Wikipedia
mgwiki
https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana
MediaWiki 1.46.0-wmf.26
first-letter
Rakitra
Manokana
Dinika
Mpikambana
Dinika amin'ny mpikambana
Wikipedia
Dinika amin'ny Wikipedia
Sary
Dinika amin'ny sary
MediaWiki
Dinika amin'ny MediaWiki
Endrika
Dinika amin'ny endrika
Fanoroana
Dinika amin'ny fanoroana
Sokajy
Dinika amin'ny sokajy
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Vitsika
0
603
1137124
1117961
2026-05-03T07:58:59Z
HarryWurst
36292
1137124
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Mrowka rudnica formica rufa small.jpg|thumb|right|Vitsika|255px]]
Ny '''vitsika''' dia [[bibikely]] miara-monina, maro karazana ka mamorona ny fianakaviana '''''Formicidae''''' ary, miaraka amin' ny [[fanenitra]] sy ny [[tantely]], dia anisan' ny filaharana ''[[Hymenoptera]]''. Nipoitra avy amin' ny razamben' ny fanenitra ''[[Vespoidea]]'' tamin' ny vanim-potoana [[Kretasea]] ny vitsika. Mihoatra 13 800 amin' ny karazany 22 000 notombanana no voasokajy. Mora fantarina izy ireo amin' ny fananany tandroka misy kihony sy ny rafitra miavaka izay mamorona ny [[Andilana|andilany]] manify kely.[[File:Red weaver ants transporting a dead gecko, in Laos.jpg|thumb|198x198px|'''Vitsika mitondra katsatsaka''']]
== Taksinômia ==
=== Zana-pianakaviana ===
* Formicomorphes:
** ''Aneuretinae''
** ''Dolichoderinae''
** ''Formicinae''
* Myrmeciomorphes:
** ''Myrmeciinae''
** ''Pseudomyrmecinae''
* Dorylomorphes:
** ''Cerapachyinae''
** ''Ecitoninae''
** ''Leptanilloidinae''
** ''Aenictinae''
** ''Dorylinae''
** ''Aenictogitoninae''
* Leptanillomorphes:
** ''Apomyrminae''
** ''Leptanillinae''
* Poneromorphes:
** ''Amblyoponinae''
** ''Ponerinae''
** ''Ectatomminae''
** ''Heteroponerinae''
** ''Paraponerinae''
** ''Proceratiinae''
* Myrmicomorphes:
** ''Agroecomyrmecinae''
** ''Myrmicinae''
* Zana-pianakaviana lany tamingana:
** ''Armaniinae'' †
** ''Sphecomyrminae'' †
** ''Brownimeciinae'' †
** ''Formiciinae'' †
* ''Incertae sedis'':
** ''Paleosminthurinae''
== Ao amin' ny kolontsaina ==
[[File:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|thumb|185x185px|Vitsika]]
=== Ohabolana malagasy ===
* Izay be no basy, ny vitsy lanin' ny vitsika.
* Toy ny [[voara]]: jere-mandina, amboloina manitra, nony verahina feno vitsika.
* Mihinan-dreny ohatry ny vitsika.
* Ny vitsika no keliray, ny fanompoana no mafy: mivoaka, mitondra tany; miditra, mitondra hanina; kanefa nony tonga, ny tsy naka no homana.
* Vitsika momba kitay, ka harivariva any an-tanin' olona.
* Vitsika nahazo [[valala]]: zakan' ny aina fa tsy omby ny vava.
* [[Gisa|Vorombe]] matim-bitsika: lehibe matin' ny kely, ka ny rano no hafanaina.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
* [[Vitsika mpandrafitra]]
* [[Vitsika mpanenona]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
[[Sokajy:Voana]]
tq24bp88s77j5btgaqjnyhvhf8v718x
Maingoka
0
1621
1137120
1125546
2026-05-03T07:57:09Z
HarryWurst
36292
1137120
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Scorpion Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|vignette|277x277px|Maingoka]]
Ny '''maingoka''' dia bibikely, ''[[Arachnida]]'' raha ny tena marina, mpiremby, mamorona ny filaharana '''''Scorpiones'''''. Manana tongotra valo izy ireo ary mora fantarina amin' ny fananany tanana roa afaka manetoka sy manery, sy rambony misy vaniny mitohitohy, mifaingoka mankany ambony any an-damosiny, ary mifarana amin' ny fanindronana misy poizina. Nanomboka tany amin' ny 435 tapitrisa taona lasa ny tantaran' ny fivoarana miandalan' ny maingoka. Miaina any an-[[tany efitra]] indrindra izy ireo nefa efa nampifanaraka ny fiainany amin' ny tontolo iainana isan-karazany, ary hita any amin' ny [[kôntinenta]] rehetra afa-tsy any [[Antarktika]]. Maherin' ny 2 500 ny isan' ny karazany voafaritra, ary fianakaviana 22 no fantatra fa mbola velona hatramin' izao. An-dalam-panavaozana ny fanasokajiana azy ireo mba hampidirana ny vokatry ny fandalinana ny fototarazo amin' izao taonjato faha-21 izao.
Mihaza [[bibikely]] sy [[biby tsy manana hazondamosina]] hafa ny ankamaroan' ny maingoka, nefa mihaza [[biby manana hazondamosina]] ny karazana sasany. Mampiasa ny tanana fitsongoany izy ireo mba hanakanana sy hamonoana ny remby, na hiarovany tena amin' ny biby mpihaza azy. Ampiasainy amin' ny fanafihana sy fiarovan-tena ny fanindronany misy poizina. Mandritra ny fotoana fampisehoany ny fiarahany dia mifampihazona amin' ny tanany sy mandihy ny lahy sy ny vavy sady miezaka mamindra ny vavy eo amin' ny fonosan-tsirinainy ny lahy. [[Mitera-batana]] ny karazany rehetra fantatra ary ny vavy dia mikarakara ny zanany mandritra ny fihamafisan' ny hodiny (ny [[Karana (taolana)|karana]] ivelany) sy mibaby azy ireo. Misy akora simika mazava amin' ny haizina ny hoditry ny maingoka sady mamirapiratra raha tarafina amin' ny hazavana ankoatram-bolomparasy.
Tsy mampidi-doza ho an' ny olombelona ny ankamaroan' ny karazana maingoka, ary ny olon-dehibe salama dia matetika tsy mila fitsaboana aorian' ny fanindronany. Karazana miisa 25 eo ho eo (latsaky ny iray isan-jato) no manana poizina mahafaty, izany dia mitranga matetika any amin' ny faritra misy azy ireo, indrindra fa amin' ny toerana sarotra ahitana toeram-pitsaboana.
