amp; tahiry]], ''lemonde.fr'', 22/07/2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/12/09/proces-du-coup-d-etat-presume-a-madagascar-le-militaire-francais-nie-toute-implication_6105300_3212.html Procès du coup d’Etat présumé à Madagascar : le militaire français nie toute implication]&quot;, ''Le Monde.fr'',‎ 9/12/2021 ([[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2021%2F12%2F09%2Fproces-du-coup-d-etat-presume-a-madagascar-le-militaire-francais-nie-toute-implication_6105300_3212.html#&amp; tahiry]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny anaran' i Paul Maillot Rafanoharana ihany koa dia natolotry ny mpanao famotorana; voatonona hisolo toerana ny praiminisitra [[Christian Ntsay]] izy raha hisy ny fanovana mpikambana ao amin' ny governemanta&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/1207301/politique/madagascaraf-qui-est-derriere-la-tentative-de-coup-detat/ Madagascar : qui est derrière la tentative de coup d’État ?]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F1207301%2Fpolitique%2Fmadagascaraf-qui-est-derriere-la-tentative-de-coup-detat%2F tahiry]], ''JeuneAfrique.com,'' 9/12/2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Filatsahan-ko fidina sy fahalaniana fanindroany ==

=== Filatsahan-ko fidina ho filoham-pirenena tamin' ny 2023 ===
Rehefa nohamafisin' ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]] ny firotsahan-kofidian' i Andry Rajoelina, na dia teo aza ny olana momba ny [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|fananany zom-pirenena frantsay]], dia nametra-pialana tamin' ny 9 Septambra 2023 izy mba hahafahany milatsaka hofidiana indray, araka ny voalazan' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]]. Nampifantoka amin' ny vokatra ara-tsôsialy sy ara-toekarena ny fampielezan-keviny i Rajoelina, izay nampifandrainy amin' ny Drafi-Pisandratan' i Madagasikara (''Plan d'Emergence de Madagascar'' na PEM).

Nanoloana ny zava-misy sy ny fanatanterahana ny fifidianana dia nanao fihetsiketsehana goavana ny fitambaran' ny kandidà mpanohitra 10 avy eo 11 tamin' izany, ka anisan' izany tamin' ny 21 Ôktôbra 2023 izay nahavory mpanohana efa ho 50&amp;nbsp;000 teo amin' ny Coliseum ao Antsonjombe, [[Antananarivo]].

=== Fahalaniana ===
Taorian' ny fampielezan-kevitra tamin' ny fifidianana izay voamariky ny fanaovan' ny mpanohitra ankivy dia nanambara ny fandresen' ny filoha lany tamin' ny fihodinana voalohany tamin' ny vato 58,96 % ny Vaomieram-Pirenena Mahaleotena Misahana ny Fifidianana (''Commission électorale nationale indépendante na'' CENI) tamin' ny 25 Nôvambra 2023 .

Tamin' ny 1 Desambra 2023 dia nohamafisin' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]] ny fandresen' i Andry Rajoelina. Tamin' ny 16 Desambra ny fanokanana azy, teo anatrehan' ny filoha afrikanina toa an-dry [[Azali Assoumani]], [[Macky Sall]], [[Paul Kagame]], [[Emmerson Mnangagwa]] ary [[Pravind Jugnauth]].

Nohamafisin' i Andry Rajoelina tamin' ny volana Mey 2025 ny fikasany hitsidika ireo Nosy Miparitaka,  ny nosy bodoin' ny Frantsay manamorona ny fari-dranomasin' i Madagasikara, sady manome vahana ny lalan' ny fifampiresahana hamahana ity disadisa naharitra am-polony taona maro ity, taorian' ny andron' ny emperora eoropeanina, taty Afrika.

== Fiafaran' ny fotoam-pitondrana faharoa ==

=== Lasa mpitarika ny SADC tamin' ny taona 2025 ===
Tamin' ny 17 Aogositra 2025, nandritra ny Fihaonana an-Tampony faha-45 nataon' ny lehibem-panjakana sy lehiben-governemantan' ny firenena mpikambana ao amin' ny [[Southern African Development Community]] (SADC) tao [[Antananarivo]], dia nandray tamin' ny fomba ôfisialy ny fiadidiana ny SADC i Madagasikara, ary i Andry Rajoelina, filohan' ny Repoblika malagasy, no filohan' ny SADC mandritra ny taona 2025-2026&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://sommet45-sadc.gov.mg/en/madagascar-assumes-sadc-chair-at-45th-summit-of-heads-of-state-and-government/ Madagascar Assumes SADC Chair at 45th Summit of Heads of State and Government]&quot;, ''sommet45-sadc.gov.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://apanews.net/rajoelina-takes-sadc-helm-urges-industrial-drive Rajoelina takes SADC helm, urges industrial drive]&quot;, a''panews.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Izy no nandimby an' i [[Emmerson Mnangagwa]] avy ao [[Zimbaboe]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Ity fihaonana ity koa dia manamarika ny faha-20 taonan' ny maha mpikambana an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny SADC (niditra tamin' ny volana Aogositra 2005)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://sommet45-sadc.gov.mg/antananarivo-madagascar-accueillera-le-45e-sommet-ordinaire-de-la-sadc-du-03-au-18-aout-2025-et-son-excellence-monsieur-andry-rajoelina-president-de-la-republique-de-madagascar-prend-la-presidence-d/ 45ème Sommet des Chefs d’État et de Gouvernement de la SADC - Antananarivo - Madagascar]&quot;, ''sommet45-sadc.gov.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny zavatra nomarihan' ny filoha fa sakana amin' ny fampandrosoana ara-toekarena ny halafosan' ny [[herinaratra]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.sadc.int/latest-news/his-excellency-president-andry-rajoelina-officially-opens-8th-sadc-industrialization His Excellency President Andry Rajoelina officially opens the 8th SADC Industrialization Week]&quot;, ''www.sadc.int''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fionganana tamin' ny taona 2025 ===
Nanomboka tamin' ny 25 Septambra 2025 ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|fihetsiketsehana manohitra ny fahatapahan']] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|ny rano sy ny herinaratra]] matetika ary nivadika ho fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Andry Rajoelina izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/09/29/madagascar-s-anti-government-protests-flare-up-as-police-respond-with-tear-gas_6745896_124.html Madagascar president sacks government over deadly protests]&quot;. ''Le Monde''. 29 September 2025.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Famoretana mahery vaika no nasetrin' ny fitondram-panjakana izany, ka nahafaty olona teo amin' ny roapolo teo ho eo ary an-jatony no naratra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/10/11/in-madagascar-repression-lies-behind-president-andry-rajoelina-s-call-for-dialogue_6746318_124.html In Madagascar: repression lies behind President Andry Rajoelina's call for dialogue]&quot;. ''Le Monde Africa''. 11 October 2025.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nivoaka ny tafika avy ao amin' ny CAPSAT tamin' ny 12 Oktobra 2025 nefa tsy nitifitra ny vahoaka  fa naneho ny fangorahany ny mpanao fihetsiketsehana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/1730376/politique/crise-a-madagascar-ce-que-lon-sait-des-officiers-qui-ont-pris-les-renes-de-larmee/ Crise à Madagascar : ce que l’on sait des officiers qui ont pris les rênes de l’armée]&quot;, ''Jeune Afrique''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nandositra ny firenena i Andry Rajoelina avy eo, noho ny fanampian' ny tafika ana habakabaka frantsay, ka niondrana nankao [[La Réunion]] avy eo tany amin' ny toerana tsy fantatra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-j-ai-du-quitter-le-pays-car-ma-vie-est-en-danger-le-president-andry-rajoelina-confirme-son-depart-de-la-grande-ile-1632644.html Madagascar : &quot;J'ai dû partir dans un lieu sûr car ma vie est en danger&quot;, confirme le président Andry Rajoelina]&quot;, ''AFP''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-ou-est-passe-le-president-andry-rajoelina-1632422.html Madagascar : Andry Rajoelina exfiltré par un avion militaire français, Emmanuel Macron « ne confirme rien »]&quot;, ''Réunion première. France info''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Taorian' io fandosirana io dia nanao latsabato fanongana azy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimiera-pirenena]] ka [[solombavambahoaka]] 130 tamin' ny 131 no nadany izany (raha 163 ny isan' ny solombavambahoaka rehetra)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251015-madagascar-situation-institutionnelle-in%C3%A9dite-randrianirina-vacance-pouvoirs-d%C3%A9cryptage-christiane-rafidinarivo-cevipof Madagascar : situation institutionnelle inédite — Randrianirina, vacance des pouvoirs]&quot;, ''RFI'', 15 octobre 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nandray ny fahefana avy eo ny kôlônely [[Michaël Randrianirina]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/10/14/madagascar-des-militaires-disent-prendre-le-pouvoir-apres-la-destitution-du-president-andry-rajoelina_6646603_3212.html Madagascar : des militaires annoncent « prendre le pouvoir » après la destitution du président Andry Rajoelina]&quot;, ''Le monde Afrique / AFP''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nambaran' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana]] [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Avo momba ny Lalàmpanorenana]] fa banga ny toeran' ny filoham-pirenena ary nanasa azy handray ny toeran' ny filoham-pirenena&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-les-militaires-de-la-capsat-s-emparent-du-pouvoir-1632974.html Madagascar : la Haute Cour Constitutionnelle valide la destitution d'Andry Rajoelina]&quot;, ''Réunion la 1ère''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Very zom-pirenena malagasy ===
Tamin' ny 24 Oktobra 2025 dia nivoaka ny didim-panjakana manafoana ny fizakan' i Andry Rajoelina [[zom-pirenena malagasy]], noho izy [[Zom-pirenena frantsay|lasa Frantsay]] tamin' ny taona 2014&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251024-l-ex-pr%C3%A9sident-andry-rajoelina-d%C3%A9chu-de-sa-nationalit%C3%A9-malgache L’ex-président Andry Rajoelina déchu de sa nationalité malgache]&quot;, ''RFI'', 24 octobre 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://2424.mg/citoyennete-les-autorites-decretent-la-perte-de-la-nationalite-malgache-dandry-rajoelina/ Citoyenneté - Les autorités décrètent la perte de la nationalité malgache d’Andry Rajoelina]&quot;, ''2424.mg'', 24 octobre 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Michaël Randrianirina]]

* [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)]]
* [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009]]
* [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblikan' i Madagasikara (2009-)]]
* [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Fahefana Avon' ny Tetezamita (2009-2014)]]
* [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay]]
* [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|Hetsi-panoheran' ny 2025 eto Madagasikara]]
* [[Ravalomanana Marc]]
* [[Rajaonarimampianina Hery]]

{{Filohan'i Madagasikara}}
== Loharano sy fanamariana ==
{{Ref}}

{{Filohan'i Madagasikara}}
{{DEFAULTSORT:Rajoelina, Andry}}

[[sokajy:biôgrafia]]
[[Sokajy:Politika ao Madagasikara]]
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Filohan'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Andry Rajoelina]]
[[Sokajy:Ben'ny tanànan' Antananarivo]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1974]]</text>
      <sha1>om6vfa18a09bqgxx5edphrcc7z9ubbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ranavalona II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6547</id>
    <revision>
      <id>1136490</id>
      <parentid>1136449</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3737" sha1="b9aax46lztulcrhw4t4j2ffj3xjujz5" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ramoma ( RANAVALONA ll)|teraka=1829|toerana=Ambatomanoina|maty=13 jolay 1883|firenena=Madagasikara|asa=Mpanjaka vavy|taona niasana=1868-1883|image=https://mg.wikipedia.org/wiki/Sary:Ranavalona_II.jpg}}
'''Ranavalona II''', teraka tamin' ny taona [[1829]] ary maty tamin' ny [[13 Jolay]] [[1883]], dia mpanjakavavy nanjaka teo [[Madagasikara]], manana ny renivohi-panjakany ho [[Antananarivo]], tamin' ny taona 1868 hatramin' ny taona 1883. 

Fotoana nifanotofan' ny Frantsay sy ny Britanika mba hananany fitaomana lehibe teto [[Madagasikara]], indrindra fa ny teto anivontany, ka tamin'ny alalan' ny fifaninanan' ny fivavahana kristiana prôtestanta sy katôlika hisintona ny olona ho aminy no nisehoan' izany. 

== Fiainany manokana ==
Teraka tamin' ny taona 1829 Ramoma fa izany no anarany raha mbola tsy nanjaka izy. Fotoana nifanandrinan' ny Frantsay sy ny Britanika izany ka ny teto Madagasikara dia ny fivavahana kristiana prôtestanta sy [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|katôlika]] no nisehoan' izany.

Ramoma, zanak' olona mpiray tam-po amin' ny mpanjakavavy Rasoherina, no nandray ny fiandrianana tamin' ny anarana Ranavalona II ny 3 Septambra 1868. Namoaka ny didy momba ny fandriampahalemana ary namerina ny fivavahana kristianina izy.. Ramoma no anaran' ilay mpanjakavavy talohan' ny nahalasa mpanjaka azy.

== Fiakarany teo amin' ny fitondrana ==
Niakatra teo amin' ny fitondrana izy tamin' ny nahafatesan-d[[Rasoherina]]. Nanambady an-d[[Rainilaiarivony]] izay efa vadin' ny mpanjakavavy nodimbiasany izy.

== Fivavaham-panjakana ny prôtestatisma ==
Nahazo laka ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|fivavahana prôtestanta]] tamin' ny androny ary lasa fivavaham-panjakana izany satria natao [[batisa]] prôtestanta ny mpanjakavavy. Nodorany ny sampy ka nosoloany ny [[Baiboly amin'ny teny malagasy|Baiboly]].

== Fantaram-panjakana sy fampandrian-tany ==
Nihamaro ka naharatra hatrany amin' ny 30 000 any ho any ny vatan-dehilahy tao amin' ny tafiny izay nampandry tany tany amin' ny [[Sakalava]] sy ny hafa koa.

== Fiafarany ==
Tamin' ny taona 1883 no nahafatesany sady nandimiasan-d[[Ranavalona III]] azy. 

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Boky ==

* Acquier, Jean-Louis (1997). ''Architectures de Madagascar''. Berlin: Berger-Levrault. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-7003-1169-3&lt;/nowiki&gt;
* Chiswell, Alfred (1893). &quot;A visit to the Queen, Madagascar&quot;. ''The Newberry house magazine'', Volume 2. Elsevier. pp. 459–466. Retrieved 19 December 2010.
* Cousins, William Edward. ''Madagascar of to-day: A sketch of the island, with chapters on its past''. The Religious Tract Society, 1895.
* Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; éd.), p. 151 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84280-101-4&lt;/nowiki&gt;).
* Drapeyron, L. ''Revue de géographie'', Volumes 38–39. C. Delagrave, 1896.
* Frémigacci, Jean (1999). &quot;Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?&quot;. In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. p. 427. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-904-0&lt;/nowiki&gt;. Retrieved 19 December 2010.
* Gade, Daniel W. (1996). &quot;Deforestation and its effects in Highland Madagascar&quot;. ''Mountain Research and Development''. 16 (2): 101–116. doi:10.2307/3674005. JSTOR 3674005.
* Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021.
{{vangovango}}</text>
      <sha1>b9aax46lztulcrhw4t4j2ffj3xjujz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Alaotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6731</id>
    <revision>
      <id>1136544</id>
      <parentid>1134049</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1423" sha1="nufa2t2itiw1bpe3lr8jo6leqv91s1t" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny '''farihin' Alaotra''' (amin' ny [[fiteny frantsay]]: ''Lac Alaotra'') dia [[farihy]] ngeza indrindra eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[faritra Alaotra-Mangoro]], [[Faritanin'i Toamasina|faritanin' i Toamasina]] no misy azy, eo amin' ny tapany avaratry ny lembalemba ampovoan-tany. 

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>nufa2t2itiw1bpe3lr8jo6leqv91s1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tramandaí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70546</id>
    <revision>
      <id>1136626</id>
      <parentid>994242</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="nx329re0upoh00tcmytus991np62sss" xml:space="preserve">{{coord|29|58|S|50|08|W|}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Tramandaí
|velarantany   = 143,918
|haavo =  8
|isam-ponina   = 54.387 
|firenena      ={{BRA}}
|fanjakana =  {{Rio Grande do Sul}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =Rio-tramandai01.jpg
| saina =Bandeira tramandai.jpg
}}
[[File:RioGrandedoSul Municip Tramandai.svg|thumb|left| Tramandai]]
I '''Tramandaí''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i  [[sary:Bandeira do Rio Grande do Sul.svg|20px]] [[Rio Grande do Sul]], ao amin'i  [[Metropolitana de Porto Alegre]],  [[Zana-paritan'i Osório|Osório]]. Tanàna amoron-dranomasina eo amin'ny morontsiraka avaratr'i {{Rio Grande do Sul}} izy io, 118 km miala ny renivohitry ny fanjakana, [[Porto Alegre]].

==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia  143,918 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 54.387  tamin'ny taona 2022. Kaominina manamorona: [[Osório]], [[Imbé]] ary [[Cidreira]]

==Jereo koa==
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Rio Grande do Sul]]</text>
      <sha1>nx329re0upoh00tcmytus991np62sss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emperora Wilhelm II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189484</id>
    <revision>
      <id>1136466</id>
      <parentid>1125322</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="aq1or84k73yrnmlupxktfalm8lgwsgh" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bain News Service - The Library of Congress - Kaiser Wilhelm (LOC) (pd).jpg
|anarana=Emperora Wilhelm II
|teraka=27 Janoary 1859
|maty=4 Jiona 1941
|firenena={{Empira Alemàna}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Emperora Wilhelm II''' ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Guillaume II'') dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 27 Janoary 1859 tao [[Berlin]] ary maty ny 4 Jiona 1941.
Izy no Emperora alemà farany sady Mpanjakan’i [[Prosia]], nanomboka tamin’ny 1888 ka hatramin’ny 1918. Tamin’ilay antsoina hoe Taonan’ny Emperora Telo, dia i Wilhelm II, 29 taona, no nandimby an’i [[Friedrich III]] rainy, 56 taona, izay tsy nitondra afa-tsy 99 andro. sy [[William I, German Emperor|Wilhelm I]], raibeny 90 taona, teo amin’ny seza fiandrianan’i Prosia sy ny {{Empira Alemàna}}

Teraka tamin'ny andron'ny dadatoany Friedrich Wilhelm IV avy any [[Prosia]], i Wilhelm dia zanak'i Prince Friedrich Wilhelm sy Victoria, Princess Royal. Teo amin'ny lafiny reniny, izy no lahimatoa tamin'ny zafikelin'ny Mpanjakavavy Victoria any [[Fanjakana Mitambatra]] 42. Tamin'ny Martsa 1888, i Friedrich Wilhelm, rain'i William, dia niakatra teo amin'ny seza Alemana sy Prosia tamin'ny anarana hoe [[Friedrich III (emperora)|Friedrich III]]. Maty i Friedrich, 99 andro monja taorian’izay, ary ny zanany lahy no nandimby azy tamin’ny anarana hoe Wilhelm II.

===Rohy ivelany===

[[sokajy:Biôgrafia]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1859]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1941]]
[[Sokajy:Emperora alemà]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]]</text>
      <sha1>aq1or84k73yrnmlupxktfalm8lgwsgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136467</id>
      <parentid>1136466</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="rjfl477lwi6ugli5yd87np100wcu5c4" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bain News Service - The Library of Congress - Kaiser Wilhelm (LOC) (pd).jpg
|anarana=Emperora Wilhelm II
|teraka=27 Janoary 1859
|maty=4 Jiona 1941
|firenena={{Empira Alemàna}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Emperora Wilhelm II''' ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Guillaume II'') dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 27 Janoary 1859 tao [[Berlin]] ary maty ny 4 Jiona 1941.
Izy no Emperora alemà farany sady Mpanjakan’i [[Prosia]], nanomboka tamin’ny 1888 ka hatramin’ny 1918. Tamin’ilay antsoina hoe Taonan’ny Emperora Telo, dia i Wilhelm II, 29 taona, no nandimby an’i [[Friedrich III]] rainy, 56 taona, izay tsy nitondra afa-tsy 99 andro. sy [[William I, German Emperor|Wilhelm I]], raibeny 90 taona, teo amin’ny seza fiandrianan’i Prosia sy ny {{Empira Alemàna}}

Teraka tamin'ny andron'ny dadatoany Friedrich Wilhelm IV avy any [[Prosia]], i Wilhelm dia zanak'i Prince Friedrich Wilhelm sy Victoria, Princess Royal. Teo amin'ny lafiny reniny, izy no lahimatoa tamin'ny zafikelin'ny [[Victoria du Royaume-Uni|Mpanjakavavy Victoria]] any [[Fanjakana Mitambatra]] 42. Tamin'ny Martsa 1888, i Friedrich Wilhelm, rain'i William, dia niakatra teo amin'ny seza Alemana sy Prosia tamin'ny anarana hoe [[Friedrich III (emperora)|Friedrich III]]. Maty i Friedrich, 99 andro monja taorian’izay, ary ny zanany lahy no nandimby azy tamin’ny anarana hoe Wilhelm II.

===Rohy ivelany===

[[sokajy:Biôgrafia]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1859]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1941]]
[[Sokajy:Emperora alemà]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]]</text>
      <sha1>rjfl477lwi6ugli5yd87np100wcu5c4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136468</id>
      <parentid>1136467</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1620" sha1="0gl9hx4dkwl31kxzxye8ka1x5up5nv2" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bain News Service - The Library of Congress - Kaiser Wilhelm (LOC) (pd).jpg
|anarana=Emperora Wilhelm II
|teraka=27 Janoary 1859
|maty=4 Jiona 1941
|firenena={{Empira Alemàna}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Emperora Wilhelm II''' ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Guillaume II'') dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 27 Janoary 1859 tao [[Berlin]] ary maty ny 4 Jiona 1941.
Izy no Emperora alemà farany sady Mpanjakan’i [[Prosia]], nanomboka tamin’ny 1888 ka hatramin’ny 1918. Tamin’ilay antsoina hoe Taonan’ny Emperora Telo, dia i Wilhelm II, 29 taona, no nandimby an’i [[Friedrich III]] rainy, 56 taona, izay tsy nitondra afa-tsy 99 andro. sy [[William I, German Emperor|Wilhelm I]], raibeny 90 taona, teo amin’ny seza fiandrianan’i Prosia sy ny {{Empira Alemàna}}

Teraka tamin'ny andron'ny dadatoany Friedrich Wilhelm IV avy any [[Prosia]], i Wilhelm dia zanak'i Prince Friedrich Wilhelm sy Victoria, Princess Royal. Teo amin'ny lafiny reniny, izy no lahimatoa tamin'ny zafikelin'ny [[Victoria du Royaume-Uni|Mpanjakavavy Victoria]] any [[Fanjakana Mitambatra]] 42. Tamin'ny Martsa 1888, i Friedrich Wilhelm, rain'i William, dia niakatra teo amin'ny seza Alemana sy {{Prosia}} tamin'ny anarana hoe [[Friedrich III (emperora)|Friedrich III]]. Maty i Friedrich, 99 andro monja taorian’izay, ary ny zanany lahy no nandimby azy tamin’ny anarana hoe Wilhelm II.

===Rohy ivelany===

[[sokajy:Biôgrafia]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1859]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1941]]
[[Sokajy:Emperora alemà]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]]</text>
      <sha1>0gl9hx4dkwl31kxzxye8ka1x5up5nv2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136469</id>
      <parentid>1136468</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1715" sha1="f4uytiirpfnsry9zz3lmpa1lzknpuup" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Bain News Service - The Library of Congress - Kaiser Wilhelm (LOC) (pd).jpg
|anarana=Emperora Wilhelm II
|teraka=27 Janoary 1859
|maty=4 Jiona 1941
|firenena={{Empira Alemàna}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Emperora Wilhelm II''' ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Guillaume II'') dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 27 Janoary 1859 tao [[Berlin]] ary maty ny 4 Jiona 1941.
Izy no Emperora alemà farany sady Mpanjakan’i [[Prosia]], nanomboka tamin’ny 1888 ka hatramin’ny 1918. Tamin’ilay antsoina hoe Taonan’ny Emperora Telo, dia i Wilhelm II, 29 taona, no nandimby an’i [[Friedrich III]] rainy, 56 taona, izay tsy nitondra afa-tsy 99 andro. sy [[William I, German Emperor|Wilhelm I]], raibeny 90 taona, teo amin’ny seza fiandrianan’i Prosia sy ny {{Empira Alemàna}}

Teraka tamin'ny andron'ny dadatoany Friedrich Wilhelm IV avy any [[Prosia]], i Wilhelm dia zanak'i Prince Friedrich Wilhelm sy Victoria, Princess Royal. Teo amin'ny lafiny reniny, izy no lahimatoa tamin'ny zafikelin'ny [[Victoria du Royaume-Uni|Mpanjakavavy Victoria]] any [[Fanjakana Mitambatra]] 42. Tamin'ny Martsa 1888, i Friedrich Wilhelm, rain'i William, dia niakatra teo amin'ny seza Alemana sy {{Prosia}} tamin'ny anarana hoe [[Friedrich III (emperora)|Friedrich III]]. Maty i Friedrich, 99 andro monja taorian’izay, ary ny zanany lahy no nandimby azy tamin’ny anarana hoe Wilhelm II.

* Emperora Wilhelm II
*[[Friedrich III (emperora)]]
*[[Friedrich Wilhelm I (Prosia)]]
*[[William I, German Emperor]]
===Rohy ivelany===

{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1859]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1941]]
[[Sokajy:Emperora alemà]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Prosia]]</text>
      <sha1>f4uytiirpfnsry9zz3lmpa1lzknpuup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Septimio Severo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229159</id>
    <revision>
      <id>1136456</id>
      <parentid>1105623</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="649g0qln4kb2la8bf58hqdr7hp8pa0l" xml:space="preserve">[[Sary:(Toulouse) Portrait de Septime Sévère – Musée Saint-Raymond Ra 120a.jpg|vignette|Septimio Severo]]
I '''Septimio Severo''' na '''''Likio Septimio Severo Pertinaksa''''' na '''Septimius Severus''' dia emperora rômana izay nanapaka tamin' ny taona 193 hatramin' ny taona 211. Teraka tamin' ny 11 Avrily 146 tao Leptis Magna ([[Libia]] ankehitriny) izy ary maty tamin' ny 4 Febroary 211 tao Eboracum (tao amin' ny Faritany rômanan' i Britaina, York any [[Angletera]] ankehitriny). Atao hoe '''''Lucius Septimius Severus Pertinax''''' izy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]].

Avy amin' ny razambe [[Kartago|ponika]] (kartazinoà) amin' ny rainy sy [[Saikanosy Italiana|italika]] amin' ny reniny i Severo izay nahita toerana tao amin' ny fiarahamonina rômana ary niroborobo tamin' ny fisahanana raharaha pôlitika, izay nahatonga azy ho governoran' i [[Panônia]]. Taorian’ ny nampamonoany ny emperora Didio Joliano sy ny niadiany tamin’ ireo mpifaninana taminy nandritra ny taonan’ ireo emperora dimy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ireto ireo emperora dimy ireo: i Pertinaksa (''Pertinax''), i Didio Joliano (''Didius Julianus''), i Peskenio Nigera (''Pescennius Niger''), i Klôdio Albino (''Clodius Albinus'') ary i  Septimio Severo (''Septimius Severus'').&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; dia nahazo ny seza fiandrianan’ ny emperora izy tamin’ ny 1 Jona 193.

Ratsy ny fifandraisany tamin' ny Antenimierandoholona, ​​izay nisarika ny fankahalan' ny loholona noho ny famerany ny fahefan' izy ireo miaraka amin’ ny fanohanan’ ny tafika. Nandidy ny hamonoana loholona am-polony voampanga ho nanao [[kolikoly]] izy mba hanoloany azy ireo amin' ny lehilahy mahatoky amin' ny raharahany, ary nanao fanavaozana lalina ny tanjaky ny mpiambina pretôriana. Tamin’ ny fotoana nanjakany dia nisy miaramila 50 000 teo ho eo nitoby teo amin’ ny sisin-tanin’ i [[Rôma Taloha|Rôma]]. Na nihanamafy ny fahefan' ny emperora tamin' ny fitondrany ary na dia nitombo ny herin' ny tafika, dia nahazo laza teo amin' ny vahoaka i Septimio Severo noho ny fiverenana amin' ny fomba mahazatra taloha izay mifanohitra amin' ny pôlitikan' i Kômôdo izay nanapaka talohany.

Amin’ ny lafiny ara-tafika, ny fanjakany dia niavaka noho ny fahombiazan’ ny fanafaihany maharitra ny [[Empira Partiana]], izay nahatonga ny fifehezan' ny Rômana indray an' i [[Mesôpôtamia]] (ny Faritany rômanan' i Mesôpôtamia). Nandritra izany ady maharitra izany dia nataon' ny miaramilany fahirano i [[Ktesifôna]] ary namidiny ho andevo ny sisa velona. Rehefa niverina tany Rôma izy dia natsangana ny andohalambon' ny fandresena izay fantatra amin' ny anarana hoe &quot;Andohalambon' i Severo&quot; ho fahatsiarovana izany fandresena izany.

Tamin’ ireo taona faramparany nanjakany dia tsy maintsy niditra an-tsehatra hanohitra ny fanafihan’ ny Barbariana izy. Nambarany ho ''augusti''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''augustus'' (raha tokana) na ''augusti'' (raha maro) dia anaram-boninahitra midika hoe &quot;be voninahitra&quot;, &quot;lehibe&quot; na &quot;mendrika&quot; (jereo [[Aogosto]]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ny zanany lahimatoa Karakala (''Caracalla'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Amin' ny teny latina: ''Lucius Septimius Bassianus'' na ''Marcus Aurelius Antoninus'', atao amin' ny anaram-bosotra hoe ''Caracalla''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; tamin' ny 198 sy ny zandriny lahy Geta (''Geta'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Atao amin' ny teny latina hoe ''Lucius Publius Septimius Antonius Geta''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; tamin' ny taona 209, izay samy naterak' i Jolia Dômna (''Julia Domna'') vadiny faharoa.

Tamin' ny taona 209 dia nanafika an' i Kaledônia (anaran' i [[Ekôsy]] taloha) izy saingy tsy tanteraka ny faniriany rehefa narary mafy izy tamin' ny taona manaraka. Maty tamin’ ny taona 211 tany Eboracum izy ary ny zanany (i Geta sy i Karakala) no nandimby azy, ka niorina noho izany ny tarana-mpanjaka Severo, izay farany tamin’ ny Empira Rômana talohan’ ny fahasahiranana ara-pôlitika lehibe tamin’ ny taonjato fahatelo.

==Ny fiainany manokana==
I Publius Septimius Geta no rainy. Ny vadiny dia i Julia Domna. Ny zanany dia i Caracalla, i Publius Septimius Geta. Ny rahalahiny dia i Publius Septimius Geta. 
== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===

[[sokajy:Emperora romanina]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 146]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 211]]</text>
      <sha1>649g0qln4kb2la8bf58hqdr7hp8pa0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136464</id>
      <parentid>1136456</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny fiainany manokana */</comment>
      <origin>1136464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4290" sha1="4ynmhquw4qd97ae0ebor7jbt1ty3q2z" xml:space="preserve">[[Sary:(Toulouse) Portrait de Septime Sévère – Musée Saint-Raymond Ra 120a.jpg|vignette|Septimio Severo]]
I '''Septimio Severo''' na '''''Likio Septimio Severo Pertinaksa''''' na '''Septimius Severus''' dia emperora rômana izay nanapaka tamin' ny taona 193 hatramin' ny taona 211. Teraka tamin' ny 11 Avrily 146 tao Leptis Magna ([[Libia]] ankehitriny) izy ary maty tamin' ny 4 Febroary 211 tao Eboracum (tao amin' ny Faritany rômanan' i Britaina, York any [[Angletera]] ankehitriny). Atao hoe '''''Lucius Septimius Severus Pertinax''''' izy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]].

Avy amin' ny razambe [[Kartago|ponika]] (kartazinoà) amin' ny rainy sy [[Saikanosy Italiana|italika]] amin' ny reniny i Severo izay nahita toerana tao amin' ny fiarahamonina rômana ary niroborobo tamin' ny fisahanana raharaha pôlitika, izay nahatonga azy ho governoran' i [[Panônia]]. Taorian’ ny nampamonoany ny emperora Didio Joliano sy ny niadiany tamin’ ireo mpifaninana taminy nandritra ny taonan’ ireo emperora dimy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ireto ireo emperora dimy ireo: i Pertinaksa (''Pertinax''), i Didio Joliano (''Didius Julianus''), i Peskenio Nigera (''Pescennius Niger''), i Klôdio Albino (''Clodius Albinus'') ary i  Septimio Severo (''Septimius Severus'').&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; dia nahazo ny seza fiandrianan’ ny emperora izy tamin’ ny 1 Jona 193.

Ratsy ny fifandraisany tamin' ny Antenimierandoholona, ​​izay nisarika ny fankahalan' ny loholona noho ny famerany ny fahefan' izy ireo miaraka amin’ ny fanohanan’ ny tafika. Nandidy ny hamonoana loholona am-polony voampanga ho nanao [[kolikoly]] izy mba hanoloany azy ireo amin' ny lehilahy mahatoky amin' ny raharahany, ary nanao fanavaozana lalina ny tanjaky ny mpiambina pretôriana. Tamin’ ny fotoana nanjakany dia nisy miaramila 50 000 teo ho eo nitoby teo amin’ ny sisin-tanin’ i [[Rôma Taloha|Rôma]]. Na nihanamafy ny fahefan' ny emperora tamin' ny fitondrany ary na dia nitombo ny herin' ny tafika, dia nahazo laza teo amin' ny vahoaka i Septimio Severo noho ny fiverenana amin' ny fomba mahazatra taloha izay mifanohitra amin' ny pôlitikan' i Kômôdo izay nanapaka talohany.

Amin’ ny lafiny ara-tafika, ny fanjakany dia niavaka noho ny fahombiazan’ ny fanafaihany maharitra ny [[Empira Partiana]], izay nahatonga ny fifehezan' ny Rômana indray an' i [[Mesôpôtamia]] (ny Faritany rômanan' i Mesôpôtamia). Nandritra izany ady maharitra izany dia nataon' ny miaramilany fahirano i [[Ktesifôna]] ary namidiny ho andevo ny sisa velona. Rehefa niverina tany Rôma izy dia natsangana ny andohalambon' ny fandresena izay fantatra amin' ny anarana hoe &quot;Andohalambon' i Severo&quot; ho fahatsiarovana izany fandresena izany.

Tamin’ ireo taona faramparany nanjakany dia tsy maintsy niditra an-tsehatra hanohitra ny fanafihan’ ny Barbariana izy. Nambarany ho ''augusti''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''augustus'' (raha tokana) na ''augusti'' (raha maro) dia anaram-boninahitra midika hoe &quot;be voninahitra&quot;, &quot;lehibe&quot; na &quot;mendrika&quot; (jereo [[Aogosto]]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ny zanany lahimatoa Karakala (''Caracalla'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Amin' ny teny latina: ''Lucius Septimius Bassianus'' na ''Marcus Aurelius Antoninus'', atao amin' ny anaram-bosotra hoe ''Caracalla''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; tamin' ny 198 sy ny zandriny lahy Geta (''Geta'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Atao amin' ny teny latina hoe ''Lucius Publius Septimius Antonius Geta''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; tamin' ny taona 209, izay samy naterak' i Jolia Dômna (''Julia Domna'') vadiny faharoa.

Tamin' ny taona 209 dia nanafika an' i Kaledônia (anaran' i [[Ekôsy]] taloha) izy saingy tsy tanteraka ny faniriany rehefa narary mafy izy tamin' ny taona manaraka. Maty tamin’ ny taona 211 tany Eboracum izy ary ny zanany (i Geta sy i Karakala) no nandimby azy, ka niorina noho izany ny tarana-mpanjaka Severo, izay farany tamin’ ny Empira Rômana talohan’ ny fahasahiranana ara-pôlitika lehibe tamin’ ny taonjato fahatelo.

==Ny fiainany manokana==
I [[Publius Septimius Geta]] no rainy. Ny vadiny dia i Julia Domna. Ny zanany dia i [[Caracalla]], i Publius Septimius Geta. Ny rahalahiny dia i Publius Septimius Geta.

== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===

[[sokajy:Emperora romanina]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 146]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 211]]</text>
      <sha1>4ynmhquw4qd97ae0ebor7jbt1ty3q2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Victoire Rasoamanarivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243496</id>
    <revision>
      <id>1136574</id>
      <parentid>1086704</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>Infobox</comment>
      <origin>1136574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5104" sha1="t6g77c6d41xthnmsmemsgzewcapa7w1" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Antonia Rasolondrabary
|asa=[[Olontsambatra]]
|teraka=1848
|toerany=Antananarivo
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=
|sary=}}
[[Sary:Victoire Rasoamanarivo.jpg|vignette|Victoire Rasoamanarivo]]
I '''Victoire Rasoamanarivo''' dia vehivavy lahika malagasy tao amin' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] eto [[Madagasikara]], teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny taona 1848, ary maty tamin' ny 21 Aogositra 1894. Anisan' ny tena nifikitra indrindra tamin' ny finoana an' Andriamanitra izy. Nandany ny androm-piainany amin' ny [[vavaka]] izy. Nanampy ny mahantra sy ny marary izy. Natsangana ho olon-tsambatra izy tamin' ny taona 1989.

== Tantaram-piainana ==

=== Fahazazany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny taona 1848, ary maty tamin' ny 21 Aogositra 1894 Rasoamanarivo. Izy dia zanaka vavin-dRainandriantsilavo sy Rambahinoro. Manamboninahitra ny dadatoan-drainy ary nitaiza azy. Nanomboka nianatra tao amin' ny sekoly katôlika iray izy tamin' izy telo ambin' ny folo taona ary voasarika tamin' ny finoana.

Nivadi-pinoana ho [[kristianina]] izy teo amin' ny faha 15 taonany raha toa ka natao [[Batisa|batemy]] tamin' ny 01 Nôvambra 1863. Taorian' izany dia nandray ny anarana hoe ''Victoire'' (izany hoe &quot;Fandresena&quot;) izy. Tsy nankasitraka izany ny ray aman-dreniny ka nampiditra azy tao amin' ny sekoly prôtestanta. Nandrahona ny hanary azy ny ray aman-dreniny raha mbola manaraka ny finoana katôlika izy, saingy tsy nety izy. Nanomboka nandray ny [[Eokaristia|Vatan' i Kristy]] izy tamin' ny 17 Janoary 1864. Nandray ny [[Sakramentan' ny Fankaherezana]] izy ny 23 Septambra 1864.

=== Fifantohana tamin' ny fivavahana ===
Na dia teo aza ny fahatsapany fa voasarika ho amin' ny fiainan' ny relijiozy izy dia nampanambadin' ny ray aman-dreniny tamin-dRatsimatahodriaka (na Randriaka) izy. Izy sy Ratsimatahodriaka dia zanak' olo-mpiray tam-po (zanaka lahin' ny praiminisitra malagasy [[Rainilaiarivony]]) ary nivady izy roa tamin' ny 13 Mey 1864 tamin' ny 10 ora alina,  nohamasinin' ny pretra mitondra ny anarana hoe Finaz ilay mariazy.

Namorona fikambanana iray izy, dia ny [[Zanak' i Masina Maria]] na ZMM, ary izy no filoha tamin' izany fotoana izany.

Niova be ny toe-draharaha ara-pôlitika teo amin' ny firenena tamin' ny taona 1883, noho ny ady nisy teo amin' ny Frantsay sy ny Malagasy, ary norarana ny fikambanana katôlika toy ny fiangonana sy ny institosiona hafa, noroahina ireo misiônera frantsay nitondra ny fivavahana katôlika teto Madagasikara. 

Tsy nahasakana an' i Victoire Rasoamanarivo tamin' ny finoany izany, fa vao mainka aza nandrisika azy nifikitra tamin' Andriamanitra, ka nanohy niaina ny finoana tamin' ny fomba milamina. Nanampy tamin' ny fitarihana fivavahana izy mandra-pahatongan' ny filaminana tamin' ny taona 1885.  Nanampy ny mahantra sy ny marary izy, izay niarahany tamin' ny Frera Raphël Louis Rafiringa.
[[Sary:Cathédrale Andohalo.jpg|vignette|255x255px|Katedraly Andohalo]]
Nandalo fiainan-tsarotra goavam-be izy teo amin' ny fanambadiany noho ny fanitsakitsahana nataom-badiny azy.  Ratsimatahodriaka vadiny dia mpimamo mahery setra. Nandesy lahatra an-dRasoamanarivo hatrany ny namany mba hisaraka amin' ny vadiny saingy tsy nety nanao izany izy ary nilaza fa [[Sakramenta ao amin' ny fiangonana katôlika|sakramenta]] masina tsy azo ravana mihitsy ny [[Sakramentan'ny fanambadiana|fanambadiana]]. Nivavaka tsy tapaka izy isan' andro mba hampiova fo ny vadiny.; fa nananany kosa ny fandeferana na teo aza izany rehetra izany. Natao batemy anefa io vadiny io, rehefa niova fo sy nangataka famelan-keloka, tamin' ny 14 Marsa 1888, ary tamin' io ihany koa no nahafatesany. Taorian' izany dia nandany ny androny sisa tamin' ny fikarakarana ny mahantra sy ny marary ary ny migadra izy, ary nanokana ny tenany manontolo tamin' ny fivavahana.

=== Fahafatesany ===
[[File:Marie Immaculée Conception à Andohalo 2019-10-02 6.jpg|thumb|Sapelin' Andohalo]]
Ny 21 Aogositra 1894 kosa dia maty i Victoire Rasoamanarivo noho ny aretina mafy nahazo azy, ary nasitrika tao amin' ny [[fasan-dRainiharo]]. Rehefa nahaleo tena i [[Madagasikara]] dia nafindra tao amin' ny Fasan' ny Misiônera Ambohipo izy ny Septambra 1961 ary mbola nafindra tao amin' ny Sapelin' ny [[Katedraly Andohalo]] ihany koa ny taolam-balony ny 22 Aogositra 1993.

== Olon-tsambatra ==
Ny [[Papa|Papa Ray Masina]] [[Joany Paoly II]] dia nanambara azy ho nanana fiainana feno hatsaram-panahy feno herim-po. Nankatoaviny ihany koa ny [[fahagagana]] iray niseho vokatry ny fanelanelanan-dRasoamanarivo tamin' ny 9 Mey 1985, izay nitondra mankany amin' ny fanokanana azy ho [[olon-tsambatra]]. Noho ny zava-bitany nandritra ny androm-piainany dia natsangan' i Papa Joany Paoly faha-II, ho olon-tsambatra izy ny 30 Avrily 1989. Ny 21 Aogositra no andro atokana hankalazana azy.

== Jereo koa ==

* [[Lucien Botovasoa]]
* [[Raphaël Louis Rafiringa]]

* [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara]]


[[Sokajy:Kristianisma]]</text>
      <sha1>t6g77c6d41xthnmsmemsgzewcapa7w1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136575</id>
      <parentid>1136574</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <origin>1136575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5036" sha1="l4mnyqptowyrjbr310d1u2ttmejthw4" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Antonia Rasolondrabary
|asa=[[Olontsambatra]]
|teraka=1848
|toerany=Antananarivo
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=
|sary=}}
I '''Victoire Rasoamanarivo''' dia vehivavy lahika malagasy tao amin' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] eto [[Madagasikara]], teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny taona 1848, ary maty tamin' ny 21 Aogositra 1894. Anisan' ny tena nifikitra indrindra tamin' ny finoana an' Andriamanitra izy. Nandany ny androm-piainany amin' ny [[vavaka]] izy. Nanampy ny mahantra sy ny marary izy. Natsangana ho olon-tsambatra izy tamin' ny taona 1989.

== Tantaram-piainana ==

=== Fahazazany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny taona 1848, ary maty tamin' ny 21 Aogositra 1894 Rasoamanarivo. Izy dia zanaka vavin-dRainandriantsilavo sy Rambahinoro. Manamboninahitra ny dadatoan-drainy ary nitaiza azy. Nanomboka nianatra tao amin' ny sekoly katôlika iray izy tamin' izy telo ambin' ny folo taona ary voasarika tamin' ny finoana.

Nivadi-pinoana ho [[kristianina]] izy teo amin' ny faha 15 taonany raha toa ka natao [[Batisa|batemy]] tamin' ny 01 Nôvambra 1863. Taorian' izany dia nandray ny anarana hoe ''Victoire'' (izany hoe &quot;Fandresena&quot;) izy. Tsy nankasitraka izany ny ray aman-dreniny ka nampiditra azy tao amin' ny sekoly prôtestanta. Nandrahona ny hanary azy ny ray aman-dreniny raha mbola manaraka ny finoana katôlika izy, saingy tsy nety izy. Nanomboka nandray ny [[Eokaristia|Vatan' i Kristy]] izy tamin' ny 17 Janoary 1864. Nandray ny [[Sakramentan' ny Fankaherezana]] izy ny 23 Septambra 1864.

=== Fifantohana tamin' ny fivavahana ===
Na dia teo aza ny fahatsapany fa voasarika ho amin' ny fiainan' ny relijiozy izy dia nampanambadin' ny ray aman-dreniny tamin-dRatsimatahodriaka (na Randriaka) izy. Izy sy Ratsimatahodriaka dia zanak' olo-mpiray tam-po (zanaka lahin' ny praiminisitra malagasy [[Rainilaiarivony]]) ary nivady izy roa tamin' ny 13 Mey 1864 tamin' ny 10 ora alina,  nohamasinin' ny pretra mitondra ny anarana hoe Finaz ilay mariazy.

Namorona fikambanana iray izy, dia ny [[Zanak' i Masina Maria]] na ZMM, ary izy no filoha tamin' izany fotoana izany.

Niova be ny toe-draharaha ara-pôlitika teo amin' ny firenena tamin' ny taona 1883, noho ny ady nisy teo amin' ny Frantsay sy ny Malagasy, ary norarana ny fikambanana katôlika toy ny fiangonana sy ny institosiona hafa, noroahina ireo misiônera frantsay nitondra ny fivavahana katôlika teto Madagasikara. 

Tsy nahasakana an' i Victoire Rasoamanarivo tamin' ny finoany izany, fa vao mainka aza nandrisika azy nifikitra tamin' Andriamanitra, ka nanohy niaina ny finoana tamin' ny fomba milamina. Nanampy tamin' ny fitarihana fivavahana izy mandra-pahatongan' ny filaminana tamin' ny taona 1885.  Nanampy ny mahantra sy ny marary izy, izay niarahany tamin' ny Frera Raphël Louis Rafiringa.
[[Sary:Cathédrale Andohalo.jpg|vignette|255x255px|Katedraly Andohalo]]
Nandalo fiainan-tsarotra goavam-be izy teo amin' ny fanambadiany noho ny fanitsakitsahana nataom-badiny azy.  Ratsimatahodriaka vadiny dia mpimamo mahery setra. Nandesy lahatra an-dRasoamanarivo hatrany ny namany mba hisaraka amin' ny vadiny saingy tsy nety nanao izany izy ary nilaza fa [[Sakramenta ao amin' ny fiangonana katôlika|sakramenta]] masina tsy azo ravana mihitsy ny [[Sakramentan'ny fanambadiana|fanambadiana]]. Nivavaka tsy tapaka izy isan' andro mba hampiova fo ny vadiny.; fa nananany kosa ny fandeferana na teo aza izany rehetra izany. Natao batemy anefa io vadiny io, rehefa niova fo sy nangataka famelan-keloka, tamin' ny 14 Marsa 1888, ary tamin' io ihany koa no nahafatesany. Taorian' izany dia nandany ny androny sisa tamin' ny fikarakarana ny mahantra sy ny marary ary ny migadra izy, ary nanokana ny tenany manontolo tamin' ny fivavahana.

=== Fahafatesany ===
[[File:Marie Immaculée Conception à Andohalo 2019-10-02 6.jpg|thumb|Sapelin' Andohalo]]
Ny 21 Aogositra 1894 kosa dia maty i Victoire Rasoamanarivo noho ny aretina mafy nahazo azy, ary nasitrika tao amin' ny [[fasan-dRainiharo]]. Rehefa nahaleo tena i [[Madagasikara]] dia nafindra tao amin' ny Fasan' ny Misiônera Ambohipo izy ny Septambra 1961 ary mbola nafindra tao amin' ny Sapelin' ny [[Katedraly Andohalo]] ihany koa ny taolam-balony ny 22 Aogositra 1993.

== Olon-tsambatra ==
Ny [[Papa|Papa Ray Masina]] [[Joany Paoly II]] dia nanambara azy ho nanana fiainana feno hatsaram-panahy feno herim-po. Nankatoaviny ihany koa ny [[fahagagana]] iray niseho vokatry ny fanelanelanan-dRasoamanarivo tamin' ny 9 Mey 1985, izay nitondra mankany amin' ny fanokanana azy ho [[olon-tsambatra]]. Noho ny zava-bitany nandritra ny androm-piainany dia natsangan' i Papa Joany Paoly faha-II, ho olon-tsambatra izy ny 30 Avrily 1989. Ny 21 Aogositra no andro atokana hankalazana azy.

== Jereo koa ==

* [[Lucien Botovasoa]]
* [[Raphaël Louis Rafiringa]]

* [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Magadasikara]]


[[Sokajy:Kristianisma]]</text>
      <sha1>l4mnyqptowyrjbr310d1u2ttmejthw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ranavalona I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259423</id>
    <revision>
      <id>1136606</id>
      <parentid>1136343</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fanitarana fanjakana */</comment>
      <origin>1136606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11482" sha1="aaaglrzmtwmc03u829bu7ftu7n1k119" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona I
|asa=[[Mpanjakavavy 1788-1861]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Rabodonandrianampoinimerina
|sary=}}
'''Ranavalona I''' (1788 - 16 aogositra 1861) dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], manana an' [[Antananarivo]] ho [[renivohitra]], ary ny fotoana nanjakany kosa dia nanomboka tamin' ny [[11 Aogositra|11 aogositra]] [[1828]] ka hatramin' ny [[16 Aogositra|16 aogositra]] [[1861]].

Rehefa nametraka ny tenany handimby ny vadiny [[Radama Voalohany|Radama I]] izay maty tanora izy dia niròna ho amin'ny fandalàna ny tanindrazana sady nanaraka ny politikan'ny fitokana-monina sy ny fahavitàn-tena, nanao izay hahakely dia kely ny fitsabahan' ny Eorôpeana amin'ny raharaham-panjakana malagasy. no nanandratra avo dia avo ny fanompoan-tsampy sy nanenjika fatratra ny [[Kristianisma ao Madagasikara|fivavahana kristiana]] tao [[Madagasikara]]

== Fianakaviana ==
Tsy nanan-janaka tamin-d[[Radama I]] izy nefa niteraka an-dRakoto (ilay lasa [[Radama II]]) efa ho iray taona mahery taorian' ny nahafatesam-badiny. Ireto avy ny lehilahy nifandimby nanambady azy: [[Radama Voalohany|Radama I]] sy [[Rainiharo]] ary [[Rainijohary]].

== Fitondrana ==

=== Fiakarana teo amin' ny fitondrana ===
Tamin' ny taona 1828, tamin' ny nahafatesan-d[[Radama I]] vadiny sady zanak' [[Andrianampoinimerina]], dia Ramavo no niakatra teo amin' ny fitondrana tamin' ny 4 Aogositra 1829, araka ny lalànan' ny fifandimbiasana eo amin' ny fiandrianana, ka niova anarana hoe Ranavalona na Ranavalomanjaka fa tsy natao hoe Ramavo na Mavo na Rabodonandrianampoinimerina intsony. Ny fiakarany teo amin' ny fitondrana dia notohanan' ny Andriamamba, lehiben' ny tafika sy ny mpiaradia taminy.

=== Fanadiovana ny tao an-dapa ===
Satria noheveriny fa tia [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]] loatra sy tsy niraharaha firy ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] ary nanova ny lamim-piarahamonina nifandovan' ny mpanjaka nifandimby Radama I, dia nataony izay tsy hisian' ny mpiara-miasa tamin-dRadama I ka nasandrany avo indray ny fanompoana ny [[Sampy (malagasy)|sampi]]&lt;nowiki/&gt;n' ny mpanjaka.

Tsy dia ny andriana loatra, araka izany, fa olon-tsotra no nianteherany hanatanjahany ny fahefany.

Nanjaka tanteraka ny antokon' ny [[hova]] taorian' ny niambohon' ilay mpanjaka tia fahalalahana (Radama I), ary dia nanjaka tokoa ny habibiana izay tsy mbola fahita teto Madagasikara tamin' izany. 

=== Fanandratana ny fomba-drazana ===
Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera izay nitory ny Filazantsara teo amin' ny fanjakany satria sady nitory ny haratsian' ny fanompoan-tsampy no nampianatra ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] ka mifanohitra amin' ny fomba nolovana hatramin' izay izany, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Hoy izy: &quot;''Ny fomban-drazako tsy mba mahamenatra ahy na mampatahotra ahy !&quot;''. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana ka nisy ny novonoina ary maro no nandao ny fonenany.

Namono Kristiana maro dia maro tamin' ny taona 1857 izay heveriny ho mpivarotra tanidrazana izy. Hoy izy, mantsy an' ireo  Kristiana malagasy &quot;''Miala amiko ka mba ialako, mahafoy ahy ka mba foiko !''&quot;.

Nofoanany ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|finoana kristiana]], noheverina ho fahavalon' ny fanjakana sy mpamadika ny misiônera sy ny mpanaraka ny misiônera. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ny Kristiana izay nodorana velona (ohatra: [[Rafaravavy Rasalama|Rasalama]]), notapahan-doha na navarina avy teny amin' ny havoana.

=== Fanitarana fanjakana ===
[[Sary:Original_wooden_manjakamiadana_palace_of_Ranavalona_I_of_Madagascar.jpg|vignette|Lapan'i Manjakamiadana aorizinaly vita hamin'ny hazo manontolo tamin'ny fotoana nanjakan-d Ranavalona I teto Madagasikara]]
Tsy ny tanin' ny Madagasikara manontolo no nofehezin' ny Fanjakan' Imerina, izay nataon' ny Eorôpeana hoe &quot;Fanjakan' i Madagasikara&quot;, ka noho izany dia niezaka Ranavalona I mba hanjaka koa tamin' ny mponina tany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara sy ny ao afovoany atsimo ary any avaratra-andrefana izay teo ambany fiarovan' ny Frantsay nanorim-ponenanan tao [[Nosibe]] hatramin' ny taona 1841, faha [[Napoléon III]].

=== Fifandraisana tamin' ny vahiny ===
Noroahiny hody ny solontenan' ny [[Britanika|fanjakana britanika]] sady nanohitra ny fidiran' ny tafika frantsay tao amin' ny fanjakany izy tamin' ny taona 1829. Nobodoiny ny tany sy fananan' izy ireo

Nifandraharaha tamin' ny mpivarotra eorôpena ihany Ranavalona I tamin' ny hisian' ny fanamboarana fanaka sy fitaovam-piadiana eto an-toerana hiarovany ny fanjakany, ka ilay Frantsay atao hoe [[Jean Laborde]], izay mpanao taozavatra tsy niankina tamin' ny fanjakana frantsay, no nisahana izany nanomboka tamin' ny taona 1843.

Nila fiarovana tamin' ny Frantsay i [[Radama II|Rakotondradama]] nefa tsy nampahalala mialoha izany an-dRanavalona I izay tezitra noho izany ka nandroaka ny Eorôpeana izay noheveriny fa nikononkonona fanonganana.

Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan' ny mpanjakavavy tamin' izany, ka anisan' ireo i [[Jean Laborde]], izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin' ny fanjakany ary izy koa no vy nahitana ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]], izay nilana olona an' arivorivony tamin' ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin' ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin' ny any ivelany.

Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i [[Jean Laborde]], mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i [[Joseph-François Lambert]], mpanao fiantohana frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy [[Radama II|Rakotondradama]], dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana, fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Charte Lambert]]''.

=== Fifehezana ny vahoaka ===
Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny mpanjakavavy.  Ny mponina tao amin' ny fanjakany dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra sy ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny [[famosaviana]], izay nosaziana tamin' ny alalan' ny fampinomana [[tangena]]. Teo anelanelan' ny taona 1828 sy 1861 dia nahafaty olona 3&amp;nbsp;000 teo ho eo isan-taona ny tangena.

== Fiafarany ==
Tamin' ny Zoma 16 Aogositra 1861, tamin' ny 7 ora maraina no niamboho tamin' ny faha-73 taonany ny mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona, ka Rakotondradama izay antsoina hoe [[Radama II]] no nandimby azy. Tamin' ny fotoana nanjakany no niavian' ny anarany hoe Ranavalona, izay midika hoe &quot;ilay mitana sy miaro&quot;.

Teo imason' ny vahiny, Ranavalona I dia noheverina ho mpanjakavavy henjana sy mahery setra, indrindra noho ny fanenjehana kristianina. Amin' ny ankapobeny dia misy koa ny nankasitraka azy noho ny nampahatanjahany sy ny niarovany ny fahaleovantenan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Boky ==

* Académie malgache. ''Collection de documents concernant Madagascar et les pays voisins'', Volume 4, Part 4 (in French). Antananarivo: Imprimerie Moderne de l'Emyrne.
* Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-03917-9&lt;/nowiki&gt;.
* Andrew, David; Blond, Becca; Parkinson, Tom; Anderson, Aaron (2008). ''Lonely Planet Madagascar &amp; Comoros''. London: Lonely Planet. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-74104-608-3&lt;/nowiki&gt;.
* Bloch, Maurice (1986). ''From blessing to violence: history and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-521-31404-6&lt;/nowiki&gt;.
* Brown, Mervyn (2016). ''A History of Madagascar''. Markus Wiener Publishers.
* Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;''. Leiden, The Netherlands: Brill. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-20980-0&lt;/nowiki&gt;.
* Cole, Jennifer (2001). ''Forget Colonialism?: Sacrifice and the Art of Memory in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-92682-0&lt;/nowiki&gt;.
* Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; éd.), p. 151 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84280-101-4&lt;/nowiki&gt;).
* Ellis, William (1838). ''Volume 2 of History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818''. London: Fisher, Son &amp; Co.
* Ellis, William (1870). ''The Martyr Church''. London: J. Snow.
* Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. Retrieved 5 February 2011.
* Frémigacci, Jean (1999). &quot;Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?&quot;. In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. pp. 421–444. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-904-0&lt;/nowiki&gt;.
* Jackson, Guida M. (1999). ''Women Rulers Throughout the Ages''. An Illustrated Guide. ABC-CLIO.
* Koschorko, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A history of Christianity in Asia, Africa and Latin America, 1450–1990''. Cambridge, U.K.: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8028-2889-7&lt;/nowiki&gt;.
* Laidler, Keith (2005). ''Female Caligula: Ranavalona, the Mad Queen of Madagascar''. London: John Wiley &amp; Sons. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-470-02226-9&lt;/nowiki&gt;.
* &quot;L'habitation à Madagascar&quot;. ''Colonie de Madagascar: Notes, reconnaissances et explorations''. Vol. 4. Imprimerie Officielle de Tananarive. 1898.
* MacDonald Fraser, George (1977). ''Flashman's Lady''. London: Collins. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-00-744949-1&lt;/nowiki&gt;.
* Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021.
* Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co.
* Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper.
* Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs''. London: London Missionary Society.
* Raison-Jourde, Françoise (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle''. Antananarivo: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-317-8&lt;/nowiki&gt;.
* Ralibera, Daniel; De Taffin, Gabriel (1993). ''Madagascar et le christianisme''. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-92-9028-211-2&lt;/nowiki&gt;.
* Sharp, Leslie (2002). ''The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-520-22951-7&lt;/nowiki&gt;.
* Wright, Jennifer (2022). ''I że ci (nie) odpuszczę. Najbardziej mordercze kobiety w historii'' (in Polish). Wydawnictwo Poznańskie.


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>aaaglrzmtwmc03u829bu7ftu7n1k119</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136613</id>
      <parentid>1136606</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11981" sha1="osxfqzo2rk6s5uzzl9bdv0l8gyllsfh" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona I
|asa=[[Mpanjakavavy 1788-1861]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Rabodonandrianampoinimerina
|sary=}}
'''Ranavalona I''' teraka '''Rabodonandrianampoinimerina''' 1788 - 16 aogositra 1861) fantatra ihany koa amin'ny hoe '''Ramavo''' na '''Ranavalo-Manjaka I''' na '''Ranavalona Reniny''', dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], manana an' [[Antananarivo]] ho [[renivohitra]], ary ny fotoana nanjakany kosa dia nanomboka tamin' ny [[11 Aogositra|11 aogositra]] [[1828]] ka hatramin' ny [[16 Aogositra|16 aogositra]] [[1861]].

Rehefa nametraka ny tenany handimby ny vadiny [[Radama Voalohany|Radama I]] izay maty tanora izy dia niròna ho amin'ny fandalàna ny tanindrazana sady nanaraka ny politikan'ny fitokana-monina sy ny fahavitàn-tena, nanao izay hahakely dia kely ny fitsabahan' ny Eorôpeana amin'ny raharaham-panjakana malagasy. Niezaka Ranavalona I hampihena ny fifandraisana ara-toekarena sy ara-politika tamin'ireo firenena Eoropeana hitany ho mampihena ny hasin'ny fitondram-panjaka ary nandray fepetra henjana mba hanafoanana ny [[Fivavahana kristiana|fampianarana kristiana]] natombok'ireo misionera ao amin'ny [[London Missionary Society]] teo ambany fanjakan' i Radama I ka nasandratra avo ny fanompoan-tsampy ary nenjehina ireo [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mbola nikiry ho [[Kristianina|kristiana]] teto [[Madagasikara]] .

== Fianakaviana ==
Tsy nanan-janaka tamin-d[[Radama I]] izy nefa niteraka an-dRakoto (ilay lasa [[Radama II]]) efa ho iray taona mahery taorian' ny nahafatesam-badiny. Ireto avy ny lehilahy nifandimby nanambady azy: [[Radama Voalohany|Radama I]] sy [[Rainiharo]] ary [[Rainijohary]].

== Fitondrana ==

=== Fiakarana teo amin' ny fitondrana ===
Tamin' ny taona 1828, tamin' ny nahafatesan-d[[Radama I]] vadiny sady zanak' [[Andrianampoinimerina]], dia Ramavo no niakatra teo amin' ny fitondrana tamin' ny 4 Aogositra 1829, araka ny lalànan' ny fifandimbiasana eo amin' ny fiandrianana, ka niova anarana hoe Ranavalona na Ranavalomanjaka fa tsy natao hoe Ramavo na Mavo na Rabodonandrianampoinimerina intsony. Ny fiakarany teo amin' ny fitondrana dia notohanan' ny Andriamamba, lehiben' ny tafika sy ny mpiaradia taminy.

=== Fanadiovana ny tao an-dapa ===
Satria noheveriny fa tia [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]] loatra sy tsy niraharaha firy ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] ary nanova ny lamim-piarahamonina nifandovan' ny mpanjaka nifandimby Radama I, dia nataony izay tsy hisian' ny mpiara-miasa tamin-dRadama I ka nasandrany avo indray ny fanompoana ny [[Sampy (malagasy)|sampi]]&lt;nowiki/&gt;n' ny mpanjaka.

Tsy dia ny andriana loatra, araka izany, fa olon-tsotra no nianteherany hanatanjahany ny fahefany.

Nanjaka tanteraka ny antokon' ny [[hova]] taorian' ny niambohon' ilay mpanjaka tia fahalalahana (Radama I), ary dia nanjaka tokoa ny habibiana izay tsy mbola fahita teto Madagasikara tamin' izany. 

=== Fanandratana ny fomba-drazana ===
Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera izay nitory ny Filazantsara teo amin' ny fanjakany satria sady nitory ny haratsian' ny fanompoan-tsampy no nampianatra ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] ka mifanohitra amin' ny fomba nolovana hatramin' izay izany, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Hoy izy: &quot;''Ny fomban-drazako tsy mba mahamenatra ahy na mampatahotra ahy !&quot;''. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana ka nisy ny novonoina ary maro no nandao ny fonenany.

Namono Kristiana maro dia maro tamin' ny taona 1857 izay heveriny ho mpivarotra tanidrazana izy. Hoy izy, mantsy an' ireo  Kristiana malagasy &quot;''Miala amiko ka mba ialako, mahafoy ahy ka mba foiko !''&quot;.

Nofoanany ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|finoana kristiana]], noheverina ho fahavalon' ny fanjakana sy mpamadika ny misiônera sy ny mpanaraka ny misiônera. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ny Kristiana izay nodorana velona (ohatra: [[Rafaravavy Rasalama|Rasalama]]), notapahan-doha na navarina avy teny amin' ny havoana.

=== Fanitarana fanjakana ===
[[Sary:Original_wooden_manjakamiadana_palace_of_Ranavalona_I_of_Madagascar.jpg|vignette|Lapan'i Manjakamiadana aorizinaly vita hamin'ny hazo manontolo tamin'ny fotoana nanjakan-d Ranavalona I teto Madagasikara]]
Tsy ny tanin' ny Madagasikara manontolo no nofehezin' ny Fanjakan' Imerina, izay nataon' ny Eorôpeana hoe &quot;Fanjakan' i Madagasikara&quot;, ka noho izany dia niezaka Ranavalona I mba hanjaka koa tamin' ny mponina tany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara sy ny ao afovoany atsimo ary any avaratra-andrefana izay teo ambany fiarovan' ny Frantsay nanorim-ponenanan tao [[Nosibe]] hatramin' ny taona 1841, faha [[Napoléon III]].

=== Fifandraisana tamin' ny vahiny ===
Noroahiny hody ny solontenan' ny [[Britanika|fanjakana britanika]] sady nanohitra ny fidiran' ny tafika frantsay tao amin' ny fanjakany izy tamin' ny taona 1829. Nobodoiny ny tany sy fananan' izy ireo

Nifandraharaha tamin' ny mpivarotra eorôpena ihany Ranavalona I tamin' ny hisian' ny fanamboarana fanaka sy fitaovam-piadiana eto an-toerana hiarovany ny fanjakany, ka ilay Frantsay atao hoe [[Jean Laborde]], izay mpanao taozavatra tsy niankina tamin' ny fanjakana frantsay, no nisahana izany nanomboka tamin' ny taona 1843.

Nila fiarovana tamin' ny Frantsay i [[Radama II|Rakotondradama]] nefa tsy nampahalala mialoha izany an-dRanavalona I izay tezitra noho izany ka nandroaka ny Eorôpeana izay noheveriny fa nikononkonona fanonganana.

Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan' ny mpanjakavavy tamin' izany, ka anisan' ireo i [[Jean Laborde]], izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin' ny fanjakany ary izy koa no vy nahitana ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]], izay nilana olona an' arivorivony tamin' ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin' ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin' ny any ivelany.

Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i [[Jean Laborde]], mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i [[Joseph-François Lambert]], mpanao fiantohana frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy [[Radama II|Rakotondradama]], dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana, fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Charte Lambert]]''.

=== Fifehezana ny vahoaka ===
Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny mpanjakavavy.  Ny mponina tao amin' ny fanjakany dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra sy ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny [[famosaviana]], izay nosaziana tamin' ny alalan' ny fampinomana [[tangena]]. Teo anelanelan' ny taona 1828 sy 1861 dia nahafaty olona 3&amp;nbsp;000 teo ho eo isan-taona ny tangena.

== Fiafarany ==
Tamin' ny Zoma 16 Aogositra 1861, tamin' ny 7 ora maraina no niamboho tamin' ny faha-73 taonany ny mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona, ka Rakotondradama izay antsoina hoe [[Radama II]] no nandimby azy. Tamin' ny fotoana nanjakany no niavian' ny anarany hoe Ranavalona, izay midika hoe &quot;ilay mitana sy miaro&quot;.

Teo imason' ny vahiny, Ranavalona I dia noheverina ho mpanjakavavy henjana sy mahery setra, indrindra noho ny fanenjehana kristianina. Amin' ny ankapobeny dia misy koa ny nankasitraka azy noho ny nampahatanjahany sy ny niarovany ny fahaleovantenan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Boky ==

* Académie malgache. ''Collection de documents concernant Madagascar et les pays voisins'', Volume 4, Part 4 (in French). Antananarivo: Imprimerie Moderne de l'Emyrne.
* Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-03917-9&lt;/nowiki&gt;.
* Andrew, David; Blond, Becca; Parkinson, Tom; Anderson, Aaron (2008). ''Lonely Planet Madagascar &amp; Comoros''. London: Lonely Planet. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-74104-608-3&lt;/nowiki&gt;.
* Bloch, Maurice (1986). ''From blessing to violence: history and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-521-31404-6&lt;/nowiki&gt;.
* Brown, Mervyn (2016). ''A History of Madagascar''. Markus Wiener Publishers.
* Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;''. Leiden, The Netherlands: Brill. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-20980-0&lt;/nowiki&gt;.
* Cole, Jennifer (2001). ''Forget Colonialism?: Sacrifice and the Art of Memory in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-92682-0&lt;/nowiki&gt;.
* Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; éd.), p. 151 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84280-101-4&lt;/nowiki&gt;).
* Ellis, William (1838). ''Volume 2 of History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818''. London: Fisher, Son &amp; Co.
* Ellis, William (1870). ''The Martyr Church''. London: J. Snow.
* Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. Retrieved 5 February 2011.
* Frémigacci, Jean (1999). &quot;Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?&quot;. In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. pp. 421–444. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-904-0&lt;/nowiki&gt;.
* Jackson, Guida M. (1999). ''Women Rulers Throughout the Ages''. An Illustrated Guide. ABC-CLIO.
* Koschorko, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A history of Christianity in Asia, Africa and Latin America, 1450–1990''. Cambridge, U.K.: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8028-2889-7&lt;/nowiki&gt;.
* Laidler, Keith (2005). ''Female Caligula: Ranavalona, the Mad Queen of Madagascar''. London: John Wiley &amp; Sons. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-470-02226-9&lt;/nowiki&gt;.
* &quot;L'habitation à Madagascar&quot;. ''Colonie de Madagascar: Notes, reconnaissances et explorations''. Vol. 4. Imprimerie Officielle de Tananarive. 1898.
* MacDonald Fraser, George (1977). ''Flashman's Lady''. London: Collins. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-00-744949-1&lt;/nowiki&gt;.
* Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021.
* Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co.
* Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper.
* Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs''. London: London Missionary Society.
* Raison-Jourde, Françoise (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle''. Antananarivo: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-317-8&lt;/nowiki&gt;.
* Ralibera, Daniel; De Taffin, Gabriel (1993). ''Madagascar et le christianisme''. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-92-9028-211-2&lt;/nowiki&gt;.
* Sharp, Leslie (2002). ''The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-520-22951-7&lt;/nowiki&gt;.
* Wright, Jennifer (2022). ''I że ci (nie) odpuszczę. Najbardziej mordercze kobiety w historii'' (in Polish). Wydawnictwo Poznańskie.


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>osxfqzo2rk6s5uzzl9bdv0l8gyllsfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136618</id>
      <parentid>1136613</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T09:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13094" sha1="tk92ep6lbagsjb0x37vqici0h4fesbw" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona I
|asa=[[Mpanjakavavy 1788-1861]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Rabodonandrianampoinimerina
|sary=}}
'''Ranavalona I''' teraka '''Rabodonandrianampoinimerina''' 1788 - 16 aogositra 1861) fantatra ihany koa amin'ny hoe '''Ramavo''' na '''Ranavalo-Manjaka I''' na '''Ranavalona Reniny''', dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], manana an' [[Antananarivo]] ho [[renivohitra]], ary ny fotoana nanjakany kosa dia nanomboka tamin' ny [[11 Aogositra|11 aogositra]] [[1828]] ka hatramin' ny [[16 Aogositra|16 aogositra]] [[1861]].

Rehefa nametraka ny tenany handimby ny vadiny [[Radama Voalohany|Radama I]] izay maty tanora izy dia niròna ho amin'ny fandalàna ny tanindrazana sady nanaraka ny politikan'ny fitokana-monina sy ny fahavitàn-tena, nanao izay hahakely dia kely ny fitsabahan' ny Eorôpeana amin'ny raharaham-panjakana malagasy. Niezaka Ranavalona I hampihena ny fifandraisana ara-toekarena sy ara-politika tamin'ireo firenena Eoropeana hitany ho mampihena ny hasin'ny fitondram-panjaka ary nandray fepetra henjana mba hanafoanana ny [[Fivavahana kristiana|fampianarana kristiana]] natombok'ireo misionera ao amin'ny [[London Missionary Society]] teo ambany fanjakan' i Radama I ka nasandratra avo ny fanompoan-tsampy ary nenjehina ireo [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mbola nikiry ho [[Kristianina|kristiana]] teto [[Madagasikara]].

Nampiasa betsaka ny fomba fanao nentin-drazana Ranavalona dia ny fanompoana (asa mahasolo ny fandoavana hetra amin'ny fanjakana) mba hamitàna ireo tetikasam-panjakana maro dia maro sy hanohizana ny fananganana tafika maoderina araka ny fomba eoropeana tamin'izany fotoana izany. Tsy misy anefa ny tambiny mba azon' ny olona amin'ny fanatanterahina izany fa mbola samy mianto-tena avokoa ny tsirairay. Teo anelanelan'ny 20.000 ka hatramin'ny 30.000 ny miaramila [[Merina]] vonona teo am-pelantanany, izay nalefany hampandry tany sy hanitarana ny ambaindain'ny fanjakana ihany koa. Ny [[ady]] matetika natao sy natrehina, ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] anatiny sy ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]] mahery vaika, ny aretina manjaka, ny fanompoana matetika ary ny fampiharana [[Tangena (poizina)|tangena]] ho rafi-pitsarana tsy azo ivalozana no nampiakatra ny taham-pahafatesana teo amin'ny [[miaramila]] sy ny sivily nandritra ny 33 taona nanjakany, ka nampihena ny isan'ny mponina teto Madagasikara avy amin'ny 5 tapitrisa tamin'ny taona 1833 ho 2,5 tapitrisa sisa tamin'ny taona 1839.

== Fianakaviana ==
Tsy nanan-janaka tamin-d[[Radama I]] izy nefa niteraka an-dRakoto (ilay lasa [[Radama II]]) efa ho iray taona mahery taorian' ny nahafatesam-badiny. Ireto avy ny lehilahy nifandimby nanambady azy: [[Radama Voalohany|Radama I]] sy [[Rainiharo]] ary [[Rainijohary]].

== Fitondrana ==

=== Fiakarana teo amin' ny fitondrana ===
Tamin' ny taona 1828, tamin' ny nahafatesan-d[[Radama I]] vadiny sady zanak' [[Andrianampoinimerina]], dia Ramavo no niakatra teo amin' ny fitondrana tamin' ny 4 Aogositra 1829, araka ny lalànan' ny fifandimbiasana eo amin' ny fiandrianana, ka niova anarana hoe Ranavalona na Ranavalomanjaka fa tsy natao hoe Ramavo na Mavo na Rabodonandrianampoinimerina intsony. Ny fiakarany teo amin' ny fitondrana dia notohanan' ny Andriamamba, lehiben' ny tafika sy ny mpiaradia taminy.

=== Fanadiovana ny tao an-dapa ===
Satria noheveriny fa tia [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]] loatra sy tsy niraharaha firy ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] ary nanova ny lamim-piarahamonina nifandovan' ny mpanjaka nifandimby Radama I, dia nataony izay tsy hisian' ny mpiara-miasa tamin-dRadama I ka nasandrany avo indray ny fanompoana ny [[Sampy (malagasy)|sampi]]&lt;nowiki/&gt;n' ny mpanjaka.

Tsy dia ny andriana loatra, araka izany, fa olon-tsotra no nianteherany hanatanjahany ny fahefany.

Nanjaka tanteraka ny antokon' ny [[hova]] taorian' ny niambohon' ilay mpanjaka tia fahalalahana (Radama I), ary dia nanjaka tokoa ny habibiana izay tsy mbola fahita teto Madagasikara tamin' izany. 

=== Fanandratana ny fomba-drazana ===
Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera izay nitory ny Filazantsara teo amin' ny fanjakany satria sady nitory ny haratsian' ny fanompoan-tsampy no nampianatra ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] ka mifanohitra amin' ny fomba nolovana hatramin' izay izany, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Hoy izy: &quot;''Ny fomban-drazako tsy mba mahamenatra ahy na mampatahotra ahy !&quot;''. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana ka nisy ny novonoina ary maro no nandao ny fonenany.

Namono Kristiana maro dia maro tamin' ny taona 1857 izay heveriny ho mpivarotra tanidrazana izy. Hoy izy, mantsy an' ireo  Kristiana malagasy &quot;''Miala amiko ka mba ialako, mahafoy ahy ka mba foiko !''&quot;.

Nofoanany ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|finoana kristiana]], noheverina ho fahavalon' ny fanjakana sy mpamadika ny misiônera sy ny mpanaraka ny misiônera. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ny Kristiana izay nodorana velona (ohatra: [[Rafaravavy Rasalama|Rasalama]]), notapahan-doha na navarina avy teny amin' ny havoana.

=== Fanitarana fanjakana ===
[[Sary:Original_wooden_manjakamiadana_palace_of_Ranavalona_I_of_Madagascar.jpg|vignette|Lapan'i Manjakamiadana aorizinaly vita hamin'ny hazo manontolo tamin'ny fotoana nanjakan-d Ranavalona I teto Madagasikara]]
Tsy ny tanin' ny Madagasikara manontolo no nofehezin' ny Fanjakan' Imerina, izay nataon' ny Eorôpeana hoe &quot;Fanjakan' i Madagasikara&quot;, ka noho izany dia niezaka Ranavalona I mba hanjaka koa tamin' ny mponina tany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara sy ny ao afovoany atsimo ary any avaratra-andrefana izay teo ambany fiarovan' ny Frantsay nanorim-ponenanan tao [[Nosibe]] hatramin' ny taona 1841, faha [[Napoléon III]].

=== Fifandraisana tamin' ny vahiny ===
Noroahiny hody ny solontenan' ny [[Britanika|fanjakana britanika]] sady nanohitra ny fidiran' ny tafika frantsay tao amin' ny fanjakany izy tamin' ny taona 1829. Nobodoiny ny tany sy fananan' izy ireo

Nifandraharaha tamin' ny mpivarotra eorôpena ihany Ranavalona I tamin' ny hisian' ny fanamboarana fanaka sy fitaovam-piadiana eto an-toerana hiarovany ny fanjakany, ka ilay Frantsay atao hoe [[Jean Laborde]], izay mpanao taozavatra tsy niankina tamin' ny fanjakana frantsay, no nisahana izany nanomboka tamin' ny taona 1843.

Nila fiarovana tamin' ny Frantsay i [[Radama II|Rakotondradama]] nefa tsy nampahalala mialoha izany an-dRanavalona I izay tezitra noho izany ka nandroaka ny Eorôpeana izay noheveriny fa nikononkonona fanonganana.

Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan' ny mpanjakavavy tamin' izany, ka anisan' ireo i [[Jean Laborde]], izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin' ny fanjakany ary izy koa no vy nahitana ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]], izay nilana olona an' arivorivony tamin' ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin' ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin' ny any ivelany.

Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i [[Jean Laborde]], mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i [[Joseph-François Lambert]], mpanao fiantohana frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy [[Radama II|Rakotondradama]], dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana, fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Charte Lambert]]''.

=== Fifehezana ny vahoaka ===
Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny mpanjakavavy.  Ny mponina tao amin' ny fanjakany dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra sy ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny [[famosaviana]], izay nosaziana tamin' ny alalan' ny fampinomana [[tangena]]. Teo anelanelan' ny taona 1828 sy 1861 dia nahafaty olona 3&amp;nbsp;000 teo ho eo isan-taona ny tangena.

== Fiafarany ==
Tamin' ny Zoma 16 Aogositra 1861, tamin' ny 7 ora maraina no niamboho tamin' ny faha-73 taonany ny mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona, ka Rakotondradama izay antsoina hoe [[Radama II]] no nandimby azy. Tamin' ny fotoana nanjakany no niavian' ny anarany hoe Ranavalona, izay midika hoe &quot;ilay mitana sy miaro&quot;.

Teo imason' ny vahiny, Ranavalona I dia noheverina ho mpanjakavavy henjana sy mahery setra, indrindra noho ny fanenjehana kristianina. Amin' ny ankapobeny dia misy koa ny nankasitraka azy noho ny nampahatanjahany sy ny niarovany ny fahaleovantenan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Boky ==

* Académie malgache. ''Collection de documents concernant Madagascar et les pays voisins'', Volume 4, Part 4 (in French). Antananarivo: Imprimerie Moderne de l'Emyrne.
* Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-03917-9&lt;/nowiki&gt;.
* Andrew, David; Blond, Becca; Parkinson, Tom; Anderson, Aaron (2008). ''Lonely Planet Madagascar &amp; Comoros''. London: Lonely Planet. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-74104-608-3&lt;/nowiki&gt;.
* Bloch, Maurice (1986). ''From blessing to violence: history and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-521-31404-6&lt;/nowiki&gt;.
* Brown, Mervyn (2016). ''A History of Madagascar''. Markus Wiener Publishers.
* Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;''. Leiden, The Netherlands: Brill. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-20980-0&lt;/nowiki&gt;.
* Cole, Jennifer (2001). ''Forget Colonialism?: Sacrifice and the Art of Memory in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-92682-0&lt;/nowiki&gt;.
* Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; éd.), p. 151 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84280-101-4&lt;/nowiki&gt;).
* Ellis, William (1838). ''Volume 2 of History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818''. London: Fisher, Son &amp; Co.
* Ellis, William (1870). ''The Martyr Church''. London: J. Snow.
* Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. Retrieved 5 February 2011.
* Frémigacci, Jean (1999). &quot;Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?&quot;. In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. pp. 421–444. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-904-0&lt;/nowiki&gt;.
* Jackson, Guida M. (1999). ''Women Rulers Throughout the Ages''. An Illustrated Guide. ABC-CLIO.
* Koschorko, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A history of Christianity in Asia, Africa and Latin America, 1450–1990''. Cambridge, U.K.: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8028-2889-7&lt;/nowiki&gt;.
* Laidler, Keith (2005). ''Female Caligula: Ranavalona, the Mad Queen of Madagascar''. London: John Wiley &amp; Sons. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-470-02226-9&lt;/nowiki&gt;.
* &quot;L'habitation à Madagascar&quot;. ''Colonie de Madagascar: Notes, reconnaissances et explorations''. Vol. 4. Imprimerie Officielle de Tananarive. 1898.
* MacDonald Fraser, George (1977). ''Flashman's Lady''. London: Collins. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-00-744949-1&lt;/nowiki&gt;.
* Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021.
* Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co.
* Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper.
* Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs''. London: London Missionary Society.
* Raison-Jourde, Françoise (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle''. Antananarivo: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-317-8&lt;/nowiki&gt;.
* Ralibera, Daniel; De Taffin, Gabriel (1993). ''Madagascar et le christianisme''. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-92-9028-211-2&lt;/nowiki&gt;.
* Sharp, Leslie (2002). ''The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-520-22951-7&lt;/nowiki&gt;.
* Wright, Jennifer (2022). ''I że ci (nie) odpuszczę. Najbardziej mordercze kobiety w historii'' (in Polish). Wydawnictwo Poznańskie.


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>tk92ep6lbagsjb0x37vqici0h4fesbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136630</id>
      <parentid>1136618</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fianakaviana */</comment>
      <origin>1136630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14320" sha1="0de5yundebiq5445f12xn486hptdkju" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona I
|asa=[[Mpanjakavavy 1788-1861]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Rabodonandrianampoinimerina
|sary=}}
'''Ranavalona I''' teraka '''Rabodonandrianampoinimerina''' 1788 - 16 aogositra 1861) fantatra ihany koa amin'ny hoe '''Ramavo''' na '''Ranavalo-Manjaka I''' na '''Ranavalona Reniny''', dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], manana an' [[Antananarivo]] ho [[renivohitra]], ary ny fotoana nanjakany kosa dia nanomboka tamin' ny [[11 Aogositra|11 aogositra]] [[1828]] ka hatramin' ny [[16 Aogositra|16 aogositra]] [[1861]].