== Toerana iainany ==
[[Sary:Scorpiones distribution.png|vignette|Faritra ahitana maingoka|383x383px]]
Miaina an-tanety daholo ny karazana misy ankehitriny ary ny toerana misy azy dia voafetra amin' ny velarana tsy mihoatra ny fehintany faha-50 any avaratra sy any atsimo amin' ny [[bolantany]].
Biby matanjaka mahatanty tsara ny hatsiaka, ny hafanana, ny hanoanana, na amin' ny tandrahaka mandefa iôna (mety mahatanty in-150 amin' ny fatra mahafaty olona ny maingoka: 900 [[Gy]] ho azy fa 6 [[Gy]] ho an' ny olombelona).
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
[[Sokajy:Bibikely]]
f6pcku1q5qszbfoy1rqhw70m462qcy0
Kongona
0
6082
1137117
1125545
2026-05-03T07:56:12Z
HarryWurst
36292
1137117
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
|anarana =Kongona <br> ''Ixodida''
|sary =Tick male (aka).jpg
|fanoritana =kongona lahy lehibe
|fanjakàna ara-piainana =Animalia
|ratsana =Arthropoda
|sokajy =Arachnida
|zana-tsokajy =Acari
|kilasy =Anactinotrichida
}}
Ny '''kongona''' dia bibikely, karazana ''[[Arachnida]]'' [[katsentsitra]] valo tongotra, ao amin' ny filaharana ''[[Ixodida]]'', mivelona amin' ny ran' ny [[zavamananaina]] hafa. Anisan' ny ao amin' ny renilaharana ''[[Parasitiformes]]'' izy ireo. Manodidina ny 3 ka hatramin' ny 5 mm eo ho eo ny halavan' ny kongona efa lehibe, arakaraka ny faharetan' ny fotoana niainany, ny maha lahy sy ny maha vavy azy, ny karazany ary ny fahavokisany. Katsentsitra ivelany ny kongona, miaina amin' ny fihinanana ny ran' ny [[biby mampinono]], ny [[vorona]], ary indraindray ny [[biby mandady sy mikisaka]] sy [[sahona]] ary ny biby mitovitovy amin' ny sahona. Tsy fantatra mazava ny fotoana niandohan' ny fisian' ny kongona, na dia tamin' ny vanim-potoana [[Kretasea]], manodidina ny 100 tapitrisa taona, aza ny fôsilin-kongona tranainy indrindra fantatra. Miparitaka eran-tany ny kongona, indrindra amin' ny faritra manana [[toetany]] mafana sy mando.
[[Sary:Ixodus ricinus 5x.jpg|ankavia|vignette|167x167px|''Ixodes ricinus'', anisan' ny kongona mafy (''Ixodidae'')]]
[[Sary:Otobius megnini.jpg|vignette|168x168px|''Otobius megnini'', anisan' ny kongona malemy (''Argasidae'')]]
Mitsinjara amina fianakaviana roa lehibe ny kongona, dia ny ''[[Ixodidae]]'' na kongona mafy, sy ny ''[[Argasidae]]'', na kongona malemy.
[[Sary:Nuttalliella namaqua cropped.png|vignette|138x138px|''Nuttalliellidae'']]
Ny ''Nuttalliella'', izay vondron-karazana kongona any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|faritra atsimo amin' i Afrika]], no hany ao amin' ny fianakaviana ''Nuttalliellidae'', ireo no taranaka tranainy indrindra mbola velona amin' ny kongona. Manana vatana kiboribory miendrika [[atody]] na [[poara]] izay iangonan' ny ra ny kongona efa lehibe rehefa misakafo. Mitambatra tanteraka ny lohany sy ny tratrany ary ny kibony. Ankoatra ny fisian' ny toa ampinga mafy eo amin' ny lamosiny dia eo anoloana ny vavan' ny kongona mafy, fa ny an' ny kongona malemy kosa dia eo ambanin' ny vatany. Mahita ny biby hafa mety azony tsentsefina ("mpampiantrano") ny kongona amin' ny alalan' ny fahenoany [[fofona]], ny hafanan' ny vatan' ny biby hotsentsefiny, ny [[hamandoana]] sy/na fihovitrovitra eo amin' ny manodidina.
Mizara ho dingana efatra ny tsingerim-piainan' ny kongona, dia ny [[atody]], ny [[olitra]], ny [[monany]] ary ny fahalehibeazany. Mamita ny tsingerim-piainany ao amin' ny biby mpampiantrano iray na roa na telo ny kongona ao amin' ny fianakaviana ''Ixodidae''. Mandalo dingana hatramin' ny fito mandritra ny maha monany azy kosa ny kongona ao amin' ny fianakaviana ''Argasidae'', ka ny tsirairay amin' ireo dingana ireo dia mitaky fitsentsefana [[ra]], ka noho izany dia mandalo tsingerim-piainana ao amina mpampiantrano maro ny kongona ao amin' io fianakaviana io. Noho izy ireo mihinana ra dia mitondra aretina maro mpahazo ny [[Olombelona|olona]] sy ny [[biby]] hafa ny kongona.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
[[sokajy:Bibikely]]
[[sokajy:aritirôpôdy]]
0gc1zmetc82mtxnnm27x6gvfbwum3k7
Valinhos
0
69372
1137096
994671
2026-05-02T23:55:51Z
HarryWurst
36292
1137096
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-22.970560|-46.995830}}
{{infobox tanàna
|anarana=Valinhos
|velarantany= 148,528
|isam-ponina= 99.040
|firenena={{BRA}}
|fanjakana =
|sary=Praça Brasil 500 Anos.jpg
|saina =Bandeira-Valinhos.svg
}}
I '''Valinhos''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[sary:Bandeira do estado de São Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Campinas|Campinas]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 148,528 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 99.040.
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao São Paulo]]
o6nheyina2ehr9ta734lzx1wxrhqkr8
1137097
1137096
2026-05-03T00:04:27Z
HarryWurst
36292
1137097
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-22.970560|-46.995830}}
{{infobox tanàna
|anarana=Valinhos
|velarantany= 148,528
|haavo =660
|isam-ponina= 126.373
|firenena={{BRA}}
|fanjakana ={{São Paulo}}
|sary=Praça Brasil 500 Anos.jpg
|saina =Bandeira-Valinhos.svg
}}
[[File:SaoPaulo Municip Valinhos.svg|thumb|left|Valinhos]]
I '''Valinhos''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[sary:Bandeira do estado de São Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Campinas|Campinas]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 148,528 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 126.373.