Rehefa nametraka ny tenany handimby ny vadiny [[Radama Voalohany|Radama I]] izay maty tanora izy dia niròna ho amin'ny fandalàna ny tanindrazana sady nanaraka ny politikan'ny fitokana-monina sy ny fahavitàn-tena, nanao izay hahakely dia kely ny fitsabahan' ny Eorôpeana amin'ny raharaham-panjakana malagasy. Niezaka Ranavalona I hampihena ny fifandraisana ara-toekarena sy ara-politika tamin'ireo firenena Eoropeana hitany ho mampihena ny hasin'ny fitondram-panjaka ary nandray fepetra henjana mba hanafoanana ny [[Fivavahana kristiana|fampianarana kristiana]] natombok'ireo misionera ao amin'ny [[London Missionary Society]] teo ambany fanjakan' i Radama I ka nasandratra avo ny fanompoan-tsampy ary nenjehina ireo [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mbola nikiry ho [[Kristianina|kristiana]] teto [[Madagasikara]].

Nampiasa betsaka ny fomba fanao nentin-drazana Ranavalona dia ny fanompoana (asa mahasolo ny fandoavana hetra amin'ny fanjakana) mba hamitàna ireo tetikasam-panjakana maro dia maro sy hanohizana ny fananganana tafika maoderina araka ny fomba eoropeana tamin'izany fotoana izany. Tsy misy anefa ny tambiny mba azon' ny olona amin'ny fanatanterahina izany fa mbola samy mianto-tena avokoa ny tsirairay. Teo anelanelan'ny 20.000 ka hatramin'ny 30.000 ny miaramila [[Merina]] vonona teo am-pelantanany, izay nalefany hampandry tany sy hanitarana ny ambaindain'ny fanjakana ihany koa. Ny [[ady]] matetika natao sy natrehina, ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] anatiny sy ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]] mahery vaika, ny aretina manjaka, ny fanompoana matetika ary ny fampiharana [[Tangena (poizina)|tangena]] ho rafi-pitsarana tsy azo ivalozana no nampiakatra ny taham-pahafatesana teo amin'ny [[miaramila]] sy ny sivily nandritra ny 33 taona nanjakany, ka nampihena ny isan'ny mponina teto Madagasikara avy amin'ny 5 tapitrisa tamin'ny taona 1833 ho 2,5 tapitrisa sisa tamin'ny taona 1839.

Tantara iray anisan'ny mampiady hevitra indrindra ny tantaran-d Ranavalona Reniny na Ranavalona voalohany. Ny voalohany be mpanaraka sy mpahafantatra dia avy amin'ny Eoropeana sy ny kristiana malagasy. Fantatra amin'ny siakany sy ny fanenjehana ny kristiana noho ireo maritiora maro noho ny finoany sy ny fahasahiany mandroaka izay Eoropeana tsy azoazony. Hany ka raha vao hoe Ranavalona I no resahina dia fijery miiba avy hatrany ny ao an-tsain'ny [[Tontolo Tandrefana|Tandrefana]] ary manafintohina aza ny anaram-bositra nomena azy tamin'izany.

Ny fijery faharoa tsy mahazo avara-patana kosa dia avy amin'ireo mpandala ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sy ny [[tia tanindrazana]]. Tsy nikoso-maso nanoloana ny Eoropeana ary nampiharany amin'ny maha-Andriana tokana azy mihitsy, tsy mihemotra manoloana ny fandrahonana ara-miaramila. Faiziny mafy mihitsy ireo vahiny mitady hanjakazaka ary dia voatandro ny fiandrianam-pirenena. Izy no mampandoa onitra amin'izay firenena niady taminy fa ny mpitondra hafa taty aoriana manko lasa ny malagasy hatrany no nandoa onitra. Nahatazona ny fahefana ho eo ampelatanany na dia vehivavy aza Ranavalona I manoloana ny fanozongozonana avy any ivelany sy avy eto an-toerana.

== Fianakaviana ==
Tsy nanan-janaka tamin-d[[Radama I]] izy nefa niteraka an-dRakoto (ilay lasa [[Radama II]]) efa ho iray taona mahery taorian' ny nahafatesam-badiny. Ireto avy ny lehilahy nifandimby nanambady azy: [[Radama Voalohany|Radama I]] sy [[Rainiharo]] ary [[Rainijohary]].

== Fitondrana ==

=== Fiakarana teo amin' ny fitondrana ===
Tamin' ny taona 1828, tamin' ny nahafatesan-d[[Radama I]] vadiny sady zanak' [[Andrianampoinimerina]], dia Ramavo no niakatra teo amin' ny fitondrana tamin' ny 4 Aogositra 1829, araka ny lalànan' ny fifandimbiasana eo amin' ny fiandrianana, ka niova anarana hoe Ranavalona na Ranavalomanjaka fa tsy natao hoe Ramavo na Mavo na Rabodonandrianampoinimerina intsony. Ny fiakarany teo amin' ny fitondrana dia notohanan' ny Andriamamba, lehiben' ny tafika sy ny mpiaradia taminy.

=== Fanadiovana ny tao an-dapa ===
Satria noheveriny fa tia [[Vazaha eto Madagasikara|vazaha]] loatra sy tsy niraharaha firy ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] ary nanova ny lamim-piarahamonina nifandovan' ny mpanjaka nifandimby Radama I, dia nataony izay tsy hisian' ny mpiara-miasa tamin-dRadama I ka nasandrany avo indray ny fanompoana ny [[Sampy (malagasy)|sampi]]&lt;nowiki/&gt;n' ny mpanjaka.

Tsy dia ny andriana loatra, araka izany, fa olon-tsotra no nianteherany hanatanjahany ny fahefany.

Nanjaka tanteraka ny antokon' ny [[hova]] taorian' ny niambohon' ilay mpanjaka tia fahalalahana (Radama I), ary dia nanjaka tokoa ny habibiana izay tsy mbola fahita teto Madagasikara tamin' izany. 

=== Fanandratana ny fomba-drazana ===
Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera izay nitory ny Filazantsara teo amin' ny fanjakany satria sady nitory ny haratsian' ny fanompoan-tsampy no nampianatra ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] ka mifanohitra amin' ny fomba nolovana hatramin' izay izany, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Hoy izy: &quot;''Ny fomban-drazako tsy mba mahamenatra ahy na mampatahotra ahy !&quot;''. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana ka nisy ny novonoina ary maro no nandao ny fonenany.

Namono Kristiana maro dia maro tamin' ny taona 1857 izay heveriny ho mpivarotra tanidrazana izy. Hoy izy, mantsy an' ireo  Kristiana malagasy &quot;''Miala amiko ka mba ialako, mahafoy ahy ka mba foiko !''&quot;.

Nofoanany ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|finoana kristiana]], noheverina ho fahavalon' ny fanjakana sy mpamadika ny misiônera sy ny mpanaraka ny misiônera. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ny Kristiana izay nodorana velona (ohatra: [[Rafaravavy Rasalama|Rasalama]]), notapahan-doha na navarina avy teny amin' ny havoana.

=== Fanitarana fanjakana ===
[[Sary:Original_wooden_manjakamiadana_palace_of_Ranavalona_I_of_Madagascar.jpg|vignette|Lapan'i Manjakamiadana aorizinaly vita hamin'ny hazo manontolo tamin'ny fotoana nanjakan-d Ranavalona I teto Madagasikara]]
Tsy ny tanin' ny Madagasikara manontolo no nofehezin' ny Fanjakan' Imerina, izay nataon' ny Eorôpeana hoe &quot;Fanjakan' i Madagasikara&quot;, ka noho izany dia niezaka Ranavalona I mba hanjaka koa tamin' ny mponina tany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara sy ny ao afovoany atsimo ary any avaratra-andrefana izay teo ambany fiarovan' ny Frantsay nanorim-ponenanan tao [[Nosibe]] hatramin' ny taona 1841, faha [[Napoléon III]].

=== Fifandraisana tamin' ny vahiny ===
Noroahiny hody ny solontenan' ny [[Britanika|fanjakana britanika]] sady nanohitra ny fidiran' ny tafika frantsay tao amin' ny fanjakany izy tamin' ny taona 1829. Nobodoiny ny tany sy fananan' izy ireo

Nifandraharaha tamin' ny mpivarotra eorôpena ihany Ranavalona I tamin' ny hisian' ny fanamboarana fanaka sy fitaovam-piadiana eto an-toerana hiarovany ny fanjakany, ka ilay Frantsay atao hoe [[Jean Laborde]], izay mpanao taozavatra tsy niankina tamin' ny fanjakana frantsay, no nisahana izany nanomboka tamin' ny taona 1843.

Nila fiarovana tamin' ny Frantsay i [[Radama II|Rakotondradama]] nefa tsy nampahalala mialoha izany an-dRanavalona I izay tezitra noho izany ka nandroaka ny Eorôpeana izay noheveriny fa nikononkonona fanonganana.

Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan' ny mpanjakavavy tamin' izany, ka anisan' ireo i [[Jean Laborde]], izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin' ny fanjakany ary izy koa no vy nahitana ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]], izay nilana olona an' arivorivony tamin' ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin' ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin' ny any ivelany.

Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i [[Jean Laborde]], mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i [[Joseph-François Lambert]], mpanao fiantohana frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy [[Radama II|Rakotondradama]], dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana, fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Charte Lambert]]''.

=== Fifehezana ny vahoaka ===
Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny mpanjakavavy.  Ny mponina tao amin' ny fanjakany dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra sy ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny [[famosaviana]], izay nosaziana tamin' ny alalan' ny fampinomana [[tangena]]. Teo anelanelan' ny taona 1828 sy 1861 dia nahafaty olona 3&amp;nbsp;000 teo ho eo isan-taona ny tangena.

== Fiafarany ==
Tamin' ny Zoma 16 Aogositra 1861, tamin' ny 7 ora maraina no niamboho tamin' ny faha-73 taonany ny mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona, ka Rakotondradama izay antsoina hoe [[Radama II]] no nandimby azy. Tamin' ny fotoana nanjakany no niavian' ny anarany hoe Ranavalona, izay midika hoe &quot;ilay mitana sy miaro&quot;.

Teo imason' ny vahiny, Ranavalona I dia noheverina ho mpanjakavavy henjana sy mahery setra, indrindra noho ny fanenjehana kristianina. Amin' ny ankapobeny dia misy koa ny nankasitraka azy noho ny nampahatanjahany sy ny niarovany ny fahaleovantenan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Boky ==

* Académie malgache. ''Collection de documents concernant Madagascar et les pays voisins'', Volume 4, Part 4 (in French). Antananarivo: Imprimerie Moderne de l'Emyrne.
* Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-03917-9&lt;/nowiki&gt;.
* Andrew, David; Blond, Becca; Parkinson, Tom; Anderson, Aaron (2008). ''Lonely Planet Madagascar &amp; Comoros''. London: Lonely Planet. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-74104-608-3&lt;/nowiki&gt;.
* Bloch, Maurice (1986). ''From blessing to violence: history and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-521-31404-6&lt;/nowiki&gt;.
* Brown, Mervyn (2016). ''A History of Madagascar''. Markus Wiener Publishers.
* Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;''. Leiden, The Netherlands: Brill. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-90-04-20980-0&lt;/nowiki&gt;.
* Cole, Jennifer (2001). ''Forget Colonialism?: Sacrifice and the Art of Memory in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-520-92682-0&lt;/nowiki&gt;.
* Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; éd.), p. 151 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84280-101-4&lt;/nowiki&gt;).
* Ellis, William (1838). ''Volume 2 of History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818''. London: Fisher, Son &amp; Co.
* Ellis, William (1870). ''The Martyr Church''. London: J. Snow.
* Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. Retrieved 5 February 2011.
* Frémigacci, Jean (1999). &quot;Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?&quot;. In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. pp. 421–444. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-904-0&lt;/nowiki&gt;.
* Jackson, Guida M. (1999). ''Women Rulers Throughout the Ages''. An Illustrated Guide. ABC-CLIO.
* Koschorko, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A history of Christianity in Asia, Africa and Latin America, 1450–1990''. Cambridge, U.K.: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8028-2889-7&lt;/nowiki&gt;.
* Laidler, Keith (2005). ''Female Caligula: Ranavalona, the Mad Queen of Madagascar''. London: John Wiley &amp; Sons. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-470-02226-9&lt;/nowiki&gt;.
* &quot;L'habitation à Madagascar&quot;. ''Colonie de Madagascar: Notes, reconnaissances et explorations''. Vol. 4. Imprimerie Officielle de Tananarive. 1898.
* MacDonald Fraser, George (1977). ''Flashman's Lady''. London: Collins. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-00-744949-1&lt;/nowiki&gt;.
* Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021.
* Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co.
* Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper.
* Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs''. London: London Missionary Society.
* Raison-Jourde, Françoise (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle''. Antananarivo: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-317-8&lt;/nowiki&gt;.
* Ralibera, Daniel; De Taffin, Gabriel (1993). ''Madagascar et le christianisme''. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-92-9028-211-2&lt;/nowiki&gt;.
* Sharp, Leslie (2002). ''The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-520-22951-7&lt;/nowiki&gt;.
* Wright, Jennifer (2022). ''I że ci (nie) odpuszczę. Najbardziej mordercze kobiety w historii'' (in Polish). Wydawnictwo Poznańskie.


[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>0de5yundebiq5445f12xn486hptdkju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ranavalona III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259424</id>
    <revision>
      <id>1136516</id>
      <parentid>1136450</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fiakarana eo amin' ny fiketrahana */</comment>
      <origin>1136516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40840" sha1="gpc38hi71l47j3gy00i8ibclma3uvg7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona III
|asa=[[Mpanjaka vavy]]
|teraka=22 novambra 1861
|toerana=fanjakan'Imerina
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Razafindrahety
|sary=}}
[[Sary:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 grayscale cropped.jpg|vignette|Ranavalona III]]'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Raha ny fanao teo aloha manoloana ny fahalasanan'ny mpanjaka toa izao teto Antananarivo dia tokony hibory bolo avokoa ny rehetra, tsy natao anefa izany tamin'ity fotoana ity. Ny hany natao dia nasarakorako avokoa ny volon' ny vehivavy, mariky ny fisaonana ihany koa moa izany.  Manaraka izany, tokony ho ny 2 aogositra 1883 no anatanterahina ny fandroana na taombaovao eo amin'ny Malagasy ao anatin'ny Fanjakan'i Madagasikara, nofoanana izany fotoana izany satria mbola tsy tafapetraka amin'ny toerany ny mpanjaka vaovao, izany hoe mbola tsy nandray amin'ny fomba ofisialy ny fisalorana azy ho mpanjaka Razafindrahety.&lt;ref&gt;Dr Michel Randria, Tantaran'i Madagasikara sy ny Malagasy. Antananarivo 1890 - 1942 . p373&lt;/ref&gt; Ho solon'izany toe-javatra izany dia natao izay hampakotrokotroka ny fety amin'ny amin'ny 22 Novambra 1883, izay mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety sady fanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka rahateo. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ny fitondrany ==
Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo, ary nafindra ho any Ambohimanga tamin'ny taona 2007.      

==== Ny governemanta Ranavalona III (Hita amin'ny alimanaka 1892)&lt;ref&gt;Lucien Emmanuel Randrianarivelo, Ratany (1856-1944) Mpampianatra tao Anatirova ary ny Tantaran'i Madagasikara. Tome I (1528 pages). Impression Newprint 2004 .pp.241-242. &lt;/ref&gt; ====

# '''Praiminisitra sady Commander-in-Chief''' : Rainilaiarivony
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha amin' ny atitany''' : Rainitsimbazafy,  ''15 voninahitra'' (kabinetra : Rainisoa, ''15 voninahitra'' sy ''Printsy'' Ratsimamanga, ''15 voninahitra'')
# '''Lehiben'ny Andriambaventy''' : ''Printsy'' Razafimanantsoa Ratsimisampy, ''Andriambaventy'' (kabinetra : Rainimanantoanina, ''Andriambaventy'')
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha amin' ny miaramila''' : ''Printsy'' Ramahatra, ''15 voninahitra''
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha momba ny lalàna''' : Razanakombana, ''15 voninahitra'' (kabinetra : Ratsimanohatra, ''15 voninahitra'' sy Rainiasitera, ''15 voninahitra'')
# '''Lehiben' ny mpanao raharaha momba ny vahiny''' : Andriamifidy, ''10 voninahitra'' (kabinetra : Ramaka, ''14 voninahitra'' sy Rainibemanantsoa, ''14 voninahitra'' sy Rajoelina, ''13 voninahitra'' sy Rainitsimba, ''11 voninahitra'' sy Rainimalanjaona, ''10 voninahitra'' sy Ratsarahoela sy Ravelojaona ary Rajaonah)
# '''Mpanao raharaha momba ny fanaovan-taozavatra''' : Rahagamainty, ''10 voninahitra''
# '''Mpanao raharaha momba ny volampanjakana''' : Rainandrianary, ''Andriambaventy''
# '''Mpanao raharaha momba ny fampianarana''' : Rakoto sy Radoara

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 &lt;/ref&gt;. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895.   
[[File:LaGuerreAMadagascar.jpg|thumb|Tafaorina teto Madagasikara La Frantsa]]
Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. 

Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao.

Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa.

Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/diasporas/7019&lt;/ref&gt;.

=== Tao amin'ny nosy La Réunion ===
Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-t[[soavaly]] Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana.
[[File:Franz Sikora 005.jpg|thumb|Tao La Réunion]]
Tao anatin'ny iray volana dia nafindra tany amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny sisa amin'ny fianakaviana, izay hita eo amin'ny zoron-dalana ''rue de l'Arsenal'' sy ''rue du Rempart'' akaikin'ny biraon'ny governemanta frantsay ao Saint-Denis. Voalaza fa afa-po amin'ilay trano misy rihana roa Ranavalona, fa manana zaridaina lehibe misy rindrina sy tafo avo tapenaka mbamin'ny lavarangana manodidina mampahatsiahy ireo tranoben' afovoan-tanin'i Madagasikara ilay trano fandraisam-bahiny. Ankoatra ny mpanjakavavy sy ny nenitoany, ny rahavaviny ary ny zafikeliny vavy, dia manana sekretera roa, mpahandro iray, mpanampy an-trano iray ary mpikarakara telo Ranavalona, ​​ary manana mpikarakara maromaro hafa kosa ny nenitoany sy ny rahavaviny. Nahazo alalana hitsidika malalaka ny fianakavian'ny mpanjaka ny mpitandrina Andrianaivoravelona Josefa izay sesitany tao La Réunion ihany koa .

Naharitra roa taona latsaka kely no nipetrahan-d Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviana niaraka taminy tao amin'ilay trano tao La Réunion. Nitombo indray ny disadisa teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa, noho ny fifandonana tany Sodàna, ka nanahy ny manampahefana frantsay sao mamelona hafanam-po hanoherana ny fitondrana frantsay amin' ny ampahany amin' ny mponina eto Madagasikara izany toe-javatra izany. Nanapa-kevitra ny manampahefana frantsay ny hamindra an'i Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviany ho any Alzeria izay toerana lavitra kokoa. 

Nasaina niakatra ny Yang-Tse niaraka tamin'ny sekretera mpandika teny sy mpanampy an-trano maromaro tsy nisy fampiomanana loatra Ranavalona sy ny fianakaviany tamin'ny 1 Febroary 1899. Naharitra 28 andro ny dia nankany amin'ny seranan-tsambon'i [[Marseille]] any Frantsa. Toerana niatoana tamin'izany dia izany indray i [[Mayotte]], [[Zanzibar]], Aden ary [[Djibouti|Djibouti.]] Nandritra izany dia izany no nandidian' ireo kapiteny, tompon'andraikitry ny dia tsy iresahan-d Ranavalona amin'izay tsy Frantsay. Nijanona nandritra ny volana maro tao Marseille ry Ranavalona talohan'ny namindrana azy ireo ho any amin'ny trano iray tao amin'ny faritr'i Mustapha any Alger.Nanantena ny hanohy ny diany ho any Paris i Ranavalona saingy diso fanantenana mafy rehefa nahafantatra fa any [[Alzeria]] no andefasana azy, ary voalaza fa nitomany mafy sady nitaraina hoe: &quot;&quot;Iza no afaka maminavina ny ampitso? Omaly aho dia mpanjakavavy, ary ankehitriny dia vehivavy torotoro fo fotsiny aho.&quot; Iza no matoky ny ampitso? Omaly aho mpanjakavavy; androany aho vehivavy malahelo sy torotoro fo.&quot;

=== Tao Alger===
[[File:Queen Ranavalona III with grandniece Marie-Louise, ca. 1905 (cropped).jpg|thumb|Mpanjaka Ranavalona III sy ny natsangany Marie-Louise, ca. 1905]]
Rehefa tonga tao Alzeria ry Ranavalona III mianakavy, dia nomen'ny governemanta frantsay ho mpikarakara ireto olona atao sesitany ireto. Nefa izany frantsay mpikarakara izany ihany koa no tompon'andraikitra amin'ny fanaraha-maso izay rehetra fihetsik'i Ranavalona III sy ny ao an-tranony rehefa nandray vahiny. Omen'ny governemanta frantsay fivelomana 25 000 farantsa isan-taona ry Ranavalona, izay alaina avy amin'ny tetibolan'i Madagasikara alefa amin'ny zanatany ary nahazoana alalana avy amin'ny Governora Jeneraly&lt;ref&gt;&quot;Crownless Monarchs&quot;. The Bookman. No. 26. London: Dodd Mead &amp; Co. 1908. PP.118&lt;/ref&gt;. Efa nalain'ny manampahefana frantsay mpanjanaka avokoa moa ny fananany rehetra ankoatra ny firavaka vitsivitsy, ka tsy ampy iveloman-dry zareo izany 25 000 farantsa izany. Nanao ezaka mafy ny governemanta mpanjanaka ao Alzeria mba hampitomboana ny fivelomany, saingy nolavina izany. Nanendry mpanampy malagasy iray Ranavalona III hivarotra ny firavany hahazoam-bola, saingy tratran'ny manampahefana frantsay mpanjanaka izany ka noroahiny hody taty Madagasikara avy hatrany io mpikarakara io.&lt;ref&gt;Randrianja, Solofo (2001). Société et luttes anticoloniales à Madagascar: de 1896 à 1946. Paris: Karthala Editions. ISBN 978-2-84586-136-7.
&lt;/ref&gt;

Ny taona voalohany nahatongavany tao Alzeria ihany dia efa hitany ny fomba fiaina sy fanaon'ireo vato nasondrotry ny tany. Matetika Ranavalona no voaasa, mivoaka amin'ireo hetsika ara-kolontsaina isankarazany, ary indraindray koa mampiantrano fanasana ao an-tranony.&lt;ref&gt;Barrier, Marie-France (1996). Ranavalona, dernière reine de Madagascar. Paris: Balland. ISBN 978-2-7158-1094-5. pp.288-303&lt;/ref&gt; Nanembona sy mahatsiarotsiaro ny tanindrazany hatrany Ranavalona ka efa nanao fangatahana ho amin'izany, saingy nolavina. Miteraka fahasorenana sy alahelo aminy izany tsy fahafahany mody na mitsidika an'i Madagasikara izany ka matetika izy no mandeha an-tongotra irery any ambanivohitra, eny amoron-dranomasina, na mamakivaky ny tanàna mba hanadiovany ny sainy sy hampitraka ny fanahiny&lt;ref&gt;Barrier, Marie-France (1996). Ranavalona, dernière reine de Madagascar. Paris: Balland. ISBN 978-2-7158-1094-5. P.347&lt;/ref&gt;.

==== Ny diany voalohany nankany Frantsa ====
Naniry hahita an'i [[Frantsa]] tanibe ihany koa Ranavalona, indrindra fa ny hitsidika an'i [[Paris]] renivohitra. Imbetsaka izy no hangataka alalana handeha saingy nolavina hatrany raha tsy efa tonga ny volana [[mey]] [[1901]]. Rehefa tonga tany Paris izy dia nipetraka tao amin'ny trano iray teo anelanelan'ny [[Champs-Élysées]] sy ny [[Charles de Gaulle|Place Charles de Gaulle]] (amin'izao fotoana izao mazava loatra) tao amin'ny boriborintany faha-16. Notsidihan-d Ranavalona III ireo toerana malaza sy be mpizaha tao Paris ary maro ireo fanasana sy lanonana natrehiny. Noraisin'ireo olo-manankaja frantsay tamim-panajana fatratra izy sady nanome azy fanomezana maro ireo, anisan'izany ny akanjo lafo vidy. Nitsidika an'i [[Versailles]] ihany koa Ranavalona, ary avy eo izy noraisina tamin'ny fomba ofisialy tao amin'ny Lapan'ny Tanànan'i Paris,  ary nandany telo herinandro tao [[Bordeaux]], ary avy eo izy nitsidika ny tora-pasik'i [[Arcachon]] mandra-pahalany ny vola nentiny ka hodiany any [[Alger]], nizorany nankany [[Marseille]] handraisany ny [[sambo]] tamin'ny fiandohan'ny volana [[aogositra]]. Nahasarika ny fampitam-baovao&lt;ref&gt;Massachusetts Reformatory (1 October 1904). &quot;Kings in Exile&quot;. Our Paper. 20 (40): 639.&lt;/ref&gt; tao Paris ny fandaharam-potoanan'i Ranavalona. Naneho ny fangorahany ny amin'ny nanjo amin'ny fahakelezan'ny fivelomana nomen'ny governemanta frantsay azy ireo fampitam-baovao ireo, ary nitaky ny hanomezana izay sahaza ny olona misalotra ny Legion d'honneur.&lt;ref&gt;Bergougniou, Jean-Michel; Clignet, Rémi; David, Philippe (2001). &quot;Villages noirs&quot; et autres visiteurs africains et malgaches en France et en Europe: 1870–1940. Paris: Karthala Editions. ISBN 978-2-84586-200-5. pp.87-89&lt;/ref&gt;

==== Ireo diany hafa nankany Frantsa ====
Mbola afaka nitsidika an'i Frantsa in'enina Ranavalona nandritra ny roa ambin'ny folo taona sisa niainany. Ireo fitsidihana ireo sy ny laza tsara nananany no nahatonga ireo olom-pirenena frantsay ho nangoraka azy sy nankasitraka azy tamin'ny fanekeny ny fiainany vaovao ho &quot;tamàna&quot; ao Alzeria. Matetika koa ny fampitam-baovao tamin'izany fotoana izany no nitatitra ny dian'i Ranavalona, ary ny fitomboan-daza nananany aza no nahatonga ny sariny natao pirinty tamin'ny boaty fonona biscuit Petit Beurre tamin'ny taona 1916.

Tamin'ny Septambra 1903 no nizahan-d Ranavalona III fanindroany an'i Frantsa, nitsidika an'i [[Vic-sur-Cère]] sy [[Aurillac]] izy tamin'izany. Noho ny faneren'ny vahoaka tao an-toerana no nampitomboan'ny governemanta frantsay ho 37 000 farantsa ny vola fanome azy isan-taona. 
[[File:Petit beurre Ranavalona III of Madagascar.jpg|thumb|Fonona Biscuit Petit beurre ahitana ny sarin' i Ranavalona III]]
Roa taona taty aoriana indray Ranavalona III nitsidika an'i Marseille sy Saint-Germain ary nipetraka tamin'ny trano lehibe misy efitra fatoriana dimy tao amin'ny boriborintany faha-16 ao Paris. Nandritra izany fotoana izany no namangiany ny Opera tao Paris, sy nanatrehany indray mandeha ny fivorian'ny Solombavambahoaka Frantsay ary nandraisan'ny minisitry ny zanatany azy tamin'ny fomba ofisialy. Tamin'izany fotoana izany, noho ny faneren'ny vahoaka, dia nampitomboin'ny governemanta frantsay ho 50 000 farantsa isan-taona indray ny fivelomany.

Tamin'ny taona 1907 indray Ranavalona nanao an'i Dives-sur-Mer ho fonenana vonjimaika itsidihany ny departemantan'i Calvados, izay nakàn'ny media frantsay azy sary. Nandritra ny fitsidihany an'i Frantsa tamin'ny Aogositra sy Septambra 1910, no nitetezany an'i Paris, [[Nantes]], [[La Baule-Escoublac|La Baule]] ary [[Saint-Nazaire]] ka matetika Ranavalona III no lasibatry ny [[Paparazzi]]. 

Tamin'ny taona 1912 nandehanany tany [[Quiberville]] no nampitomboin'ny Frantsay ho 75 000 farantsa isan-taona ny vola fanome azy. Ary ny dia nankany Frantsa tanibe farany nataon'i Ranavalona III tamin'ny taona 1913 no nitetezany an'i Marseille, [[Aix-les-Bains]], ary Allevard.

Ny nipoahan'ny Ady Lehibe Voalohany tamin'ny taona 1914 no tsy nahafahany nankany Frantsa tanibe intsony. Nandritra io fotoana io Ranavalona sy ny fianakaviany no tsy tapaka nanatrika fotoam-pivavahana protestanta nataon'ny Fiangonana Reforme&lt;ref&gt;Saillens, Pasteur R. (1906). &quot;Impressions of Algeria&quot;. The Missionary Review of the World. Vol. 29. London: Funk &amp; Wagnalls. p. 449.&lt;/ref&gt; tao afovoan'i Alger. Nandray anjara mavitrika tamin'ny hetsika fanampiana nataon'ny Vokovoko Mena Alzeriana ihany koa Ranavalona.&lt;ref&gt;Bergougniou, Jean-Michel; Clignet, Rémi; David, Philippe (2001). &quot;Villages noirs&quot; et autres visiteurs africains et malgaches en France et en Europe: 1870–1940. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84586-200-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

== Ny fahafatesany sy ny taorian'izay==

Niamboho tsy tafody velona teto Madagasikara Ranavalona III, indroa izy, tamin'ny taona 1910 sy 1912, no nangataka hody fa tsy neken'ny governemanta mpanjanaka. Nolazaina fa noho ny tsy fahampian'ny vola no anton'izany. Maty tampoka tao an-trano fonenany tao Algers noho ny fahatsentsenan'ny lalandrà izy tamin'ny 23 mey 1917. Natao ny 25 mey 1917 tamin'ny 10 maraina ny fanafenana azy tao amin'ny toeram-pandevenan'i Saint Eugène tao Algers, nanatrika izany ireo namany, mpiara-miangona ary ireo olo-manan-kaja sasany tao Algers. Na izany aza, tsy nisy fikarakarana ny lakambolany. Nanoratra tany amin'ny Governoran'i Madagasikara ny Governoran'i Alzeria Frantsay tamin'ny Jona 1925, nangataka azy hanome vola hikojakojana ny lakambola, saingy nandà ity farany. Navadika ho ao amin'ny fasan-dRasoherina tao amin'ny rovan'Antananarivo, Madagasikara, lasa nantsoina hoe fasan'ny mpanjaka vavy ny sisany tamin'ny Novambra 1938. 

Ny alin'ny 6 Novambra 1995, nisy afo tao amin'ny Lapam-panjakan'i Antananarivo nandrava ny lapa sy ny fasany. Na izany aza anefa dia anisan'ny avotra tsy tratran'ny afo ny lamba nitehirizina ny masina Ranavalona III ary nafindran'ny filoha [[Marc Ravalomanana]] tany amin'ny Fasana tokony hisy azy tao Ambohimanga tamin'ny taona 2007.

Fotoana fohy taorian'ny nahafatesan'i Ranavalona, nifindra tany amin'ny departemantan'ny Alpes-Maritimes any atsimo atsinanan'i Frantsa ny nenitoany, Ramasindrazana, ary tao no nahafatesany. Nandao an'i Alzeria talohan'ny nahafatesany kosa i Marie-Louise, zanaka natsangan'i Ranavalona, mba hianatra any amin'ny lisea any Frantsa tanibe. Na dia nanohy nanome azy vola fivelomana kelikely ihany aza ny governemanta frantsay dia nisafidy ny hanana asa izy ka lasa mpanampy mpitsabo ary nomena ny Legion d'honneur noho ny asa fitsaboana nataony nandritra ny Ady Lehibe Faharoa. Nanambady frantsay injeniera momba ny fambolena antsoina hoe André Bosshard i Marie-Louise tamin'ny 24 Jona 1921 fa tsy nanan-janaka ry zareo. Nisara-panambadiana tamin'i André i Marie taty aoriana ary lasa sosialista frantsay mavitrika ny namirapiratra. Maty tao Bazoche-sur-Bates izy tamin'ny 18 Janoary 1948 ary nalevina tao Montreuil, Frantsa.

== Ny lova sy vakoka navelan-dRanavalona III ==
[[Sary:Crown_of_Queen_Ranavalona_III.jpg|vignette|Tandro-panjakana faha-Ranavalona III]]
Taorian'ny fangatahana famerenana zava-tsarobidy navoakan'ny Filoha [[Andry Rajoelina]], dia naverin'i Frantsa tamin'ny Novambra 2020 ny Tandro-panjakana vita amin'ny vifotsy milokom-bolamena voaravaka lamba jaky, 70 sm ny haavony ary 35 sm ny savaivony, izay nandravaka ny elo-tranon'i Ranavalona. Efa naseho nanomboka tamin'ny taona 1910 tao amin'ny Tranombakoka Miaramila, Les Invalides, izany, taorian'ny nanomezan'i Georges Richard azy, izay niasa tao amin'ny tafika mpampandry tany teto Madagasikara (1883-1885) ary taty aoriana tao amin'ny fitondrana mpanjanaka.

Manaraka izany ihany koa, novidin'ny governemantan' i Madagasikara nandritra ny lavanty tamin'ny taona 2020 ny tahirin-damaody, sary ary taratasy mitantara ny tantaran'i Ranavalona, ​​izay hita tao amin'ny valin-drihana iray tao Guildford, [[Surrey]], [[Angletera]]. An'i Clara Herbert izay niasa tao amin'ny fianakavian'ny mpanjaka Malagasy nanomboka tamin'ny taompolo 1890s ka hatramin'ny taompolo 1920s izany, ary nifandovan'ny fianakaviana sy ny taranany izany.

Misy koa ny tantara L'Aube rouge nosoratan'i Jean-Joseph Rabearivelo miresaba betsaka ny ady nifanaovan'ny frantsay ny malagasy, fa mifantoka betsaka amin'i Ranavalona III izany.&lt;ref&gt;Adejunmobi, Moradewun (1994). &quot;History and Ideology in Jean-Joseph Rabearivelo's Prose Works&quot;. Canadian Journal of African Studies / Revue Canadienne des Études Africaines. 28 (2): 219–235. doi:10.2307/485716. ISSN 0008-3968. JSTOR 485716.&lt;/ref&gt;


== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Loharano ==
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>gpc38hi71l47j3gy00i8ibclma3uvg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136517</id>
      <parentid>1136516</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40724" sha1="4rnz6eqj35it4yf6093mxet7bg6msuq" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona III
|asa=[[Mpanjaka vavy]]
|teraka=22 novambra 1861
|toerana=fanjakan'Imerina
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Razafindrahety
|sary=}}
'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Raha ny fanao teo aloha manoloana ny fahalasanan'ny mpanjaka toa izao teto Antananarivo dia tokony hibory bolo avokoa ny rehetra, tsy natao anefa izany tamin'ity fotoana ity. Ny hany natao dia nasarakorako avokoa ny volon' ny vehivavy, mariky ny fisaonana ihany koa moa izany.  Manaraka izany, tokony ho ny 2 aogositra 1883 no anatanterahina ny fandroana na taombaovao eo amin'ny Malagasy ao anatin'ny Fanjakan'i Madagasikara, nofoanana izany fotoana izany satria mbola tsy tafapetraka amin'ny toerany ny mpanjaka vaovao, izany hoe mbola tsy nandray amin'ny fomba ofisialy ny fisalorana azy ho mpanjaka Razafindrahety.&lt;ref&gt;Dr Michel Randria, Tantaran'i Madagasikara sy ny Malagasy. Antananarivo 1890 - 1942 . p373&lt;/ref&gt; Ho solon'izany toe-javatra izany dia natao izay hampakotrokotroka ny fety amin'ny amin'ny 22 Novambra 1883, izay mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety sady fanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka rahateo. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ny fitondrany ==
Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia izy aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay.  

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo, ary nafindra ho any Ambohimanga tamin'ny taona 2007.      

==== Ny governemanta Ranavalona III (Hita amin'ny alimanaka 1892)&lt;ref&gt;Lucien Emmanuel Randrianarivelo, Ratany (1856-1944) Mpampianatra tao Anatirova ary ny Tantaran'i Madagasikara. Tome I (1528 pages). Impression Newprint 2004 .pp.241-242. &lt;/ref&gt; ====

# '''Praiminisitra sady Commander-in-Chief''' : Rainilaiarivony
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha amin' ny atitany''' : Rainitsimbazafy,  ''15 voninahitra'' (kabinetra : Rainisoa, ''15 voninahitra'' sy ''Printsy'' Ratsimamanga, ''15 voninahitra'')
# '''Lehiben'ny Andriambaventy''' : ''Printsy'' Razafimanantsoa Ratsimisampy, ''Andriambaventy'' (kabinetra : Rainimanantoanina, ''Andriambaventy'')
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha amin' ny miaramila''' : ''Printsy'' Ramahatra, ''15 voninahitra''
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha momba ny lalàna''' : Razanakombana, ''15 voninahitra'' (kabinetra : Ratsimanohatra, ''15 voninahitra'' sy Rainiasitera, ''15 voninahitra'')
# '''Lehiben' ny mpanao raharaha momba ny vahiny''' : Andriamifidy, ''10 voninahitra'' (kabinetra : Ramaka, ''14 voninahitra'' sy Rainibemanantsoa, ''14 voninahitra'' sy Rajoelina, ''13 voninahitra'' sy Rainitsimba, ''11 voninahitra'' sy Rainimalanjaona, ''10 voninahitra'' sy Ratsarahoela sy Ravelojaona ary Rajaonah)
# '''Mpanao raharaha momba ny fanaovan-taozavatra''' : Rahagamainty, ''10 voninahitra''
# '''Mpanao raharaha momba ny volampanjakana''' : Rainandrianary, ''Andriambaventy''
# '''Mpanao raharaha momba ny fampianarana''' : Rakoto sy Radoara

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 &lt;/ref&gt;. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895.   
[[File:LaGuerreAMadagascar.jpg|thumb|Tafaorina teto Madagasikara La Frantsa]]
Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. 

Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao.

Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa.

Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/diasporas/7019&lt;/ref&gt;.

=== Tao amin'ny nosy La Réunion ===
Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-t[[soavaly]] Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana.
[[File:Franz Sikora 005.jpg|thumb|Tao La Réunion]]
Tao anatin'ny iray volana dia nafindra tany amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny sisa amin'ny fianakaviana, izay hita eo amin'ny zoron-dalana ''rue de l'Arsenal'' sy ''rue du Rempart'' akaikin'ny biraon'ny governemanta frantsay ao Saint-Denis. Voalaza fa afa-po amin'ilay trano misy rihana roa Ranavalona, fa manana zaridaina lehibe misy rindrina sy tafo avo tapenaka mbamin'ny lavarangana manodidina mampahatsiahy ireo tranoben' afovoan-tanin'i Madagasikara ilay trano fandraisam-bahiny. Ankoatra ny mpanjakavavy sy ny nenitoany, ny rahavaviny ary ny zafikeliny vavy, dia manana sekretera roa, mpahandro iray, mpanampy an-trano iray ary mpikarakara telo Ranavalona, ​​ary manana mpikarakara maromaro hafa kosa ny nenitoany sy ny rahavaviny. Nahazo alalana hitsidika malalaka ny fianakavian'ny mpanjaka ny mpitandrina Andrianaivoravelona Josefa izay sesitany tao La Réunion ihany koa .

Naharitra roa taona latsaka kely no nipetrahan-d Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviana niaraka taminy tao amin'ilay trano tao La Réunion. Nitombo indray ny disadisa teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa, noho ny fifandonana tany Sodàna, ka nanahy ny manampahefana frantsay sao mamelona hafanam-po hanoherana ny fitondrana frantsay amin' ny ampahany amin' ny mponina eto Madagasikara izany toe-javatra izany. Nanapa-kevitra ny manampahefana frantsay ny hamindra an'i Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviany ho any Alzeria izay toerana lavitra kokoa. 

Nasaina niakatra ny Yang-Tse niaraka tamin'ny sekretera mpandika teny sy mpanampy an-trano maromaro tsy nisy fampiomanana loatra Ranavalona sy ny fianakaviany tamin'ny 1 Febroary 1899. Naharitra 28 andro ny dia nankany amin'ny seranan-tsambon'i [[Marseille]] any Frantsa. Toerana niatoana tamin'izany dia izany indray i [[Mayotte]], [[Zanzibar]], Aden ary [[Djibouti|Djibouti.]] Nandritra izany dia izany no nandidian' ireo kapiteny, tompon'andraikitry ny dia tsy iresahan-d Ranavalona amin'izay tsy Frantsay. Nijanona nandritra ny volana maro tao Marseille ry Ranavalona talohan'ny namindrana azy ireo ho any amin'ny trano iray tao amin'ny faritr'i Mustapha any Alger.Nanantena ny hanohy ny diany ho any Paris i Ranavalona saingy diso fanantenana mafy rehefa nahafantatra fa any [[Alzeria]] no andefasana azy, ary voalaza fa nitomany mafy sady nitaraina hoe: &quot;&quot;Iza no afaka maminavina ny ampitso? Omaly aho dia mpanjakavavy, ary ankehitriny dia vehivavy torotoro fo fotsiny aho.&quot; Iza no matoky ny ampitso? Omaly aho mpanjakavavy; androany aho vehivavy malahelo sy torotoro fo.&quot;

=== Tao Alger===
[[File:Queen Ranavalona III with grandniece Marie-Louise, ca. 1905 (cropped).jpg|thumb|Mpanjaka Ranavalona III sy ny natsangany Marie-Louise, ca. 1905]]
Rehefa tonga tao Alzeria ry Ranavalona III mianakavy, dia nomen'ny governemanta frantsay ho mpikarakara ireto olona atao sesitany ireto. Nefa izany frantsay mpikarakara izany ihany koa no tompon'andraikitra amin'ny fanaraha-maso izay rehetra fihetsik'i Ranavalona III sy ny ao an-tranony rehefa nandray vahiny. Omen'ny governemanta frantsay fivelomana 25 000 farantsa isan-taona ry Ranavalona, izay alaina avy amin'ny tetibolan'i Madagasikara alefa amin'ny zanatany ary nahazoana alalana avy amin'ny Governora Jeneraly&lt;ref&gt;&quot;Crownless Monarchs&quot;. The Bookman. No. 26. London: Dodd Mead &amp; Co. 1908. PP.118&lt;/ref&gt;. Efa nalain'ny manampahefana frantsay mpanjanaka avokoa moa ny fananany rehetra ankoatra ny firavaka vitsivitsy, ka tsy ampy iveloman-dry zareo izany 25 000 farantsa izany. Nanao ezaka mafy ny governemanta mpanjanaka ao Alzeria mba hampitomboana ny fivelomany, saingy nolavina izany. Nanendry mpanampy malagasy iray Ranavalona III hivarotra ny firavany hahazoam-bola, saingy tratran'ny manampahefana frantsay mpanjanaka izany ka noroahiny hody taty Madagasikara avy hatrany io mpikarakara io.&lt;ref&gt;Randrianja, Solofo (2001). Société et luttes anticoloniales à Madagascar: de 1896 à 1946. Paris: Karthala Editions. ISBN 978-2-84586-136-7.
&lt;/ref&gt;

Ny taona voalohany nahatongavany tao Alzeria ihany dia efa hitany ny fomba fiaina sy fanaon'ireo vato nasondrotry ny tany. Matetika Ranavalona no voaasa, mivoaka amin'ireo hetsika ara-kolontsaina isankarazany, ary indraindray koa mampiantrano fanasana ao an-tranony.&lt;ref&gt;Barrier, Marie-France (1996). Ranavalona, dernière reine de Madagascar. Paris: Balland. ISBN 978-2-7158-1094-5. pp.288-303&lt;/ref&gt; Nanembona sy mahatsiarotsiaro ny tanindrazany hatrany Ranavalona ka efa nanao fangatahana ho amin'izany, saingy nolavina. Miteraka fahasorenana sy alahelo aminy izany tsy fahafahany mody na mitsidika an'i Madagasikara izany ka matetika izy no mandeha an-tongotra irery any ambanivohitra, eny amoron-dranomasina, na mamakivaky ny tanàna mba hanadiovany ny sainy sy hampitraka ny fanahiny&lt;ref&gt;Barrier, Marie-France (1996). Ranavalona, dernière reine de Madagascar. Paris: Balland. ISBN 978-2-7158-1094-5. P.347&lt;/ref&gt;.

==== Ny diany voalohany nankany Frantsa ====
Naniry hahita an'i [[Frantsa]] tanibe ihany koa Ranavalona, indrindra fa ny hitsidika an'i [[Paris]] renivohitra. Imbetsaka izy no hangataka alalana handeha saingy nolavina hatrany raha tsy efa tonga ny volana [[mey]] [[1901]]. Rehefa tonga tany Paris izy dia nipetraka tao amin'ny trano iray teo anelanelan'ny [[Champs-Élysées]] sy ny [[Charles de Gaulle|Place Charles de Gaulle]] (amin'izao fotoana izao mazava loatra) tao amin'ny boriborintany faha-16. Notsidihan-d Ranavalona III ireo toerana malaza sy be mpizaha tao Paris ary maro ireo fanasana sy lanonana natrehiny. Noraisin'ireo olo-manankaja frantsay tamim-panajana fatratra izy sady nanome azy fanomezana maro ireo, anisan'izany ny akanjo lafo vidy. Nitsidika an'i [[Versailles]] ihany koa Ranavalona, ary avy eo izy noraisina tamin'ny fomba ofisialy tao amin'ny Lapan'ny Tanànan'i Paris,  ary nandany telo herinandro tao [[Bordeaux]], ary avy eo izy nitsidika ny tora-pasik'i [[Arcachon]] mandra-pahalany ny vola nentiny ka hodiany any [[Alger]], nizorany nankany [[Marseille]] handraisany ny [[sambo]] tamin'ny fiandohan'ny volana [[aogositra]]. Nahasarika ny fampitam-baovao&lt;ref&gt;Massachusetts Reformatory (1 October 1904). &quot;Kings in Exile&quot;. Our Paper. 20 (40): 639.&lt;/ref&gt; tao Paris ny fandaharam-potoanan'i Ranavalona. Naneho ny fangorahany ny amin'ny nanjo amin'ny fahakelezan'ny fivelomana nomen'ny governemanta frantsay azy ireo fampitam-baovao ireo, ary nitaky ny hanomezana izay sahaza ny olona misalotra ny Legion d'honneur.&lt;ref&gt;Bergougniou, Jean-Michel; Clignet, Rémi; David, Philippe (2001). &quot;Villages noirs&quot; et autres visiteurs africains et malgaches en France et en Europe: 1870–1940. Paris: Karthala Editions. ISBN 978-2-84586-200-5. pp.87-89&lt;/ref&gt;

==== Ireo diany hafa nankany Frantsa ====
Mbola afaka nitsidika an'i Frantsa in'enina Ranavalona nandritra ny roa ambin'ny folo taona sisa niainany. Ireo fitsidihana ireo sy ny laza tsara nananany no nahatonga ireo olom-pirenena frantsay ho nangoraka azy sy nankasitraka azy tamin'ny fanekeny ny fiainany vaovao ho &quot;tamàna&quot; ao Alzeria. Matetika koa ny fampitam-baovao tamin'izany fotoana izany no nitatitra ny dian'i Ranavalona, ary ny fitomboan-daza nananany aza no nahatonga ny sariny natao pirinty tamin'ny boaty fonona biscuit Petit Beurre tamin'ny taona 1916.

Tamin'ny Septambra 1903 no nizahan-d Ranavalona III fanindroany an'i Frantsa, nitsidika an'i [[Vic-sur-Cère]] sy [[Aurillac]] izy tamin'izany. Noho ny faneren'ny vahoaka tao an-toerana no nampitomboan'ny governemanta frantsay ho 37 000 farantsa ny vola fanome azy isan-taona. 
[[File:Petit beurre Ranavalona III of Madagascar.jpg|thumb|Fonona Biscuit Petit beurre ahitana ny sarin' i Ranavalona III]]
Roa taona taty aoriana indray Ranavalona III nitsidika an'i Marseille sy Saint-Germain ary nipetraka tamin'ny trano lehibe misy efitra fatoriana dimy tao amin'ny boriborintany faha-16 ao Paris. Nandritra izany fotoana izany no namangiany ny Opera tao Paris, sy nanatrehany indray mandeha ny fivorian'ny Solombavambahoaka Frantsay ary nandraisan'ny minisitry ny zanatany azy tamin'ny fomba ofisialy. Tamin'izany fotoana izany, noho ny faneren'ny vahoaka, dia nampitomboin'ny governemanta frantsay ho 50 000 farantsa isan-taona indray ny fivelomany.

Tamin'ny taona 1907 indray Ranavalona nanao an'i Dives-sur-Mer ho fonenana vonjimaika itsidihany ny departemantan'i Calvados, izay nakàn'ny media frantsay azy sary. Nandritra ny fitsidihany an'i Frantsa tamin'ny Aogositra sy Septambra 1910, no nitetezany an'i Paris, [[Nantes]], [[La Baule-Escoublac|La Baule]] ary [[Saint-Nazaire]] ka matetika Ranavalona III no lasibatry ny [[Paparazzi]]. 

Tamin'ny taona 1912 nandehanany tany [[Quiberville]] no nampitomboin'ny Frantsay ho 75 000 farantsa isan-taona ny vola fanome azy. Ary ny dia nankany Frantsa tanibe farany nataon'i Ranavalona III tamin'ny taona 1913 no nitetezany an'i Marseille, [[Aix-les-Bains]], ary Allevard.

Ny nipoahan'ny Ady Lehibe Voalohany tamin'ny taona 1914 no tsy nahafahany nankany Frantsa tanibe intsony. Nandritra io fotoana io Ranavalona sy ny fianakaviany no tsy tapaka nanatrika fotoam-pivavahana protestanta nataon'ny Fiangonana Reforme&lt;ref&gt;Saillens, Pasteur R. (1906). &quot;Impressions of Algeria&quot;. The Missionary Review of the World. Vol. 29. London: Funk &amp; Wagnalls. p. 449.&lt;/ref&gt; tao afovoan'i Alger. Nandray anjara mavitrika tamin'ny hetsika fanampiana nataon'ny Vokovoko Mena Alzeriana ihany koa Ranavalona.&lt;ref&gt;Bergougniou, Jean-Michel; Clignet, Rémi; David, Philippe (2001). &quot;Villages noirs&quot; et autres visiteurs africains et malgaches en France et en Europe: 1870–1940. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84586-200-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

== Ny fahafatesany sy ny taorian'izay==

Niamboho tsy tafody velona teto Madagasikara Ranavalona III, indroa izy, tamin'ny taona 1910 sy 1912, no nangataka hody fa tsy neken'ny governemanta mpanjanaka. Nolazaina fa noho ny tsy fahampian'ny vola no anton'izany. Maty tampoka tao an-trano fonenany tao Algers noho ny fahatsentsenan'ny lalandrà izy tamin'ny 23 mey 1917. Natao ny 25 mey 1917 tamin'ny 10 maraina ny fanafenana azy tao amin'ny toeram-pandevenan'i Saint Eugène tao Algers, nanatrika izany ireo namany, mpiara-miangona ary ireo olo-manan-kaja sasany tao Algers. Na izany aza, tsy nisy fikarakarana ny lakambolany. Nanoratra tany amin'ny Governoran'i Madagasikara ny Governoran'i Alzeria Frantsay tamin'ny Jona 1925, nangataka azy hanome vola hikojakojana ny lakambola, saingy nandà ity farany. Navadika ho ao amin'ny fasan-dRasoherina tao amin'ny rovan'Antananarivo, Madagasikara, lasa nantsoina hoe fasan'ny mpanjaka vavy ny sisany tamin'ny Novambra 1938. 

Ny alin'ny 6 Novambra 1995, nisy afo tao amin'ny Lapam-panjakan'i Antananarivo nandrava ny lapa sy ny fasany. Na izany aza anefa dia anisan'ny avotra tsy tratran'ny afo ny lamba nitehirizina ny masina Ranavalona III ary nafindran'ny filoha [[Marc Ravalomanana]] tany amin'ny Fasana tokony hisy azy tao Ambohimanga tamin'ny taona 2007.

Fotoana fohy taorian'ny nahafatesan'i Ranavalona, nifindra tany amin'ny departemantan'ny Alpes-Maritimes any atsimo atsinanan'i Frantsa ny nenitoany, Ramasindrazana, ary tao no nahafatesany. Nandao an'i Alzeria talohan'ny nahafatesany kosa i Marie-Louise, zanaka natsangan'i Ranavalona, mba hianatra any amin'ny lisea any Frantsa tanibe. Na dia nanohy nanome azy vola fivelomana kelikely ihany aza ny governemanta frantsay dia nisafidy ny hanana asa izy ka lasa mpanampy mpitsabo ary nomena ny Legion d'honneur noho ny asa fitsaboana nataony nandritra ny Ady Lehibe Faharoa. Nanambady frantsay injeniera momba ny fambolena antsoina hoe André Bosshard i Marie-Louise tamin'ny 24 Jona 1921 fa tsy nanan-janaka ry zareo. Nisara-panambadiana tamin'i André i Marie taty aoriana ary lasa sosialista frantsay mavitrika ny namirapiratra. Maty tao Bazoche-sur-Bates izy tamin'ny 18 Janoary 1948 ary nalevina tao Montreuil, Frantsa.

== Ny lova sy vakoka navelan-dRanavalona III ==
[[Sary:Crown_of_Queen_Ranavalona_III.jpg|vignette|Tandro-panjakana faha-Ranavalona III]]
Taorian'ny fangatahana famerenana zava-tsarobidy navoakan'ny Filoha [[Andry Rajoelina]], dia naverin'i Frantsa tamin'ny Novambra 2020 ny Tandro-panjakana vita amin'ny vifotsy milokom-bolamena voaravaka lamba jaky, 70 sm ny haavony ary 35 sm ny savaivony, izay nandravaka ny elo-tranon'i Ranavalona. Efa naseho nanomboka tamin'ny taona 1910 tao amin'ny Tranombakoka Miaramila, Les Invalides, izany, taorian'ny nanomezan'i Georges Richard azy, izay niasa tao amin'ny tafika mpampandry tany teto Madagasikara (1883-1885) ary taty aoriana tao amin'ny fitondrana mpanjanaka.

Manaraka izany ihany koa, novidin'ny governemantan' i Madagasikara nandritra ny lavanty tamin'ny taona 2020 ny tahirin-damaody, sary ary taratasy mitantara ny tantaran'i Ranavalona, ​​izay hita tao amin'ny valin-drihana iray tao Guildford, [[Surrey]], [[Angletera]]. An'i Clara Herbert izay niasa tao amin'ny fianakavian'ny mpanjaka Malagasy nanomboka tamin'ny taompolo 1890s ka hatramin'ny taompolo 1920s izany, ary nifandovan'ny fianakaviana sy ny taranany izany.

Misy koa ny tantara L'Aube rouge nosoratan'i Jean-Joseph Rabearivelo miresaba betsaka ny ady nifanaovan'ny frantsay ny malagasy, fa mifantoka betsaka amin'i Ranavalona III izany.&lt;ref&gt;Adejunmobi, Moradewun (1994). &quot;History and Ideology in Jean-Joseph Rabearivelo's Prose Works&quot;. Canadian Journal of African Studies / Revue Canadienne des Études Africaines. 28 (2): 219–235. doi:10.2307/485716. ISSN 0008-3968. JSTOR 485716.&lt;/ref&gt;


== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Loharano ==
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>4rnz6eqj35it4yf6093mxet7bg6msuq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136518</id>
      <parentid>1136517</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny fitondrany */</comment>
      <origin>1136518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42392" sha1="b02hx329nsj6o9x5r6fupkspefb46l0" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Ranavalona III
|asa=[[Mpanjaka vavy]]
|teraka=22 novambra 1861
|toerana=fanjakan'Imerina
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa= Razafindrahety
|sary=}}
'''Ranavalona III''' teraka '''Razafindrahety''' tao Manjakazafy tamin'ny [[22 Novambra]] [[1861]], ary maty an-tsesitany tamin'ny [[23 Mey]] [[1917]], no mpanjakavavy farany  tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], mbola nametraka an' [[Antananarivo]] ho renivohiny.

Mbola tanaty savorovoro tanteraka ny firenena raha mbola tsy nandray ny fanjakana akory Ranavalona III; nobodoin'i [[Frantsa]] tamin'ny alalan' i Amiraly Pierre ny tanànan'i [[Mahajanga]] sy [[Toamasina|Toamasina.]] Nalain'ny Amiraly Galiber kosa ireo seranana hafa toa an'i [[Morondava]] sy [[Vohemar]] ary [[Tolagnaro]] raha niandoha teo amin'ny fanjakana izy. Hita amin'izany fa  [[mpanjaka]] anisan'ny nandia fotoan-tsarotra nandritra ny fanjakany Ranavalona III. 

== Tetiharana sy fahazazana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890.jpg|thumb|Ny mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, manodidina ny taona 1890]]
[[Andriantsimianatra]] sy ny printsesy [[Razafinimanjaka Raketaka]] vadiny sady anabaviny tsy iray tampo aminy (zanaky ny iray tampo amin'ny iray amin'ny ray aman-dreniny) no ray sy renin-d Razafindrahety, teraka tamin'ny 22 Novambra 1861 tao Amparibe, tanàna ambanivohitra ao amin'ny faritra Manjakazafy lavidavitra an' Antananarivo.&lt;ref&gt;Trotter Matthews, Thomas (1904). [https://books.google.mg/books?id=_gX-iWzB6pUC&amp;redir_esc=y Thirty years in Madagascar]. London: A. C. Armstrong. &lt;/ref&gt; Ny maha- zafiafin' [[Andrianampoinimerina]], ny maha-zafikelin-d [[Radama Voalohany|Radama Rainy]] mivantana azy (avy amin-d [[Rasalimo]] printsesy [[Sakalava]]) sy ny maha-zafikelin-d [[Ranavalona I|Ranavalona Reniny]] azy tsy mivantana, ary ny maha-nenitoany ny Mpanjakavavy [[Ranavalona II]] no nahafahany nandova ny seza fiandrianan'ny Fanjakan'i Madagasikara.

Vao nifarana ny fanjakan-d Ranavalona Reniny raha teraka Razafindrahety. Niakatra teo amin'ny fanjakana Rakoto zanaky ny mpanjakavavy ka nisalotra ny anarana [[Radama II]]. Roa taona nitondrana Radama II dia naongan' Andafiavaratra sy ny mpomba azy. Rabodozanakandriana, zanak'olona mpiray tampo amin'ny mpanjaka sady vadin'ny mpanjaka ihany, no niakatra teo amin'ny seza fiandrianana ary nisalotra ny anarana [[Rasoherina]]. Nenitoan-d Razafindrahety ny mpanjakavavy vaovao ary nandritra ny fanjakany no niamboho ny reny (1866) niteraka an-d Razafindrahety. Mbola vao handray ny fahadimy taonany izy tamin'izany fotoana izany. Ny ankizin'ny&lt;ref&gt;teny mihaja entina ilazana ny andevo&lt;/ref&gt; fianakaviana ihany no nanankinan-drainy ny fitaizana azy. Niamboho indray ny Mpanjakavavy ka Ramoma rahavaviny tsy iray tampo aminy indray no napetraka teo amin'ny fiketrahana ary nomena ny anarana [[Ranavalona II]].

Nentina Razafindrahety ho eo ambany fiahian'ny nenitoany, ny Mpanjakavavy Ranavalona II, izay niantoka azy hahazo fampianarana manokana avy amin'ny mpampianatra ao amin'ny [[London Missionary Society]] (LMS).  Nianatra tany amin'ny sekolin-jazavavy tahaka ny maro amin'ny Malagasy izy taty aoriana. Voalaza fa zaza mazoto sy tia karokaroka Razafindrahety, tia mamaky [[Baiboly]], mianatra sy mamaky teny, ary nahay nifandray tsara tamin'ireo mpampianatra azy. Nianatra tao Ambatonakanga izy tamin'ny fahatanorany, tao amin'ny Lisean-jazavavy frenjy, ary tao amin'ny Foiben-tSekolin-jazavavy LMS. Natao [[batisa]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] tao [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]] izy tamin'ny [[5 Aprily]] [[1874]]. Nilaza azy ho isan'ireo [[mpianatra]] tena matanja-tsaina ny [[mpampianatra]] azy.

Tokony ho tamin' ny taona 1879 teo ho eo Razafindrahety no efa nanambady Andriana, zanak' anadahin' ny mpanjakavavy Ranavalona II, antsoina hoe Ratrimo (Ratrimoarivony). Niamboho anefa io vadiny io tamin'ny [[8 Mey]] [[1883]] ka lasa mpitondratena aloha loatra Razafindrahety. Tsy mazava loatra ny antom-pahafatesan'io vadiny io ka mahatonga ny sahoan-dresaka sy ny ahiahy hanondro fa misy idiran'ny praiminisitra Rainilaiarivony izao toe-javatra izao, indrindra noho ny antony ara-politika. Mila zanak'Andriana vehivavy ho vadiny ny praiminisitra handimby ny mpanjakavavy miamboho.

Tao amin'ny gazety alemana Die Presse nivoaka tamin'ny 15 septambra 1883 ahitana izao dikan-tsoratra izao: &quot;Raha mbola nandry teo am-pandriana ho faty ny mpanjakavavy, indray maraina niposaka iny ny masoandro, dia nisy tanoravavy iray tokony ho 20 taona nofohazina ka notendrena ho mpanjakavavy. Rehefa tonga tao amin'ny lapa izy dia nanatona ilay vehivavy efa ho faty, izay nametra-tanana taminy, nanendry azy ho mpandimby azy, ary nampirisika azy hatoky  mandrakariva an'Andriamanitra.&quot; &lt;ref&gt;https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=apr&amp;datum=18830915&amp;seite=4&amp;zoom=33&lt;/ref&gt;

== Fiakarana eo amin' ny fiketrahana ==
[[File:Queen Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (cropped).jpg|thumb|Ny Mpanjakavavy Ranavalona III, Antananarivo, Madagascar, ca. 1890-1895 (notapahina)]]
Ny raki-tsoratry ny governemanta frantsay no nahitana fa raha narary mafy ny Mpanjakavavy Ranavalona II, dia efa niezaka mafy hitady mpandova hanjaka sahady ny Praiminisitra Rainilaiarivony. Nomeny poizina Ratrimo vadin-d Razafindrahety mba hahafahany mametraka ity farany ho eo amin'ny fiketrahana sady manambady azy, araka ny fifanarahana ara-politika (1863) hanambadian' ny mpanjakavavy andriana iray ny praiminisitra hova iray, ka ny hova no tena mitondra fa ny andriana kosa no lohan'ny arofenitra amin'ny fanajana sy loham-panjakana eo imason'ny vahoaka.

Niamboho tamin'ny 13 Jolay 1883 ary Ranavalona II. Nangatahan'ny Praiminisitra Rainilaiarivony hifindra ao Tsarahafatra, ao anatirovan' Antananarivo Razafindrahety izay ho lasa Mpanjakavavin'ny Fanjakan'i Madagasikara. Raha ny fanao teo aloha manoloana ny fahalasanan'ny mpanjaka toa izao teto Antananarivo dia tokony hibory bolo avokoa ny rehetra, tsy natao anefa izany tamin'ity fotoana ity. Ny hany natao dia nasarakorako avokoa ny volon' ny vehivavy, mariky ny fisaonana ihany koa moa izany.  Manaraka izany, tokony ho ny 2 aogositra 1883 no anatanterahina ny fandroana na taombaovao eo amin'ny Malagasy ao anatin'ny Fanjakan'i Madagasikara, nofoanana izany fotoana izany satria mbola tsy tafapetraka amin'ny toerany ny mpanjaka vaovao, izany hoe mbola tsy nandray amin'ny fomba ofisialy ny fisalorana azy ho mpanjaka Razafindrahety.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Dr Michel Randria, Tantaran'i Madagasikara sy ny Malagasy. Antananarivo 1890 - 1942 . pp.377-378&lt;/ref&gt; Ho solon'izany toe-javatra izany dia natao izay hampakotrokotroka ny fety amin'ny amin'ny 22 Novambra 1883, izay mifanandrify amin'ny tsingerin-taona faha-22 nahaterahan-d Razafindrahety sady fanatontosana ny lanonana fametrahana azy amin' ny fomba ofisialy ho Mpanjaka rahateo. Ny anaram-boninahiny manontolo dia manao hoe &quot;''Her Majesty'' Ranavalona III, noho ny fiarovan'Andriamanitra sy ny sitrapon'ny vahoaka, Mpanjakavavin'i Madagasikara ary mpiaro ny lalàn'ny firenena&quot;. 

Nanavao ny fomban-danonana Ranavalona III tamin'ity fotoana nanandratana azy ho Mpanjakavavy ity. Ankoatra ny matso sy ny atrika miaramila mahazatra dia nanampy mpianatra lahy miisa 500 sy mpianatra vavy miisa 400 avy amin'ireo sekoly malaza ho tsara indrindra handray anjara amin'io fotoana manokana io ny Mpanjakavavy. Nanao akanjo fotsy ny zazavavy, raha nanao fanamiana miaramila kosa ny zazalahy sady nanao haiady tamin'ny fampiasana lefona (marakely?) teny an-kianja. Akanjo landy fotsy misy peta-kofehy mena sy haingo volamena no nanaovan' ny Mpanjakavavy tamin' io lanonana io. Toy izao no nilazan'ny fampitam-baovao amerikana tamin'izany fotoana izany ny Mpanjakavavy: &quot;Somary lava kokoa noho ny ankapoben' ny mpanatrika izy, manana endrika mahazatra ary manga kokoa ny hodiny noho ny ankamaroan'ny olona manodidina azy; toa somary saro-kenatra izy, nefa nahatarika tsara ny lanonam-pitsarana manetriketrika.&quot; 

Tahaka ireo mpanjakavavy roa teo alohany ihany, nanambady ara-politika tamin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony ny Mpanjakavavy Ranavalona III; afa-manohy ny asa fampihodinan-draharaha eo anivon'ny firenena Rainilaiarivony amin'ny alàlan'ny fanambadiany ny fianakavian'ny mpanjaka.  

Raha oharina amin'ny praiminisitra efa nahazo taona sy za-draharaha kokoa, dia niseho matetika kokoa ho mariky ny firenena teo imason'ny vahoaka i Ranavalona III, toy ny fanaovana [[kabary]] ampahibemaso amin'ny anaran'ny  praiminisitra na ny fisoloan-tenan' ny fianakavian'ny mpanjaka rehefa lanonam-pitokanana fotodrafitrasa vaovao ho an'ny daholobe, toy ny hôpitalin'Isoavinandriana&lt;ref&gt;Cousins, William Edward (1895). Madagascar of to-day. The Religious Tract Society. p. 73.&lt;/ref&gt;, izay lasa hopitaly miaramila amin'izao fotoana, na ny sekolin-jazavavy eo Ambodin'Andohalo.

Nandritra ny fotoana nanjakan-dRanavalona III, dia [[Ramasindrazana]], nenitoany, no mpanolo-tsaina akaiky azy sady nanana fitaomana lehibe tao an-dapa. Namana akaiky azy ihany koa [[Rasendranoro]], zokivavin-d Ranavalona III iray tampo aminy, ary niara-nipetraka tamin'ny reniny tao an-drova, niara-nipetraka aminy toy izany ihany koa ny printsy Rakotomena sy ny printsesy [[Razafinandriamanitra]]. 

Matetika Ranavalona amin'ny fotoa-malalaka, no miara-miala voly amin'ny havany sy ireo mpanompovaviny an-dapa. Mpanao gazety iray avy any Etazonia no nitatitra fa tamin'ny fandalovany tao an-dapa dia manao ireo lalao malaza tany [[Angletera]] sy [[Etazonia]] tamin'izany fotoana (Parlour game) ny mpanjakavavy sy ireo vehivavy ao an-dapa mpanala fahanginana azy, lalao fanaon'ny saranga antonony sy manan-katao any amin'ireo firenena voatonona ireo.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.mg/books?id=uPU8AQAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr#v=onepage&amp;q&amp;f=true The Queen of Madagascar]&quot;. Scientific American Supplement. No. 1037. New York: Munn &amp; Co. Publishers. 16 November 1895. p. 16568.&lt;/ref&gt; Milalao papangohazo ihany koa ry zareo raha eo an-tokotany. Fanalan'andron'ny Mpanjaka iray hafa ihany koa ny manjaitra sy ny manenona ary ny manao tenona bà (crochet) ary matetika izy no nitondra ny ity fanalan'androny ity any amin'ny filankevitry ny governemanta.&lt;ref&gt;Stuart Robson, Isabel (1896). &quot;The Childhood of a Queen IV: The Queen of Madagascar&quot;. Children's Friend. Vol. 36. London: S.W. Partridge &amp; Co.[https://books.google.mg/books?id=zj_VAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y]&lt;/ref&gt;

Tia nividy lamaody avo karazana koa izy. Nialany ny fanaon'ireo mpanjaka teo aloha izay nividy akanjo avy any Angletera fa ny lamaody avy any Paris, Frantsa no nironany. Tamin'ny taona [[1886]] izy nanasa an'i Marius Cazeneuve, frantsay mpanao majika, hanao fampisehoana eto [[Madagasikara]], ary tena nankasitrahan-d Ranavalona III ny zavatra nataony. Miasa ao amin'ny sampam-pitsikilovana frantsay anefa i Cazeneuve, tsy vitan'ny hoe nanampy ny governemanta frantsay tamin'ny fanangonam-baovao teto Madagasikara rangahy io fa niasa ihany koa mba hampitombo ny fitaoman'ny Frantsay ao an-dapan' Antananarivo, fampiomanana amin' ny fandresen'ny Frantsay manoloana an'i Madagasikara.

== Ny fitondrany ==
Vao 21 taona monja izy tamin' ny 30 Jolay 1883 raha nandray ny fanjakana, araka ny safidin'ny [[Praiminisitra]] [[Rainilaiarivony]], ka  nandimby ny nenitoany, ny mpanjakavavy [[Ranavalona II]]. Na dia Ranavalona III aza no mpanjaka dia eo ampelatanan'ny Praiminisitra kosa ny fahefana, ny praiminisitra rahateo koa no mitana ny andraikitra ambony indrindra amin'ny fibaikoana [[miaramila]]. Nanembatsembana ary nampihena ny herin'ny fanjakan' i Madagasikara ny fahazoan'i Frantsa ny andraikitra fa izy no misahana ny raharaha ivelan'i Madagasikara, izany hoe i Frantsa no misolo tena an'i Madagasikara amin'ny raharaha iraisampirenena. Fifanarahana tamin'ny 17 desambra 1885&lt;ref&gt;https://www.contretemps.eu/il-y-a-70-ans-linsurrection-de-mars-1947-ou-la-troisieme-guerre-franco-malgache/#:~:text=Le%205%20ao%C3%BBt%201890%20est%20sign%C3%A9e%20la,qui%2C%20contre%20le%20protectorat%20anglais%20sur%20Zanzibar&lt;/ref&gt;, taorian'ny ady 1883-1885 nifanaovan'i Madagasikara tamin'i Frantsa, no nahatonga izany toe-javatra izany ary avy amin'io ihany koa no mahatonga an'i Madagasikara handoa onitra mavesatra dia mavesatra amin'ny frantsay. Toa izao manaraka izao ny hevi-dehibe tao anatin' izany fifanarahana izany &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:  

* Ny Fanjakana frantsay no mitandrina ny raharaha rehetra mikasika ny firenen-kafa ary miaro ny Malagasy rehetra monina any amin' ny firenen-kafa.

* Résident général no hapetrak'i Frantsa eto Madagasikara hikaraka ny raharaha rehetra mikasika ny firenena any ivelany, ka tsy hikasina, na dia kely aza, ny fahefan' ny Mpanjaka eto amin'ny Fanjakany.

* Hanana miaramila frantsay mpiambina azy ny Résident, ka hitoetra eto Antananarivo, sy mahazo mihaona mangina amin' ny Mpanjaka.

* Ny Frantsay dia mahazo monina sy mivezivezy ary mivarotra eran' ny tany izay an'ny Mpanjakan' i Madagasikara.

* Ny antoko voalaza tao amin'ny fanekena tamin' ny 8 aogositra 1868, ny fahazoan' ny oçlona rehetra manaraka izay fivavahana tiany harahina, dia ho tanterahin' ny Mpanjakan' i Madagasikara.

* Ny Fanjakana malagasy dia manaiky handoa onitra roa tapitrisa farantsa ho enti-manatanteraka ny ny fifanarahana, sy ho enti-manonitra ny fananan' ny vahiny simba tamin' ny ady. Ka ny fanjakana frantsay ihany no hikarakara ny fitsinjarana azy.

* Mandra-pahatapitra ny fandoavana io vola io dia mbola tsy hiala ao Toamasina ny tafika frantsay.
* Ny fanjakana frantsay dia manaiky hanampy ny Mpanjakan'i Madagasikara.

* Ny Mpanjakan' i Madagasikara ihany no mikarakara ny fampandrian-tany amin' ny tany rehetra eran'i Madagasikara.

* Ny Fanjakana malagasy dia hitondra tsara ny mponina Sakalava sy Antakarana, ary hanome ny helo-dranomasina (Antsiranana) ho an' ny Fanjakana frantsay mba hamboariny sy hokarakarainy araka izay fantany ho mahatsara azy.

Kenda ara-toekarena i Madagasikara noho ny fanakanan'i Frantsa tsy hindram-bola amin'ny banky anglisy fa tsy maintsy amin'ny banky frantsay ihany no manao izany. Mbola niezaka nampifandanja ny herim-panintonana britanika amin'ny herim-panintonana frantsay ny praiminisitra eo amin'ny [[politika]] sy ny [[toekarena]] eto an-toerana nefa efa niova ny toe-draharaha iraisampirenena taorian'ny kaoferansan' i [[Berlin]] ([[15 Novambra|15 novambra]] [[1884]]- [[26 Febroary|26 febroary]] [[1885]]) nifamorian'ireo samy [[Voanjo (olona)|mpanjanatany]]. Efa nifanaraka ny [[britanika]] sy ny [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] tamin'ny [[5 Aogositra|5 aogositra]] [[1890]] fa ankatoavin'i Frantsa ny ifehezan'i [[Britaina Lehibe|Britania Lehibe]] an'i [[Zanzibar]] ary ankatoavin'i [[Fanjakana Mitambatra]] kosa ny fahefan'i Frantsa amin'i [[Madagasikara]]. Tsy mifandrafy ampahibemaso intsony izany i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambatra manoloana ny raharaha Madagasikara. Nisy ihany ireo manamboninahitra ambony anglisy vonona hiaro ny mpanjakavavy, saingy tsy navelan' ny Praiminisitra hihetsika intsony ireo. 

Antony iray amin' izay naharesy an' i Madagasikara manoloana an' i Frantsa ny nanakisahana ireo miaramila manamboninahitra ambony vahiny mpampiofana ny tafika malagasy ireo tsy hahazo hiditra amin' ny fibaikoana nefa maro amin'ireo manamboninahitra malagasy no efa manao sarin' ady fotsiny sisa nefa maniry ny hialan' ny Praiminisitra haingana ao am-pony ao.

Raha tanaty fahasarotana no nanombohan-d Ranavalona III ny fanjakany dia mbola tanaty [[ady]] ihany koa no nanonganan'ny Jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] azy ny [[28 Febroary|28 febroary]] [[1897]] tsy ho mpanjakan'i Madagasikara intsony sy nanafoanana ny Fanjakan'i Madagasikara ary nandefasana azy sesitany avy hatrany tao [[La Réunion]] aloha vao nafindra ho any [[Alger]]. Niamboho an-tsesitany Ranavalona III rehefa roapolo taona no tsy naha-mpanjaka azy intsony. Nafenina tany Alger aloha fa 21 taona taty aoriana vao nampodiana taty an-tanindrazana ka napetraka tao amin'ny trano manaran'ny mpanjakavavy tao [[Manjakamiadana]] Antananarivo, ary nafindra ho any Ambohimanga tamin'ny taona 2007.      

==== Ny governemanta Ranavalona III (Hita amin'ny alimanaka 1892)&lt;ref&gt;Lucien Emmanuel Randrianarivelo, Ratany (1856-1944) Mpampianatra tao Anatirova ary ny Tantaran'i Madagasikara. Tome I (1528 pages). Impression Newprint 2004 .pp.241-242. &lt;/ref&gt; ====

# '''Praiminisitra sady Commander-in-Chief''' : Rainilaiarivony
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha amin' ny atitany''' : Rainitsimbazafy,  ''15 voninahitra'' (kabinetra : Rainisoa, ''15 voninahitra'' sy ''Printsy'' Ratsimamanga, ''15 voninahitra'')
# '''Lehiben'ny Andriambaventy''' : ''Printsy'' Razafimanantsoa Ratsimisampy, ''Andriambaventy'' (kabinetra : Rainimanantoanina, ''Andriambaventy'')
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha amin' ny miaramila''' : ''Printsy'' Ramahatra, ''15 voninahitra''
# '''Lehiben'ny mpanao raharaha momba ny lalàna''' : Razanakombana, ''15 voninahitra'' (kabinetra : Ratsimanohatra, ''15 voninahitra'' sy Rainiasitera, ''15 voninahitra'')
# '''Lehiben' ny mpanao raharaha momba ny vahiny''' : Andriamifidy, ''10 voninahitra'' (kabinetra : Ramaka, ''14 voninahitra'' sy Rainibemanantsoa, ''14 voninahitra'' sy Rajoelina, ''13 voninahitra'' sy Rainitsimba, ''11 voninahitra'' sy Rainimalanjaona, ''10 voninahitra'' sy Ratsarahoela sy Ravelojaona ary Rajaonah)
# '''Mpanao raharaha momba ny fanaovan-taozavatra''' : Rahagamainty, ''10 voninahitra''
# '''Mpanao raharaha momba ny volampanjakana''' : Rainandrianary, ''Andriambaventy''
# '''Mpanao raharaha momba ny fampianarana''' : Rakoto sy Radoara

== Ady nifanaovan' i Frantsa amin' i Madagasikara ==
Mbola tsy nanjaka akory Ranavalona III dia efa nanafika an'i Madagasikara i Frantsa. Ady tamin'ny frantsay noho izany no nibaha-toerana tao anatin'ny taona roa voalohany nanjakany. Nanomboka nifampiraharaha momba ny fampitsaharana ady tamin'i Frantsa ny governemantan'i Madagasikara tamin'ny taona 1885. Notontosaina tao Manjakandrianombana na fantatra anarana kokoa amin'ny hoe Farafaty izany fifampiraharahana izany. Tamin'ny 17 Desambra 1885 no nosoniavina fifanarahana fandriampahalemana teo amin'ny firenena roa tonta. Araka ny fifanarahana, nanan-jo hisolo tena an'i Madagasikara amin'ny fifandraisana ara-diplômatika i Frantsa, ary ny lalàna frantsay no hitondrana ny frantsay monina eto Madagasikara, hisy Résident frantsay hipetraka ao Antananarivo hiandraikitra ny raharaha ivelany fa tsy hikasika kosa ny raharaha anatiny eto Madagasikara. Natolotry ny governemantan'i Madagasikara ho an'i Frantsa ho ampiasainy ny tanànan' Antsiranana any avaratra ary afaka manorina izay zavatra ilainy ao ny Fanjakana frantsay. Mandoa onitra 10.000.000 farantsa amin'i Frantsa i Madagasikara noho ny vola lany tamin'ny ady. Navesatra dia navesatra na tamin'ny fitondram-panjakana na tamin'ny vahoaka malagasy ity onitra tsy maintsy naloa ity ary niteraka fahatezerana anaty tamin'ny vondron'olona sasany mihitsy aza. Na izany aza, nesorin'i Frantsa tao amin'ny fifanarahana ny voambolana hoe &quot;protectorat&quot; ary nekeny ny fiandrianam-pirenen' ny Fanjakan'i Madagasikara entin' i Ranavalona III, ka mametraka azy ho tokana tompon'ny tany. 

Samy hafa ny fihetsik'ireo firenena tandrefana manoloana izany fifanarahana izany. Noho ny tahotra valifaty frantsay, nanaiky ny fifehezana frantsay an'i Madagasikara ny Fanjakana Britanika ary tamin'ny alàlan'ny governemanta frantsay no nifandraisany tamin'i Madagasikara. Nampiharihary kokoa ny hevitry ny Britanika ny fifanarahana nosoniavin'ny Fanjakana Mitambatra sy Frantsa tamin'ny 5 aogositra 1890. Na izany aza dia mbola nanohy nifandray mivantana tamin'ny governemantan' ny Fanjakan' i Madagasikara ihany i Etazonia sy ny Empira Alemana ary nanohy amin'ny fankatoavana ny Fanjakan' i Madagasikara ho firenena eo ambany fitarihan-d Ranavalona III. 

Nandritra izany fotoana izany, nanomboka nitady fanohanana avy amin'i Etazonia sy ireo firenena hafa i Madagasikara mba hahazoana ny toerany. Tamin'ny taona 1886, nanolotra asa tanana ho an'ny Filohan'i [[Etazonia]] [[Grover Cleveland]] ny Mpanjakavavy toy ny landy akotofahana, akanjo [[Lamba (malagasy)|lamba]] [[Volonondry|volon'ondry]], [[sokitra]] [[Omby misy trafo|tandrok'omby]] ary harona voatenona mba hahazoana ny fanohanan'ny governemantan'i Etazonia amin'ny fitazonana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara. Tsy vonona ary tsy afaka nanome fanohanana ara-tafika na diplômatika ho an'ny Fanjakan'i Madagasikara anefa ny governemantan'i Etazonia. Ny asa tanana natolotr'i Ranavalona III ny Filoha Cleveland dia nomen'i Cleveland manokana ho an'ny Tranombakoka Nasionaly momba ny Zavakanto Afrikana.

Tamin'ny 12 desambra 1887, nosoniavin-d Ranavalona III ny fifanarahana vaovao tamin'ny governemanta frantsay, nahazoan'ireo frantsay velarantany ambolena na iompiana bebe kokoa. Teo anelanelan'ny taona 1890 ka hatramin'ny taona 1894, niezaka nandresy lahatra ny governemantan'i Madagasikara ny governemanta frantsay mba hanaiky ny zon'i Frantsa amin'ireo nosy sy faritany azony tamin'ny alalan'ny fifanarahana tamin'ny taona 1885. Tsy nanaiky mihitsy ny fitakian'ny Frantsay anefa ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny Praiminisitra Rainilaiarivony, ary nilaza fa fanitsakitsahana ny fiandrianam-pirenen'i Madagasikara izany fitakiana izany. Farany dia nirahina i Charles [[Le Myre de Vilers]] handresy lahatra ny mpanjakavavy Ranavalona III sy ny praiminisitra Rainilaiarivony mba hanaiky ny fandikan'ny frantsay ny fifanarahana farany nifanaovana fa raha tsy manaiky ny malagasy dia hanomboka ady ny frantsay ary haka an-keriny ny nosy. Natolotr'i Le Myre de Vilers an-d Rainilaiarivony ny drafitra vaovao haneken'ny Malagasy ny fiarovana frantsay (protectorat) ao anatin'ny roa andro tamin'ny 18 oktobra 1894. Ny olana amin'ny fifandraisan' i Madagasikara sy i Frantsa no navalin'ny Praiminisitra izany fa tsy niresaka momba ny protectorat frantsay. Nanome volavola setriny ny Malagasy tamin'ny 24 oktobra 1894. Tezitra tamin'izany valinteny izany Le Myre de Vilers ka niala an' Antananarivo izy tamin' ny 27 oktobra 1894 ary nentiny nanaraka azy avokoa ny teratany frantsay rehetra tao Antananarivo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mervin Brown, A History of Madagascar, p.226. © 1995 and 2000 &lt;/ref&gt;. Nanao kabary lehibe niantsoana ny vahoaka ny praiminisitra Rainilaiarivony, mitondra ny tenin'ny mpanjaka Ranavalona III, fa tsy maintsy ho atrehina indray ny ady ifanaovana amin'i Frantsa. 

Efa nivezivezy manodidina ny morontsirak' i Madagasikara ny tafika an-dranomasina frantsay ka nitifitra indray ireo tanàna amorontsiraka toa an'i [[Toamasina]] (11 desambra 1894), [[Antsiranana]] (19 desambra 1894), fa nidirana mihitsy indray i [[Mahajanga I|Mahajanga]] tamin'ny 14 janoary 1895, ary tsy nisy fanoherana mihitsy aza tao. Na dia  akaiky kokoa hoe entina manafika an'Antananarivo aza i Toamasina dia tsy afa-nanao fanafihana avy any ny tafika frantsay satria tsy vakin'ny tafika frantsay hatramin'ny farany ny Mandan'i Manjakandrianombana (Farafaty) tarihan'i [[Rainandriamampandry]]. Baiko avy aty Antananarivo mihitsy vao nilavo lefona ny miaramila malagasy tao tamin'ny tapaky ny volana oktobra 1895. Tao Mahajanga noho izany no niainga ireo andia-tafika frantsay tamin'ny volana avrily 1895 niandry orana hitsahatra sy fitoniana kokoa amin'ny tazo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, rehefa azony io tanàna io tamin'ny 14 janoary 1895 ary tonga ireo hamabo an'Antananarivo satria malalaka kokoa ny dia hatrany ary mifankatazana kokoa ny mpifanandrina. Rehefa tsy nitsaha-nihemotra hatrany ny tafika malagasy dia azon'ny tafika frantsay notarihin' i jeneraly Duchesne ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 30 septambra 1895.   
[[File:LaGuerreAMadagascar.jpg|thumb|Tafaorina teto Madagasikara La Frantsa]]
Fanapahan-kevitra niraisan' ny mpanjakavavy Ranavalona III, ny Praiminisitra Rainilaiarivony ary ireo mpanolotsaina ny hanao taratasy fampitsaharana ny ady ho atolotra ny mpitari-tafika frantsay. Ny ampitson'io ihany dia natolotry ny frantsay ny taratasy hosoniavin'ny Mpanjaka fa manomboka izao dia [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|protectorat frantsay i Madagasikara]], tamin'ny telo ora folakandro ihany dia efa tafaverina tany amin'ny jeneraly Duchesne ny taratasy voasonian'ny Mpanjaka. Tamin'ny 18 janoary 1896 anefa dia nosoniavin'ny Mpanjaka Ranavalona III ny taratasy fanekena fa i Frantsa manomboka izao no tompon'i Madagasikara iray manontolo. Na dia mbola mitana ny toerana maha-mpanjakan' i Madagasikara aza Ranavalona III dia eo ambany fiahian'ny Rezidà Jeneraly kosa izy.  

Zanatany frantsay i Madagasikara tamin' ny 6 aogositra 1896 fa tamin'ny 28 febroary 1897 kosa no nesorina tamin-d Ranavalona III ny toerana maha-mpanjaka azy ary foana hatreo ihany koa ny Fanjakan' i Madagasikara. Nalefa sesitany avy hatrany tany La Réunion izy tamin'io fotoana io ary nafindra ho any [[Alger]] izany sesitany izany tamin'ny 1 febroary 1899.

== Tany an-tsesitany ==
[[File:Ranavalona.jpg|thumb|Ranavalona]]
Rehefa tafiditra an' Antananarivo ny tafika frantsay, dia nanomboka kosa ny fikomian' ny [[Menalamba]], vondron' olona tsy nanaiky ny fitondran'ny mpanjanaka frantsay. Tsy ela dia niely nanerana ny nosy io hetsika manohitra an'i Frantsa io, nenjehiny ihany koa ny [[Kristianisma]] ka nandrava [[fiangonana]] sy namono ireo misionera tandrefana ry zareo. 

Setrin'izany ny fandefasan'ny governemanta frantsay miaramila fanampiny mba hanafoanana amin-kabibiana ny fikomiana, izay nitsahatra tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897. Anisan'ny tetika hanimbàna ny môralin' ny Menalamba mpikomy ny nitifirana an-d Ratsimamanga sy Rainandriamampandry, ny famindrana ny masina (razana milevina) Andrianampoinimerina, Ranavalona I sy II tao Ambohimanga ho ao Antananarivo ary izao fandefasana an-tsesitany ny Mpanjakavavy Ranavalona III izao.

Vao voatendry ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ho Governora Jeneralin'i Madagasikara, hisolo an'i [[Hippolyte Laroche]], Governora Jeneraly sivily. Talohan'ny nahatongavany dia nasaina ny Mpanjakavavy Ranavalona III sy ny namany handeha ho ao Ambohitsorohitra. Kanjo rehefa tonga tao dia nohidin' ny frantsay tsy hahazo hivoaka tao intsony. Tao no nanerena ny mpanjakavavy Ranavalona III hanasonia antontan-taratasy mamindra ny fananan'ny mpanjaka rehetra ho an'i Frantsa.

Nodidian'ireo manampahefana frantsay indray Ranavalona III handao ny lapa tamin'ny iray ora sy sasany maraina. Nentina filanjana avy ao Antananarivo izy raha mbola natory ny tanàna, miaraka amin'ny mpanotrona sy mpitondra entana miisa 700–800. Voalaza fa nisotro be Ranavalona III nandritra ny dia mizotra ho any Toamasina izay hiakarany an-tsambo ho any La Réunion. Nampandrenesina Ranavalona rehefa tao Toamasiana tamin'ny 6 marsa 1897, fa ho avy tsy ho ela fa hampiarahana aminy Rasendranoro rahavaviny sy Razafinandriamanitra zana-drahavaviny efatra ambin'ny folo taona, fa bevohoka sivy volana noho ny fanolanan'ny miaramila frantsay azy. Rehefa niala tao Toamasina ny sambo nitondra an-dRanavalona dia mbola nivily tany Nosy Boraha aloha haka an-d Ramasindrazana nenitoany izay efa nalefa sesitany volana vitsivitsy mialoha mba hampiarahana aminy ihany koa &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/diasporas/7019&lt;/ref&gt;.

=== Tao amin'ny nosy La Réunion ===
Niara-nandeha sambo ''La Peyrouse'' ny fianakaviana ary nitody tao  amin'ny seranan-tsambon'i ''Pointe des Galets'', toerana roapolo kilômetatra miala ny renivohitra St. Denis, mba hahazoana antoka fa hangingina ny fahatongavan-dry zareo. Na teo aza anefa izany ezaka izany, dia nisy frantsay mpijery niantsoantso sy nandrabiraby rehefa nijanona ny sambo, tezitra tamin'ny mpanjakavavy ireo noho ny fahafatesan'ny frantsay nandritra ny fananiham-bohitr'i Frantsa hibodo an'i Madagasikara. Nandrasana aloha ny fiparitahan'ny vahoaka vao nentin'ny kapiteny an-kalesy tarihin-t[[soavaly]] Ranavalona III sy ny fianakaviany ho ao amin'ny Hotel de l'Europe ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]]. Nihetsi-jaza Razafinandriamanitra, niaritra tebiteby sy ny havizanana ara-batana nandritra ny dia, raha vao tonga kelikely tao amin'ny trano fandraisam-bahiny. Niteraka vavikely Razafinandriamanitra tamin'ny andro faharoa nahatongavany tao La Réunion, saingy tsy niverina ny ainy ka nodimandry izy dimy andro taty aoriana. Nantsoina hoe Marie-Louise ilay zaza ary natao [[batemy]] ho [[Katôlika|Katolika]] mba tsy hifandirany amin'ny Frantsay. Natsangan'i Ranavalona III ho zanany i Marie-Louise, ary afa-mandova ny fanjakana araka ny fitsipika nentim-paharazana momba ny fifandimbiasam-pahefana raha mbola nijoro ny Fanjakana.
[[File:Franz Sikora 005.jpg|thumb|Tao La Réunion]]
Tao anatin'ny iray volana dia nafindra tany amin'ny tranon'i Ramatoa de Villentroy ny sisa amin'ny fianakaviana, izay hita eo amin'ny zoron-dalana ''rue de l'Arsenal'' sy ''rue du Rempart'' akaikin'ny biraon'ny governemanta frantsay ao Saint-Denis. Voalaza fa afa-po amin'ilay trano misy rihana roa Ranavalona, fa manana zaridaina lehibe misy rindrina sy tafo avo tapenaka mbamin'ny lavarangana manodidina mampahatsiahy ireo tranoben' afovoan-tanin'i Madagasikara ilay trano fandraisam-bahiny. Ankoatra ny mpanjakavavy sy ny nenitoany, ny rahavaviny ary ny zafikeliny vavy, dia manana sekretera roa, mpahandro iray, mpanampy an-trano iray ary mpikarakara telo Ranavalona, ​​ary manana mpikarakara maromaro hafa kosa ny nenitoany sy ny rahavaviny. Nahazo alalana hitsidika malalaka ny fianakavian'ny mpanjaka ny mpitandrina Andrianaivoravelona Josefa izay sesitany tao La Réunion ihany koa .

Naharitra roa taona latsaka kely no nipetrahan-d Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviana niaraka taminy tao amin'ilay trano tao La Réunion. Nitombo indray ny disadisa teo amin'ny Fanjakana Mitambatra sy i Frantsa, noho ny fifandonana tany Sodàna, ka nanahy ny manampahefana frantsay sao mamelona hafanam-po hanoherana ny fitondrana frantsay amin' ny ampahany amin' ny mponina eto Madagasikara izany toe-javatra izany. Nanapa-kevitra ny manampahefana frantsay ny hamindra an'i Ranavalona III sy ny sisa amin'ny fianakaviany ho any Alzeria izay toerana lavitra kokoa. 

Nasaina niakatra ny Yang-Tse niaraka tamin'ny sekretera mpandika teny sy mpanampy an-trano maromaro tsy nisy fampiomanana loatra Ranavalona sy ny fianakaviany tamin'ny 1 Febroary 1899. Naharitra 28 andro ny dia nankany amin'ny seranan-tsambon'i [[Marseille]] any Frantsa. Toerana niatoana tamin'izany dia izany indray i [[Mayotte]], [[Zanzibar]], Aden ary [[Djibouti|Djibouti.]] Nandritra izany dia izany no nandidian' ireo kapiteny, tompon'andraikitry ny dia tsy iresahan-d Ranavalona amin'izay tsy Frantsay. Nijanona nandritra ny volana maro tao Marseille ry Ranavalona talohan'ny namindrana azy ireo ho any amin'ny trano iray tao amin'ny faritr'i Mustapha any Alger.Nanantena ny hanohy ny diany ho any Paris i Ranavalona saingy diso fanantenana mafy rehefa nahafantatra fa any [[Alzeria]] no andefasana azy, ary voalaza fa nitomany mafy sady nitaraina hoe: &quot;&quot;Iza no afaka maminavina ny ampitso? Omaly aho dia mpanjakavavy, ary ankehitriny dia vehivavy torotoro fo fotsiny aho.&quot; Iza no matoky ny ampitso? Omaly aho mpanjakavavy; androany aho vehivavy malahelo sy torotoro fo.&quot;

=== Tao Alger===
[[File:Queen Ranavalona III with grandniece Marie-Louise, ca. 1905 (cropped).jpg|thumb|Mpanjaka Ranavalona III sy ny natsangany Marie-Louise, ca. 1905]]
Rehefa tonga tao Alzeria ry Ranavalona III mianakavy, dia nomen'ny governemanta frantsay ho mpikarakara ireto olona atao sesitany ireto. Nefa izany frantsay mpikarakara izany ihany koa no tompon'andraikitra amin'ny fanaraha-maso izay rehetra fihetsik'i Ranavalona III sy ny ao an-tranony rehefa nandray vahiny. Omen'ny governemanta frantsay fivelomana 25 000 farantsa isan-taona ry Ranavalona, izay alaina avy amin'ny tetibolan'i Madagasikara alefa amin'ny zanatany ary nahazoana alalana avy amin'ny Governora Jeneraly&lt;ref&gt;&quot;Crownless Monarchs&quot;. The Bookman. No. 26. London: Dodd Mead &amp; Co. 1908. PP.118&lt;/ref&gt;. Efa nalain'ny manampahefana frantsay mpanjanaka avokoa moa ny fananany rehetra ankoatra ny firavaka vitsivitsy, ka tsy ampy iveloman-dry zareo izany 25 000 farantsa izany. Nanao ezaka mafy ny governemanta mpanjanaka ao Alzeria mba hampitomboana ny fivelomany, saingy nolavina izany. Nanendry mpanampy malagasy iray Ranavalona III hivarotra ny firavany hahazoam-bola, saingy tratran'ny manampahefana frantsay mpanjanaka izany ka noroahiny hody taty Madagasikara avy hatrany io mpikarakara io.&lt;ref&gt;Randrianja, Solofo (2001). Société et luttes anticoloniales à Madagascar: de 1896 à 1946. Paris: Karthala Editions. ISBN 978-2-84586-136-7.
&lt;/ref&gt;

Ny taona voalohany nahatongavany tao Alzeria ihany dia efa hitany ny fomba fiaina sy fanaon'ireo vato nasondrotry ny tany. Matetika Ranavalona no voaasa, mivoaka amin'ireo hetsika ara-kolontsaina isankarazany, ary indraindray koa mampiantrano fanasana ao an-tranony.&lt;ref&gt;Barrier, Marie-France (1996). Ranavalona, dernière reine de Madagascar. Paris: Balland. ISBN 978-2-7158-1094-5. pp.288-303&lt;/ref&gt; Nanembona sy mahatsiarotsiaro ny tanindrazany hatrany Ranavalona ka efa nanao fangatahana ho amin'izany, saingy nolavina. Miteraka fahasorenana sy alahelo aminy izany tsy fahafahany mody na mitsidika an'i Madagasikara izany ka matetika izy no mandeha an-tongotra irery any ambanivohitra, eny amoron-dranomasina, na mamakivaky ny tanàna mba hanadiovany ny sainy sy hampitraka ny fanahiny&lt;ref&gt;Barrier, Marie-France (1996). Ranavalona, dernière reine de Madagascar. Paris: Balland. ISBN 978-2-7158-1094-5. P.347&lt;/ref&gt;.

==== Ny diany voalohany nankany Frantsa ====
Naniry hahita an'i [[Frantsa]] tanibe ihany koa Ranavalona, indrindra fa ny hitsidika an'i [[Paris]] renivohitra. Imbetsaka izy no hangataka alalana handeha saingy nolavina hatrany raha tsy efa tonga ny volana [[mey]] [[1901]]. Rehefa tonga tany Paris izy dia nipetraka tao amin'ny trano iray teo anelanelan'ny [[Champs-Élysées]] sy ny [[Charles de Gaulle|Place Charles de Gaulle]] (amin'izao fotoana izao mazava loatra) tao amin'ny boriborintany faha-16. Notsidihan-d Ranavalona III ireo toerana malaza sy be mpizaha tao Paris ary maro ireo fanasana sy lanonana natrehiny. Noraisin'ireo olo-manankaja frantsay tamim-panajana fatratra izy sady nanome azy fanomezana maro ireo, anisan'izany ny akanjo lafo vidy. Nitsidika an'i [[Versailles]] ihany koa Ranavalona, ary avy eo izy noraisina tamin'ny fomba ofisialy tao amin'ny Lapan'ny Tanànan'i Paris,  ary nandany telo herinandro tao [[Bordeaux]], ary avy eo izy nitsidika ny tora-pasik'i [[Arcachon]] mandra-pahalany ny vola nentiny ka hodiany any [[Alger]], nizorany nankany [[Marseille]] handraisany ny [[sambo]] tamin'ny fiandohan'ny volana [[aogositra]]. Nahasarika ny fampitam-baovao&lt;ref&gt;Massachusetts Reformatory (1 October 1904). &quot;Kings in Exile&quot;. Our Paper. 20 (40): 639.&lt;/ref&gt; tao Paris ny fandaharam-potoanan'i Ranavalona. Naneho ny fangorahany ny amin'ny nanjo amin'ny fahakelezan'ny fivelomana nomen'ny governemanta frantsay azy ireo fampitam-baovao ireo, ary nitaky ny hanomezana izay sahaza ny olona misalotra ny Legion d'honneur.&lt;ref&gt;Bergougniou, Jean-Michel; Clignet, Rémi; David, Philippe (2001). &quot;Villages noirs&quot; et autres visiteurs africains et malgaches en France et en Europe: 1870–1940. Paris: Karthala Editions. ISBN 978-2-84586-200-5. pp.87-89&lt;/ref&gt;

==== Ireo diany hafa nankany Frantsa ====
Mbola afaka nitsidika an'i Frantsa in'enina Ranavalona nandritra ny roa ambin'ny folo taona sisa niainany. Ireo fitsidihana ireo sy ny laza tsara nananany no nahatonga ireo olom-pirenena frantsay ho nangoraka azy sy nankasitraka azy tamin'ny fanekeny ny fiainany vaovao ho &quot;tamàna&quot; ao Alzeria. Matetika koa ny fampitam-baovao tamin'izany fotoana izany no nitatitra ny dian'i Ranavalona, ary ny fitomboan-daza nananany aza no nahatonga ny sariny natao pirinty tamin'ny boaty fonona biscuit Petit Beurre tamin'ny taona 1916.

Tamin'ny Septambra 1903 no nizahan-d Ranavalona III fanindroany an'i Frantsa, nitsidika an'i [[Vic-sur-Cère]] sy [[Aurillac]] izy tamin'izany. Noho ny faneren'ny vahoaka tao an-toerana no nampitomboan'ny governemanta frantsay ho 37 000 farantsa ny vola fanome azy isan-taona. 
[[File:Petit beurre Ranavalona III of Madagascar.jpg|thumb|Fonona Biscuit Petit beurre ahitana ny sarin' i Ranavalona III]]
Roa taona taty aoriana indray Ranavalona III nitsidika an'i Marseille sy Saint-Germain ary nipetraka tamin'ny trano lehibe misy efitra fatoriana dimy tao amin'ny boriborintany faha-16 ao Paris. Nandritra izany fotoana izany no namangiany ny Opera tao Paris, sy nanatrehany indray mandeha ny fivorian'ny Solombavambahoaka Frantsay ary nandraisan'ny minisitry ny zanatany azy tamin'ny fomba ofisialy. Tamin'izany fotoana izany, noho ny faneren'ny vahoaka, dia nampitomboin'ny governemanta frantsay ho 50 000 farantsa isan-taona indray ny fivelomany.

Tamin'ny taona 1907 indray Ranavalona nanao an'i Dives-sur-Mer ho fonenana vonjimaika itsidihany ny departemantan'i Calvados, izay nakàn'ny media frantsay azy sary. Nandritra ny fitsidihany an'i Frantsa tamin'ny Aogositra sy Septambra 1910, no nitetezany an'i Paris, [[Nantes]], [[La Baule-Escoublac|La Baule]] ary [[Saint-Nazaire]] ka matetika Ranavalona III no lasibatry ny [[Paparazzi]]. 

Tamin'ny taona 1912 nandehanany tany [[Quiberville]] no nampitomboin'ny Frantsay ho 75 000 farantsa isan-taona ny vola fanome azy. Ary ny dia nankany Frantsa tanibe farany nataon'i Ranavalona III tamin'ny taona 1913 no nitetezany an'i Marseille, [[Aix-les-Bains]], ary Allevard.

Ny nipoahan'ny Ady Lehibe Voalohany tamin'ny taona 1914 no tsy nahafahany nankany Frantsa tanibe intsony. Nandritra io fotoana io Ranavalona sy ny fianakaviany no tsy tapaka nanatrika fotoam-pivavahana protestanta nataon'ny Fiangonana Reforme&lt;ref&gt;Saillens, Pasteur R. (1906). &quot;Impressions of Algeria&quot;. The Missionary Review of the World. Vol. 29. London: Funk &amp; Wagnalls. p. 449.&lt;/ref&gt; tao afovoan'i Alger. Nandray anjara mavitrika tamin'ny hetsika fanampiana nataon'ny Vokovoko Mena Alzeriana ihany koa Ranavalona.&lt;ref&gt;Bergougniou, Jean-Michel; Clignet, Rémi; David, Philippe (2001). &quot;Villages noirs&quot; et autres visiteurs africains et malgaches en France et en Europe: 1870–1940. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-84586-200-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

== Ny fahafatesany sy ny taorian'izay==

Niamboho tsy tafody velona teto Madagasikara Ranavalona III, indroa izy, tamin'ny taona 1910 sy 1912, no nangataka hody fa tsy neken'ny governemanta mpanjanaka. Nolazaina fa noho ny tsy fahampian'ny vola no anton'izany. Maty tampoka tao an-trano fonenany tao Algers noho ny fahatsentsenan'ny lalandrà izy tamin'ny 23 mey 1917. Natao ny 25 mey 1917 tamin'ny 10 maraina ny fanafenana azy tao amin'ny toeram-pandevenan'i Saint Eugène tao Algers, nanatrika izany ireo namany, mpiara-miangona ary ireo olo-manan-kaja sasany tao Algers. Na izany aza, tsy nisy fikarakarana ny lakambolany. Nanoratra tany amin'ny Governoran'i Madagasikara ny Governoran'i Alzeria Frantsay tamin'ny Jona 1925, nangataka azy hanome vola hikojakojana ny lakambola, saingy nandà ity farany. Navadika ho ao amin'ny fasan-dRasoherina tao amin'ny rovan'Antananarivo, Madagasikara, lasa nantsoina hoe fasan'ny mpanjaka vavy ny sisany tamin'ny Novambra 1938. 

Ny alin'ny 6 Novambra 1995, nisy afo tao amin'ny Lapam-panjakan'i Antananarivo nandrava ny lapa sy ny fasany. Na izany aza anefa dia anisan'ny avotra tsy tratran'ny afo ny lamba nitehirizina ny masina Ranavalona III ary nafindran'ny filoha [[Marc Ravalomanana]] tany amin'ny Fasana tokony hisy azy tao Ambohimanga tamin'ny taona 2007.

Fotoana fohy taorian'ny nahafatesan'i Ranavalona, nifindra tany amin'ny departemantan'ny Alpes-Maritimes any atsimo atsinanan'i Frantsa ny nenitoany, Ramasindrazana, ary tao no nahafatesany. Nandao an'i Alzeria talohan'ny nahafatesany kosa i Marie-Louise, zanaka natsangan'i Ranavalona, mba hianatra any amin'ny lisea any Frantsa tanibe. Na dia nanohy nanome azy vola fivelomana kelikely ihany aza ny governemanta frantsay dia nisafidy ny hanana asa izy ka lasa mpanampy mpitsabo ary nomena ny Legion d'honneur noho ny asa fitsaboana nataony nandritra ny Ady Lehibe Faharoa. Nanambady frantsay injeniera momba ny fambolena antsoina hoe André Bosshard i Marie-Louise tamin'ny 24 Jona 1921 fa tsy nanan-janaka ry zareo. Nisara-panambadiana tamin'i André i Marie taty aoriana ary lasa sosialista frantsay mavitrika ny namirapiratra. Maty tao Bazoche-sur-Bates izy tamin'ny 18 Janoary 1948 ary nalevina tao Montreuil, Frantsa.

== Ny lova sy vakoka navelan-dRanavalona III ==
[[Sary:Crown_of_Queen_Ranavalona_III.jpg|vignette|Tandro-panjakana faha-Ranavalona III]]
Taorian'ny fangatahana famerenana zava-tsarobidy navoakan'ny Filoha [[Andry Rajoelina]], dia naverin'i Frantsa tamin'ny Novambra 2020 ny Tandro-panjakana vita amin'ny vifotsy milokom-bolamena voaravaka lamba jaky, 70 sm ny haavony ary 35 sm ny savaivony, izay nandravaka ny elo-tranon'i Ranavalona. Efa naseho nanomboka tamin'ny taona 1910 tao amin'ny Tranombakoka Miaramila, Les Invalides, izany, taorian'ny nanomezan'i Georges Richard azy, izay niasa tao amin'ny tafika mpampandry tany teto Madagasikara (1883-1885) ary taty aoriana tao amin'ny fitondrana mpanjanaka.

Manaraka izany ihany koa, novidin'ny governemantan' i Madagasikara nandritra ny lavanty tamin'ny taona 2020 ny tahirin-damaody, sary ary taratasy mitantara ny tantaran'i Ranavalona, ​​izay hita tao amin'ny valin-drihana iray tao Guildford, [[Surrey]], [[Angletera]]. An'i Clara Herbert izay niasa tao amin'ny fianakavian'ny mpanjaka Malagasy nanomboka tamin'ny taompolo 1890s ka hatramin'ny taompolo 1920s izany, ary nifandovan'ny fianakaviana sy ny taranany izany.

Misy koa ny tantara L'Aube rouge nosoratan'i Jean-Joseph Rabearivelo miresaba betsaka ny ady nifanaovan'ny frantsay ny malagasy, fa mifantoka betsaka amin'i Ranavalona III izany.&lt;ref&gt;Adejunmobi, Moradewun (1994). &quot;History and Ideology in Jean-Joseph Rabearivelo's Prose Works&quot;. Canadian Journal of African Studies / Revue Canadienne des Études Africaines. 28 (2): 219–235. doi:10.2307/485716. ISSN 0008-3968. JSTOR 485716.&lt;/ref&gt;


== Jereo koa ==

* [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810)
* [[Radama I]] (1810-1828)
* [[Ranavalona I]] (1828-1861)
* [[Radama II]] (1861-1863)
* [[Rasoherina]] (1863-1868)
* [[Ranavalona II]] (1868-1883)
* [[Ranavalona III]] (1883-1897)

== Loharano ==
[[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>b02hx329nsj6o9x5r6fupkspefb46l0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onilahy (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1136535</id>
      <parentid>1117995</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="32yf2xdibevvukgpibgyr3gugiffrjp" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|346x346px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo rano anompo azy tondrahana, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette]][[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>32yf2xdibevvukgpibgyr3gugiffrjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136536</id>
      <parentid>1136535</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namindra sary</comment>
      <origin>1136536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="tgtf8eux2yb2o7j5qdzdyt4evehxbx5" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]
I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo rano anompo azy tondrahana, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>tgtf8eux2yb2o7j5qdzdyt4evehxbx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betsiboka (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279024</id>
    <revision>
      <id>1136532</id>
      <parentid>1085336</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1032" sha1="hobc6eeam8gmv0xasmmqor0k19qa0jr" xml:space="preserve">[[Sary:Betsiboka.jpg|vignette|365x365px|Ny ony Betsiboka]]I '''Betsiboka''' dia ony any amin' ny tapany avaratr' i [[Madagasikara]], mivarina any amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] any [[Mahajanga]] ao amin' ny vavaranon' i Bombetoka. Misongadina izy noho ny lokondranony mena, vokatry ny fiangonanan' ny potika vatolampy miloko mena voasary.[[Sary:Madagascar rivers.svg|vignette|Ny toerana misy ny ony Betsibka eto [[Madagasikara]]|ankavia]]Misy fitrangana [[fikao-tany]] tsikaritra any amin' ny faritra avaratra-andrefana amin' i Madagasikara, vokatry ny fanapahana ny hazo any an' ala hahampitomboana ny tany fambolena sy ho an' ny fiompiana nadritra ny 50 taona lasa. Ny ony Betsiboka dia azon' ny sambo mahazaka hatramin' ny 20 taonina andehanana hatrany [[Ambato-Boeny]].
[[Sary:BetsibokaBridge RN4.JPG|vignette|Tetezan' i Betsiboka eo amin' ny lalam-pirenena faha-4]]
== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Boeny]]</text>
      <sha1>hobc6eeam8gmv0xasmmqor0k19qa0jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Androranga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279033</id>
    <revision>
      <id>1136529</id>
      <parentid>1064006</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="1rq5p1uzv4kopdlclylysi81taa63yj" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka-Bemarivo.png|vignette]]
I '''Androranga''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] mivarina miantsinanana ao amin' ny [[faritra Sava]], izay mivarina ao amin' ny onin' i [[Bemarivo]]. Ny onin' i Bemarivo no mamaritra ny tanin' ny [[Betsimisaraka]] avy ao avaratra. Ny ampahany amin'ny rano avy amin' ny valan-javaboarin' i Marojejy dia mivarina ao amin' i Androranga.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Sava]]</text>
      <sha1>1rq5p1uzv4kopdlclylysi81taa63yj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Besokatra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279037</id>
    <revision>
      <id>1136530</id>
      <parentid>1081164</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="j391mk5grb3whkizs4gdinr0w78rz1t" xml:space="preserve">[[Sary:Mahavanona (Diana)-riviere Besokatra.jpg|vignette|I '''Besokatra''' ao akaikin'i Mahavanona]]
I '''Besokatra''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana]], izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao akainin' i [[Joffreville]] ao amin' ny valan-javaboarin' ny tendrombohitra Ambra, ao amin' ny tangorom-bohitra Ambohitra no misy ny loharanony. Ao akaikin' i [[Mahavanona]] izy dia mifanapaka amin' ny [[lalam-pirenena faha-6]].
[[Sary:Rijeke-Masiva-Ambre.png|vignette|255x255px]]

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara|Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{Renirano malagasy}}
{{Commonscat|Besokatra River}}
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>j391mk5grb3whkizs4gdinr0w78rz1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136531</id>
      <parentid>1136530</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="3egq7zl329d3xnoqyc57531cuphdqj7" xml:space="preserve">[[Sary:Mahavanona (Diana)-riviere Besokatra.jpg|vignette|I '''Besokatra''' ao akaikin'i Mahavanona|315x315px]]
I '''Besokatra''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana]], izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]].
[[Sary:Rijeke-Masiva-Ambre.png|vignette|255x255px|ankavia]]Ao akainin' i [[Joffreville]] ao amin' ny valan-javaboarin' ny tendrombohitra Ambra, ao amin' ny tangorom-bohitra Ambohitra no misy ny loharanony. Ao akaikin' i [[Mahavanona]] izy dia mifanapaka amin' ny [[lalam-pirenena faha-6]].

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara|Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{Renirano malagasy}}
{{Commonscat|Besokatra River}}
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>3egq7zl329d3xnoqyc57531cuphdqj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saharenana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279086</id>
    <revision>
      <id>1136537</id>
      <parentid>1129435</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="o7i2tm50yg9qrjlvz3sj9lfhd7fz53m" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeke-Masiva-Ambre.png|vignette|Saharenana]]
{{coord|12|39|40|S|49|33|20|E|}}
[[File:Antananandrenitelo (Diana) - Riviere Saharenana.jpg|thumb|left|Saharenana, akaikin' [[Antananandrenitelo]]]]
I '''Saharenana''' dia onin' i [[Madagasikara]] mivarina any atsinanana any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] ao amin' ny [[faritra Diana]]. Manapaka azy ny lalam-pirenena faha-6 eo akaikin' Antananandrenitelo. Ao akaikin' i [[Joffreville]] ao amin' ny [[tangorom-bohitra]] Ambohitra no misy ireo loharanony.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>o7i2tm50yg9qrjlvz3sj9lfhd7fz53m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakaleona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279087</id>
    <revision>
      <id>1136539</id>
      <parentid>1067139</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="np7apuhscw2ga8wf2lfrz1pc76yfam2" xml:space="preserve">[[Sary:Madagascar rivers.svg|vignette|Sakaleona]]
[[Sary:Sakaleona.jpg|vignette|ankavia|Sakaleona]]
I '''Sakaleona''' dia onin'i [[Madagasikara]] mamakivaly ny [[faritra Amoron'i Mania]] sy ny [[faritra Vatovavy]], ary mivarina any atsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], ao akaikin'i [[Nosy Varika]]. Any afovoan-taniny no miy ny loharanony.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}

[[:Sokajy:Reniranon'i Faritra Amoron'i Mania]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Vatovavy]]</text>
      <sha1>np7apuhscw2ga8wf2lfrz1pc76yfam2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsiribihina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279093</id>
    <revision>
      <id>1136543</id>
      <parentid>1064912</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="964" sha1="nfvkdz5a7ammg1q6k7d8kqltzyyu15h" xml:space="preserve">[[Sary:Tsiribihina River.jpg|vignette|360x360px|Ny ony Tsiribihina]]
[[Sary:Rijeke madagaskara.svg|vignette|Ny ony lehibe eto Madagasikara]]
I '''Tsiribihina''' dia onin' i [[Madagasikara]] mivarina any amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] ao amin' ny vinaniny 50 km ao avaratr' i [[Morondava]]. Amin' ny faritra sasany dia mahatratra 1 km ny sakany. Azo itondrana lakana izy hatrany amin' ny vozon' i Bemaraha. Betsaka [[voay]] ity ony ity, ka izany no niavian' io anarany io, izay midika hoe &quot;tsy irobohana&quot;. Ao no ampandroana, isaky ny folo taona, ny sisan-javatra navelan' ireo mpanjaka [[sakalava]] taloha mandritra ny [[fitampoha]]. Mamakivaky an' i [[Bongolava]] sy an' i [[Bemaraha]] izy.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Belo-Tsiribihina|Belon' i Tsiribihina]]
* [[Distrikan' i Belo-Tsiribihina]]
* [[Fitampoha]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Menabe]]</text>
      <sha1>nfvkdz5a7ammg1q6k7d8kqltzyyu15h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manambovo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279096</id>
    <revision>
      <id>1136526</id>
      <parentid>1125231</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="ccdulh8aj0fqrl7msfs24tmgn9s0y0d" xml:space="preserve">[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|358x358px]]
I '''Manambovo''' dia onin' i [[Madagasikara]] any amin' ny [[faritra Androy]], mandalo ny [[distrikan' i Tsiombe]], manompo azy ny renirano Jafary, Ifanoroky, Behara ary Sahamasy, ary mivarina any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] amin' ny farany.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Faritra Androy]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ccdulh8aj0fqrl7msfs24tmgn9s0y0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandratsio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279100</id>
    <revision>
      <id>1136542</id>
      <parentid>1063991</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="357" sha1="ep4dptxio33q1da81ndvbvugqcy96u1" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka maningori.png|vignette|374x374px]]
I '''Sandratsio''' dia reniranon' i [[Madagasikara]], ny lehibe indrindra amin' ireo renirano manompo ny ony [[Maningory]] (ony mivarina any atsinanana ao amin'ny [[Ranomasimbe Indiana]]).

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ep4dptxio33q1da81ndvbvugqcy96u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ihosy (renirano)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279108</id>
    <revision>
      <id>1136533</id>
      <parentid>1063905</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="mft9slo2de329c84dk9mouhwqu36tp7" xml:space="preserve">[[Sary:Madagascar74.090.jpg|vignette|367x367px]]
'''Ihosy''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[Faritanin'i Fianarantsoa|faritanin' i Fianarantsoa]] ao afovoan-tany. Mikoriana avy any amin' ireo tendrombohitr' i Bekisopa izy ka mamakivaky ny tanànan' [[Ihosy]]. Ny reniranon' Ihosy no iandohan'ny ony [[Mangoky]] izay mivarina any amin' ny [[Lakandranon'i Môzambika|Lakandranon' i Môzambika]].

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Ihorombe]]</text>
      <sha1>mft9slo2de329c84dk9mouhwqu36tp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andranotsimisiamalona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279111</id>
    <revision>
      <id>1136528</id>
      <parentid>1073628</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="hsvdg11kh49c3qw23qqpqodw2vxlrqg" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeke-Masiva-Ambre.png|vignette]]
I '''Andranotsimisiamalona''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra. Ao amin' ny tangorom-bohitra Ambohitra no ipoiran' ny loharanony. Manompo an' i [[Saharenana]] izy ary mivarina ao rehefa tandrify an' Antananandrenitelo.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Sava]]</text>
      <sha1>hsvdg11kh49c3qw23qqpqodw2vxlrqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sahatandra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279120</id>
    <revision>
      <id>1136538</id>
      <parentid>1063952</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="5154a2fb9o6kfpp211gfsnjald6uqhl" xml:space="preserve">I '''Sahatandra''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] izay mamakivaky an' [[Andasibe]] sy [[Moramanga]] ao amin' ny [[faritra Alaotra-Mangoro]], sady mamakivaky koa ny [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia|valan-javaboarin' Andasibe-Mantadia]] ka hatrany [[Mahambo]] ([[faritra Analanjirofo]]).

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>5154a2fb9o6kfpp211gfsnjald6uqhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandrananta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279121</id>
    <revision>
      <id>1136541</id>
      <parentid>1071774</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="558" sha1="14cfcv2koz4xiyvyqyy22yt1hlziclw" xml:space="preserve">
[[Sary:Sandrananta Ambolomadinika.jpg|thumb|Sandrananta à [[Ambolomadinika]]|342x342px]]
I '''Sandrananta''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] any amin' ny morontsiraka atsinanana. Ao amin' ny renirano [[Matitanana]] ao akaikin' [[Andemaka]] ao amin' ny [[faritra Fitovinany]] no misy ny vinaniny. Ny tapany ambany amin' io renirano io dia atao hoe [[Ambahive]].

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Sandrananta River}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Fitovinany]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>14cfcv2koz4xiyvyqyy22yt1hlziclw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakeny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279128</id>
    <revision>
      <id>1136540</id>
      <parentid>1126455</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="14004gkx06w82o998yoko3off7xuqea" xml:space="preserve">[[File:Carte Sakay.svg|thumb|Sakeny|351x351px]]
{{coord|-19.8138|45.4598}}
I '''Sakeny''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[Distrikan'i Morondava|distrikan' i Morondava]]. Ireto ny rano manompo azy: Manampanoha sy Lohazy ary Manambolo.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Menabe]]</text>
      <sha1>14004gkx06w82o998yoko3off7xuqea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lakandranon' ny Pangalana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281217</id>
    <revision>
      <id>1136534</id>
      <parentid>1078285</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6186" sha1="146wvd6pfjbs8ga2d7qe2lu9g6fzc8j" xml:space="preserve">[[Sary:Canal des Pangalanes - Nosy Varika - Mahanoro (4).jpg|vignette|367x367px|Ny Lakandranon' ny Pangalana, eo anelabelane' i [[Nosy-Varika|Nosy Varika]] sy i   [[Mahanoro]].]]
Ny '''Lakandranon' ny Pangalana''' dia lakandrano eto [[Madagasikara]] namboarina tamin' ny  taonjato faha-20. Mirefy 654 km&lt;ref&gt;[https://lexpress.mg/31/08/2021/amenagement-fluvial-le-canal-des-pangalanes-desormais-circulable/ Le Canal des Pangales circulable]&lt;/ref&gt; eo ho eo ny halavany, mampitohy an' i [[Farafangana]] amin' i [[Toamasina]].

== Fanamboarana ny Lakandranon' i Pangalana ==

=== Ny fiandohan' ny fanamboarana ny lakandrano ===
Ny ilany atsinanan' i [[Madagasikara]] dia tondrahan' ny [[ony]] sy [[renirano]] maro. Midina avy eny an-tendrombohitra ireo renirano sy ony ireo dia mamorona [[farihy]] sy [[dobo]] tsy tambo isaina. Nanakana ny fanamboarana lalana ireo lalan-drano ireo. Mampidi-doza ny morontsiraka ka sarotra ny fifamoivoizana.

=== Ny asa nandritra ny fanjanahantany ===
Nandritra ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]], ny jeneraly frantsay [[Joseph Gallieni]] dia nanangana tetikasa fanamboarana lakandrano manamorona ny morontsiraka atsinanana mba hampiharana tsara kokoa ny fanaraha-maso ara-pitantanana sy ara-miaramila ny faritra. Nanomboka tamin' ny taona 1896 ny asa fanamboarana lalan-drano &lt;abbr&gt;mirefy&lt;/abbr&gt; 665&amp;nbsp;&lt;abbr&gt;km&lt;/abbr&gt; eo anelanelan' ny farihy sy farihy madinika ary renirano, manomboka any [[Foulpointe]] (na Mahavelona) ka hatrany [[Farafangana]]. Mba hanatanterahana izany dia niantehitra tamin' ny [[asa an-tery vozona]] nata amin' ny teratany malagasy i Gallieni, izay nanery ny mponina an-toerana hiasa. Olona telonjato no nangady tsy an-kijanona ilay lakandrano tao anatin' ny toe-javatra mahatsiravina. Notokanana tamin' ny taona 1904 ny ampahany voalohany teo anelanelan' i [[Brickaville]] sy [[Toamasina]], ary niitatra hatrany [[Vatomandry]] izany tamin' ny taona 1915, alohan' ny hamitana azy any Farafangana tamin' ny taona 1949.

Ny fanamboarana azy dia nahafahana namaha ny olana amin' ny fifamoizana matetika tojo ny mpivarotra sy ny tafika an-dranomasina any amin' ny morontsiraka atsinanan' ny Nosy: tena nampidi-doza tokoa ny fitaterana entana amin' ny toerana mifanakaiky noho ny fisian' ny [[haran-driaka]] sy ny onja mahery ary ny onjan-dranomasina nateraky ny fihaonan' ny [[Ranomasimbe Indianina]] sy ny [[Afrika|Kôntinanta Afrikanina]]. Amin' ity toerana ity dia betsaka ny sisam-paharavan-tsambo sy ny [[antsantsa]] ka mampidi-doza ny milomano manamorona ny morontsiraka atsimo-atsinanana, izay antsoina hoe &quot;morontsiraky ny rivodoza&quot;.

Tamin' ny alalan' ny [[heniheny]] miolakolaka maro no nanomezan' ilay lakandrano lalana ahazoana mitatitra haingana ny entam-barotra, izay niteraka fanorenana tanàna maro teo amorony.

Taorian' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]] dia tsy nitohy ny fikojakojana azy ary nirodana tsy tapaka ny lakandrano izay nohadiana tamin' ny fasika. Vetivety dia nanirian' ny [[voahirana]] lehibe sy ny [[tsikafonkafombazaha]] ilay lakandrano, ka nanarona ny ampahany ary nanasarotra ny fandrosoan' ny sambo. Hadino nandritra ny 20 taona izy io, ka nilaozana ny tetezana sy ny lalamby teo aminy.

== Ny lakandrano ankehitriny ==
[[Sary:Canal des Pangalanes - Mananjary - Nosy Varika (1).jpg|vignette|Ny Lakandrano Pangalana mampitohy an' i Mananjary sy i [[Nosy Varika]].]]
Nanomboka tamin' ny taona 1960 sy ny fiafaran' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]] dia niezaka nitahiry ny ampahany tamin'  ny zavatra namboarin' ny mpanjanaka frantsay i [[Madagasikara]], dia ireo mpanjanaka izay efa 60 taona teto an-toerana sy nanao [[lalana]], [[tanàna]], [[tetezana]], ary iray amin' ireo asa tsara indrindra ny Lakandranon' ny Pangalana.
[[Sary:Mananjary - collapsed bridge.jpg|vignette|Tetezana simba eo amin' ny lakandrano any [[Mananjary]], izay simba noho ny [[rivodoza]]. Nisy tetezana [[volotsangana]] natao teo ambaniny, izay esorina mba hahafahn' ny sambo nandalo rehefa nandoa sarany.]]
Tamin' ny faran' ny taona 1980, ity asa ity dia nahazo vahana be. Nanao asa ny fitondram-panjakana malagasy amin' ny fampandehanana indray ny lakandrano, manomboka amin' ny fiantsonana an-dranomamy ao [[Toamasina]] ka hatrany [[Mananjary]], 420&amp;nbsp;km bebe kokoa any atsimo. Raha tsy afaka mampiasa an' io ny sambo ankehitriny noho ny fiovavan' ny halaliny (vokatry ny fihaonan'ny ony maro feno [[fasika]] izay mampiakatra ny fanambaniny amin' ny toerana sasany alohan' ny hivarin' izy ireo any an-dranomasina), dia mahasoa ny [[lakana]] sy ny sambo kely hafa mitondra ny entam-barotra (harona voatenona, vokatra avy amin' ny zaridaina, [[fary]], [[Kafe (maniry)|kafe]], [[jirofo]], [[Dipoavatra (voany)|dipoavatra]]) eo anelanelan' ny tanàna, indraindray amin' ny sambo kely tsotra toy ny lakana tsy misy fanary, vatan-kazo nolavahana ary vpizina amin' ny fivoy, na [[zahatra]] volotsangana, voizina amin' ny tehina lava.

Ny tapany avaratra amin' ilay lakandrano no tena izoran' ny lakana mitondra mpandeha sy entam-barotra mankany amin' ny seranan-tsambon' i Toamasina, tsy dia be loatra kosa ny amin' ny tapany atsimo. Izy io dia ahitana lakandrano kely mifandimby mampitohy [[farihy]] maro misy zava-maniry be dia be (Ampitabe, Akanin' ny Nofy) izay anirian' ny zavamaniry filamatr' i Madagasikara, dia ny [[ravinala]]. Eny amoron' ny lakandrano dia misy tanàna maro mitokantokana, ahitana trano bongo nentim-paharazana. Ny ankamaroan' ny mponina ao dia velona noho ny lakandrano, amin' ny fivarotana [[trondro]] sy amin' ny asa tanana amin' ireo sambo mandalo. Ny mpitondra sambo no mampifandray ireo vondrom-piarahamonina samihafa ireo sy ny tanàn-dehibe, miantoka ny fanaterana entana sy vatsy ho an' ny mponina, mitondra ny hafatra am-bava tamin' ny fandalovany teo aloha. indraindray herinandro maromaro mialoha.[[Sary:Pangalanes - 10.jpg|vignette|253x253px|Mpitonda lakana eny amin' ny Lakandranon' ny Pangalana]]

Tamin' ny volana Septambra 2019 anefa dia efa nisy ny fandavahana ny lakandrano tamin' ny alalan' ny masoivohon' ny Agence Portuaire Maritime et Fluviale.

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>146wvd6pfjbs8ga2d7qe2lu9g6fzc8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Voambolan' ny jeôgrafia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281246</id>
    <revision>
      <id>1136564</id>
      <parentid>1117835</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1136564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24849" sha1="87qf3lf085rqosjygr7542cnw3ooumk" xml:space="preserve">Ity '''voambolan' ny jeôgrafia''' ity dia lisitry ny famaritana ny teny sy hevitra ampiasaina amin' ny [[jeôgrafia]] sy amin' ny sehatra mifandraika amin' izany, izay mamaritra sy mametra ny refy ara-jeôgrafia, ny toerana ara-jeôgrafia, ny endri-javatra [[Tôpôgrafia|tôpôgrafika]], ny [[loharanon-karena voajanahary]], ary ny fanangonana sy ny famakafakana ary ny fijerena ny angona ara-jeôgrafia.

== Lisitra ==

=== A ===
* [[Adijady (zana-pehintany)|Adijady]]: anisan' ny fehintany dimy aseho amin' ny sarintany. Ny [[Laharam-pehintany|laharam-pehintaniny]] dia 23° 26′ 22″ S amin' ny [[ila-bolantany]] atsimo izay manakaiky indrindra ny [[Fehibe|fehiben-tany]] izany
* [[Afotroa]]: fahavakisan' ny sosona ambony amin' ny [[planeta]] iray, toy ny [[Tany]], izay mamela [[vainga]] sy [[ranoka]] mafana, [[lavenona]] ary [[etona]] hivoaka avy amin' ny toerana misy azy any ambany.
* [[Aka]]: fisintonan' ny [[ranomasina]] ka mahatonga azy ho marivo kokoa (mifanohitra amin' ny [[Famonta sy aka|famonta]]) .
* [[Akora tampom-pana]]: sosona madity sy mangotraka ao anatin' ny [[bolantany]], izay mivaingana ho vato rehefa mivoaka ety ivelany, ny [[magma]] izany.

*[[Ala]]: toerana be [[hazo]] maniry.
* [[Ala mikitroka]]: [[ala]] matevina ahitana karazan-kazo maro.
* [[Alizay]]: tsio-rivotra tsy tapaka avy any amin' ny faritra anelanelan’ ny [[zana-pehintany]] (eo anelanelan' ny 23°27 avaratra sy 23°27 atsimo), mitsoka tsy tapaka avy any atsinanana mankany andrefana avy amin' ny tsindry (avo) ambanin-jana-pehintany ka mankany amin' ny tsindry (iva) am-pehintany.
* [[Alo]]: lohasaha kely ambony toerana.
* [[Ambanivohitra]]: faritra ivelan' ny [[tanàn-dehibe]].
* [[Ambanivolo]]: [[ambanivohitra]].
* [[Anadrea]]: ny mankany amin' ny [[loharano]] avy eo amin' ny toerana iray.

* [[Anàva]]: any amin' ny alehan' ny rano.
* Andilana: [[andilan-tany]]
*[[Andilan-dranomasina]]: sampan-d[[ranomasina]] lavalava somary teritery eo anelanelan' ny [[morontsiraka]] roa izay manamorona azy, ka mampifandray ranomasina roa. Ny [[andilan-tany]] no mifanohitra aminy.
*[[Andilan-tany]]: tany lavalava teritery eo anelanelan' ny [[ranomasina]] na [[helodrano]] na [[hoala]] roa, izay mampifandray tany roa bebe velarana kokoa. Mifanohitra amin' ny andilan-tany ny [[andilan-dranomasina]]. Ohatra amin' izany ny [[Andilan-tanin' i Panamà]].
* [[Angon-dilatra]]:
* [[Anira]]: Ny mankany amin' ny loharano avy eo amin' ny toerana iray.
* [[Ankadilanana]]: toerana iva sady tery, anelanelan' ny [[havoana]] na [[tendrombohitra]] roa, mampitohy azy roa ireo.
* [[Ankoriandranovelona]]: fitambaran' ny [[rano mandeha]] ([[renirano]], [[ony]], ...) na tsy mandeha ([[farihy]], [[kamory]], ...) eo amin' ny faritra iray.

* [[Antsanga]]: fitambaran' ny [[fotaka]], [[fasika]], [[tany ditra]], poti-bato, vato kely ary fako entin' ny rano ([[ony]], [[renirano]], sns) ka apetrany amin' ny toerana iray. Amin' ny ankapobeny ny antsanga dia hita amin' ny toerana mampihena tampoka ny hafainganam-pandehan' ny korian-drano, ka mahatonga io rano io tsy hahazaka intsony ny zavatra nentiny hanaraka azy.
* [[Ararano]]: 
* [[Asara (fizaran-taona)|Asara]]:
* [[Asorotany (zana-pehintany)|Asorotany]]: iray amin' ireo [[faribolana]] dimy mirazotra manan-danja indrindra eo amin' ny sarin' ny [[bolantany]]: ilay faribolana eo amin' ny 23° 26' 12.555&quot; ao amin' ny [[ila-bolantany]] avaratra izay manakaiky indrindra ny [[Fehibe|fehiben-tany]] izany. Eo amin' io [[zana-pehintany]] Asorotany io no ahitana amin' ny faritra avaratra indrindra amin' ny ila-bolantany avaratra ny [[masoandro]] eo an-tampon-doha, amin' ny fotoana mahalava indrindra ny andro mitaha amin' ny alina.
* [[Asotry]]: [[fizaràn-taona]] amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]], izay sady maina no mangatsiaka, mahafaoka ny [[fararano]] sy ny [[ririnina]] amin' ny [[Antemoro]], fa ny ririnina ihany amin' ny [[Antesaka]] sy ny [[Bara]].
* [[Ava]]: toerana idinan' ny rano mikoriana avy any ambony ([[irà]] na erà).
* [[Avaratazy]]:
* [[Azimota]]:

=== B ===
* [[Baibo]] na [[baiboho]]: tany lemaka fasehina sy lonaka amoron-drano, izay matetika voasaron' ny rano amin' ny fahavaratra.
* [[Bangoa]]:
* [[Bolandranoka]]: fitambaran' ny rano eto ambonin' ny tany.
* [[Bolantany]]: ny [[Tany]] amin' ny maha [[planeta]] azy sy amin' ny fiheverana ny endriny toa [[bola]].
* [[Bongom-pasika]] na [[dongom-pasika]]: vangongom-pasika miendrika [[havoana]].

=== D ===
* [[Deboka]]: faritra amin' ny [[vohon' ny tany]] izay ambany kokoa raha mitaha amin' ny faritra manodidina sy manakatona azy izay misolampy midina mankany aminy. Mety misy [[farihy]] na mando lava ny deboka raha misy lafika tsy tantera-drano loatra. Ny [[Ranomasina Maty]], izay any amin' ny 400 m ambanin' ny haambon' ny ranomasina no deboka iva indrindra eto an-tany.
* [[Dengin-driaka]]: hantsana lalina anaty ranomasina.
* [[Dilatra]]: nofon-tany nentin' ny renirano na ny riaka ka mandry sy manarona ary mahalonaka ny tany. 
* [[Dongom-pasika]] na [[bongom-pasika]]: vangongom-pasika miendrika [[havoana]].

=== E ===
* [[Ekinôksa]]: fotoana mampitovy ny faharetan' ny andro sy ny [[Alina (fotoana)|alina]] manetarn-tany.
* [[Ekliptika]]: lalana arahin' ny [[Tany]] raha mihodidina amin' ny [[Masoandro]] izy.
* [[Ekoatera]] na [[fehibe]]: tsipika tsy hita maso nefa heverina ho manodidina ny [[bolantany]] eo afovoany ka manasaka azy tsara ho [[ila-bolantany]] atsimo sy avaratra, mitovy elanelana amin' ny [[tendron-tany]] atsimo sy avaratra.

=== F ===
* [[Fahavaratra]]: [[fizaràn-taona]] mifanandrify amin' ny vanim-potoana filatsahan' ny [[orana]] sy famokarana vokatra sy fambolena. Fizaràn-taona faharoa izy amin' ireo faritra misy fizaran-taona efatra, ka ny [[lohataona]] no eo alohany fa ny [[fararano]] no mandimby azy. Lava kokoa noho ny [[Alina (fotoana)|alina]] ny andro. Mafanafana sady be orana kokoa ny fahavaratra raha mitaha amin' ny fizaran-taona hafa.
* [[Famohijery]]: fitaovana andinihana ny sarintany eny amin' ny fiaramanidina ka ahitana ny zavatra jerena amin' ny endrika mivohitra.
* [[Fampana]] na [[hadin-driaka]]: tevana vokatry ny [[riaka]] sy ny fikoan-tany eny amin' ny tehezan-tendrombohitra.
* [[Fangi-bolantany]]: 
* [[Fararano]]: [[fizaràn-taona]] manaraka ny [[fahavaratra]]. Efa manomboka mihena ny [[orana]] amin' io. Amin' ny faritra misy fizaràn-taona efatra dia izy no fahatelo, manarakaraka ny [[fahavaratra]] sady dimbiasan' ny [[ririnina]]. Mihamena na manomboka mihintsana na mihamaina ny ravin-kazo na ny ahitra sasany. Mihafohy ny andro ary mihalava ny [[Alina (fotoana)|alina]]. Mihamihena ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin' ny [[masoandro]].
* [[Faravodilanitra]]: faritry ny lanitra taza-maso, izay toa mikasika amin' ny [[Tany]].
* [[Faribohitra]] na [[vakin-tanàna]]: fizaràn' ny tanàna izay farany kely indrindra ara-pitantanana.
* [[Faribolan-tendrontany]]: [[fehin-tany]] ([[faribolana]]) any amin' ny faritra manodidina sy mahafaoka ny [[tendron-tany]] izay mampisy ny fotoana tsy mampiposaka ny [[masoandro]] amin' ny [[ririnina]] sy tsy mampilentika ny masoandro amin' ny [[fahavaratra]]. Misy roa ny faribolan-tendron-tany, dia ny any amin' ny faritry ny tendron-tany avaratra ([[Faribolana Arktika|faribolan-tendron-tany Arktika]]) sy ny any amin' ny faritry ny tendron-tany atsimo ([[Faribolana Antarktika|faribolan-tendron-tany Antarktika]]). Ny elanelany ara-joro amin' ny tendron-tany dia 23° 26' 10,3&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (tamin' ny volana Janoary 2020).
* [[Farihy]]: velaran-drano be na tsia, misy eny anivon' ny [[kôntinenta]], na anivon' ny [[nosy]], ary matetika avy amina velaran-dranomandry na avy amin' ny [[renirano]] na [[ony]] na avy amin' ny fiakaran' ny rano ambanin' ny tany.
* [[Faritany]]: fitambaran' ny [[tanàna]] na toerana maromaro ao anatin' ny [[firenena]] iray, voatsinjara araka ny toetra ifandraisan' izy ireo, toy ny [[toetrandro]], ny vokatry ny [[Fambolena Tropikaly|fambolena]], ny [[fomban-drazana]] ary ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]].
* [[Fatrana]]: vondron-javamaniry iva, miendrika [[bozaka]] sy [[kirihitra]] madinika, maniry amin' ny toerana tery na midadasika, izay mety makitroka na miparitadritaka, tsy ahitana [[hazo]] maniry firy, amin' ny [[toetany antonony]] hatramin' ny [[toetanin-jana-pehin-tany]] anjakan' ny [[haintany]], mitangorona na mifanelanelana.
* [[Fehibe]]: [[fehintany]] iray, 10 002 km miala amin' ny [[tendrontany]] avaratra na atsimo, manasaraka ny [[ila-bolantany]] avaratra sy ny ila-bolantany atsimo, mitondra ny [[laharam-pehintany]] zerô.
* [[Fehintany]]: [[faribolana]] mirazotra tsy hita maso amin' ny [[fehibe]]&lt;nowiki/&gt;n-tany na amin' ny fehiben' ny [[Fajiry|planeta]] na zavatra miendrika [[Bola (jeômetria)|bola]] hafa eny an-danitra, ka ny teza ihodinan' ny Tany na ny planeta hafa no mamaky ny ivony. 
* [[Fehivorintany]]: fizarazaran' ny bolantany ho faritra dimy lehibe misongadina ara-toetany.
* [[Fehivorintany ivo]]: faritra eo anelanelan' ny [[fehivorintany mangatsiaka]] sy [[fehivorintany mafana]].
* [[Fehivorintany mafana]]: faritra eo anelanelan' ny zana-pehintany [[Trôpikan'ny Adijady|Adijady]] sy ny [[Asorotany (zana-pehintany)|Asorotany]].
* [[Fehivorintany mangatsiaka]]: faritra eo anelanelan' ny tendron-tany avaratra sy ny [[Faribolana Arktika]], na eo anelanelan' ny tendrontany atsimo sy ny [[Faribolana Antarktika]].
* [[Fihilana]]: firehana na fitongilanana fa tsy mahitsy fijoro.
* [[Fileferana]]: 

=== H ===
* [[Haabo]]: 
* [[Haambo]]: refy mijidina miainga amin' ny haabon' ny [[ranomasina]].
* [[Hadilanana]]: toerana iva sady tery, anelanelan' ny [[havoana]] na [[tendrombohitra]] roa, ka toy ny mampitohy azy roa ireo.
* [[Haka]]: 
* Harana:
* [[Haran-driaka|Harandriaka]]: rindrim-bato eny an-dranomasina, izay vangongom-bato anaty na mitovy haavo na mihoatra kely amin' ny [[ranomasina]], na fitambaran' akora sokay vokatry ny fivangongoan' ny zavamananaina an-dranomasina izay fahita indrindra amin' ny ranomasin' ny faritra manodidina ny [[zana-pehintany]]..
* [[Hefaka]]: karazana [[vinanindrano]] eo amin' ny toerana irotsahan' ny [[renirano]] na [[ony]] any anaty [[ranomasina]] na [[farihy]].
* [[Helodrano]]: 
* [[Heniheny]]: velaran-tany mando izay anirian-[[Zavamaniry|javamaniry]] amin' ny ampahany sady misy [[ranovory]] amin' ny ilany na eo afovoany.
* [[Hetrina]]: farihy na dobo taloha fa efa saika ritra nefa tsy ialan-drano.
* [[Hivoka]]: fitambarana [[zavamaniry]] fahita amin' ny faritra manana [[toetany]] mafana ([[Toetanin-jana-pehin-tany|toetanin-janapehin-tany]] sy [[toetanim-pehiben-tany]]) misy [[fizaràn-taona]] maina maharitra sy anjakan' ny [[zavamaniry]] toy ny [[bozaka]], izay ahitana [[hazo]] sy [[hazo madinika]] maniry miparitaka.
* [[Hoala]]: ampahan-d[[ranomasina]] na ampaham-[[Farihy|parihy]] mandroso miditra mankany anaty tany, lehibe kokoa noho ny [[helodrano]].
* [[Hodi-tany]]: 
* [[Honahona]]: velaran-tany misy [[zavamaniry]] amin' ny ampahany sady ahitana [[heniheny]].
* [[Horaka]]:
* [[Horohoron-tany]]: 
* [[Hovana]]:
* [[Hovan-tany]]:
* [[Hovohovo]]:

=== I ===
* [[Ila-bolantany|Ila bolantany]]: antsasaky ny [[bolantany]] araka ny [[fehibe]].
* [[Irà]] na [[erà]]: toerana avo iavian' ny rano amin' ny [[renirano]] (mifanohitra amin' ny [[ava]]).

=== J ===
* [[Jeôgrafia]]: [[siansa]] miompana amin' ny fandinihana momba ny [[Tany]] ary indrindraindrindra momba ireo zava-mitranga ara-pizika, ara-biôlôjia ary momba ny [[olombelona]] izay miseho eo amin' ny bolan-tany.
* [[Jotsotsindry]]: fihenan' ny tsindrin' ny [[soson-drivotra]] ka mety hampiova ny [[toetrandro]]. 

=== K ===
* [[Kamorin-driaka]]:
* [[Kamory]]: rano mihandrona ([[dobo]]) voajanahary toy ny [[farihy]] nefa kely kokoa sy marivo kokoa.
* [[Kaoka]] na [[fikaohan-tany]]: fikikisana miandalana ny nofon-tany ataon' ny [[rivotra]] sy ny [[rano]], ny [[hafanana]] sy ny [[hatsiaka]].
* [[Karaña]]:
* [[Kibolam-ponja]]: 
* [[Klimaksa]]: faritra ahitana zavamaniry miankina betsaka amin' ny vohon-tany sy ny toetany.
* [[Kôntinenta|Kôntinanta]] na [[kôntinenta]]: tany midadasika mitohy hodidinin-d[[ranomasina]] manontolo na amin' ny ampahany izay lehibe lavitra noho ny [[nosy]] sady onenan' ny vahoaka amin' ny firenana maro eto ambonin' ny [[Tany]].
* [[Korian-dranomasina]]: ranomasina miova toerana noho ny hafanany na ny hatsiakany.

=== L ===
* [[Laharam-pehintany]]: [[Fangitra ara-jeografia|fangitra ara-jeôgrafia]] manome ny [[avaratra]] na ny [[atsimo]] eo amin' ny velaran' ny tany. Ny laharam-pehintany faha-0 dia ny [[fehibe]] ary ny laharam-pehintany faha-90 dia ny [[Tendrontany Avaratra]] (raha 90°Avaratra na +90° no voalaza anatin' ilay [[fangitra]]) na [[Tendrontany Atsimo|atsimo]] (raha 90° Atsimo na -90°).
* [[Laharan-jarahasina]]: [[faribolana]] tsy hita maso, manodidina ny [[Tany]] sady mandalo ny [[tendron-tany]] atsimo sy avaratra.
* [[Lalana antenatenany]]: tapany antenatenany amin' ny halavan' ny [[renirano]].
* [[Lalana iava|Lalana iavà]]: tapany ambany amin' ny halavan' ny [[renirano]].
* [[Lalana ira|Lalana irà]]: tapany ambony amin' ny halavan' ny [[renirano]]. 
* [[Lavaka]]: 
* [[Lavam-pehintany]]: 
* [[Lemademaka]]: 
* [[Lemaka]]: tany marin-toerana hatrany, zara raha misy [[lohasaha]], ankandemponana.
* [[Lemaky ny ekliptika]]: 
* [[Lemaky ny fay]]:

* [[Lembalemba]]: endiky ny [[vohon' ny tany]] izay manana [[haambo]] avo kokoa raha mitaha amin' ny faritra manodidinba azy ([[Tany lemaka|lemaka]]) sady midadasika nefa tsy dia mikintoana loatra (tsy tahaka ny [[tendrombohitra]]).
* [[Lohalo]]: [[Lohasaha]] eny antehezan-tendrombohitra.
* [[Lohataona]]: [[fizaràn-taona]] voalohany amin' ny taona. Amin' ny faritra misy fizaràn-taona efatra dia mandimby ny [[ririnina]] izy sady dimbiasan' ny [[fahavaratra]]. Amin' ny lohataona no manomboka mitsiry ravina ny [[zavamaniry]] nihintsan-dravina nandritra ny ririnina. Mitombo ny halavan' ny andro ary mihena ny an' ny [[Alina (fotoana)|alina]]. Betsaka ny [[hazavana]] sady mihamafana ny andro nefa tsy mbola misy na betsaka ny [[orana]].

=== M ===
* [[Magma]]: akora voajanahary mitsiranoka niforonan' ny [[vato]] rehetra, hita ao ambanin' ny tany na ao amin' ny [[planeta]] terestrialy hafa sy satelita voajanahary sasany.
* [[Main-tany]]: ilazana ny [[Fizaràn-taona|fizaran-taona]] tsy misy orana.
* [[Mason' ony]]: ny lalan' ny ony.
* [[Mason-drano]]: lalan' ny renirano.
* [[Matsabory]]: 
* [[Mirahilana]]: 

* [[Morontsiraka]]: tany mifanila amin' ny faritry ny [[ranomasina]] na faritry ny [[ranomasimbe]]. Ny famerana ny sakan' ny morontsiraka iray mankany anaty tany dia miankina amin' ny lalàm-panjakana mifehy azy na miankina amin' ny fahefana ara-tsiansa, noho ny antony ara-pôlitika na ara-piarahamonina na ara-toekarena.

=== N ===
* [[Nofon-tanim-bolokano]]: 
* [[Nofon-tany]]: fifangaroan' ny [[zavatra]] ôrganika (avy amin' ny zavamananaina), [[mineraly]], [[etona]], [[ranon-javatra]] ary zavamananaina miara-mihazona ny aina eto amin' ny tany, izay manana anjara asa efatra: fitaovana ahafahan' ny zavamaniry mitombo, fitaovana fitehirizan-drano, famatsiana ary fanadiovana, ny fanovana ny [[Soson-drivotra|atmôsfera]] eto an-tany, ary toeram-ponenan' ny zavamananaina.
* [[Nosy]]: tany kely na antonontonony hodidinin-d[[rano]] tanteraka, mety ho [[ranomasina]] na [[farihy]] na rano mandeha io rano manodidina azy io ary mety maharitra ny fisian' ilay rano manodidina na tsia.

=== O ===
* [[Ony]]: [[korian-drano]] mivarina any an-d[[ranomasina]].
* [[Ôseana]]: [[Ranomasimbe]].

=== P ===
* [[Plaky ekoatôrialy]]:

=== R ===
* [[Ranomare]]: 
* [[Ranomasimbe]]: velara-ndrano masira lehibe dia lehibe sady lalina dia lalina, eo anelanelan' ny [[kôntinenta]] roa na maromaro. Misy dimy ny ranomasimbe eto an-Tany, dia ny [[Ranomasimbe Arktika]], ny ny [[Ranomasimbe Atlantika]], ny [[Ranomasimbe Antarktika]], ny [[Ranomasimbe Indianina]], ary ny [[Ranomasimbe Pasifika]].
* [[Ranomasina]]: velaran-drano midadasika, manodidina [[kôntinenta]] amin' ny ankapobeny, ary mahasarona faritra lehibe dia lehibe amin' ny velaran' ny tany manontolo, ampahan' ny [[ranomasimbe]] mikasika amin' ny [[morontsiraka]].

* [[Ranta]]: 
* [[Refim-pitosahana]]:

* [[Renirano]]: [[lakandrano]] voajanahary nohadian' ny [[ranomamy]],  mipoitra avy amin' ny [[loharano]] ary manary  ny ranony ao amin' ny [[vavarano]] na amin' ny hefaka any amin' ny [[ranomasina]] na [[farihy]] na [[ony]].
* [[Renivohitra]]: [[tanàna]] manan-danja indrindra, ara-pôlitika na ara-kolontsaina na ara-toekarena na ara-tsôsialy, eo amin' ny [[firenena]], ny [[fanjakana]], ny [[faritany]], ny [[Faritra (ara-pitantanana)|faritra]], [[kaominina]], sns.
* [[Riakasia]]: velaran-drano tsy lalina, saika mifandray amin' ny [[ranomasina]] raha tsy nisy [[andilan-tany]] na [[fasika]] manelanelana azy roa.
* [[Riambe]]: rano mianjera avy amin'ny toerana avo, ngeza kokoa noho ny [[riana]] mahazatra.
* [[Riana]]: rano mianjera avy amin' ny toerana avo, izay matetika avy amin' ny fidinana tampoky ny lalan' ny renirano, ka noho ny rano mianjera mafy, dia matetika mandroatra be ary maneno mafy.
* [[Ririnina]]: [[fizaràn-taona]] manaraka ny [[fararano]], izay vanim-potoana mangatsiaka, maha fohy ny andro sy maha lava ny alina, maha rako-d[[rahona]] matetika ny lanitra ka tsy maha ampy ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin' ny [[masoandro]].
* [[Rivodoza]]: rivo-mahery miforona eny amin' ny [[habakabaka]] sy ny [[ranomasina]] toy ny [[tadio]], mitambatra ary rehefa izany dia miakatra an-tanety ary mihahery, ka mitondra rivotra mahatratra hatramin' ny 200 km/ora na mihoatra ary manimba zavatra betsaka.

* [[Roranga]]: velaran-tany misy vilona ([[hivoka]]) sy hazo madinika mahalana firaofan' ny biby.

=== S ===
* Saha: 

* [[Saikinosy]]: tany saika hodidinin-dranomasina nefa misy tapany mampitambatra azy amin' ny tany lehibe, ka tsy mitovy amin' ny [[nosy]] izay voahodidina rano avokoa ny sisiny. Tsy mitovy habe ny saikanosy satria ao ireo ngeza ary ao ireo kelikely. Ny [[saikanosy madinika]] dia mitovitovy amin' ny nosy madinika.
* [[Sakelidrano]]: [[korian-drano]] madinika kokoa (renirano, ...) mivarina any amin' ny [[renirano]] na any amin' ny [[ony]].
* [[Sarintany]]:
* [[Sarintany fizika]]:
* Sarintany fototra:
* [[Sarintany mampiseho soradrefintany]]:

* [[Sarontendro]]: faritra boribory eo amin' ny tendro farany avaratra na atsimo amin' ny bolantany.
* [[Satalonaka]]:

* [[Savoka]]: faritra anirian-javamaniry anjakan' ny karazana iray, izay miseho aorian' ny faharinganan' ny ala voalohany, matetika aorian' ny fambolena vary an-tanety.

* [[Soridrano]]: 
* [[Soritra mirafana]]:
* [[Soritra mirahale]]:
* [[Soson-drivotra]]: sosona eo ambonin' ny vohon' ny [[fajiry]] (na planeta) iray, izay mety ho soson' etona (toy ny [[soson-drivotry ny tany]] sy ny soson-drivotry sy ankamaroan' ireo fajiry fantatra) na [[rio]] (na [[plasma]]).

=== T ===
* Tanàna:

* [[Tanàn-dehibe]]: velaran-tany voafaritra onenan' olona maro, misy lalana, [[trano]] maro, kianja malalaka, raharaham-barotra, [[indostria]], toeram-pianarana, sehatra fanaovana [[pôlitika]], ivontoerana momba ny [[kolontsaina]]... 

* [[Tandavan-tendrombohitra]]: endriky ny [[vohon' ny tany]] izay itambaran' ny [[tendrombohitra]] maro mifampitohy mitomandavana.
* [[Tanety]]:
* [[Tangorom-bohitra]]: fitambarana [[tendrombohitra]] mitangorona mitohy izay manaraka tsipiky ny tampona, ka mifanohitra amin' ny [[tandavan-tendrombohitra]]. Mety hikambana amin' ny tandavan-tendrombohitra iray ny tangoron-tendrombohitra, toa an' i Alpa izay mamondrona tangorom-bohitra manodidina ny zato (ny tangorom-bohitr' i Mont Blanc sy ny hafa).

* [[Tanibe]]: [[kôntinenta]]

* [[Tanjona (jeôgrafia)|Tanjona]]: tany mandroso any anaty [[ranomasina]] nefa tsy mahaforona [[Saikanosy|saikinosy]].

* [[Tany]] (soratana manomboka amin' ny [[Sora-baventy|sorabaventy]] T amin' ny ankapobeny): ity [[planeta]] onenan' ny [[olombelona]] ity, izay fahatelo raha ny elanelany amin' ny [[Masoandro]] no heverina, ary izy irery ankehitriny no fantatra fa onenan-java-miaina eo amboniny.
* [[Tany lemaka]]: velaran-tany midadasika tsy ahitana fikitoantoanan' ny vohon-tany na dia mety misy somary milempona kely sy mivohitra kely amin' ny faritra sasany, sady saika marindrano, tsy dia avo raha ampitahaina amin' ny [[ranomasina]] (tsy mitovy amin' ny [[lembalemba]] izay hita amin' ny faritra avo kokoa).
* [[Tektônika]]: fiovaovan' ny endriky ny vohon-tany vokatry ny hetsiky ny nofontany.

* [[Tendrombohitra]]: endriky ny [[vohon' ny tany]] izay mivohitra avo, lehibe noho ny [[havoana]].
* [[Tendron-tany]]: teboka roa, atsimo indrindra sy avaratra indrindra amin' ny [[bolantany]], tendron' ilay teza tsy hita maso mipaka amin' ny velaran' ny [[Tany]], izay ihodinany. Samy manana ny tendrony koa ny ny [[planeta]], ny [[volana]] sy ny [[satelita]] hafa, ny [[masoandro]] sy ny [[kintana]].

* [[Tevana]]:
* [[Toetany]]: fitambaran' ny zava-mitranga momba ny [[toetrandro]] mampiavaka ny toerana na ny faritra iray, izay nosalaina mandritra ny ampolo taonany maro (mahatratra 30 taona), ka anisan' izany ny sala-maripana farany ambany sy farany ambony, ny salan-kafanana ambony sy ambany, ny salan-drotsak' orana farany ambony sy farany ambany, ny fizoran' ny [[rivotra]] sy ny hafainganam-pitsokany ankapobeny, ny salam-paharetan' ny fanazavan' ny [[masoandro]].
* [[Toetrandro]]: fitambaran' ny zava-miseho ao amin' ny sosona ambany ao amin' ny habakabaka manodidina ny [[tany]] na ny [[planeta]] hafa amin' ny fotoana voatondro sy amin' ny toerana voafaritra iray. Miditra ao amin' ny sehatry ny toetrandro ny zava-miseho manana fiantraikany tsapan' ny olona na ny zavamananaina hafa, toy ny [[rahona]], ny taratry ny [[masoandro]], ny [[hafanana]], ny [[rivotra]], ny [[orana]] ary ny [[fahazavana]].
* [[Tohi-drivodoza]]: faritra na foibe ahitana tsindrin' ny [[soson-drivotra]] ambony mihoatra ny salan-tsindry mara-penitra.

* [[Tondra-drano]]: fahabetsahan' ny rano izay maafotra ny tany vokatry ny fahabetsahana tafahoatry ny fitosaky ny [[renirano]] na rehefa maharitra sy be loatra loatra ny firotsaky orana.
* [[Torapasika]]: toerana malalaka mitomandavana voarakotra fasika hatrany eny amoron-drano

* [[Tsipi-mirafana]]: biloka eo amin' ny saritany izay manambara fa mitovy ny mari-pana eo amin' ny faritra lalovany mandritra ny vanim-potoana iray.
* [[Tsipi-mirahale]]: biloka eo amin' ny saritany izay manambara fa mitovy ny fatran' ny rotsak' orana eo amin' ny faritra lalovany mandritra ny vanim-potoana iray.

=== V ===
* [[Varatraza]]: rivotra mangatsiaka avy atsimo, atsinanana mitsoka amin' ny volana Jona sy Jolay any amin' ny tapany avaratra sy avaratra andrefana.
* [[Vavarano]]: toerana fiafaran' ny ony ka ivarianany any an-dranomasina.
* [[Vinanihefaka]]: [[Hefaka]]
* [[Vinanindrano]]:

* [[Vinany]]:

* [[Vohitra]]: Ny teny malagasy hoe ''vohitra'' dia mety midika hoe &quot;tanàna&quot; na ihany koa hoe &quot;toerana avo&quot; (havoana, tendrombohitra).

* [[Volkano]]: fahavakisan' ny sosona ambony amin' ny [[planeta]] iray, toy ny [[Tany]], izay mamela ny [[vainga]] sy ny [[ranoka]] mafana, ny [[lavenona]] ary ny [[etona]] hivoaka avy amin' ny toerana misy azy any ambany.
* [[Volokano]]: [[volkano]], [[afotroa]].

* [[Vovo]]: fantsakana nohadina fa tsy voajanahary.
* [[Vovo ranogeja]]: rano ao anelanelan' ny tongoa roa ka ny tongoa ambany amin' izany tsy tantera-drano.
* [[Vozontany]]: elanelana tangoron-tendrombohitra na lempona mampitohy faritra roa samy hafa.

=== Z ===
* [[Zanabohitra]]: 
* [[Zanadrano]] na [[sakelidrano]].

* [[Zana-pehintany]]: [[faribolana]] mirazotra roa tsy hita maso, manakaiky ny [[fehiben-tany]] (na ekoatera), izay manodidina ny [[Tany]], sady mamaritra ny toerana ahitana eo an-tampon-doha ny [[masoandro]] amin' ny fotoana mampaharitra indrindra ny andro sady mahafohy indrindra ny [[alina]], faribolana izay eo amin' ny 23&lt;abbr&gt;°&lt;/abbr&gt; 26&lt;abbr&gt;′&lt;/abbr&gt; 13&lt;abbr&gt;″ avaratra sy atsimon' ny fehiben-tany ka ny avaratra atao hoe [[Zana-pehintany Asorotany]] na Trôpikan' ny Asorotany fa ny atsimo kosa atao hoe [[Zana-pehintany Adijady]] na Trôpikan'ny Adijady.&lt;/abbr&gt;
* [[Zarilemaka]]: 
* [[Zetra]]:

== Jereo koa ==

* [[Voambolan' ny tantara]]
* [[Voambolan' ny matematika]]
* [[Voambolan' ny fitsipiteny]]
* [[Voambolan' ny filôzôfia]]
* [[Lisitry ny filôzôfa malaza]]
* [[Voambolan' ny teôlôjia]]
* [[Voambolan' ny haizavamaniry]]
* [[Voambolan' ny haiain' ny biby]]
* [[Voambolan' ny biôlôjia]]
* [[Voambolan' ny jeômetria]]
* [[Lisitry ny teny ampiasaina amin' ny haiteny]]

* [[Lisitry ny nosy eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny tendrombohitra eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny tanjona eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny saikinosy eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny helodrano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]
* [[Voambolan' ny jeôgrafia]]</text>
      <sha1>87qf3lf085rqosjygr7542cnw3ooumk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136565</id>
      <parentid>1136564</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24818" sha1="9xa6kpo5oxxs77dkk7lnyv3mbnexsed" xml:space="preserve">Ity '''voambolan' ny jeôgrafia''' ity dia lisitry ny famaritana ny teny sy hevitra ampiasaina amin' ny [[jeôgrafia]] sy amin' ny sehatra mifandraika amin' izany, izay mamaritra sy mametra ny refy ara-jeôgrafia, ny toerana ara-jeôgrafia, ny endri-javatra [[Tôpôgrafia|tôpôgrafika]], ny [[loharanon-karena voajanahary]], ary ny fanangonana sy ny famakafakana ary ny fijerena ny angona ara-jeôgrafia.

== Lisitra ==

=== A ===
* [[Adijady (zana-pehintany)|Adijady]]: anisan' ny fehintany dimy aseho amin' ny sarintany. Ny [[Laharam-pehintany|laharam-pehintaniny]] dia 23° 26′ 22″ S amin' ny [[ila-bolantany]] atsimo izay manakaiky indrindra ny [[Fehibe|fehiben-tany]] izany
* [[Afotroa]]: fahavakisan' ny sosona ambony amin' ny [[planeta]] iray, toy ny [[Tany]], izay mamela [[vainga]] sy [[ranoka]] mafana, [[lavenona]] ary [[etona]] hivoaka avy amin' ny toerana misy azy any ambany.
* [[Aka]]: fisintonan' ny [[ranomasina]] ka mahatonga azy ho marivo kokoa (mifanohitra amin' ny [[Famonta sy aka|famonta]]) .
* [[Akora tampom-pana]]: sosona madity sy mangotraka ao anatin' ny [[bolantany]], izay mivaingana ho vato rehefa mivoaka ety ivelany, ny [[magma]] izany.

*[[Ala]]: toerana be [[hazo]] maniry.
* [[Ala mikitroka]]: [[ala]] matevina ahitana karazan-kazo maro.
* [[Alizay]]: tsio-rivotra tsy tapaka avy any amin' ny faritra anelanelan’ ny [[zana-pehintany]] (eo anelanelan' ny 23°27 avaratra sy 23°27 atsimo), mitsoka tsy tapaka avy any atsinanana mankany andrefana avy amin' ny tsindry (avo) ambanin-jana-pehintany ka mankany amin' ny tsindry (iva) am-pehintany.
* [[Alo]]: lohasaha kely ambony toerana.
* [[Ambanivohitra]]: faritra ivelan' ny [[tanàn-dehibe]].
* [[Ambanivolo]]: [[ambanivohitra]].
* [[Anadrea]]: ny mankany amin' ny [[loharano]] avy eo amin' ny toerana iray.

* [[Anàva]]: any amin' ny alehan' ny rano.
* Andilana: [[andilan-tany]]
*[[Andilan-dranomasina]]: sampan-d[[ranomasina]] lavalava somary teritery eo anelanelan' ny [[morontsiraka]] roa izay manamorona azy, ka mampifandray ranomasina roa. Ny [[andilan-tany]] no mifanohitra aminy.
*[[Andilan-tany]]: tany lavalava teritery eo anelanelan' ny [[ranomasina]] na [[helodrano]] na [[hoala]] roa, izay mampifandray tany roa bebe velarana kokoa. Mifanohitra amin' ny andilan-tany ny [[andilan-dranomasina]]. Ohatra amin' izany ny [[Andilan-tanin' i Panamà]].
* [[Angon-dilatra]]:
* [[Anira]]: Ny mankany amin' ny loharano avy eo amin' ny toerana iray.
* [[Ankadilanana]]: toerana iva sady tery, anelanelan' ny [[havoana]] na [[tendrombohitra]] roa, mampitohy azy roa ireo.
* [[Ankoriandranovelona]]: fitambaran' ny [[rano mandeha]] ([[renirano]], [[ony]], ...) na tsy mandeha ([[farihy]], [[kamory]], ...) eo amin' ny faritra iray.

* [[Antsanga]]: fitambaran' ny [[fotaka]], [[fasika]], [[tany ditra]], poti-bato, vato kely ary fako entin' ny rano ([[ony]], [[renirano]], sns) ka apetrany amin' ny toerana iray. Amin' ny ankapobeny ny antsanga dia hita amin' ny toerana mampihena tampoka ny hafainganam-pandehan' ny korian-drano, ka mahatonga io rano io tsy hahazaka intsony ny zavatra nentiny hanaraka azy.
* [[Ararano]]: 
* [[Asara (fizaran-taona)|Asara]]:
* [[Asorotany (zana-pehintany)|Asorotany]]: iray amin' ireo [[faribolana]] dimy mirazotra manan-danja indrindra eo amin' ny sarin' ny [[bolantany]]: ilay faribolana eo amin' ny 23° 26' 12.555&quot; ao amin' ny [[ila-bolantany]] avaratra izay manakaiky indrindra ny [[Fehibe|fehiben-tany]] izany. Eo amin' io [[zana-pehintany]] Asorotany io no ahitana amin' ny faritra avaratra indrindra amin' ny ila-bolantany avaratra ny [[masoandro]] eo an-tampon-doha, amin' ny fotoana mahalava indrindra ny andro mitaha amin' ny alina.
* [[Asotry]]: [[fizaràn-taona]] amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]], izay sady maina no mangatsiaka, mahafaoka ny [[fararano]] sy ny [[ririnina]] amin' ny [[Antemoro]], fa ny ririnina ihany amin' ny [[Antesaka]] sy ny [[Bara]].
* [[Ava]]: toerana idinan' ny rano mikoriana avy any ambony ([[irà]] na erà).
* [[Avaratazy]]:
* [[Azimota]]:

=== B ===
* [[Baibo]] na [[baiboho]]: tany lemaka fasehina sy lonaka amoron-drano, izay matetika voasaron' ny rano amin' ny fahavaratra.
* [[Bangoa]]:
* [[Bolandranoka]]: fitambaran' ny rano eto ambonin' ny tany.
* [[Bolantany]]: ny [[Tany]] amin' ny maha [[planeta]] azy sy amin' ny fiheverana ny endriny toa [[bola]].
* [[Bongom-pasika]] na [[dongom-pasika]]: vangongom-pasika miendrika [[havoana]].