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao São Paulo]]
9bn4q9xx1o5o8zsmu2tka8ueor20tgw
Vinhedo
0
69384
1137094
994016
2026-05-02T23:49:26Z
HarryWurst
36292
1137094
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-23.029720|-46.975280}}
{{infobox tanàna
|anarana=Vinhedo
|fanjakana = {{São Paulo}}
|velarantany= 80.95
|isam-ponina= 76.540
|haavo =
|firenena={{BRA}}
|sary =Igreja Sant'Ana VinhedoSP.jpg
|saina =Brasão de Vinhedo - SP.svg
}}
[[File:SaoPaulo Municip Vinhedo.svg|thumb|left| Vinhedo]]
I '''Vinhedo''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[sary:Bandeira do estado de São Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Campinas|Campinas]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 80,95 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 76.540 (2022)
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao São Paulo]]
lb6kuj3g49vf8d3n1fquazzdj3sbu0f
1137095
1137094
2026-05-02T23:53:54Z
HarryWurst
36292
1137095
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-23.029720|-46.975280}}
{{infobox tanàna
|anarana=Vinhedo
|fanjakana = {{São Paulo}}
|velarantany= 80.95
|isam-ponina= 76.540
|haavo =
|firenena={{BRA}}
|sary =Igreja Sant'Ana VinhedoSP.jpg
|saina =Brasão de Vinhedo - SP.svg
}}
[[File:SaoPaulo Municip Vinhedo.svg|thumb|left| Vinhedo]]
I '''Vinhedo''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[sary:Bandeira do estado de São Paulo.svg|20px]] [[São Paulo|São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Campinas|Campinas]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 80,95 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 76.540 (2022)
Kaominina manamorona: [[Itupeva]], [[Itatiba]], [[Valinhos]] ary [[Louveira]]
Lavitra ny renivohitra ([[São Paulo]]): 75 km
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao São Paulo]]
16kkqnh091uvff2rvzvz0deurscd9qs
Abreu e Lima
0
97200
1137099
953505
2026-05-03T06:02:37Z
HarryWurst
36292
1137099
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-7.911670|-34.902780}}
{{infobox tanàna
|anarana =Abreu e Lima
|velarantany = 126,38
|haavo = 19
|isam-ponina = 100.698
|firenena ={{BRA}}
|fanjakana ={{Pernambuco}}
|ben'ny tanàna =
|sary =Reserva ambiental brasil.jpg
|saina=Abreu e Lima Flag.svg
}}
[[File:Abreu e Lima.png|thumb|left|Abreu e Lima]]
I '''Abreu e Lima''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[File:Bandeira de Pernambuco.svg|21px]][[Pernambuco]], ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana do Recife|Metropolitana do Recife]], [[Zana-paritan'i Recife|Recife]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 126,38 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 100.698 tamin'ny taona 2021.
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Pernambuco]]
7xgjvuc4qua8a4uukekqyilrof0vhyi
Paulista (Pernambuco)
0
97396
1137100
937496
2026-05-03T06:27:17Z
HarryWurst
36292
1137100
wikitext
text/x-wiki
{{infobox tanàna
|anarana =Paulista (Pernambuco)
|velarantany =96,93
|isam-ponina = 307.284
|firenena ={{BRA}}
|fanjakana = {{Pernambuco}}
|ben'ny tanàna =
|sary =Centro-paulista-pe.jpg
|saina=BandeiraPaulistaPE.png
|haavo= 10
}}
[[File:Brazil Pernambuco Paulista location map.svg|thumb|left| Paulista]]
I '''Paulista (Pernambuco)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Pernambuco}}, ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana do Recife|Metropolitana do Recife]], [[Zana-paritan'i Recife|Recife]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 96,93 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 307.284 tamin'ny taona 2007 ; manome ny hakitroka 3.268 98.
Ny laharam-pehintaniny dia 7° 56'27S ary ny laharan-jarahasiny dia 7° 56'27W.
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Pernamabuco]]
tu4ev82b3trop769mrncs0prrdpusl4
1137101
1137100
2026-05-03T06:27:34Z
HarryWurst
36292
1137101
wikitext
text/x-wiki
{{infobox tanàna
|anarana =Paulista (Pernambuco)
|velarantany =96,93
|isam-ponina = 307.284
|firenena ={{BRA}}
|fanjakana = {{Pernambuco}}
|ben'ny tanàna =
|sary =Centro-paulista-pe.jpg
|saina=BandeiraPaulistaPE.png
|haavo= 10
}}
[[File:Brazil Pernambuco Paulista location map.svg|thumb|left| Paulista]]
I '''Paulista (Pernambuco)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Pernambuco}}, ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana do Recife|Metropolitana do Recife]], [[Zana-paritan'i Recife|Recife]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 96,93 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 307.284 tamin'ny taona 2007 ; manome ny hakitroka 3.268 98.
Ny laharam-pehintaniny dia 7° 56'27S ary ny laharan-jarahasiny dia 7° 56'27W.
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Pernambuco]]
fzgnvaj4cymvv3igbmh3rl196tmwe04
Recife
0
97410
1137139
1097750
2026-05-03T08:50:24Z
HarryWurst
36292
1137139
wikitext
text/x-wiki
{{coord|08|03|S|34|53|W}}
{{infobox tanàna
|anarana =Recife
|velarantany = 218.8
|haavo = 4
|isam-ponina = 1.488.920
|firenena ={{BRA}}
|faritany = {{Pernambuco}}
|ben'ny tanàna =
|sary =Ground Zero - Recife - Pernambuco - Brazil.jpg
|saina =Bandeira de Recife.svg
}}
[[File:Brazil Pernambuco Recife location map.svg|thumb|left|Recife]]
I '''Recife''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Pernambuco}}, ao amin'i [[Mesoregione Metropolitana do Recife|Metropolitana do Recife]], [[Zana-paritan'i Recife|Recife]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 218.8 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 1.488.920 (2020).