=== D ===
* [[Deboka]]: faritra amin' ny [[vohon' ny tany]] izay ambany kokoa raha mitaha amin' ny faritra manodidina sy manakatona azy izay misolampy midina mankany aminy. Mety misy [[farihy]] na mando lava ny deboka raha misy lafika tsy tantera-drano loatra. Ny [[Ranomasina Maty]], izay any amin' ny 400 m ambanin' ny haambon' ny ranomasina no deboka iva indrindra eto an-tany.
* [[Dengin-driaka]]: hantsana lalina anaty ranomasina.
* [[Dilatra]]: nofon-tany nentin' ny renirano na ny riaka ka mandry sy manarona ary mahalonaka ny tany. 
* [[Dongom-pasika]] na [[bongom-pasika]]: vangongom-pasika miendrika [[havoana]].

=== E ===
* [[Ekinôksa]]: fotoana mampitovy ny faharetan' ny andro sy ny [[Alina (fotoana)|alina]] manetarn-tany.
* [[Ekliptika]]: lalana arahin' ny [[Tany]] raha mihodidina amin' ny [[Masoandro]] izy.
* [[Ekoatera]] na [[fehibe]]: tsipika tsy hita maso nefa heverina ho manodidina ny [[bolantany]] eo afovoany ka manasaka azy tsara ho [[ila-bolantany]] atsimo sy avaratra, mitovy elanelana amin' ny [[tendron-tany]] atsimo sy avaratra.

=== F ===
* [[Fahavaratra]]: [[fizaràn-taona]] mifanandrify amin' ny vanim-potoana filatsahan' ny [[orana]] sy famokarana vokatra sy fambolena. Fizaràn-taona faharoa izy amin' ireo faritra misy fizaran-taona efatra, ka ny [[lohataona]] no eo alohany fa ny [[fararano]] no mandimby azy. Lava kokoa noho ny [[Alina (fotoana)|alina]] ny andro. Mafanafana sady be orana kokoa ny fahavaratra raha mitaha amin' ny fizaran-taona hafa.
* [[Famohijery]]: fitaovana andinihana ny sarintany eny amin' ny fiaramanidina ka ahitana ny zavatra jerena amin' ny endrika mivohitra.
* [[Fampana]] na [[hadin-driaka]]: tevana vokatry ny [[riaka]] sy ny fikoan-tany eny amin' ny tehezan-tendrombohitra.
* [[Fangi-bolantany]]: 
* [[Fararano]]: [[fizaràn-taona]] manaraka ny [[fahavaratra]]. Efa manomboka mihena ny [[orana]] amin' io. Amin' ny faritra misy fizaràn-taona efatra dia izy no fahatelo, manarakaraka ny [[fahavaratra]] sady dimbiasan' ny [[ririnina]]. Mihamena na manomboka mihintsana na mihamaina ny ravin-kazo na ny ahitra sasany. Mihafohy ny andro ary mihalava ny [[Alina (fotoana)|alina]]. Mihamihena ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin' ny [[masoandro]].
* [[Faravodilanitra]]: faritry ny lanitra taza-maso, izay toa mikasika amin' ny [[Tany]].
* [[Faribohitra]] na [[vakin-tanàna]]: fizaràn' ny tanàna izay farany kely indrindra ara-pitantanana.
* [[Faribolan-tendrontany]]: [[fehin-tany]] ([[faribolana]]) any amin' ny faritra manodidina sy mahafaoka ny [[tendron-tany]] izay mampisy ny fotoana tsy mampiposaka ny [[masoandro]] amin' ny [[ririnina]] sy tsy mampilentika ny masoandro amin' ny [[fahavaratra]]. Misy roa ny faribolan-tendron-tany, dia ny any amin' ny faritry ny tendron-tany avaratra ([[Faribolana Arktika|faribolan-tendron-tany Arktika]]) sy ny any amin' ny faritry ny tendron-tany atsimo ([[Faribolana Antarktika|faribolan-tendron-tany Antarktika]]). Ny elanelany ara-joro amin' ny tendron-tany dia 23° 26' 10,3&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (tamin' ny volana Janoary 2020).
* [[Farihy]]: velaran-drano be na tsia, misy eny anivon' ny [[kôntinenta]], na anivon' ny [[nosy]], ary matetika avy amina velaran-dranomandry na avy amin' ny [[renirano]] na [[ony]] na avy amin' ny fiakaran' ny rano ambanin' ny tany.
* [[Faritany]]: fitambaran' ny [[tanàna]] na toerana maromaro ao anatin' ny [[firenena]] iray, voatsinjara araka ny toetra ifandraisan' izy ireo, toy ny [[toetrandro]], ny vokatry ny [[Fambolena Tropikaly|fambolena]], ny [[fomban-drazana]] ary ny [[Fiteny (heviny mivelatra)|fiteny]].
* [[Fatrana]]: vondron-javamaniry iva, miendrika [[bozaka]] sy [[kirihitra]] madinika, maniry amin' ny toerana tery na midadasika, izay mety makitroka na miparitadritaka, tsy ahitana [[hazo]] maniry firy, amin' ny [[toetany antonony]] hatramin' ny [[toetanin-jana-pehin-tany]] anjakan' ny [[haintany]], mitangorona na mifanelanelana.
* [[Fehibe]]: [[fehintany]] iray, 10 002 km miala amin' ny [[tendrontany]] avaratra na atsimo, manasaraka ny [[ila-bolantany]] avaratra sy ny ila-bolantany atsimo, mitondra ny [[laharam-pehintany]] zerô.
* [[Fehintany]]: [[faribolana]] mirazotra tsy hita maso amin' ny [[fehibe]]&lt;nowiki/&gt;n-tany na amin' ny fehiben' ny [[Fajiry|planeta]] na zavatra miendrika [[Bola (jeômetria)|bola]] hafa eny an-danitra, ka ny teza ihodinan' ny Tany na ny planeta hafa no mamaky ny ivony. 
* [[Fehivorintany]]: fizarazaran' ny bolantany ho faritra dimy lehibe misongadina ara-toetany.
* [[Fehivorintany ivo]]: faritra eo anelanelan' ny [[fehivorintany mangatsiaka]] sy [[fehivorintany mafana]].
* [[Fehivorintany mafana]]: faritra eo anelanelan' ny zana-pehintany [[Trôpikan'ny Adijady|Adijady]] sy ny [[Asorotany (zana-pehintany)|Asorotany]].
* [[Fehivorintany mangatsiaka]]: faritra eo anelanelan' ny tendron-tany avaratra sy ny [[Faribolana Arktika]], na eo anelanelan' ny tendrontany atsimo sy ny [[Faribolana Antarktika]].
* [[Fihilana]]: firehana na fitongilanana fa tsy mahitsy fijoro.
* [[Fileferana]]: 

=== H ===
* [[Haabo]]: 
* [[Haambo]]: refy mijidina miainga amin' ny haabon' ny [[ranomasina]].
* [[Hadilanana]]: toerana iva sady tery, anelanelan' ny [[havoana]] na [[tendrombohitra]] roa, ka toy ny mampitohy azy roa ireo.
* [[Haka]]: 
* Harana:
* [[Haran-driaka|Harandriaka]]: rindrim-bato eny an-dranomasina, izay vangongom-bato anaty na mitovy haavo na mihoatra kely amin' ny [[ranomasina]], na fitambaran' akora sokay vokatry ny fivangongoan' ny zavamananaina an-dranomasina izay fahita indrindra amin' ny ranomasin' ny faritra manodidina ny [[zana-pehintany]]..
* [[Hefaka]]: karazana [[vinanindrano]] eo amin' ny toerana irotsahan' ny [[renirano]] na [[ony]] any anaty [[ranomasina]] na [[farihy]].
* [[Helodrano]]: 
* [[Heniheny]]: velaran-tany mando izay anirian-[[Zavamaniry|javamaniry]] amin' ny ampahany sady misy [[ranovory]] amin' ny ilany na eo afovoany.
* [[Hetrina]]: farihy na dobo taloha fa efa saika ritra nefa tsy ialan-drano.
* [[Hivoka]]: fitambarana [[zavamaniry]] fahita amin' ny faritra manana [[toetany]] mafana ([[Toetanin-jana-pehin-tany|toetanin-janapehin-tany]] sy [[toetanim-pehiben-tany]]) misy [[fizaràn-taona]] maina maharitra sy anjakan' ny [[zavamaniry]] toy ny [[bozaka]], izay ahitana [[hazo]] sy [[hazo madinika]] maniry miparitaka.
* [[Hoala]]: ampahan-d[[ranomasina]] na ampaham-[[Farihy|parihy]] mandroso miditra mankany anaty tany, lehibe kokoa noho ny [[helodrano]].
* [[Hodi-tany]]: 
* [[Honahona]]: velaran-tany misy [[zavamaniry]] amin' ny ampahany sady ahitana [[heniheny]].
* [[Horaka]]:
* [[Horohoron-tany]]: 
* [[Hovana]]:
* [[Hovan-tany]]:
* [[Hovohovo]]:

=== I ===
* [[Ila-bolantany|Ila bolantany]]: antsasaky ny [[bolantany]] araka ny [[fehibe]].
* [[Irà]] na [[erà]]: toerana avo iavian' ny rano amin' ny [[renirano]] (mifanohitra amin' ny [[ava]]).

=== J ===
* [[Jeôgrafia]]: [[siansa]] miompana amin' ny fandinihana momba ny [[Tany]] ary indrindraindrindra momba ireo zava-mitranga ara-pizika, ara-biôlôjia ary momba ny [[olombelona]] izay miseho eo amin' ny bolan-tany.
* [[Jotsotsindry]]: fihenan' ny tsindrin' ny [[soson-drivotra]] ka mety hampiova ny [[toetrandro]]. 

=== K ===
* [[Kamorin-driaka]]:
* [[Kamory]]: rano mihandrona ([[dobo]]) voajanahary toy ny [[farihy]] nefa kely kokoa sy marivo kokoa.
* [[Kaoka]] na [[fikaohan-tany]]: fikikisana miandalana ny nofon-tany ataon' ny [[rivotra]] sy ny [[rano]], ny [[hafanana]] sy ny [[hatsiaka]].
* [[Karaña]]:
* [[Kibolam-ponja]]: 
* [[Klimaksa]]: faritra ahitana zavamaniry miankina betsaka amin' ny vohon-tany sy ny toetany.
* [[Kôntinenta|Kôntinanta]] na [[kôntinenta]]: tany midadasika mitohy hodidinin-d[[ranomasina]] manontolo na amin' ny ampahany izay lehibe lavitra noho ny [[nosy]] sady onenan' ny vahoaka amin' ny firenana maro eto ambonin' ny [[Tany]].
* [[Korian-dranomasina]]: ranomasina miova toerana noho ny hafanany na ny hatsiakany.

=== L ===
* [[Laharam-pehintany]]: [[Fangitra ara-jeografia|fangitra ara-jeôgrafia]] manome ny [[avaratra]] na ny [[atsimo]] eo amin' ny velaran' ny tany. Ny laharam-pehintany faha-0 dia ny [[fehibe]] ary ny laharam-pehintany faha-90 dia ny [[Tendrontany Avaratra]] (raha 90°Avaratra na +90° no voalaza anatin' ilay [[fangitra]]) na [[Tendrontany Atsimo|atsimo]] (raha 90° Atsimo na -90°).
* [[Laharan-jarahasina]]: [[faribolana]] tsy hita maso, manodidina ny [[Tany]] sady mandalo ny [[tendron-tany]] atsimo sy avaratra.
* [[Lalana antenatenany]]: tapany antenatenany amin' ny halavan' ny [[renirano]].
* [[Lalana iava|Lalana iavà]]: tapany ambany amin' ny halavan' ny [[renirano]].
* [[Lalana ira|Lalana irà]]: tapany ambony amin' ny halavan' ny [[renirano]]. 
* [[Lavaka]]: 
* [[Lavam-pehintany]]: 
* [[Lemademaka]]: 
* [[Lemaka]]: tany marin-toerana hatrany, zara raha misy [[lohasaha]], ankandemponana.
* [[Lemaky ny ekliptika]]: 
* [[Lemaky ny fay]]:

* [[Lembalemba]]: endiky ny [[vohon' ny tany]] izay manana [[haambo]] avo kokoa raha mitaha amin' ny faritra manodidinba azy ([[Tany lemaka|lemaka]]) sady midadasika nefa tsy dia mikintoana loatra (tsy tahaka ny [[tendrombohitra]]).
* [[Lohalo]]: [[Lohasaha]] eny antehezan-tendrombohitra.
* [[Lohataona]]: [[fizaràn-taona]] voalohany amin' ny taona. Amin' ny faritra misy fizaràn-taona efatra dia mandimby ny [[ririnina]] izy sady dimbiasan' ny [[fahavaratra]]. Amin' ny lohataona no manomboka mitsiry ravina ny [[zavamaniry]] nihintsan-dravina nandritra ny ririnina. Mitombo ny halavan' ny andro ary mihena ny an' ny [[Alina (fotoana)|alina]]. Betsaka ny [[hazavana]] sady mihamafana ny andro nefa tsy mbola misy na betsaka ny [[orana]].

=== M ===
* [[Magma]]: akora voajanahary mitsiranoka niforonan' ny [[vato]] rehetra, hita ao ambanin' ny tany na ao amin' ny [[planeta]] terestrialy hafa sy satelita voajanahary sasany.
* [[Main-tany]]: ilazana ny [[Fizaràn-taona|fizaran-taona]] tsy misy orana.
* [[Mason' ony]]: ny lalan' ny ony.
* [[Mason-drano]]: lalan' ny renirano.
* [[Matsabory]]: 
* [[Mirahilana]]: 

* [[Morontsiraka]]: tany mifanila amin' ny faritry ny [[ranomasina]] na faritry ny [[ranomasimbe]]. Ny famerana ny sakan' ny morontsiraka iray mankany anaty tany dia miankina amin' ny lalàm-panjakana mifehy azy na miankina amin' ny fahefana ara-tsiansa, noho ny antony ara-pôlitika na ara-piarahamonina na ara-toekarena.

=== N ===
* [[Nofon-tanim-bolokano]]: 
* [[Nofon-tany]]: fifangaroan' ny [[zavatra]] ôrganika (avy amin' ny zavamananaina), [[mineraly]], [[etona]], [[ranon-javatra]] ary zavamananaina miara-mihazona ny aina eto amin' ny tany, izay manana anjara asa efatra: fitaovana ahafahan' ny zavamaniry mitombo, fitaovana fitehirizan-drano, famatsiana ary fanadiovana, ny fanovana ny [[Soson-drivotra|atmôsfera]] eto an-tany, ary toeram-ponenan' ny zavamananaina.
* [[Nosy]]: tany kely na antonontonony hodidinin-d[[rano]] tanteraka, mety ho [[ranomasina]] na [[farihy]] na rano mandeha io rano manodidina azy io ary mety maharitra ny fisian' ilay rano manodidina na tsia.

=== O ===
* [[Ony]]: [[korian-drano]] mivarina any an-d[[ranomasina]].
* [[Ôseana]]: [[Ranomasimbe]].

=== P ===
* [[Plaky ekoatôrialy]]:

=== R ===
* [[Ranomare]]: 
* [[Ranomasimbe]]: velara-ndrano masira lehibe dia lehibe sady lalina dia lalina, eo anelanelan' ny [[kôntinenta]] roa na maromaro. Misy dimy ny ranomasimbe eto an-Tany, dia ny [[Ranomasimbe Arktika]], ny ny [[Ranomasimbe Atlantika]], ny [[Ranomasimbe Antarktika]], ny [[Ranomasimbe Indianina]], ary ny [[Ranomasimbe Pasifika]].
* [[Ranomasina]]: velaran-drano midadasika, manodidina [[kôntinenta]] amin' ny ankapobeny, ary mahasarona faritra lehibe dia lehibe amin' ny velaran' ny tany manontolo, ampahan' ny [[ranomasimbe]] mikasika amin' ny [[morontsiraka]].

* [[Ranta]]: 
* [[Refim-pitosahana]]:

* [[Renirano]]: [[lakandrano]] voajanahary nohadian' ny [[ranomamy]],  mipoitra avy amin' ny [[loharano]] ary manary  ny ranony ao amin' ny [[vavarano]] na amin' ny hefaka any amin' ny [[ranomasina]] na [[farihy]] na [[ony]].
* [[Renivohitra]]: [[tanàna]] manan-danja indrindra, ara-pôlitika na ara-kolontsaina na ara-toekarena na ara-tsôsialy, eo amin' ny [[firenena]], ny [[fanjakana]], ny [[faritany]], ny [[Faritra (ara-pitantanana)|faritra]], [[kaominina]], sns.
* [[Riakasia]]: velaran-drano tsy lalina, saika mifandray amin' ny [[ranomasina]] raha tsy nisy [[andilan-tany]] na [[fasika]] manelanelana azy roa.
* [[Riambe]]: rano mianjera avy amin'ny toerana avo, ngeza kokoa noho ny [[riana]] mahazatra.
* [[Riana]]: rano mianjera avy amin' ny toerana avo, izay matetika avy amin' ny fidinana tampoky ny lalan' ny renirano, ka noho ny rano mianjera mafy, dia matetika mandroatra be ary maneno mafy.
* [[Ririnina]]: [[fizaràn-taona]] manaraka ny [[fararano]], izay vanim-potoana mangatsiaka, maha fohy ny andro sy maha lava ny alina, maha rako-d[[rahona]] matetika ny lanitra ka tsy maha ampy ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin' ny [[masoandro]].
* [[Rivodoza]]: rivo-mahery miforona eny amin' ny [[habakabaka]] sy ny [[ranomasina]] toy ny [[tadio]], mitambatra ary rehefa izany dia miakatra an-tanety ary mihahery, ka mitondra rivotra mahatratra hatramin' ny 200 km/ora na mihoatra ary manimba zavatra betsaka.

* [[Roranga]]: velaran-tany misy vilona ([[hivoka]]) sy hazo madinika mahalana firaofan' ny biby.

=== S ===
* Saha: 

* [[Saikinosy]]: tany saika hodidinin-dranomasina nefa misy tapany mampitambatra azy amin' ny tany lehibe, ka tsy mitovy amin' ny [[nosy]] izay voahodidina rano avokoa ny sisiny. Tsy mitovy habe ny saikanosy satria ao ireo ngeza ary ao ireo kelikely. Ny [[saikanosy madinika]] dia mitovitovy amin' ny nosy madinika.
* [[Sakelidrano]]: [[korian-drano]] madinika kokoa (renirano, ...) mivarina any amin' ny [[renirano]] na any amin' ny [[ony]].
* [[Sarintany]]:
* [[Sarintany fizika]]:
* Sarintany fototra:
* [[Sarintany mampiseho soradrefintany]]:

* [[Sarontendro]]: faritra boribory eo amin' ny tendro farany avaratra na atsimo amin' ny bolantany.
* [[Satalonaka]]:

* [[Savoka]]: faritra anirian-javamaniry anjakan' ny karazana iray, izay miseho aorian' ny faharinganan' ny ala voalohany, matetika aorian' ny fambolena vary an-tanety.

* [[Soridrano]]: 
* [[Soritra mirafana]]:
* [[Soritra mirahale]]:
* [[Soson-drivotra]]: sosona eo ambonin' ny vohon' ny [[fajiry]] (na planeta) iray, izay mety ho soson' etona (toy ny [[soson-drivotry ny tany]] sy ny soson-drivotry sy ankamaroan' ireo fajiry fantatra) na [[rio]] (na [[plasma]]).

=== T ===
* Tanàna:

* [[Tanàn-dehibe]]: velaran-tany voafaritra onenan' olona maro, misy lalana, [[trano]] maro, kianja malalaka, raharaham-barotra, [[indostria]], toeram-pianarana, sehatra fanaovana [[pôlitika]], ivontoerana momba ny [[kolontsaina]]... 

* [[Tandavan-tendrombohitra]]: endriky ny [[vohon' ny tany]] izay itambaran' ny [[tendrombohitra]] maro mifampitohy mitomandavana.
* [[Tanety]]:
* [[Tangorom-bohitra]]: fitambarana [[tendrombohitra]] mitangorona mitohy izay manaraka tsipiky ny tampona, ka mifanohitra amin' ny [[tandavan-tendrombohitra]]. Mety hikambana amin' ny tandavan-tendrombohitra iray ny tangoron-tendrombohitra, toa an' i Alpa izay mamondrona tangorom-bohitra manodidina ny zato (ny tangorom-bohitr' i Mont Blanc sy ny hafa).

* [[Tanibe]]: [[kôntinenta]]

* [[Tanjona (jeôgrafia)|Tanjona]]: tany mandroso any anaty [[ranomasina]] nefa tsy mahaforona [[Saikanosy|saikinosy]].

* [[Tany]] (soratana manomboka amin' ny [[Sora-baventy|sorabaventy]] T amin' ny ankapobeny): ity [[planeta]] onenan' ny [[olombelona]] ity, izay fahatelo raha ny elanelany amin' ny [[Masoandro]] no heverina, ary izy irery ankehitriny no fantatra fa onenan-java-miaina eo amboniny.
* [[Tany lemaka]]: velaran-tany midadasika tsy ahitana fikitoantoanan' ny vohon-tany na dia mety misy somary milempona kely sy mivohitra kely amin' ny faritra sasany, sady saika marindrano, tsy dia avo raha ampitahaina amin' ny [[ranomasina]] (tsy mitovy amin' ny [[lembalemba]] izay hita amin' ny faritra avo kokoa).
* [[Tektônika]]: fiovaovan' ny endriky ny vohon-tany vokatry ny hetsiky ny nofontany.

* [[Tendrombohitra]]: endriky ny [[vohon' ny tany]] izay mivohitra avo, lehibe noho ny [[havoana]].
* [[Tendron-tany]]: teboka roa, atsimo indrindra sy avaratra indrindra amin' ny [[bolantany]], tendron' ilay teza tsy hita maso mipaka amin' ny velaran' ny [[Tany]], izay ihodinany. Samy manana ny tendrony koa ny ny [[planeta]], ny [[volana]] sy ny [[satelita]] hafa, ny [[masoandro]] sy ny [[kintana]].

* [[Tevana]]:
* [[Toetany]]: fitambaran' ny zava-mitranga momba ny [[toetrandro]] mampiavaka ny toerana na ny faritra iray, izay nosalaina mandritra ny ampolo taonany maro (mahatratra 30 taona), ka anisan' izany ny sala-maripana farany ambany sy farany ambony, ny salan-kafanana ambony sy ambany, ny salan-drotsak' orana farany ambony sy farany ambany, ny fizoran' ny [[rivotra]] sy ny hafainganam-pitsokany ankapobeny, ny salam-paharetan' ny fanazavan' ny [[masoandro]].
* [[Toetrandro]]: fitambaran' ny zava-miseho ao amin' ny sosona ambany ao amin' ny habakabaka manodidina ny [[tany]] na ny [[planeta]] hafa amin' ny fotoana voatondro sy amin' ny toerana voafaritra iray. Miditra ao amin' ny sehatry ny toetrandro ny zava-miseho manana fiantraikany tsapan' ny olona na ny zavamananaina hafa, toy ny [[rahona]], ny taratry ny [[masoandro]], ny [[hafanana]], ny [[rivotra]], ny [[orana]] ary ny [[fahazavana]].
* [[Tohi-drivodoza]]: faritra na foibe ahitana tsindrin' ny [[soson-drivotra]] ambony mihoatra ny salan-tsindry mara-penitra.

* [[Tondra-drano]]: fahabetsahan' ny rano izay maafotra ny tany vokatry ny fahabetsahana tafahoatry ny fitosaky ny [[renirano]] na rehefa maharitra sy be loatra loatra ny firotsaky orana.
* [[Torapasika]]: toerana malalaka mitomandavana voarakotra fasika hatrany eny amoron-drano

* [[Tsipi-mirafana]]: biloka eo amin' ny saritany izay manambara fa mitovy ny mari-pana eo amin' ny faritra lalovany mandritra ny vanim-potoana iray.
* [[Tsipi-mirahale]]: biloka eo amin' ny saritany izay manambara fa mitovy ny fatran' ny rotsak' orana eo amin' ny faritra lalovany mandritra ny vanim-potoana iray.

=== V ===
* [[Varatraza]]: rivotra mangatsiaka avy atsimo, atsinanana mitsoka amin' ny volana Jona sy Jolay any amin' ny tapany avaratra sy avaratra andrefana.
* [[Vavarano]]: toerana fiafaran' ny ony ka ivarianany any an-dranomasina.
* [[Vinanihefaka]]: [[Hefaka]]
* [[Vinanindrano]]:

* [[Vinany]]:

* [[Vohitra]]: Ny teny malagasy hoe ''vohitra'' dia mety midika hoe &quot;tanàna&quot; na ihany koa hoe &quot;toerana avo&quot; (havoana, tendrombohitra).

* [[Volkano]]: fahavakisan' ny sosona ambony amin' ny [[planeta]] iray, toy ny [[Tany]], izay mamela ny [[vainga]] sy ny [[ranoka]] mafana, ny [[lavenona]] ary ny [[etona]] hivoaka avy amin' ny toerana misy azy any ambany.
* [[Volokano]]: [[volkano]], [[afotroa]].

* [[Vovo]]: fantsakana nohadina fa tsy voajanahary.
* [[Vovo ranogeja]]: rano ao anelanelan' ny tongoa roa ka ny tongoa ambany amin' izany tsy tantera-drano.
* [[Vozontany]]: elanelana tangoron-tendrombohitra na lempona mampitohy faritra roa samy hafa.

=== Z ===
* [[Zanabohitra]]: 
* [[Zanadrano]] na [[sakelidrano]].

* [[Zana-pehintany]]: [[faribolana]] mirazotra roa tsy hita maso, manakaiky ny [[fehiben-tany]] (na ekoatera), izay manodidina ny [[Tany]], sady mamaritra ny toerana ahitana eo an-tampon-doha ny [[masoandro]] amin' ny fotoana mampaharitra indrindra ny andro sady mahafohy indrindra ny [[alina]], faribolana izay eo amin' ny 23&lt;abbr&gt;°&lt;/abbr&gt; 26&lt;abbr&gt;′&lt;/abbr&gt; 13&lt;abbr&gt;″ avaratra sy atsimon' ny fehiben-tany ka ny avaratra atao hoe [[Zana-pehintany Asorotany]] na Trôpikan' ny Asorotany fa ny atsimo kosa atao hoe [[Zana-pehintany Adijady]] na Trôpikan'ny Adijady.&lt;/abbr&gt;
* [[Zarilemaka]]: 
* [[Zetra]]:

== Jereo koa ==

* [[Voambolan' ny tantara]]
* [[Voambolan' ny matematika]]
* [[Voambolan' ny fitsipiteny]]
* [[Voambolan' ny filôzôfia]]
* [[Lisitry ny filôzôfa malaza]]
* [[Voambolan' ny teôlôjia]]
* [[Voambolan' ny haizavamaniry]]
* [[Voambolan' ny haiain' ny biby]]
* [[Voambolan' ny biôlôjia]]
* [[Voambolan' ny jeômetria]]
* [[Lisitry ny teny ampiasaina amin' ny haiteny]]

* [[Lisitry ny nosy eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny tendrombohitra eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny tanjona eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny saikinosy eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny helodrano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]</text>
      <sha1>9xa6kpo5oxxs77dkk7lnyv3mbnexsed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Federalisma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281744</id>
    <revision>
      <id>1136488</id>
      <parentid>1135192</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="tpzryp9jqgb1gdtcnt63ducw9vmokc3" xml:space="preserve">[[Sary:Carte des États fédéraux dans le monde.png|vignette|429x429px|Fanjakana federaly manerana izao tontolo izao]]
Ny '''federalisma''' dia rafitra ara-pôlitika sy ara-pitantanan-draharaha ary ara-pitondrana izay andaminana ny fanjakana ho federasiôna ary mizara amin' ny fanjakana mpikamban' ny federasiôna ny fahefana isan-karazany omen' ny [[lalàm-panorenana]]: [[fahefana mpanao lalàna]], [[fahefana mpitsara]] ary [[Fahefana mpanatanteraka|fahefana mpitantanan-draharaha]] (ohatra amin' izany i [[Alemaina]], i [[Aostralia]], i [[Arjentina]], i [[Belzika]], i [[Bôsnia-Herzegôvina]], i [[Brezila]], ny [[Emirata Arabo Mitambatra]], i [[Etazonia]], i [[India]], i [[Kanada]], i [[Kômôro]], i [[Malezia]], i [[Meksika]], i [[Mikrônezia]], i [[Nepaly]], i [[Nizeria|Nijeria]], i [[Pakistàna]], i [[Rosia]], ary i [[Soisa]], izay samy manana ny fadraisany ny atao hoe &quot;federalisma&quot;).

Raha mikasika ny endriky ny fandaminana ny fanjakana dia mifanohitra amin' ny fanjakana tokana ny federalisma. Misy noho izany ny [[fisaraham-pahefana]] eo amin' ireo fanjakana mpikambana sy ny [[fanjakana federaly]], araka ny fomba fiasa faritan' ny lalàmpanorenana federaly. Ny federasiôna dia mety hateraky ny ny fifanatonan' ny fanjakana maromaro mahaleo tena ao anatin' ny fanjakana federaly iray na vokatry ny fisarahan' ny fanjakana tokana ho fanjakana maromaro mizaka tena. Ny ambaratonga roa aterak' izany dia mamaritra fankatoavana karazany roa ho an' ny olom-pirenena: ny voalohany momba ny federasiôna, ny faharoa momba ny fanjakana mpikambana, araka ny fanazavan' ny manam-pahaizana amerikana tamin' ny niandohan' ny hevitra môderina momba ny federalisma toa an' i Alexander Hamilton, izay nisakana ny fihoarana ny [[dôgma]]&lt;nowiki/&gt;n' ny maha tokana ranoray tanteraka ny fanjakana, dôgma izay mbola manan-kery amin' ireo fanjakana tokana.

== Jereo koa ==

* [[Fitsinjaram-pahefana]]

* [[Fizakan-tena]]

* [[Fanapariaham-pahefana]]
* [[Firenena]]</text>
      <sha1>tpzryp9jqgb1gdtcnt63ducw9vmokc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanjona Bobaomby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281824</id>
    <revision>
      <id>1136572</id>
      <parentid>1119424</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="649" sha1="73dxc7huefm09c1ejsl5fy8rkezs103" xml:space="preserve">[[Sary:ISS015-E-8047 - View of Madagascar.jpg|vignette|297x297px|Tanjona Bobaomby]]
Ny '''Tanjona Bobaomby''' na '''Cap d'Ambre''' dia [[Tanjona (jeôgrafia)|tanjona]] eo amin' ny tendrony avaratr' i [[Madagasikara]], any amin' ny faritra atsimo-andrefan' ny [[Ranomasimbe Indianina]]. Izy io dia ao amin' ny [[Faritanin' Antsiranana]] (na Diego-Suarez).

== Jereo koa ==

* [[Tanjona Bobaomby]] (Cap d'Ambre)
* [[Tanjona Belao]] (Cap Bellone)
* [[Tanjona Masoala]] (Cap Masoala)
* [[Tanjona Vilanandro]] (Cap Saint-André)
* [[Tanjona Vohimena]] (Cap Sainte-Marie)
* Cap Saint-Augustin


[[Sokajy:Tanjona any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Diana]]</text>
      <sha1>73dxc7huefm09c1ejsl5fy8rkezs103</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikoly (kaominina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283135</id>
    <revision>
      <id>1136453</id>
      <parentid>1134373</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanatsara rafi-pehezanteny</comment>
      <origin>1136453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13926" sha1="t6b6thyf4n7copxpzq2xwckmw2xy9cj" xml:space="preserve">I '''Nikoly''' dia [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina]] ambanivohitra eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[Distrikan' i Tsiombe|Distrikan' i Tsihombe]], [[Faritra Androy]], [[Faritanin' i Toliara]]. Tamin' ny 12 Septambra 2003 no niforonan' ity kaominina ity. Ny [[Antandroy]] no vahoaka maro anisa ao izay mitsinjara ao anatin' ny fokontany miisa 69, ary ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] no asa fiveloman' ny akamaroan' ny mponina. Anisan' ireo kaominina any amin' ny tapany tsimon' ny Nosy ianjadian' ny [[haintany]] sy ny [[Mosary|kere]] matetika ity kaominina ity.

== Jeôgrafia ==

=== Ny toerana misy ilay kaominina ===
Eo amin' ny tendrony atsimon’ i [[Madagasikara]] no ahitana ny kaominina Nikoly, 12 km miala avy eo amin’ ny tanànan' i [[Tsihombe]], 78 km miala ny tanànan' [[Ambovombe]] ary 1&amp;nbsp;297 km miala an' [[Antananarivo]] raha arahina ny lalam-pirenena faha-7 mihazo ny lalam-pirenena faha-10 (740,9 km kosa raha lalana mahitsy). 25° 23’ Atsimo, 45° 25’ Atsinanana ny fangitra ara-jeôgrafiany.

Ny kaominina Nikoly dia voafaritr' ireto kaominina manaraka ireto: ao avarany ny kaominina [[Tsihombe]] sy ny kaominina [[Behazomanga]], ao atsimony ny kaominina [[Betanty]] ([[Faux Cap|Faux-Cap]] teo aloha), ao andrefany sy ao atsimony ny kaominina [[Marovato (Tsihombe)|Marovato]], ary ao atsinanany ny kaominina [[Anjampaly]] sy ny kaominina [[Antaritarika]].

=== Ny toetany ===
Ao amin' ny faritra manana toetany maina ny kaominina Nikoly, ka ny [[haintany]] izay manenika ny [[Faritra Androy]] manontolo, dia mamely an' ilay kaominina koa. Tsy ahafahan’ ny mponina mizaka tena ara-tsakafo izany rehefa matetika sy mihalava ny fotoana isehoany. Mahalana dia mahalana ny fotoana ilatsahan' ny [[orana]]. I [[Manambovo]] no renirano lehibe mandalo any.

=== Ny zavamaniry sy ny biby ===
[[Sary:Astrochelis radiata1.jpg|vignette|271x271px|[[Sokatra]]]]
Na dia anjakan' ny toetany maina ny faritra misy ny kaominina Nikoly dia ahitana toerana misy [[ala]] sy biby mivelona anaty ala toy ny [[sifaka]] (''[[Propithecus verreauxi]]''), ny [[Hira (maky)|hira]] (''[[Lemur catta]]''), ny [[sokatra]] (''[[Astrochelys radiata]]''), sy ny maro hafa.

Misy ivon-toerana fikarakarana ny sokatra tratra saika haondrana an-tsokosoko ny ao amin’ ny kaominina Nikoly, antsoina hoe &quot;Ala Mahavelo&quot; izay tantanan’ ny ONG ''Turtle Survival Alliance'' miorina ao amin’ ny fokontany Tamonto Sud sy ao Besakoa. Izany toerana izany dia tsy azo anaovana fitrandrahana ala tsy ara-dalàna sady arovana ny biby miaina ao anatiny amin’ ny alalan’ ny dinam-pokonolona. Tandindomin-doza ny biby arovana (indrindra ny sifaka sy ny hira ary ny sokatra) sy ny ala sisa noho ny [[doro ala]] sy ny fanaovana hatsake ary ny fakana kitay.

== Fitantanan-draharaha ==

=== Ny fokontany ===
Fokontany miisa 69 no mandrafitra ny kaominina Nikoly, dia ireto avy izany: Abejeba Ankililiry, Ambasia Centre, Ambasia II, Ambasia III, Ambovotoka, Ampilofilo, Ampozibe, Ananakirihitse Centre, Ananakirihitse I, Anatsosa Beronono, Anatsosa Centre, Anatsosa Lambovola, Anatsosa Maromainte, Andagoa Sud, Anja Tanambao, Anja Tanambao I, Ankatsakala, Ankililire Agnalasoa, Ankililire Ankilemasy, Ankilimigahy, Antanamalangy Centre, Behasy Ambaro, Behasy Ampihamy, Behasy Anatomasy, Behasy Ankiletelo, Behasy Centre, Berene, Besakoa, Firambagna, Katapoly, Katapoly Tanambao, Lohalambo Andranoagnala, Marakalo Agnavoha, Marakalo Andranomainte, Marakalo Ouest, Marakalo Sihanadampy, Marakalo Sud, Marakalo Zanavo, Namoia, Namoia Centre Keleia, Nikoly Ntehodo, Nikoly Centre, Nikoly I, Nikoly II, Nikoly Maromainte, Sahanogne, Sarelagnitse, Sivora Agnadily, Tamonto Ankamena, Tamonto Ankilemasy, Tamonto Nord, Tamonto Sud, Tampototse Ambitike I, Tampototse Ambitike, Tampototse Ampihamy, Tampototse Andrenentane, Tampototse Androvaela, Tampototse Antanamiary, Tampototse Antanamiary II, Tampototse Bekinagna, Tampototse Betamboho, Tampototse Emonto, Tampototse Marobe, Tampototse Maromainte I, Tampototse Maromainte II, Tampototse Nord, Tampototse Ouest, Tampototse Sud, ary Tsiagnafo.

=== Ny fanabeazana ===
''Zone Administratif et Pedagogique'' (ZAP) roa no mitantana ny fampianarana manerana ny kaominina Nikoly, dia ny ZAP Atsinanana izay ahitana sekoly fanabazana fototra (''école primaire publique'' -- EPP) miisa 20 sy kôlejy (''collège d'enseignement général''  -- CEG) miisa 3, sy ny ZAP Andrefana ahitana sekoly fanabazana fototra miisa 19. Ny ankabetsahan’ ny fokontany dia saika ahitana EPP avokoa (misa 51) saingy ny fotodrafitrasa no tena olana. Ankoatr’ izany dia azo heverina fa misy ifandraisany amin’ ny olana sedrain' ny fampianarana ny olana iainan’ ny mponina. Olana koa ny fahabetsahan' ny mpampianatra iantohan’ ny [[Fikambanan' ny Raiamandrenin' ny Mpianatra]] (FRAM), izay tsy voaloa fivelomana, sy ny tsy faharisihan' ny mpianatra noho ny kere.

=== Ny fahasalamana ===
Tamin' ny taona 2022 dia ''Centre de santé de base'' (CSB II) iray monja miorina an-tampon-tanan' i Nikoly no misahana ny fitsaboana manerana ilay kaominina. Noho ny habetsahan’ ny fokontany ao anatin’ ny kaominina Nikoly sy ny halaviran-dalana ary ny havitsian' ny mpiasan' ny fahasalamana, dia tsy afaka mamaly tanteraka ny filan’ ny mponina ara-pahasalamana ity CSBII ity.

== Mponina sy fiarahamonina ==

=== Ny mponina ===
Ny kaominina Nikoly dia onenan' ny 4,7 % amin' ny mponina ao amin’ ny [[Faritra Androy]], izany hoe mponina miisa 30 845 (tamin' ny taona 2021), manana hakitroka  21 mp/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, ka ny lehilahy dia miisa 13 716 (44 %) fa ny vehivavy kosa 17 129 (56 %). Ny vondrom-poko [[Antandroy]], izay mitsinjara ho zana-poko Marakalo (Tahandrefa) sy Tampototse/Lamitihy (Tatignana) ary Tahandrefa Limerae, no maro anisa sy tompontany ao.

=== Ny fandriam-pahalemana ===
Kaominina anisan' ny mandry fahalemana tanteraka i Nikoly, ankoatry ny fisian' ny hala-botry madinidinika, noho ny mbola fandalan' ny mponina ny kolontsaina eo an-toerana sy ny fitandroana ny fiarahamonina. Ny fisian' ny dina isaky ny kaominina no anisan' ny ahafahana mihazona izany. Ny malaza amin' izany dina izany dia ny Dinan' Androy.

=== Ny fivavahana ===
Na dia be mpanaraka kokoa aza ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] dia tsy vitsy ireo izay nandray ny fivavahana kristiana, indrindra ny ao amin' ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM) toy izay hita ao Nikoly, ao Namoia, ao Beronono ary ao Ambovotoka. Ao koa ireo mpivavaka ao amin' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] (EKAR) toy ny ao Namoia sy ny ao Ambovotoka.

=== Ny rano ===
Mahalana dia mahalana ny fotoana ilatsahan' ny [[orana]], ary heverina ho fitahiana avy amin’ ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]] izany ka matetika dia alaina ho sotroina, eny na avy eny amin’ ny arabe aza no iangonany. Misy ny olona manangona rano avy amin’ ny tafon-trano, avy eny amin' ny [[kamory]] (sihanake) ary avy amin' ny dobo fitahirizan-dranon' orana (''impluviums'').

Mizaka olana goavana ny mponina ao amin' ny kaominina Nikoly amin' ny resaka rano fisotro madio. Lavitra ny reniranon’ i [[Manambovo]] sady tsy misy ny fitaovana fitateran-drano. Lasa fidiram-bola ny fivarotana rano. Tamin' ny taona 2020, ohatra, dia nahatratra 3 000 Ariary hatramin' ny 4 000 Ariary ny vidin’ ny rano 20 litatra, izay rano avy any Manambovo izay sady somary masira no maloto.
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|282x282px|Renirano ao amin' ny faritra atsimo amin' i Madagasikara]]
Ny rano an-kamory (sihanake) no miantoka indrindra ny filan' ny mponina rano, ka ao ireo tsy azo idiovana fa fakana rano hosotroina fotsiny, ao ireo atao fisoatroan’ ny biby fiompy sy azo idiovana na anasana. Ao koa ny rano amin' ny lava-drano. Tsy maharaka anefa izany rano izany rehefa tonga ny hain-tany. Amin' ny main-tany, izay mahamaina ireo fantsakan-drano ireo, dia mandeha lalana kilômetatra maromaro any an-drenirano ny vehivavy isaky ny tokatrano mba hitady rano any amin’ ny reniranon’ i  [[Manambovo]].

=== Ny kere ===
Mandritra ny fotoana mampisy ny kere, izay tena tsy ahitana sakafo hohanina, dia ny ravin-d[[raketa]] (raketa sonjo) na voan-draketamena no ataon’ ny olona sakafo; ao koa ny fangitse, ny bontagne (voan-[[kily]] afangaro [[lavenona]]), ary misy ireo sahy mihinana ravin-kazo tsy dia fihinana matetika na mihitsy.

Manoloana izany dia ny tetikasa ''[[Fandaharan' Asa maneran-Tany momba ny Sakafo|Programme Alimentaire Mondial]]'' (PAM) no mamatsy sakafo ny tokatrano marefo sy miantoka ny fisakafoanana an-tsekoly (cantine scolaire) mba hahatonga ny mpianatra hanohy ny fianarany. Eo ihany koa ireo fandaharan’ asa hafa tsy miankina amin’ ny fanjakana izay miara-misalahy amin’ ny famahana ny olana toy ''[[Catholic Relief Services]]'' (CRS) manoloana ny fiatrehana ny haintany. Ao koa ny ''[[Bureau National pour la Gestion des Risques et Catastrophes]]'' (BNGRC), ny ONG ''[[Direct Aid]]'', ny [[Gret Madagascar|''Gret'' ''Madagascar'']] sy ny maro hafa.

== Toekarena ==
Ny [[fambolena]] sy [[fiompiana]] no tena foto-piveloman’ ny mponina ao amin’ ny kaominina Nikoly.

=== Ny fambolena ===
[[Sary:Ipomoea batatas - Tubers.jpg|vignette|211x211px|[[Vomanga]] na bageda]]
Ny voly [[mangahazo]] na balahazo (''Manihot esculenta'') no mitana laharana voalohany (indrindra ao amin' ny fokontany miisa 19 andrefana sy afovoany), nefa ao koa ny voly [[vomanga]] (''Ipomoea batatas'') na bageda sy ny [[katsaka]] na tsako (''Zea mays'') ary ny [[voamaina]] isan-karazany toy ny [[antaka]] (''Lablab purpureus''), ny [[tsaramaso]] (''Phaseolus vulgaris''), ny [[voanjobory]] (''Vigna subterranea''), ny [[voanemba]] (''Vigna sinensis''), sy ny [[voanjo]] (''Arachis hypogaea''). Ny fambolena vomanga sy mangahazo araka izany no be mpanao (70 % – 90 %) noho izy mahazaka hain-tany mifanaraka amin’ ny toetrandro any Androy. Ny mponina manamorona ny reniranon’ i [[Manambovo]] dia mamboly [[kabaro]] (''Phaseolus lunatus'') sy [[voatabia]] (''Solanum lycopersicum'') na tamatesa ary [[fary]] (''Saccharum officinarum'') koa. Mamatsy an’ i [[Tsihombe]] ity kaominina ity rehefa tonga ny fotoam-piotazam-bokatra. 
[[Sary:Opuntia ficus-indica (Indian Fig) at Secunderabad, AP W IMG 6674.jpg|vignette|256x256px|Raketa]]
Misy koa ny voly avotra izay mampiavaka ilay kaominina, anisan' izany ny [[vomanga]] na bageda, ny [[voanketsihetsy]] na [[voazavo]] (''Citrullus lanatus''), ny [[voatango]] (''Cucumis parvifolius''), ary ny [[taboara]] (''Cucurbita maxima''). Ankehitriny dia mamboly [[Paraky (zavamaniry)|paraky]] (''Nicotiana tabacum'') sy [[kinana]] (''Ricinus communis'') ary [[raketa]] (''Opuntia ficus-indica'') koa ny mponina.

=== Ny fiompiana ===
Miompy [[omby]] (miisa 18&amp;nbsp;500) sy [[osy]] (miisa 20&amp;nbsp;100) ary [[ondry]] (miisa 11&amp;nbsp;200) ny mponna ao amin' ny kaominina Nikoly. Ny vehivavy no misahana ny fiompiana [[akoho amam-borona]] (misia 32&amp;nbsp;000). Tsy ny resaka filana ara-tsakafo ihany no sahanin’ ny fiompiana fa indrindra ny lafiny fiarahamonina (fikarakarana fandevenana sy fanambadiana). Misy ihany koa ny fiompiana [[tantely]].

=== Ny lalalana sy ny fifandraisana ===
Lalan-tany no mampifandray ny kaominina Nikoly amin’ ny kaominina mifanila aminy, sy mampifandray ny fokontany ao aminy. Olana ny habetsahan' ny fasika izay manahirana ny fifamoivoizan' ny fiara vaventy, ka manahirana amin' ny famoaham-bokatra izany.

=== Ny varotra ===
Manana tsena telo ny kaominina dia ny tsena Nikoly Centre amin’ ny andro Alakamisy, sy ny tsena Bekinagna amin’ ny andro Asabotsy, ary ny tsena Berene amin’ ny andro Alarobia. Eo amin’ ny tsena no misy ny fifanakalozana ara-barotra ataon’ ny tantsaha.

Amin' ny fotoana mampisy ny vokatra dia samy mivarotra ny vokany eny amin’ ny tsenam-pokonolona ny tantsaha amin’ ny vidim-bokatra ambany izay vidin’ ny mpanangom-bokatra (indrindra ny mpanangom-bokatra avy amin’ ny kaominina [[Tsihombe]] sy [[Marovato (Tsihombe)|Marovato]]). Amin’ ny fotoana main-tany tsy mampisy ny vokatra kosa dia raisin’ ny tantsaha amin’ ireo mpivarotra sakafo manta indray ny vokatra amin’ ny vidiny lafo, ka izany no mahatonga ny faritra atsimo ho mosary.

== Jereo koa ==

* [[Faritanin' i Toliara]]
* [[Faritra Androy]]

* [[Distrikan' i Tsiombe|Distrikan' i Tsihombe]]
* [[Antandroy]]

== Loharano sy fanamarihana ==
'''Tahirin-kevitra nanankinana ny fanoratana'''

* ''Drafitra fampandrosoana ifotony tsy manavaka mpandray anjara ny rehetra, Kaominina Ambanivohitra Nikoly (2021 – 2026)'', tamin' ny taona 2023, notarihin' ny ben' ny tanàna Andriamaharizo Samuel.
'''Rohy ivelany'''

* &quot;[https://www.tiatanindrazana.mg/sosialy/krizin-drano-sy-kere-any-tsihombe-mamerina-mamatsy-rano-ny-unicef-53114.php Krizin-drano sy kere any Tsihombe Mamerina mamatsy rano ny UNICEF]&quot;, ''Tia Tanindrazana'', 24 Oktobra 2022.
* &quot;[https://www.tsidika.mg/2021/05/14/mampitaraina-ny-mponina-ny-andiam-balala-tao-nikoly/ Mampitaraina ny mponina ny andiam-balala tao Nikoly] {{Wayback|url=https://www.tsidika.mg/2021/05/14/mampitaraina-ny-mponina-ny-andiam-balala-tao-nikoly/ |date=20230117134034 }}&quot;, ''Tsidika'', 14 Mey 2021.
* ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/MIONJO/MIONJO_CGES_2021.pdf Projet de soutien à des moyens de substance dans le sud de Madagascar, cadre de gestion environnementale et sociale]'', Projet Mionjo, Octobre 2020.
* Rahasinirina Claire, ''[http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/rahasinirinaClaire_ECO_M2_11.pdf Processus participatif dans la Gestion des Risques et Catastrophes - Cas d’un projet du PNUD opérationnalisé par Catholic Relief Service dans la Commune rurale d’Anjapaly, Région Androy] {{Wayback|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/rahasinirinaClaire_ECO_M2_11.pdf |date=20221230124850 }},'' mémoire de maîtrise, 2011.
* Turtle Survival Alliance, &quot;[https://turtlesurvival.org/ We protect Turtle]&quot;</text>
      <sha1>t6b6thyf4n7copxpzq2xwckmw2xy9cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ankavanana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283327</id>
    <revision>
      <id>1136527</id>
      <parentid>1125233</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T00:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="dj1dm56oeqwm9scaxrpon6ku580vda8" xml:space="preserve">{{coord|14|52|00|S|50|15|45|E}}
[[File:Rio Ankavanana, próximo a Antalahara, Madagascar.png|thumb|Reniranon' Ankavanana, akaikin' Antalaha|302x302px]]
I '''Ankavanana''' dia renirano any amin' ny faritra avaratr' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[Faritra Sava]]. Eo atsimon' [[Andapa]] ny loharanony ao amin' ny hahabo 715 m ambonin'ny ranomasina, miampita ny Lalam-Pirenena 5a eo akaikin' [[Antalaha]] ary mivarina any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]]. Mirefy 125 km ny halavany.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Sava]]</text>
      <sha1>dj1dm56oeqwm9scaxrpon6ku580vda8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didiereaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283700</id>
    <revision>
      <id>1136489</id>
      <parentid>1130736</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1136489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4794" sha1="mk0ar1o3jmwlic6rqiznnjomi63632g" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia montagnacii.jpg|vignette|''Alluaudia montagnacii''|322x322px]]
Ny '''''Didiereaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] (''Dicotyledonaea''), ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]; misy karazana mihotra ny folo voazara anaty vondron-karazana 4 hatramin' ny 7. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo, amin' ny ankapobeny manana endri-taova manokana, ka ny asa fahazoana [[famaitso]] dia sahanin' ny taho. Anisan' ny ''Didieracerae'' ny [[fantiolotsy]] (''Alluaudia procera''). Matetika izy ireo dia feno tsilo sy maharitra, ary matetika antsoina hoe &quot;zavamaniry be ranony&quot;. Ity fianakavian-javamaniry ity dia tsy misy afa-tsy any amin' ny faritra maina eto [[Madagasikara]] sy any [[Afrika Andrefana]]. Manana karazana 16 mizara amin' ny vondron-karazana 6 ity fianakaviana ity.  

== Fanasokajiana ==

=== Lisitry ny vondron-karazana ===
Mizara ho vondron-karazana 6 ity fianakaviana ity, dia:
* ny ''[[Alluaudia]]'',
* ny ''[[Alluaudiopsis]]'',
* ny ''[[Calyptrotheca]]'',
* ny ''[[Decarya]]'',
* ny ''[[Didierea]]'',
* ary ny ''[[Portulacaria]].''

=== Ny vondron-karazana sy karazana hita eto Madagasikara ===

==== Ny ''Alluaudia'' ====
[[Sary:01 20120515ortopallavicini-239.JPG|vignette|199x199px|''Alluaudia montagnacii'']]Misy karazany enina ny ''[[Alluaudia]]'', izay samy tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] avokoa. Ny ankamaroany dia hita any amin' ny ala any atsimo-andrefan' ny Nosy. Ny karazana ''Alluaudia'' dia misy voniny vavy sy lahy misara-toerana ao amin' ny zavamaniry roa samy hafa. Mirindra manodidina ny ravina ho fiarovana amin' ny biby mpihinana ahitra ny tsilo. Mipetaka metatra maromaro ambonin' ny tany ny tsilo, ary azo inoana fa nivoatra ho setrin' ny fihinanana ahitry ny [[amboanala]] na [[maky]] izay efa lany tamingana ankehitriny, toa ny ''Hadropithecus''. Ny karazana maky maro velona amin' izao fotoana izao no mihinana be dia be amin' ny ''Alluaudia'', toy ny [[Hira (maky)|hira]] (''Lemur catta'') sy ny  gidro fotsy tongotra (''Lepilemur leucopus'').

Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudia ascendens''
* ''Alluaudia comosa''
* ''Alluaudia dumosa''
* ''Alluaudia humbertii''
* ''Alluaudia montagnacii''
* ''[[Alluaudia procera]]'' [[Fantiolotsy|(fantiolotsy)]]

==== Ny ''Alluaudiopsis'' ====
Ny ''[[Alluaudiopsis]]'' dia misy voninkazo lahy sy vavy amin' ny zavamaniry samy hafa. Ny faritra faniriany dia ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

==== Ny ''Decarya'' ====
Eto Madagasikara no misy ny ''[[Decarya]]''. Tokana ny karazana hita ao, dia ny ''[[Decarya madagascariensis]]''.

==== Ny ''Didierea'' ====
[[Sary:Didierea madagascariensis 3.jpg|vignette|257x257px|''Didierea madagascariensis'']]
Ny vondron-karazana ''[[Didierea]]'' dia misy voniny lahy sy vavy amin' ny foto-javamaniry samy hafa. Ny karazany roa fantatra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, izay ahitana azy any amin' ny ala misy tsilo. Indreto ireo karazana misy ao aminy ireo:

* ''Didierea madagascariensis''
* ''Didierea trollii''

=== Ny vondro-karazana sy karazana hita ao amin' ny faritra atsimo ao Afrika ===

==== Ny ''Calyptrotheca'' ====
Ny tany anirian' ny ''[[Calyptrotheca]]'' dia ao amin' ny faritra avaratra-atsinanana sy atsinanana amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimo amin' i Afrika]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Calyptrotheca somalensis''
* ''Calyptrotheca taitensis''

==== Ny ''Portulacaria'' ====
[[Sary:Jade leaves.jpg|vignette|240x240px|''Portulacaria afra'' (any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika)]]
Ao amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika no misy ny ''[[Portulacaria]]''. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Portulacaria afra''
* ''Portulacaria armiana''
* ''Portulacaria carrissoana''
* ''Portulacaria fruticulosa''
* ''Portulacaria longipedunculata''
* ''Portulacaria namaquensis''
* ''Portulacaria pygmaea''

== Jereo koa ==
* ''[[Acanthaceae]]''

* ''[[Aizoaceae]]''
* ''[[Annonaceae]]''
* ''[[Apocynaceae]]''
* ''[[Araceae]]''
* ''[[Arecaceae]]''
* ''[[Asparagaceae]]''

* ''[[Asteraceae]],''

* ''[[Brassicaceae]]''

* ''[[Cannabaceae]]''
* ''[[Celastraceae]]''
* ''[[Compositae]]'' na ''[[Compositaceae]]''
* ''[[Convolvulaceae]]''
* ''[[Cucurbitaceae]]''
* ''[[Cyperaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Dioscoreaceae]]''
* ''[[Euphorbiaceae]]''

* ''[[Fabaceae]]''

* ''[[Juncaceae]]''

* ''[[Malvaceae]],''
* ''[[Mimosaceae]]''

* ''[[Moraceae]],''

* ''[[Nympheaceae]]''
* ''[[Orchidaceae]]''
* ''[[Pedaliaceae]]''
* ''[[Poaceae]]'' na ''[[Poaceae|Gramineae]]''
* ''[[Rhamnaceae]]''
* ''[[Rosaceae]]''

* ''[[Rutaceae]]''
* ''[[Sapotaceae]]''

* ''[[Solanaceae]],''

* ''[[Typhaceae]]''
* ''[[Ulmaceae]]''</text>
      <sha1>mk0ar1o3jmwlic6rqiznnjomi63632g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136491</id>
      <parentid>1136489</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lisitra</comment>
      <origin>1136491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="9zfvezlt1ihyn57xw5liuxaip2u6ude" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia montagnacii.jpg|vignette|''Alluaudia montagnacii''|322x322px]]
Ny '''''Didiereaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] (''Dicotyledonaea''), ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Misy karazana mihoatra ny folo voazara anaty vondron-karazana 4 hatramin' ny 7 ity fianakaviana ity. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo, amin' ny ankapobeny manana endri-taova manokana, ka ny asa fahazoana [[famaitso]] dia sahanin' ny taho. Anisan' ny ''Didieracerae'' ny [[fantiolotsy]] (''Alluaudia procera''). Matetika izy ireo dia feno tsilo sy maharitra, ary matetika antsoina hoe &quot;zavamaniry be ranony&quot;. Ity fianakavian-javamaniry ity dia tsy fahita afa-tsy any amin' ny faritra maina eto [[Madagasikara]] sy any [[Afrika Andrefana]]. Manana karazana 16 mizara amin' ny vondron-karazana 6 ity fianakaviana ity.  

== Fanasokajiana ==

=== Lisitry ny vondron-karazana ===
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(15&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Fev 2008)&lt;/small&gt;:

* ''[[Alluaudia]]'' (Drake) Drake
* ''[[Alluaudiopsis]]'' Humbert &amp; Choux
* ''[[Calyptrotheca]]'' Gilg
* ''[[Ceraria]]'' H.Pearson &amp; Stephens
* ''[[Decaryia]]'' Choux
* ''[[Didierea]]'' Baill.
* ''[[Portulacaria]]'' Jacq.

=== Ny vondron-karazana sy karazana hita eto Madagasikara ===

==== Ny ''Alluaudia'' ====
[[Sary:01 20120515ortopallavicini-239.JPG|vignette|199x199px|''Alluaudia montagnacii'']]Misy karazany enina ny ''[[Alluaudia]]'', izay samy tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] avokoa. Ny ankamaroany dia hita any amin' ny ala any atsimo-andrefan' ny Nosy. Ny karazana ''Alluaudia'' dia misy voniny vavy sy lahy misara-toerana ao amin' ny zavamaniry roa samy hafa. Mirindra manodidina ny ravina ho fiarovana amin' ny biby mpihinana ahitra ny tsilo. Mipetaka metatra maromaro ambonin' ny tany ny tsilo, ary azo inoana fa nivoatra ho setrin' ny fihinanana ahitry ny [[amboanala]] na [[maky]] izay efa lany tamingana ankehitriny, toa ny ''Hadropithecus''. Ny karazana maky maro velona amin' izao fotoana izao no mihinana be dia be amin' ny ''Alluaudia'', toy ny [[Hira (maky)|hira]] (''Lemur catta'') sy ny  gidro fotsy tongotra (''Lepilemur leucopus'').

Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudia ascendens''
* ''Alluaudia comosa''
* ''Alluaudia dumosa''
* ''Alluaudia humbertii''
* ''Alluaudia montagnacii''
* ''[[Alluaudia procera]]'' [[Fantiolotsy|(fantiolotsy)]]

==== Ny ''Alluaudiopsis'' ====
Ny ''[[Alluaudiopsis]]'' dia misy voninkazo lahy sy vavy amin' ny zavamaniry samy hafa. Ny faritra faniriany dia ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

==== Ny ''Decarya'' ====
Eto Madagasikara no misy ny ''[[Decarya]]''. Tokana ny karazana hita ao, dia ny ''[[Decarya madagascariensis]]''.

==== Ny ''Didierea'' ====
[[Sary:Didierea madagascariensis 3.jpg|vignette|257x257px|''Didierea madagascariensis'']]
Ny vondron-karazana ''[[Didierea]]'' dia misy voniny lahy sy vavy amin' ny foto-javamaniry samy hafa. Ny karazany roa fantatra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, izay ahitana azy any amin' ny ala misy tsilo. Indreto ireo karazana misy ao aminy ireo:

* ''Didierea madagascariensis''
* ''Didierea trollii''

=== Ny vondro-karazana sy karazana hita ao amin' ny faritra atsimo ao Afrika ===

==== Ny ''Calyptrotheca'' ====
Ny tany anirian' ny ''[[Calyptrotheca]]'' dia ao amin' ny faritra avaratra-atsinanana sy atsinanana amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimo amin' i Afrika]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Calyptrotheca somalensis''
* ''Calyptrotheca taitensis''

==== Ny ''Portulacaria'' ====
[[Sary:Jade leaves.jpg|vignette|240x240px|''Portulacaria afra'' (any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika)]]
Ao amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika no misy ny ''[[Portulacaria]]''. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Portulacaria afra''
* ''Portulacaria armiana''
* ''Portulacaria carrissoana''
* ''Portulacaria fruticulosa''
* ''Portulacaria longipedunculata''
* ''Portulacaria namaquensis''
* ''Portulacaria pygmaea''

== Jereo koa ==
* ''[[Acanthaceae]]''

* ''[[Aizoaceae]]''
* ''[[Annonaceae]]''
* ''[[Apocynaceae]]''
* ''[[Araceae]]''
* ''[[Arecaceae]]''
* ''[[Asparagaceae]]''

* ''[[Asteraceae]],''

* ''[[Brassicaceae]]''

* ''[[Cannabaceae]]''
* ''[[Celastraceae]]''
* ''[[Compositae]]'' na ''[[Compositaceae]]''
* ''[[Convolvulaceae]]''
* ''[[Cucurbitaceae]]''
* ''[[Cyperaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Dioscoreaceae]]''
* ''[[Euphorbiaceae]]''

* ''[[Fabaceae]]''

* ''[[Juncaceae]]''

* ''[[Malvaceae]],''
* ''[[Mimosaceae]]''

* ''[[Moraceae]],''

* ''[[Nympheaceae]]''
* ''[[Orchidaceae]]''
* ''[[Pedaliaceae]]''
* ''[[Poaceae]]'' na ''[[Poaceae|Gramineae]]''
* ''[[Rhamnaceae]]''
* ''[[Rosaceae]]''

* ''[[Rutaceae]]''
* ''[[Sapotaceae]]''

* ''[[Solanaceae]],''

* ''[[Typhaceae]]''
* ''[[Ulmaceae]]''</text>
      <sha1>9zfvezlt1ihyn57xw5liuxaip2u6ude</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136492</id>
      <parentid>1136491</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4170" sha1="rqym7myyzgg7m11g2fe24onc37cgq7u" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia montagnacii.jpg|vignette|''[[Alluaudia montagnacii]]''|322x322px]]
Ny '''''Didiereaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] (''Dicotyledonaea''), ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Misy karazana mihoatra ny folo voazara anaty vondron-karazana 4 hatramin' ny 7 ity fianakaviana ity. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo, amin' ny ankapobeny manana endri-taova manokana, ka ny asa fahazoana [[famaitso]] dia sahanin' ny taho. Anisan' ny ''Didieracerae'' ny [[fantiolotsy]] (''Alluaudia procera''). Matetika izy ireo dia feno tsilo sy maharitra, ary matetika antsoina hoe &quot;zavamaniry be ranony&quot;. Ity fianakavian-javamaniry ity dia tsy fahita afa-tsy any amin' ny faritra maina eto [[Madagasikara]] sy any [[Afrika Andrefana]]. Manana karazana 16 mizara amin' ny vondron-karazana 6 ity fianakaviana ity.  

== Fanasokajiana ==

=== Lisitry ny vondron-karazana ===
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(15&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Fev 2008)&lt;/small&gt;:

* ''[[Alluaudia]]'' (Drake) Drake
* ''[[Alluaudiopsis]]'' Humbert &amp; Choux
* ''[[Calyptrotheca]]'' Gilg
* ''[[Ceraria]]'' H.Pearson &amp; Stephens
* ''[[Decaryia]]'' Choux
* ''[[Didierea]]'' Baill.
* ''[[Portulacaria]]'' Jacq.

=== Ny vondron-karazana sy karazana hita eto Madagasikara ===

==== Ny ''Alluaudia'' ====
[[Sary:01 20120515ortopallavicini-239.JPG|vignette|199x199px|''Alluaudia montagnacii'']]Misy karazany enina ny ''[[Alluaudia]]'', izay samy tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] avokoa. Ny ankamaroany dia hita any amin' ny ala any atsimo-andrefan' ny Nosy. Ny karazana ''Alluaudia'' dia misy voniny vavy sy lahy misara-toerana ao amin' ny zavamaniry roa samy hafa. Mirindra manodidina ny ravina ho fiarovana amin' ny biby mpihinana ahitra ny tsilo. Mipetaka metatra maromaro ambonin' ny tany ny tsilo, ary azo inoana fa nivoatra ho setrin' ny fihinanana ahitry ny [[amboanala]] na [[maky]] izay efa lany tamingana ankehitriny, toa ny ''Hadropithecus''. Ny karazana maky maro velona amin' izao fotoana izao no mihinana be dia be amin' ny ''Alluaudia'', toy ny [[Hira (maky)|hira]] (''Lemur catta'') sy ny  gidro fotsy tongotra (''Lepilemur leucopus'').

Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudia ascendens''
* ''Alluaudia comosa''
* ''Alluaudia dumosa''
* ''Alluaudia humbertii''
* ''Alluaudia montagnacii''
* ''[[Alluaudia procera]]'' [[Fantiolotsy|(fantiolotsy)]]

==== Ny ''Alluaudiopsis'' ====
Ny ''[[Alluaudiopsis]]'' dia misy voninkazo lahy sy vavy amin' ny zavamaniry samy hafa. Ny faritra faniriany dia ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

==== Ny ''Decarya'' ====
Eto Madagasikara no misy ny ''[[Decarya]]''. Tokana ny karazana hita ao, dia ny ''[[Decarya madagascariensis]]''.

==== Ny ''Didierea'' ====
[[Sary:Didierea madagascariensis 3.jpg|vignette|257x257px|''Didierea madagascariensis'']]
Ny vondron-karazana ''[[Didierea]]'' dia misy voniny lahy sy vavy amin' ny foto-javamaniry samy hafa. Ny karazany roa fantatra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, izay ahitana azy any amin' ny ala misy tsilo. Indreto ireo karazana misy ao aminy ireo:

* ''Didierea madagascariensis''
* ''Didierea trollii''

=== Ny vondro-karazana sy karazana hita ao amin' ny faritra atsimo ao Afrika ===

==== Ny ''Calyptrotheca'' ====
Ny tany anirian' ny ''[[Calyptrotheca]]'' dia ao amin' ny faritra avaratra-atsinanana sy atsinanana amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimo amin' i Afrika]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Calyptrotheca somalensis''
* ''Calyptrotheca taitensis''

==== Ny ''Portulacaria'' ====
[[Sary:Jade leaves.jpg|vignette|240x240px|''Portulacaria afra'' (any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika)]]
Ao amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika no misy ny ''[[Portulacaria]]''. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Portulacaria afra''
* ''Portulacaria armiana''
* ''Portulacaria carrissoana''
* ''Portulacaria fruticulosa''
* ''Portulacaria longipedunculata''
* ''Portulacaria namaquensis''
* ''Portulacaria pygmaea''

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>rqym7myyzgg7m11g2fe24onc37cgq7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136515</id>
      <parentid>1136492</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanao fanitsiana votoatiny</comment>
      <origin>1136515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="4aud5rkxlnaomlg2fudskznz433fdql" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia montagnacii.jpg|vignette|''[[Alluaudia montagnacii]]''|322x322px]]
Ny '''''Didiereaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] (''Dicotyledonaea''), ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Misy karazana mihoatra ny folo voazara anaty vondron-karazana 4 hatramin' ny 7 ity fianakaviana ity. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo, amin' ny ankapobeny manana endri-taova manokana, ka ny asa fahazoana [[famaitso]] dia sahanin' ny taho. Anisan' ny ''Didieracerae'' ny [[fantiolotsy]] (''Alluaudia procera''). Matetika izy ireo dia feno tsilo sy maharitra, ary matetika antsoina hoe &quot;zavamaniry be ranony&quot;. Ity fianakavian-javamaniry ity dia tsy fahita afa-tsy any amin' ny faritra maina eto [[Madagasikara]] sy any [[Afrika Andrefana]]. Manana karazana 16 mizara amin' ny vondron-karazana 6 ity fianakaviana ity.  

== Fanasokajiana ==

=== Lisitry ny vondron-karazana ===
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(15&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Fev 2008)&lt;/small&gt;:

* ''[[Alluaudia]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake&lt;/small&gt;
* ''[[Alluaudiopsis]]'' &lt;small&gt;Humbert &amp; Choux&lt;/small&gt;
* ''[[Calyptrotheca]]'' &lt;small&gt;Gilg&lt;/small&gt;
* ''[[Decarya]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''[[Didierea]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Portulacaria]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; (anisany ny ''[[Ceraria]]'' &lt;small&gt;H.Pearson &amp; Stephens&lt;/small&gt;)

=== Ny vondron-karazana sy karazana hita eto Madagasikara ===

==== Ny ''Alluaudia'' ====
[[Sary:01 20120515ortopallavicini-239.JPG|vignette|199x199px|''Alluaudia montagnacii'']]Misy karazany enina ny ''[[Alluaudia]]'', izay samy tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] avokoa. Ny ankamaroany dia hita any amin' ny ala any atsimo-andrefan' ny Nosy. Ny karazana ''Alluaudia'' dia misy voniny vavy sy lahy misara-toerana ao amin' ny zavamaniry roa samy hafa. Mirindra manodidina ny ravina ho fiarovana amin' ny biby mpihinana ahitra ny tsilo. Mipetaka metatra maromaro ambonin' ny tany ny tsilo, ary azo inoana fa nivoatra ho setrin' ny fihinanana ahitry ny [[amboanala]] na [[maky]] izay efa lany tamingana ankehitriny, toa ny ''Hadropithecus''. Ny karazana maky maro velona amin' izao fotoana izao no mihinana be dia be amin' ny ''Alluaudia'', toy ny [[Hira (maky)|hira]] (''Lemur catta'') sy ny  gidro fotsy tongotra (''Lepilemur leucopus'').

Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudia ascendens''
* ''Alluaudia comosa''
* ''Alluaudia dumosa''
* ''Alluaudia humbertii''
* ''Alluaudia montagnacii''
* ''[[Alluaudia procera]]'' [[Fantiolotsy|(fantiolotsy)]]

==== Ny ''Alluaudiopsis'' ====
Ny ''[[Alluaudiopsis]]'' dia misy voninkazo lahy sy vavy amin' ny zavamaniry samy hafa. Ny faritra faniriany dia ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

==== Ny ''Decarya'' ====
Eto Madagasikara no misy ny ''[[Decarya]]''. Tokana ny karazana hita ao, dia ny ''[[Decarya madagascariensis]]''.

==== Ny ''Didierea'' ====
[[Sary:Didierea madagascariensis 3.jpg|vignette|257x257px|''Didierea madagascariensis'']]
Ny vondron-karazana ''[[Didierea]]'' dia misy voniny lahy sy vavy amin' ny foto-javamaniry samy hafa. Ny karazany roa fantatra dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara, izay ahitana azy any amin' ny ala misy tsilo. Indreto ireo karazana misy ao aminy ireo:

* ''[[Didierea madagascariensis]]''
* ''[[Didierea trollii]]''

=== Ny vondro-karazana sy karazana hita ao amin' ny faritra atsimo ao Afrika ===

==== Ny ''Calyptrotheca'' ====
Ny tany anirian' ny ''[[Calyptrotheca]]'' dia ao amin' ny faritra avaratra-atsinanana sy atsinanana amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimo amin' i Afrika]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Calyptrotheca somalensis''
* ''Calyptrotheca taitensis''

==== Ny ''Portulacaria'' ====
[[Sary:Jade leaves.jpg|vignette|240x240px|''Portulacaria afra'' (any amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika)]]
Ao amin' ny faritra atsimo amin' i Afrika no misy ny ''[[Portulacaria]]''. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Portulacaria afra''
* ''Portulacaria armiana''
* ''Portulacaria carrissoana''
* ''Portulacaria fruticulosa''
* ''Portulacaria longipedunculata''
* ''Portulacaria namaquensis''
* ''Portulacaria pygmaea''

== Jereo koa ==

* ''[[Portulacaceae]]''</text>
      <sha1>4aud5rkxlnaomlg2fudskznz433fdql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny helodrano eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284884</id>
    <revision>
      <id>1136563</id>
      <parentid>1116888</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jereo koa</comment>
      <origin>1136563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="fvtpzzoqrpvtcb3wzfyru6fwfve8yc5" xml:space="preserve">Inty ny lisirty ny '''helodrano eto Madagasikara''':

* [[Helodranon' Ambaro]]
* [[Helodranon' Ambodivahibe]] (Faritra Diana)
* [[Helodranon' Ampasindava]]
* [[Helodranon' Ampalaza]] (Faritra Atsimo-Andrefana)
* [[Helodranon' i Baly]]
* [[Helodranon' i Befotaka]] ([[Nosy Be]])
* [[Helodranon' i Bombetoka]]
* [[Helodranon' i Courrier]]
* [[Helodranon' i Diego-Suarez]] (Faritra Diana)
* [[Helodranon'i Fanemotra|Helodranon' i Fanemotra]] (en: ''Assassins Bay'')
* [[Helodranon' Iharana|Helodranon’ Iharana]] ([[Vohemar]] - Faritra Sava)
* [[Helodranon' i Lavanono]]
* [[Helodranon' i Lokia]]
* [[Helodranon' i Mahajamba]]
* [[Helodranon' i Mangerivy]]
* [[Helodranon' i Maromba]]
* [[Helodranon' i Narinda]]
* [[Helodranon' i Ramanetaka]]
* [[Helodranon' i Saint-Augustin]] (Faritra Atsimo-Andrefana)
* [[Helodranon' i Tintingo]]
* [[Helodranon' i Tsimipaika|Helodranon’ i Tsimipaika]]
* [[Helodranon' Ivondro]]

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny nosy eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny tendrombohitra eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny tanjona eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny saikinosy eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]
* [[Voambolan' ny jeôgrafia]]

[[Sokajy:Helodranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>fvtpzzoqrpvtcb3wzfyru6fwfve8yc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' i Tsimanampetsotsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284943</id>
    <revision>
      <id>1136551</id>
      <parentid>1120908</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="q3tzf7wympnmrmfxikesfkm44j32j03" xml:space="preserve">[[File:Lake Tsimanampetsotsa, south-western Madagascar (4315971898).jpg|thumb|Farihin' i Tsimanampetsotsa|368x368px]]
Ny '''Farihin' i Tsimanampetsotsa''' dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]], [[Faritanin' i Toliara]].

== Jereo koa ==
*[[Antanandranto]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]

{{commonscat|Lake Tsimanampetsotsa}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]

[[Category:Distrikan'i Betioky-Atsimo]]</text>
      <sha1>q3tzf7wympnmrmfxikesfkm44j32j03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Kinkony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284946</id>
    <revision>
      <id>1136548</id>
      <parentid>1067138</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="6v2ork56aek14py4ff111gqb0v5oh9x" xml:space="preserve">[[File:Complexe Mahavavy Kinkony-crop23.jpg|thumb|Mahavavy Kinkony|352x352px]]
Ny '''Farihy Kinkony''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[faritra Boeny]], [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]].

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Kinkony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Boeny]]</text>
      <sha1>6v2ork56aek14py4ff111gqb0v5oh9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny farihy eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284947</id>
    <revision>
      <id>1136554</id>
      <parentid>1116879</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5551" sha1="ddizud8ruxlbepx6ybsazvouyt8qtnd" xml:space="preserve">Inty ny '''listry ny farihy eto Madagasikara''':

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ambinanikely]] ([[Anosy]])
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Iotry]] (Atsimo-Andrefana)
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Alanampotsy]]
* [[Farihy Alarobia]]
* [[Farihy Amparihibe]]
* [[Farihy Andraikiba]]
* [[Farihy Andranobe]]
* [[Farihy Andranomavoina]]
* [[Farihy Besaroy]] ([[Anosy]])
* [[Farihy Eria]]
* [[Farihy Fanolana]]
* [[Farihy Hima]]
* [[Farihy Karana]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Lanirano]] ([[Anosy]])
* [[Farihy Mahery]] ([[Sakaramy]], [[Faritra Diana]])
* [[Farihy Manampana]]
* [[Farihy Mananivo]] ([[Anosy]])
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mandrozo]]
* [[Farihy Manjakatompo]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Masay]]
* [[Farihy Masihanaka]]
* [[Farihy Mavo]]
* [[Farihy Morongara]]
* [[Farihy Rangazavaka]]
* [[Farihy Ravelobe]] (Boeny)
* [[Farihy Sahambavy]] ([[Sahambavy]], [[Matsiatra Ambony]])
* [[Farihy ‎Sahapy]] (Melaky)
* [[Farihy ‎Samy]] (Menabe)
* [[Farihy ‎Sariaka]]
* [[Farihy Tampolo]]
* [[Farihy Tatamarina]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihy Tsimanampetsotsa]]
* [[Farihy Tsimbazaza]]

== Lisitra ==
{| class=&quot;wikitable sortable alternance &quot;
! # || Farihy || Karazana || Faritra || Velarany &lt;br&gt;(km²) || class=&quot;unsortable&quot; |Réf.
|-
|1.|| [[Farihin' Alaotra]] |||| [[Alaotra-Mangoro]] || align=right|  430  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Lien web|langue=en|titre=Le Lac Alaotra: les zones humides et basin|url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/1312|site=Ramsar Sites Information Service|date=|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|2.|| [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]] || Lac salé || [[Atsimo-Andrefana]] || align=right|456  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Lien web|langue=en|titre=Lac Tsimanampetsotsa|url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/962|site=Ramsar Sites Information Service|date=|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
|-
|3.|| [[Farihy Kinkony]] || Lac salé || [[Boeny]] || align=right|139  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Lien web|url=http://www.tourisme-majunga.com/aire-protegee-complexe-mahavavy-kinkony/|titre=AIRE PROTEGEE COMPLEXE MAHAVAVY–KINKONY (NAP CMK)|consulté le=2.4.2023}} {{Wayback|url=http://www.tourisme-majunga.com/aire-protegee-complexe-mahavavy-kinkony/|date=20230402063707}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
|-
|4.|| [[Farihin' Ihotry]] || Lac salé || Atsimo-Andrefana || align=right|96-112  
| &lt;ref&gt;{{article| auteur= Moreau J. | titre= Le lac Ihotry, lac plat hypersalé (Madagascar) : écologie et peuplement piscicole- fdi:02292| périodique = Revue d'Hydrobiologie Tropicale| date=  1982| numéro = 15 | page= 71-80 |ISSN= 0240-8783}}&lt;/ref&gt;
|-
|5.|| [[Farihin' Itasy]] || [[Lac de cratère]] || [[Itasy]] || align=right|35  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{lien web|titre=Projet d’appui à la gestion intégrée des ressources en eau du Lac Itasy à Madagascar|date=26/02/2019|url=https://www.gesteau.fr/vie-des-territoires/projet-dappui-la-gestion-integree-des-ressources-en-eau-du-lac-itasy-madagascar|site=gesteau.fr|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|6.|| [[Farihy Tsiazompaniry]] || [[Réservoir]] || [[Analamanga]] ||align=right| 31  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{lien web|éditeur=Université d’Antananarivo|site=biblio.univ-antananarivo.mg|titre=Valorisation des barrages de Tsiazompaniry|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/razafiariveloJeanB_SN_Lic_19.pdf|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{Wayback|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/razafiariveloJeanB_SN_Lic_19.pdf|date=20221230124002}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|7.|| [[Farihy Mantasoa]] || Réservoir || Analamanga || align=right|20  ||&lt;ref name=&quot;MANTASOA&quot;/&gt; 
|-
|8.|| [[Farihy Manambolomaty]] || ? || [[Melaky]] || align=right|7,49  || 
|-
|9.|| [[Farihin' Antsidihy]] || Lac de cratère || [[Diana|Diana]] ||align=right| 0,16  || 
|-
|10.|| [[Farihin' Amparihibe]] || Lac de cratère || Diana || align=right|12,5  || 
|-
|11.|| [[Farihin' Anosy]] || Réservoir || Analamanga || align=right|2  || 
|-
|12. || [[Farihy Mandraka]] || Réservoir || Analamanga || align=right|20,05  
| &lt;ref name=&quot;MANTASOA&quot;&gt;&lt;small&gt;{{Cite web|title=CARACTERISTIQUES DU LAC MANTASOA|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/rasoarinoroHarinirina_SN_MAST_19.pdf|access-date=2023-11-29|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625053454/http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/rasoarinoroHarinirina_SN_MAST_19.pdf|url-status=dead}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

|-
|13.|| [[Farihy Tritriva]] || Lac de cratère || [[Vakinankaratra]] || align=right|-  || 
|-
|14.|| [[Farihy Tseny]] || ? || [[Sofia|Sofia]] || align=right| 6.41  || 
|-
|15.|| [[Farihy Komanaomby]] || ? || [[Menabe]] ||align=right| 18  || 
|-
|16.|| [[Farihy Bemamba]] || ? || Melaky || align=right|16  || 
|-
|17.|| [[Farihy Hima]] || ? || Menabe || align=right|15,5  || 
|-
|18.|| [[Farihy Mandrozo]] || ? || [[Melaky]] || align=right| 18  || 
|-
|19.|| [[Farihy Ravelobe]] || ? || [[Boeny]] || align=right| 0.33  || 
|-
|20.|| [[Farihy Tsimaloto]] || ? || Boeny || align=right| 0.1  || 
|-
|21.|| [[Farihin' Ampijoroa]] || ? || Boeny || align=right|-  || 
|-
|22.|| [[Farihin' Antsimalo]] || ? || Boeny || align=right|-  || 
|-
|23.|| [[Farihin' Ankomakoma]] || ? || Boeny || align=right|-  || 
|-
|24.|| [[Farihin' Amparihy]] || ? || Analamanga|| align=right| 8.20  || 
|-
|25.|| [[Farihin' Antagnavo]] || Lac de cratère || Diana || align=right|1.56 || 
|-
|26.|| [[Farihin' Andraikiba]] || Lac de cratère || [[Vakinankaratra]] || align=right|-  || 
|}

== Loharano sy fanamarihana ==
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
&lt;references /&gt;{{commonscat|Lakes of Madagascar}}</text>
      <sha1>ddizud8ruxlbepx6ybsazvouyt8qtnd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136561</id>
      <parentid>1136554</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Jereo koa</comment>
      <origin>1136561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5867" sha1="e1mttv95gr8kwkmtrtsicow2u3yqlwm" xml:space="preserve">Inty ny '''listry ny farihy eto Madagasikara''':

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ambinanikely]] ([[Anosy]])
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Iotry]] (Atsimo-Andrefana)
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Alanampotsy]]
* [[Farihy Alarobia]]
* [[Farihy Amparihibe]]
* [[Farihy Andraikiba]]
* [[Farihy Andranobe]]
* [[Farihy Andranomavoina]]
* [[Farihy Besaroy]] ([[Anosy]])
* [[Farihy Eria]]
* [[Farihy Fanolana]]
* [[Farihy Hima]]
* [[Farihy Karana]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Lanirano]] ([[Anosy]])
* [[Farihy Mahery]] ([[Sakaramy]], [[Faritra Diana]])
* [[Farihy Manampana]]
* [[Farihy Mananivo]] ([[Anosy]])
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mandrozo]]
* [[Farihy Manjakatompo]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Masay]]
* [[Farihy Masihanaka]]
* [[Farihy Mavo]]
* [[Farihy Morongara]]
* [[Farihy Rangazavaka]]
* [[Farihy Ravelobe]] (Boeny)
* [[Farihy Sahambavy]] ([[Sahambavy]], [[Matsiatra Ambony]])
* [[Farihy ‎Sahapy]] (Melaky)
* [[Farihy ‎Samy]] (Menabe)
* [[Farihy ‎Sariaka]]
* [[Farihy Tampolo]]
* [[Farihy Tatamarina]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihy Tsimanampetsotsa]]
* [[Farihy Tsimbazaza]]

== Lisitra ==
{| class=&quot;wikitable sortable alternance &quot;
! # || Farihy || Karazana || Faritra || Velarany &lt;br&gt;(km²) || class=&quot;unsortable&quot; |Réf.
|-
|1.|| [[Farihin' Alaotra]] |||| [[Alaotra-Mangoro]] || align=right|  430  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Lien web|langue=en|titre=Le Lac Alaotra: les zones humides et basin|url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/1312|site=Ramsar Sites Information Service|date=|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|2.|| [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]] || Lac salé || [[Atsimo-Andrefana]] || align=right|456  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Lien web|langue=en|titre=Lac Tsimanampetsotsa|url=https://rsis.ramsar.org/fr/ris/962|site=Ramsar Sites Information Service|date=|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
|-
|3.|| [[Farihy Kinkony]] || Lac salé || [[Boeny]] || align=right|139  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{Lien web|url=http://www.tourisme-majunga.com/aire-protegee-complexe-mahavavy-kinkony/|titre=AIRE PROTEGEE COMPLEXE MAHAVAVY–KINKONY (NAP CMK)|consulté le=2.4.2023}} {{Wayback|url=http://www.tourisme-majunga.com/aire-protegee-complexe-mahavavy-kinkony/|date=20230402063707}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
|-
|4.|| [[Farihin' Ihotry]] || Lac salé || Atsimo-Andrefana || align=right|96-112  
| &lt;ref&gt;{{article| auteur= Moreau J. | titre= Le lac Ihotry, lac plat hypersalé (Madagascar) : écologie et peuplement piscicole- fdi:02292| périodique = Revue d'Hydrobiologie Tropicale| date=  1982| numéro = 15 | page= 71-80 |ISSN= 0240-8783}}&lt;/ref&gt;
|-
|5.|| [[Farihin' Itasy]] || [[Lac de cratère]] || [[Itasy]] || align=right|35  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{lien web|titre=Projet d’appui à la gestion intégrée des ressources en eau du Lac Itasy à Madagascar|date=26/02/2019|url=https://www.gesteau.fr/vie-des-territoires/projet-dappui-la-gestion-integree-des-ressources-en-eau-du-lac-itasy-madagascar|site=gesteau.fr|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|6.|| [[Farihy Tsiazompaniry]] || [[Réservoir]] || [[Analamanga]] ||align=right| 31  
| &lt;ref&gt;&lt;small&gt;{{lien web|éditeur=Université d’Antananarivo|site=biblio.univ-antananarivo.mg|titre=Valorisation des barrages de Tsiazompaniry|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/razafiariveloJeanB_SN_Lic_19.pdf|consulté le=2.4.2023}}&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{Wayback|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/razafiariveloJeanB_SN_Lic_19.pdf|date=20221230124002}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|7.|| [[Farihy Mantasoa]] || Réservoir || Analamanga || align=right|20  ||&lt;ref name=&quot;MANTASOA&quot;/&gt; 
|-
|8.|| [[Farihy Manambolomaty]] || ? || [[Melaky]] || align=right|7,49  || 
|-
|9.|| [[Farihin' Antsidihy]] || Lac de cratère || [[Diana|Diana]] ||align=right| 0,16  || 
|-
|10.|| [[Farihin' Amparihibe]] || Lac de cratère || Diana || align=right|12,5  || 
|-
|11.|| [[Farihin' Anosy]] || Réservoir || Analamanga || align=right|2  || 
|-
|12. || [[Farihy Mandraka]] || Réservoir || Analamanga || align=right|20,05  
| &lt;ref name=&quot;MANTASOA&quot;&gt;&lt;small&gt;{{Cite web|title=CARACTERISTIQUES DU LAC MANTASOA|url=http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/rasoarinoroHarinirina_SN_MAST_19.pdf|access-date=2023-11-29|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625053454/http://biblio.univ-antananarivo.mg/pdfs/rasoarinoroHarinirina_SN_MAST_19.pdf|url-status=dead}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

|-
|13.|| [[Farihy Tritriva]] || Lac de cratère || [[Vakinankaratra]] || align=right|-  || 
|-
|14.|| [[Farihy Tseny]] || ? || [[Sofia|Sofia]] || align=right| 6.41  || 
|-
|15.|| [[Farihy Komanaomby]] || ? || [[Menabe]] ||align=right| 18  || 
|-
|16.|| [[Farihy Bemamba]] || ? || Melaky || align=right|16  || 
|-
|17.|| [[Farihy Hima]] || ? || Menabe || align=right|15,5  || 
|-
|18.|| [[Farihy Mandrozo]] || ? || [[Melaky]] || align=right| 18  || 
|-
|19.|| [[Farihy Ravelobe]] || ? || [[Boeny]] || align=right| 0.33  || 
|-
|20.|| [[Farihy Tsimaloto]] || ? || Boeny || align=right| 0.1  || 
|-
|21.|| [[Farihin' Ampijoroa]] || ? || Boeny || align=right|-  || 
|-
|22.|| [[Farihin' Antsimalo]] || ? || Boeny || align=right|-  || 
|-
|23.|| [[Farihin' Ankomakoma]] || ? || Boeny || align=right|-  || 
|-
|24.|| [[Farihin' Amparihy]] || ? || Analamanga|| align=right| 8.20  || 
|-
|25.|| [[Farihin' Antagnavo]] || Lac de cratère || Diana || align=right|1.56 || 
|-
|26.|| [[Farihin' Andraikiba]] || Lac de cratère || [[Vakinankaratra]] || align=right|-  || 
|}

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny nosy eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny tendrombohitra eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny tanjona eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny saikinosy eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny helodrano eto Madagasikara]]
* [[Voambolan' ny jeôgrafia]]

== Loharano sy fanamarihana ==
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
&lt;references /&gt;{{commonscat|Lakes of Madagascar}}</text>
      <sha1>e1mttv95gr8kwkmtrtsicow2u3yqlwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Itasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285098</id>
    <revision>
      <id>1136547</id>
      <parentid>1065414</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="mprn6lxfy1gwxnbros7x9l7xu4xszt2" xml:space="preserve">[[File:Itasy lake.jpg|thumb|Farihin' Itasy|268x268px]]
Ny '''Farihin'Itasy''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[faritra Itasy]], [[Faritanin'i Antananarivo|faritanin' i Antananarivo]], kaominina: [[Ampefy]], [[Soavinandriana]], [[Manazary]] sy [[Analavory (Miarinarivo)|Analavory]].&lt;ref&gt;[https://www.ctc-n.org/sites/www.ctc-n.org/files/2021-04/7bis.%20Atlas-cartographique_3.pdf Lac Itasy]&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Itasy}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Itasy]]</text>
      <sha1>mprn6lxfy1gwxnbros7x9l7xu4xszt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Ihotry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285113</id>
    <revision>
      <id>1136546</id>
      <parentid>1065418</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="p6r52e0606x20qhozarxpzargqqdc5o" xml:space="preserve">[[File:Freddy fills up Lake Ihotry (MODIS).jpg|thumb|Farihin' Ihotry|380x380px]]
Ny '''Farihin'Ihotry''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[distrikan'i Morombe]], [[faritra Atsimo-Andrefana]], [[Faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]].

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Ihotry}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]</text>
      <sha1>p6r52e0606x20qhozarxpzargqqdc5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Iotry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285114</id>
    <revision>
      <id>1136552</id>
      <parentid>1119893</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1164" sha1="n17mycbfv7a8b3zudqp106cwvdfwpqv" xml:space="preserve">[[File:ISS012-E-11224 - View of Madagascar.jpg|thumb|Farihin' Iotry|367x367px]]
Ny '''Farihin' Iotry''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]],  ao amin' ny [[distrikan' i Betioky-Atsimo]], [[faritra Atsimo-Andrefana]], [[faritanin' i Toliara]], kaominina [[Tongobory]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pêche traditionnelle dans un lac temporaire du sud-ouest malgache : le lac Iotry |url=http://www.linneenne-lyon.org/depot/4711.pdf |access-date=2023-11-13 |archive-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113065108/http://www.linneenne-lyon.org/depot/4711.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
*[[Lisitry ny farihy eto Madagasikara|Listry ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihin'i Mandraka|Farihin' i Mandraka]]
* [[Farihin'i Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]
(lac Iotry (23° 31' latitude sud et 44° 20' longitude est, 91 m d'altitude)

{{commonscat|Lake Iotry}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[en:Lake Iotry]]</text>
      <sha1>n17mycbfv7a8b3zudqp106cwvdfwpqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Besaroy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285134</id>
    <revision>
      <id>1136545</id>
      <parentid>1065448</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="528" sha1="rtwefr7gcuncbv20tzf8ply5209hbro" xml:space="preserve">
Ny '''Farihy Besaroy''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Anosy]], [[Faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]].

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]


{{commonscat}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>rtwefr7gcuncbv20tzf8ply5209hbro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Tritriva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285372</id>
    <revision>
      <id>1136549</id>
      <parentid>1066984</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="7rza2wc16bcomjh41pcc73jfmu39pld" xml:space="preserve">[[File:Lake Tritriva 01.jpg|thumb|Farihy Tritriva|359x359px]]
Ny '''Farihy Tritriva''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[faritra Vakinankaratra]], [[Faritanin'i Antananarivo|faritanin' i Antananarivo]].

== Gallery ==
&lt;gallery&gt;
File:Lake Tritriva 02.jpg|
File:Lac Tritriva 3.jpg|
File:Lac Tritriva 6.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Tritriva}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Vakinankaratra]]</text>
      <sha1>7rza2wc16bcomjh41pcc73jfmu39pld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Mandrozo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285373</id>
    <revision>
      <id>1136550</id>
      <parentid>1066983</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="jcv83g6qt952typv5r2rm6j9xcncdfo" xml:space="preserve">[[Sary:Mandrozo lake.jpg|thumb|Farihy Mandrozo|367x367px]]
Ny '''Farihy Mandrozo''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[faritra Melaky]], [[faritanin' i Mahajanga]].

Manana velarana mirefy 15145 ha ity farihy ity ao amin' ny. kaominina [[Tambohorano]].

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
{{commonscat|Lake Mandrozo}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Farihy any Faritra Melaky]]</text>
      <sha1>jcv83g6qt952typv5r2rm6j9xcncdfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Ravelobe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285374</id>
    <revision>
      <id>1136560</id>
      <parentid>1066982</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="3f4joa96y3uzd5c3prag0kkfoppvpvu" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4466606857).jpg|thumb|Farihy Ravelobe ([[Valan-javaboarin' Ankarafantsika]])|362x362px]]
Ny '''Farihy Ravelobe''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Boeny]], [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]], kaominina [[Marovoay]] ([[Valan-javaboarin' Ankarafantsika]]).

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
{{commonscat|Lake Ravelobe}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>3f4joa96y3uzd5c3prag0kkfoppvpvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Rangazavaka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285375</id>
    <revision>
      <id>1136558</id>
      <parentid>1066887</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="564o694eiyncqsbfctfxv3ur8zr0qip" xml:space="preserve">{{coord|-20.966670|48.450000}}
Ny '''Farihy Rangazavaka''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Vatovavy]], [[Faritanin'i Toamasina|faritanin' i Toamasina]], ao amin' ny kaominina:  [[Antanambao (Nosy Varika)]]

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

* [https://mapcarta.com/14461582]
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
*[[Lakandranon' ny Pangalana]]

[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Vatovavy]]</text>
      <sha1>564o694eiyncqsbfctfxv3ur8zr0qip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136559</id>
      <parentid>1136558</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="4fs5dhkch7ntoryt34l4kjdaahpqgsw" xml:space="preserve">{{coord|-20.966670|48.450000}}
Ny '''Farihy Rangazavaka''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Vatovavy]], [[Faritanin'i Toamasina|faritanin' i Toamasina]], ao amin' ny kaominina  [[Antanambao (Nosy Varika)]].

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

* [https://mapcarta.com/14461582]
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
*[[Lakandranon' ny Pangalana]]

[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Vatovavy]]</text>
      <sha1>4fs5dhkch7ntoryt34l4kjdaahpqgsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Sahapy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285377</id>
    <revision>
      <id>1136557</id>
      <parentid>1066890</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="n5moxpfaonjqvj1aqqvyhbk7i7tyfah" xml:space="preserve">
Ny '''Farihy Sahapy''' dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]].
== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
*[https://mapcarta.com/14460452 carte]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Farihy any Faritra Melaky]]</text>
      <sha1>n5moxpfaonjqvj1aqqvyhbk7i7tyfah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Morongara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285382</id>
    <revision>
      <id>1136555</id>
      <parentid>1066913</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="g2qfwjkkt4k8knbjgwwz8boxr0iu5wo" xml:space="preserve">Ny '''Farihy Morongara''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Vatovavy]], [[Faritanin'i Toamasina|faritanin' i Toamasina]], ao amin' ny kaominina  [[Ankatafana]].

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

* [https://mapcarta.com/36233244]
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
*[[Lakandranon' ny Pangalana]]

[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Vatovavy]]</text>
      <sha1>g2qfwjkkt4k8knbjgwwz8boxr0iu5wo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136556</id>
      <parentid>1136555</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="661" sha1="8j1f6uz0eo03o3qdx3bq0ypc1l8sdv2" xml:space="preserve">Ny '''Farihy Morongara''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Vatovavy]], [[Faritanin'i Toamasina|faritanin' i Toamasina]], ao amin' ny kaominina  [[Ankatafana]].

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

* [https://mapcarta.com/36233244]
*[[Lisitry ny farihy eto Madagasikara|Listry ny Farihy eto Madagasikara]]
*[[Lakandranon' ny Pangalana]]

[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Vatovavy]]</text>
      <sha1>8j1f6uz0eo03o3qdx3bq0ypc1l8sdv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Emperoran'i Romana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>288418</id>
    <revision>
      <id>1136461</id>
      <parentid>1082232</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="8gd0phy4698tevrkfkg12s8qkwrg7ly" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Emperora Romanina]]
[[Sokajy:Mpanao politika romana‎]]</text>
      <sha1>8gd0phy4698tevrkfkg12s8qkwrg7ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokatra an-tanety</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289924</id>
    <revision>
      <id>1136472</id>
      <parentid>1135751</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="au6x7ayspuxlciqy5b7bnvx4rk4h8gx" xml:space="preserve">[[Sary:A. gigantea Aldabra Giant Tortoise.jpg|vignette|286x286px|Sokatra an-tanety makadiry ao [[Seisely]]]]
Ny '''sokatra an-tanety''' dia biby mandady, ao amin'ny fianakaviana '''''Testudinidae''''', ao amin' ny filaharana '''''Testudines'''''. Tahaka ny [[sokatra]] hafa, ny sokatra an-tanety dia manana akorany izay miaro amin' ny biby mpihaza sy ampiasainy amin' ny tanjona hafa. Mafy ny akoran' ny sokatra an-tanety amin' ny ankapobeny, ary toy ny karazana ao amin' ny zana-pilaharana ''Cryptodira'', dia manemotra ny vozony sy ny lohany mivantana ao anaty akorany izy ireo mba hiarovana.

Ny sokatra an-tanety dia mety miovaova habe ao amin' ny karazana sasany, toy ny sokatra makadirin' ny [[vondronosy Galápagos]], izay mahatratra 1,2 m mahery ny halavany, fa ny hafa, toa ny ''Chersobius''  dia manana akorany mirefy 6,8 sm fotsiny. Fianakaviana maromaro amin' ny sokatra an-tanety no nivoatra, amin' ny fomba tsy miankina, ka lasa nanana vatana milanja mihoatra ny 100 kg, anisan' izany ny sokatra makadirin' ny vondronosy Galapagos sy ny sokatra makadirin' i Aldabra (''Aldabrachelys gigantea''). Matetika izy ireo dia biby mivoaka amin' ny andro (fa tsy amin' ny alina) sady amin' ny ankapobeny mivoka amin' ny maizimaizina arakaraka ny maripana manodidina. Biby mandeha irery izy ireo amin' ny ankapobeny. Izy ireo no biby an-tanety ela velona indrindra eran-tany, na dia iandian-kevitra aza ny karazana sokatra ela velona indrindra. Ny sokatra makadiry any Galapagos dia marihina fa velonamihoatra ny 150 taona, fa ilay sokatra makadiry tao Seisely antsoina hoe Adwaita dia mety ho niaina 255 taona teo ho eo. Amin' ny ankapobeny, ny ankamaroan' ny karazana sokatra an-tanety dia afaka miaina 80-150 taona.
[[Sary:Tortue, dans le parc tsimbazaza à Madagascar 02.jpg|vignette|Sokatra ao Tsimbazaza]]
Ny sokatra an-tanety dia milamina sy miadam-pandeha, ka eo anelanelan' ny 0,2 sy 0,5 km/ora ny hafainganam-pandehany.

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' ([[TFTSG]]) &lt;small&gt;(20&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2014)&lt;/small&gt;:

=== Vondron-karazana sokatra mbola velona ===
Misy 17 ny vondron-karazana sokatra mbola velona:

* ''Aldabrachelys'' Loveridge &amp; Williams, 1957
* ''[[Astrochelys]]'' Gray, 1873
* ''Centrochelys'' Gray, 1872
* ''Chelonoidis'' Fitzinger, 1835
* ''Chersina'' Gray, 1830
* ''Cylindraspis'' Fitzinger, 1835 éteint
* ''Geochelone'' Fitzinger, 1835
* ''Gopherus'' Rafinesque, 1832
* ''Homopus'' Duméril &amp; Bibron, 1834
* ''Indotestudo'' Lindholm, 1929
* ''Kinixys'' Bell, 1827
* ''Malacochersus'' Lindholm, 1929
* ''Manouria'' Gray, 1854
* ''Psammobates'' Fitzinger, 1835
* ''Pyxis'' Bell, 1827
* ''Stigmochelys'' Gray, 1873
* ''Testudo'' Linnaeus, 1758

=== Vondron-karazana sokatra fôsily ===
Misy 15 ny vondron-karazana sokatra fôsily:

* ''†Achilemys'' Hay, 1908
* ''†Cheirogaster'' Bergounioux, 1935
* ''†Dithyrosternon'' Pictet, 1857
* ''†Ergilemys'' Chkhikvadze, 1972
* ''†Floridemys'' Williams, 1950
* ''†Hadrianus'' Cope, 1872
* ''†Hesperotestudo'' Williams, 1950
* ''†Impregnochelys'' Meylan &amp; Auffenberg, 1986
* ''†Kansuchelys'' Yeh, 1963
* ''†Megalochelys'' Falconer &amp; Cautley, 1837
* ''†Namibchersus'' de Broin, 2003
* ''†Oligopherus'' Hutchison, 1996
* ''†Paleotestudo'' de Broin 2000
* ''†Sinohadrianus'' Ping, 1929
* ''†Stylemys'' Leidy, 1851

=== Karazana misy sy nisy eto Madagasikara ===
Efatra ny vondron-karazana sokatra an-tanety eto [[Madagasikara]], ka ny roa teratany sady tsy hita raha tsy eto, ny iray nampidirina ary ny iray f$ôsily.

* ''[[Astrochelys]]'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Astrochelys radiata]]'' sy ''[[Astrochelys yniphora]]''.
* ''Pyxis'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Pyxis arachnoides]]'' sy ''[[Pyxis planicauda]]''.
* ''[[Kinixys]]'' (nampidirina): ''[[Kinixys belliana]]'' sy ''[[Kinixys zombensis]]''
* ''[[Aldabrachelys]]'' (na ''Dipsochelys'', fôsily): ''Aldabrachelys gigantea'' sy ''Aldabrachelys grandidieri'' ary ''Aldabrachelys abrupta.''

== Jereo koa ==
* [[Sokatra]]

* [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]]

* [[Sokatra an-dranomamy]]</text>
      <sha1>au6x7ayspuxlciqy5b7bnvx4rk4h8gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136473</id>
      <parentid>1136472</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="qq4to3sphg0yjyokuk9upqonro064ot" xml:space="preserve">[[Sary:A. gigantea Aldabra Giant Tortoise.jpg|vignette|286x286px|Sokatra an-tanety makadiry ao [[Seisely]]]]
Ny '''sokatra an-tanety''' dia biby mandady, ao amin'ny fianakaviana '''''Testudinidae''''', ao amin' ny filaharana '''''Testudines'''''. Tahaka ny [[sokatra]] hafa, ny sokatra an-tanety dia manana akorany izay miaro amin' ny biby mpihaza sy ampiasainy amin' ny tanjona hafa. Mafy ny akoran' ny sokatra an-tanety amin' ny ankapobeny, ary toy ny karazana ao amin' ny zana-pilaharana ''Cryptodira'', dia manemotra ny vozony sy ny lohany mivantana ao anaty akorany izy ireo mba hiarovana.

Ny sokatra an-tanety dia mety miovaova habe ao amin' ny karazana sasany, toy ny sokatra makadirin' ny [[vondronosy Galápagos]], izay mahatratra 1,2 m mahery ny halavany, fa ny hafa, toa ny ''Chersobius''  dia manana akorany mirefy 6,8 sm fotsiny. Fianakaviana maromaro amin' ny sokatra an-tanety no nivoatra, amin' ny fomba tsy miankina, ka lasa nanana vatana milanja mihoatra ny 100 kg, anisan' izany ny sokatra makadirin' ny vondronosy Galapagos sy ny sokatra makadirin' i Aldabra (''Aldabrachelys gigantea''). Matetika izy ireo dia biby mivoaka amin' ny andro (fa tsy amin' ny alina) sady amin' ny ankapobeny mivoka amin' ny maizimaizina arakaraka ny maripana manodidina. Biby mandeha irery izy ireo amin' ny ankapobeny. Izy ireo no biby an-tanety ela velona indrindra eran-tany, na dia iandian-kevitra aza ny karazana sokatra ela velona indrindra. Ny sokatra makadiry any Galapagos dia marihina fa velonamihoatra ny 150 taona, fa ilay sokatra makadiry tao Seisely antsoina hoe Adwaita dia mety ho niaina 255 taona teo ho eo. Amin' ny ankapobeny, ny ankamaroan' ny karazana sokatra an-tanety dia afaka miaina 80-150 taona.
[[Sary:Tortue, dans le parc tsimbazaza à Madagascar 02.jpg|vignette|Sokatra ao Tsimbazaza]]
Ny sokatra an-tanety dia milamina sy miadam-pandeha, ka eo anelanelan' ny 0,2 sy 0,5 km/ora ny hafainganam-pandehany.

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' ([[TFTSG]]) &lt;small&gt;(20&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2014)&lt;/small&gt;:

=== Vondron-karazana sokatra mbola velona ===
Misy 17 ny vondron-karazana sokatra mbola velona:

* ''[[Aldabrachelys]]'' Loveridge &amp; Williams, 1957
* ''[[Astrochelys]]'' Gray, 1873
* ''Centrochelys'' Gray, 1872
* ''Chelonoidis'' Fitzinger, 1835
* ''Chersina'' Gray, 1830
* ''Cylindraspis'' Fitzinger, 1835 éteint
* ''[[Geochelone]]'' Fitzinger, 1835
* ''Gopherus'' Rafinesque, 1832
* ''Homopus'' Duméril &amp; Bibron, 1834
* ''Indotestudo'' Lindholm, 1929
* ''Kinixys'' Bell, 1827
* ''Malacochersus'' Lindholm, 1929
* ''Manouria'' Gray, 1854
* ''Psammobates'' Fitzinger, 1835
* ''[[Pyxis]]'' Bell, 1827
* ''Stigmochelys'' Gray, 1873
* ''[[Testudo]]'' Linnaeus, 1758

=== Vondron-karazana sokatra fôsily ===
Misy 15 ny vondron-karazana sokatra fôsily:

* ''†Achilemys'' Hay, 1908
* ''†Cheirogaster'' Bergounioux, 1935
* ''†Dithyrosternon'' Pictet, 1857
* ''†Ergilemys'' Chkhikvadze, 1972
* ''†Floridemys'' Williams, 1950
* ''†Hadrianus'' Cope, 1872
* ''†Hesperotestudo'' Williams, 1950
* ''†Impregnochelys'' Meylan &amp; Auffenberg, 1986
* ''†Kansuchelys'' Yeh, 1963
* ''†Megalochelys'' Falconer &amp; Cautley, 1837
* ''†Namibchersus'' de Broin, 2003
* ''†Oligopherus'' Hutchison, 1996
* ''†Paleotestudo'' de Broin 2000
* ''†Sinohadrianus'' Ping, 1929
* ''†Stylemys'' Leidy, 1851

=== Karazana misy sy nisy eto Madagasikara ===
Efatra ny vondron-karazana sokatra an-tanety eto [[Madagasikara]], ka ny roa teratany sady tsy hita raha tsy eto, ny iray nampidirina ary ny iray f$ôsily.

* ''[[Astrochelys]]'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Astrochelys radiata]]'' sy ''[[Astrochelys yniphora]]''.
* ''[[Pyxis]]'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Pyxis arachnoides]]'' sy ''[[Pyxis planicauda]]''.
* ''[[Kinixys]]'' (nampidirina): ''[[Kinixys belliana]]'' sy ''[[Kinixys zombensis]]''
* ''[[Aldabrachelys]]'' (na ''Dipsochelys'', fôsily): ''Aldabrachelys gigantea'' sy ''Aldabrachelys grandidieri'' ary ''Aldabrachelys abrupta.''

== Jereo koa ==
* [[Sokatra]]

* [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]]

* [[Sokatra an-dranomamy]]</text>
      <sha1>qq4to3sphg0yjyokuk9upqonro064ot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136485</id>
      <parentid>1136473</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1136485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="a4mguyg6tqy6st0732gmdve2km9ch9p" xml:space="preserve">[[Sary:A. gigantea Aldabra Giant Tortoise.jpg|vignette|286x286px|Sokatra an-tanety makadiry ao [[Seisely]]]]
Ny '''sokatra an-tanety''' dia biby mandady, ao amin'ny fianakaviana '''''Testudinidae''''', ao amin' ny filaharana '''''Testudines'''''. Tahaka ny [[sokatra]] hafa, ny sokatra an-tanety dia manana akorany izay miaro amin' ny biby mpihaza sy ampiasainy amin' ny tanjona hafa. Mafy ny akoran' ny sokatra an-tanety amin' ny ankapobeny, ary toy ny karazana ao amin' ny zana-pilaharana ''Cryptodira'', dia manemotra ny vozony sy ny lohany mivantana ao anaty akorany izy ireo mba hiarovana.

Ny sokatra an-tanety dia mety miovaova habe ao amin' ny karazana sasany, toy ny sokatra makadirin' ny [[vondronosy Galápagos]], izay mahatratra 1,2 m mahery ny halavany, fa ny hafa, toa ny ''Chersobius''  dia manana akorany mirefy 6,8 sm fotsiny. Fianakaviana maromaro amin' ny sokatra an-tanety no nivoatra, amin' ny fomba tsy miankina, ka lasa nanana vatana milanja mihoatra ny 100 kg, anisan' izany ny sokatra makadirin' ny vondronosy Galapagos sy ny sokatra makadirin' i Aldabra (''Aldabrachelys gigantea''). Matetika izy ireo dia biby mivoaka amin' ny andro (fa tsy amin' ny alina) sady amin' ny ankapobeny mivoka amin' ny maizimaizina arakaraka ny maripana manodidina. Biby mandeha irery izy ireo amin' ny ankapobeny. Izy ireo no biby an-tanety ela velona indrindra eran-tany, na dia iandian-kevitra aza ny karazana sokatra ela velona indrindra. Ny sokatra makadiry any Galapagos dia marihina fa velonamihoatra ny 150 taona, fa ilay sokatra makadiry tao Seisely antsoina hoe Adwaita dia mety ho niaina 255 taona teo ho eo. Amin' ny ankapobeny, ny ankamaroan' ny karazana sokatra an-tanety dia afaka miaina 80-150 taona.
[[Sary:Tortue, dans le parc tsimbazaza à Madagascar 02.jpg|vignette|Sokatra ao Tsimbazaza]]
Ny sokatra an-tanety dia milamina sy miadam-pandeha, ka eo anelanelan' ny 0,2 sy 0,5 km/ora ny hafainganam-pandehany.

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' ([[TFTSG]]) &lt;small&gt;(20&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2014)&lt;/small&gt;:

=== Vondron-karazana sokatra mbola velona ===
Misy 17 ny vondron-karazana sokatra mbola velona:

* ''[[Aldabrachelys]]'' Loveridge &amp; Williams, 1957
* ''[[Astrochelys]]'' Gray, 1873
* ''Centrochelys'' Gray, 1872
* ''Chelonoidis'' Fitzinger, 1835
* ''Chersina'' Gray, 1830
* ''Cylindraspis'' Fitzinger, 1835 éteint
* ''[[Geochelone]]'' Fitzinger, 1835
* ''Gopherus'' Rafinesque, 1832
* ''Homopus'' Duméril &amp; Bibron, 1834
* ''Indotestudo'' Lindholm, 1929
* ''Kinixys'' Bell, 1827
* ''Malacochersus'' Lindholm, 1929
* ''Manouria'' Gray, 1854
* ''Psammobates'' Fitzinger, 1835
* ''[[Pyxis]]'' Bell, 1827
* ''Stigmochelys'' Gray, 1873
* ''[[Testudo]]'' Linnaeus, 1758

=== Vondron-karazana sokatra fôsily ===
Misy 15 ny vondron-karazana sokatra fôsily:

* ''†Achilemys'' Hay, 1908
* ''†Cheirogaster'' Bergounioux, 1935
* ''†Dithyrosternon'' Pictet, 1857
* ''†Ergilemys'' Chkhikvadze, 1972
* ''†Floridemys'' Williams, 1950
* ''†Hadrianus'' Cope, 1872
* ''†Hesperotestudo'' Williams, 1950
* ''†Impregnochelys'' Meylan &amp; Auffenberg, 1986
* ''†Kansuchelys'' Yeh, 1963
* ''†Megalochelys'' Falconer &amp; Cautley, 1837
* ''†Namibchersus'' de Broin, 2003
* ''†Oligopherus'' Hutchison, 1996
* ''†Paleotestudo'' de Broin 2000
* ''†Sinohadrianus'' Ping, 1929
* ''†Stylemys'' Leidy, 1851

=== Karazana misy sy nisy eto Madagasikara ===
Efatra ny vondron-karazana sokatra an-tanety eto [[Madagasikara]], ka ny roa teratany sady tsy hita raha tsy eto, ny iray nampidirina ary ny iray fôsily.

* ''[[Astrochelys]]'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Astrochelys radiata]]'' sy ''[[Astrochelys yniphora]]''.
* ''[[Pyxis]]'' (tsy hita afa-tsy eto): ''[[Pyxis arachnoides]]'' sy ''[[Pyxis planicauda]]''.
* ''[[Kinixys]]'' (nampidirina): ''[[Kinixys belliana]]'' sy ''[[Kinixys zombensis]]''
* ''[[Aldabrachelys]]'' (na ''Dipsochelys'', fôsily): ''Aldabrachelys gigantea'' sy ''Aldabrachelys grandidieri'' ary ''Aldabrachelys abrupta.''

== Jereo koa ==
* [[Sokatra]]

* [[Soka-dranomasina|Sokatra an-dranomasina]]

* [[Sokatra an-dranomamy]]</text>
      <sha1>a4mguyg6tqy6st0732gmdve2km9ch9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Halatra omby eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290099</id>
    <revision>
      <id>1136487</id>
      <parentid>1133590</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1136487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24354" sha1="irko9gmvt5arhz4q7ddr81lc49nzfrd" xml:space="preserve">[[Sary:Zebu of Madagascar 001.jpg|vignette|357x357px|Omby malagasy]]
Ny '''halatra omby eto Madagasikara''' dia [[heloka bevava]] tanterahina eto amin' ny tanin' ny [[Madagasikara|Repoblikan' i Madagasikara]], izay ahitana fakana ny ombin' ny olona hafa amin' ny fomba helohin' ny [[lalàna]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://assemblee-nationale.mg/renforcement-de-la-lutte-contre-le-vol-de-boeufs/ Renforcement de la lutte contre le vol de bœufs]&quot;, ''assemblee-nationale.mg'', 14 mai 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lexpress.mg/2025/05/assemblee-nationale-les-peines-contre.html? Assemblée Nationale - Les peines contre les vols de bœufs amplifiées]&quot;, ''www.lexpress.mg'', 15 mai 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ka izany dia mety hotanterahina ho an' ny tena na hamidy indray, na ho an' olon-kafa mba hahazoana karama, mety  hotanterahin' olona maro voalamina izay manafika eny an-kijana na eny an-tanàna mba hahazo omby maro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://puisatier.over-blog.com/2021/05/le-vol-une-pratique-bien-enracinee-a-madagascar.html Le vol, une pratique bien enracinée à Madagascar]&quot;, ''puisatier.over-blog.com'', 17 Mai 2021&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lexpress.fr/styles/les-razzias-de-zebus-a-madagascar-une-tradition-devenue-trafic-meurtrier_1737777.html Les razzias de zébus à Madagascar, une tradition devenue trafic meurtrier]&quot;, www.lexpress.fr,  20/11/2015&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20180623-madagascar-difficile-lutte-contre-le-vol-zebus Madagascar: les attaques de voleurs de zébus font 4000 morts en cinq ans]&quot;, ''www.rfi.fr'', 23/06/2018&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika dia atao hoe ''[[dahalo]]'' ny mpangalatra omby, izay tsy mpangalatra tsotra mandeha irery intsony fa matetika no andian' olona voalamina sady mitam-piadiana, miasa amin' ny fomba voarindra ary mampihorohoro sy mamono vahoaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.thenewhumanitarian.org/fr/analyses/2012/07/18/madagascar-terre-de-bandits-impitoyables Madagascar, terre de bandits impitoyables]&quot;, ''www.thenewhumanitarian.org'', 18 July 2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://storyteller.iom.int/fr/stories/batir-la-paix-dans-le-bastion-des-voleurs-de-betail-madagascar Bâtir la paix dans le bastion des voleurs de bétail à Madagascar]&quot;, ''storyteller.iom.int'', 10 janvier 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Matetika ny faritra be [[Fahantrana eto Madagasikara|fahantrana indrindra]] sy ny tanàna ambanivohitra eto Madagasikara no tena anjakan' ny [[halatra omby]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ilo.cornell.edu/images/th3.4.pdf Elevage et pauvreté]&quot; (pdf), ''www.ilo.cornell.edu'',&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lutte-ouvriere.org/journal/article/2012-12-19-madagascar-les-classes-pauvres-confrontees-au-developpement-du-banditisme_28845.html Madagascar : Les classes pauvres confrontées au développement du banditisme]&quot;, ''www.lutte-ouvriere.org'', 19/12/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; nefa ny olona misehatra amin' io asa ratsy io dia hita hatrany amin' ny [[Antananarivo|renivohitr' i Madagasikara]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ Halatra omby: tambazotra mafy orina ao Analamanga] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ |date=20250116060508 }}&quot;, in ''www.malina.mg'', 15 February 2021.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Mathieu Pellerin, &quot;[https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/pellerin_madagascar.pdf Madagascar Gérer l’héritage de la transition]&quot;, ''www.ifri.org,'' Novembre 2014&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Lasa fomba fiveloman' ny olona sasany na lasa endrika [[valifaty]] eo amin' ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] ny halatra omby&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Matthieu Pellerin, &quot;[https://www.ifri.org/sites/default/files/migrated_files/documents/atoms/files/pellerin_madagascar_criminalite_multiforme_2017.pdf? Madagascar face à la criminalité multiforme]&quot;, ''www.ifri.org'', mars 2017.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Dominique Somda, &quot;[https://journals.openedition.org/terrain/21228? Politique western - Zone d’exception et imaginaire de la frontière à Madagascar]&quot;, ''journals.openedition.org'',&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Matetika no tsy voasazy ny mpangalatra noho ny tsy fahampian' ny fitaovana ampiasain' ny mpitandro filaminana sy ny [[kolikoly]] ary ny fitarazohan' ny raharaham-pitsarana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://madagascar.fes.de/e/a-travers-les-yeux-du-sud.html À travers les yeux du Sud] {{Wayback|url=https://madagascar.fes.de/e/a-travers-les-yeux-du-sud.html |date=20250813193532 }}&quot;, ''Friedrich Ebert Stiftung'' (''madagascar.fes.de''), 21/02/2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mampitombo ny disadisa momba ny fahafaha-mahazo loharanon-karena ny [[haintany]] miverimberina sy ny fahapotehan' ny [[kijana]] ary manosika ny olona sasany hanao ny halatra omby ho asa fivelomana izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Joanna de Berry, &quot;[https://blogs.worldbank.org/en/climatechange/madagascar-and-social-impacts-drought Madagascar and the social impacts of drought]&quot;, ''blogs.worldbank.org'', March 03, 2023&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==

=== Faha mpanjaka ===

==== Vokatry ny lanjan' ny omby eo amin' ny kolontsaina ====
Nanosika ny olona hangalatra omby ny fanomezana lanja ambony ny omby eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]], na ara-[[Fiarahamonina malagasy|piarahamonina]] (ahazoana haja sy maha to teny), na ara-[[toekarena]], na ara-[[Fivavahan-drazana malagasy|pivavahana]] ([[Fivavahana amin' ny razana|fanompoana ny razana]])&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascartravel.com/cultural-emblems-of-madagascar-3a-zebu-and-rice Cultural emblems of Madagascar: Zebu and Rice]&quot;, ''www.madagascartravel.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://greatredisland.com/why-are-zebus-important-in-madagascar/ Why Are Zebus Important in Madagascar?]&quot;, ''greatredisland.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.studiosifaka.org/magazines/culture/item/1874-sandrify-l-importance-du-zebu-dans-la-culture-malgache.html Sandrify : L'impotance du zébu dans la culture malgache]&quot;, ''www.studiosifaka.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://explorepartsunknown.com/madagascar/zebu-theft/ Madagascar - The zebu war]&quot;, ''explorepartsunknown.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://storyteller.iom.int/stories/building-peace-madagascars-stronghold-cattle-thieves Building Peace in Madagascar's Stronghold of Cattle Thieves]&quot;, ''storyteller.iom.int''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mariky ny fananan-karena sy ny laza eo amin' ny fiarahamonina mantsy ny fananana omby maro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Manana ny lanjany koa ny [[omby]] eo amin' ny fomba amam-panao malagasy toy ny [[fanambadiana]] sy ny [[fandevenana]] ary ny [[sorona]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://univ-antananarivo.mg/Conference-du-vendredi-Le-Zebu-rite-et-nourriture-vendredi-08-avril-a-10heures? Ny Omby : Fomba sy Fihinana&quot; &amp; &quot;Le Zébu, rite et nourriture]&quot;, ''univ-antananarivo.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ecodofin.wordpress.com/wp-content/uploads/2012/05/le-zc3a9bu-et-les-traditions-malgaches-2.pdf Le zébu et les traditions malgaches]&quot;, ''ecodofin.wordpress.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.evaneos.com/madagascar/holidays/discover/964-1-the-zebu-in-madagascar/ The importance of the omby or zebu in Madagascar]&quot;, ''www.evaneos.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Halatra omby: fombafomba fiampitana ====
Fanao araka ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] any amin' ny faritra sasany eto [[Madagasikara]] ny halatra omby izay anomezana alalana ny tovolahy hanao izany mba hahatonga azy ho tena lehilahy azon' ny [[Fianakaviana (kolontsaina malagasy)|fianakaviana]] sy ny [[Fiarahamonina malagasy|fiarahamonina]] itokisana, ary ilaina izany alohan' ny hanatanterahana hetsika toy ny [[fanambadiana]] na ny [[fandevenana]], indrindra any amin' ny faritry ny [[Bara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/ocean-indien/madagascar/vols-zebus-plus-plus-nombreux-meurtriers-madagascar-179982.html Les vols de zébus de plus en plus nombreux et meurtriers à Madagascar]&quot;, ''la1ere.franceinfo.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Fombafomba manamarika ny fialana amin' ny fahazazana sy [[Fombafomba fiampitana|iampitana]] amin' ny fahalehibeazan' ny tovolahy ny halatra omby, izay anehoany ny herim-pony sy ny fahafahany mahazo izay ilaina amin' ny [[fampakaram-bady]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://documents1.worldbank.org/curated/en/587761530803052116/pdf/127982-WP-REVISED-deep-south-V27-07-2018-web.pdf The Deep South]&quot; (PDF), ''documents1.worldbank.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/273039381_2014_Cattle_Conflicts_and_Gendarmes_in_Southern_Madagascar_A_Local_Perspective_on_fihavanana_gasy 2014: Cattle, Conflicts and Gendarmes in Southern Madagascar: A Local Perspective on fihavanana gasy]&quot; (PDF), ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf Fihavanana – La vision d’ une société paisible à Madagascar]&quot; (PDF), ''uvhw.de''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3307&amp;context=isp_collection&amp;utm This Is Not About Cows: Historic and Contemporary Challenges to South-Central Madagascar ’s Cattle Systems]&quot;, ''digitalcollections.sit.edu''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Vokatry ny disadisa eo amin' ny samy foko na fanjakana ====
Talohan' ny [[fanjanahantany]] dia matetika mifandray amin' ny fifandonana eo amin' ny samy [[Fanjakà-mpanjaka|fanjakam-panjaka]] ny asan-jiolahy, ka nahitana fanafihana sy [[halatra omby]] sy [[biby fiompy]] hafa izay natao hamahanana ny tafika sy hampahalemy ny fanjakana mpifanandrina amin' ny an' ny tena&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''[https://shcas.shnu.edu.cn/_upload/article/files/da/7b/8c36ac3a43f280c89d9171a127d4/97c4215b-2044-4149-9f30-43352af1a2ad.pdf Historical Dictionary of Madagascar: Second Edition]'', ''shcas.shnu.edu.cn''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Noheverina ho mpiady mahery ny lehilahy mpandray anjara amin' ireny fanafihana ireny fa tsy mpanao [[heloka bevava]].

Tsy mijanona ho halatra fotsiny ny fangalarana omby fa tena fanaovana tsinontsinona ny zavatra ankamasinin' ny hafa. Heverina ho fanalam-baraka manokana ny halatra omby, tsy ho an' ny tompony ihany fa ho an' ny fianakaviany sy ny mpiara-belona aminy koa. Fanaovana tsinontsinona ny voninahitr' ilay olona na ny fianakaviana na ny foko na ny fanjakana nangalarina omby ny halatra omby, satria nalaina aminy ny zavatra manam-pifandraisana akaiky amin' ny maha-izy azy.
==== Fanehoana tanjaka na dia tsy misy ny disadisa ====
Tsy fandikan-dalàna ataon' olon-tsotra tsirairay fotsiny ny halatra omby fa anisan' ny nanana ny anjara toerany teo amin' ny fanehoan' ny fanjakana na foko ny hery, ny fahefana, ny laza ary ny fifehezany ny [[Loharanon-karena voajanahary|loharanon-karena]] sy ny fahamboniany manoloana ny hafa. Noho ny fanamafisana ny fanjakana maro teto [[Madagasikara]] sy ny fitomboan' ny isan' ny mponina dia nihamafy ny fifanolanana momba ny loharanon-karena, indrindra momba ny biby fiompy.

==== Namatsiana ny fifanakalozana amin' ny any ivelany ====
Niteraka fiovana lalina teo amin' ny fiarahamonina malagasy sy nandrisika ny firongatry ny endrika vaovaon' ny asan-jiolahy, anisan' izany ny halatra omby, ny fahatongavan' ny [[Eorôpeana (vahoaka)|Eorôpeanina]].

=== Faha fanjanahantany ===

==== Niova endrika ny halatra omby ====
Nanova endrika ny [[halatra omby]] teto [[Madagasikara]] ny fahatongavan' ny fitondrana mpanjanaka frantsay tamin' ny taona 1896. Niteraka fahasahiranana ara-toekarena sy [[mosary]] ho an' ny mponina malagasy ny fanjanahantany (indrindra fa tany atsimo), ka nahatonga ny tantsaha sasany hitodika any amin' ny halatra omby mba ho velona.

Nanao izay tsy hampanana [[fitaovam-piadiana]] ny mponina sasany ny mpanjanatany, ka nahatonga ny mpiompy omby tsy afaka niaro ny andian' ombiny ary nanamora ny fanafihana nataon' ny andian-jiolahy izany. Tsy nahafantatra ny anjara toerana ara-kolontsain' ny halatra omby ny fitondrana mpanjanaka amin' ny ankapobeny fa nihevitra izany ho fandikan-dalàna tsotra (toy ny fangalarana biby fiompy), ka tsy nitady fomba manokana na lalàna manokana hiadiana amin' izany tamin' ny voalohany.

Nanova tsikelikely ny halatra nentim-paharazana ho lasa asan-jiolahy tanteraka tany ambanivohitra sy ho lasa fomba fiharian-karena tsy ara-dalàna ny fipoiran' ny [[toekaren-tsena]] sy ny fitomboan' ny filana hena. Lasa nanosika ny olona hangalatra omby ny fahazoana tombony.

==== Fanehoana tsy fankatoavana ====
Niezaka nanafoana ny halatra omby ny manam-pahefana mpanjanaka, saingy nitohy hatrany izany fanao izany, indrindra fa tany amin' ny faritra ambanivohitra lavitra. Nitohy ny asan-dahalo izay matetika nahitana firaisana tsikombakomba amin' ny mponina sasany.

Tany amin' ny faritra sasany, indrindra fa tany Atsimo sy Atsimo-Andrefana, dia nanehoana mivantana ny tsy fankatoavana ny fenitra napetraky ny fanjanahantany ny fanafihana miaraka amin' ny halatra omby. Niezaka hampihatra ny &quot;fahalemana frantsay&quot; sy hampitsahatra ny ady sy ny fanafihana isan-karazany ny fitondrana frantsay, nefa ho an' ny foko sy faritra sasany dia fomba iray enti-manohitra ny lamina vaovao sy ny fametrahana ny fahefana mpanjanaka ny fanohizana ireo fanafihana ireo.

Nanohitra mafy ny Frantsay nandritra ny folo taona teo ho eo ny [[Bara]] taorian' ny taona 1896 izay nanombohan' ny fanjanahantany ôfisialy. Nampiasaina hamelomana na hamatsiana ankolaka ny vondrona mpanohitra mitam-piadiana (toy ny tamin' ny fikomian' ny [[Menalamba]]) ny omby halatra.

==== Vokany ====
Lasa nampandry tsy lavo loha ny [[tantsaha]] ny halatra omby, ka miteraka fahavoazana ara-toekarena lehibe izany. Lasa nisy fandaminana sy nirongo fitaovam-piadiana ny andian-jiolahy, izay nahatonga ny fanafihana ho lasa niteraka herisetra mahery vaika tamin' ny tanàna sy ny mpiompy omby, ka nahatonga faty olona sy fandoroan-tanàna.

Matetika nahatonga ny mponina handao ny kijana sarotra arahi-maso ny tahotra sy ny fahaverezam-pananana ary ny fatiantoka, na nahatonga ny fanamafisana ny fampiharana ny lalàna nentin-drazana isan-tanàna na isam-paritra (toy ny [[dina]]) mba hisorohana na hamerana ny halatra omby, izay matetika tsy misy dikany manoloana ny andian-jiolahy mitam-piadiana.

=== Hatramin' ny nahazoana fahaleovantena ===

==== Taompolo 1960-1980: fitohizan' ny halatra omby ====
Taorian' ny nahazoana ny fahaleovantena (taona 1960) dia nitohy ny halatra omby, indrindra tany amin' ny faritra atsimon' ny firenena. Nametraka fepetra hiadiana amin' izany tranga izany ny manampahefana malagasy, saingy tsy nahomby. Matetika ny mpangalatra omby no nahazo tombony tamin' ny firaisana tsikombakomba amin' ny mpitandro filaminana na amin' ny tompon' andraiki-panjakana sasany&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lepoint.fr/monde/madagascar-la-guerre-des-zebus-fait-pres-de-100-morts-03-09-2012-1502146_24.php? Madagascar: la guerre des zébus fait près de 100 morts]&quot;, ''www.lepoint.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2014/08/17/madagascar-des-affrontements-entre-voleurs-de-zebus-et-gendarmes-font-15-morts_4472642_3212.html Madagascar : des affrontements entre voleurs de zébus et gendarmes font 15 morts]&quot;, ''www.lemonde.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Taomplo 1990–2000: fitomboan' ny herisetra ====
Nanomboka tamin' ny taompolo 1990 dia nihanahery vaika ny halatra omby, tamin' ny alalan' ny fampiasana [[basy]] sy ny fisian' ny fifandonana teo amin' ny mpangalatra omby sy ny mpitandro filaminana. Niforona sy nihamaro ny andian-jiolahy voalamina izay nanao ny asa ratsiny any amin' ny faritra maro. Nisy ny hetsika ara-miaramila izay natao mba hamerenana amin' ny laoniny ny [[fandriam-pahalemana]], saingy tsy nahitam-bokany firy izany.

==== Taomplo 2010-2020: fitomboan' ny fifandonana ====
Tamin' ny taompolo 2010 dia efa tena nampanahy izaitsizy ny halatra omby, izay nahitana fifandonana nahafaty olona betsaka teo amin' ny mpangalatra omby sy ny mpitandro filaminana ary ny mponina. Olona efa ho 100 no maty tamin' ny fifandonana tany atsimon' ny Nosy tamin' ny taona 2012. Nisy kosa ny hetsika miaramila antsoina hoe &quot;Fahalemana&quot; tamin' ny taona 2015, izay nampiasa  miaramila 1&amp;nbsp;300 hiady amin' ny mpangalatra omby. Nahafaty olona 160 mahery io hetsika io&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20150814-madagascar-operation-militaire-reseaux-bandits-voleurs-zebus Madagascar: opération militaire contre les réseaux de voleurs de zébus]&quot;, ''www.rfi.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.habarizacomores.com/2015/08/madagascar-operation-militaire-contre.html Madagascar: opération militaire contre les réseaux de voleurs de zébus]&quot;, ''www.habarizacomores.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://la1ere.franceinfo.fr/madagascar-guerre-zebus-fait-plus-160-morts-2015-320163.html Madagascar: la guerre des zébus a fait plus de 160 morts en 2015]&quot;, ''la1ere.franceinfo.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Taona 2020 no ho mankaty: ezaka fampandrian-tany ====
Nanomboka tamin' ny taona 2020 dia nanamafy ny ezaka ataony amin' ny ady amin' ny halatra omby ny fanjakana malagasy, tamin' ny alalan' ny fampiharana ny paikady fiarovana sy fampitomboana ny isan' ny mpitandro filaminana any amin' ny faritra be halatra omby. Nisy ihany koa ny fanentanana ny mponina eny ifotony hiara-hiasa amin' ny manam-pahefana. Na dia eo aza ireo ezaka ireo dia mbola mitohy ny halatra omby, ka omby an' arivony no misy mangalatra isan-taona ary betsaka ny aina afoy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20180623-madagascar-difficile-lutte-contre-le-vol-zebus Madagascar: les attaques de voleurs de zébus font 4000 morts en cinq ans]&quot;, ''www.rfi.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny fanao mampandamoka ny ezaka ataon' ny mpitondra ny fisian' ny [[kolikoly]] sy ny firaisana tsikombakomba maro isan-karazany.

== Jereo koa ==

* [[Kolikoly]]
* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenià]]
* [[Kolikoly eto Madagasikara]]
* [[Fahantrana eto Madagasikara]]
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]
== Rohy ivelany ==
'''Boky sy gazety fandalinana'''

* Gowé, Jean-René. &quot;Les dahalo : entre mythe et réalité&quot;. In ''Omaly sy Anio'', n° 57–58, 2003.
* Raison, Jean-Pierre. ''Les éleveurs de zébus du Sud malgache''. Paris : ORSTOM, 1984.
* Blanchy, Sophie. ''Sociétés traditionnelles et crime : le cas des dahalo malgaches''. In ''Revue Tiers Monde'', 1995.
* Rakotonirina, Léon. ''L'évolution du banditisme rural à Madagascar : du dahalo au criminel moderne'', Université d’Antananarivo, Mémoire de maîtrise, 2016.
* L’Express de Madagascar. Dossier : ''Le vol de bœufs, entre tradition et insécurité'', 2018.
* RFI. ''Madagascar : la difficile lutte contre le vol de zébus'', 23 juin 2018.
* France 24. ''La guerre des zébus fait rage à Madagascar'', 2012.
* FAO (Organisation des Nations unies pour l’alimentation et l’agriculture). ''L’élevage bovin à Madagascar : état des lieux et enjeux'', 2009.
* Programme des Nations Unies pour le Développement (PNUD). ''Rapport sur la sécurité rurale à Madagascar'', 2017.

'''Didy aman-dalàna'''

*&quot;[https://jwf-legal2.fr.gd/Lois-154.htm Lalàna n° 2001-004 tamin' ny 25 oktobra 2001 anaovanana fitsipika ankapobe mifehy ny Dina eo amin' ny lafin' ny fandriampahalemam-bahoaka]&quot;, in ''jwf-legal2.fr.gd'' 
* &quot;[https://jwf-legal2.fr.gd/Lois-154.htm Loi n° 2001-004 du 25 octobre 2001 portant réglementation générale des Dina en matière de sécurité publique]&quot;, in ''jwf-legal2.fr.gd'' 
* &quot;[https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/arrete-n22804-2017-du-12-septembre-2017-portant-interdiction-provisoire-de-la-circulation-de-la-vente-sur-pied-de-labattage-de-femelles-et-de-jeunes-bovins-de-la-vente-et-du-transport-de-vi/ Arrêté n°22804/2017 du 12 Septembre 2017 Portant interdiction provisoire de la circulation, de la vente sur pied, de l’abattage de femelles et de jeunes bovins, de la vente et du transport de viande de femelles et de jeunes bovins]&quot;, ''textes.lexxika.com''
* &quot;[https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2019-046-du-31-janvier-2019-portant-interdiction-de-toute-exportation-de-zebus Décret n°2019-046 du 31 Janvier 2019 Portant interdiction de toute exportation de zébus]&quot;, ''textes.lexxika.com''
'''Dina'''
* &quot;[https://www.academia.edu/11898963/dinani_Melaky_tsy_mimpoly Dinan' i Melaky tsy mimpoly]&quot; (PDF), in ''www.academia.edu'' 
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/?LA-PROBLEMATIQUE-DE-L-APPLICATION-DU-DROIT-EN-MATIERE-DE-VOL-DE-BOEUFS-A La problématique de l'application du droit en matière de vol de boeufs à Madagascar&quot; (1787-1960)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/?LA-PROBLEMATIQUE-DE-L-APPLICATION-DU-DROIT-EN-MATIERE-DE-VOL-DE-BOEUFS-A |date=20220804073221 }}&quot;, in ''madarevues.recherches.gov.mg'' 

'''Lahatsoratra hafa'''
* &quot;[https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ Halatra omby: tambazotra mafy orina ao Analamanga] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ |date=20250116060508 }}&quot;, in ''www.malina.mg'', 15 Febroary 2021.
* &quot;[https://www.malina.mg/Mlg/simbanny-kolikoly-ny-dinanihorombe/ Simban' ny kolikoly ny dinan' Ihorombe] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/simbanny-kolikoly-ny-dinanihorombe/ |date=20241214135349 }}&quot;, in ''www.malina.mg'', 14 Mey 2021
* &quot;[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/halatra-omby-tena-misy-ireo-zandary-tratra-nifandray-tendro-taminny-dahalo-35691.php Halatra omby Tena misy ireo zandary tratra nifandray tendro tamin’ny dahalo]&quot;, in ''www.tiatanindrazana.mg'', 11 Janoary 2019.
* &quot;[https://www.biblio.micc.gov.mg/pays/2022/11/17/trandraka-halatra-omby/ Halatra omby, Kolikoly avo lenta, anjakan' ny dahalo ambony latabatra ny tanàna] {{Wayback|url=https://www.biblio.micc.gov.mg/pays/2022/11/17/trandraka-halatra-omby/ |date=20250930090526 }}&quot; in ''www.biblio.micc.gov.mg,'' 17 Novembra 2022
* &quot;[https://www.madagascar-tribune.com/Ny-fanjakana-no-nampiofana-ny,5162.html Ny fanjakana no nampiofana ny dahalo]&quot;, in ''www.madagascar-tribune.com,'' 3 Marsa 2008
* &quot;[https://www.madagascar-tribune.com/IMG/article_PDF/Novain-ireo-dahalo-ny-volon-omby_a5204.pdf Sakaraha : Halatra omby, Novain' ireo dahalo ny volon' omby]&quot;, in ''www.madagascar-tribune.com,'' (tsongan-tsiratra avy amin' ny [https://madagascartribune.vahiny.com/Novain-ireo-dahalo-ny-volon-omby,5204.html Madagascar-Tribune.com])
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/?Les-pratiques-traditionnelles-au-service-des-paysans-pour-la-prevention-des Les pratiques traditionnelles au service des paysans pour la prévention des vols de zébus. L’exemple du tatao et du tsitsika dans le district de l’Isandra, Haute Matsiatra] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/?Les-pratiques-traditionnelles-au-service-des-paysans-pour-la-prevention-des |date=20220804073247 }}&quot;, in ''madarevues.recherches.gov.mg'',
* &quot;[https://www.matin.mg/?p=39388 Bongolava-Tsiroanomandidy – Halatr' omby]&quot;, in ''www.matin.mg'', 19 Avrily 2021
* &quot;[https://newsmada10.rssing.com/chan-53079480/article17331.html?nocache=0 Morarano Kraoma: tratra ireo jiolahy mpangalatra sy mpanadio omby halatra]&quot;, in ''newsmada10.rssing.com,'' 21 Janoary 2020
* &quot;[https://www.agencemalagasydepresse.com/vaovao-samihafa/fikambananny-dahalo-rava-7-lahy-saronny-zandary/ Fikambanan' ny dahalo rava, 7 lahy saron' ny zandary]&quot;, in ''www.agencemalagasydepresse.com'', 03 Aogositra 2020.
* &quot;[https://www.matin.mg/?p=48708 Akon' ny taona 2016 tao Boeny – Omby miisa 7&amp;nbsp;720 no very, olona 126 voarohirohy]&quot;, in ''www.matin.mg,''
* &quot;[https://www.lagazette-dgi.com/index_option-com_content-view-article-id-55384-ambatofinandrahana-takian-ny-dahalo-100-000-ariary-isan-omby-ny-tompony-catid-49-Itemid-111.html Ambatofinandrahana: Takian' ny dahalo 100&amp;nbsp;000 ariary isan' omby ny tompony]&quot;, in ''www.lagazette-dgi.com''
* &quot;[http://www.radiorvs.net/index.php/2-non-categorise/178-ny-fitsarana-eto-madagasikara-mila-ezaka-mafy-ny-hamerenana-ny-fitokisan-ny-vahoaka-hialana-amin-ny-fitsarambahoaka Ny Fitsarana eto Madagasikara, mila ezaka mafy ny hamerenana ny fitokisan' ny vahoaka  hiala amin' ny fitsaram-bahoaka&quot;], in ''www.radiorvs.net'',
* &quot;[https://gazetyavylavitra.wordpress.com/tag/iomerberiziky/ Raharaha dahalo Remenabila sy Tokanono]&quot;, in ''gazetyavylavitra.wordpress.com'' 

== Loharano sy fanamarihana ==


[[sokajy:Omby]]
[[Sokajy:halatra]]</text>
      <sha1>irko9gmvt5arhz4q7ddr81lc49nzfrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290328</id>
    <revision>
      <id>1136612</id>
      <parentid>1093538</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Karazana hazo</comment>
      <origin>1136612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6658" sha1="fu5fdt4r35sy8yzqz7pvlavlntp5bon" xml:space="preserve">[[Sary:Myrrh.JPG|vignette|344x344px|Ditin-kazo miora milanja 100 g]]
Ny '''miora''' na '''mira''' dia ditin-kazo manitra avy amin' ny karazana hazo kely somary misy tsilo, ao amin' ny karazana ''[[Commiphora]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Anisany ireto:

* ''Commiphora myrrha'', 
* ''Commiphora africana'', 
* ''Commiphora erythraea'', 
* ''Commiphora gileadensis'', 
* ''Commiphora habessinica'', 
* ''Commiphora hodai'', 
* ''Commiphora quardricincta'', 
* ''Commiphora schimperi'',
* ''Commiphora truncata''.

Ny didin-kazo iray mitovitovy amin' izany, ny &lt;u&gt;balsaman' i Meka&lt;/u&gt;, dia avy amin' ny ''[[Commiphora opobalsamum]]''.[[Sary:Commiphora myrrha - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-019.jpg|vignette|''[[Commiphora myrrha]]'']]
Efa nampiasaina hatramin' izay ny ditin' ny miora amin' ny fitsaboana sy amin' ny fanamboarana ranomanitra ary ny amin' ny emboka manitra. Ny miora mifangaro amin' ny pôska (zavapisotro rômana taloha) na amin' ny divay dia nampiasaina betsaka tamin' ny kolontsaina maro tamn' ny [[Andro Taloha]] mba hahazoana fahafinaretana sy hampihenana ny fivontosana sy ny fanaintainana.

== Fiavian' ilay teny ==
Ny teny hoe ''mira'', izay ampiasaina ao amin' ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Baiboly katôlika malagasy]], dia avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''myrrha'' izay nindrana izany avy amin' ny teny grika hoe μύρρα / ''murra''. Ny teny hoe ''miora'' dia avy amin' io teny grika etsy ambony, izay avy amin' ny amin' ny [[fototeny]] semitika hoe ''mrr'' izay midika hoe &quot;mangidy&quot; (iray amin' ny singa ao amin' ny fofon' ny miora) voaporofo fisiana tao amin' ny [[fiteny semitika]] fahiny rehetra ([[Fiteny hebreo|hebreo]]: ''mōr'').

== Tantara ==
[[Sary:Commiphora-myrrha-resin-myrrh.jpg|vignette|Ditin-kazo miora]]

=== Tany Egipta taloha ===
Ny tantaran' ny miora dia efa antitra toy ny an' ny emboka manitra. Fantatry ny [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Egipsiana]] efa taonarivo efatra lasa izy io ary nataony po anisan' ny singa ao amin' ny ''kyphi'' (zavamanitra mivaingana nampiasaina tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta fahiny]])&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny ''kyphi'' dia zavamanitra mivaingana nampiasaina tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta fahiny]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nampiasaina tamin' ny fanosotra zava-manitra ny faty hotahirizina koa izy io. Araka ny voalazan' i [[Herôdôtôsy]] dia nanosotra zava-manitra tao anaty &quot;atody miora&quot; ny vatana mangatsiaky ny rainy ny Fôiniksa (vorona ao amin' ny fedrà grika, izay afaka mitsangana velona indray avy amin' ny fatiny)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny Fôiniksa dia vorona ao amin' ny fedrà grika, izay afaka mitsangana velona indray avy amin' ny fatiny.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hérodote, ''[https://remacle.org/bloodwolf/historiens/herodote/index.htm Histoires],'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fremacle.org%2Fbloodwolf%2Fhistoriens%2Fherodote%2Findex.htm#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url archive]] (II, 72).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Tao amin' ny Hebreo ===
Ho an' ny [[Hebreo (vahoaka)|Hebreo]], ny miora dia anisan' ny singa fototra amin' ny fanamboarana menaka masina fanosorana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Makà zava-manitra tsara ho anao, dia miora mitete dimam-jato sekely sy havozomanitra antsasak' izany, dia dimam-polo amby roan-jato, sy veromanitra dimam-polo amby roan-jato&quot; ([[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]], ''[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]]'' 30:23)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. izany no nahatonga azy io ho anisan' ny fanomezana nentin' ny olon-kendry (ny [[Magy ao amin' ny Baiboly|Magy]] na [[Magy ao amin' ny Baiboly|Majy]]) ho an' i [[Jesoa]] na [[Jesoa|Jesosy]] zazakely, araka ny voalaza ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Matio|Evanjelin' i Matio]] (2:11)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Ary rehefa tafiditra tao an-trano izy, dia nahita ny Zazakely sy Maria reniny ka niankohoka teo anatrehany; ary nony efa nosokafany ny fitehirizan-drakiny, dia nanolotra zavatra ho Azy izy, dia volamena sy zava-manitra ary miora.&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:11)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny lovantsofina apôkrifa anefa dia milaza fa nitondra miora hatao [[fanatitra]] ny magy iray atao hoe Baltazara (izay adikan' ny teôlôjiana ho mariky ny [[fijalian' i Jesoa]] ho avy, fa i Melkiôra kosa nanolotra volamena (izay adikan' ny teôlôjiana ho mariky ny maha mpanjaka an' i Jesoa), ary i Gaspara nanolotra emboka manitra (izay adikan' ny teôlôjiana [[Trinite|trinitariana]] ho mariky ny maha Andriamanitra an' i Jesoa). Ny divay miharo miora no natolotra an' i Jesoa (izay nandà izany) talohan' ny [[Fanomboana an' i Jesoa|nanomboana]] azy tamin' ny [[hazo fijaliana]] mba hanamaivanana ny fanaintainan' izany fampijaliana izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Dia notolorany divay miharo miora Izy; nefa tsy nety nisotro Izy.&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Biboly]]'', [[Filazantsara araka an' i Marka|Marka]] 15:23)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ampifandraisina amin' ny firaisana ara-nofo koa io menaka manitra io indraindray: voatonona impito ao amin' ny [[Tononkira Fanaperana|Tononkiran' i Sôlômôna]], ohatra ao amin' ny andininy 1:13: &quot;Ny malalako dia miora am-pehezana madinika mandry eo an-tratrako&quot;.

=== Tany Grisia ===
Nampifandraisin' ny Grika ao amin' ny angano koa ity akora ity: i Miora (Μύρρα / ''Múrra'') dia zanakavavin' i Kinyrasy (Κινύρας / ''Kinýras''), mpanjakan' i [[Nosin' i Kiprôsy|Kipra]]. Nanosika azy hanao firaisana ara-nofo tamin-drainy ny Gôrgôna (zavaboary ratsy izay manana ny herin' ny masony mampanjary vato izay mijery azy.)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny Gôrgôna dia zavaboary ratsy ao amin' ny fedrà grika izay manana ny herin' ny masony mampanjary vato izay mijery azy.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia niova ho hazo miora izy, ka nitresaka ny hodiny mba hiterahany an' i Adônisy (Ἄδωνις / ''Ádônis''). Nampiasa miora betsaka ny Grika, ka nanamanitra ny [[Divay|divai]]&lt;nowiki/&gt;n' izy ireo amin' izany. I Pôseidôna (Ποσειδῶν / ''Poseidôn'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I [[Pôseidôna]] dia andriamanitry ny [[ranomasina]] sy ny [[horohorontany]] ary ny [[soavaly]] tany [[Grisia Taloha|Grisia fahiny]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; dia misy ifandraisany amin' ny fandoroana miora mandritra ny vavaka natokana ho azy ao amin' ny ''Antsa Ôrfika''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.theoi.com/Text/OrphicHymns1.html &quot;Orphic Hymns 1-40&quot;] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.theoi.com%2FText%2FOrphicHymns1.html archive]], ''www.theoi.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Magy ao amin' ny Baiboly|Magy]] na [[Magy ao amin' ny Baiboly|Majy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>fu5fdt4r35sy8yzqz7pvlavlntp5bon</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136614</id>
      <parentid>1136612</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6749" sha1="c9wklw5n9w6skmbssw54kf35xa54sxd" xml:space="preserve">[[Sary:Myrrh.JPG|vignette|344x344px|Ditin-kazo miora milanja 100 g]]
Ny '''miora''' na '''mira''' dia ditin-kazo manitra avy amin' ny karazana hazo kely somary misy tsilo, ao amin' ny karazana ''[[Commiphora]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]'', indrindra ny ''[[Commiphora myrrha]]'' na ''Commiphora molmol''. Anisan' ny ahazoana miora koa ireto:

* ''[[Commiphora myrrha]]'', 
* ''Commiphora africana'', 
* ''Commiphora erythraea'', 
* ''Commiphora gileadensis'', 
* ''Commiphora habessinica'', 
* ''Commiphora hodai'', 
* ''Commiphora quardricincta'', 
* ''Commiphora schimperi'',
* ''Commiphora truncata''.

Ny didin-kazo iray mitovitovy amin' izany, ny &lt;u&gt;balsaman' i Meka&lt;/u&gt;, dia avy amin' ny ''[[Commiphora opobalsamum]]''.[[Sary:Commiphora myrrha - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-019.jpg|vignette|''[[Commiphora myrrha]]'']]
Efa nampiasaina hatramin' izay ny ditin' ny miora amin' ny fitsaboana sy amin' ny fanamboarana ranomanitra ary ny amin' ny emboka manitra. Ny miora mifangaro amin' ny pôska (zavapisotro rômana taloha) na amin' ny divay dia nampiasaina betsaka tamin' ny kolontsaina maro tamn' ny [[Andro Taloha]] mba hahazoana fahafinaretana sy hampihenana ny fivontosana sy ny fanaintainana.

== Fiavian' ilay teny ==
Ny teny hoe ''mira'', izay ampiasaina ao amin' ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Baiboly katôlika malagasy]], dia avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''myrrha'' izay nindrana izany avy amin' ny teny grika hoe μύρρα / ''murra''. Ny teny hoe ''miora'' dia avy amin' io teny grika etsy ambony, izay avy amin' ny amin' ny [[fototeny]] semitika hoe ''mrr'' izay midika hoe &quot;mangidy&quot; (iray amin' ny singa ao amin' ny fofon' ny miora) voaporofo fisiana tao amin' ny [[fiteny semitika]] fahiny rehetra ([[Fiteny hebreo|hebreo]]: ''mōr'').

== Tantara ==
[[Sary:Commiphora-myrrha-resin-myrrh.jpg|vignette|Ditin-kazo miora]]

=== Tany Egipta taloha ===
Ny tantaran' ny miora dia efa antitra toy ny an' ny emboka manitra. Fantatry ny [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Egipsiana]] efa taonarivo efatra lasa izy io ary nataony po anisan' ny singa ao amin' ny ''kyphi'' (zavamanitra mivaingana nampiasaina tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta fahiny]])&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny ''kyphi'' dia zavamanitra mivaingana nampiasaina tany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta fahiny]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nampiasaina tamin' ny fanosotra zava-manitra ny faty hotahirizina koa izy io. Araka ny voalazan' i [[Herôdôtôsy]] dia nanosotra zava-manitra tao anaty &quot;atody miora&quot; ny vatana mangatsiaky ny rainy ny Fôiniksa (vorona ao amin' ny fedrà grika, izay afaka mitsangana velona indray avy amin' ny fatiny)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny Fôiniksa dia vorona ao amin' ny fedrà grika, izay afaka mitsangana velona indray avy amin' ny fatiny.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hérodote, ''[https://remacle.org/bloodwolf/historiens/herodote/index.htm Histoires],'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fremacle.org%2Fbloodwolf%2Fhistoriens%2Fherodote%2Findex.htm#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url archive]] (II, 72).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Tao amin' ny Hebreo ===
Ho an' ny [[Hebreo (vahoaka)|Hebreo]], ny miora dia anisan' ny singa fototra amin' ny fanamboarana menaka masina fanosorana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Makà zava-manitra tsara ho anao, dia miora mitete dimam-jato sekely sy havozomanitra antsasak' izany, dia dimam-polo amby roan-jato, sy veromanitra dimam-polo amby roan-jato&quot; ([[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]], ''[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]]'' 30:23)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. izany no nahatonga azy io ho anisan' ny fanomezana nentin' ny olon-kendry (ny [[Magy ao amin' ny Baiboly|Magy]] na [[Magy ao amin' ny Baiboly|Majy]]) ho an' i [[Jesoa]] na [[Jesoa|Jesosy]] zazakely, araka ny voalaza ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Matio|Evanjelin' i Matio]] (2:11)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Ary rehefa tafiditra tao an-trano izy, dia nahita ny Zazakely sy Maria reniny ka niankohoka teo anatrehany; ary nony efa nosokafany ny fitehirizan-drakiny, dia nanolotra zavatra ho Azy izy, dia volamena sy zava-manitra ary miora.&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', [[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]] 2:11)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny lovantsofina apôkrifa anefa dia milaza fa nitondra miora hatao [[fanatitra]] ny magy iray atao hoe Baltazara (izay adikan' ny teôlôjiana ho mariky ny [[fijalian' i Jesoa]] ho avy, fa i Melkiôra kosa nanolotra volamena (izay adikan' ny teôlôjiana ho mariky ny maha mpanjaka an' i Jesoa), ary i Gaspara nanolotra emboka manitra (izay adikan' ny teôlôjiana [[Trinite|trinitariana]] ho mariky ny maha Andriamanitra an' i Jesoa). Ny divay miharo miora no natolotra an' i Jesoa (izay nandà izany) talohan' ny [[Fanomboana an' i Jesoa|nanomboana]] azy tamin' ny [[hazo fijaliana]] mba hanamaivanana ny fanaintainan' izany fampijaliana izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Dia notolorany divay miharo miora Izy; nefa tsy nety nisotro Izy.&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Biboly]]'', [[Filazantsara araka an' i Marka|Marka]] 15:23)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ampifandraisina amin' ny firaisana ara-nofo koa io menaka manitra io indraindray: voatonona impito ao amin' ny [[Tononkira Fanaperana|Tononkiran' i Sôlômôna]], ohatra ao amin' ny andininy 1:13: &quot;Ny malalako dia miora am-pehezana madinika mandry eo an-tratrako&quot;.

=== Tany Grisia ===
Nampifandraisin' ny Grika ao amin' ny angano koa ity akora ity: i Miora (Μύρρα / ''Múrra'') dia zanakavavin' i Kinyrasy (Κινύρας / ''Kinýras''), mpanjakan' i [[Nosin' i Kiprôsy|Kipra]]. Nanosika azy hanao firaisana ara-nofo tamin-drainy ny Gôrgôna (zavaboary ratsy izay manana ny herin' ny masony mampanjary vato izay mijery azy.)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny Gôrgôna dia zavaboary ratsy ao amin' ny fedrà grika izay manana ny herin' ny masony mampanjary vato izay mijery azy.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia niova ho hazo miora izy, ka nitresaka ny hodiny mba hiterahany an' i Adônisy (Ἄδωνις / ''Ádônis''). Nampiasa miora betsaka ny Grika, ka nanamanitra ny [[Divay|divai]]&lt;nowiki/&gt;n' izy ireo amin' izany. I Pôseidôna (Ποσειδῶν / ''Poseidôn'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;I [[Pôseidôna]] dia andriamanitry ny [[ranomasina]] sy ny [[horohorontany]] ary ny [[soavaly]] tany [[Grisia Taloha|Grisia fahiny]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; dia misy ifandraisany amin' ny fandoroana miora mandritra ny vavaka natokana ho azy ao amin' ny ''Antsa Ôrfika''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://www.theoi.com/Text/OrphicHymns1.html &quot;Orphic Hymns 1-40&quot;] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.theoi.com%2FText%2FOrphicHymns1.html archive]], ''www.theoi.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Magy ao amin' ny Baiboly|Magy]] na [[Magy ao amin' ny Baiboly|Majy]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>c9wklw5n9w6skmbssw54kf35xa54sxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faboideae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291183</id>
    <revision>
      <id>1136605</id>
      <parentid>1129765</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T07:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10163" sha1="c13m1lfrugzxlkikb3ipv0xh2k9sydl" xml:space="preserve">[[Sary:Crotalaria.jpg|vignette|314x314px|Vonin' ny ''Crotalaria retusa'' L., sary nalaina tao O‘ahu, nosy [[Hawaii]].]]
Ny '''''Faboideae''''' dia iray amin' ny zana-pianakaviana lehibe ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (na ''[[Fabaceae|Leguminosae]]''). Anarany iray hafa koa ny hoe '''''Papilionoideae''''' saingy tsy azo ampiasaina io raha tsy atao hoe ''Leguminosae'' ilay fianakaviana. Azo ampifandraisina amin' ny anarana hoe ''Fabaceae'' na ''Leguminosae'' ny anarana hoe ''Faboideae''.

Tsy misy ao amin' ny fanasokajiana klasika (1981), izay mampiakatra ity vondrona ity ho amin' ny ambaratongan' ny fianakaviana ''Fabaceae'' (amin' ny heviny tery) na ''Papilionaceae'' ity zana-pianakaviana ity.

Manana tsinjara toerana amin' ny faritra isan-karazany ity zana-pianakaviana ity ary mifanaraka amin' ny tontolo isan-karazany ny karazana ao aminy. Mety ho hazo na hazomadinika na ahitra ny ''Faboideae''. Matetika izy ireo dia manana [[kambim-bahatra]] eo amin' ny fakany. Tena mitovy endrika, manaraka ny karazam-bony miendrika [[Lolo (bibikely)|lolo]], ny voniny.

Manan-danja ara-toekarena ny ''Faboideae'', indrindra fa ny foko ''[[Fabeae]]'' sy ''[[Phaseoleae]]'' ary ''[[Trifolieae]]'', izay mampivondrona karazan-javamaniry maro ambolena ho sakafon' olombelona ([[sôza]], [[tsaramaso]], [[tsiasisa]], [[voanemba]], sns) na ho an' ny biby ([[lozerna]], sns.)

Fanamarihana: ny vondron-karazana môdely ''[[Faba]]'' dia mitovy amin' ny hoe ''[[Vicia]]'', ary eo amin' io anarana io no ilazana azy amin' ny lisitry ny karazana eto ambany.