{{Reflist}}
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Pernambuco]]
[[Sokajy:Seranan-tsambo ao Brezila]]
ejrpai2ky0avl7lnifef3r062tdjdjx
Pernambuco
0
164108
1137109
1134343
2026-05-03T07:51:42Z
HarryWurst
36292
1137109
wikitext
text/x-wiki
{{coord|08|03|S|34|53|W}}
{{infobox tanàna
|anarana=Pernambuco
|sary=
|saina=Bandeira de Pernambuco.svg
|velarantany= 43750,42
|isam-ponina= 16.055.174
|renivohitra = [[Recife]]
|ben'ny tanàna=
|governadora=
|fanjakana = Pernambuco
|firenena={{BRA}}
}}
[[File:Pernambuco in Brazil.svg|thumb|left|Pernambuco iao Brazila]]
I '''Pernambuco''' dia fanjakana federaly ao [[Brazila]]. Ny renivohiny dia [[Sary:Coat of arms of Recife.svg|28px]] [[Recife]]. Ny velarantanin'ilay fanjakana dia {{formatnum:98311.616}} kilometatra toradroa ary ny isam-poniny dia {{formatnum:8796032}}.
==Seranan-tsambo==
*[[Porto de Suape]]
== Galeria ==
<gallery>
File:Capela de São Benedito construída em 1910 na Praia dos Carneiros.jpg
File:Caboclinho de Pernambuco.jpg
File:Vale do São Francisco Pernanbuco.jpg
File:Mata Atlântica em usina de cana-de-açúcar.jpg
File:Fish Vendor Strolls on Beach - Boa Viagem - Recife - Brazil.jpg
File:BRASIL - Porto Galinhas - Hotel Pontal do Ocoparã - panoramio - José Espanca.jpg
File:Complexo Industrial e Portuário de Suape em Pernambuco (foto drone).jpg
</gallery>
==Tanàna lehibe==
*[[Recife]] ({{Unité|1645727|mpoina}})
*[[Jaboatão dos Guararapes]] ({{Unité|702298|habitants}})
*[[Olinda]] ({{Unité|392482|habitants}})
*[[Caruaru]] ({{Unité|361118|habitants}})
*[[Petrolina]] ({{Unité|349145|habitants}})
*[[Paulista (Pernambuco)|Paulista]] ({{Unité|331774|habitants}})
*[[Cabo de Santo Agostinho]] ({{Unité|207048|habitants}})
*[[Camaragibe]] ({{Unité|157828|habitants}})
*[[Garanhuns]] ({{Unité|139788|habitants}})
*[[Vitória de Santo Antão]] ({{Unité|138757|habitants}})
*[[Igarassu]] ({{Unité|117019|habitants}})
*[[São Lourenço da Mata]] ({{Unité|113230|habitants}})
*[[Santa Cruz do Capibaribe]] ({{Unité|107937|habitants}})
*[[Abreu e Lima]] ({{Unité|99990|habitants}})
*[[Ipojuca]] ({{Unité|96204|habitants}})
{{commonscat}}
[[sokajy:Faritany ao Brazila]]
[[sokajy:Pernambuco]]
fogo7is26swvy6tmedd7r59mtfh37m1
1137136
1137109
2026-05-03T08:30:56Z
HarryWurst
36292
1137136
wikitext
text/x-wiki
{{coord|08|03|S|34|53|W}}
{{infobox tanàna
|anarana=Pernambuco
|sary=
|saina=Bandeira de Pernambuco.svg
|velarantany= 43750,42
|isam-ponina= 16.055.174
|renivohitra = [[Recife]]
|ben'ny tanàna=
|governadora=
|fanjakana = {{Pernambuco}}
|firenena={{BRA}}
}}
[[File:Pernambuco in Brazil.svg|thumb|left|Pernambuco iao Brazila]]
I '''Pernambuco''' dia fanjakana federaly ao [[Brazila]]. Ny renivohiny dia [[Sary:Coat of arms of Recife.svg|28px]] [[Recife]]. Ny velarantanin'ilay fanjakana dia {{formatnum:98311.616}} kilometatra toradroa ary ny isam-poniny dia {{formatnum:8796032}}.
==Seranan-tsambo==
*[[Porto de Suape]]
== Galeria ==
<gallery>
File:Capela de São Benedito construída em 1910 na Praia dos Carneiros.jpg
File:Caboclinho de Pernambuco.jpg
File:Vale do São Francisco Pernanbuco.jpg
File:Mata Atlântica em usina de cana-de-açúcar.jpg
File:Fish Vendor Strolls on Beach - Boa Viagem - Recife - Brazil.jpg
File:BRASIL - Porto Galinhas - Hotel Pontal do Ocoparã - panoramio - José Espanca.jpg
File:Complexo Industrial e Portuário de Suape em Pernambuco (foto drone).jpg
</gallery>
==Tanàna lehibe==
*[[Recife]] ({{Unité|1645727|mpoina}})
*[[Jaboatão dos Guararapes]] ({{Unité|702298|habitants}})
*[[Olinda]] ({{Unité|392482|habitants}})
*[[Caruaru]] ({{Unité|361118|habitants}})
*[[Petrolina]] ({{Unité|349145|habitants}})
*[[Paulista (Pernambuco)|Paulista]] ({{Unité|331774|habitants}})
*[[Cabo de Santo Agostinho]] ({{Unité|207048|habitants}})
*[[Camaragibe]] ({{Unité|157828|habitants}})
*[[Garanhuns]] ({{Unité|139788|habitants}})
*[[Vitória de Santo Antão]] ({{Unité|138757|habitants}})
*[[Igarassu]] ({{Unité|117019|habitants}})
*[[São Lourenço da Mata]] ({{Unité|113230|habitants}})
*[[Santa Cruz do Capibaribe]] ({{Unité|107937|habitants}})
*[[Abreu e Lima]] ({{Unité|99990|habitants}})
*[[Ipojuca]] ({{Unité|96204|habitants}})
{{commonscat}}
[[sokajy:Faritany ao Brazila]]
[[sokajy:Pernambuco]]
4wav97s9yqftrj0hvj2kq1syfiwwtj8
Rabat
0
183698
1137093
1130380
2026-05-02T22:30:37Z
CommonsDelinker
112
Removing [[:c:File:Rabat_montage.jpg|Rabat_montage.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Polarlys|Polarlys]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Rabat montage.jpg|]].