== Fanasokajiana anatiny ==

=== Foko ===

* ''Abreae''
* ''Adesmieae''
* ''Aeschynomeneae''
* ''Amorpheae''
* ''Bossiaeeae''
* ''Brongniartieae''
* ''Carmichaelieae''
* ''Cicereae''
* ''Crotalarieae''
* ''Dalbergieae''
* ''Desmodieae''
* ''Dipterygeae''
* ''[[Erythrina]]''
* ''Euchresteae''
* ''Galegeae''
* ''Genisteae''
* ''Hedysareae''
* ''Indigofereae''
* ''Liparieae''
* ''Loteae''
* ''Millettieae''
* ''Mirbelieae''
* ''[[Phaseoleae]]''
* ''Podalyrieae''
* ''Psoraleeae''
* ''Robinieae''
* ''Sophoreae''
* ''Swartzieae''
* ''Thermopsideae''
* ''[[Trifolieae]]''
* ''[[Fabeae]]''

=== Vondron-karazana ===

* ''[[Abrus]]''
* ''Acosmium''
* ''Adenocarpus''
* ''Adenodolichos''
* ''Adesmia''
* ''Aenictophyton''
* ''Aeschynomene''
* ''Afgekia''
* ''Aganope''
* ''Airyantha''
* ''Aldina''
* ''Alexa''
* ''Alhagi''
* ''Alistilus''
* ''Almaleea''
* ''Alysicarpus''
* ''Amburana''
* ''Amicia''
* ''Ammodendron''
* ''Ammopiptanthus''
* ''[[Amorpha]]''
* ''Amphicarpaea''
* ''Amphimas''
* ''Amphithalea''
* ''Anagyris''
* ''Anarthrophyllum''
* ''Andira''
* ''Angylocalyx''
* ''Antheroporum''
* ''Anthyllis''
* ''Antopetitia''
* ''Aotus''
* ''Aphyllodium''
* ''Apios''
* ''Apoplanesia''
* ''Apurimacia''
* ''[[Arachis]]''
* ''Argyrocytisus''
* ''Argyrolobium''
* ''Arthroclianthus''
* ''Aspalathus''
* ''Astracantha''
* ''[[Astragalus]]''
* ''Ateleia''
* ''Austrodolichos''
* ''Austrosteenisia''
* ''Baphia''
* ''Baphiopsis''
* ''Baptisia''
* ''Barbieria''
* ''Behaimia''
* ''Bergeronia''
* ''Bituminaria''
* ''Bobgunnia''
* ''Bocoa''
* ''Bolusafra''
* ''Bolusanthus''
* ''Bolusia''
* ''Bossiaea''
* ''Bowdichia''
* ''Brachysema''
* ''Brongniartia''
* ''Brya''
* ''Bryaspis''
* ''Buceras''
* ''Burkilliodendron''
* ''Butea''
* ''[[Cadia]]''
* ''[[Cajanus]]''
* ''Calia''
* ''Calicotome''
* ''Callerya''
* ''Callistachys''
* ''Calophaca''
* ''Calopogonium''
* ''Calpurnia''
* ''Camoensia''
* ''Camptosema''
* ''Campylotropis''
* ''Canavalia''
* ''Candolleodendron''
* ''Caracallae''
* ''Caragana''
* ''Carmichaelia''
* ''Carrissoa''
* ''Carstienses''
* ''Cascaronia''
* ''Castanospermum''
* ''Catiang''
* ''Caulorrhizae''
* ''Centrolobium''
* ''Centrosema''
* ''Chadsia''
* ''Chaetocalyx''
* ''Chamaecytisus''
* ''Chapmannia''
* ''Chesneya''
* ''Chorizema''
* ''Christia''
* ''[[Cicer]]''
* ''Cladrastis''
* ''Clathrotropis''
* ''Cleobulia''
* ''Clianthus''
* ''[[Clitoria]]''
* ''[[Clitoriopsis]]''
* ''Cochlianthus''
* ''Codariocalyx''
* ''Collaea''
* ''Cologania''
* ''Colutea''
* ''Condylostylis''
* ''Condylostylus''
* ''Cordyla''
* ''Coronilla''
* ''Coursetia''
* ''Craibia''
* ''Cranocarpus''
* ''Craspedolobium''
* ''Cratylia''
* ''[[Crotalaria]]''
* ''Cruddasia''
* ''Cullen''
* ''Cyamopsis''
* ''Cyathostegia''
* ''Cyclocarpa''
* ''Cyclolobium''
* ''Cyclopia''
* ''Cymbosema''
* ''Cytisophyllum''
* ''Cytisopsis''
* ''Cytisus''
* ''Dahlstedtia''
* ''[[Dalbergia]]''
* ''Dalbergiella''
* ''Dalea''
* ''Dalhousiea''
* ''Daviesia''
* ''Decorsea''
* ''Deflexae''
* ''Dendrolobium''
* ''Dendrotelis''
* ''Derris''
* ''Desmodiastrum''
* ''Desmodium''
* ''Dewevrea''
* ''Dichilus''
* ''Dicraeopetalum''
* ''Dillwynia''
* ''Dioclea''
* ''Diphyllarium''
* ''Diphysa''
* ''Diplotropis''
* ''Dipogon''
* ''Dipteryx''
* ''Discolobium''
* ''Disynstemon''
* ''Dolichopsis''
* ''[[Dolichos]]''
* ''Droogmansia''
* ''Dumasia''
* ''Dunbaria''
* ''Dussia''
* ''Dysolobium''
* ''Ebenus''
* ''Echinospartum''
* ''Eleiotis''
* ''Eminia''
* ''Endosamara''
* ''Erectae''
* ''Erectoides''
* ''Eremosparton''
* ''Erichsenia''
* ''Erinacea''
* ''Eriosema''
* ''Errazurizia''
* ''Erythrina''
* ''Etaballia''
* ''Euchilopsis''
* ''Euchresta''
* ''Eutaxia''
* ''Eversmannia''
* ''Exostyles''
* ''Extranervosae''
* ''Eysenhardtia''
* ''Fiebrigiella''
* ''Fissicalyx''
* ''Flemingia''
* ''Fordia''
* ''Galactia''
* ''Galega''
* ''Gastrolobium''
* ''Geissaspis''
* ''Genista''
* ''Genistidium''
* ''Geocarpa''
* ''Geoffroea''
* ''Gliricidia''
* ''Glossostylus''
* ''Glycine''
* ''Glycyrrhiza''
* ''Gompholobium''
* ''Gonocytisus''
* ''Goodia''
* ''Grazielodendron''
* ''Gueldenstaedtia''
* ''Halimodendron''
* ''Hammatolobium''
* ''Haplormosia''
* ''Hardenbergia''
* ''Harleyodendron''
* ''Harpalyce''
* ''Hebestigma''
* ''Hedysarum''
* ''Herpyza''
* ''Hesperolaburnum''
* ''Heteranthae''
* ''Heynianae''
* ''Hippocrepis''
* ''Hoita''
* ''Holocalyx''
* ''Hovea''
* ''Humularia''
* ''Hybosema''
* ''Hymenocarpos''
* ''Hymenolobium''
* ''Hypocalyptus''
* ''[[Indigofera]]''
* ''Inocarpus''
* ''Intertextae''
* ''Isotropis''
* ''Isthmocarpae''
* ''Jacksonia''
* ''Jansonia''
* ''Kennedia''
* ''Kotschya''
* ''Kummerowia''
* ''[[Lablab]]''
* ''Laburnum''
* ''Lamprolobium''
* ''Lasiospron''
* ''Lathyrus''
* ''Latrobea''
* ''[[Lebeckia]]''
* ''Lecointea''
* ''Lennea''
* ''Lens''
* ''Leptoderris''
* ''Leptodesmia''
* ''Leptosema''
* ''Leptospireae''
* ''Leptospron''
* ''Lespedeza''
* ''Lessertia''
* ''Leucomphalos''
* ''Liebrechtsia''
* ''Liparia''
* ''Lonchocarpus''
* ''Lotononis''
* ''[[Lotus]]''
* ''Luetzelburgia''
* ''Lunatae''
* ''[[Lupinus]]''
* ''Lupularia''
* ''Luzonia''
* ''Maackia''
* ''Machaerium''
* ''Macrodontae''
* ''Macropsychanthus''
* ''Macroptilium''
* ''Macrotyloma''
* ''Margaritolobium''
* ''Marina''
* ''Mastersia''
* ''Mecopus''
* ''Medicago''
* ''Melilotus''
* ''Melliniella''
* ''Melolobium''
* ''Mildbraediodendron''
* ''Millettia''
* ''Mirbelia''
* ''Monopteryx''
* ''[[Mucuna]]''
* ''Muelleranthus''
* ''Mundulea''
* ''Myrocarpus''
* ''Myrospermum''
* ''Myroxylon''
* ''Mysanthus''
* ''Nemcia''
* ''Neocollettia''
* ''Neoharmsia''
* ''Neonotonia''
* ''Neorautanenia''
* ''Neorudolphia''
* ''Nephrodesmus''
* ''Nesphostylis''
* ''Nissolia''
* ''Nogra''
* ''Olneya''
* ''Onobrychis''
* ''Ononis''
* ''Ophrestia''
* ''Orbexilum''
* ''Orbiculares''
* ''Oreophysa''
* ''Ormocarpopsis''
* ''Ormocarpum''
* ''Ormosia''
* ''Ornithopus''
* ''Oryxis''
* ''Ostryocarpus''
* ''Otholobium''
* ''Otoptera''
* ''Oxylobium''
* ''Oxyrhynchus''
* ''Oxytropis''
* ''Pachyrhizus''
* ''Pachyspireae''
* ''Panurea''
* ''Paracalyx''
* ''Paramachaerium''
* ''Parochetus''
* ''Parryella''
* ''Pearsonia''
* ''Pediomelum''
* ''Pedunculares''
* ''Peltiera''
* ''Periandra''
* ''Pericopsis''
* ''Petaladenium''
* ''Peteria''
* ''Petteria''
* ''[[Phaseolus]]''
* ''Phylacium''
* ''Phyllodium''
* ''Phyllota''
* ''Phylloxylon''
* ''Physostigma''
* ''Pickeringia''
* ''Pictetia''
* ''Piptanthus''
* ''Piscidia''
* ''[[Pisum]]''
* ''Plagiocarpus''
* ''Platycarpae''
* ''Platycelyphium''
* ''Platycyamus''
* ''Platylobium''
* ''Platymiscium''
* ''Platypodium''
* ''Platysepalum''
* ''Plectrotropis''
* ''Podalyria''
* ''Podocytisus''
* ''Poecilanthe''
* ''Poiretia''
* ''Poitea''
* ''Polhillia''
* ''Pongamiopsis''
* ''Procerae''
* ''Procumbentes''
* ''Prorhizomatosae''
* ''Pseudarthria''
* ''Pseudeminia''
* ''Pseudoeriosema''
* ''Pseudoliebrechtsia''
* ''Pseudovigna''
* ''Psophocarpus''
* ''Psoralea''
* ''Psoralidium''
* ''Psorothamnus''
* ''Pterocarpus''
* ''Pterodon''
* ''Ptycholobium''
* ''Ptychosema''
* ''Pueraria''
* ''Pultenaea''
* ''Pycnospora''
* ''Pyranthus''
* ''Rafnia''
* ''Ramorinoa''
* ''Reflexae''
* ''Retama''
* ''Reticulatae''
* ''Rhizomatosae''
* ''Rhodopis''
* ''Rhynchosia''
* ''Rhynchotropis''
* ''Riedeliella''
* ''Robinia''
* ''Robynsiophyton''
* ''Rotatae''
* ''Rothia''
* ''Rupertia''
* ''[[Sakoanala (antokon-javamaniry)|Sakoanala]]''
* ''Salweenia''
* ''Sarcodum''
* ''Sartoria''
* ''Schefflerodendron''
* ''Scorpiurus''
* ''Sellocharis''
* ''Sesbania''
* ''Shuteria''
* ''Sigmoidotropis''
* ''Sinodolichos''
* ''Smirnowia''
* ''Smithia''
* ''Soemmeringia''
* ''Sophora''
* ''Spartidium''
* ''Spartium''
* ''Spathionema''
* ''Spatholobus''
* ''Sphaerolobium''
* ''Sphaerophysa''
* ''Sphenostylis''
* ''Sphinctospermum''
* ''Spirocarpos''
* ''Spirotropis''
* ''Spongiocarpella''
* ''Stauracanthus''
* ''Stirtonanthus''
* ''Stracheya''
* ''Streblorrhiza''
* ''Strongylodon''
* ''Strophostyles''
* ''Stylosanthes''
* ''Styphnolobium''
* ''Sutherlandia''
* ''Swainsona''
* ''Swartzia''
* ''Sweetia''
* ''Sylvichadsia''
* ''Tadehagi''
* ''Taralea''
* ''Taverniera''
* ''Templetonia''
* ''Tephrosia''
* ''Teramnus''
* ''Teyleria''
* ''Thermopsis''
* ''Tipuana''
* ''Trierectoides''
* ''Trifidacanthus''
* ''[[Trifolium]]''
* ''Trigonella''
* ''Tripodion''
* ''Triseminatae''
* ''Uleanthus''
* ''Ulex''
* ''Uraria''
* ''Uribea''
* ''Urodon''
* ''Vandasina''
* ''Vatairea''
* ''Vataireopsis''
* ''Vatovaea''
* ''Vavilovia''
* ''Vermifrux''
* ''[[Vicia]]''
* ''[[Vigna]]''
* ''Viminaria''
* ''Virgilia''
* ''Weberbauerella''
* ''Wiborgia''
* ''Wisteria''
* ''Xanthocercis''
* ''Zollernia''
* ''Zornia''</text>
      <sha1>c13m1lfrugzxlkikb3ipv0xh2k9sydl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny tanjona eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295236</id>
    <revision>
      <id>1136562</id>
      <parentid>1119427</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jereo koa</comment>
      <origin>1136562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="pb7ajo7vjuxk3jtf6liobg3ykx2u5ny" xml:space="preserve">Inty ny lisiry ny '''tanjona eto Madagasikara''':

* [[Tanjona Bobaomby]] (Cap d'Ambre)

* [[Tanjona Belao]] (Cap Bellone)

* [[Tanjona Masoala]] (Cap Masoala)

* [[Tanjona Vilanandro]] (Cap Saint-André)
* [[Cap Saint-Augustin]]
* [[Tanjona Vohimena]] (Cap Sainte-Marie)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny nosy eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny tendrombohitra eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny saikinosy eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny helodrano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]
* [[Voambolan' ny jeôgrafia]]

[[Sokajy:Tanjona any Madagasikara]]</text>
      <sha1>pb7ajo7vjuxk3jtf6liobg3ykx2u5ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136566</id>
      <parentid>1136562</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="642" sha1="3wtxqqasq9ojjdhjqldhjde5gcuksqj" xml:space="preserve">Inty ny lisiry ny '''tanjona eto Madagasikara''':

* [[Tanjona Bobaomby]] (Cap d'Ambre)

* [[Tanjona Belao]] (Cap Bellone)

* [[Tanjona Masoala]] (Cap Masoala)

* [[Tanjona Vilanandro]] (Cap Saint-André)
* [[Tanjona Anantsony]] (Cap Saint-Augustin)
* [[Tanjona Vohimena]] (Cap Sainte-Marie)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny nosy eto Madagasikara]]

* [[Lisitry ny korian-drano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny tendrombohitra eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny saikinosy eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny helodrano eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]
* [[Voambolan' ny jeôgrafia]]

[[Sokajy:Tanjona any Madagasikara]]</text>
      <sha1>3wtxqqasq9ojjdhjqldhjde5gcuksqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin'i Mandraka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295785</id>
    <revision>
      <id>1136553</id>
      <parentid>1120183</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T01:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1136553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="opn73tpxv49l8o4ssp8mcijvodc2909" xml:space="preserve">[[File:Rivière - Mandraka parc - saha maitsoanala.jpg|thumb|[[Mandraka (renirano)]]|359x359px]]
Ny '''Farihin' i Mandraka''', dia [[farihy]] artifisialy eo anelanelan’ny tanànan’i Mandraka sy Ambodiamontana, ao amin'ny [[faritra Analamanga]] eto [[Madagasikara]].

==Tantara==
Ny fanamboarana ny tohodranon’i Mandraka no namoronana ny farihy. 2.005 ha ny velarany. Eo amoron’ ny [[Lalam-pirenena faha-2|RN 2]] no misy azy, eo anelanelan’ny tanànan’i [[Mandraka]] sy [[Ambodiamontana]], eo amin’ny fizaran’[[Analamanga]] sy [[Alaotra-Mangoro]]

== Tohodranon' i Mandraka==
Ny [[tohodranon' i Mandraka]] dia tohodrano eo amin'ny reniranon'i [[Mandraka (reniranon)|Mandraka]] ao amin'ny [[faritra Analamanga]] eto [[Madagasikara]]. Ny tohodrano dia naorin'ny orinasa frantsay tamin'ny 1956 ary namorona ny farihin'i Mandraka. 

==Toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao Mandraka==
Io tohodrano io no mamatsy rano ny toby famokarana herinaratra 24 megawatt izay misy 1,9 km any atsinanana.
== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihin'i Mandraka]]
* [[Farihin'i Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Mandraka}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Farihy any Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>opn73tpxv49l8o4ssp8mcijvodc2909</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolikoly an-dalambe eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296352</id>
    <revision>
      <id>1136486</id>
      <parentid>1122770</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="2j1hsdkvwq6e2li4lxxpmpx5215t2bf" xml:space="preserve">[[Sary:Corruption routière01.png|vignette|359x359px|Kolikoly an-dalambe]]
Ny '''kolikoly an-dalambe eto Madagasikara''' dia fitakiana [[tsolotra]] na karazana [[kolikoly]] hafa amin' ny mpamily fiara eny amin' ny araben' i [[Madagasikara]]. Ity karazana kolikoly ity dia lasa toy ny &quot;fandoavana hetra madinika&quot; ataon' ny tompon' andraiki-panjakana sasany tokony hiaro ny [[filaminam-bahoaka]], kanefa manova ny toerana misy azy ireo ho toeram-pitakiana saram-pandalovana tsy ara-dalàna. Fahita saika manerana ny arabe falehan' ny fiarakodia manerana an' i Madagasikara ity karazana kolikoly ity. Izany fanao izany dia manova ny fahefam-panjakana ara-dalàna, izay natao hifehy ny [[fifamoivoizana]], hanamarina ny antontan-taratasy, hisoroka ny [[lozam-pifamoivoizana]], ho lasa fitaovana ho an' ny fampidiram-bolan' ny tenan' izy ireo manokana. Tondro iray handrefesana ny fahamatoran' ny fanjakana amin' ny ady ataony amin' ny [[kolikoly eto Madagasikara]] ity karazana iray ity izay tsy any amin' ny toerana takona, fa an-karihary sady indraindray eo imason' ny mpandeha marobe.

== Jereo koa ==

* [[Kolikoly eto Madagasikara]]</text>
      <sha1>2j1hsdkvwq6e2li4lxxpmpx5215t2bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alluaudia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296495</id>
    <revision>
      <id>1136493</id>
      <parentid>1130361</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1961" sha1="25glruztarb9o2tklco3ewuyu1fsy61" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia Procera Ifaty Madagascar.jpg|vignette|344x344px|''[[Fantiolotsy|Alluaudia procera]]'']]
Ny '''''Alluaudia''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] mitahiry rano, ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Misy karazana enina ity vondron-karazana ity, izay tsy misy afa-tsy any amin' ny ala sy kirihitra any amin' ny faritra maina any amin' ny ilany tsimon' i [[Madagasikara]]. Napetraka ho fanomezam-boninahitra ilay mpahita tany frantsay Charles Alluaud (1861-1949) io anarany io. 
[[Sary:Alluaudia ascendens 1.jpg|vignette|243x243px|''Alluaudia ascendens'']]
Manana vony lahy sy vony vavy entin' ny zavamaniry samihafa ny karazana ao amin' ny ''Alluaudia''. Milahatra manodidina ny ravina ny tsilo dia mka miaro azy amin' ny biby mpihinana zavamaniry. Karazana gidro maro toy ny ''[[Hira (maky)|Lemur catta]]'' (na [[Hira (maky)|hira]]) sy ny ''[[Lepilemur leucopus]]'', no mihinana betsaka amin' ny ''Alluaudia''.

== Lisitry ny karazana ==
Amin' izao fotoana izao, ny ''Alluaudia'' dia manana karazana 6 ekena ao araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO):
* ''[[Alluaudia ascendens]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; songo, songobe, sono
* ''[[Alluaudia comosa]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; somondatraka, omoratsy, sony, vohondroho
* ''[[Alluaudia dumosa]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; nondroroho, rohondro, rohondroroha
* ''[[Alluaudia humbertii]]'' &lt;small&gt;Choux 1934&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; songombarika, sony
* ''[[Alluaudia montagnacii]]'' &lt;small&gt;Rauh 1961&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
* ''[[Fantiolotsy|Alluaudia procera]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; [[fantiolotsy]], fantsihoditra, fantsiholitra, fantsiolotra, fantsiolotse

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decaryia]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>25glruztarb9o2tklco3ewuyu1fsy61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136494</id>
      <parentid>1136493</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="4ajzoiy2vd6con8p9pu43w9i2yniv4e" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia Procera Ifaty Madagascar.jpg|vignette|344x344px|''[[Fantiolotsy|Alluaudia procera]]'']]
Ny '''''Alluaudia''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] mitahiry rano, ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Misy karazana enina ity vondron-karazana ity, izay tsy misy afa-tsy any amin' ny ala sy kirihitra any amin' ny faritra maina any amin' ny ilany tsimon' i [[Madagasikara]]. Napetraka ho fanomezam-boninahitra ilay mpahita tany frantsay Charles Alluaud (1861-1949) io anarany io. 
[[Sary:Alluaudia ascendens 1.jpg|vignette|243x243px|''[[Alluaudia ascendens]]'']]
Manana vony lahy sy vony vavy entin' ny zavamaniry samihafa ny karazana ao amin' ny ''Alluaudia''. Milahatra manodidina ny ravina ny tsilo dia mka miaro azy amin' ny biby mpihinana zavamaniry. Karazana gidro maro toy ny ''[[Hira (maky)|Lemur catta]]'' (na [[Hira (maky)|hira]]) sy ny ''[[Lepilemur leucopus]]'', no mihinana betsaka amin' ny ''Alluaudia''.

== Lisitry ny karazana ==
Amin' izao fotoana izao, ny ''Alluaudia'' dia manana karazana 6 ekena ao araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO):
* ''[[Alluaudia ascendens]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; songo, songobe, sono
* ''[[Alluaudia comosa]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; somondatraka, omoratsy, sony, vohondroho
* ''[[Alluaudia dumosa]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; nondroroho, rohondro, rohondroroha
* ''[[Alluaudia humbertii]]'' &lt;small&gt;Choux 1934&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; songombarika, sony
* ''[[Alluaudia montagnacii]]'' &lt;small&gt;Rauh 1961&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
* ''[[Fantiolotsy|Alluaudia procera]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; [[fantiolotsy]], fantsihoditra, fantsiholitra, fantsiolotra, fantsiolotse

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decaryia]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>4ajzoiy2vd6con8p9pu43w9i2yniv4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136508</id>
      <parentid>1136494</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Tsipelina</comment>
      <origin>1136508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1964" sha1="9hpwcuzvygs3pfrh8ryi65qzeb2f8on" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudia Procera Ifaty Madagascar.jpg|vignette|344x344px|''[[Fantiolotsy|Alluaudia procera]]'']]
Ny '''''Alluaudia''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] mitahiry rano, ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Misy karazana enina ity vondron-karazana ity, izay tsy misy afa-tsy any amin' ny ala sy kirihitra any amin' ny faritra maina any amin' ny ilany tsimon' i [[Madagasikara]]. Napetraka ho fanomezam-boninahitra ilay mpahita tany frantsay Charles Alluaud (1861-1949) io anarany io. 
[[Sary:Alluaudia ascendens 1.jpg|vignette|243x243px|''[[Alluaudia ascendens]]'']]
Manana vony lahy sy vony vavy entin' ny zavamaniry samihafa ny karazana ao amin' ny ''Alluaudia''. Milahatra manodidina ny ravina ny tsilo dia mka miaro azy amin' ny biby mpihinana zavamaniry. Karazana gidro maro toy ny ''[[Hira (maky)|Lemur catta]]'' (na [[Hira (maky)|hira]]) sy ny ''[[Lepilemur leucopus]]'', no mihinana betsaka amin' ny ''Alluaudia''.

== Lisitry ny karazana ==
Amin' izao fotoana izao, ny ''Alluaudia'' dia manana karazana 6 ekena ao araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO):
* ''[[Alluaudia ascendens]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; songo, songobe, sono
* ''[[Alluaudia comosa]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; somondatraka, omoratsy, sony, vohondroho
* ''[[Alluaudia dumosa]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; nondroroho, rohondro, rohondroroha
* ''[[Alluaudia humbertii]]'' &lt;small&gt;Choux 1934&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; songombarika, sony
* ''[[Alluaudia montagnacii]]'' &lt;small&gt;Rauh 1961&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
* ''[[Fantiolotsy|Alluaudia procera]]'' &lt;small&gt;(Drake) Drake 1903&lt;/small&gt; &lt;small&gt;-&lt;/small&gt; [[fantiolotsy]], fantsihoditra, fantsiholitra, fantsiolotra, fantsiolotse

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>9hpwcuzvygs3pfrh8ryi65qzeb2f8on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika amin'ny mpikambana:Mammysou17</title>
    <ns>3</ns>
    <id>296580</id>
    <revision>
      <id>1136502</id>
      <parentid>1135118</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>6907</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: April 2026 */ fizarana vaovao</comment>
      <origin>1136502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37807" sha1="dcw6otl187upxbcuvrwtdm8yxkb6wdy" xml:space="preserve">== This Month in Education: November 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 11 • November 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 Novambra 2025 à 13:46 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:ZI Jony@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29716809 --&gt;
:Hi @[[Mpikambana:ZI Jony|ZI Jony]] I’m happy to help with the translation.Just to clarify, I translate the entire &quot;This Month in Education&quot; section, including all the articles listed, or only on specific parts such headlines or certain sections? Do I translate them directly on Meta-wiki? Thank you [[Mpikambana:Mammysou17|Mammysou17]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Mammysou17|resaka]]) 30 Novambra 2025 à 15:00 (UTC)
::@[[Mpikambana:Mammysou17|Mammysou17]], thanks for the translation. I would appreciate if you could translate in Meta-Wiki as well. [[User:ZI Jony|&lt;span style=&quot;color:#8B0000&quot;&gt;'''ZI Jony'''&lt;/span&gt;]] [[Meta:SWMT|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;&lt;i&gt;(SWMT)&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 30 Novambra 2025 à 15:42 (UTC)
:::Hi, here is the translation in Malagasy language. I would like to ask if there’s a specific format or platform where these translations should be submitted? I'm happy to collaborate.
:::'''&lt;big&gt;Ny Fampianarana amin’ity Volana ity&lt;/big&gt;''' 
:::'''Fizarana faha-14 • Laharana faha-11 • Novambra 2025'''
:::[[metawiki:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Votoaty]] • [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Lohateny]] • [[metawiki:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Misoratana anarana]]
:::Ao amin'ity laharana ity
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Tafaverina indray ny Programa ho an'ny Mpianatra Wiki amin'ny Fahavaratra ao amin'ny Mozean'i Auckland ho an'ny taona 2025 &amp; 2026]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Toby Edu Wiki 2025 any Belgrade, Serbia]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata any an-tsekoly: Mpianatra avy any amin'ny faritra ambanivohitra ao Minas Gerais mandray anjara amin'ny fanomezana angon-drakitra momba ny vehivavy mainty breziliàna]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|Mpianatra 190 avy any Oteitza Lizeoa no namorona lahatsoratra 48 momba ny tantaran'ny Firenena Basque ho an'ny Txikipedia tao anatin'ny iray andro]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|Kongresy Iraisam-pirenena faha-2 Wikimedia, Fanabeazana, ary Kolontsaina Nomerika – WECUDI]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Tetikasa Africa and Proud Leads Wiki Classroom manerana ny Fanjakana Nizeriana Telo]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|Novambra 2025Novambra 2025/Fihaonambe Wiki Tseky isan-taona natao ny Sabotsy 8 Novambra]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|Fihaonana EduWiki tao amin'ny Fihaonambe Wiki GLAM 2025]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Hetsika fanabeazana fararano tena mahomby tany Makedonia]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Volana Aziatika Wikipedia Kannada 2025: Edit-a-thon &amp; Hevitry ny atrikasa avy amin'ny Loyola College, Karnataka]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons natao tany Gjakova sy Krusha e Madhe]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Mpanabe Okrainiana mamorona drafi-pampianarana misokatra mifototra amin'ny taranja «Famakiana ny Wikipedia ao an-dakilasy»]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|Mpanampy Mpianatra ao amin'ny United Architects of the Philippines – University of Nueva Caceres dia nanatevin-daharana ny Fanofanana momba ny Wikisource]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Horonantsary momba ny Traikefam-pampianarana miaraka amin'ny Wikipedia, Wikidata, Commons, ary OSM]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki ho fitaovana amin'ny fanomezan-danja ara-teknolojia momba ny fahalalana indizeny]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Fifaninanana Wiki Science any Albania sy Kosovo]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Antso ho an'ny Fandraisana Anjara amin'ny Atrikasa Wiki 2026]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Fandraisana anjara amin'ny Wikipedia miaraka amin'ny Fakiolten'ny Mpianatra Matematika sy Siansa Voajanahary ao Kosovo]]
:::* [[metawiki:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Ny fiantraikan'ny Klioba Wiki Wikimedia Rwanda amin'ny Fitomboan'ny Vondrona Mpampiasa Wikimedia Rwanda]]
:::[[Mpikambana:Mammysou17|Mammysou17]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Mammysou17|resaka]]) 2 Desambra 2025 à 14:19 (UTC)

== This Month in Education: December 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 12 • December 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17 Desambra 2025 à 14:21 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:ZI Jony@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29814101 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 Janoary 2026 à 18:26 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:ZI Jony@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;
:Hi @[[Mpikambana:ZI Jony|ZI Jony]]. Thank you for the message, we'll translate them [[Mpikambana:Mammysou17|Mammysou17]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Mammysou17|resaka]]) 29 Janoary 2026 à 14:45 (UTC)

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 Martsa 2026 à 11:55 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:ZI Jony@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 Aprily 2026 à 10:21 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:ZI Jony@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== Welcome to Wiki Project Med! ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 13 Aprily 2026 à 10:15 (UTC)

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 Aprily 2026 à 16:01 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:ZI Jony@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;</text>
      <sha1>dcw6otl187upxbcuvrwtdm8yxkb6wdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakoa (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297755</id>
    <revision>
      <id>1136567</id>
      <parentid>1129582</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T02:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1425" sha1="7pg24b152qy1gpumvwdj70s8svf2623" xml:space="preserve">[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|389x389px|''[[Sclerocarya birrea]]'']]
Ny '''sakoa''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', anisan' izany ny ''[[Poupartia minor]]'' na ''Shakua minor'' sy ny ''[[Sclerocarya birrea]]'' subsp. ''cafra'' na ''[[Poupartia caffra]]'' ary ny ''[[Spondias dulcis]].''

== Anarana ==

=== Anarana siantifika feno ===
[[Sary:Spondias dulcis fruit in Tropical Dream Center, Okinawa.jpg|vignette|''[[Spondias dulcis]]'']]
Indreto ny anarana ara-tsiansa fenon' ireo zavamaniry ireo:

* ''Poupartia minor'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt;. na ''Shakua minor'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; 
* ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''caffra'' &lt;small&gt;(Sond.) Kokwaro&lt;/small&gt; na ''Poupartia caffra'' &lt;small&gt;(Sonder) H. Perrier&lt;/small&gt; 
* ''Spondias dulcis'' &lt;small&gt;Parkinson&lt;/small&gt; na ''Spondias dulcis'' &lt;small&gt;Sol. ex Parkinson&lt;/small&gt;. na ''Spondias cytherea'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt;

=== Anarana amin' ny teny malagasy ===

* ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''caffra'' na ''Poupartia caffra'': sakoa, sakoana, voankatsoa.
* ''Poupartia minor'' na ''Shakua minor'': sakoa, voankatsoa
* ''Spondias dulcis'' na ''Spondias cytherea'': sakoa

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]''
* [[Sakoanala]]
* [[Sakoambanditse]]</text>
      <sha1>7pg24b152qy1gpumvwdj70s8svf2623</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136586</id>
      <parentid>1136567</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1460" sha1="aam9b01te33hued23nnn4gdfb8ytga0" xml:space="preserve">[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|389x389px|''[[Sclerocarya birrea]]'']]
Ny '''sakoa''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', anisan' izany:

* ny ''[[Poupartia minor]]'' na ''Shakua minor,''
* ny ''[[Sclerocarya birrea]]'' subsp. ''cafra'' na ''[[Poupartia caffra]],''
* ny ''[[Spondias dulcis]],''
* ary ny ''[[Spondias tefyi]]''

== Anarana ==

=== Anarana siantifika feno ===
[[Sary:Spondias dulcis fruit in Tropical Dream Center, Okinawa.jpg|vignette|''[[Spondias dulcis]]'']]
Indreto ny anarana ara-tsiansa fenon' ireo zavamaniry ireo:

* ''Poupartia minor'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt;. na ''Shakua minor'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; 
* ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''caffra'' &lt;small&gt;(Sond.) Kokwaro&lt;/small&gt; na ''Poupartia caffra'' &lt;small&gt;(Sonder) H. Perrier&lt;/small&gt; 
* ''Spondias dulcis'' &lt;small&gt;Parkinson&lt;/small&gt; na ''Spondias dulcis'' &lt;small&gt;Sol. ex Parkinson&lt;/small&gt;. na ''Spondias cytherea'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt;

=== Anarana amin' ny teny malagasy ===

* ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''caffra'' na ''Poupartia caffra'': sakoa, sakoana, voankatsoa.
* ''Poupartia minor'' na ''Shakua minor'': sakoa, voankatsoa
* ''Spondias dulcis'' na ''Spondias cytherea'': sakoa

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]''
* [[Sakoanala]]
* [[Sakoambanditse]]</text>
      <sha1>aam9b01te33hued23nnn4gdfb8ytga0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poupartia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297756</id>
    <revision>
      <id>1136568</id>
      <parentid>1129619</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T02:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1136568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="097qrs0iw402ok7nmx0ej6acj5w3mte" xml:space="preserve">[[Sary:Poupartia borbonica 1.JPG|vignette|416x416px|''[[Poupartia borbonica]]'']]
Ny '''''Poupartia''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], maniry eto [[Madagasikara]], ao [[Maorisy]], ao Rodrigues, ary ao [[La Réunion]], izay samy ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Conservatoire botanique national de Brest-Poupartia castanea-15 07 03-Philweb-02 (19196782719).jpg|vignette|''Poupartia castanea'']]
Natao ho fanomezam-boninahitra an' i François Poupart (maty tamin' ny taona 1708), dokotera, anatômista ary entômôlôjista frantsay, ny anaran' ny vondron-karazana ''Poupartia''. Nofaritana sy navoaka voalohany tao amin' ny Gen. eo ao amin' ny pejy faha-372 tamin' ny taona 1789 izy io. Marihina fa mihena hatrany ny isan' ny karazana ao amin' io vndrona io vokatry ny famindrana azy ireo amin' ny vondrona hafa (indrindra ny''[[Sclerocarya]]'' ''sy ny [[Operculicarya]]'').

=== Lisitry ny karazana ===
Tamin' ny Jolay 2020, ny ''[[Plants of the World Online|Plants of the World]]'' ''[[Plants of the World Online|Online]]'' dia manaiky karazana 8:

* ''[[Poupartia borbonica]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmelin&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia castanea]]'' &lt;small&gt;(Baker) Engl.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia chapelieri]]'' &lt;small&gt;(Guillaumin) H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) L.Marchand&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia orientalis]]'' &lt;small&gt;Capuron ex Randrianasolo &amp; J.S.Mill.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia pubescens]]'' &lt;small&gt;Marchand&lt;/small&gt;
* ''Poupartia silvatica'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;

=== Karazana nafindra na misy namindra ===
Indreto ny karazana nafindra na misy mpanoratra namindra:

* ''Poupartia acuminata'' → ''[[Spondias pinnata]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Kurz&lt;/small&gt;

* ''Poupartia amazonica'' → ''[[Antrocaryon amazonicum]]'' &lt;small&gt;(Ducke) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt;

* ''Poupartia axillaris'' → ''[[Choerospondias axillaris]]'' &lt;small&gt;(Roxb.) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt;

* ''Poupartia birrea'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Aubrév.&lt;/small&gt; → ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Hochst.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;

* ''Poupartia caffra'' &lt;small&gt;(Sond.) H. Perrier&lt;/small&gt; → ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea''
* ''[[Poupartia chapelieri]]''  → ''Operculicarya chapelieri'' na ''Tsiramiramia chapelieri''
* ''[[Poupartia borbonica]]'' → ''Spondias borbonica'' &lt;small&gt;(J.F.Gmel.) Bake&lt;/small&gt;r
* ''Poupartia decaryi'' → ''[[Operculicarya decaryi]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; 
* ''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;Sprague&lt;/small&gt; → ''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron&lt;/small&gt;.
* ''Poupartia hyphaenoides'' → ''[[Operculicarya hyphaenoides]]''
* ''Poupartia mangifera'' → ''[[Dracontomelon dao]]'' &lt;small&gt;(Blanco) Merr. &amp; Rolfe&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''Poupartia chapelieri'' &lt;small&gt;(Guillaumin) H.Perrier&lt;/small&gt; -- tsandramiramiberavina, voamata, voamatata
* ''Poupartia minor'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt; (na ankehitriny ''Operculicarya hyphaenoides'' ?) -- sakoa, voankatsoa
* ''Poupartia orientalis'' &lt;small&gt;Capuron ex Randrianasolo &amp; J.S.Mill.&lt;/small&gt;
* ''Poupartia silvatica'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- sakoabanditse, sakoanala

Ny ''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;Sprague&lt;/small&gt; (matambelo, tsandramiramy) dia nafindra vondrona (''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron&lt;/small&gt;.).

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]'' ''--''
* ''[[Operculicarya]]'' ''--'' 
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>097qrs0iw402ok7nmx0ej6acj5w3mte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136588</id>
      <parentid>1136568</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="pozkx375fa692dd2tmtj11tjzw61s99" xml:space="preserve">[[Sary:Poupartia borbonica 1.JPG|vignette|416x416px|''[[Poupartia borbonica]]'']]
Ny '''''Poupartia''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], maniry eto [[Madagasikara]], ao [[Maorisy]], ao Rodrigues, ary ao [[La Réunion]], izay samy ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Conservatoire botanique national de Brest-Poupartia castanea-15 07 03-Philweb-02 (19196782719).jpg|vignette|''Poupartia castanea'']]
Natao ho fanomezam-boninahitra an' i François Poupart (maty tamin' ny taona 1708), dokotera, anatômista ary entômôlôjista frantsay, ny anaran' ny vondron-karazana ''Poupartia''. Nofaritana sy navoaka voalohany tao amin' ny Gen. eo ao amin' ny pejy faha-372 tamin' ny taona 1789 izy io. Marihina fa mihena hatrany ny isan' ny karazana ao amin' io vndrona io vokatry ny famindrana azy ireo amin' ny vondrona hafa (indrindra ny''[[Sclerocarya]]'' ''sy ny [[Operculicarya]]'').

=== Lisitry ny karazana ===
Tamin' ny Jolay 2020, ny ''[[Plants of the World Online|Plants of the World]]'' ''[[Plants of the World Online|Online]]'' dia manaiky karazana 8:

* ''[[Poupartia borbonica]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmelin&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia castanea]]'' &lt;small&gt;(Baker) Engl.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia chapelieri]]'' &lt;small&gt;(Guillaumin) H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) L.Marchand&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia orientalis]]'' &lt;small&gt;Capuron ex Randrianasolo &amp; J.S.Mill.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia pubescens]]'' &lt;small&gt;Marchand&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;

=== Karazana nafindra na misy namindra ===
Indreto ny karazana nafindra na misy mpanoratra namindra:

* ''Poupartia acuminata'' → ''[[Spondias pinnata]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Kurz&lt;/small&gt;

* ''Poupartia amazonica'' → ''[[Antrocaryon amazonicum]]'' &lt;small&gt;(Ducke) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt;

* ''Poupartia axillaris'' → ''[[Choerospondias axillaris]]'' &lt;small&gt;(Roxb.) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt;

* ''[[Poupartia birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Aubrév.&lt;/small&gt; → ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Hochst.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;

* ''[[Poupartia caffra]]'' &lt;small&gt;(Sond.) H. Perrier&lt;/small&gt; → ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea''
* ''[[Poupartia chapelieri]]'' → ''Operculicarya chapelieri'' na ''Tsiramiramia chapelieri''
* ''[[Poupartia borbonica]]'' → ''Spondias borbonica'' &lt;small&gt;(J.F.Gmel.) Bake&lt;/small&gt;r
* ''Poupartia decaryi'' → ''[[Operculicarya decaryi]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; 
* ''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;Sprague&lt;/small&gt; → ''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron&lt;/small&gt;.
* ''Poupartia hyphaenoides'' → ''[[Operculicarya hyphaenoides]]''
* ''Poupartia mangifera'' → ''[[Dracontomelon dao]]'' &lt;small&gt;(Blanco) Merr. &amp; Rolfe&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''[[Poupartia chapelieri]]'' &lt;small&gt;(Guillaumin) H.Perrier&lt;/small&gt; -- tsandramiramiberavina, voamata, voamatata
* ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt; (na ankehitriny ''Operculicarya hyphaenoides'' ?) -- sakoa, voankatsoa
* ''[[Poupartia orientalis]]'' &lt;small&gt;Capuron ex Randrianasolo &amp; J.S.Mill.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- sakoabanditse, sakoanala

Ny ''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;Sprague&lt;/small&gt; (matambelo, tsandramiramy) dia nafindra vondrona (''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron&lt;/small&gt;.).

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]'' ''--''
* ''[[Operculicarya]]'' ''--'' 
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>pozkx375fa692dd2tmtj11tjzw61s99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136589</id>
      <parentid>1136588</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="dbi1d4jn5ie0t40hvrqbgcsp8fihprj" xml:space="preserve">[[Sary:Poupartia borbonica 1.JPG|vignette|416x416px|''[[Poupartia borbonica]]'']]
Ny '''''Poupartia''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], maniry eto [[Madagasikara]], ao [[Maorisy]], ao Rodrigues, ary ao [[La Réunion]], izay samy ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Conservatoire botanique national de Brest-Poupartia castanea-15 07 03-Philweb-02 (19196782719).jpg|vignette|''Poupartia castanea'']]
Natao ho fanomezam-boninahitra an' i François Poupart (maty tamin' ny taona 1708), dokotera, anatômista ary entômôlôjista frantsay, ny anaran' ny vondron-karazana ''Poupartia''. Nofaritana sy navoaka voalohany tao amin' ny Gen. eo ao amin' ny pejy faha-372 tamin' ny taona 1789 izy io. Marihina fa mihena hatrany ny isan' ny karazana ao amin' io vndrona io vokatry ny famindrana azy ireo amin' ny vondrona hafa (indrindra ny''[[Sclerocarya]]'' ''sy ny [[Operculicarya]]'').

=== Lisitry ny karazana ===
Tamin' ny Jolay 2020, ny ''[[Plants of the World Online|Plants of the World]]'' ''[[Plants of the World Online|Online]]'' dia manaiky karazana 8:

* ''[[Poupartia borbonica]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmelin&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia castanea]]'' &lt;small&gt;(Baker) Engl.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia chapelieri]]'' &lt;small&gt;(Guillaumin) H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) L.Marchand&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia orientalis]]'' &lt;small&gt;Capuron ex Randrianasolo &amp; J.S.Mill.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia pubescens]]'' &lt;small&gt;Marchand&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;

=== Karazana nafindra na misy namindra ===
Indreto ny karazana nafindra na misy mpanoratra namindra:

* ''Poupartia acuminata'' → ''[[Spondias pinnata]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Kurz&lt;/small&gt;

* ''Poupartia amazonica'' → ''[[Antrocaryon amazonicum]]'' &lt;small&gt;(Ducke) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt;

* ''Poupartia axillaris'' → ''[[Choerospondias axillaris]]'' &lt;small&gt;(Roxb.) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt;

* ''[[Poupartia birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Aubrév.&lt;/small&gt; → ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Hochst.&lt;/small&gt;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;

* ''[[Poupartia caffra]]'' &lt;small&gt;(Sond.) H. Perrier&lt;/small&gt; → ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' na ''Sclerocarya birrea''
* ''[[Poupartia chapelieri]]'' → ''Operculicarya chapelieri'' na ''Tsiramiramia chapelieri''
* ''[[Poupartia borbonica]]'' → ''Spondias borbonica'' &lt;small&gt;(J.F.Gmel.) Bake&lt;/small&gt;r
* ''Poupartia decaryi'' → ''[[Operculicarya decaryi]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; 
* ''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;Sprague&lt;/small&gt; → ''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron&lt;/small&gt;.
* ''Poupartia hyphaenoides'' → ''[[Operculicarya hyphaenoides]]''
* ''Poupartia mangifera'' → ''[[Dracontomelon dao]]'' &lt;small&gt;(Blanco) Merr. &amp; Rolfe&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''[[Poupartia chapelieri]]'' &lt;small&gt;(Guillaumin) H.Perrier&lt;/small&gt; -- tsandramiramiberavina, voamata, voamatata
* ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt; (na ankehitriny ''Operculicarya hyphaenoides'' ?) -- sakoa, voankatsoa
* ''[[Poupartia orientalis]]'' &lt;small&gt;Capuron ex Randrianasolo &amp; J.S.Mill.&lt;/small&gt;
* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- sakoabanditse, sakoanala

Ny ''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;Sprague&lt;/small&gt; (matambelo, tsandramiramy) dia nafindra vondrona (''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron&lt;/small&gt;.).

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]'' ''--''
* ''[[Operculicarya]]'' ''--''
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Poupartia]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>dbi1d4jn5ie0t40hvrqbgcsp8fihprj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sclerocarya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297757</id>
    <revision>
      <id>1136570</id>
      <parentid>1129578</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1136570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1559" sha1="azwro8g6b0a69zx6etc1k18emy2wc5f" xml:space="preserve">[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|408x408px|''[[Sclerocarya birrea]]'']]
Ny '''''Sclerocarya''''' dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], miavaka noho ny raviny izay foronin' ny fitambarana zana-pelana mitambatra, matetika diôika, sy ny voany manana taolany mafy. Ity vondron-karazana ity dia teratany any [[Afrika]] trôpikaly sy sobtrôpikaly hatra aty [[Madagasikara]]. Atao hoe '''sakoa''' ny karazana ao aminy nefa antsoina amin' io anarana io koa ny karazana sasany ao amin' ny vondron-karazana  ''[[Poupartia]]''.

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Sclerocarya birrea subsp. afra R6 0099.jpg|vignette|262x262px|''[[Sclerocarya birrea]]'' subsp ''afra'']]
Ny karazana ao amin' ny dia tao amin' ny ''[[Poupartia]]'' teo aloha.

=== Lisitry ny karazana sy ny zana-karazana ===
[[Sary:Sclerocarya birrea subsp. afra 5Dsr 5217.jpg|vignette|Voan-tsakoa (''Sclerocarya birrea'' subsp ''afra'')]]
Manana karazana roa ny vondron-karazana ''Sclerocarya'':

* ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Hochst.&lt;/small&gt;  ([[Afrika atsimon' i Sahara]], [[Madagasikara]])
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' &lt;small&gt;(Sond.) Kokwaro&lt;/small&gt; -- sakoa, sakoana, voankatsoa
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''multifoliolata'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''birrea''

* ''Sclerocarya gillettii'' &lt;small&gt;Kokwaro&lt;/small&gt; —([[Kenia]] atsinanana)

== Jereo koa ==

*''[[Poupartia]]''
*[[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>azwro8g6b0a69zx6etc1k18emy2wc5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136590</id>
      <parentid>1136570</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="3vmzklro602u8tlozxl95ahscv2v0eo" xml:space="preserve">[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|408x408px|''[[Sclerocarya birrea]]'']]
Ny '''''Sclerocarya''''' dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], miavaka noho ny raviny izay foronin' ny fitambarana zana-pelana mitambatra, matetika diôika, sy ny voany manana taolany mafy. Ity vondron-karazana ity dia teratany any [[Afrika]] trôpikaly sy sobtrôpikaly hatra aty [[Madagasikara]]. Atao hoe '''sakoa''' ny karazana ao aminy nefa antsoina amin' io anarana io koa ny karazana sasany ao amin' ny vondron-karazana  ''[[Poupartia]]''.

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Sclerocarya birrea subsp. afra R6 0099.jpg|vignette|262x262px|''[[Sclerocarya birrea]]'' subsp ''afra'']]
Ny karazana ao amin' ny dia tao amin' ny ''[[Poupartia]]'' teo aloha.

=== Lisitry ny karazana sy ny zana-karazana ===
[[Sary:Sclerocarya birrea subsp. afra 5Dsr 5217.jpg|vignette|Voan-tsakoa (''Sclerocarya birrea'' subsp ''afra'')]]
Manana karazana roa ny vondron-karazana ''Sclerocarya'':

* ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Hochst.&lt;/small&gt;  ([[Afrika atsimon' i Sahara]], [[Madagasikara]])
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' &lt;small&gt;(Sond.) Kokwaro&lt;/small&gt; -- sakoa, sakoana, voankatsoa
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''multifoliolata'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''birrea''

* ''Sclerocarya gillettii'' &lt;small&gt;Kokwaro&lt;/small&gt; —([[Kenia]] atsinanana)

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]'' ''--''
* ''[[Operculicarya]]'' ''--''
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Poupartia]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>3vmzklro602u8tlozxl95ahscv2v0eo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136591</id>
      <parentid>1136590</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="1aa25qr8gj33tmuf9jyqjfh71fjzkpl" xml:space="preserve">[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|408x408px|''[[Sclerocarya birrea]]'']]
Ny '''''Sclerocarya''''' dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], miavaka noho ny raviny izay foronin' ny fitambarana zana-pelana mitambatra, matetika diôika, sy ny voany manana taolany mafy. Ity vondron-karazana ity dia teratany any [[Afrika]] trôpikaly sy sobtrôpikaly hatra aty [[Madagasikara]]. Atao hoe '''sakoa''' ny karazana ao aminy nefa antsoina amin' io anarana io koa ny karazana sasany ao amin' ny vondron-karazana  ''[[Poupartia]]''.

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Sclerocarya birrea subsp. afra R6 0099.jpg|vignette|262x262px|''[[Sclerocarya birrea]]'' subsp ''afra'']]
Ny karazana ao amin' ny dia tao amin' ny ''[[Poupartia]]'' teo aloha.

=== Lisitry ny karazana sy ny zana-karazana ===
[[Sary:Sclerocarya birrea subsp. afra 5Dsr 5217.jpg|vignette|Voan-tsakoa (''Sclerocarya birrea'' subsp ''afra'')]]
Manana karazana roa ny vondron-karazana ''Sclerocarya'':

* ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Hochst.&lt;/small&gt;  ([[Afrika atsimon' i Sahara]], [[Madagasikara]])
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' &lt;small&gt;(Sond.) Kokwaro&lt;/small&gt; -- sakoa, sakoana, voankatsoa
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''multifoliolata'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
** ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''birrea''

* ''Sclerocarya gillettii'' &lt;small&gt;Kokwaro&lt;/small&gt; —([[Kenia]] atsinanana)

== Jereo koa ==

* ''[[Spondias]]'' ''--''
* ''[[Operculicarya]]'' ''--''
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Poupartia]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>1aa25qr8gj33tmuf9jyqjfh71fjzkpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spondias</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297758</id>
    <revision>
      <id>1136571</id>
      <parentid>1129621</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-96630-1</username>
        <id>38575</id>
      </contributor>
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1136571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="jnarpm3zq6dhahnyzmku0gjbzn1z5hd" xml:space="preserve">[[Sary:Starr-071024-0339-Spondias mombin-fruit and leaves-Enchanting Floral Gardens of Kula-Maui (24894437875).jpg|vignette|392x392px|''Spondias mombin'']]
Ny '''''Spondias''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]]. Ahitana karazana fito ambin' ny folo ity vondron-karazana ity, ka ny fito avy any [[Amerika]] trôpikaly ary folo any [[Azia Atsimo|Azia]] [[Azia Atsimo|Atsimo]] sy [[Azia Atsimo-Atsinanana]].

Hazo mihintsan-dravina na maitso ravina lalandava ny karazana ao amin' ny ''Spondias'', mahatratra 25 m ny haavony. Mifandimby sy miolikolika ny raviny. Mitovitovy amin' ny [[manga]] kely ny voany (vondron-karazana mitovitovy amin' ny ''[[Mangifera]]''), 4-10 sm ny halavany, izay miova mavo na volomboasary rehefa masaka ary misy vihim-boa tokana. Nohavaozin' i Ding Hou tamin' ny taona 1978 ny karazana ao amin' ny ''Spondias'' any Azia Atsimo-Atsinanana. Nofaritana tamin' ny taona 1998 ny karazana hita vao haingana indrindra, dia ny ''Spondias testudinis''. Atao hoe '''sakoa''' sy '''zevy''' koa izy ireo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nefa atsoina amin' io anarana hoe &quot;sakoa&quot; io koa ny karazana sasany ao amin' ny ''[[Poupartia]]'' (Poupartia caffra sy Poupartia minor).

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:2014-10-11 Goldpflaume Spondias dulcis anagoria.JPG|vignette|Voan' ny ''[[Spondias dulcis]]'']]
Tamin' ny Janoary 2024, ny [[Plants of the World Online|''Plants of the World'']] [[Plants of the World Online|''Online'']] dia manaiky karazana 18:

* ''Spondias admirabilis'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias bahiensis'' P.Carvalho, Van den Berg &amp; M.Machado
* ''Spondias bipinnata'' Airy Shaw &amp; Forman
* ''[[Spondias dulcis]]'' Parkinson — 
* ''Spondias expeditionaria'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias globosa'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias macrocarpa'' Engl.
* ''Spondias malayana'' Kosterm.
* ''Spondias mombin'' L. — 
* ''Spondias novoguineensis'' Kosterm.
* ''Spondias pinnata'' (L.f.) Kurz
* ''Spondias purpurea'' L. — 
* ''Spondias radlkoferi'' Donn.Sm.
* ''[[Spondias tefyi]]'' J.D.Mitch., Daly &amp; Randrian.
* ''Spondias testudinis'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias tuberosa'' Arruda — Umbú, imbu, Brazil plum
* ''Spondias venulosa'' (Mart. ex Engl.) Engl.
* ''Spondias xerophila'' Kosterm.

=== Anarana mitovy hevitra sasany ===

* ''Spondias cytherea'' Sonn. — ''Spondias dulcis'' 
* ''Spondias haplophylla'' Airy Shaw &amp; Forman — ''Bouea oppositifolia'' (Roxb.) Meisn.
* ''Spondias indica'' (Wight &amp; Arn.) Airy Shaw &amp; Forman — ''Solenocarpus indicus'' Wight &amp; Arn.
* ''Spondias lakonensis'' Pierre — ''Allospondias lakonensis'' (Pierre) Stapf

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Karazana tokana maniry hoazy any anaty ala no tena teratany eto [[Madagasikara]], dia ny ''Spondias tefyi'', fa ny ankoatr' izany dia karazana nampidirina, indrindra ny ''Spondias dulcis'' izay atao hoe ''Spondias cytherea'' koa.

* ''[[Spondias tefyi]]'' — sakoa (maniry ao amin' ny alan' [[Analavelona]] (ao atsimon' i Madagasikara).
* ''[[Spondias dulcis]]'' (= ''Spondias cytherea'') — sakoa, sakoa manga
* ''Spondias mombin'' —
* ''Spondias purpurea'' — 

== Jereo koa ==

* [[Sakoa (zavamaniry)]]
* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Sclerocarya]]''</text>
      <sha1>jnarpm3zq6dhahnyzmku0gjbzn1z5hd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136584</id>
      <parentid>1136571</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="70h1p2t53j0ra6mgkpwd6u2h6foyyba" xml:space="preserve">[[Sary:Starr-071024-0339-Spondias mombin-fruit and leaves-Enchanting Floral Gardens of Kula-Maui (24894437875).jpg|vignette|392x392px|''Spondias mombin'']]
Ny '''''Spondias''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]]. Ahitana karazana fito ambin' ny folo ity vondron-karazana ity, ka ny fito avy any [[Amerika]] trôpikaly ary folo any [[Azia Atsimo|Azia]] [[Azia Atsimo|Atsimo]] sy [[Azia Atsimo-Atsinanana]].

Hazo mihintsan-dravina na maitso ravina lalandava ny karazana ao amin' ny ''Spondias'', mahatratra 25 m ny haavony. Mifandimby sy miolikolika ny raviny. Mitovitovy amin' ny [[manga]] kely ny voany (vondron-karazana mitovitovy amin' ny ''[[Mangifera]]''), 4-10 sm ny halavany, izay miova mavo na volomboasary rehefa masaka ary misy vihim-boa tokana. Nohavaozin' i Ding Hou tamin' ny taona 1978 ny karazana ao amin' ny ''Spondias'' any Azia Atsimo-Atsinanana. Nofaritana tamin' ny taona 1998 ny karazana hita vao haingana indrindra, dia ny ''Spondias testudinis''. Atao hoe '''sakoa''' sy '''zevy''' koa izy ireo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nefa atsoina amin' io anarana hoe &quot;sakoa&quot; io koa ny karazana sasany ao amin' ny ''[[Poupartia]]'' (Poupartia caffra sy Poupartia minor).

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:2014-10-11 Goldpflaume Spondias dulcis anagoria.JPG|vignette|Voan' ny ''[[Spondias dulcis]]''|213x213px]]
Tamin' ny Janoary 2024, ny [[Plants of the World Online|''Plants of the World'']] [[Plants of the World Online|''Online'']] dia manaiky karazana 18:

* ''Spondias admirabilis'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias bahiensis'' P.Carvalho, Van den Berg &amp; M.Machado
* ''Spondias bipinnata'' Airy Shaw &amp; Forman
* ''[[Spondias dulcis]]'' Parkinson — 
* ''Spondias expeditionaria'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias globosa'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias macrocarpa'' Engl.
* ''Spondias malayana'' Kosterm.
* ''Spondias mombin'' L. — 
* ''Spondias novoguineensis'' Kosterm.
* ''Spondias pinnata'' (L.f.) Kurz
* ''Spondias purpurea'' L. — 
* ''Spondias radlkoferi'' Donn.Sm.
* ''[[Spondias tefyi]]'' J.D.Mitch., Daly &amp; Randrian.
* ''Spondias testudinis'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias tuberosa'' Arruda — Umbú, imbu, Brazil plum
* ''Spondias venulosa'' (Mart. ex Engl.) Engl.
* ''Spondias xerophila'' Kosterm.

=== Anarana mitovy hevitra sasany ===

* ''Spondias cytherea'' Sonn. — ''Spondias dulcis'' 
* ''Spondias haplophylla'' Airy Shaw &amp; Forman — ''Bouea oppositifolia'' (Roxb.) Meisn.
* ''Spondias indica'' (Wight &amp; Arn.) Airy Shaw &amp; Forman — ''Solenocarpus indicus'' Wight &amp; Arn.
* ''Spondias lakonensis'' Pierre — ''Allospondias lakonensis'' (Pierre) Stapf

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Karazana tokana maniry hoazy any anaty ala no tena teratany eto [[Madagasikara]], dia ny ''Spondias tefyi'', fa ny ankoatr' izany dia karazana nampidirina, indrindra ny ''Spondias dulcis'' izay atao hoe ''Spondias cytherea'' koa.

* ''[[Spondias tefyi]]'' — sakoa (maniry ao amin' ny alan' [[Analavelona]] (ao atsimon' i Madagasikara).
* ''[[Spondias dulcis]]'' (= ''Spondias cytherea'') — sakoa, sakoa manga
* ''Spondias mombin'' —
* ''Spondias purpurea'' — 

== Jereo koa ==

* [[Sakoa (zavamaniry)]]
* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Sclerocarya]]''</text>
      <sha1>70h1p2t53j0ra6mgkpwd6u2h6foyyba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136592</id>
      <parentid>1136584</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3429" sha1="i5j20imechln0wqk1us96bg7t6mec02" xml:space="preserve">[[Sary:Starr-071024-0339-Spondias mombin-fruit and leaves-Enchanting Floral Gardens of Kula-Maui (24894437875).jpg|vignette|392x392px|''Spondias mombin'']]
Ny '''''Spondias''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]]. Ahitana karazana fito ambin' ny folo ity vondron-karazana ity, ka ny fito avy any [[Amerika]] trôpikaly ary folo any [[Azia Atsimo|Azia]] [[Azia Atsimo|Atsimo]] sy [[Azia Atsimo-Atsinanana]].

Hazo mihintsan-dravina na maitso ravina lalandava ny karazana ao amin' ny ''Spondias'', mahatratra 25 m ny haavony. Mifandimby sy miolikolika ny raviny. Mitovitovy amin' ny [[manga]] kely ny voany (vondron-karazana mitovitovy amin' ny ''[[Mangifera]]''), 4-10 sm ny halavany, izay miova mavo na volomboasary rehefa masaka ary misy vihim-boa tokana. Nohavaozin' i Ding Hou tamin' ny taona 1978 ny karazana ao amin' ny ''Spondias'' any Azia Atsimo-Atsinanana. Nofaritana tamin' ny taona 1998 ny karazana hita vao haingana indrindra, dia ny ''Spondias testudinis''. Atao hoe '''sakoa''' sy '''zevy''' koa izy ireo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nefa atsoina amin' io anarana hoe &quot;sakoa&quot; io koa ny karazana sasany ao amin' ny ''[[Poupartia]]'' (Poupartia caffra sy Poupartia minor).

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:2014-10-11 Goldpflaume Spondias dulcis anagoria.JPG|vignette|Voan' ny ''[[Spondias dulcis]]''|213x213px]]
Tamin' ny Janoary 2024, ny [[Plants of the World Online|''Plants of the World'']] [[Plants of the World Online|''Online'']] dia manaiky karazana 18:

* ''Spondias admirabilis'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias bahiensis'' P.Carvalho, Van den Berg &amp; M.Machado
* ''Spondias bipinnata'' Airy Shaw &amp; Forman
* ''[[Spondias dulcis]]'' Parkinson — 
* ''Spondias expeditionaria'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias globosa'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias macrocarpa'' Engl.
* ''Spondias malayana'' Kosterm.
* ''Spondias mombin'' L. — 
* ''Spondias novoguineensis'' Kosterm.
* ''Spondias pinnata'' (L.f.) Kurz
* ''Spondias purpurea'' L. — 
* ''Spondias radlkoferi'' Donn.Sm.
* ''[[Spondias tefyi]]'' J.D.Mitch., Daly &amp; Randrian.
* ''Spondias testudinis'' J.D.Mitch. &amp; Daly
* ''Spondias tuberosa'' Arruda — Umbú, imbu, Brazil plum
* ''Spondias venulosa'' (Mart. ex Engl.) Engl.
* ''Spondias xerophila'' Kosterm.

=== Anarana mitovy hevitra sasany ===

* ''Spondias cytherea'' Sonn. — ''Spondias dulcis'' 
* ''Spondias haplophylla'' Airy Shaw &amp; Forman — ''Bouea oppositifolia'' (Roxb.) Meisn.
* ''Spondias indica'' (Wight &amp; Arn.) Airy Shaw &amp; Forman — ''Solenocarpus indicus'' Wight &amp; Arn.
* ''Spondias lakonensis'' Pierre — ''Allospondias lakonensis'' (Pierre) Stapf

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Karazana tokana maniry hoazy any anaty ala no tena teratany eto [[Madagasikara]], dia ny ''Spondias tefyi'', fa ny ankoatr' izany dia karazana nampidirina, indrindra ny ''Spondias dulcis'' izay atao hoe ''Spondias cytherea'' koa.

* ''[[Spondias tefyi]]'' — sakoa (maniry ao amin' ny alan' [[Analavelona]] (ao atsimon' i Madagasikara).
* ''[[Spondias dulcis]]'' (= ''Spondias cytherea'') — sakoa, sakoa manga
* ''Spondias mombin'' —
* ''Spondias purpurea'' — 

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Operculicarya]]'' ''--''
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Poupartia]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>i5j20imechln0wqk1us96bg7t6mec02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Operculicarya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297759</id>
    <revision>
      <id>1136593</id>
      <parentid>1129618</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1953" sha1="93af3c3pahtxtk344msqvhou8ukvlsr" xml:space="preserve">[[Sary:Operculicarya decaryi2.JPG|vignette|449x449px|Japy (''[[Operculicarya decaryi]]'')]]
Ny '''''Operculicarya''''' na '''''Operculicaria''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales]], teratany eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|Vondro-nosy Kômôro]] ary any Aldabra. Izy ireo dia hazo kely diôika izay maniry indrindra amin' ny faritra maina sy be vato.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Operculicarya pachypus.jpg|vignette|225x225px|''Operculicarya pachypus'']]
Tamin' ny Jolay 2020, ny [[Plants of the World Online|''Plants of the World'' ''Online'']] dia nanaiky karazana 8:

* ''Operculicarya borealis'' Eggli
* ''Operculicarya calcicola'' Randrian. &amp; Lowry
* ''Operculicarya capuronii'' Randrian. &amp; Lowry
* ''[[Operculicarya decaryi]]'' H.Perrier
* ''Operculicarya hirsutissima'' Eggli
* ''[[Operculicarya hyphaenoides]]'' H.Perrier
* ''Operculicarya multijuga'' Randrian. &amp; Lowry
* ''Operculicarya pachypus'' Eggli

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Operculicarya decaryi]]'' -- japy
* ''[[Operculicarya gummifera]]'' &lt;small&gt;(Sprague) Capuron.&lt;/small&gt;-- sakoabanditse, zabiky, zaby (''Poupartia gummifera'' &lt;small&gt;H. Perrier.&lt;/small&gt; teo aloha)
** ''Operculicarya gummifera'' var. ''seyrigii'' -- jabihy, zabiky
* ''[[Operculicarya hyphaenoides]]'' -- sondririna, zabe, zaby

Ny ''Operculicarya monstruosa'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (izay atao amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe &quot;talaby&quot;) dia novana ho ''[[Commiphora monstruosa]]'' &lt;small&gt;(H.Perrier) Capuron&lt;/small&gt; sady nafindra ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''.

== Jereo koa ==

* ''[[Commiphora monstruosa|Commiphora]]''

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Poupartia]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>93af3c3pahtxtk344msqvhou8ukvlsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antrocaryon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297760</id>
    <revision>
      <id>1136594</id>
      <parentid>1129620</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="85v3zhp8puq69f3aswqwqrlhdcam2ua" xml:space="preserve">Ny '''''Antrocaryon''''' dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', filaharana [[Sapindales]]. Misaraka ity vondron-karazana ity eo amin' i [[Afrika Andrefana]] trôpikaly mankany [[Oganda]] (karazana efatra) sy amin' i [[Brezila]] avaratra (karazana iray).

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisiry ny karazana ao amin' ny ''Antrocaryon'': araka ny ''[[The Plant List]]'':

* ''[[Antrocaryon amazonicum]]'' &lt;small&gt;(Ducke) B. L. Burtt &amp; A. W.Hill&lt;/small&gt; (''Poupartia amazonica'' teo aloha)
* ''Antrocaryon klaineanum'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
* ''Antrocaryon micraster'' &lt;small&gt;A. Chev. &amp; A. Guillaum.&lt;/small&gt;
* ''Antrocaryon nannanii'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;
* ''Antrocaryon schorkopfii'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Operculicarya]]''
* ''[[Choerospondias]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Poupartia]]''

* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>85v3zhp8puq69f3aswqwqrlhdcam2ua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Choerospondias</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297761</id>
    <revision>
      <id>1136595</id>
      <parentid>1129588</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1450" sha1="a7pvapx5lsdu6dm5frf60fylhpae5ug" xml:space="preserve">[[Sary:Choerospondias axillaris.jpg|vignette|404x404px|''Choerospondias axillaris'']]
Ny '''''Choerospondias''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'', filaharana [[Sapindales]], mifandray akaiky amin' ny ''[[Spondias]]'', teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly any [[Azia]]. Ny karazana ao aminy (''Choerospondias axillaris'') dia noheverina ho tao amin' ny ''[[Poupartia]]'' teo aloha (''Poupartia axillaris'').

== Lisitry ny karazana sy ny zana-karazana ==
[[Sary:Choerospondias axillaris Anacardiaceae.jpg|vignette|Voan' ny ''Choerospondias axillaris'']]
Ity vondron-karazana ity dia ahitana karazana roa araka ny loharano bôtanika vao haingana:

* ny ''Choerospondias axillaris'' &lt;small&gt;(Roxb.) B.L. Burtt &amp; A.W. Hill&lt;/small&gt; : hazo lehibe (15-25 m), mihintsan-dravina, miely hatrany avaratra-atsinanana amin' i [[India]] ka hatrany [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] sy [[Azia Atsimo-Atsinanana]]. Azo hahnina ny voany, ny vatany ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana sy atao kitay.
* ny ''Choerospondias auriculata'' &lt;small&gt;D. Chandra&lt;/small&gt;: tsy ahitana tahirin-kevitra, maniry any India.

Misy ny manam-pahaizana tsy manaiky afa-tsy ny ''Choerospondias axillaris''.

== Jereo koa ==

* ''[[Antrocaryon]]''
* ''[[Dracontomelon]]''
* ''[[Dysoxylum]]''
* ''[[Operculicarya]]''
* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Spondias]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>a7pvapx5lsdu6dm5frf60fylhpae5ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portulaca oleracea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297999</id>
    <revision>
      <id>1136521</id>
      <parentid>1130734</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="eu1fcd1aqi7te3ohh7hmciaioc6ashl" xml:space="preserve">[[Sary:Portulaca oleracea plant.jpg|vignette|403x403px|''Portulaca oleracea'']]
Ny '''''Portulaca oleracea''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] mandady rantsana, ao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]'' mifanentana tsara amin' ny toetany mafana. Na dia heverina ho [[ahidratsy]] aza, dia ambolena ho sakafo sy fanafody. Tena eny an-jaridaina izy io. Atao hoe '''anamatavy''', '''ananjabora''', '''fandrianomby''', '''kalabotretra''', '''kalabotretraka''', '''kambo''',  '''taikombelahy''', na '''tsikobokobondanitra'''  izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]].

== Famariparitana ==
[[Sary:Purslane Portulaca oleracea.jpg|vignette]]

=== Taho ===
Zavamaniry matevin-dravina sy taho ny ''Portulaca oleracea'', izay ahitra maniry isan-taona na maharitra mihitsy aza any amin' ny faritra trôpikaly. Maro sampana, mivelatra amin' ny savaivo 10-30 sm izy io ary misampana avy eo amin' ny fotony ary matetika manopy mena ny rantsany mandry na mitsangana. Nofosana ny raviny sy ny tahony.

=== Ravina ===
Mifanohitra ny ravina ambany, fa ny ambony kosa dia mifandimby, mibikan' atody na salavalava, mizoro eo amin' ny fotony, ary tsy misy tangozany. Mety mirefy 40 mm ny lavany ary 15 mm ny sakany, ary mbola lehibe kokoa aza any amin' ny tany lonaka (60 mm x 25 mm).
[[Sary:Portulaca oleracea MHNT.jpg|vignette|''Portulaca oleracea'']]

=== Vony ===
Mitokantokana na mivondrona eo amin' ny foto-dravina sy eo amin' ny tendron-drantsana ny voniny mavo sy tsy misy tangozany. Manana ravimbony 2 tsy mitovy sy dombo ary manana felambony 4 ka hatramin' ny 6 malalaka na mitambatra kely eo amin' ny fotony, ary tena mora mihintsana. Manodidina [[tahom-bavimbony]] iray misy rantsana 4 ka hatramin' ny 6 ny lahimbony 6 ka hatramin' ny 12. 

=== Voa ===
[[Sary:Portulaca oleracea Capsule MHNT.jpg|ankavia|vignette|Fisokafan' ny voan' ny ''Portulaca oleracea'']]
Kapsiola miendrika atody izay mivoha manodidina ny sakany sady misy vihim-boa  maro mainty manjelatra ny voany.

== Ekôlôjia ==
Maniry manerana an' i [[Frantsa]] sy any amin' ny faritra mafana sy antonony eran' izao tontolo izao ny ''Portulaca oleracea''. Hita any [[Eorôpa]] sy any [[Azia]] ([[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], [[India]], sns.), any [[Amerika]], ary any [[Aostralia]]. Miroborobo any amin' ny tany nilaozana misy zavamaniry tia hafanam-be sy eny amin' ny zaridaina izy io. Toa ny ''[[Melanthera biflora]]'' sy ny ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' ary ny ''[[Digitaria ciliaris]]'' ny ''Portulaca oleracea'' izay anisan' ny karazana zavamaniry voalohany nanjanaka ny toerana simba any amin' ny tany mafana.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:Glistrida Greek salad.JPG|vignette|Salady grika]]
Ataon' ny olona sakafo tsy tapaka ny ''Portulaca oleracea'' any [[Kreta]]; anisan' ny sakafo kretana izy io. Toeram-panirian' ny ovan-karazana maro be izay maniry voajanahary ao amin' ny lavaka mando amin' ny hadin-driaka i Kreta.

Manendy ny raviny sy ny tahony amin' ny [[Menaka ôliva|menaka]] [[Menaka ôliva|ôliva]] miaraka amin' ny frômazy féta, [[voatabia]], [[Tongologasy|tongololay]], ary marzôlena (''Origanum majorana'') ny [[Grika (vahoaka)|Grika]] izay miantso azy io hoe αντράκλα / andrakla na γλυστρίδα / ''glystrida''. Hanina atao salady ary manana tsiro makirana kely na somary masiaka ny tahony sy ny ravin' ny ''Portulaca oleracea''. Any [[Torkia]] dia hanina atao salady ary matetika asolo ny epinara ny ''Portulaca olerace'', satria mora kokoa ny manomana izany.
[[Sary:Portulaca oleracea variety-1-R.M.Nagar-bangalore-India.jpg|ankavia|vignette|236x236px]]
Ho an' ny fambolena legioma dia misy ny endrika manana ravina lehibe, ao anatin' izany ny misy ravina milokom-bolamena, ary ny misy voniny mavokely na fotsy dia volena mba hatao haingo. Azo atao amin' ny lasopy na omelety koa ny ''Portulaca olerace''. Any [[Alzeria]] atsinanana, indrindra any amin' ny faritr' i Touggourt, ny ''Portulaca olerace'' dia ampiasaina amin' ny fanamboarana koskosy.

=== Fanafody ===
Ny vihim-boan' ny ''Portulaca olerace'' dia iray amin' ny akora ampiasina ao amin' ny ''diaprun solutif'', izay fanafody ampiasaina amin' ny [[farmakôpea]]&lt;nowiki/&gt;n' ny tantsambo tandrefana tamin' ny taonjato faha-18.

== Jereo koa ==

* ''[[Portulaca]]''</text>
      <sha1>eu1fcd1aqi7te3ohh7hmciaioc6ashl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portulacaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298000</id>
    <revision>
      <id>1136519</id>
      <parentid>1130735</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T17:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="o5u3m1tmmw86kfw3wv99lemzw3z8j5a" xml:space="preserve">[[Sary:Portulaca - Kolkata 2010-08-03 6987.JPG|vignette|407x407px|''Portulaca grandiflora'']]
Ny '''''Portulacaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]; ao amin' ny filaharana ''[[Caryophyllales]]''. Zavamaniry ahitra izy ireo, maniry isan-taona na maharitra an-taonany, amin' ny ankapobeny dia misy volovolo sy be nofo, manana raviny tsotra sy feno, vony mitokana na mivondrona, hita manomboka amin' ny faritra antonony ka hatrany amin' ny faritra mafana, indrindra any [[Amerika]] sy amin' ny ilany atsimo amin' i [[Afrika]].

Ao amin' ny [[fanasokajiana klasika]] izy io dia misy karazana 500 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 19 ka hatramin' ny 21. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]], dia vondron-karazana maro no nafindra any amin' ny ''[[Montiaceae]]'', ''[[Didiereaceae]]'', ''[[Anacampserotaceae]]'' ary ''[[Talinaceae]]'', ka mahatonga an' ilay fianakaviana ho mônôfiletika sy tsy manana afa-tsy ny vondron-karazana ''[[Portulaca]]''.

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(2 Sep 2010)&lt;/small&gt; sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' &lt;small&gt;(2 Sep 2010)&lt;/small&gt;:

* ''[[Portulaca]]''

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[DELTA Angio]]'' &lt;small&gt;(4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Amphipetalum''
* ''Anacampseros''
* ''Baitaria''
* ''Calandrinia''
* ''Calyptridium''
* ''Calyptrotheca''
* ''Ceraria''
* ''Cistanthe''
* ''Claytonia''
* ''Grahamia''
* ''Lenzia''
* ''Lewisia''
* ''Montia''
* ''[[Portulaca]]''
* ''Rumicastrum''
* ''Schreiteria''
* ''Silvaea''
* ''Talinella''
* ''Talinopsis''
* ''Talinum''

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Calandrinia'' Kunth
* ''Calyptridium''
* ''Cistanthe'' Spach
* ''Claytonia'' L.
* ''Lewisia'' Pursh
* ''Montia'' L.
* ''[[Portulaca]]'' L.
* ''[[Portulacaria]]'' Jacq.
* ''Spraguea''
* ''Talinopsis'' Gray
* ''Talinum'' Adans.

== Jereo koa ==

* ''[[Montiaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Anacampserotaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>o5u3m1tmmw86kfw3wv99lemzw3z8j5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136623</id>
      <parentid>1136519</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T10:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antoko efa nafindra fianakaviana</comment>
      <origin>1136623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="amros5rq2kio0xuj52jqv4quijui8yq" xml:space="preserve">[[Sary:Portulaca - Kolkata 2010-08-03 6987.JPG|vignette|407x407px|''Portulaca grandiflora'']]
Ny '''''Portulacaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]; ao amin' ny filaharana ''[[Caryophyllales]]''. Zavamaniry ahitra izy ireo, maniry isan-taona na maharitra an-taonany, amin' ny ankapobeny dia misy volovolo sy be nofo, manana raviny tsotra sy feno, vony mitokana na mivondrona, hita manomboka amin' ny faritra antonony ka hatrany amin' ny faritra mafana, indrindra any [[Amerika]] sy amin' ny ilany atsimo amin' i [[Afrika]].

Ao amin' ny [[fanasokajiana klasika]] izy io dia misy karazana 500 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 19 ka hatramin' ny 21. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]], dia vondron-karazana maro no nafindra any amin' ny ''[[Montiaceae]]'', ''[[Didiereaceae]]'', ''[[Anacampserotaceae]]'' ary ''[[Talinaceae]]'', ka mahatonga an' ilay fianakaviana ho mônôfiletika sy tsy manana afa-tsy ny vondron-karazana ''[[Portulaca]]''.

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(2 Sep 2010)&lt;/small&gt; sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' &lt;small&gt;(2 Sep 2010)&lt;/small&gt;:

* ''[[Portulaca]]''

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[DELTA Angio]]'' &lt;small&gt;(4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Amphipetalum''
* ''Anacampseros''
* ''Baitaria''
* ''Calandrinia''
* ''Calyptridium''
* ''Calyptrotheca''
* ''Ceraria''
* ''Cistanthe''
* ''Claytonia''
* ''Grahamia''
* ''Lenzia''
* ''Lewisia''
* ''Montia''
* ''[[Portulaca]]''
* ''Rumicastrum''
* ''Schreiteria''
* ''Silvaea''
* ''Talinella''
* ''Talinopsis''
* ''Talinum''

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Calandrinia'' Kunth
* ''Calyptridium''
* ''Cistanthe'' Spach
* ''Claytonia'' L.
* ''Lewisia'' Pursh
* ''Montia'' L.
* ''[[Portulaca]]'' L.
* ''[[Portulacaria]]'' Jacq.
* ''Spraguea''
* ''Talinopsis'' Gray
* ''Talinum'' Adans.

=== Antoko efa nafindra fianakaviana ===
Ny [[fanasokajiana filôjenetika]] (indrindra tamin' ny asan' ny [[Fanasokajiana APG III|APG III]] sy [[Fanasokajiana APG IV|APG IV]]) dia nampihena be ny isan' ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''Portulacaceae'' izay lasa mônôfletika, ka ny karazana ''[[Portulaca]]'' ihany no sisa. Toy izao ny namindrana ny antoko sasany izay tao amin' ny fianakaviana ''Portulacaceae'' teo aloha:

* ''[[Anacampserotaceae]]'': ''Anacampseros'', ''Grahamia'', ''Talinopsis''
* ''[[Didiereaceae]]'': ''Calyptrotheca, Ceraria, Portulacaria''
* ''[[Montiaceae]]'': ''Calandrinia'' (= ''Baitaria sy Rumicastrum''), ''Calyptridium, Calyptridium, Cistanthe, Claytonia, Lenzia, Lewisia, Montia, Rumicastrum, Schreiteria, Silvaea'' (= ''Cistanthe''), ''Spraguea'' (matetika ampidirina ao amin' ny ''Calyptridium'')
* ''[[Talinaceae]]'': ''Amphipetalum, Talinella'', ''Talinum''

== Jereo koa ==

* ''[[Montiaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Anacampserotaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>amros5rq2kio0xuj52jqv4quijui8yq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136625</id>
      <parentid>1136623</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3159" sha1="ql2c4zx7oohf3xxdubugu2sfopoy4k4" xml:space="preserve">[[Sary:Portulaca - Kolkata 2010-08-03 6987.JPG|vignette|407x407px|''Portulaca grandiflora'']]
Ny '''''Portulacaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]; ao amin' ny filaharana ''[[Caryophyllales]]''. Zavamaniry ahitra izy ireo, maniry isan-taona na maharitra an-taonany, amin' ny ankapobeny dia misy volovolo sy be nofo, manana raviny tsotra sy feno, vony mitokana na mivondrona, hita manomboka amin' ny faritra antonony ka hatrany amin' ny faritra mafana, indrindra any [[Amerika]] sy amin' ny ilany atsimo amin' i [[Afrika]].

Ao amin' ny [[fanasokajiana klasika]] izy io dia misy karazana 500 mitsinjara amin' ny vondron-karazana 19 ka hatramin' ny 21. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]], dia vondron-karazana maro no nafindra any amin' ny ''[[Montiaceae]]'', ''[[Didiereaceae]]'', ''[[Anacampserotaceae]]'' ary ''[[Talinaceae]]'', ka mahatonga an' ilay fianakaviana ho mônôfiletika sy tsy manana afa-tsy ny vondron-karazana ''[[Portulaca]]''.

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' &lt;small&gt;(2 Sep 2010)&lt;/small&gt; sy ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' &lt;small&gt;(2 Sep 2010)&lt;/small&gt;:

* ''[[Portulaca]]''

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[DELTA Angio]]'' &lt;small&gt;(4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Amphipetalum''
* ''Anacampseros''
* ''Baitaria''
* ''Calandrinia''
* ''Calyptridium''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''Ceraria''
* ''Cistanthe''
* ''Claytonia''
* ''Grahamia''
* ''Lenzia''
* ''Lewisia''
* ''Montia''
* ''[[Portulaca]]''
* ''Rumicastrum''
* ''Schreiteria''
* ''Silvaea''
* ''Talinella''
* ''Talinopsis''
* ''Talinum''

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(4&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Calandrinia'' Kunth
* ''Calyptridium''
* ''Cistanthe'' Spach
* ''Claytonia'' L.
* ''Lewisia'' Pursh
* ''Montia'' L.
* ''[[Portulaca]]'' L.
* ''[[Portulacaria]]'' Jacq.
* ''Spraguea''
* ''Talinopsis'' Gray
* ''Talinum'' Adans.