1137093
wikitext
text/x-wiki
{{Coord|34.03467|-6.83400}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Rabat
|firenena={{Maroka}}
|isam-ponina=515.619
|velarantany=117
|ben'ny tanàna=[[Fathallah Oualalou]]<ref name
|sary=
|saina =Commune de Rabat Logo.png
}}
I '''Rabat''' dia tanàna renivohitr'i [[Marôka]].Izy dia tanàna miorina eo amoron'ny [[ranomasimbe Atlantika]], any atsimo andrefan'i Marôka, latsaka 40 kilometatra atsimon'ny Kenitra sy 240 kilometatra atsimo andrefan'ny [[Tanger]] , 87 kilometatra any avaratra atsinanan'ny [[Casablanca]]
== Jereo koa ==
* [[Marôka]]
{{vangovango}}
[[sokajy:Tanàna ao Marôka]]
[[sokajy:Marôka]]
iacimbznf93jv01q5t3qw5y0wxdlrlq
Morgan Freeman
0
189108
1137071
1023114
2026-05-02T13:39:34Z
HarryWurst
36292
1137071
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary=
|anarana=Morgan Freeman
|teraka=1 Jiona 1937
|maty=
|firenena={{Etazonia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpamoaka horonantsary]]
* [[mpilalao]]
* [[mpilalao amin'ny fahitalavitra]]
* [[mpilalao amin'ny horonantsary]]
* [[talen-koronantsary]]
|taona niasàna=
}}
'''Morgan Freeman''' dia mpamoaka horonantsary, mpilalao, mpilalao amin'ny fahitalavitra, mpilalao amin'ny horonantsary, talen-koronantsary mizaka ny zom-pirenen'i [[Etazonia]] teraka ny 1 Jiona 1937.
Taorian'ny nahafantaran'ny mpihaino azy voalohany tamin'ny faran'ny taona 1980 tamin'ny alàlan'ny sarimihetsika toa an'i ''Miss Daisy et son Chauffeur'', dia nilalao sarimihetsika malaza toa an'i ''Merciless'', ''The Condemned'', ''Seven'', Bruce Almighty ary The Dark Knight.
Noho ny zava-bitany tao amin'ny ''Million Dollar Baby'' (2004), dia nahazo ny Loka Oscar ho an'ny Mpilalao Mpanohana Tsara Indrindra izy, ary nahazo ny loka Golden Globe, ny loka Kennedy ary ny AFI Life Achievement Award, ankoatra ny hafa.
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[sokajy:mpamoaka horonantsary amerikanina]]
[[sokajy:mpilalao amin'ny fahitalavitra]]
[[sokajy:mpilalao amin'ny horonantsary]]
[[sokajy:talen-koronantsary amerikanina]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1937]]
[[Sokajy:Loka Golden Globe]]
[[Sokajy:Loka Kennedy]]
[[Sokajy:Loka Oscar amerikanina]]
i89vx91xtf1c0yt1o67xo0blrfaax23
Santa Cruz do Capibaribe
0
256909
1137098
955556
2026-05-03T05:57:06Z
HarryWurst
36292
1137098
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-7.957500|-36.204720}}
{{infobox tanàna
|anarana = Santa Cruz do Capibaribe
|haavo =438
|velarantany =335,52
|fanjakana = [[Pernambuco]]
|isam-ponina = 98 254
|firenena = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary =Santa Cruz do Capibaribe em 2017.jpg
|saina = Bandeira scc.jpg
}}
[[File:Santa Cruz do Capibaribe.png|thumb|left|Santa Cruz do Capibaribe]]
'''Santa Cruz do Capibaribe''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Pernambuco]] ao amin'ny [[Brazila]].
== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 98.254 mponina tamin'ny taona 2022.
== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Pernambuco]]
== Tsiahy ==
<references/>
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Pernambuco]]
8ule85mptvc5t6s5hpugav7a8yc51t7
Tantely (bibikely)
0
278748
1137119
1127030
2026-05-03T07:56:53Z
HarryWurst
36292
1137119
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Apis_mellifera_flying.jpg|thumb|420x420px|Tantely fiompy (''Apis mellifera'')]]
Ny '''tantely''' dia [[bibikely]] manana elatra toy ny elabakaka ao amin' ny renifianakaviana ''[[Apoidea]]'', ao amin' ny filaharana ''[[Hymenoptera]]''. Atao hoe '''''Anthophila''''' ny klady amondronana azy ireo izay ahitana fianakaviana fito: ''[[Andrenidae]]'', ''[[Apidae]]'', ''[[Colletidae]]'', ''[[Halictidae]]'', ''[[Megachilidae]]'', ''[[Melittidae]]'', ''[[Stenotritidae]]''. Farafahakeliny dia karazana tantely 20 000 no fantara eto an-tany. Ny tantely fiompy ''[[Apis mellifera]]'' angamba no karazana fantatra indrindra, izay ompiana anaty toho-tantely mba ho mpamindra [[vovobony]] ho an' ny voly sy mba hamokarana [[tantely|mamin-tantely]]. Na izany aza, dia mihinana [[mamimbony]] nefa tsy mamokatra mamin-tantely ny ankamaroan' ny karazana tantely.
Azo sokajiana araka ny fomba fiainany ny tantely: tantely fiompy na renitantelidia, minina irery na miara-miaina, sns. Tsy mitovy amin' ny [[fanenitra]] izy ireo amin' ny endriny sy ny fihetsiny, indrindra ny sakafony. Ny [[amboalambontantely]] na [[fandramalahy]] kosa dia karazana tantely hafa.
Na dia heverin' ny maro ho bibikely miara-monina aza ny tantely rehetra dia tombanana fa ny 90 % amin' ny karazana tantely dia monina irery. Ireo karazana ireo ihany koa no atahorana kokoa ho lany tamingana raha mitaha amin' ny tentely miara-miaina. Olana lehibe momba ireo bibikely ireo ny tsy fahafantaran' ny besinimaro an' io fisian-karazana atahorana ho lany tamingana io.
Atahorana mafy ho lany tamingana amin' izao fotoana izao ny tantely sy ny karazam-bibikely hafa mpamindra [[vovobony]], izay 100 ka hatramin' ny 1 000 heny noho ny mahazatra, araka ny filazan' ny [[Firenena Mikambana]], ny taham-paharipahany.
Tamin' ny <u>Andro maneran-Tany ho an' ny Tantely</u> tamin' ny 20 May 2019 dia nanazava ny antony lehibe indrindra mahatonga ny fihenan' ny isan' ny bibikely mpamindra vovo-bony ny Firenena Mikambana: ny fampiasana fanafody famonoana bibikely, ny voly tokan-karazana, ny [[Fiovaovan' ny toetany|fiovan' ny toetany]], ny fiovan' ny fampiasana ny tany ary ny fanimbana ny tontolo misy ny toeram-ponenany.