=== Antoko efa nafindra fianakaviana ===
Ny [[fanasokajiana filôjenetika]] (indrindra tamin' ny asan' ny [[Fanasokajiana APG III|APG III]] sy [[Fanasokajiana APG IV|APG IV]]) dia nampihena be ny isan' ny vondron-karazana ao amin' ny fianakaviana ''Portulacaceae'' izay lasa mônôfletika, ka ny karazana ''[[Portulaca]]'' ihany no sisa. Toy izao ny namindrana ny antoko sasany izay tao amin' ny fianakaviana ''Portulacaceae'' teo aloha:

* ''[[Anacampserotaceae]]'': ''Anacampseros'', ''Grahamia'', ''Talinopsis''
* ''[[Didiereaceae]]'': ''[[Calyptrotheca]], [[Portulacaria]], [[Ceraria]]'' (indraindray ampmidirina ao amin' ny ''Portulacaria'')
* ''[[Montiaceae]]'': ''Calandrinia'' (= ''Baitaria sy Rumicastrum''), ''Calyptridium, Calyptridium, Cistanthe, Claytonia, Lenzia, Lewisia, Montia, Rumicastrum, Schreiteria, Silvaea'' (= ''Cistanthe''), ''Spraguea'' (matetika ampidirina ao amin' ny ''Calyptridium'')
* ''[[Talinaceae]]'': ''Amphipetalum, Talinella'', ''Talinum''

== Jereo koa ==

* ''[[Montiaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Anacampserotaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>ql2c4zx7oohf3xxdubugu2sfopoy4k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portulaca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298001</id>
    <revision>
      <id>1136520</id>
      <parentid>1130737</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T18:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana maniry eto Madagasikara</comment>
      <origin>1136520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14624" sha1="e0cebl7t861t3u27vf36yhrprh1g5yy" xml:space="preserve">[[Sary:P villosa.jpg|vignette|384x384px|''Portulaca villosa'']]
Ny '''''Portulaca''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]], misy karazany 40 hatramin' ny 100 amin' izao fotoana izao (na mety ho maro kokoa). Ampiasaina betsaka ho zavamaniry azo hanina ny ''[[Portulaca oleracea]]'' izay heverina ho [[zavamaniry manafika]] any amin' ny faritra sasany. Ny ''[[Portulaca grandiflora]]'' kosa dia zavamaniry an-jaridaina malaza. Ankafizin' ny akoho ny  ''Portulaca oleracea''. Hanin' ny olitry ny karazana sasany ao amin' ny ''[[Lolo (bibikely)|Lepidoptera]]'' (lolo), anisan' izany ny ''Hadula trifolii'', ny karazana sasany ao amin' ny ''Portulaca''.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Starr 060405-6884 Portulaca pilosa.jpg|vignette|258x258px|[[Portulaca pilosa|''Portulaca'' ''pilosa'']]]]
[[Sary:Portulaca grandiflora a1.jpg|vignette|261x261px|''[[Portulaca grandiflora]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Portulaca'' araka ny ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Portulaca africana'' &lt;small&gt;(Danin &amp; H.G.Baker) Danin&lt;/small&gt; – Western Africa to south China
* ''Portulaca almeviae'' &lt;small&gt;Ocampo&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca amilis'' &lt;small&gt;Speg.&lt;/small&gt; – Paraguayan purslane – Peru to Brazil and N. Argentina
* ''Portulaca anceps'' &lt;small&gt;A.Rich.&lt;/small&gt; – Ethiopia
* ''Portulaca argentinensis'' &lt;small&gt;Speg.&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca aurantiaca'' &lt;small&gt;Proctor&lt;/small&gt; – Jamaica
* ''Portulaca australis'' &lt;small&gt;Endl.&lt;/small&gt; – N. &amp; NE. Australia to W. Central Pacific
* ''Portulaca badamica'' &lt;small&gt;S.R.Yadav &amp; Dalavi&lt;/small&gt; – India
* ''Portulaca bicolor'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt; – Australian pigweed – Australia
* ''Portulaca biloba'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt; – Cuban purslane – Cuba
* ''Portulaca brevifolia'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt; – Cuba to Haiti, NW. Venezuela
* ''Portulaca bulbifera'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Ethiopia, Kenya
* ''Portulaca californica'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca canariensis'' &lt;small&gt;Danin &amp; Reyes-Bet.&lt;/small&gt; – Canary Islands
* ''Portulaca cardenasiana'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Puerto Rican purslane – Bolivia
* ''Portulaca caulerpoides'' &lt;small&gt;Britton &amp; P.Wilson&lt;/small&gt; – Puerto Rico
* ''Portulaca centrali-africana'' &lt;small&gt;R.E.Fr.&lt;/small&gt; – E. DR Congo to NW. Tanzania
* ''Portulaca chacoana'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Paraguay to NE. Argentina
* ''Portulaca ciferrii'' &lt;small&gt;Chiov.&lt;/small&gt; – S. Somalia to SE. Kenya
* ''Portulaca clavigera'' &lt;small&gt;R.Geesink&lt;/small&gt; – Western Australia
* ''Portulaca colombiana'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Colombia to Venezuela
* ''Portulaca commutata'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – S. Ethiopia to N. Tanzania
* ''Portulaca confertifolia'' &lt;small&gt;Hauman&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca conoidea'' &lt;small&gt;S.M.Phillips&lt;/small&gt; – Kenya
* ''Portulaca constricta'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Ethiopia, Somalia
* ''Portulaca conzattii'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt; – Mexico to Central America
* ''Portulaca coralloides'' &lt;small&gt;S.M.Phillips&lt;/small&gt; – Kenya
* ''Portulaca cryptopetala'' &lt;small&gt;Speg.&lt;/small&gt; – Argentina, Bolivia, Brazil, Paraguay, Uruguay
* ''Portulaca cubensis'' &lt;small&gt;Britton &amp; P.Wilson&lt;/small&gt; – Cuba
* ''Portulaca cyclophylla'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt; – Western Australia
* ''Portulaca cypria'' &lt;small&gt;Danin&lt;/small&gt; – Mediterranean
* ''Portulaca daninii'' &lt;small&gt;Galasso, Banfi &amp; Soldano&lt;/small&gt; – Brazil, Colombia, Peru, Suriname
* ''Portulaca decipiens'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Australia
* ''Portulaca decorticans'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Kenya, Somalia
* ''Portulaca dhofarica'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Oman
* ''Portulaca diegoi'' &lt;small&gt;Mattos&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca digyna'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt; – Australia
* ''Portulaca dodomaensis'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Tanzania
* ''Portulaca echinosperma'' &lt;small&gt;Hauman&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca edulis'' &lt;small&gt;Danin &amp; Bagella&lt;/small&gt; – Cyprus
* ''Portulaca elatior'' &lt;small&gt;Mart. ex Rohrb.&lt;/small&gt; – Caribbean to S. Tropical America
* ''Portulaca elongata'' &lt;small&gt;Rusby&lt;/small&gt; – Argentina, Bolivia, Peru
* ''Portulaca eruca'' &lt;small&gt;Hauman&lt;/small&gt; – Argentina, Paraguay
* ''Portulaca erythraeae'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt; – Eritrea, Sudan
* ''Portulaca fascicularis'' &lt;small&gt;Peter&lt;/small&gt; – Kenya, Tanzania
* ''Portulaca filifolia'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt; – Australia
* ''Portulaca filsonii'' &lt;small&gt;J.H.Willis&lt;/small&gt; – Australia
* ''Portulaca fischeri'' &lt;small&gt;Pax&lt;/small&gt; – Kenya, Tanzania, Uganda
* ''Portulaca fluvialis'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Argentina, Bolivia, Brazil, Paraguay, Peru, Uruguay
* ''[[Portulaca foliosa]]'' &lt;small&gt;Ker Gawl.&lt;/small&gt; – Tropical &amp; S. Africa, Arabian Peninsula
* ''Portulaca fragilis'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Bolivia
* ''Portulaca frieseana'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca fulgens'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca gilliesii'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt; – Argentina, Bolivia, Paraguay, Uruguay
* ''Portulaca giuliettiae'' &lt;small&gt;T.Vieira &amp; A.A.Coelho&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca goiasensis'' &lt;small&gt;T.Vieira &amp; A.A.Coelho&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca gracilis'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Bolivia
* ''[[Portulaca grandiflora]]'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt; – moss-rose purslane – Argentina, Bolivia, Brazil, Paraguay, Uruguay
* ''Portulaca grandis'' &lt;small&gt;Peter&lt;/small&gt; – Ethiopia, Kenya, Tanzania, Uganda
* ''Portulaca granulatostellulata'' &lt;small&gt;(Poelln.) Ricceri &amp; Arrigoni&lt;/small&gt; – W. Europe to Caucasus; N. Africa to W. Indian ocean
* ''Portulaca greenwayi'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Kenya
* ''Portulaca guanajuatensis'' &lt;small&gt;Ocampo&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca halimoides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; – silkcotton purslane – Central &amp; S. U.S. to Tropical America
* ''Portulaca hatschbachii'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca hereroensis'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt; – Tanzania to S. Africa
* ''Portulaca heterophylla'' &lt;small&gt;Peter&lt;/small&gt; – Tanzania
* ''Portulaca hirsutissima'' &lt;small&gt;Cambess.&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca hoehnei'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca howellii'' &lt;small&gt;(D.Legrand) Eliasson&lt;/small&gt; – Galápagos
* ''Portulaca humilis'' &lt;small&gt;Peter&lt;/small&gt; – Tanzania
* ''Portulaca impolita'' &lt;small&gt;(Danin &amp; H.G.Baker) Danin&lt;/small&gt; – U.S.
* ''Portulaca insignis'' &lt;small&gt;Steyerm.&lt;/small&gt; – Venezuela
* ''Portulaca intraterranea'' &lt;small&gt;J.M.Black&lt;/small&gt; – Australia
* ''Portulaca johnstonii'' &lt;small&gt;Henrickson&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca juliomartinezii'' &lt;small&gt;Ocampo&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca kermesina'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt; – Eritrea to S. Africa, Arabian Peninsula
* ''Portulaca kuriensis'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert&lt;/small&gt; – Socotra
* ''Portulaca lakshminarasimhaniana'' &lt;small&gt;S.R.Yadav &amp; Dalavi&lt;/small&gt; – India
* ''Portulaca lutea'' &lt;small&gt;Sol. ex G.Forst.&lt;/small&gt; – yellow purslane – Pacific
* ''Portulaca macbridei'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Peru
* ''Portulaca macrantha'' &lt;small&gt;Ricceri &amp; Arrigoni&lt;/small&gt; – Canary Islands, Morocco
* ''Portulaca macrorhiza'' &lt;small&gt;R.Geesink&lt;/small&gt; – Lesser Sunda Islands
* ''Portulaca macrosperma'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Bolivia
* ''Portulaca masonii'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca massaica'' &lt;small&gt;S.M.Phillips&lt;/small&gt; – Kenya, Tanzania
* ''Portulaca matthewsii'' &lt;small&gt;Ocampo&lt;/small&gt; – Mexico
* ''[[Portulaca mauritiensis]]'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Chagos Archipelago, Mascarenes
* ''Portulaca mexicana'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca meyeri'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca minensis'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca minuta'' &lt;small&gt;Correll&lt;/small&gt; – Florida, Bahamas
* ''Portulaca molokiniensis'' &lt;small&gt;Hobdy&lt;/small&gt; – Hawaiian Islands
* ''Portulaca monanthoides'' &lt;small&gt;Lodé&lt;/small&gt; – Socotra
* ''Portulaca mucronata'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; – Bolivia, Paraguay, Venezuela
* ''Portulaca mucronulata'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Argentina, Brazil
* ''Portulaca nicaraguensis'' &lt;small&gt;(Danin &amp; H.G.Baker) Danin&lt;/small&gt; – Florida, Guatemala, Nicaragua, Texas
* ''Portulaca nitida'' &lt;small&gt;(Danin &amp; H.G.Baker) Ricceri &amp; Arrigoni&lt;/small&gt; – Europe to Central Asia, N. Africa
* ''Portulaca nivea'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Peru
* ''Portulaca nogalensis'' &lt;small&gt;Chiov.&lt;/small&gt; – Somalia
* ''Portulaca oblonga'' &lt;small&gt;Peter&lt;/small&gt; – Ethiopia, Kenya, Tanzania
* ''Portulaca obtusa'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca obtusifolia'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca okinawensis'' &lt;small&gt;E.Walker &amp; Tawada&lt;/small&gt; – Ryukyu Islands
* ''[[Portulaca oleracea]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; – common purslane, pigweed – Macaronesia, Tropical Africa, Mediterranean to Pakistan and Arabian Peninsula
* ''Portulaca oligosperma'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt; – Australia
* ''Portulaca olosirwa'' &lt;small&gt;S.M.Phillips&lt;/small&gt; – Kenya
* ''Portulaca papillatostellulata'' &lt;small&gt;(Danin &amp; H.G.Baker) Danin&lt;/small&gt; – Europe to Mediterranean
* ''Portulaca papulifera'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca papulosa'' &lt;small&gt;Schltdl.&lt;/small&gt; – Argentina, Uruguay
* ''Portulaca paucistaminata'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Cuba
* ''Portulaca perennis'' &lt;small&gt;R.E.Fr.&lt;/small&gt; – Argentina, Bolivia, Peru
* ''Portulaca peteri'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Ethiopia, Kenya, Tanzania
* ''Portulaca philippii'' &lt;small&gt;I.M.Johnst.&lt;/small&gt; – Bolivia, Chile
* ''[[Portulaca pilosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; – shaggy purslane – Hawaiian Islands, southern U.S.A. to Tropical &amp; Subtropical S.America
* ''Portulaca psammotropha'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt; – Southern China to Philippines
* ''Portulaca pusilla'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt; – Colombia, Venezuela
* ''Portulaca pygmaea'' &lt;small&gt;Steyerm.&lt;/small&gt; – Colombia, Venezuela
* ''[[Portulaca quadrifida]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; – chickenweed purslane – Tropical &amp; Subtropical Old World to SW. Pacific
* ''Portulaca ragonesei'' &lt;small&gt;D.Legrand&lt;/small&gt; – Argentina
* ''Portulaca ramosa'' &lt;small&gt;Peter&lt;/small&gt; – Tanzania
* ''Portulaca rausii'' &lt;small&gt;Danin&lt;/small&gt; – Mediterranean
* ''Portulaca rhodesiana'' &lt;small&gt;R.A.Dyer &amp; E.A.Bruce&lt;/small&gt; – South Africa, Zimbabwe
* ''Portulaca rotundifolia'' &lt;small&gt;R.E.Fr.&lt;/small&gt; – Argentina, Bolivia
* ''Portulaca rubricaulis'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt; – redstem purslane – SE. Mexico, Florida to Caribbean, Venezuela to Ecuador
* ''Portulaca rzedowskiana'' &lt;small&gt;Ocampo&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca samhaensis'' &lt;small&gt;A.G.Mill.&lt;/small&gt; – Socotra
* ''Portulaca samoensis'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – New Guinea to SW. Pacific
* ''Portulaca sanctae-martae'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Colombia
* ''Portulaca sardoa'' &lt;small&gt;Danin, Bagella &amp; Marrosu&lt;/small&gt; – Corsica, Sardinia
* ''Portulaca saxifragoides'' &lt;small&gt;Welw. ex Oliv.&lt;/small&gt; – Angola
* ''Portulaca sclerocarpa'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt; – ʻIhi makole – Hawaiian Islands
* ''Portulaca sedifolia'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt; – French Guiana, Guyana, Suriname, Venezuela
* ''Portulaca sedoides'' &lt;small&gt;Welw. ex Oliv.&lt;/small&gt; – Angola
* ''Portulaca sicula'' &lt;small&gt;Danin, Domina &amp; Raimondo&lt;/small&gt; – Sicilia
* ''Portulaca smallii'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt; – Small's purslane – Georgia, North Carolina, South Carolina, Virginia
* ''Portulaca socotrana'' &lt;small&gt;Domina &amp; Raimondo&lt;/small&gt; – Socotra
* ''Portulaca somalica'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt; – Somalia
* ''Portulaca stellulatotuberculata'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Paraguay
* ''Portulaca stuhlmannii'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Tanzania
* ''Portulaca suffrutescens'' &lt;small&gt;Engelm.&lt;/small&gt; – shrubby purslane – Arizona, Mexico, New Mexico, Texas
* ''Portulaca suffruticosa'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt; – India, Sri Lanka
* ''Portulaca sundaensis'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Lesser Sunda Islands
* ''Portulaca thellusonii'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca tingoensis'' &lt;small&gt;J.F.Macbr.&lt;/small&gt; – Argentina, Peru
* ''Portulaca trianthemoides'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – Limpopo
* ''Portulaca trituberculata'' &lt;small&gt;Danin, Domina &amp; Raimondo&lt;/small&gt; – Canary Islands, E. Central Europe to Mediterranean
* ''Portulaca tuberculata'' &lt;small&gt;León&lt;/small&gt; – Cuba, Cayman Islands
* ''Portulaca tuberosa'' &lt;small&gt;Roxb.&lt;/small&gt; – Indian subcontinent to N. Australia
* ''Portulaca umbraticola'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt; – wingpod purslane – Mexico to Tropical America
* ''Portulaca werdermannii'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt; – Brazil
* ''Portulaca wightiana'' &lt;small&gt;Wall. ex Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; – South Africa to Ethiopia, India, Sri Lanka
* ''Portulaca yecorensis'' &lt;small&gt;Henrickson &amp; T.Van Devender&lt;/small&gt; – Mexico
* ''Portulaca zaffranii'' &lt;small&gt;Danin&lt;/small&gt; – Mediterranean

=== Napetraka tao taloha ===

* ''Anacampseros arachnoides'' &lt;small&gt;(Haw.) Sims&lt;/small&gt; (← ''P. arachnoides'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;)
* ''Anacampseros filamentos''a subsp. ''filamentosa'' (← ''P. filamentosa'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;)
* ''Anacampseros lanceolata'' subsp. ''lanceolata'' (← ''P. lanceolata'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;)
* ''Anacampseros rufescens'' &lt;small&gt;(Haw.) Sweet&lt;/small&gt; (← ''P. rufescens'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;)
* ''Anacampseros telephiastrum'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (← ''P. anacampseros'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Sesuvium portulacastrum'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; (← ''P. portulacastrum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)
* ''Talinum fruticosum'' &lt;small&gt;(L.) Juss.&lt;/small&gt; (← ''P. fruticosa'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; or ''P. triangularis'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;)
* ''Talinum paniculatum'' &lt;small&gt;(Jacq.) Gaertn.&lt;/small&gt; (← ''P. paniculata'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; or ''P. patens'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Portulaca oleracea.jpg|vignette|278x278px|''[[Portulaca oleracea]]'']]
[[Sary:Portulaca quadrifida-1-yercaud-salem-India.JPG|vignette|281x281px|''[[Portulaca quadrifida]]'']]
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Portulaca foliosa]]'' ''&lt;small&gt;Ker Gawl.&lt;/small&gt;''
* ''[[Portulaca grandiflora]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;
* ''[[Portulaca mauritiensis]]'' &lt;small&gt;Poelln.&lt;/small&gt;
* ''[[Portulaca oleracea]]'' L. -- anamatavy, ananjabora, asikobokobondanitra, botrabotra, fandrianomby, fandrianomby, kalabotretraka.
* ''[[Portulaca pilosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Portulaca quadrifida]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- ahipisaka, kimandrimandry.

== Jereo koa ==

* ''[[Anacampseros]]'' (''[[Anacampserotaceae]]'')
* ''[[Sesuvium]]'' (''[[Aizoaceae]]'')
* ''[[Talinum]]'' (''[[Talinaceae]]'')</text>
      <sha1>e0cebl7t861t3u27vf36yhrprh1g5yy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Fabaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298198</id>
    <revision>
      <id>1136604</id>
      <parentid>1134245</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T07:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19999" sha1="7nkz9zfr83urstb4azj62etyx0ufodl" xml:space="preserve">[[Sary:Vicia grandiflora W.jpg|vignette|382x382px|''Vicia grandiflora'']]
Inty ny '''lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Fabaceae'''.

== Lisitra manaraka abidy ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny fianakavian-javamaniry ''[[Fabaceae]]'' nampanarahina abidy. Misy vondron-karazana 765 eo ho eo ity fianakaviana ity.

=== A ===

* ''Abarema'' Pittier
* ''[[Abrus]]'' Adans.
* ''[[Acacia]]'' Mill.
* ''[[Acosmium]]'' Schott
* ''[[Acrocarpus]]'' Wight ex Arn.
* ''[[Adenanthera]]'' L.
* ''[[Adenocarpus]]'' DC.
* ''[[Adenodolichos]]'' Harms
* ''[[Adenolobus]]'' (Harv. ex Benth.) Torre &amp; Hillc.
* ''[[Adenopodia]]'' C.Presl
* ''[[Adesmia]]'' DC.
* ''[[Aenictophyton]]'' A.T.Lee
* ''[[Aeschynomene]]'' L.
* ''[[Affonsea]]'' A.St.-Hil.
* ''[[Afgekia]]'' Craib
* ''[[Afzelia]]'' Sm.
* ''Aganope'' Miq.
* ''Airyantha'' Brummitt
* ''[[Albizia]]'' Durazz.
* ''Aldina'' Endl.
* ''Alexa'' Moq.
* ''Alhagi'' Gagnebin
* ''Alistilus'' N.E.Br.
* ''Almaleea'' Crisp &amp; P.H.Weston
* ''Alysicarpus'' Desv.
* ''Amblygonocarpus'' Harms
* ''Amburana'' Schwacke &amp; Taub.
* ''[[Amherstia]]'' Wall.
* ''Amicia'' Kunth
* ''Ammodendron'' Fisch. ex DC.
* ''Ammopiptanthus'' S.H.Cheng
* ''[[Amorpha]]'' L.
* ''Amphicarpaea'' Elliott ex Nutt.
* ''Amphimas'' Pierre ex Harms
* ''Amphithalea'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''[[Anadenanthera]]'' Speg.
* ''Anagyris'' L.
* ''Anarthrophyllum'' Benth.
* ''Andira'' Juss.
* ''Androcalymma'' Dwyer
* ''Angylocalyx'' Taub.
* ''Antheroporum'' Gagnep.
* ''Anthonotha'' P.Beauv.
* ''[[Anthyllis]]'' L.
* ''Antopetitia'' A.Rich.
* ''[[Aotus]]'' Sm.
* ''Aphanocalyx'' Oliv.
* ''Aphyllodium'' (DC.) Gagnep.
* ''Apios'' Fabr.
* ''Apoplanesia'' C.Presl
* ''Apuleia'' Mart.
* ''Apurimacia'' Harms
* ''[[Arachis]]'' L.
* ''Arapatiella'' Rizzini &amp; A.Mattos
* ''[[Archidendron]]'' F.Muell.
* ''Archidendropsis'' I.C.Nielsen
* ''Arcoa'' Urb.
* ''Argyrocytisus'' (Maire) Raynaud
* ''Argyrolobium'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''[[Arthrocarpum]]'' Balf.f.
* ''Arthroclianthus'' Baill.
* ''[[Aspalathus]]'' L.
* ''[[Astracantha]]'' Podlech
* ''[[Astragalus]]'' L.
* ''[[Ateleia]]'' (DC.) Benth.
* ''Aubrevillea'' Pellegr.
* ''Augouardia'' Pellegr.
* ''Austrodolichos'' Verdc.
* ''Austrosteenisia'' R.Geesink

=== B ===

* ''Baikiaea'' Benth.
* ''Balsamocarpon'' Clos
* ''Baphia'' Afzel. ex Lodd.
* ''Baphiastrum'' Harms
* ''Baphiopsis'' Benth. ex Baker
* ''Baptisia'' Vent.
* ''Barnebydendron'' J.H.Kirkbr.
* ''Batesia'' Spruce ex Benth.
* ''Bathiaea'' Drake
* ''Baudouinia'' Baill.
* ''[[Bauhinia]]'' L.
* ''Baukea'' Vatke
* ''Behaimia'' Griseb.
* ''Belairia'' A.Rich.
* ''Bembicidium'' Rydb.
* ''Bergeronia'' Micheli
* ''Berlinia'' Sol. ex Hook.f.
* ''Biserrula'' L.
* ''Bituminaria'' Heist. ex Fabr.
* ''Bocoa'' Aubl.
* ''Bolusafra'' Kuntze
* ''Bolusanthus'' Harms
* ''Bolusia'' Benth.
* ''Bossiaea'' Vent.
* ''[[Bowdichia]]'' Kunth
* ''Bowringia'' Champ. ex Benth.
* ''Brachycylix'' (Harms) R.S.Cowan
* ''Brachysema'' R.Br.
* ''[[Brachystegia]]'' Benth.
* ''Brandzeia'' Baill.
* ''Brenierea'' Humbert
* ''Brodriguesia'' R.S.Cowan
* ''[[Brongniartia]]'' Kunth
* ''Brownea'' Jacq.
* ''Browneopsis'' Huber
* ''Brya'' P.Browne
* ''Bryaspis'' P.A.Duvign.
* ''Burgesia'' F.Muell.
* ''Burkea'' Hook.
* ''Burkilliodendron'' Sastry
* ''Burtonia'' R.Br.
* ''Bussea'' Harms
* ''Butea'' Roxb. ex Willd.

=== C ===

* ''Cadia'' Forssk.
* ''[[Caesalpinia]]'' L.
* ''[[Cajanus]]'' DC.
* ''Calicotome'' Link
* ''Calispepla'' Vved.
* ''Calliandra'' Benth.
* ''Calliandropsis'' H.M.Hern. &amp; Guinet
* ''Callistachys'' Vent.
* ''Calophaca'' Fisch. ex DC.
* ''Calopogonium'' Desv.
* ''Calpocalyx'' Harms
* ''Calpurnia'' E.Mey.
* ''Camoensia'' Welw. ex Benth.
* ''Campsiandra'' Benth.
* ''Camptosema'' Hook. &amp; Arn.
* ''Campylotropis'' Bunge
* ''[[Canavalia]]'' DC.
* ''Candolleodendron'' R.S.Cowan
* ''Caragana'' Fabr.
* ''Carmichaelia'' R.Br.
* ''Carrissoa'' Baker f.
* ''Cascaronia'' Griseb.
* ''[[Cassia]]'' L.
* ''Castanospermum'' A.Cunn. ex Hook.
* ''Cedrelinga'' Ducke
* ''Cenostigma'' Tul.
* ''Centrolobium'' Mart. ex Benth.
* ''Centrosema'' (DC.) Benth.
* ''[[Ceratonia]]'' L.
* ''[[Cercis]]'' L.
* ''Chadsia'' Bojer
* ''Chaetocalyx'' DC.
* ''[[Chamaecrista]]'' Moench
* ''Chamaecytisus'' Link
* ''Chapmannia'' Torr. &amp; A.Gray
* ''Chesneya'' Lindl. ex Endl.
* ''Chidlowia'' Hoyle
* ''Chloroleucon'' (Benth.) Record
* ''Chordospartium'' Cheeseman
* ''Chorizema'' Labill.
* ''Christia'' Moench
* ''Chrysoscias'' E.Mey.
* ''[[Cicer]]'' L.
* ''Cladrastis'' Raf.
* ''Clathrotropis'' (Benth.) Harms
* ''Cleobulia'' Mart. ex Benth.
* ''Clianthus'' Sol. ex Lindl.
* ''[[Clitoria]]'' L.
* ''[[Clitoriopsis]]'' R.Wilczek
* ''Cochlianthus'' Benth.
* ''Codariocalyx'' Hassk.
* ''Coelidium'' Vogel ex Walp.
* ''Cojoba'' Britton &amp; Rose
* ''Collaea'' DC.
* ''Cologania'' Kunth
* ''[[Colophospermum]]'' J.Leonard
* ''Colutea'' L.
* ''Colvillea'' Bojer ex Hook.
* ''Conzattia'' Rose
* ''[[Copaifera]]'' L.
* ''Corallospartium'' J.B.Armstr.
* ''Cordeauxia'' Hemsl.
* ''Cordyla'' Lour.
* ''[[Coronilla]]'' L.
* ''Coroya'' Pierre
* ''Corynella'' DC.
* ''Coursetia'' DC.
* ''Craibia'' Harms &amp; Dunn
* ''Cranocarpus'' Benth.
* ''Craspedolobium'' Harms
* ''Cratylia'' Mart. ex Benth.
* ''[[Crotalaria]]'' L.
* ''Cruddasia'' Prain
* ''Crudia'' Schreb.
* ''Cryptosepalum'' Benth.
* ''Cullen'' Medik.
* ''Cupulanthus'' Hutch.
* ''Cyamopsis'' DC.
* ''Cyathostegia'' (Benth.) Schery
* ''Cyclocarpa'' Afzel. ex Baker
* ''Cyclolobium'' Benth.
* ''[[Cyclopia]]'' Vent.
* ''Cylicodiscus'' Harms
* ''Cymbosema'' Benth.
* ''Cynometra'' L.
* ''Cytisophyllum'' O.Lang
* ''Cytisopsis'' Jaub. &amp; Spach
* ''[[Cytisus]]'' Desf.

=== D ===

* ''Dahlstedtia'' Malme
* ''[[Dalbergia]]'' L.f.
* ''[[Dalbergiella]]'' Baker f.
* ''Dalea'' L.
* ''Dalhousiea'' Wall. ex Benth.
* ''[[Daniellia]]'' Benn.
* ''Daviesia'' Sm.
* ''[[Decorsea]]'' R.Vig.
* ''[[Delonix]]'' Raf.
* ''Dendrolobium'' (Wight &amp; Arn.) Benth.
* ''[[Derris]]'' Lour.
* ''Desmanthus'' Willd.
* ''Desmodiastrum'' (Prain) A.Pramanik &amp; Thoth.
* ''[[Desmodium]]'' Desv.
* ''Detarium'' Juss.
* ''Dewevrea'' Micheli
* ''Dialium'' L.
* ''Dicerma'' DC.
* ''Dichilus'' DC.
* ''Dichrostachys'' (A.DC.) Wight &amp; Arn.
* ''Dicorynia'' Benth.
* ''Dicraeopetalum'' Harms
* ''Dicymbe'' Spruce ex Benth.
* ''Didelotia'' Baill.
* ''Dillwynia'' Sm.
* ''Dimorphandra'' Schott
* ''Dinizia'' Ducke
* ''Dioclea'' Kunth
* ''Diphyllarium'' Gagnep.
* ''Diphysa'' Jacq.
* ''Diplotropis'' Benth.
* ''Dipogon'' Liebm.
* ''Dipteryx'' Schreb.
* ''Diptychandra'' Tul.
* ''Discolobium'' Benth.
* ''Distemonanthus'' Benth.
* ''Disynstemon'' R.Vig.
* ''Dolichopsis'' Hassl.
* ''[[Dolichos]]'' L.
* ''[[Dorycnium]]'' Miller
* ''Droogmansia'' De Wild.
* ''Dumasia'' DC.
* ''Dunbaria'' Wight &amp; Arn.
* ''Duparquetia'' Baill.
* ''Dussia'' Krug &amp; Urb. ex Taub.
* ''Dysolobium'' (Benth.) Prain

=== E ===

* ''[[Ebenus]]'' L.
* ''Echinospartum'' (Spach) Fourr.
* ''Eleiotis'' DC.
* ''Elephantorrhiza'' Benth.
* ''Eligmocarpus'' Capuron
* ''Elizabetha'' R.H.Schomb. ex Benth.
* ''Eminia'' Taub.
* ''Endertia'' Steenis &amp; de Wit
* ''Endosamara'' R.Geesink
* ''Englerodendron'' Harms
* ''[[Entada]]'' Adans.
* ''Enterolobium'' Mart.
* ''Eperua'' Aubl.
* ''Eremosparton'' Fisch. &amp; C.A.Mey.
* ''Erichsenia'' Hemsl.
* ''Erinacea'' Adans.
* ''Eriosema'' (DC.) Rchb.
* ''Errazurizia'' Phil.
* ''Erythrina'' L.
* ''Erythrophleum'' Afzel. ex G.Don
* ''Etaballia'' Benth.
* ''Euchilopsis'' F.Muell.
* ''Euchresta'' Benn.
* ''Eurypetalum'' Harms
* ''[[Eutaxia]]'' R.Br.
* ''Eversmannia'' Bunge
* ''Exostyles'' Schott
* ''Eysenhardtia'' Kunth

=== F ===

* ''Faidherbia'' A.Chev.
* ''Fiebrigiella'' Harms
* ''Fillaeopsis'' Harms
* ''Fissicalyx'' Benth.
* ''Flemingia'' Roxb. ex W.T.Aiton
* ''[[Fordia]]'' Hemsl.

=== G ===

* ''Gagnebina'' Neck. ex DC.
* ''Galactia'' P.Browne
* ''Galega'' L.
* ''Gastrolobium'' R.Br.
* ''Geissaspis'' Wight &amp; Arn.
* ''[[Genista]]'' L.
* ''Genistidium'' I.M.Johnst.
* ''Geoffroea'' Jacq.
* ''Gilbertiodendron'' J.Leonard
* ''Gilletiodendron'' Vermoesen
* ''[[Gleditsia]]'' L.
* ''Gliricidia'' Kunth
* ''Glottidium'' Desv.
* ''[[Glycine]]'' Willd.
* ''[[Glycyrrhiza]]'' L.
* ''Goldmania'' Rose ex Micheli
* ''Gompholobium'' Sm.
* ''Goniorrhachis'' Taub.
* ''Gonocytisus'' Spach
* ''[[Goodia]]'' Salisb.
* ''Gossweilerodendron'' Harms
* ''Grazielodendron'' H.C.Lima
* ''Griffonia'' Baill.
* ''Gueldenstaedtia'' Fisch.
* ''Guibourtia'' Benn.
* ''Gymnocladus'' Lam.

=== H ===

* ''[[Haematoxylum]]'' L.
* ''Halimodendron'' Fisch. ex DC.
* ''Hallia'' Thunb.
* ''Hammatolobium'' Fenzl
* ''Haplormosia'' Harms
* ''Hardenbergia'' Benth.
* ''Hardwickia'' Roxb.
* ''Harleyodendron'' R.S.Cowan
* ''Harpalyce'' Moc. &amp; Sesse ex DC.
* ''Havardia'' Small
* ''Hebestigma'' Urb.
* ''Hedysarum'' L.
* ''Herpyza'' Sauvalle
* ''Hesperolaburnum'' Maire
* ''Hesperothamnus'' Brandegee
* ''Heterostemon'' Desf.
* ''Hippocrepis'' L.
* ''Hoffmannseggia'' Cav.
* ''Hoita'' Rydb.
* ''Holocalyx'' Micheli
* ''Hovea'' R.Br. ex W.T.Aiton
* ''Humboldtia'' Vahl
* ''Humularia'' P.A.Duvign.
* ''Hybosema'' Harms
* ''Hylodendron'' Taub.
* ''Hymenaea'' L.
* ''Hymenocarpos'' Savi
* ''Hymenolobium'' Benth.
* ''Hymenostegia'' (Benth.) Harms
* ''Hypocalyptus'' Thunb.
* ''[[Hippocrepis]]'' L.

=== I ===

* ''Icuria'' Wieringa
* ''[[Indigofera]]'' L.
* ''Indopiptadenia'' Brenan
* ''[[Inga]]'' Mill.
* ''Inocarpus'' J.R.Forst. &amp; G.Forst.
* ''Intsia'' Thouars
* ''Isoberlinia'' Craib &amp; Stapf ex Holland
* ''Isotropis'' Benth.

=== J ===

* ''Jacksonia'' R.Br. ex Sm.
* ''Jacqueshuberia'' Ducke
* ''Jansonia'' Kippist
* ''Julbernardia'' Pellegr.

=== K ===

* ''Kalappia'' Kosterm.
* ''Kanaloa'' Lorence &amp; K.R.Wood
* ''Kennedia'' Vent.
* ''Kingiodendron'' Harms
* ''Koompassia'' Maingay
* ''Kotschya'' Endl.
* ''Kummerowia'' Schindl.
* ''Kunstleria'' Prain

=== L ===

* ''Labichea'' Gaudich. ex DC.
* ''[[Lablab]]'' Adans.
* ''[[Laburnum]]'' Fabr.
* ''Lamprolobium'' Benth.
* ''[[Lathyrus]]'' L.
* ''Latrobea'' Meisn.
* ''[[Lebeckia]]'' Thunb.
* ''Lebruniodendron'' J.Leonard
* ''Lecointea'' Ducke
* ''[[Lemurodendron]]'' Villiers &amp; Guinet
* ''[[Lemuropisum]]'' H.Perrier
* ''Lennea'' Klotzsch
* ''[[Lens]]'' Mill.
* ''Leonardoxa'' Aubrev.
* ''Leptoderris'' Dunn
* ''Leptodesmia'' (Benth.) Benth.
* ''Leptosema'' Benth.
* ''Lespedeza'' Michx.
* ''Lessertia'' DC.
* ''Leucaena'' Benth.
* ''Leucomphalos'' Benth. ex Planch.
* ''Leucostegane'' Prain
* ''Librevillea'' Hoyle
* ''Liparia'' L.
* ''Loesenera'' Harms
* ''Lonchocarpus'' Kunth
* ''Lophocarpinia'' Burkart
* ''Lotononis'' (DC.) Eckl. &amp; Zeyh.
* ''[[Lotus]]'' L.
* ''Luetzelburgia'' Harms
* ''[[Lupinus]]'' L.
* ''[[Luzonia]]'' Elmer
* ''Lysidice'' Hance
* ''Lysiloma'' Benth.

=== M ===

* ''Maackia'' Rupr.
* ''Machaerium'' Pers.
* ''Macrolobium'' Schreb.
* ''Macropsychanthus'' Harms ex K.Schum. &amp; Lauterb.
* ''Macroptilium'' (Benth.) Urb.
* ''Macrosamanea'' Britton &amp; Rose
* ''Macrotyloma'' (Wight &amp; Arn.) Verdc.
* ''Maniltoa'' Scheff.
* ''Margaritolobium'' Harms
* ''Marina'' Liebm.
* ''Marmaroxylon'' Killip
* ''Martiodendron'' Gleason
* ''Mastersia'' Benth.
* ''Mecopus'' Benn.
* ''[[Medicago]]'' L.
* ''[[Melanoxylon]]'' Schott
* ''[[Melilotus]]'' Mill.
* ''Melliniella'' Harms
* ''Melolobium'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Mendoravia'' Capuron
* ''Michelsonia'' Hauman
* ''Microberlinia'' A.Chev.
* ''Mildbraediodendron'' Harms
* ''Millettia'' Wight &amp; Arn.
* ''[[Mimosa]]'' L.
* ''Mimozyganthus'' Burkart
* ''Mirbelia'' Sm.
* ''Moldenhawera'' Schrad.
* ''Monopetalanthus'' Harms
* ''Monopteryx'' Spruce ex Benth.
* ''Mora'' Benth.
* ''Moullava'' Adans.
* ''[[Mucuna]]'' Adans.
* ''Muellera'' L.f.
* ''Muelleranthus'' Hutch.
* ''Mundulea'' (DC.) Benth.
* ''Myrocarpus'' Allemao
* ''Myrospermum'' Jacq.
* ''Myroxylon'' L.f.

=== N ===

* ''Nemcia'' Domin
* ''Neoapaloxylon'' Rauschert
* ''Neochevalierodendron'' J.Leonard
* ''Neocollettia'' Hemsl.
* ''Neodielsia'' Harms
* ''Neodunnia'' R.Vig.
* ''Neoharmsia'' R.Vig.
* ''Neonotonia'' Lackey
* ''Neorautanenia'' Schinz
* ''Neorudolphia'' Britton
* ''Nephrodesmus'' Schindl.
* ''Neptunia'' Lour.
* ''Nesphostylis'' Verdc.
* ''Newtonia'' Baill.
* ''Nissolia'' Jacq.
* ''Nogra'' Merr.
* ''Notodon'' Urb.
* ''Notospartium'' Hook.f.

=== O ===

* ''Obolinga'' Barneby
* ''Oddoniodendron'' De Wild.
* ''Olneya'' A.Gray
* ''[[Onobrychis]]'' Mill.
* ''[[Ononis]]'' L.
* ''Ophrestia'' H.M.L.Forbes
* ''Orbexilum'' Raf.
* ''Oreophysa'' (Bunge ex Boiss.) Bornm.
* ''Ormocarpopsis'' R.Vig.
* ''Ormocarpum'' P.Beauv.
* ''Ormosia'' Jacks.
* ''Ornithopus'' L.
* ''Orphanodendron'' Barneby &amp; J.W.Grimes
* ''Ostryocarpus'' Hook.f.
* ''Otholobium'' C.H.Stirt.
* ''Otoptera'' DC.
* ''Oxylobium'' Andrews
* ''Oxyrhynchus'' Brandegee
* ''Oxystigma'' Harms
* ''Oxytropis'' DC.

=== P ===

* ''Pachecoa'' Standl. &amp; Steyerm.
* ''Pachyelasma'' Harms
* ''Pachyrhizus'' Rich. ex DC.
* ''Padbruggea'' Miq.
* ''Paloue'' Aubl.
* ''Paloveopsis'' R.S.Cowan
* ''Panurea'' Spruce ex Benth.
* ''Paracalyx'' Ali
* ''Paramachaerium'' Ducke
* ''Paramacrolobium'' J.Leonard
* ''Parapiptadenia'' Brenan
* ''Pararchidendron'' I.C.Nielsen
* ''Paraserianthes'' I.C.Nielsen
* ''[[Parkia]]'' R.Br.
* ''[[Parkinsonia]]'' L.
* ''[[Paubrasilia]]'' (Lam.) Gagnon, H.C.Lima &amp; G.P.Lewis
* ''Parochetus'' Buch.-Ham. ex D.Don
* ''Parryella'' Torr. &amp; A.Gray
* ''Pearsonia'' Dummer
* ''Pediomelum'' Rydb.
* ''Pellegriniodendron'' J.Leonard
* ''Peltogyne'' Vogel
* ''[[Peltophorum]]'' (Vogel) Benth.
* ''Pentaclethra'' Benth.
* ''Periandra'' Mart. ex Benth.
* ''Pericopsis'' Thwaites
* ''Petaladenium'' Ducke
* ''Petalostylis'' R.Br.
* ''Peteria'' A.Gray
* ''Petteria'' C.Presl
* ''[[Phaseolus]]'' L.
* ''Phylacium'' Benn.
* ''Phyllocarpus'' Riedel ex Tul.
* ''Phyllodium'' Desv.
* ''Phyllota'' (DC.) Benth.
* ''Phylloxylon'' Baill.
* ''[[Physostigma]]'' Balf.
* ''Pickeringia'' Nutt.
* ''Pictetia'' DC.
* ''Piptadenia'' Benth.
* ''Piptadeniastrum'' Brenan
* ''Piptadeniopsis'' Burkart
* ''Piptanthus'' Sweet
* ''Piscidia'' L.
* ''[[Pisum]]'' L.
* ''[[Pithecellobium]]'' Mart.
* ''Plagiocarpus'' Benth.
* ''Plagiosiphon'' Harms
* ''Plathymenia'' Benth.
* ''Platycelyphium'' Harms
* ''Platycyamus'' Benth.
* ''Platylobium'' Sm.
* ''Platymiscium'' Vogel
* ''Platypodium'' Vogel
* ''Platysepalum'' Welw. ex Baker
* ''Podalyria'' Willd.
* ''Podocytisus'' Boiss. &amp; Heldr.
* ''Poecilanthe'' Benth.
* ''Poeppigia'' C.Presl
* ''Poiretia'' Vent.
* ''Poitea'' Vent.
* ''Polhillia'' C.H.Stirt.
* ''Polystemonanthus'' Harms
* ''Pongamia'' Vent.
* ''Pongamiopsis'' R.Vig.
* ''Priestleya'' DC.
* ''Prioria'' Griseb.
* ''Prosopidastrum'' Burkart
* ''Prosopis'' L.
* ''Pseudarthria'' Wight &amp; Arn.
* ''Pseudeminia'' Verdc.
* ''Pseudoeriosema'' Hauman
* ''Pseudomacrolobium'' Hauman
* ''Pseudopiptadenia'' Rauschert
* ''Pseudoprosopis'' Harms
* ''Pseudosindora'' Symington
* ''Pseudovigna'' (Harms) Verdc.
* ''Psophocarpus'' DC.
* ''Psoralea'' L.
* ''Psoralidium'' Rydb.
* ''Psorothamnus'' Rydb.
* ''Pterocarpus'' Jacq.
* ''Pterodon'' Vogel
* ''Pterogyne'' Tul.
* ''Pterolobium'' R.Br. ex Wight &amp; Arn.
* ''Ptycholobium'' Harms
* ''Ptychosema'' Benth.
* ''Pueraria'' DC.
* ''Pultenaea'' Sm.
* ''Punjuba'' Britton &amp; Rose
* ''Pycnospora'' R.Br. ex Wight &amp; Arn.

=== R ===

* ''Rafnia'' Thunb.
* ''Ramirezella'' Rose
* ''Ramorinoa'' Speg.
* ''Recordoxylon'' Ducke
* ''Requienia'' DC.
* ''Retama'' Raf.
* ''Rhodopis'' Urb.
* ''Rhynchosia'' Lour.
* ''Rhynchotropis'' Harms
* ''Riedeliella'' Harms
* ''[[Robinia]]'' L.
* ''Robynsiophyton'' R.Wilczek
* ''Rothia'' Pers.
* ''Rupertia'' J.W.Grimes

=== S ===

* ''Sabinea'' DC.
* ''[[Sakoanala (antokon-javamaniry)|Sakoanala]]'' R.Vig.
* ''Salweenia'' Baker f.
* ''Saraca'' L.
* ''Sarcodum'' Lour.
* ''Sartoria'' Boiss. &amp; Heldr.
* ''Sauvallella'' Rydb.
* ''Schefflerodendron'' Harms
* ''[[Schizolobium]]'' Vogel
* ''Schleinitzia'' Warb.
* ''Schotia'' Jacq.
* ''Schrankia'' Willd.
* ''[[Sclerolobium]]'' Vogel
* ''Scorodophloeus'' Harms
* ''Scorpiurus'' L.
* ''Sellocharis'' Taub.
* ''[[Senegalia]]'' Raf.
* ''[[Senna]]'' Mill.
* ''Serianthes'' Benth.
* ''Sesbania'' Scop.
* ''Shuteria'' Wight &amp; Arn.
* ''Sindora'' Miq.
* ''Sindoropsis'' J.Leonard
* ''Sinodolichos'' Verdc.
* ''Smirnowia'' Bunge
* ''Smithia'' Aiton
* ''Soemmeringia'' Mart.
* ''[[Sophora]]'' L.
* ''Spartidium'' Pomel
* ''Spartium'' L.
* ''Spathionema'' Taub.
* ''Spatholobus'' Hassk.
* ''Sphaerolobium'' Sm.
* ''Sphaerophysa'' DC.
* ''Sphenostylis'' E.Mey.
* ''Sphinctospermum'' Rose
* ''Spirotropis'' Tul.
* ''Spongiocarpella'' Yakovlev &amp; N.Ulziykh.
* ''Stachyothyrsus'' Harms
* ''Stahlia'' Bello
* ''Stauracanthus'' Link
* ''Stemonocoleus'' Harms
* ''Stenodrepanum'' Harms
* ''Storckiella'' Seem.
* ''Stracheya'' Benth.
* ''Streblorrhiza'' Endl.
* ''Strongylodon'' Vogel
* ''Strophostyles'' Elliott
* ''Stryphnodendron'' Mart.
* ''Stuhlmannia'' Taub.
* ''Stylosanthes'' Sw.
* ''Styphnolobium'' Schott ex Endl.
* ''Sutherlandia'' R.Br. ex W.T.Aiton
* ''Swainsona'' Salisb.
* ''Swartzia'' Schreb.
* ''Sweetia'' Spreng.
* ''Sympetalandra'' Stapf

=== T ===

* ''Tachigali'' Aubl.
* ''Tadehagi'' H.Ohashi
* ''Talbotiella'' Baker f.
* ''[[Tamarindus]]'' L.
* ''Taralea'' Aubl.
* ''Taverniera'' DC.
* ''Templetonia'' R.Br. ex W.T.Aiton
* ''Tephrosia'' Pers.
* ''Teramnus'' P.Browne
* ''Tessmannia'' Harms
* ''Tetraberlinia'' (Harms) Hauman
* ''Tetrapleura'' Benth.
* ''Tetrapterocarpon'' Humbert
* ''Teyleria'' Backer
* ''Thermopsis'' R.Br.
* ''Thylacanthus'' Tul.
* ''Tipuana'' (Benth.) Benth.
* ''Trifidacanthus'' Merr.
* ''[[Trifolium]]'' L.
* ''[[Trigonella]]'' L.
* ''Tylosema'' (Schweinf.) Torre &amp; Hillc.

=== U ===

* ''[[Uleanthus]]'' Harms
* ''[[Ulex]]'' L.
* ''Umtiza'' Sim
* ''[[Uraria]]'' Desv.
* ''Uribea'' Dugand &amp; Romero
* ''Urodon'' Turcz.

=== V ===

* ''[[Vachellia]]'' Raf
* ''Vandasina'' Rauschert
* ''Vatairea'' Aubl.
* ''Vataireopsis'' Ducke
* ''Vatovaea'' Chiov.
* ''Vavilovia'' Fed.
* ''[[Vicia]]'' L.
* ''[[Vigna]]'' Savi
* ''Viminaria'' Sm.
* ''Virgilia'' Poir.
* ''Vouacapoua'' Aubl.

=== W ===

* ''Wajira'' Thulin
* ''Wallaceodendron'' Koord.
* ''Weberbauerella'' Ulbr.
* ''Westia'' Vahl
* ''Whitfordiodendron'' Elmer
* ''Wiborgia'' Thunb.
* ''Willardia'' Rose
* ''[[Wisteria]]'' Nutt.

=== X ===

* ''Xanthocercis'' Baill.
* ''Xerocladia'' Harv.
* ''Xeroderris'' Roberty
* ''Xiphotheca'' Eckl. &amp; Zeyh.
* ''Xylia'' Benth.

=== Y ===

* ''Yucaratonia'' Burkart

=== Z ===

* ''Zapoteca'' H.M.Hern.
* ''Zenia'' Chun
* ''Zenkerella'' Taub.
* ''Zollernia'' Wied-Neuw. &amp; Nees
* ''Zornia'' J.F.Gmel.
* ''Zuccagnia'' Cav.
* ''Zygia'' P.Browne

=== Vondron-karazana misy eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]], ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (na ''[[Fabaceae|Leguminosae]]'') dia anisan' ny fianakaviana ahitana zavamaniry isan-karazany betsaka indrindra. Araka ny ''The Leguminosae of Madagascar'' (Du Puy et al., 2002), dia eo amin' ny 140 ka hatramin' ny 150 eo ho eo ny vondron-karazana misy ary 670 mahery ny karazany, ka ny 80&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy misy afa-tsy eto amin' ny Nosy.

Raha arahina ny [[fanasokajiana klasika]] izay mizara ho zana-pianakaviana telo io fianakavana io dia izao no zava-misy: Ahitana vondron-karazana eo anelanelan' ny 50 sy 100 ny zana-pianakaviana ''[[Papilionoideae]]'' (''[[Faboideae]]''), ka anisan' izany ny ''[[Dalbergia]]'', ny ''[[Indigofera]]'', ny ''[[Crotalaria]]'', ny ''[[Mundulea]]'', ny ''[[Phylloxylon]]'', ny ''[[Xanthocercis]]'', ny ''[[Millettia]]'', ny ''[[Bauhinia]]'', ny ''[[Cassia]]'', ny ''[[Caesalpinia]]'', ny ''[[Leptodesmia]]'' ary ny ''[[Vigna]]''. Ny ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Caesalpinioideae]]'' kosa dia ahitana vondron-karazana eo anelanelan' ny 20 sy 30, ka anisan' izany ny ''[[Chamaecrista]]'', ny ''[[Senna]]'', ny ''[[Delonix]]'', ny ''[[Bauhinia]]'', ny ''[[Tamarindus]]'', ny ''[[Colvillea]]'', ny ''[[Alantsilodendron]]'', ny ''[[Gagnebina]]'', ny ''[[Baudouinia]]'', ny ''[[Tetrapterocarpon]]'' ary ny ''[[Adenanthera]]''. Ahitana vondron-karazana eo anelanelan' ny 15 sy 20 ny ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Mimosoideaedia]]'', ka anisan' izany ny ''[[Acacia]]'', ny ''[[Senegalia]]'', ny ''[[Entada]]'', ny ''[[Vachellia]]'', ny ''[[Albizia]]'', ny ''[[Mimosa]]'', ny ''[[Dichrostachys]]'' ary ny ''[[Phylloxylon]]''.</text>
      <sha1>7nkz9zfr83urstb4azj62etyx0ufodl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/28 Aprily</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298542</id>
    <revision>
      <id>1136573</id>
      <parentid>1136146</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T04:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="9khds8q19ycmbvyo06azcdivmij1kl8" xml:space="preserve">'''Androany [[28 Aprily|28 avrily]]''':
[[File:UST Church facade.JPG|thumb|Anoloan'ny Fiangonan' ny Oniversite Santo Tomas]]
* '''[[224]]''' - Resy manoloana ny [[Empira Sasanida|Sasanida]] ny [[Empira Partiana|Empira Parthiana]] (niorina tao [[Iràna|Iran]] amin'izao fotoana)

* '''[[1611]]''' - Niorenan' ny [[Oniversite]] Santo Tomas tao [[Manila]], iray amin'ny oniversite tranainy indrindra any [[Azia]] sady lehibe indrindra amin'ny oniversite katolika manerantany. 

* '''[[1945]]''' - Novonoin'ireo mpomba ny Komonista Italiana i [[Benito Mussolini]], mpitondra jadona, sy i Clareta Petacci vadiny.

* '''[[1952]]''' - Mihatra ny Fifanarahana tao [[San Francisco]], izay namarana ny fibodoan'ireo firenena mpiara-dia taloha an'i [[Japàna|Japana]] nandritra ny [[Ady Lehibe Faharoa]].

* '''[[1965]]''' - Nanomboka ny fibodoan'i [[Etazonia]] fanindroany ny [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dominikana]].</text>
      <sha1>9khds8q19ycmbvyo06azcdivmij1kl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/23 Martsa</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298783</id>
    <revision>
      <id>1136577</id>
      <parentid>1134059</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="1kozm7y7v4mjnaseeolfrnb8usdgwsb" xml:space="preserve">'''Androany [[23 Martsa|23 marsa]]''':

* '''[[625]]''' - Resin'ny [[Koraisa]] nandritra ny [[Adin'i Ohoda|adin'i Ohoda]] ny tafika [[Mozilmana|miozolomana]] notarihan' i [[Mohamady]] (mpaminanin' ny [[Silamo]]) 

*  '''[[1981]]''' - Nifanaraka tao [[Lausanne]] ny [[Komity Olimpika Iraisam-pirenena|Komity Olaimpika Iraisampirenena]] sy ny komity olaimpika shinoa Taipei fa &quot;shinoa Taipei&quot; no anarana ofisialin' i Taiwan manomboka amin'io fotoana io amin'ny [[Lalao Olaimpika|lalao]] iraisampirenena rehetra. 

* '''[[2021]]''' - Nitsivalana ka lasa nibahana ny [[Lakandranon' i Suez|lakandranon'i Suez]] nandritra ny enina andro ny sambo lehibe iray mpitondra kôntenera.</text>
      <sha1>1kozm7y7v4mjnaseeolfrnb8usdgwsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136585</id>
      <parentid>1136577</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="806" sha1="4hm8pvkngpg6ogjd1l9yqffn3e991f4" xml:space="preserve">
'''Androany [[23 Martsa|23 marsa]]''':

* '''[[625]]''' - Resin'ny [[Koraisa]] nandritra ny [[Adin'i Ohoda|adin'i Ohoda]] ny tafika [[Mozilmana|miozolomana]] notarihan' i [[Mohamady]] (mpaminanin' ny [[Silamo]]) 

*  '''[[1981]]''' - Nifanaraka tao [[Lausanne]] ny [[Komity Olimpika Iraisam-pirenena|Komity Olaimpika Iraisampirenena]] sy ny komity olaimpika shinoa Taipei fa &quot;shinoa Taipei&quot; no anarana ofisialin' i Taiwan manomboka amin'io fotoana io amin'ny [[Lalao Olaimpika|lalao]] iraisampirenena rehetra.

* '''[[1988]]''' - Nahavita fifanarahana fampitsaharana ady ny governemanta sandinista ao [[Nikaragoa|Nikaragoà]] sy ny Contras.  

* '''[[2021]]''' - Nitsivalana ka lasa nibahana ny [[Lakandranon' i Suez|lakandranon'i Suez]] nandritra ny enina andro ny sambo lehibe iray mpitondra kôntenera.</text>
      <sha1>4hm8pvkngpg6ogjd1l9yqffn3e991f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/22 Martsa</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298784</id>
    <revision>
      <id>1136596</id>
      <parentid>1134060</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1136596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="944" sha1="cr0cewnpkqfizya76zxm068ugrpyewb" xml:space="preserve">'''Androany [[22 Martsa|22 marsa]]''':

* '''[[1841]]''' - Navoaka tao [[Frantsa]] ny lalàna mandrara ny fampiasana [[ankizy]] latsaky ny valo (8) taona. 

* '''[[1943]]''' - [[Ady Lehibe Faharoa]] : Saika ny mponina rehetra tao amin'ny tanànan'i Khatyn, any [[Bielôrosia|Belarosia]] amin'izao fotoana, no novonoin'ireo [[Okrainiana (vahoaka)|Okrainiana]] sy [[Belarosiana (vahoaka)|Belarosiana]] mpiara-miasa amin'ny [[Nazisma|Nazi]].

* '''[[1945]]''' - Nananganan'ny firenena enina nivory tao [[Kairo]] ny [[Liga Arabo|Ligy Arabo]]. 

* '''[[2004]]''' - Maty tamin'ny alalan'ny fanafihana an'habakabaka nataon'ny [[miaramila|tafika]] [[Israelianina|israeliana]] tao amin'ny tetezantanin' i  [[Gaza]] i [[Ahmed Yassin]], mpanorina ny [[Hamas]].

* '''[[2016]]''' - Vivery ny aina Fanjakana Islamika (Daech) telo (roa tany amin'ny seranam-piaramanidina ary iray tany amin'ny gara) tao [[Bruxelles]] nahafaty olona 35 sy naharatra olona 340.</text>
      <sha1>cr0cewnpkqfizya76zxm068ugrpyewb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny asa fankalazana ny tsingerin-taona faha 25 wikipedia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299303</id>
    <revision>
      <id>1136523</id>
      <parentid>1136445</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>Mise en forme</comment>
      <origin>1136523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5908" sha1="muqq19gm1zln9z8a7rpfffehfb66x6u" xml:space="preserve">Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava]
|
|mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|2
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra  Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750  Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q9302982 https://www.wikidata.org/wiki/Q9302982]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatslahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-AvaratraValan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|}</text>
      <sha1>muqq19gm1zln9z8a7rpfffehfb66x6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136524</id>
      <parentid>1136523</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1136524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5777" sha1="hmme3p34dyr655tkatozk899hrvjymz" xml:space="preserve">Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava]
|
|mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|2
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra  Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750  Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana PenoktaPénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|}</text>
      <sha1>hmme3p34dyr655tkatozk899hrvjymz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136525</id>
      <parentid>1136524</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <origin>1136525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11329" sha1="ie0rkt96dbihrvs3d0sxi3h7ohjvfze" xml:space="preserve">Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava]
|
|mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|2
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra  Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750  Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|
|-
|27
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tsiranana_Philibert Tsialanana Philibert]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q315944 Q315944]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|28
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ratsimandrava_Richard Ratsimandrava Richard
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q559681 Q559681]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|√√√√√√√√√πππππ÷
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra  Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750  Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|}</text>
      <sha1>ie0rkt96dbihrvs3d0sxi3h7ohjvfze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136569</id>
      <parentid>1136525</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T03:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>mise en forme</comment>
      <origin>1136569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11159" sha1="mvbn5m626aj833p0ivb8tkvkylgb70d" xml:space="preserve">Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava]
|
|mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|2
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra  Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750  Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|
|-
|27
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tsiranana_Philibert Tsialanana Philibert]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q315944 Q315944]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|28
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ratsimandrava_Richard Ratsimandrava Richard
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q559681 Q559681]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|29
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Fredy_Jaofera Fredy Jaofera]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106359 Q13106359]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|30
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Victoire_Rasoamanarivo Victoire Rasoamanarivo ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3557035 Q3557035]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|31
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Lucien_Botovasoa Lucien Botovasoa]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30101461 Q30101461]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra  Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750  Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|}</text>
      <sha1>mvbn5m626aj833p0ivb8tkvkylgb70d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Astrochelys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299309</id>
    <revision>
      <id>1136451</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vondron-karazana sokatra an-tanety</comment>
      <origin>1136451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1173" sha1="iw6mzzlhuh2l6ffnurqae3bfn6misam" xml:space="preserve">[[Sary:Radiated tortoise (Astrochelys radiata) Tsimanampetsotsa.jpg|vignette|332x332px|''[[Astrochelys radiata]]'']]
Ny '''''Astrochelys''''' dia vondron-karazana [[sokatra]] an-tanety ao amin' ny fianakaviana ''[[Sokatra an-tanety|Testudinidae]]''. Ny karazany roa amin' ity antoko ity dia avy eto [[Madagasikara]]. Nampidirina tany [[Maorisy]] sy [[La Réunion]] koa izy ireo. Samy voasokajy ho tandindonin-doza ao amin' ny lisitra menan' ny IUCN izy roa ireo. Nisy karazana iray efa lany tamingana no nofaritana tamin' ny taona 2023: ''[[Astrochelys rogerbouri]]''.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Angonoka tortoise in Antananarivo.jpg|vignette|294x294px|''[[Astrochelys yniphora]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana roa ao amin' ny ''Astrochelys'' araka ny TFTSG &lt;small&gt;(23 juin 2011)&lt;/small&gt; miampy ny karazana efa lany tamingana iray:

* ''[[Astrochelys radiata]]'' &lt;small&gt;Shaw, 1802&lt;/small&gt; -- (hita any atsimo-andrefana)
* ''[[Astrochelys yniphora]]'' &lt;small&gt;Vaillant, 1885&lt;/small&gt; -- angonoka (hita any avaratra-andrefana)
* ''Astrochelys rogerbouri'' &lt;small&gt;Kehlmaier et. al., 2023&lt;/small&gt; -- 

== Jereo koa ==

* [[Sokatra]]
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Geochelone]]''</text>
      <sha1>iw6mzzlhuh2l6ffnurqae3bfn6misam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136452</id>
      <parentid>1136451</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="tpfuzf44mgsrvcrih9at17c28twq5qx" xml:space="preserve">[[Sary:Radiated tortoise (Astrochelys radiata) Tsimanampetsotsa.jpg|vignette|332x332px|Sokake ''([[Astrochelys radiata]]'')]]
Ny '''''Astrochelys''''' dia vondron-karazana [[sokatra]] an-tanety ao amin' ny fianakaviana ''[[Sokatra an-tanety|Testudinidae]]''. Ny karazany roa amin' ity antoko ity dia avy eto [[Madagasikara]]. Nampidirina tany [[Maorisy]] sy [[La Réunion]] koa izy ireo. Samy voasokajy ho tandindonin-doza ao amin' ny lisitra menan' ny IUCN izy roa ireo. Nisy karazana iray efa lany tamingana no nofaritana tamin' ny taona 2023: ''[[Astrochelys rogerbouri]]''.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Angonoka tortoise in Antananarivo.jpg|vignette|294x294px|''Angonoka'' (''[[Astrochelys yniphora]]'')]]
Inty ny lisitry ny karazana roa ao amin' ny ''Astrochelys'' araka ny TFTSG &lt;small&gt;(23 juin 2011)&lt;/small&gt; miampy ny karazana efa lany tamingana iray:

* ''[[Astrochelys radiata]]'' &lt;small&gt;Shaw, 1802&lt;/small&gt; -- (hita any atsimo-andrefana)
* ''[[Astrochelys yniphora]]'' &lt;small&gt;Vaillant, 1885&lt;/small&gt; -- angonoka (hita any avaratra-andrefana)
* ''Astrochelys rogerbouri'' &lt;small&gt;Kehlmaier et. al., 2023&lt;/small&gt; -- 

== Jereo koa ==

* [[Sokatra]]
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Geochelone]]''</text>
      <sha1>tpfuzf44mgsrvcrih9at17c28twq5qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geta (emperora)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299310</id>
    <revision>
      <id>1136454</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=  |anarana=Geta (emperora) |teraka=7 Martsa 189 |maty=19 na 25/26,  Desambra 211 |firenena=Roma Taloha |mpiaraka= |asa= * [[emperora]] |taona niasàna= }} [[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]] '''Publius Septimius Geta'''' (teraka tamin'ny 7 Martsa 189 tany [[Roma]]; † maty tamin'ny 19 na 25/26, Desambra  211) dia Emperora Romana nanomboka ny 4 Febroary 211 ka hatramin'ny nahafatesany. Anisan'ny tarana-mpanjaka Severan izy ary niara-nipetra... »</comment>
      <origin>1136454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1247" sha1="0moxsq6sgg7tobw17qt4fybws4lwr9m" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Geta (emperora)
|teraka=7 Martsa 189
|maty=19 na 25/26,  Desambra 211
|firenena=Roma Taloha
|mpiaraka=
|asa=
* [[emperora]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]]
'''Publius Septimius Geta'''' (teraka tamin'ny 7 Martsa 189 tany [[Roma]]; † maty tamin'ny 19 na 25/26, Desambra  211) dia Emperora Romana nanomboka ny 4 Febroary 211 ka hatramin'ny nahafatesany. Anisan'ny tarana-mpanjaka Severan izy ary niara-nipetraka tamin'i [[Caracalla]] zokiny lahy; Nitondra ny anarana hoe Lucius izy indraindray.

Geta sy Caracalla dia zanaky ny mpanorina ny tarana-mpanjaka, [[Septimius Severus]], izay nanao azy ireo ho governora ary nanomana azy ireo hifandimby. Rehefa maty ny rainy, dia niara-nandimby azy izy ireo, araka ny nokasaina tamin’ny 4 Febroary 211.

Tsy nahomby anefa ny fitondran’izy ireo tamin’io taona io, noho ny fifandrafiana mahafaty teo amin’izy ireo. Notarihin'i Caracalla ho ao anaty fandrika i Geta ary namono azy.

== Jereo koa ==
* [[Vespasiano|Vespasiano]]
* [[Titosy (emperora)|Titosy]]
* [[Dômitiano|Dômitiana]]

===Rohy ivelany===
[[de: Geta (Kaiser)]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 189]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 211]]
[[Sokajy:Emperora romanina]]</text>
      <sha1>0moxsq6sgg7tobw17qt4fybws4lwr9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136463</id>
      <parentid>1136454</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="5qzjutkospcnpwdzpfstinzcpc43h7d" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Geta (emperora)
|teraka=7 Martsa 189
|maty=19 na 25/26,  Desambra 211
|firenena=Roma Taloha
|mpiaraka=
|asa=
* [[emperora]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]]
'''Publius Septimius Geta''' (teraka tamin'ny 7 Martsa 189 tany [[Roma]]; † maty tamin'ny 19 na 25/26, Desambra  211) dia Emperora Romana nanomboka ny 4 Febroary 211 ka hatramin'ny nahafatesany. Anisan'ny tarana-mpanjaka Severan izy ary niara-nipetraka tamin'i [[Caracalla]] zokiny lahy; Nitondra ny anarana hoe Lucius izy indraindray.

Geta sy Caracalla dia zanaky ny mpanorina ny tarana-mpanjaka, [[Septimius Severus]], izay nanao azy ireo ho governora ary nanomana azy ireo hifandimby. Rehefa maty ny rainy, dia niara-nandimby azy izy ireo, araka ny nokasaina tamin’ny 4 Febroary 211.

Tsy nahomby anefa ny fitondran’izy ireo tamin’io taona io, noho ny fifandrafiana mahafaty teo amin’izy ireo. Notarihin'i Caracalla ho ao anaty fandrika i Geta ary namono azy.

== Jereo koa ==
* [[Vespasiano|Vespasiano]]
* [[Titosy (emperora)|Titosy]]
* [[Dômitiano|Dômitiana]]

===Rohy ivelany===
[[de: Geta (Kaiser)]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 189]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 211]]
[[Sokajy:Emperora romanina]]</text>
      <sha1>5qzjutkospcnpwdzpfstinzcpc43h7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Septimius Severus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299311</id>
    <redirect title="Septimio Severo" />
    <revision>
      <id>1136455</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Septimio Severo]]</comment>
      <origin>1136455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="5zl701089rbb5rfrf55ymsq1t6khj8a" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Septimio Severo]]</text>
      <sha1>5zl701089rbb5rfrf55ymsq1t6khj8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Teraka tamin'ny taona 189</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299312</id>
    <revision>
      <id>1136457</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Teraka tamin'ny taonjato faha-2]] »</comment>
      <origin>1136457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="50dljyf79u724eiu5ex5y3o83e0ilq8" xml:space="preserve">[[Sokajy:Teraka tamin'ny taonjato faha-2]]</text>
      <sha1>50dljyf79u724eiu5ex5y3o83e0ilq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caracalla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299313</id>
    <revision>
      <id>1136458</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Caracalla MAN Napoli Inv6033 n01.jpg |anarana=Caracalla (emperora) |teraka= 4 Aprily 188 |maty=  8 Aprily 217 |firenena=Roma Taloha |mpiaraka= |asa= * [[emperora]] |taona niasàna= }} [[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]] '''Caracalla''' (teraka '''Lucius Septimius Bassianus'''; teraka tamin'ny 4 Aprily 188 tao Lugdunum, ([[Lyon]] ankehitriny); † maty tamin'ny 8 Aprily 217 tany Mezopotamia) dia Emperora Romana nanomboka tamin'ny 211 ka hat... »</comment>
      <origin>1136458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="sebwrtb31p0skro09yryiwdns4iya85" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Caracalla MAN Napoli Inv6033 n01.jpg
|anarana=Caracalla (emperora)
|teraka= 4 Aprily 188
|maty=  8 Aprily 217
|firenena=Roma Taloha
|mpiaraka=
|asa=
* [[emperora]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]]
'''Caracalla''' (teraka '''Lucius Septimius Bassianus'''; teraka tamin'ny 4 Aprily 188 tao Lugdunum, ([[Lyon]] ankehitriny); † maty tamin'ny 8 Aprily 217 tany Mezopotamia) dia Emperora Romana nanomboka tamin'ny 211 ka hatramin'ny nahafatesany. Ny anarany ofisialy dia - mifototra amin'ny emperora malaza [[Mark Aurel]] -''' Marcus Aurel(l)ius Severus Antoninus'''.

Ny rain’i Caracalla, [[Septimius Severus]], mpanorina ny tarana-mpanjaka Severan, no nanao azy ho mpiara-manjaka tamin’ny 197. Taorian’ny nahafatesan’ny rainy tamin’ny 4 Febroary 211, dia izy sy [[Geta (emperora)|Geta]] zandriny lahy no nandimby azy, saingy tamin’ny Desambra dia novonoiny i Geta. Avy eo izy dia nanome baiko ny famonoana ireo mpanaraka an'i Geta manerana ny empira. Nanomboka teo dia nanjaka tsy nisy fihantsiana ho mpitondra tokana izy.

Ny raharaha miaramila no tena niahiahy an'i Caracalla ary nankasitraka ny [[miaramila]]. Tamin’ny fanaovana izany, dia nanohy ny lalana efa nataon’ny rainy izy, izay nanondro ny andron’ny emperora miaramila. Noho ny famonoana an'i Geta sy ny mpiandany aminy ary koa ny herisetra ankapoben'ny hetsika nataony tamin'ny fanoherana tena izy na heverina ho fanoherana, dia notsaraina tena ratsy tamin'ny alalan'ny historiografia senatorialy ankehitriny izy. Toa nalaza be teo amin’ny miaramila anefa izy, izay naharitra na dia taorian’ny nahafatesany aza, ary nanampy tamin’ny tsy fahombiazan’ny mpandimby azy.

== Jereo koa ==
* [[Vespasiano|Vespasiano]]
* [[Titosy (emperora)|Titosy]]
* [[Dômitiano|Dômitiana]]
* [[[[Geta (emperora)|Geta]]
* [[Septimius Severus]]

===Rohy ivelany===
[[de:Caracalla]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 18]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 21]]
[[Sokajy:Emperora romanina]]</text>
      <sha1>sebwrtb31p0skro09yryiwdns4iya85</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136465</id>
      <parentid>1136458</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T12:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="t7g2kuyukzw4svjt2m7mur1dsuyubn7" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Caracalla MAN Napoli Inv6033 n01.jpg
|anarana=Caracalla (emperora)
|teraka= 4 Aprily 188
|maty=  8 Aprily 217
|firenena=Roma Taloha
|mpiaraka=
|asa=
* [[emperora]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]]
'''Caracalla''' (teraka '''Lucius Septimius Bassianus'''; teraka tamin'ny 4 Aprily 188 tao Lugdunum, ([[Lyon]] ankehitriny); † maty tamin'ny 8 Aprily 217 tany Mezopotamia) dia Emperora Romana nanomboka tamin'ny 211 ka hatramin'ny nahafatesany. Ny anarany ofisialy dia - mifototra amin'ny emperora malaza [[Mark Aurel]] -''' Marcus Aurel(l)ius Severus Antoninus'''.

Ny rain’i Caracalla, [[Septimius Severus]], mpanorina ny tarana-mpanjaka Severan, no nanao azy ho mpiara-manjaka tamin’ny 197. Taorian’ny nahafatesan’ny rainy tamin’ny 4 Febroary 211, dia izy sy [[Geta (emperora)|Geta]] zandriny lahy no nandimby azy, saingy tamin’ny Desambra dia novonoiny i Geta. Avy eo izy dia nanome baiko ny famonoana ireo mpanaraka an'i Geta manerana ny empira. Nanomboka teo dia nanjaka tsy nisy fihantsiana ho mpitondra tokana izy.

Ny raharaha miaramila no tena niahiahy an'i Caracalla ary nankasitraka ny [[miaramila]]. Tamin’ny fanaovana izany, dia nanohy ny lalana efa nataon’ny rainy izy, izay nanondro ny andron’ny emperora miaramila. Noho ny famonoana an'i Geta sy ny mpiandany aminy ary koa ny herisetra ankapoben'ny hetsika nataony tamin'ny fanoherana tena izy na heverina ho fanoherana, dia notsaraina tena ratsy tamin'ny alalan'ny historiografia senatorialy ankehitriny izy. Toa nalaza be teo amin’ny miaramila anefa izy, izay naharitra na dia taorian’ny nahafatesany aza, ary nanampy tamin’ny tsy fahombiazan’ny mpandimby azy.

== Jereo koa ==
* [[Vespasiano|Vespasiano]]
* [[Titosy (emperora)|Titosy]]
* [[Dômitiano|Dômitiana]]
* [[Geta (emperora)|Geta]]
* [[Septimius Severus]]

===Rohy ivelany===
[[de:Caracalla]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 18]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 21]]
[[Sokajy:Emperora romanina]]</text>
      <sha1>t7g2kuyukzw4svjt2m7mur1dsuyubn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136470</id>
      <parentid>1136465</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1136470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="9247rqijm2q5no1g3jf18apnvgp5pky" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= Caracalla MAN Napoli Inv6033 n01.jpg
|anarana=Caracalla (emperora)
|teraka= 4 Aprily 188
|maty=  8 Aprily 217
|firenena=Roma Taloha
|mpiaraka=
|asa=
* [[emperora]]
|taona niasàna=
}}
[[File:Geta.jpg|thumb|left|Geta]]
'''Caracalla''' (teraka '''Lucius Septimius Bassianus'''; teraka tamin'ny 4 Aprily 188 tao Lugdunum, ([[Lyon]] ankehitriny); † maty tamin'ny 8 Aprily 217 tany [[Mesôpôtamia|Mezopotamia]]) dia Emperora Romana nanomboka tamin'ny 211 ka hatramin'ny nahafatesany. Ny anarany ofisialy dia - mifototra amin'ny emperora malaza [[Mark Aurel]] -''' Marcus Aurel(l)ius Severus Antoninus'''.

Ny rain’i Caracalla, [[Septimius Severus]], mpanorina ny tarana-mpanjaka Severan, no nanao azy ho mpiara-manjaka tamin’ny 197. Taorian’ny nahafatesan’ny rainy tamin’ny 4 Febroary 211, dia izy sy [[Geta (emperora)|Geta]] zandriny lahy no nandimby azy, saingy tamin’ny Desambra dia novonoiny i Geta. Avy eo izy dia nanome baiko ny famonoana ireo mpanaraka an'i Geta manerana ny empira. Nanomboka teo dia nanjaka tsy nisy fihantsiana ho mpitondra tokana izy.

Ny raharaha miaramila no tena niahiahy an'i Caracalla ary nankasitraka ny [[miaramila]]. Tamin’ny fanaovana izany, dia nanohy ny lalana efa nataon’ny rainy izy, izay nanondro ny andron’ny emperora miaramila. Noho ny famonoana an'i Geta sy ny mpiandany aminy ary koa ny herisetra ankapoben'ny hetsika nataony tamin'ny fanoherana tena izy na heverina ho fanoherana, dia notsaraina tena ratsy tamin'ny alalan'ny historiografia senatorialy ankehitriny izy. Toa nalaza be teo amin’ny miaramila anefa izy, izay naharitra na dia taorian’ny nahafatesany aza, ary nanampy tamin’ny tsy fahombiazan’ny mpandimby azy.

== Jereo koa ==
* [[Vespasiano|Vespasiano]]
* [[Titosy (emperora)|Titosy]]
* [[Dômitiano|Dômitiana]]
* [[Geta (emperora)|Geta]]
* [[Septimius Severus]]

===Rohy ivelany===
[[de:Caracalla]]
{{commonscat}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 18]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 21]]
[[Sokajy:Emperora romanina]]</text>
      <sha1>9247rqijm2q5no1g3jf18apnvgp5pky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marc Aurel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299314</id>
    <redirect title="Marko Aorelio" />
    <revision>
      <id>1136459</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>#REDIRECT [[Marko Aorelio]]</comment>
      <origin>1136459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="3oigvi1prr1ebam7oczw3xgb501ceoc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Marko Aorelio]]</text>
      <sha1>3oigvi1prr1ebam7oczw3xgb501ceoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mark Aurel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299315</id>
    <redirect title="Marko Aorelio" />
    <revision>
      <id>1136460</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Marko Aorelio]]</comment>
      <origin>1136460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="3oigvi1prr1ebam7oczw3xgb501ceoc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Marko Aorelio]]</text>
      <sha1>3oigvi1prr1ebam7oczw3xgb501ceoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Publius Septimius Geta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299316</id>
    <redirect title="Geta (emperora)" />
    <revision>
      <id>1136462</id>
      <timestamp>2026-04-27T12:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Geta (emperora)]]</comment>
      <origin>1136462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="6ep8v05k0evvqyxh14xm10jm3y24k3s" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Geta (emperora)]]</text>
      <sha1>6ep8v05k0evvqyxh14xm10jm3y24k3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Astrochelys radiata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299317</id>
    <revision>
      <id>1136471</id>
      <timestamp>2026-04-27T13:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana sokatra an-tanety</comment>
      <origin>1136471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="8udowdatt15olc14d96c4i33vro1w8e" xml:space="preserve">[[Sary:Astrochelys radiata 64597238.jpg|vignette|355x355px|''Astrochelys radiata'']]
Ny '''''Astrochelys radiata''''' dia karazana [[sokatra]] an-tanety ao amin' ny fianakaviana ''[[Sokatra an-tanety|Testudinidae]]''. Na dia any amin' ny faritra atsimon' i [[Madagasikara]] izay ahitana azy betsaka aza io karazana io, dia hita any amin' ny faritra sisa amin' ity nosy ity, ary efa nampidirina tany amin' ny nosy [[La Réunion]] sy [[Maorisy]]. Karazam-biby ela velona izy io, ary efa nisy ny nahatratra 188 taona. Ity karazana ity dia sokajin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindomin-doza, indrindra noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany sy noho ny fihazana tsy ara-dalàna.

== Famariparitana ==
Rehefa lehibe ny ''Astrochelys radiata'' dia mahatratra hamava 40 sm eo ny lahy ary 30 sm ny vavy. Mety milanja 20 kg ny lahy ary 15 kg ny vavy. Mahatratra manodidina ny 100 taona eo ho eo ny androm-piainan' izy ireo.

== Ekôlôjia ==

=== Sakafony ===
Mpihinana ahitra ny ''Astrochelys radiata'', ary ahitra ny 80 ka hatramin' ny 90&amp;nbsp;% amin' ny sakafony, miampy voan-javamaniry sy taovan-javamaniry hafa. Any anaty ala izy dia ny raketa amin' ny antoko ''[[Opuntia]]'' no sakafo tiany indrindra. Toa misafidy ny tsimoka tanora ny ''Astrochelys radiata'', angamba noho ny fisian' ny [[prôteinina]] be sy ny tsiraka kely ao.

=== Fananahana ===
Aaka manao firaisana amin' ny vavy ny lahy rehefa mahatratra 31 sm ny halavany, ny vavy kosa mila lava kokoa noho izany. Manatody 3 hatramin' ny 12 ao anaty lavaka 15 ka hatramin' ny 20 sm izay efa nohadiny mialoha ny vavy, ary avy eo dia miala. Miandry dimy ka hatramin’ ny valo volana ny atody vao foy. Rehefa foy dia mirefy 3,2 ka hatramin' ny 4 sm ny zana-tsokatra ary miloko fotsifotsy. Miforona haingana ny akorany raorian' ny fahafoizana.

== Toeram-ponenana sy faritra ahitana azy ==
Teratany any amin' ny faritra atsimon' i [[Madagasikara]] ny ''Astrochelys radiata''. Nampidirina tany [[Maorisy]] sy [[La Réunion]] izy. Eto Madagasikara dia miaina ao anaty kirihitra any amin' ny faritra manana toetany maina izay ahitana indrindra ny ''[[Didiereaceae]]'' ([[fantiolotsy]], sns) ity karazana ity.

== Jereo koa ==

* [[Sokatra]]
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Astrochelys yniphora]]''</text>
      <sha1>8udowdatt15olc14d96c4i33vro1w8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136474</id>
      <parentid>1136471</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="jg91lsg3gy2d9lkalliiihwmv8y0x1j" xml:space="preserve">[[Sary:Astrochelys radiata 64597238.jpg|vignette|355x355px|''Astrochelys radiata'']]
Ny '''''Astrochelys radiata''''' dia karazana [[sokatra]] an-tanety ao amin' ny fianakaviana ''[[Sokatra an-tanety|Testudinidae]]''. Na dia any amin' ny faritra atsimon' i [[Madagasikara]] izay ahitana azy betsaka aza io karazana io, dia hita any amin' ny faritra sisa amin' ity nosy ity, ary efa nampidirina tany amin' ny nosy [[La Réunion]] sy [[Maorisy]]. Karazam-biby ela velona izy io, ary efa nisy ny nahatratra 188 taona. Ity karazana ity dia sokajin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindomin-doza, indrindra noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany sy noho ny fihazana tsy ara-dalàna.

== Famariparitana ==
Rehefa lehibe ny ''Astrochelys radiata'' dia mahatratra hamava 40 sm eo ny lahy ary 30 sm ny vavy. Mety milanja 20 kg ny lahy ary 15 kg ny vavy. Mahatratra manodidina ny 100 taona eo ho eo ny androm-piainan' izy ireo.

== Ekôlôjia ==

=== Sakafony ===
Mpihinana ahitra ny ''Astrochelys radiata'', ary ahitra ny 80 ka hatramin' ny 90&amp;nbsp;% amin' ny sakafony, miampy voan-javamaniry sy taovan-javamaniry hafa. Any anaty ala izy dia ny raketa amin' ny antoko ''[[Opuntia]]'' no sakafo tiany indrindra. Toa misafidy ny tsimoka tanora ny ''Astrochelys radiata'', angamba noho ny fisian' ny [[prôteinina]] be sy ny tsiraka kely ao.

=== Fananahana ===
Aaka manao firaisana amin' ny vavy ny lahy rehefa mahatratra 31 sm ny halavany, ny vavy kosa mila lava kokoa noho izany. Manatody 3 hatramin' ny 12 ao anaty lavaka 15 ka hatramin' ny 20 sm izay efa nohadiny mialoha ny vavy, ary avy eo dia miala. Miandry dimy ka hatramin’ ny valo volana ny atody vao foy. Rehefa foy dia mirefy 3,2 ka hatramin' ny 4 sm ny zana-tsokatra ary miloko fotsifotsy. Miforona haingana ny akorany raorian' ny fahafoizana.

== Toeram-ponenana sy faritra ahitana azy ==
[[Sary:Madagascar range map template tortle.png|vignette|Faritra tena ahitana ny sokatra ''Astrochelys radiata''eto Madagasikara]]
Teratany any amin' ny faritra atsimon' i [[Madagasikara]] ny ''Astrochelys radiata''. Nampidirina tany [[Maorisy]] sy [[La Réunion]] izy. Eto Madagasikara dia miaina ao anaty kirihitra any amin' ny faritra manana toetany maina izay ahitana indrindra ny ''[[Didiereaceae]]'' ([[fantiolotsy]], sns) ity karazana ity.

== Jereo koa ==

* [[Sokatra]]
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Astrochelys yniphora]]''</text>
      <sha1>jg91lsg3gy2d9lkalliiihwmv8y0x1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136475</id>
      <parentid>1136474</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1136475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="n4ay9lccccwsfkb5lttox9rwms1bl5s" xml:space="preserve">[[Sary:Astrochelys radiata 64597238.jpg|vignette|355x355px|''Astrochelys radiata'']]
Ny '''''Astrochelys radiata''''' dia karazana [[sokatra]] an-tanety ao amin' ny fianakaviana ''[[Sokatra an-tanety|Testudinidae]]''. Atao hoe '''sokatra''' na '''sokake''' fotsiny izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Na dia any amin' ny faritra atsimon' i [[Madagasikara]] izay ahitana azy betsaka aza io karazana io, dia hita any amin' ny faritra sisa amin' ity nosy ity, ary efa nampidirina tany amin' ny nosy [[La Réunion]] sy [[Maorisy]]. Karazam-biby ela velona izy io, ary efa nisy ny nahatratra 188 taona. Ity karazana ity dia sokajin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho tena tandindomin-doza, indrindra noho ny fahapotehan' ny toeram-ponenany sy noho ny fihazana tsy ara-dalàna.

== Famariparitana ==
Rehefa lehibe ny ''Astrochelys radiata'' dia mahatratra hamava 40 sm eo ny lahy ary 30 sm ny vavy. Mety milanja 20 kg ny lahy ary 15 kg ny vavy. Mahatratra manodidina ny 100 taona eo ho eo ny androm-piainan' izy ireo.

== Ekôlôjia ==

=== Sakafony ===
Mpihinana ahitra ny ''Astrochelys radiata'', ary ahitra ny 80 ka hatramin' ny 90&amp;nbsp;% amin' ny sakafony, miampy voan-javamaniry sy taovan-javamaniry hafa. Any anaty ala izy dia ny raketa amin' ny antoko ''[[Opuntia]]'' no sakafo tiany indrindra. Toa misafidy ny tsimoka tanora ny ''Astrochelys radiata'', angamba noho ny fisian' ny [[prôteinina]] be sy ny tsiraka kely ao.

=== Fananahana ===
Aaka manao firaisana amin' ny vavy ny lahy rehefa mahatratra 31 sm ny halavany, ny vavy kosa mila lava kokoa noho izany. Manatody 3 hatramin' ny 12 ao anaty lavaka 15 ka hatramin' ny 20 sm izay efa nohadiny mialoha ny vavy, ary avy eo dia miala. Miandry dimy ka hatramin’ ny valo volana ny atody vao foy. Rehefa foy dia mirefy 3,2 ka hatramin' ny 4 sm ny zana-tsokatra ary miloko fotsifotsy. Miforona haingana ny akorany raorian' ny fahafoizana.

== Toeram-ponenana sy faritra ahitana azy ==
[[Sary:Madagascar range map template tortle.png|vignette|Faritra tena ahitana ny sokatra ''Astrochelys radiata''eto Madagasikara]]
Teratany any amin' ny faritra atsimon' i [[Madagasikara]] ny ''Astrochelys radiata''. Nampidirina tany [[Maorisy]] sy [[La Réunion]] izy. Eto Madagasikara dia miaina ao anaty kirihitra any amin' ny faritra manana toetany maina izay ahitana indrindra ny ''[[Didiereaceae]]'' ([[fantiolotsy]], sns) ity karazana ity.

== Jereo koa ==

* [[Sokatra]]
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Astrochelys yniphora]]''</text>
      <sha1>n4ay9lccccwsfkb5lttox9rwms1bl5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299318</id>
    <revision>
      <id>1136476</id>
      <timestamp>2026-04-27T13:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vaomiera ao amin' ny IUCN misahana ny sokatra</comment>
      <origin>1136476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="i2yqw215mqwq9kliaeny968ao5d4lfy" xml:space="preserve">Ny '''''Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group''''' dia vaomiera ao amin' ny ''[[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|International Union for Conservation of Nature]]'' (IUCN) izay manampahaizana manokana momba ny [[sokatra]]. Ny iraka tanterahiny dia ny mamantatra sy mirakitra an-tsoratra ny loza rehetra mety hitranga amin' ny karazana [[sokatra an-tanety]] sy [[sokatra an-dranomamy]] mba hanamafisana ny  fiarovana sy hiantohana ny fahaveloman' ireo karazana ireo. Mpiara-miombona antoka amin' ny ''[[Marine Turtle Specialist Group]]'', izay mifantoka amin' ny [[Soka-dranomasina|sokatra an-dranomasina]], izy.

Mampifarimbona vondron-dahasa maromaro ity fikambanana ity, anisan' izany ny ''Turtle Taxonomy Working Group'', izay namorona fanasokajiana filamatra  ho an' ny sokatra: ny ''Turtles of the world''.

== Rohy ivelany ==

* Tranonkala ôfisialy: https://iucn-tftsg.org/</text>
      <sha1>i2yqw215mqwq9kliaeny968ao5d4lfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TFTSG</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299319</id>
    <redirect title="Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group" />
    <revision>
      <id>1136477</id>
      <timestamp>2026-04-27T13:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1136477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="albgt4tu3h85f6i76twa1w3ltrgv8dl" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]</text>
      <sha1>albgt4tu3h85f6i76twa1w3ltrgv8dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pyxis arachnoides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299320</id>
    <revision>
      <id>1136478</id>
      <timestamp>2026-04-27T13:57:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana sokatra an-tanety</comment>
      <origin>1136478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="h3bn48hj9djvv6wt6f053mnkyj7cpgf" xml:space="preserve">Ny '''''Pyxis arachnoides''''' dia karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety), izay tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Mety hahatratra 15 sm eo ho eo ny halavany.

== Faritra sy toerana ahitana azy ==
Tsy hita afa-tsy any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], izay ahitana ny fonenany ao amin' ny zavamaniry misy tsilo any amin' ny faritra amorontsiraka, ny ''Pyxis arachnoides''.

== Tsingerim-piainana sy fananahana ==
[[/wiki/File:Spider_tortoise_2014_11_08.ogv|ankavia|vignette|''Pyxis arachnoides'']]
Tsy dia fantatra loatra ny tsingerim-piainan' ity sokatra atahorana ho lany tamingana ity, izay heverina fa velona hatramin' ny 70 taona. Mihinana ravin-javamaniry tanora sy olitra ary na dia ny tain' ny biby lehibe aza izy io. Rehefa tonga ny vanin-taon' ny orana dia tapitra ny fotoana fatoriany ary manomboka manao firaisana ny sokatra. Manatody tokana ny vavy rehefa miteraka, ary tsy foy raha tsy aorian' ny 220-250 andro ny atody (7  hatramin' ny 8 volana eo ho eo). Fandrahonana lehibe indrindra atrehin' ny sokatra ny fihazana sy ny fivarotana tsy ara-dalàna (hatao sakafo na hatao an-trano) ary ny fanimbana toeram-ponenana.