== Fanasokajiana ==
=== Fianakavian-tantely araka ny fanasokajiana ankehitriny ===
Inty ny lisitry ny fianakavian-tantely ankehitriny araka ny Debevic ''et al''. 2012 sy Hedtke ''et al''. 2013, mifanaraka amin' ny [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]:
* ''[[Apidae]]'' <small>Latreille, 1802</small> - tantely miara-monina, lava lela
* ''[[Andrenidae]]'' <small>Latreille, 1802</small> - tantely miaina irery, fohy lela
* ''[[Colletidae]]'' <small>Lepeletier, 1841</small> - tantely miaina irery, izay mangady ny akaniny amin' ny tany, fohy lela
* ''[[Halictidae]]'' <small>Thomson, 1869</small> - tantely madinika miaina irery, fohy lela
* ''[[Megachilidae]]'' <small>Latreille, 1802</small> - tantely manatody ao anatin' ny akanim-biby hafa, lava lela
* ''[[Melittidae]]'' <small>Michener, 2000</small> - tantely miaina irery
* ''[[Stenotritidae]]'' <small>Michener, 2000</small> - tantely lehibe, fohy lela, be volovolo
Fanamarihana: Ny ''[[Apidae]]'' sy ''[[Megachilidae]]'' dia heverina ho tantely lava lela, ny fianakaviana hafa ankoatra ny ''[[Melittidae]]'' dia heverina ho tantely fohy lela.
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
Ny ohabolana momba ilay bibikely no omena eto fa tsy momba ilay [[Tantely|zavatra mamy]] azo atao sakafo/
* Aza manao fatin-[[Lalitra|dalitra]], ka maty mitety ny ratsy; fa manaova fatin-tantely, ka maty mamela mamy.
* Maty mamela mamy toy ny renitantely.
* Natsangako [[kiady]], nazerany; nalahatro [[vato]], nakorontany; veloma, ry tantely lava; masina, ry tantely fohy, fa lany haika aho.
* Tantely [[Erika|merika]] andro: ny ao an-trano ihany no hanina.
* Tantely manatody amim-[[Fary|pary]]: tafahaona samy mamy.
== Jereo koa ==
* [[Tantely]] (maminy)
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
[[Sokajy:Bibikely]]
erqw2nulwsyxtqhrd2tcp1uy00xx0je
Fanenitra
0
278757
1137127
1125532
2026-05-03T08:00:03Z
HarryWurst
36292
1137127
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Vespula_germanica_Richard_Bartz.jpg|thumb|Fanenitra|322x322px]]
Ny '''fanenitra''' dia ny karazana [[bibikely]] rehetra izay amin' ny ankapobeny kely andilana, ao amin' ny zana-pilaharana ''[[Apocrita]]'', ao amin' ny filahaharana ''[[Hymenoptera]]'', izay sady tsy [[Renitantely|tantely]] no tsy [[vitsika]]. Tsy mamorona klada (vondrona voajanahary feno manana razambe tokana) ny fanenitra, satria nivoatra avy amin' ny razamben' ny fanenitra ny tantely sy ny vitsika. Afaka manindrona ny rembiny ny fanenitra ao amin' ny klada ''[[Aculeata]]''.
[[Sary:Hymenoptera 001.jpg|ankavia|vignette|129x129px|Fanenitra mpiara-monina, ao amin' ny fianakaviana ''Vespidae'']]
Miara-monina anaty akany miaraka amin' ny mpanjakavavy manatody sy mpiasa tsy miteraka ny fanenitra fantatra indrindra, toa ny karazana sasany ao amin' ny fianakaviana ''[[Vespidae]]''. Ny fiaraha-monina dia mety noho ny rafitra mamaritra ny lahy sy ny vavy, atao hoe haplôdiplôidia''',''' izay mahazatra ao amin' ny ''Hymenoptera'', satria mahatonga ny mpirahavavy hifandray akaiky.
[[Sary:Guêpe.jpg|vignette|183x183px|Fanenitra ao amin' ny zana-pilaharana ''Aculeata'' ]]
Na izany aza dia mitoka-monina ny ankamaroan' ny karazana fanenitra, ary miaina sy miteraka tsy miankina amin' ny hafa ny vavy tsirairay. Matetika ny vavy dia manana fitaovam-panatodizana ahafahany manatody ao anaty na eo akaikin' ny loharanon-tsakafo hiveloman' ny [[olitra]] zanany. Ao amin' ny ''Aculeata'' anefa io fitaovam-panatodizana io dia matetika no niova ho fanindronana ampiasaina amin' ny fiarovana na fisamborana remby.
[[Sary:Chrysis April 2008-1.jpg|ankavia|vignette|136x136px|Fanenitra emeralda (fianakaviana ''Chrysididae'')]]
Mitana anjara asa ara-tontolo iainana maro ny fanenitra. Mpiremby na mpamindra vovobony, na hamelona ny tenany na hanome sakafo ny akaniny, ny sasany. Maro, indrindra fa ny fanenitra emeralda, ny mpangalatra remby, manatody ao amin' ny akanin' ny fanenitra hafa.
[[Sary:20200512-P1100071 Vespa mandarinia japonica.jpg|vignette|124x124px|Fanenitra be aziatika (''Vespa mandarinia'')]]
Ny ankamaroan' ny fanenitra manirery no katsentsitra, midika izany fa manatody anaty na amin' ny bibikely hafa izy ireo (ny dingana rehetra amin' ny fiainany manomboka amin' ny atody ka hatramin' ny fahalehibeazany) ary matetika no manome sakafo ny akaniny amin' ilay bibikely mpampiantrano. Tsy toy ny katsentsitra tena izy ny olitry ny fanenitra izay mamono ny bibikely mpampiantrano azy. Mitsentsitra saika ny bibikely mpanimba rehetra ny fanenitra mitoka-monina, ka mahatonga ireo fanenitra ireo hilaina amin' ny [[fambolena]] an-jaridaina amin' ny fiadiana amin' ny bibikely mpanimba toy ny jorerifotsy madinika (''[[Aleyrodidae]]'') mpihinana [[voatabia]] sy ny voly hafa, amin' ny alalan' ny [[ady biôlôjika]].
[[Sary:Tarantula Hawk, Southeastern Colorado P1270150b.jpg|vignette|125x125px|Tarantula hawk (''Pepsis'')]]
Niseho voalohany tao amin' ny firaketana [[fôsily]] tamin' ny vanim-potoana [[Jorasika]] ny fanenitra, ary nizarazara ho fianakaviambe maro mbola velona avy amin' ny vanim-potoana [[Kretasea]]. Vondrona bibikely mahomby sy isan-karazany izy ireo, izay ahitana karazany voafaritra an' aliny; niely eran' izao tontolo izao ny fanenitra afa-tsy any amin' ny faritry ny [[tendrontany]].
[[Sary:Megascoliaprocer.JPG|ankavia|vignette|165x165px|''Megascolia procer'']]
Ny fanenitra miara-monina lehibe indrindra dia ny fanenitra aziatika atao hoe ''Vespa mandarinia'', izay mahatratra 5 sm ny halavany; anisan' ny fanenitra mitoka-monina lehibe indrindra ny vondron-karazana vondron-karazana ''[[Pepsis]]'' sy ''[[Hemipepsis]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Pompilidae]]''), izay misambotra karazana [[hala]] atao hoe ''[[Theraphosidae]]''. Ao koa ny fanenitra mitoka-monina goavana any [[Indônezia]] (''Megascolia procer'').
Ny fanenitra kely indrindra dia fanenitra katsentsitra mitoka-monina, ao amin' ny fianakaviana ''[[Mymaridae]]'', anisan' izany ny bibikely bitika indrindra fantatra eran-tany, manana halava 0,139 mm, sy ny bibikely manidina kely indrindra fantatra, manana halava 0,15 mm monja.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
1ysiw4vsps4l0dqesu6btb76dttjdbw
Moka
0
278778
1137122
1123161
2026-05-03T07:58:10Z
HarryWurst
36292
1137122
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| fossil_range = 99 – 0 [[Tapitrisa taona|Ma]]
| sary = Mosquito_2007-2.jpg
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Arthropoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[Diptera]]
| superfamilia = [[Culicoidea]]
| familia = '''Culicidae'''
}}
Ny '''moka''' dia [[bibikely]] isan-karazany manana vatana manify misy vaniny mitohitohy, tandroka lava manify misy tonony maromaro, elatra roa misy kirany, tongotra lava enina mitovitovy habe amin' ny volo, ary vava lava dia lava miendrika fantsona henjana izay ahafahany mitsentsitra sy manindrona. Ao amin' ny filaharana ''[[Diptera]]'' sy ao amin' ny zana-pilaharana ''Nematocera'' ny moka. Mamorona ny fianakaviana '''''Culicidae''''' izy ireo.
Misotro mamim-boninkazo ny moka rehetra; misotro ra ny vavy amin' ny karazana sasany. Tamin' ny taona 2023 dia karazana moka 3 618 eran-tany mitsinjara amina vondron-karazana 111 no voafaritra, ka ny ampahany kely amin' ireo no manaikitra ny olombelona.
Manana anjara toerana eo amin' ny tontolo iainana ny moka, fa indrindra eo amin' ny [[aretina]] mpahazo ny [[olombelona]] sy ny [[biby]], satria ankoatra ny maha bibikely mpanelingelina azy ireo amin' ny alalan' ny kaikitrany, dia izy ireo no vondrona lehibe indrindra amin' ny mpitondra areti-mifindra amin' ny olombelona, anisan' izany ny aretina itambarana amin' ny biby. Mpintondra [[otrikaretina]] karazany telo amin' ny olombelona izy ireo: ny ''[[Plasmôdiôma|Plasmodium]]'', ny ''[[Filariae]]'' ary ny [[virosy]] maro.
[[Sary:Anopheles-merus.png|vignette|Moka anôfela]]
Misy dingana efatra ny tsingerim-piainan' ny moka: atody, olitra, monany ary lehibe. Apetrany eo ambonin' ny [[rano]] ny atodiny; foy izy ireo ka lasa olitra mihetsiketsika izay mihinana [[Ahidrano|hidrano]] anaty rano sy akora ôrganika. Ireo olitra ireo dia loharanon-tsakafo manan-danja ho an' ny biby an-dranomamy maro, toy ny monan' [[angidina]], ny [[trondro]] maro ary ny [[vorona]] sasany. Ny vavy amin' ny karazany maro dia manana vava natao hanindrona ny hoditry ny biby mpampiantrano ary mihinana ny [[ra]]<nowiki/>n' ny [[biby manana hazondamosina]] isan-karazany sy [[Biby tsy manana hazondamosina|biby tsy manana hazon-damosina]] sasany, indrindra fa ny [[Arthropoda|artrôpôda]] sasany. Ny karazana sasany dia manatody aorian' ny fihinanany ra.
Hita any amin' ny faritra rehetra eto an-tany (afa-tsy any [[Antarktika]] sy any [[Islandy]]) ny moka, na any anaty [[ala]], na any amin' ny faritra be [[hivoka]] na amin' ny tontolo an-tanàn-dehibe, raha vantany vao misy [[ranomamy]] na [[rano masirasira]], na dia kely na misy vonjimaika aza.