== Zana-karazana ==
Araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' (TFTSG) &lt;small&gt;(28&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2011)&lt;/small&gt; dia misy zana-karazana telo ny ''Pyxis arachnoides'':

* ''Pyxis arachnoides arachnoides'' &lt;small&gt;Bell, 1827&lt;/small&gt;
* ''Pyxis arachnoides brygooi'' &lt;small&gt;Vuillemin &amp; Domergue, 1972&lt;/small&gt;
* ''Pyxis arachnoides oblonga'' &lt;small&gt;Gray, 1869&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Pyxis]]''
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Geochelone]]''
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Kinixys]]''</text>
      <sha1>h3bn48hj9djvv6wt6f053mnkyj7cpgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136479</id>
      <parentid>1136478</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T13:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="qsqbntz6h090rwg68ww3vfqlq2r8wrs" xml:space="preserve">[[Sary:Pyxis Arachnoides Ste Marie Madagascar.jpg|vignette|360x360px|''Pyxis arachnoides'']]
Ny '''''Pyxis arachnoides''''' dia karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety), izay tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Mety hahatratra 15 sm eo ho eo ny halavany.

== Faritra sy toerana ahitana azy ==
Tsy hita afa-tsy any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], izay ahitana ny fonenany ao amin' ny zavamaniry misy tsilo any amin' ny faritra amorontsiraka, ny ''Pyxis arachnoides''.

== Tsingerim-piainana sy fananahana ==
Tsy dia fantatra loatra ny tsingerim-piainan' ity sokatra atahorana ho lany tamingana ity, izay heverina fa velona hatramin' ny 70 taona. Mihinana ravin-javamaniry tanora sy olitra ary na dia ny tain' ny biby lehibe aza izy io. Rehefa tonga ny vanin-taon' ny orana dia tapitra ny fotoana fatoriany ary manomboka manao firaisana ny sokatra. Manatody tokana ny vavy rehefa miteraka, ary tsy foy raha tsy aorian' ny 220-250 andro ny atody (7  hatramin' ny 8 volana eo ho eo). Fandrahonana lehibe indrindra atrehin' ny sokatra ny fihazana sy ny fivarotana tsy ara-dalàna (hatao sakafo na hatao an-trano) ary ny fanimbana toeram-ponenana.

== Zana-karazana ==
Araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' (TFTSG) &lt;small&gt;(28&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2011)&lt;/small&gt; dia misy zana-karazana telo ny ''Pyxis arachnoides'':

* ''Pyxis arachnoides arachnoides'' &lt;small&gt;Bell, 1827&lt;/small&gt;
* ''Pyxis arachnoides brygooi'' &lt;small&gt;Vuillemin &amp; Domergue, 1972&lt;/small&gt;
* ''Pyxis arachnoides oblonga'' &lt;small&gt;Gray, 1869&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Pyxis]]''
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Geochelone]]''
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Kinixys]]''</text>
      <sha1>qsqbntz6h090rwg68ww3vfqlq2r8wrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136480</id>
      <parentid>1136479</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="sfsnq91ezje0ikcc5vfcvplrjys4k0l" xml:space="preserve">[[Sary:Pyxis Arachnoides Ste Marie Madagascar.jpg|vignette|360x360px|''Pyxis arachnoides'']]
Ny '''''Pyxis arachnoides''''' dia karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety), izay tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Mety hahatratra 15 sm eo ho eo ny halavany.

== Faritra sy toerana ahitana azy ==
Tsy hita afa-tsy any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], izay ahitana ny fonenany ao amin' ny zavamaniry misy tsilo any amin' ny faritra amorontsiraka, ny ''Pyxis arachnoides''.

== Tsingerim-piainana sy fananahana ==
[[Sary:Spider tortoise 2014 11 08.ogv|vignette|315x315px|''Pyxis arachnoides'']]
Tsy dia fantatra loatra ny tsingerim-piainan' ity sokatra atahorana ho lany tamingana ity, izay heverina fa velona hatramin' ny 70 taona. Mihinana ravin-javamaniry tanora sy olitra ary na dia ny tain' ny biby lehibe aza izy io. Rehefa tonga ny vanin-taon' ny orana dia tapitra ny fotoana fatoriany ary manomboka manao firaisana ny sokatra. Manatody tokana ny vavy rehefa miteraka, ary tsy foy raha tsy aorian' ny 220-250 andro ny atody (7  hatramin' ny 8 volana eo ho eo). Fandrahonana lehibe indrindra atrehin' ny sokatra ny fihazana sy ny fivarotana tsy ara-dalàna (hatao sakafo na hatao an-trano) ary ny fanimbana toeram-ponenana.

== Zana-karazana ==
Araka ny ''[[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group]]'' (TFTSG) &lt;small&gt;(28&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2011)&lt;/small&gt; dia misy zana-karazana telo ny ''Pyxis arachnoides'':

* ''Pyxis arachnoides arachnoides'' &lt;small&gt;Bell, 1827&lt;/small&gt;
* ''Pyxis arachnoides brygooi'' &lt;small&gt;Vuillemin &amp; Domergue, 1972&lt;/small&gt;
* ''Pyxis arachnoides oblonga'' &lt;small&gt;Gray, 1869&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Pyxis]]''
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Geochelone]]''
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Kinixys]]''</text>
      <sha1>sfsnq91ezje0ikcc5vfcvplrjys4k0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pyxis planicauda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299321</id>
    <revision>
      <id>1136481</id>
      <timestamp>2026-04-27T14:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana sokatra an-tanety</comment>
      <origin>1136481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="799" sha1="97bnl9yp6c47c3yr5ia77k9p4ywu0vi" xml:space="preserve">[[Sary:Flat-tailed Tortoise Pyxis planicanda 2390px.jpg|vignette|340x340px|''Pyxis planicanda'']]
Ny '''''Pyxis planicauda''''' dia karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety). Ity karazana ity dia tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Atao hoe '''kapidolo''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]].

Hita any amin' ny morontsiraka andrefan' i Madagasikara, eo anelanelan' ny renirano [[Morondava (renirano)|Morondava]] sy [[Tsiribihina]], ny ''Pyxis planicauda''. Noho ny maha manokna  ny toeram-ponenany dia sokajina ho anisan' karazana atahorana ho lany tamingana ao amin' ny lisitra menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ny ''Pyxis planicauda''.

== Jereo koa ==

* ''[[Pyxis arachnoides]]''</text>
      <sha1>97bnl9yp6c47c3yr5ia77k9p4ywu0vi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136482</id>
      <parentid>1136481</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="t9g51k22ztptvq45vkvdbe67smfxj08" xml:space="preserve">[[Sary:Flat-tailed Tortoise Pyxis planicanda 2390px.jpg|vignette|340x340px|''Pyxis planicanda'']]
Ny '''''Pyxis planicauda''''' dia karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety). Ity karazana ity dia tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Atao hoe '''kapidolo''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]].

Hita any amin' ny morontsiraka andrefan' i Madagasikara, eo anelanelan' ny renirano [[Morondava (renirano)|Morondava]] sy [[Tsiribihina]], ny ''Pyxis planicauda''. Noho ny maha manokna  ny toeram-ponenany dia sokajina ho anisan' karazana atahorana ho lany tamingana ao amin' ny lisitra menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ny ''Pyxis planicauda''.

== Jereo koa ==

* ''[[Pyxis arachnoides]]''

* [[Sokatra]]
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Geochelone]]''</text>
      <sha1>t9g51k22ztptvq45vkvdbe67smfxj08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136483</id>
      <parentid>1136482</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T14:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="coyf4w68gbou6145h6sidq5xbattvja" xml:space="preserve">[[Sary:Flat-tailed Tortoise Pyxis planicanda 2390px.jpg|vignette|340x340px|''Pyxis planicanda'']]
Ny '''''Pyxis planicauda''''' dia karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety). Ity karazana ity dia tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Atao hoe '''kapidolo''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]].

Hita any amin' ny morontsiraka andrefan' i Madagasikara, eo anelanelan' ny renirano [[Morondava (renirano)|Morondava]] sy [[Tsiribihina]], ny ''Pyxis planicauda''. Noho ny maha manokna  ny toeram-ponenany dia sokajina ho anisan' karazana atahorana ho lany tamingana ao amin' ny lisitra menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ny ''Pyxis planicauda''.

== Jereo koa ==

* ''[[Pyxis arachnoides]]''
* ''[[Pyxis]]''

* [[Sokatra]]
* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Geochelone]]''
* ''[[Kinixys]]''</text>
      <sha1>coyf4w68gbou6145h6sidq5xbattvja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pyxis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299322</id>
    <revision>
      <id>1136484</id>
      <timestamp>2026-04-27T14:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vondron-karazana sokatra an-tanety</comment>
      <origin>1136484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="674" sha1="k11o6xw59itk6i91k5mzg4a8n9t149r" xml:space="preserve">[[Sary:Flat-tailed Tortoise Pyxis planicanda 2390px.jpg|vignette|333x333px|''[[Pyxis planicauda]]'']]
Ny '''''Pyxis''''' dia vondron-karazana [[sokatra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Sokatra an-tanety|Testudinidae]]'' (sokatra an-tanety). Ny karazana roa ao amin' ity antoko ity dia tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]].

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny [[Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group|TFTSG]] &lt;small&gt;(28&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2011)&lt;/small&gt; :

* ''[[Pyxis arachnoides]]'' Bell, 1827 
* ''[[Pyxis planicauda]]'' (Grandidier, 1867)

== Jereo koa ==

* ''[[Astrochelys]]''
* ''[[Testudo]]''
* ''[[Geochelone]]''
* ''[[Kinixys]]''</text>
      <sha1>k11o6xw59itk6i91k5mzg4a8n9t149r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alluaudiopsis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299323</id>
    <revision>
      <id>1136495</id>
      <timestamp>2026-04-27T15:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Didiereaceae</comment>
      <origin>1136495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="4jp9yp3cfjpetswkn9zzje4ygftg360" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudiopsis fiherenensis 5.jpg|vignette|''Alluaudiopsis fiherenensis'']]
Ny '''''Alluaudiopsis''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay misy karazana roa. Ny voninkazo lahy sy vavy dia entin' ny fotony samy hafa. Ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]] no faritra faniriany. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decaryia]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>4jp9yp3cfjpetswkn9zzje4ygftg360</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136496</id>
      <parentid>1136495</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="ttzeeikvvgm5si84uobgm8uv6ckoztt" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudiopsis fiherenensis 5.jpg|vignette|''Alluaudiopsis fiherenensis'']]
Ny '''''Alluaudiopsis''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay misy karazana roa. Ny vony lahy sy vavy dia entin' ny fotony samy hafa. Ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]] no faritra faniriany. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decaryia]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>ttzeeikvvgm5si84uobgm8uv6ckoztt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136509</id>
      <parentid>1136496</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Tsipelina</comment>
      <origin>1136509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="n7tgaxucqga7zcwknt71jthjvqt2132" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudiopsis fiherenensis 5.jpg|vignette|''Alluaudiopsis fiherenensis'']]
Ny '''''Alluaudiopsis''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay misy karazana roa. Ny vony lahy sy vavy dia entin' ny fotony samy hafa. Ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]] no faritra faniriany. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Alluaudiopsis fiherenensis''
* ''Alluaudiopsis marnieriana''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>n7tgaxucqga7zcwknt71jthjvqt2132</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136522</id>
      <parentid>1136509</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T19:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="8xqb702mcleimip39n2b1ggabgw7geh" xml:space="preserve">[[Sary:Alluaudiopsis fiherenensis 5.jpg|vignette|''Alluaudiopsis fiherenensis'']]
Ny '''''Alluaudiopsis''''' dia vondron-karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay misy karazana roa. Ny vony lahy sy vavy dia entin' ny fotony samy hafa. Ny faritra atsimo amin' i [[Madagasikara]] no faritra faniriany. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''[[Alluaudiopsis fiherenensis]]''
* ''[[Alluaudiopsis marnieriana]]''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>8xqb702mcleimip39n2b1ggabgw7geh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calyptrotheca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299324</id>
    <revision>
      <id>1136497</id>
      <timestamp>2026-04-27T15:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Didiereaceae</comment>
      <origin>1136497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="cgn61k6grtdp3s8kk40s6yvkaenjweg" xml:space="preserve">[[Sary:Calyptrotheca somalensis 2.jpeg|vignette|358x358px|''Calyptrotheca somalensis'']]
Ny '''''Calyptrotheca''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]''. Ny tany anirian' ny ''Calyptrotheca'' dia ao amin' ny faritra avaratra-atsinanana sy atsinanana amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimo amin' i Afrika]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Calyptrotheca somalensis''
* ''Calyptrotheca taitensis''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decaryia]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>cgn61k6grtdp3s8kk40s6yvkaenjweg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136510</id>
      <parentid>1136497</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Tsipelina</comment>
      <origin>1136510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="t80kfdu5bwjwv3qtxpzwo0dmytl7eql" xml:space="preserve">[[Sary:Calyptrotheca somalensis 2.jpeg|vignette|358x358px|''Calyptrotheca somalensis'']]
Ny '''''Calyptrotheca''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]''. Ny tany anirian' ny ''Calyptrotheca'' dia ao amin' ny faritra avaratra-atsinanana sy atsinanana amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimo amin' i Afrika]]. Indreto ny karazana misy ao aminy:

* ''Calyptrotheca somalensis''
* ''Calyptrotheca taitensis''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>t80kfdu5bwjwv3qtxpzwo0dmytl7eql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ceraria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299325</id>
    <revision>
      <id>1136498</id>
      <timestamp>2026-04-27T15:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Atokon-javamaniry ao amin' ny Didiereaceae</comment>
      <origin>1136498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="2si96b9drqd2f1w4xhavv6ltjeujleq" xml:space="preserve">Ny '''''Ceraria''''' dia atokon-javamaniry ao amin' ny ''[[Didiereaceae]]'' nofaritan' i Henry Harold Welch Pearson sy Edwin Percy Phillips Stephens. Ao anatiny ny zavamaniry mitahiry rano mifanaraka amin' ny tontolo maina, ary miparitaka indrindra any amin' ny faritra maina aty amn' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|faritra atsimo amin' i Afrika]], indrindra ao [[Namibia]] sy ao [[Afrika Atsimo]].

== Lisitry ny karazana ==
Indreto ny karazana ao amin' ity antoko ity izay mbola iadian-kavitra (misy amin' ny karazana sasany na izy rehetra ny nafindra ao amin' ny antoko ''[[Portulacaria]]''):

* ''Ceraria fruticulosa''
* ''Ceraria pygmaea''
* ''Ceraria carrissoana''

* ''Ceraria longipedunculata''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Decaryia]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>2si96b9drqd2f1w4xhavv6ltjeujleq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136511</id>
      <parentid>1136498</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1136511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="gaf3fi77q2fmcb7tbizfoi8jalp3gfp" xml:space="preserve">Ny '''''Ceraria''''' dia atokon-javamaniry ao amin' ny ''[[Didiereaceae]]'' nofaritan' i Henry Harold Welch Pearson sy Edwin Percy Phillips Stephens. Ao anatiny ny zavamaniry mitahiry rano mifanaraka amin' ny tontolo maina, ary miparitaka indrindra any amin' ny faritra maina aty amn' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|faritra atsimo amin' i Afrika]], indrindra ao [[Namibia]] sy ao [[Afrika Atsimo]].

== Lisitry ny karazana ==
Indreto ny karazana ao amin' ity antoko ity izay mbola iadian-kavitra (misy amin' ny karazana sasany na izy rehetra ny nafindra ao amin' ny antoko ''[[Portulacaria]]''):

* ''Ceraria fruticulosa''
* ''Ceraria pygmaea''
* ''Ceraria carrissoana''

* ''Ceraria longipedunculata''

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>gaf3fi77q2fmcb7tbizfoi8jalp3gfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Decarya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299326</id>
    <revision>
      <id>1136499</id>
      <timestamp>2026-04-27T15:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Didiereaceae</comment>
      <origin>1136499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1594" sha1="5ff5mh9l5vr3an7ytzusj7dmn792k31" xml:space="preserve">[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2285.JPG|vignette|368x368px|''Decarya madagascariensis'']]
Ny '''''Decaryia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Tokana ny karazana hita ao, dia ny '''''Decarya madagascariensis'''''. [[Hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] izy io. Mitombo hatramin' ny 6 m ny haavony, misy rantsana manana zotra minifintsofa rakotra tsilo fohy.

ggggggggggggggggggg

Teratany any amin' ny faritra [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anosy|Anosy]] any atsimon' i [[Madagasikara]] izy io, eo anelanelan' i [[Toliara]] sy [[Tolagnaro]]. Izy io dia maniry ao anaty kirihitra na any ala misy tsilo sy maina  ary ao anaty kirihitra efa simba eny amin' ny tany sokay, manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina ka hatramin' ny haao 400 m. Matetika izy io dia maniry miaraka amin' ny karazana ''[[Didierea]]'' sy ''[[Euphorbia]]''. Atahorana ny fahapotehan' ny toeram-ponenany vokatry ny [[doro tanety]], ny fanafoanana ny zavamaniry mba ho an' ny fambolena sy ny kijana firaohan' ny [[biby fiompy]] ary ny fitrandrahana be loatra azy io ho an' ny famokarana [[arina]], ary heverina fa mihena ny isany. Ny Lisitra Menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] dia manombana io karazana io ho saika atahorana lany tamingana.

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>5ff5mh9l5vr3an7ytzusj7dmn792k31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136500</id>
      <parentid>1136499</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="sievfs5pp2a4qpruqjaixfvl0qq43d6" xml:space="preserve">[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2285.JPG|vignette|368x368px|''Decarya madagascariensis'']]
Ny '''''Decaryia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Tokana ny karazana hita ao, dia ny '''''Decarya madagascariensis'''''. [[Hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] izy io. Mitombo hatramin' ny 6 m ny haavony, misy rantsana manana zotra minifintsofa rakotra tsilo fohy.

Teratany any amin' ny faritra [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anosy|Anosy]] any atsimon' i [[Madagasikara]] izy io, eo anelanelan' i [[Toliara]] sy [[Tolagnaro]]. Izy io dia maniry ao anaty kirihitra na any ala misy tsilo sy maina  ary ao anaty kirihitra efa simba eny amin' ny tany sokay, manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina ka hatramin' ny haao 400 m. Matetika izy io dia maniry miaraka amin' ny karazana ''[[Didierea]]'' sy ''[[Euphorbia]]''.
[[Sary:Didiereaceae Decarya madagascariensis 1.jpg|vignette|286x286px|''Decarya madagascariensis'']]
[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2288.JPG|ankavia|vignette|241x241px|''Decarya madagascariensis'']]
Atahorana ny fahapotehan' ny toeram-ponenany vokatry ny [[doro tanety]], ny fanafoanana ny zavamaniry mba ho an' ny fambolena sy ny kijana firaohan' ny [[biby fiompy]] ary ny fitrandrahana be loatra azy io ho an' ny famokarana [[arina]], ary heverina fa mihena ny isany. Ny Lisitra Menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] dia manombana io karazana io ho saika atahorana lany tamingana.

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>sievfs5pp2a4qpruqjaixfvl0qq43d6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136501</id>
      <parentid>1136500</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T15:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Teny malagasy</comment>
      <origin>1136501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="g8u3a86rhr8nek99z8cp2oeokwx8hvu" xml:space="preserve">[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2285.JPG|vignette|368x368px|''Decarya madagascariensis'']]
Ny '''''Decaryia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Tokana ny karazana hita ao, dia ny '''''Decarya madagascariensis'''''. [[Hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] izy io. Atao hoe '''farebaza''' sy '''marapatere''' izy io amin' ny [[teny malagasy]]. Mitombo hatramin' ny 6 m ny haavony, misy rantsana manana zotra minifintsofa rakotra tsilo fohy. 

Teratany any amin' ny faritra [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anosy|Anosy]] any atsimon' i [[Madagasikara]] izy io, eo anelanelan' i [[Toliara]] sy [[Tolagnaro]]. Izy io dia maniry ao anaty kirihitra na any ala misy tsilo sy maina  ary ao anaty kirihitra efa simba eny amin' ny tany sokay, manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina ka hatramin' ny haao 400 m. Matetika izy io dia maniry miaraka amin' ny karazana ''[[Didierea]]'' sy ''[[Euphorbia]]''.
[[Sary:Didiereaceae Decarya madagascariensis 1.jpg|vignette|286x286px|''Decarya madagascariensis'']]
[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2288.JPG|ankavia|vignette|241x241px|''Decarya madagascariensis'']]
Atahorana ny fahapotehan' ny toeram-ponenany vokatry ny [[doro tanety]], ny fanafoanana ny zavamaniry mba ho an' ny fambolena sy ny kijana firaohan' ny [[biby fiompy]] ary ny fitrandrahana be loatra azy io ho an' ny famokarana [[arina]], ary heverina fa mihena ny isany. Ny Lisitra Menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] dia manombana io karazana io ho saika atahorana lany tamingana.

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>g8u3a86rhr8nek99z8cp2oeokwx8hvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136505</id>
      <parentid>1136501</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Decaryia]] ho [[Decarya]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1136501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="g8u3a86rhr8nek99z8cp2oeokwx8hvu" xml:space="preserve">[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2285.JPG|vignette|368x368px|''Decarya madagascariensis'']]
Ny '''''Decaryia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Tokana ny karazana hita ao, dia ny '''''Decarya madagascariensis'''''. [[Hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] izy io. Atao hoe '''farebaza''' sy '''marapatere''' izy io amin' ny [[teny malagasy]]. Mitombo hatramin' ny 6 m ny haavony, misy rantsana manana zotra minifintsofa rakotra tsilo fohy. 

Teratany any amin' ny faritra [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anosy|Anosy]] any atsimon' i [[Madagasikara]] izy io, eo anelanelan' i [[Toliara]] sy [[Tolagnaro]]. Izy io dia maniry ao anaty kirihitra na any ala misy tsilo sy maina  ary ao anaty kirihitra efa simba eny amin' ny tany sokay, manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina ka hatramin' ny haao 400 m. Matetika izy io dia maniry miaraka amin' ny karazana ''[[Didierea]]'' sy ''[[Euphorbia]]''.
[[Sary:Didiereaceae Decarya madagascariensis 1.jpg|vignette|286x286px|''Decarya madagascariensis'']]
[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2288.JPG|ankavia|vignette|241x241px|''Decarya madagascariensis'']]
Atahorana ny fahapotehan' ny toeram-ponenany vokatry ny [[doro tanety]], ny fanafoanana ny zavamaniry mba ho an' ny fambolena sy ny kijana firaohan' ny [[biby fiompy]] ary ny fitrandrahana be loatra azy io ho an' ny famokarana [[arina]], ary heverina fa mihena ny isany. Ny Lisitra Menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] dia manombana io karazana io ho saika atahorana lany tamingana.

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>g8u3a86rhr8nek99z8cp2oeokwx8hvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136507</id>
      <parentid>1136505</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1136507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1889" sha1="kzjio54r12ptrnwvkyqs46x4iea02jh" xml:space="preserve">[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2285.JPG|vignette|368x368px|''Decarya madagascariensis'']]
Ny '''''Decarya''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'', izay tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Tokana ny karazana hita ao, dia ny '''''Decarya madagascariensis'''''. [[Hazobotry]] na [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] izy io. Atao hoe '''farebaza''' sy '''marapatere''' izy io amin' ny [[teny malagasy]]. Mitombo hatramin' ny 6 m ny haavony, misy rantsana manana zotra minifintsofa rakotra tsilo fohy. 

Teratany any amin' ny faritra [[Faritra Atsimo-Atsinanana|Atsimo Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anosy|Anosy]] any atsimon' i [[Madagasikara]] izy io, eo anelanelan' i [[Toliara]] sy [[Tolagnaro]]. Izy io dia maniry ao anaty kirihitra na any ala misy tsilo sy maina  ary ao anaty kirihitra efa simba eny amin' ny tany sokay, manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina ka hatramin' ny haao 400 m. Matetika izy io dia maniry miaraka amin' ny karazana ''[[Didierea]]'' sy ''[[Euphorbia]]''.
[[Sary:Didiereaceae Decarya madagascariensis 1.jpg|vignette|286x286px|''Decarya madagascariensis'']]
[[Sary:Decarya madagascariensis - Koko Crater Botanical Garden - IMG 2288.JPG|ankavia|vignette|241x241px|''Decarya madagascariensis'']]
Atahorana ny fahapotehan' ny toeram-ponenany vokatry ny [[doro tanety]], ny fanafoanana ny zavamaniry mba ho an' ny fambolena sy ny kijana firaohan' ny [[biby fiompy]] ary ny fitrandrahana be loatra azy io ho an' ny famokarana [[arina]], ary heverina fa mihena ny isany. Ny Lisitra Menan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] dia manombana io karazana io ho saika atahorana lany tamingana.

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>kzjio54r12ptrnwvkyqs46x4iea02jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didierea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299327</id>
    <revision>
      <id>1136503</id>
      <timestamp>2026-04-27T16:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Didiereaceae</comment>
      <origin>1136503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="r2r3rj7lw2cizb3imftaf3yf7np2tt8" xml:space="preserve">[[Sary:Reniala (Parc de)-09 (Madagascar).jpg|vignette|390x390px|''[[Didierea madagascariensis]]'']]
Ny '''''Didierea''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]''. Misy voniny lahy sy vavy amin' ny foto-javamaniry samy hafa ity karazana ity. Ny karazany roa fantatra dia tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], izay hita azy any amin' ny ala misy tsilo.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Didierea trollii 4zz.jpg|ankavia|vignette|285x285px|''[[Didierea trollii]]'']]
[[Sary:Didierea madagascariensis 3.jpg|vignette|228x228px|''[[Didierea madagascariensis]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;, ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;, ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;, ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt; ary ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Didierea madagascariensis]]''
* ''[[Didierea trollii]]''

Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt; (Fampitandremana: Ity dia lisitra tsy voadio izay mety misy teny mitovy hevitra):

* ''Didierea ascendens'' Drake
* ''Didierea comosa'' Drake
* ''Didierea dumosa'' Drake
* ''[[Didierea madagascariensis]]'' Baill.
* ''Didierea mirabilis'' Baill.
* ''Didierea procera'' Drake
* ''[[Didierea trollii]]'' Capuron &amp; Rauh

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>r2r3rj7lw2cizb3imftaf3yf7np2tt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136504</id>
      <parentid>1136503</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1136504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="1ozhiijhko1d9ncqqjfp03uqs1ezqg8" xml:space="preserve">[[Sary:Reniala (Parc de)-09 (Madagascar).jpg|vignette|390x390px|''[[Didierea madagascariensis]]'']]
Ny '''''Didierea''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]''. Misy voniny lahy sy vavy amin' ny foto-javamaniry samy hafa ity karazana ity. Ny karazany roa fantatra dia tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], izay hita azy any amin' ny ala misy tsilo.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Didierea trollii 4zz.jpg|ankavia|vignette|285x285px|''[[Didierea trollii]]'']]
[[Sary:Didierea madagascariensis 3.jpg|vignette|228x228px|''[[Didierea madagascariensis]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;, ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;, ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;, ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt; ary ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Didierea madagascariensis]]'' -- sohongy, sony, soribarika
* ''[[Didierea trollii]]'' -- sonibarika

Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(9&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt; (Fampitandremana: Ity dia lisitra tsy voadio izay mety misy teny mitovy hevitra):

* ''Didierea ascendens'' Drake
* ''Didierea comosa'' Drake
* ''Didierea dumosa'' Drake
* ''[[Didierea madagascariensis]]'' Baill.
* ''Didierea mirabilis'' Baill.
* ''Didierea procera'' Drake
* ''[[Didierea trollii]]'' Capuron &amp; Rauh

== Jereo koa ==

* ''[[Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Ceraria]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Portulacaria]]''</text>
      <sha1>1ozhiijhko1d9ncqqjfp03uqs1ezqg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Decaryia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299328</id>
    <redirect title="Decarya" />
    <revision>
      <id>1136506</id>
      <timestamp>2026-04-27T16:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Decaryia]] ho [[Decarya]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1136506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="p4u93ioqza2ummo3i4ioj93l2clk7tv" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Decarya]]</text>
      <sha1>p4u93ioqza2ummo3i4ioj93l2clk7tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portulacaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299329</id>
    <revision>
      <id>1136513</id>
      <timestamp>2026-04-27T16:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Didiereaceae</comment>
      <origin>1136513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="nio4ikvm7e7mmn2cf6hjv9lssvk3mx0" xml:space="preserve">[[Sary:Jade leaves.jpg|vignette|''Portulacaria afra'']]
Ny '''''Portulacaria''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]'' araka ny [[fanasokajiana klasika]], na ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]] (ao amin' ny zana-pianakaviana '''''Portulacarioideae'''''). Teratany aty amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|faritra atsimo amin' i Afrika]] izy io.

== Taksônômia ==
Ny antoko ''Portulacaria'' dia napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]'' teo aloha, saingy araka ny fanadihadiana momba ny môlekiola dia anisan' ny ''[[Didiereaceae]]'' izy. Nohavaozina ihany koa izy io rehefa nasehon' ny andrana filôjenetika fa ao anatin' ny ''Portulacaria'' no misy ny antoko ''[[Ceraria]]'', ary ny karazana rehetra  ao amin' ny ''Ceraria'' dia novana anarana sy nafindra tao amin' io antoko io.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana arakany ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny volana Marsa 2024: 

* ''Portulacaria afra'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Portulacaria armiana'' &lt;small&gt;van Jaarsv.&lt;/small&gt;
* ''Portulacaria carrissoana'' &lt;small&gt;(Exell &amp; Mendonça) Bruyns &amp; Klak&lt;/small&gt; (← ''Ceraria carrissoana'' &lt;small&gt;Excell &amp; Mendonca&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria fruticulosa'' &lt;small&gt;(H.Pearson &amp; Stephens) Bruyns &amp; Klak&lt;/small&gt; (← ''Ceraria fruticulosa'' &lt;small&gt;Pearson &amp; Stephens&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria longipedunculata'' &lt;small&gt;(Merxm. &amp; Podlech) Bruyns &amp; Klak&lt;/small&gt; (← ''Ceraria longipedunculata'' &lt;small&gt;Merxm &amp; Podlech&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria namaquensis'' &lt;small&gt;Sond.&lt;/small&gt; (← ''Ceraria namaquensis'' &lt;small&gt;Sond.&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria pygmaea'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt; (← ''Ceraria pygmaea'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;)

== Jereo koa ==

* ''[[Fantiolotsy|Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''</text>
      <sha1>nio4ikvm7e7mmn2cf6hjv9lssvk3mx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136514</id>
      <parentid>1136513</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T16:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="hody9ftot4e7ec8be56zyqhjno38j38" xml:space="preserve">[[Sary:Jade leaves.jpg|vignette|''Portulacaria afra'']]
Ny '''''Portulacaria''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]'' araka ny [[fanasokajiana klasika]], na ao amin' ny fianakaviana ''[[Didiereaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]] (ao amin' ny zana-pianakaviana '''''Portulacarioideae'''''). Teratany aty amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|faritra atsimo amin' i Afrika]] izy io.

== Taksônômia ==
Ny antoko ''Portulacaria'' dia napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]'' teo aloha, saingy araka ny fanadihadiana momba ny môlekiola dia anisan' ny ''[[Didiereaceae]]'' izy. Nohavaozina ihany koa izy io rehefa nasehon' ny andrana filôjenetika fa ao anatin' ny ''Portulacaria'' no misy ny antoko ''[[Ceraria]]'', ary ny karazana rehetra  ao amin' ny ''Ceraria'' dia novana anarana sy nafindra tao amin' io antoko io.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana arakany ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny volana Marsa 2024: 

* ''Portulacaria afra'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Portulacaria armiana'' &lt;small&gt;van Jaarsv.&lt;/small&gt;
* ''Portulacaria carrissoana'' &lt;small&gt;(Exell &amp; Mendonça) Bruyns &amp; Klak&lt;/small&gt; (← ''Ceraria carrissoana'' &lt;small&gt;Excell &amp; Mendonca&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria fruticulosa'' &lt;small&gt;(H.Pearson &amp; Stephens) Bruyns &amp; Klak&lt;/small&gt; (← ''Ceraria fruticulosa'' &lt;small&gt;Pearson &amp; Stephens&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria longipedunculata'' &lt;small&gt;(Merxm. &amp; Podlech) Bruyns &amp; Klak&lt;/small&gt; (← ''Ceraria longipedunculata'' &lt;small&gt;Merxm &amp; Podlech&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria namaquensis'' &lt;small&gt;Sond.&lt;/small&gt; (← ''Ceraria namaquensis'' &lt;small&gt;Sond.&lt;/small&gt;)
* ''Portulacaria pygmaea'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt; (← ''Ceraria pygmaea'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;)

== Jereo koa ==

* ''[[Fantiolotsy|Alluaudia]]''

* ''[[Alluaudiopsis]]''
* ''[[Calyptrotheca]]''
* ''[[Decarya]]''
* ''[[Didierea]]''
* ''[[Portulacaceae]]''</text>
      <sha1>hody9ftot4e7ec8be56zyqhjno38j38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poupartia minor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299330</id>
    <revision>
      <id>1136576</id>
      <timestamp>2026-04-28T04:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana hazo ao amin' ny fianakaviana Anacardiaceae</comment>
      <origin>1136576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1207" sha1="a4g1i671sle7sfio36gqgloagnd84x0" xml:space="preserve">Ny '''''Poupartia minor''''' dia karazana hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'' (na ''[[Rhamnaceae]]'', hoy ny sasany) tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]], izay ahitana azy indrindra any amin' ny ala maina sy ny kirihitra any atsimo sy andrefana. Atao hoe '''sakoamadinika''' na '''sakoa''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Ahafantarana azy raviny mivondrona eny an-tendron-drantsana, izay fitambarana zanapelana sy ny voany be nofony azo hanina nefa makirana sy misy vihim-boa maro sady vokatra betsaka (na dia kely kokoa noho ny an' ny ''[[Poupartia caffra]]''), izay mampiavaka an' io vondrona bôtanika io izay akaiky ny ''[[Spondias]]''. Mety mahatratra 15 m ny haavony.

Manana anjara toerana amin' ny fiforonan' ny ala maina malagasy izy io. Araka ny tombana dia mety ho marefo izy io noho ny fahapotehan' ny toeram-paniriany voajanahary.

Ity hazo ity dia manan-danja ho an' ny mponina amin' ny faritra aniriany noho izy azo atao fanafody sy noho ny azo ampiasaina amin' ny asa tanana nentim-paharazana (tanehina ny raviny hitsaboana aretina isan-karazany).

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia caffra|Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>a4g1i671sle7sfio36gqgloagnd84x0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136578</id>
      <parentid>1136576</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1136578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="dlixhz3mk0bzyujgo4dixdek65i3e73" xml:space="preserve">Ny '''''Poupartia minor''''' dia karazana hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'' (na ''[[Rhamnaceae]]'', hoy ny sasany) tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]], izay ahitana azy indrindra any amin' ny ala maina sy ny kirihitra any atsimo sy andrefana. Atao hoe '''sakoamadinika''' na '''sakoa''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Ahafantarana azy raviny mivondrona eny an-tendron-drantsana, izay fitambarana zanapelana sy ny voany be nofony azo hanina nefa makirana sy misy vihim-boa maro sady vokatra betsaka (na dia kely kokoa noho ny an' ny ''[[Poupartia caffra]]''), izay mampiavaka an' io vondrona bôtanika io izay akaiky ny ''[[Spondias]]''. Mety mahatratra 15 m ny haavony.

Manana anjara toerana amin' ny fiforonan' ny ala maina malagasy izy io. Araka ny tombana dia mety ho marefo izy io noho ny fahapotehan' ny toeram-paniriany voajanahary.

Ity hazo ity dia manan-danja ho an' ny mponina amin' ny faritra aniriany noho izy azo atao fanafody sy noho ny azo ampiasaina amin' ny asa tanana nentim-paharazana (tanehina ny raviny hitsaboana aretina isan-karazany).

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia caffra|Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>dlixhz3mk0bzyujgo4dixdek65i3e73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136580</id>
      <parentid>1136578</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1277" sha1="opj39h9sm8rinv0gqho4ucsamicu4yz" xml:space="preserve">Ny '''''Poupartia minor''''' dia karazana hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'' (na ''[[Rhamnaceae]]'', hoy ny sasany) tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]], izay ahitana azy indrindra any amin' ny ala maina sy ny kirihitra any atsimo sy andrefana. Atao hoe '''sakoamadinika''' na '''sakoa''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Ahafantarana azy raviny mivondrona eny an-tendron-drantsana, izay fitambarana zanapelana sy ny voany be nofony azo hanina nefa makirana sy misy vihim-boa maro sady vokatra betsaka (na dia kely kokoa noho ny an' ny ''[[Poupartia caffra]]''), izay mampiavaka an' io vondrona bôtanika io izay akaiky ny ''[[Spondias]]''. Mety mahatratra 15 m ny haavony. Ahalalana zy koa ny hoe '''''Shakua minor'''.''

Manana anjara toerana amin' ny fiforonan' ny ala maina malagasy izy io. Araka ny tombana dia mety ho marefo izy io noho ny fahapotehan' ny toeram-paniriany voajanahary.

Ity hazo ity dia manan-danja ho an' ny mponina amin' ny faritra aniriany noho izy azo atao fanafody sy noho ny azo ampiasaina amin' ny asa tanana nentim-paharazana (tanehina ny raviny hitsaboana aretina isan-karazany).

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia caffra|Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>opj39h9sm8rinv0gqho4ucsamicu4yz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136587</id>
      <parentid>1136580</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1260" sha1="dnk9r1cf5f1dl4rl97a4dwewfwz4std" xml:space="preserve">Ny '''''Poupartia minor''''' dia karazana hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'' (na ''[[Rhamnaceae]]'', hoy ny sasany) tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]], izay ahitana azy indrindra any amin' ny ala maina sy ny kirihitra any atsimo sy andrefana. Atao hoe '''sakoamadinika''' na '''sakoa''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Ahafantarana azy raviny mivondrona eny an-tendron-drantsana, izay fitambarana zanapelana sy ny voany be nofony azo hanina nefa makirana sy misy vihim-boa maro sady vokatra betsaka (na dia kely kokoa noho ny an' ny ''[[Poupartia caffra]]''), izay mampiavaka an' io vondrona bôtanika io izay akaiky ny ''[[Spondias]]''. Mety mahatratra 15 m ny haavony. Ahalalana zy koa ny hoe '''''Shakua minor'''.''

Manana anjara toerana amin' ny fiforonan' ny ala maina malagasy izy io. Araka ny tombana dia mety ho marefo izy io noho ny fahapotehan' ny toeram-paniriany voajanahary.

Ity hazo ity dia manan-danja ho an' ny mponina amin' ny faritra aniriany noho izy azo atao fanafody sy noho ny azo ampiasaina amin' ny asa tanana nentim-paharazana (tanehina ny raviny hitsaboana aretina isan-karazany).

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>dnk9r1cf5f1dl4rl97a4dwewfwz4std</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sclerocarya birrea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299331</id>
    <revision>
      <id>1136579</id>
      <timestamp>2026-04-28T05:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>karazan-kazo ao amin' ny fianakaviana Anacardiaceae</comment>
      <origin>1136579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="sx1jcn4upmfg6jdxd2o5jm65nlt60s4" xml:space="preserve">[[Sary:Marula02.jpg|vignette|357x357px|''Sclerocarya birrea'']]
Ny '''''Sclerocarya birrea''''' dia karazana hazo salantsalany ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Atao hoe '''sakoa''' izy io amin' ny teny malagasy, indrindra ny ''Sclerocarya birrea subsp. caffra'' izay nantsoina taloha hoe na ''Poupartia caffra''.

== Faritra ahitana azy ==
[[Sary:Marula01.jpg|ankavia|vignette|Voan' ny ''Sclerocarya birrea'']]
Hita any amin' ny faritra misy ala any amin' ny faritra atsimon' i [[Afrika]] izy io, ary koa any amin' ny [[Afrika atsimon' i Saharà|faritra atsimon' i Sahara]] any [[Afrika Andrefana]]. Ny faritra ahitana an' io karazana io manerana ny kôntinanta afrikana dia nanaraka ny fifindran' ny vahoaka [[Banto (vahoaka)|Banto]], satria anisan' ny sakafon' izy ireo hatry ny ela.

== Lisitry ny zana-karazana ==
[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|Voa sy ravin' ny ''Sclerocarya birrea'']]
Inty ny lisitry ny zana-karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2017)&lt;/small&gt;:

* ''Sclerocarya birrea subsp. birrea''
* ''[[Sclerocarya birrea subsp. caffra]]''
* ''Sclerocarya birrea subsp. multifoliolata''

Inty ny lisitry ny zana-karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2017)&lt;/small&gt; :

* ''[[Sclerocarya birrea subsp. caffra]]'' (Sond.) Kokwaro
* ''Sclerocarya birrea subsp. multifoliolata'' (Engl.) Kokwaro

[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits on the ground (12907309635).jpg|vignette|Voan' ny ''Sclerocarya birrea'']]
Inty ny lisitry ny zana-karazana araka ny ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2017)&lt;/small&gt; (Fampitandremana: Ity dia lisitra tsy voadio izay mety misy teny mitovy hevitra.) :

* ''Sclerocarya birrea subsp. birrea'' Hochst.
* ''[[Sclerocarya birrea subsp. caffra]]'' (Sond.) Kokwaro
* ''Sclerocarya birrea subsp. multifoliolata'' (Engl.) Kokwaro
* ''Sclerocarya birrea var. birrea''
* ''Sclerocarya birrea var. multifoliolata'' Engl.

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Poupartia]]''

* ''[[Spondias]]''</text>
      <sha1>sx1jcn4upmfg6jdxd2o5jm65nlt60s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136581</id>
      <parentid>1136579</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2120" sha1="774y50rdeus2np9xsdsbre4azmfd5mp" xml:space="preserve">[[Sary:Marula02.jpg|vignette|357x357px|''Sclerocarya birrea'']]
Ny '''''Sclerocarya birrea''''' dia karazana hazo salantsalany ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Atao hoe '''sakoa''' izy io amin' ny teny malagasy, indrindra ny ''Sclerocarya birrea subsp. caffra'' na ''Sclerocarya birrea'' subsp. ''afra'' izay nantsoina taloha hoe na ''Poupartia caffra''.

== Faritra ahitana azy ==
[[Sary:Marula01.jpg|ankavia|vignette|Voan' ny ''Sclerocarya birrea'']]
Hita any amin' ny faritra misy ala any amin' ny faritra atsimon' i [[Afrika]] izy io, ary koa any amin' ny [[Afrika atsimon' i Saharà|faritra atsimon' i Sahara]] any [[Afrika Andrefana]]. Ny faritra ahitana an' io karazana io manerana ny kôntinanta afrikana dia nanaraka ny fifindran' ny vahoaka [[Banto (vahoaka)|Banto]], satria anisan' ny sakafon' izy ireo hatry ny ela.

== Lisitry ny zana-karazana ==
[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits and leaves (16322635538).jpg|vignette|Voa sy ravin' ny ''Sclerocarya birrea'']]
Inty ny lisitry ny zana-karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2017)&lt;/small&gt;:

* ''Sclerocarya birrea subsp. birrea''
* ''[[Sclerocarya birrea subsp. caffra]]''
* ''Sclerocarya birrea subsp. multifoliolata''

Inty ny lisitry ny zana-karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2017)&lt;/small&gt; :

* ''[[Sclerocarya birrea subsp. caffra]]'' (Sond.) Kokwaro
* ''Sclerocarya birrea subsp. multifoliolata'' (Engl.) Kokwaro

[[Sary:Marula (Sclerocarya birrea) fruits on the ground (12907309635).jpg|vignette|Voan' ny ''Sclerocarya birrea'']]
Inty ny lisitry ny zana-karazana araka ny ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(22&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2017)&lt;/small&gt; (Fampitandremana: Ity dia lisitra tsy voadio izay mety misy teny mitovy hevitra.) :

* ''Sclerocarya birrea subsp. birrea'' Hochst.
* ''[[Sclerocarya birrea subsp. caffra]]'' (Sond.) Kokwaro
* ''Sclerocarya birrea subsp. multifoliolata'' (Engl.) Kokwaro
* ''Sclerocarya birrea var. birrea''
* ''Sclerocarya birrea var. multifoliolata'' Engl.

== Jereo koa ==

* ''[[Sclerocarya]]''
* ''[[Poupartia]]''

* ''[[Spondias]]''</text>
      <sha1>774y50rdeus2np9xsdsbre4azmfd5mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spondias dulcis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299332</id>
    <revision>
      <id>1136582</id>
      <timestamp>2026-04-28T05:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Anacardiaceae</comment>
      <origin>1136582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="622" sha1="8xyqujt9hkpemz4azf75zgik4d76l9e" xml:space="preserve">[[Sary:Spondias dulcis, June plum.jpg|vignette|350x350px|''Spondias dulcis'']]
Ny '''''Spondias dulcis''''' na '''''Spondias cythera''''' taloha, dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''.
[[Sary:2014-10-11 Spondias dulcis Goldpflaume anagoria.JPG|ankavia|vignette|Voan' ny ''Spondias dulcis'']]
Hazo fihinam-boa avy any [[Pôlinezia]] izy io ary ambolena any amin' ny tany mafana. Atao hoe '''sakoa''' na '''zevy''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. 

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia caffra|Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>8xyqujt9hkpemz4azf75zgik4d76l9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136583</id>
      <parentid>1136582</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T05:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="642" sha1="18hb1fsclmkke9nf9hp9qsyw9v3fta5" xml:space="preserve">[[Sary:Spondias dulcis, June plum.jpg|vignette|350x350px|''Spondias dulcis'']]
Ny '''''Spondias dulcis''''' na '''''Spondias cythera''''' taloha, dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''.
[[Sary:2014-10-11 Spondias dulcis Goldpflaume anagoria.JPG|ankavia|vignette|Voan' ny ''Spondias dulcis'']]
Hazo fihinam-boa avy any [[Pôlinezia]] izy io ary ambolena any amin' ny tany mafana. Atao hoe '''sakoa''' na '''zevy''' na '''sakoamanga''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. 

== Jereo koa ==

* ''[[Poupartia caffra|Poupartia]]''
* ''[[Spondias]]''
* ''[[Sclerocarya]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>18hb1fsclmkke9nf9hp9qsyw9v3fta5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spondias tefyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299333</id>
    <revision>
      <id>1136597</id>
      <timestamp>2026-04-28T06:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana hazo ao amin' ny fianakaviana Anacardiaceae</comment>
      <origin>1136597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="4gd1wdcf1xq8ila66t49dmo6ijkp3sf" xml:space="preserve">Ny '''''Spondias tefyi''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Atao hoe '''sakoambaditsy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Vao haingana no hita tany amin' ny alan' [[Analavelona]] izy io (atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]]), izay mahatratra haavo 15 ka hatramin' ny 18 m. Loharanon-tsakafo lehibe ho an' ny karazana [[Lemuriformes|gidro]] maromaro ao amin' ny faritra ny voany.

Tsy fahita raha tsy eto Madagasikara ity dia karazana ity. Maniry amin' ny ala maina na somary mando izy io, izay manampy amin' ny firafitry ny tontolo iainana eo an-toerana, indrindra any amin' ny faritra andrefana. Natao ho fanomezam-boninahitra an' [[Andriamahefarivo Tefy]] io anarany ara-tsiansa io.

== Jereo koa ==

* ''[[Spondias]]''</text>
      <sha1>4gd1wdcf1xq8ila66t49dmo6ijkp3sf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136598</id>
      <parentid>1136597</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1136598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="o14ul31330h2u6sl2x2qjykwszvh0wj" xml:space="preserve">Ny '''''Spondias tefyi''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Atao hoe '''sakoambaditsy''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Vao haingana no hita tany amin' ny alan' [[Analavelona]] izy io (atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]]), izay mahatratra haavo 15 ka hatramin' ny 18 m. Loharanon-tsakafo lehibe ho an' ny karazana [[Lemuriformes|gidro]] maromaro ao amin' ny faritra ny voany. Tsy fahita raha tsy eto Madagasikara ity dia karazana ity. Maniry amin' ny ala maina na somary mando izy io, izay manampy amin' ny firafitry ny tontolo iainana eo an-toerana, indrindra any amin' ny faritra andrefana. Natao ho fanomezam-boninahitra an' ilay nahatsikaritra voalohany ny maha karazana vaovao azy io anarany ara-tsiansa io: [[Andriamahefarivo Tefy]].

== Faritra sy toerana ahitana azy ==
Ny ''Spondias tefyi'', na sakoambaditsy, dia tsy fahita raha tsy any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i Madagasikara, any amin' ny toerana valo ao amin' ny tangoron-tendrombohitra [[Analavelona]] ​sy ao amin' ny alan' i [[Zombitse]] ary ao [[Marofandiliha]]. Eo amin' ny 400 ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;100 m ny haabon' ny toerana ahitana azy. Ao amin' ny tangoron-tendrombohitra Analavelona izy dia maniry any amin' ny ala smary mando eo anelanelan' ny haabo 817 sy 1&amp;nbsp;050 m. Ao Zombitse izy dia hita any amin' ny ala maina manintsan-dravina amn' ny toerana manana haabo mihoatra ny 400 m.

== Jereo koa ==

* ''[[Spondias]]''</text>
      <sha1>o14ul31330h2u6sl2x2qjykwszvh0wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136599</id>
      <parentid>1136598</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T06:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1501" sha1="e7uc8l3rp97kxm8ge28snvr5560od00" xml:space="preserve">Ny '''''Spondias tefyi''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Atao hoe '''sakoambaditsy''' na '''sakoa''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Vao haingana no hita tany amin' ny alan' [[Analavelona]] izy io (atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]]), izay mahatratra haavo 15 ka hatramin' ny 18 m. Loharanon-tsakafo lehibe ho an' ny karazana [[Lemuriformes|gidro]] maromaro ao amin' ny faritra ny voany. Tsy fahita raha tsy eto Madagasikara ity dia karazana ity. Maniry amin' ny ala maina na somary mando izy io, izay manampy amin' ny firafitry ny tontolo iainana eo an-toerana, indrindra any amin' ny faritra andrefana. Natao ho fanomezam-boninahitra an' ilay nahatsikaritra voalohany ny maha karazana vaovao azy io anarany ara-tsiansa io: [[Andriamahefarivo Tefy]].

== Faritra sy toerana ahitana azy ==
Ny ''Spondias tefyi'', na sakoambaditsy, dia tsy fahita raha tsy any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i Madagasikara, any amin' ny toerana valo ao amin' ny tangoron-tendrombohitra [[Analavelona]] ​sy ao amin' ny alan' i [[Zombitse]] ary ao [[Marofandiliha]]. Eo amin' ny 400 ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;100 m ny haabon' ny toerana ahitana azy. Ao amin' ny tangoron-tendrombohitra Analavelona izy dia maniry any amin' ny ala smary mando eo anelanelan' ny haabo 817 sy 1&amp;nbsp;050 m. Ao Zombitse izy dia hita any amin' ny ala maina manintsan-dravina amn' ny toerana manana haabo mihoatra ny 400 m.

== Jereo koa ==

* ''[[Spondias]]''
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>e7uc8l3rp97kxm8ge28snvr5560od00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakoanala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299334</id>
    <revision>
      <id>1136600</id>
      <timestamp>2026-04-28T07:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1136600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="981" sha1="p6yzaseistxg1e9yd3u0y4ipukywvvf" xml:space="preserve">Ny '''sakoanala''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana samihafa, dia ireto izany:

* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Anacardiaceae]]'') -- sakoabanditse, sakoanala
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]'') -- laza, matambelo, sakoanala
* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') -- sakoala, sakoanala
* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') -- antendriala, antrendriala, haraka, kilioty, sakoanala, somotratsangy, tsimiranjana, vavanga, voankazomeloka, vonkazomeloka

Noraisina ho anarana ara-tsiansa anondroana antokon-javamairy koa izy io, izay manana ireto karazana roa ireto: 

* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt; -- sakoala, sakoanala
* [[Sakoanala villosa|''Sakoanala villos''a]] &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- manangona.

== Jereo koa ==

* [[Sakoa (zavamaniry)]]
* [[Sakoanala (antokon-javamaniry)]]</text>
      <sha1>p6yzaseistxg1e9yd3u0y4ipukywvvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136601</id>
      <parentid>1136600</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T07:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1046" sha1="p7blff6b2r4b9ymbbc1ggp743qdmua1" xml:space="preserve">Ny '''sakoanala''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana samihafa, dia ireto izany:

* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Anacardiaceae]]'') -- sakoabanditse, sakoanala
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]'') -- laza, matambelo, sakoanala
* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') -- sakoala, sakoanala
* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') -- antendriala, antrendriala, haraka, kilioty, sakoanala, somotratsangy, tsimiranjana, vavanga, voankazomeloka, vonkazomeloka

Noraisina ho anarana ara-tsiansa anondroana antokon-javamairy koa izy io, izay manana ireto karazana roa ireto: 

* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt; -- sakoala, sakoanala
* [[Sakoanala villosa|''Sakoanala villos''a]] &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- manangona.

== Jereo koa ==

* [[Sakoa (zavamaniry)]]
* [[Sakoanala (antokon-javamaniry)]]
* ''[[Commiphora]]''

* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Xanthocercis]]''</text>
      <sha1>p7blff6b2r4b9ymbbc1ggp743qdmua1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136616</id>
      <parentid>1136601</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="ox12j0bozc2mz5cfpyub0x0hz2hdibi" xml:space="preserve">Ny '''sakoanala''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana samihafa, dia ireto izany:

* ''[[Poupartia silvatica]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Anacardiaceae]]'') -- sakoabanditse, sakoanala
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]'') -- laza, matambelo, sakoanala
* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') -- sakoala, sakoanala
* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') -- antendriala, antrendriala, haraka, kilioty, sakoanala, somotratsangy, tsimiranjana, vavanga, voankazomeloka, vonkazomeloka

Noraisina ho anarana ara-tsiansa anondroana antokon-javamaniry koa izy io (''[[Sakoanala (antokon-javamaniry)|Sakoanala]]''), izay manana ireto karazana roa ireto: 

* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt; -- sakoala, sakoanala
* [[Sakoanala villosa|''Sakoanala villos''a]] &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- manangona.

== Jereo koa ==

* [[Sakoa (zavamaniry)]]
* [[Sakoanala (antokon-javamaniry)|''Sakoanala'' (antokon-javamaniry)]]
* ''[[Commiphora]]''

* ''[[Poupartia]]''
* ''[[Xanthocercis]]''</text>
      <sha1>ox12j0bozc2mz5cfpyub0x0hz2hdibi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakoanala (antokon-javamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299335</id>
    <revision>
      <id>1136602</id>
      <timestamp>2026-04-28T07:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Fabaceae</comment>
      <origin>1136602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="rrzohkq28m6t89j1i169v6f8y1oe538" xml:space="preserve">Ny '''''Sakoanala''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakavian' ny ''[[Faboideae]]'', teratany eto [[Madagasikara]], izay ahitana karazana roa ekena.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(11&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nov 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- sakoala, sakoanala
* ''[[Sakoanala villosa]]'' &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- manangona.

== Jereo koa ==

* [[Sakoanala]] (teny malagasy)
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>rrzohkq28m6t89j1i169v6f8y1oe538</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136603</id>
      <parentid>1136602</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T07:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="678" sha1="0lvu9wyhar2hqxs9lflipwil3r2u5b7" xml:space="preserve">[[Sary:Sakoanala madagascariensis.jpg|vignette|''[[Sakoanala madagascariensis]]'']]
Ny '''''Sakoanala''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakavian' ny ''[[Faboideae]]'', teratany eto [[Madagasikara]], izay ahitana karazana roa ekena.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(11&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Nov 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Sakoanala madagascariensis]]'' &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- sakoala, sakoanala
* ''[[Sakoanala villosa]]'' &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt; -- manangona.

== Jereo koa ==

* [[Sakoanala]] (teny malagasy)
* [[Sakoa (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>0lvu9wyhar2hqxs9lflipwil3r2u5b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Commiphora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299336</id>
    <revision>
      <id>1136607</id>
      <timestamp>2026-04-28T08:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Burseraceae</comment>
      <origin>1136607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10743" sha1="pug9cdmrp0oahuazgab6qgljwywtnzm" xml:space="preserve">Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''Commiphora guillauminii'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''Commiphora guillauminii'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''

Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* ''[[Heudelotia]]''
* [[Miora]]
* [[Operculicarya]]
* ''[[Balsamea]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>pug9cdmrp0oahuazgab6qgljwywtnzm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136608</id>
      <parentid>1136607</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10847" sha1="gbf088hj2oqp1b5eam8hlyfzywt9bsm" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora marlothii, habitus, Skrikfontein, a.jpg|vignette|470x470px|''Commiphora marlothii'']]
Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''Commiphora guillauminii'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''Commiphora guillauminii'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''

Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* ''[[Heudelotia]]''
* [[Miora]]
* [[Operculicarya]]
* ''[[Balsamea]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>gbf088hj2oqp1b5eam8hlyfzywt9bsm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136609</id>
      <parentid>1136608</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1136609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11057" sha1="nfylsluowqsjoh95w2iu1ukxfnbg95t" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora marlothii, habitus, Skrikfontein, a.jpg|vignette|470x470px|''Commiphora marlothii'']]
Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
[[Sary:Commiphora simplicifolia 01.jpg|vignette|Daro na sengatsy (''[[Commiphora simplicifolia]]'')]]
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''Commiphora guillauminii'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''Commiphora guillauminii'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''
[[Sary:Vazaha.jpg|vignette|Daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby (''[[Commiphora aprevalii]]'')]]
Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* ''[[Heudelotia]]''
* [[Miora]]
* [[Operculicarya]]
* ''[[Balsamea]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>nfylsluowqsjoh95w2iu1ukxfnbg95t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136610</id>
      <parentid>1136609</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11065" sha1="eq0nd6ivhieeue9rtaok1qj0qyif6fy" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora marlothii, habitus, Skrikfontein, a.jpg|vignette|470x470px|''Commiphora marlothii'']]
Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
[[Sary:Commiphora simplicifolia 01.jpg|vignette|Daro na sengatsy (''[[Commiphora simplicifolia]]'')]]
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''
[[Sary:Vazaha.jpg|vignette|Daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby (''[[Commiphora aprevalii]]'')]]
Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* ''[[Heudelotia]]''
* [[Miora]]
* [[Operculicarya]]
* ''[[Balsamea]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>eq0nd6ivhieeue9rtaok1qj0qyif6fy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136611</id>
      <parentid>1136610</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1136611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11069" sha1="3zxekwee2zm26cwq2fph2vg2kxhpxfj" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora marlothii, habitus, Skrikfontein, a.jpg|vignette|470x470px|''Commiphora marlothii'']]
Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
[[Sary:Commiphora simplicifolia 01.jpg|vignette|Daro na sengatsy (''[[Commiphora simplicifolia]]'')]]
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''
[[Sary:Vazaha.jpg|vignette|Daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby (''[[Commiphora aprevalii]]'')]]
Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* ''[[Heudelotia]]''
* [[Miora]]
* ''[[Operculicarya]]''
* ''[[Balsamea]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>3zxekwee2zm26cwq2fph2vg2kxhpxfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136615</id>
      <parentid>1136611</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11010" sha1="jqt9rz4h6phjdxgcfez9yof2i447r5l" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora marlothii, habitus, Skrikfontein, a.jpg|vignette|470x470px|''Commiphora marlothii'']]
Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
[[Sary:Commiphora simplicifolia 01.jpg|vignette|Sengatsy (''[[Commiphora simplicifolia]]'')]]
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''
[[Sary:Vazaha.jpg|vignette|''[[Commiphora aprevalii]]'']]
Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* ''[[Heudelotia]]''
* [[Miora]]
* ''[[Operculicarya]]''
* ''[[Balsamea]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>jqt9rz4h6phjdxgcfez9yof2i447r5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136617</id>
      <parentid>1136615</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T08:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1136617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10970" sha1="jwnghdllojej0f5kk0knu3z7kzc994t" xml:space="preserve">[[Sary:Commiphora marlothii, habitus, Skrikfontein, a.jpg|vignette|470x470px|''Commiphora marlothii'']]
Ny '''''Commiphora''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Burseraceae]]''. Ahitana karazana hazo na hazobotry miisa manodidina ny 180  izy io, matetika misy tsilo, teratany any amin' ny morontsiraky ny [[Ranomasina Mena]], any [[India]], eto [[Madagasikara]], ary any [[Senegaly]].

== Listry ny karazana ==
[[Sary:Commiphora simplicifolia 01.jpg|vignette|Sengatsy (''[[Commiphora simplicifolia]]'')]]
Inty ny lisitry ny karazana 181 ao amin' ny antokon-javamaniry ''Commiphora'' araka ny  ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''Commiphora acuminata'' Mattick
* ''[[Commiphora africana]]'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Heudelotia africana'')
* ''Commiphora alata'' Chiov.
* ''Commiphora alaticaulis'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora anacardiifolia'' Dinter &amp; Engl.
* ''[[Commiphora andranovoryensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora angolensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora angustifoliolata'' Mendes
* ''[[Commiphora ankaranensis]]'' (J.-F.Leroy) Cheek &amp; Rakot.
* ''Commiphora antunesii'' Engl.
* ''[[Commiphora aprevalii]]'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;, (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]])
* ''Commiphora arafy'' H.Perrier
* ''Commiphora arenaria'' Thulin
* ''Commiphora baluensis'' Engl.
* ''Commiphora benguelensis'' Swanepoel
* ''Commiphora berardellii'' Chiov.
* ''Commiphora berryi'' (Arn.) Engl.
* ''Commiphora boranensis'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora brevicalyx'' H.Perrier
* ''Commiphora buruxa'' Swanepoel
* ''Commiphora caerulea'' Burtt
* ''Commiphora campestris'' Engl.
* ''Commiphora capensis'' (Sond.) Engl.
* ''Commiphora capuronii'' Bard.-Vauc.
* ''Commiphora caudata'' &lt;small&gt;(Wight &amp; Arn.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora cervifolia'' Van der Walt
* ''Commiphora chaetocarpa'' J.B.Gillett
* ''Commiphora chevalieri'' Engl.
* ''Commiphora chiovendana'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora ciliata'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora coleopsis'' H.Perrier
* ''Commiphora confusa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora corrugata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora crenatoserrata'' Engl.
* ''Commiphora cuneifolia'' Baker
* ''Commiphora cyclophylla'' Chiov.
* ''Commiphora dalzielii'' Hutch.
* ''Commiphora dinteri'' Engl.
* ''Commiphora discolor'' Mendes
* ''Commiphora drake-brockmanii'' Sprague
* ''Commiphora dulcis'' Engl.
* ''Commiphora edulis'' (Klotzsch) Engl.
* ''[[Commiphora elliptica]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora eminii'' Engl.
* ''Commiphora engleri'' Guillaumin
* ''Commiphora enneaphylla'' Chiov.
* ''Commiphora erlangeriana'' Engl.
* ''Commiphora erosa'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora falcata'' Capuron
* ''Commiphora foliacea'' Sprague
* ''Commiphora franciscana'' Capuron
* ''Commiphora fraxinifolia'' Baker
* ''Commiphora fraxinoides'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora fulvotomentosa'' Engl.
* ''Commiphora gardoensis'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora gariepensis'' Swanepoel
* ''Commiphora giessii'' Van der Walt
* ''[[Commiphora gileadensis]]'' &lt;small&gt;(L.) C.Chr.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora opobalsamum''), producing balsam of Mecca.
* ''Commiphora glandulosa'' &lt;small&gt;Schinz&lt;/small&gt;
* ''Commiphora glaucescens'' Engl.
* ''Commiphora gorinii'' Chiov.
* ''Commiphora gracilifrondosa'' Dinter ex Van der Walt
* ''Commiphora grandifolia'' Engl.
* ''Commiphora grosswelleri'' Engl.
* ''Commiphora guerichiania'' Engl.
* ''Commiphora guidottii'' &lt;small&gt;Chiov. ex Guid.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora sessiliflora'')
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' H.Perrier
* ''Commiphora gurreh'' Engl.
* ''Commiphora hartmannii'' Engl.
* ''Commiphora harveyi'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora hereroensis'' Schinz
* ''Commiphora hildebrandtii'' Engl.
* ''Commiphora hodai'' Sprague
* ''Commiphora hornbyi'' Burtt
* ''Commiphora horrida'' Chiov.
* ''Commiphora humbertii'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora kaokoensis'' Swanepoel
* ''Commiphora karibensis'' Wild
* ''Commiphora kataf'' &lt;small&gt;(Forssk.) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora holtziana'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;, ''Commiphora erythraea'' &lt;small&gt;(Ehrenb.) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kerstingii'' Engl.
* ''Commiphora kraeuseliana'' Heine
* ''Commiphora kua'' &lt;small&gt;(R.Br. ex Royle) Vollesen&lt;/small&gt; (= ''Commiphora habessinica'' &lt;small&gt;(O.Berg) Engl.&lt;/small&gt;)
* ''Commiphora kucharii'' Thulin
* ''Commiphora kuneneana'' Swanepoel
* ''Commiphora lacerata'' Thulin
* ''Commiphora lamii'' H.Perrier
* ''Commiphora lasiodisca'' H.Perrier
* ''Commiphora laxecymigera'' H.Perrier
* ''Commiphora leandriana'' H.Perrier
* ''Commiphora leptophloeos'' &lt;small&gt;(Mart.) J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Commiphora lobatospathulata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora longibracteata'' Engl.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora mafaidoha]]'' H.Perrier
* ''[[Commiphora mahafaliensis]]'' Capuron
* ''Commiphora marchandii'' Engl.
* ''Commiphora marlothii'' Engl.
* ''Commiphora merkeri'' Engl.
* ''Commiphora merkii'' Engl.
* ''Commiphora mildbraedii'' Engl.
* ''Commiphora mollis'' (Oliv.) Engl.
* ''Commiphora mombassensis'' Engl.
* ''Commiphora monoica'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Commiphora monstruosa]]'' (H.Perrier) Capuron
* ''[[Commiphora morondavensis]]'' Phillipson, Raharim., A.Weeks &amp; Gostel
* ''Commiphora mossambicensis'' &lt;small&gt;(Oliv.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora mossamedensis'' Mendes
* ''Commiphora mulelame'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora multifoliolata'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora multijuga'' (Hiern) K.Schum.
* ''Commiphora murraywatsonii'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora myrrha'' &lt;small&gt;(Nees) Engl.&lt;/small&gt; (= ''Commiphora molmol'')
* ''Commiphora namaensis'' Schinz
* ''Commiphora namibensis'' Swanepoel
* ''Commiphora neglecta'' I.Verd.
* ''Commiphora oblanceolata'' Schinz
* ''Commiphora oblongifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora obovata'' Chiov.
* ''Commiphora oddurensis'' Chiov.
* ''Commiphora omundomba'' Swanepoel &amp; A.Weeks
* ''Commiphora orbicularis'' Engl.
* ''Commiphora ornifolia'' (Balf.f.) J.B.Gillett
* ''Commiphora otjihipana'' Swanepoel
* ''Commiphora ovalifolia'' J.B.Gillett
* ''Commiphora paolii'' Chiov.
* ''Commiphora parvifolia'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora pedunculata'' (Kotschy &amp; Peyr.) Engl.
* ''Commiphora pervilleana'' Engl.
* ''Commiphora planifrons'' (Balf.f.) Engl.
* ''Commiphora playfairii'' (Hook.f. ex Oliv.) Engl.
* ''Commiphora pruinosa'' Engl.
* ''Commiphora pseudopaolii'' J.B.Gillett
* ''Commiphora pteleifolia'' Engl.
* ''Commiphora pterocarpa'' H.Perrier
* ''Commiphora pyracanthoides'' Engl.
* ''Commiphora quadricincta'' Schweinf.
* ''Commiphora quercifoliola'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora rangeana'' Engl.
* ''[[Commiphora razakamalalae]]'' Gostel, Phillipson &amp; A.Weeks
* ''Commiphora rostrata'' Engl.
* ''Commiphora ruquietiana'' Dinter &amp; Engl.
* ''Commiphora ruspolii'' Chiov.
* ''Commiphora samharensis'' Schweinf.
* ''Commiphora sarandensis'' Burtt
* ''Commiphora saxicola'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schimperi'' &lt;small&gt;(O.Bergman) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora schlechteri'' Engl.
* ''Commiphora schultzei'' Engl.
* ''Commiphora sennii'' Chiov.
* ''Commiphora serrata'' Engl.
* ''Commiphora serrulata'' Engl.
* ''Commiphora setulifera'' Chiov. ex Guid.
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Commiphora shankarsinhiana'' K.D.Thacker &amp; K.S.Rajput
* ''Commiphora sinuata'' H.Perrier
* ''Commiphora socotrana'' &lt;small&gt;(Balf.f.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spathulata'' Mattick
* ''Commiphora spathulifoliolata'' Engl.
* ''Commiphora sphaerocarpa'' &lt;small&gt;Chiov&lt;/small&gt;
* ''Commiphora spinulosa'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora staphyleifolia'' Chiov.
* ''Commiphora stellatopubescens'' J.B.Gillett ex Thulin
* ''Commiphora stellulata'' H.Perrier
* ''Commiphora steynii'' Swanepoel
* ''Commiphora stocksiana'' &lt;small&gt;(Engl.) Engl.&lt;/small&gt;
* ''Commiphora sulcata'' Chiov.
* ''Commiphora swynnertonii'' Burtt
* ''Commiphora tenuipetiolata'' Engl.
* ''Commiphora tetramera'' Engl.
* ''Commiphora truncata'' Engl.
* ''Commiphora tsimanampetsae'' Capuron
* ''Commiphora ugogensis'' Engl.
* ''Commiphora ulugurensis'' Engl.
* ''Commiphora unilobata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Commiphora viminea'' Burtt Davy
* ''Commiphora virgata'' Engl.
* ''Commiphora wightii'' &lt;small&gt;(Arn.) Bhandari&lt;/small&gt; (= ''Commiphora mukul'')
* ''Commiphora wildii'' Merxm.
* ''Commiphora woodii'' Engl.
* ''Commiphora zanzibarica'' (Baill.) Engl.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Manodidina ny 30 ny karazana ''Commiphora'' efa voafariparitra eto [[Madagasikara]] (mety hahatratra 47 izay araka ny ''Catalogue de la flore vasculaire de Madagascar''). Ireto tanisaina eto ambany ireto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]. Ny ankamaroan' izy ireo dia atsoina amin' ny anarana malagasy hoe &quot;daro&quot;, &quot;matambelo&quot;, &quot;romby&quot; na &quot;sengatsy&quot;.

* ''Commiphora andranovoryensis''
* ''Commiphora ankaranensis''
* ''Commiphora aprevalii'' (← ''Balsamea aprevalii'' (Baillon, 1894) ?) -- daro, darosehatra, darosiky, mahatambelona, zaby
* ''Commiphora aprevalii'' -- daro, zaby
* ''Commiphora arafy'' -- arafy, arofifotsy, arofimena, daro, matambelo
* ''Commiphora arundinacea''
* ''Commiphora beaniana''
* ''Commiphora boiviniana''
* ''Commiphora brevicalyx'' -- daro, darosiky
* ''Commiphora capuronii''
* ''Commiphora coleopsis'' -- matambelona
* ''Commiphora falcata''
* ''Commiphora fraxinifolia''
* ''Commiphora grandifolia'' -- daro, matambelo, matambelona
* ''[[Commiphora guillauminii]]'' -- laza, matambelo, sakoanala
* ''Commiphora humbertii'' -- daro
* ''Commiphora lamii''
* ''Commiphora lasiodisca'' -- kitsendro, matambelo
* ''Commiphora laxecymigera''
* ''Commiphora leandriana''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora mafaidoha'' -- mafaidoha
* ''Commiphora marchandii'' -- daro, -- tsivoanzao
* ''Commiphora monstruosa''
* ''Commiphora morondavensis''
* ''Commiphora orbicularis'' -- daro, sekatse, sengatsy
* ''Commiphora pervilleana'' -- mahatambelona, matambelo, matambelona
* ''Commiphora pterocarpa'' -- daro
* ''Commiphora razakamalalae''
* ''Commiphora simplicifolia'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''Commiphora sinuata'' -- daro
* ''Commiphora tetramera'' -- matambelo
* ''Commiphora tsimananpetsae''

'''Anarana amin' ny teny malagasy'''
[[Sary:Vazaha.jpg|vignette|''[[Commiphora aprevalii]]'']]
Maro amin' ireo karazana ireo ny antsoina amin' ny teny malagasy hoe &quot;daro&quot; nefa mety fantatra amin' ny anarana hafa koa, ohatra amin' izany ireto:

* ''Commiphora aprevalii''
* ''Commiphora arafy''
* ''Commiphora brevicalyx''
* ''Commiphora grandifolia''
* ''Commiphora humbertii''
* ''Commiphora marchandii''
* ''Commiphora orbicularis''
* ''Commiphora pterocarpa''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Commiphora sinuata''

== Jereo koa ==

* [[Miora]]
* ''[[Operculicarya]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>jwnghdllojej0f5kk0knu3z7kzc994t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xanthocercis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299337</id>
    <revision>
      <id>1136619</id>
      <timestamp>2026-04-28T09:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Fabaceae</comment>
      <origin>1136619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="714" sha1="hnd59n2o33cip4mujy97vlitg26mxyv" xml:space="preserve">Ny '''''Xanthocercis''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Faboideae]]'', teratany atỳ [[Afrika]], ahitana karazana telo ekena. Manangona asidra hidrôksipipekôlika sy iminôsakarida ao amin' ny raviny ny karazana ao amin' ity antoko ity.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Xanthocercis'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(25&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Xanthocercis rabiensis]]'' &lt;small&gt;Maesen&lt;/small&gt;
* ''[[Xanthocercis zambesiaca]]'' &lt;small&gt;(Baker) Dumaz-le-Grand&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>hnd59n2o33cip4mujy97vlitg26mxyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136620</id>
      <parentid>1136619</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T09:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1136620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="ml73cgkj3wbg8o07efp8ywnu0p1gxiq" xml:space="preserve">[[Sary:Mashatu Tree.JPG|vignette|360x360px|''Xanthocercis zambesiaca'']]
Ny '''''Xanthocercis''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Faboideae]]'', teratany atỳ [[Afrika]], ahitana karazana telo ekena. Manangona asidra hidrôksipipekôlika sy iminôsakarida ao amin' ny raviny ny karazana ao amin' ity antoko ity.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Xanthocercis'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(25&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''[[Xanthocercis rabiensis]]'' &lt;small&gt;Maesen&lt;/small&gt;
* ''[[Xanthocercis zambesiaca]]'' &lt;small&gt;(Baker) Dumaz-le-Grand&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>ml73cgkj3wbg8o07efp8ywnu0p1gxiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136621</id>
      <parentid>1136620</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T09:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1136621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="p46nxeg36fgp5y1q361p9wv1o52o24h" xml:space="preserve">[[Sary:Mashatu Tree.JPG|vignette|360x360px|''Xanthocercis zambesiaca'']]
Ny '''''Xanthocercis''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Faboideae]]'', teratany atỳ [[Afrika]], ahitana karazana telo ekena. Manangona asidra hidrôksipipekôlika sy iminôsakarida ao amin' ny raviny ny karazana ao amin' ity antoko ity.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Xanthocercis'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(25&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- antendriala, antrendriala, haraka, kilioty, sakoanala, somotratsangy, tsimiranjana, vavanga, voankazomeloka, vonkazomeloka
* ''[[Xanthocercis rabiensis]]'' &lt;small&gt;Maesen&lt;/small&gt;
* ''[[Xanthocercis zambesiaca]]'' &lt;small&gt;(Baker) Dumaz-le-Grand&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>p46nxeg36fgp5y1q361p9wv1o52o24h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136622</id>
      <parentid>1136621</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T09:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1191" sha1="np6aqotyzb47zjp5892m68lgv2phs7a" xml:space="preserve">[[Sary:Mashatu Tree.JPG|vignette|360x360px|''Xanthocercis zambesiaca'']]
Ny '''''Xanthocercis''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Faboideae]]'', teratany atỳ [[Afrika]], ahitana karazana telo ekena. Manangona asidra hidrôksipipekôlika sy iminôsakarida ao amin' ny raviny ny karazana ao amin' ity antoko ity.

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Nyala tree (Xanthocercis zambesiaca) leaves (11711501986).jpg|ankavia|vignette|''Xanthocercis zambesiaca'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Xanthocercis'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(25&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sept 2018)&lt;/small&gt;:

* ''[[Xanthocercis madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]) -- antendriala, antrendriala, haraka, kilioty, sakoanala, somotratsangy, tsimiranjana, vavanga, voankazomeloka, vonkazomeloka
* ''Xanthocercis rabiensis'' &lt;small&gt;Maesen&lt;/small&gt; (tsy hita raha tsy ao [[Gabôna]])
* ''Xanthocercis zambesiaca'' &lt;small&gt;(Baker) Dumaz-le-Grand&lt;/small&gt; (hita ao [[Malaoỳ|Malaoy]], [[Môzambika]], [[Afrika Atsimo]], [[Zambia]] ary [[Zimbaboe]])

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>np6aqotyzb47zjp5892m68lgv2phs7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anacampserotaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299338</id>
    <revision>
      <id>1136624</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana Caryophyllales</comment>
      <origin>1136624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="3ogon87uuzij5abfm8di7i2nsj5q5hf" xml:space="preserve">[[Sary:Anacampseros lanceolata kz01.jpg|vignette|373x373px|''Anacampseros lanceolata'']]
Ny '''''Anacampserotaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Zavamaniry kely miendrika izy ireo ary misy voany be pitsiny sy fakany lasa vodiny, teratany any [[Aostralia]] afovoany sy atsimo, ao [[Sômalia]] ary ao [[Afrika Atsimo]]. Ity fianakaviana ity dia tsy misy ao amin' ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan']] [[Fanasokajian' i Cronquist|i Cronquist]] (1981) izay mametraka ireo zavamaniry ireo ho ao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]''.

== Lisitry ny antoko ==
[[Sary:Birmingham Branch BCSS Open Greenhouse Day - Anacampseros (5947783488).jpg|ankavia|vignette|250x250px|''Avonia'']]
Inty ny lisitry ny antoko ao amin' ny ''Anacampserotaceae'' :

* ''[[Anacampseros]]''
* ''[[Avonia (zavamaniry)|Avonia]]'' (indraindray ampidirina ao amin' ny ''[[Anacampseros]]'')
* ''[[Grahamia]]''
* ''[[Talinopsis (zavamaniry)|Talinopsis]]''

== Jereo koa ==

* ''[[Portulacaceae]]''</text>
      <sha1>3ogon87uuzij5abfm8di7i2nsj5q5hf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136627</id>
      <parentid>1136624</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1136627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="schb765on0lmyi835efapajbjg0nv8n" xml:space="preserve">[[Sary:Anacampseros lanceolata kz01.jpg|vignette|373x373px|''Anacampseros lanceolata'']]
Ny '''''Anacampserotaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Zavamaniry kely miendrika izy ireo ary misy voany be pitsiny sy fakany lasa vodiny, teratany any [[Aostralia]] afovoany sy atsimo, ao [[Sômalia]] ary ao [[Afrika Atsimo]]. Ity fianakaviana ity dia tsy misy ao amin' ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan']] [[Fanasokajian' i Cronquist|i Cronquist]] (1981) izay mametraka ireo zavamaniry ireo ho ao amin' ny fianakaviana ''[[Portulacaceae]]''.

== Lisitry ny antoko ==
[[Sary:Birmingham Branch BCSS Open Greenhouse Day - Anacampseros (5947783488).jpg|ankavia|vignette|250x250px|''Avonia'']]
Inty ny lisitry ny antoko ao amin' ny ''Anacampserotaceae'' :

* ''[[Anacampseros]]''
* ''[[Avonia (zavamaniry)|Avonia]]'' (indraindray ampidirina ao amin' ny ''[[Anacampseros]]'')
* ''[[Grahamia]]''
* ''[[Talinopsis (zavamaniry)|Talinopsis]]''

== Jereo koa ==

* ''[[Portulacaceae]]''

* ''[[Montiaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>schb765on0lmyi835efapajbjg0nv8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montiaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299339</id>
    <revision>
      <id>1136628</id>
      <timestamp>2026-04-28T11:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana Caryophyllales</comment>
      <origin>1136628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="1g0u24m6g771x4g7gh6z93vibkprg3y" xml:space="preserve">[[Sary:Lewisia rediviva 3.jpg|vignette|355x355px|''Lewisia rediviva'']]
Ny '''''Montiaceae''''' dia fianakaviana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Izy ireo dia [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] sy [[hazobotry]], tsy misy volo, teratany any [[Amerika]] sy [[Ôseania]]. Ampiasaina ho haingo ny karazana sasany ary ny hafa ho sakafo.

== Lisitry ny antoko ==
Inty ny lisitry ny antoko ao amin' ny araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' &lt;small&gt;(3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Calandrinia'' Kunth
* ''Claytonia'' L.
* ''Lenzia'' Phil.
* ''Lewisia'' Pursh
* ''Lewisiopsis'' Govaerts
* ''Lyallia'' Hook. f.
* ''Montia'' L.
* ''Phemeranthus'' Raf.
* ''Schreiteria'' Carolin

== Jereo koa ==

* ''[[Portulacaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Anacampserotaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>1g0u24m6g771x4g7gh6z93vibkprg3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136629</id>
      <parentid>1136628</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1136629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="nnri99ydjf34ym6t0wm11i1b9am60zh" xml:space="preserve">[[Sary:Lewisia rediviva 3.jpg|vignette|355x355px|''Lewisia rediviva'']]
Ny '''''Montiaceae''''' dia fianakaviana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Izy ireo dia [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] sy [[hazobotry]], tsy misy volo, teratany any [[Amerika]] sy [[Ôseania]]. Ampiasaina ho haingo ny karazana sasany ary ny hafa ho sakafo.

== Lisitry ny antoko ==
Inty ny lisitry ny antoko ao amin' ny araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' &lt;small&gt;(3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Mey 2010)&lt;/small&gt;:

* ''Calandrinia'' Kunth (indraindray ampidirina ao ny ''Baitaria'' sy ny ''Rumicastrum'')
* ''Claytonia'' L.
* ''Lenzia'' Phil.
* ''Lewisia'' Pursh
* ''Lewisiopsis'' Govaerts
* ''Lyallia'' Hook. f.
* ''Montia'' L.
* ''Phemeranthus'' Raf.
* ''Schreiteria'' Carolin

== Jereo koa ==

* ''[[Portulacaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Anacampserotaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>nnri99ydjf34ym6t0wm11i1b9am60zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1136631</id>
      <parentid>1136629</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Lisitry ny antoko */</comment>
      <origin>1136631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1137" sha1="sf249xtgk5qw9qx03lxnfqny9w8971h" xml:space="preserve">[[Sary:Lewisia rediviva 3.jpg|vignette|355x355px|''Lewisia rediviva'']]
Ny '''''Montiaceae''''' dia fianakaviana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Izy ireo dia [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] sy [[hazobotry]], tsy misy volo, teratany any [[Amerika]] sy [[Ôseania]]. Ampiasaina ho haingo ny karazana sasany ary ny hafa ho sakafo.

== Lisitry ny antoko ==
Inty ny lisitry ny antoko ao amin' ny ''Montiaceae'':

* ''Calandrinia'' Kunth (indraindray ampidirina ao ny ''Baitaria'' sy ny ''Rumicastrum'')
* ''Calyptridium'' Nutt. (matetika ampidirina ao ny ''Spraguea'')
* ''Cistanthe'' Spach
* ''Claytonia'' L.
* ''Erocallis'' Rydb.
* ''Hectorella'' Hook.f.
* ''Lenzia'' Phil.
* ''Lewisia'' Pursh
* ''Lewisiopsis'' Govaerts
* ''Lyallia'' Hook. f.
* ''Montia'' L.
* ''Montiopsis'' Kuntze
* ''Parakeelya'' Hershk.
* ''Phemeranthus'' Raf.
* ''Philippiamra'' Kuntze (= ''Silvaea'' &lt;small&gt;Phil.&lt;/small&gt;)
* ''Schreiteria'' Carolin
* ''Thingia'' Hershk.

== Jereo koa ==

* ''[[Portulacaceae]]''
* ''[[Didiereaceae]]''
* ''[[Anacampserotaceae]]''
* ''[[Talinaceae]]''</text>
      <sha1>sf249xtgk5qw9qx03lxnfqny9w8971h</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>