== Vondron-karazana ==
Misy vondron-karazana maherin' ny 110 ny fianakaviana moka. Inty ny lisry ny ankamaroany:
* ''Abraedes''
* ''Aedeomyia''
* ''Aedes''
* ''Alanstonea''
* ''Albuginosus''
* ''[[Anopheles]] Meigen, 1818''
* ''Ayurakitia''
* ''Aztecaedes''
* ''Belkinius''
* ''Bironella Theobald, 1905''
* ''Borichinda''
* ''Bothaella''
* ''Bruceharrisonius''
* ''Chagasia Cruz, 1906''
* ''Christophersiomyia''
* ''Collessius''
* ''Coquillettidia''
* ''Culex''
* ''Culiseta''
* ''Dahliana''
* ''Danielsia''
* ''Deinocerites''
* ''Diceromyia''
* ''Dobrotworskyius''
* ''Downsiomyia''
* ''Edwardsaedes''
* ''Eretmapodites''
* ''Ficalbia''
* ''Finlaya''
* ''Fredwardsius''
* ''Galindomyia''
* ''Georgecraigius''
* ''Gilesius''
* ''Gymnometopa''
* ''Haemagogus[3]''
* ''Halaedes''
* ''Heizmannia''
* ''Himalaius''
* ''Hodgesia''
* ''Hopkinsius''
* ''Howardina''
* ''Huaedes''
* ''Hulecoeteomyia''
* ''Indusius''
* ''Isoaedes''
* ''Isostomyia''
* ''Jarnellius''
* ''Jihlienius''
* ''Johnbelkinia''
* ''Kenknightia''
* ''Kimia''
* ''Kompia''
* ''Leptosomatomyia''
* ''Limatus''
* ''Lorrainea''
* ''Luius''
* ''Lutzia''
* ''Macleaya''
* ''Malaya''
* ''Mansonia''
* ''Maorigoeldia''
* ''Mimomyia''
* ''Molpemyia''
* ''Mucidus''
* ''Neomelaniconion''
* ''Ochlerotatus''
* ''Onirion''
* ''Opifex''
* ''Orthopodomyia''
* ''Paraedes''
* ''Patmarksia''
* ''Phagomyia''
* ''Pseudarmigeres''
* ''Psorophora''
* ''Rampamyia''
* ''Runchomyia''
* ''Sabethes''
* ''Scutomyia''
* ''Shannoniana''
* ''Skusea''
* ''Stegomyia''
* ''Tanakaius''
* ''Tewarius''
* ''Topomyia''
* ''[[Toxorhynchites]]''
* ''Trichoprosopon''
* ''Tripteroides''
* ''Udaya''
* ''Uranotaenia''
* ''Vansomerenis''
* ''Verrallina''
* ''[[Wyeomyia]]''
* ''Zavortinkius''
* ''Zeugnomyia''
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
[[Sokajy:Voana]]
fm1mk76lcd73dkn0a6868cfa6bi9vak
Holatra
0
278783
1137144
1115410
2026-05-03T10:20:35Z
Thelezifor
15140
Nanampy sary
1137144
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Sparrige Schüppling (Pholiota squarrosa).jpg|vignette|341x341px|''[[Pholiota squarrosa]]'' maniry am-poto-kazo]]
Ny '''holatra''' dia [[zavamaniry]] [[Eukaryota|eokariôta]] maro sela na tokan-tsela. Ny zavamaniry filamatra omena ny anarana hoe "holatra" dia ny holatra fotsy famboly atao hoe ''Agaricus bisporus''; noho izany, ny teny hoe "holatra" dia matetika ampiasaina hanondroana ny zavamaniry anisan' ny ''[[Fungi]]'' (''[[Basidiomycota]]'', ''[[Agaricomycetes]]'') manana "taho" sy "satroka" ary "sagoaga" (sahala amin' ny fitaovam-pisefoan' ny [[trondro]]) eo ambanin' ny satrony. Manondro karazana holatra hafa, misy na tsy misy tahony na tongony ny teny hoe "holatra"; noho izany, ampiasaina io teny io mba hilazana ny famoazana misy nofony ao amin' ny ''[[Ascomycota]]'' sasany. Mamokatra spôra mikrôskôpika - izay manampy ny holatra hiparitaka amin' ny tany na eny amin' ny zavatra hafa eo ambonin' ny tany - ny sagoaga
[[Sary:Ganoderma applanatum 2011 G2.jpg|vignette|226x226px|Aleokomaty (''[[Ganoderma applanatum]]'')]]
Tsy voafaritra mazava tsara ny [[zavamaniry]] tondroina amin' ny hoe "holatra" ka heverin' ny [[siansa]] ankehitriny ho lany andro io teny io satria tsy manondro vondrona mônôfiletika fa taksôna maromaro. Raha ny marina ny holatra dia nizara ho ''Eumycota'', ''Oomycota'', ''Chytridiomycota'' ary ''Mycetozoa''. Tsy mihetsika ny selan' izy ireo, izay misy rindrina kitinina na selolôzy, ary mivelona amin' ny alalan' ny fitelemana môlekiola ôrganika mivantana avy amin' ny toerana aniriany. Tsy misy [[famaitso]] na plasta ny sela (tokana na maro) satria heterôtrôfa manoloana ny karbônina ireo zavamananaina ireo. Noho izany dia tsy anisan' ny ''[[Plantae]]'' izy ireo. Atao hoe ''thallus'' (izay fitambarana sarikofehy antsoina hoe ''hyphae'' mamorona ny miseliôma) ny fitaovam-paniriany: noho izany dia ''Thallophyta'' izy ireo. Ahafahana mamondrona ny zavamananaina ao anatin' ny vondrona samihafa ao amin' ny tantaran' ny fivoarany (filôjenia) ireo toetra ireo, izay mety tsy ho hita ao amin' ny taksôna sasany.
Ao amin' ny vondrona ''[[Eumycota]]'' ny holatra tena izy rehetra ary mitsinjara amin' ny ''Basidiomycota'', toy ny holatra ''Amanita'' (kindreotainomby) na, ho an' ny sasany, amin' ny ''Ascomycota'', toy ny ''Morchella'' na ny ''Tuber magnatum'' na ny ''Tuber melanosporum''. Vondrona roa no antsoina matetika hoe "holatra" saingy tsy amin' ny heviny hentitr' io teny io: ny ''Oomycota'' (manakaiky kokoa ny [[ahidrano mena]]) sy ny ''Myxomycetes''.
Ao amin' ny firaketana fôsily nandritra ny 450 tapitrisa taona, izany hoe tamin' ny Vanim-potoana Siloriana, dia nanjanaka saika ny tontolo an-tanety sy an-d[[ranomamy]] rehetra, eny fa na an-d[[rano masirasira]] sy an-d[[ranomasina]] mihitsy aza ny holatra (karazana 1 500 farafahakeliny, izay manana anjara toerana lehibe eo amin' ny tontolo iainana; amin' ny alalan' ny fiarahany miaina amin' ny [[ahidrano]] indraindray.).
Ny holatra ''Mycorrhiza'' voalohany ao amin' ny karazana ''Glomeromycota'' angamba no nanampy ny [[zavamaniry]] an-tanety voalohany nanjanaka ny tany maina.
Ny antsoina matetika hoe "holatra", raha ny marina, dia ny "famoazana" amin' ny fotoana voafetra sy hita maso, atao hoe spôrôfôra (antsoina hoe "karpôfôra" taloha), avy amin' ny zavamananaina manana toetra mateza kokoa sy miafina kokoa, ny ''Macromycetes'', izay matetika manana rafi-tsarin-kofehy mitambatra ka mamorona ny miseliôma, amin' ny ankapobeny tsy hitan' ny maso rehefa mitokana irery. Matetika ny spôrôfôra dia miseho amin' ny endrika tongo-javamaniry misy satroka. Fantatra tsara koa ny endrika hafan' ny spôrôfôra: amin' ny endrika kirihitra kely toy ny ''Ramariaceae'', amin' ny endrika lela eny amin' ny vatan-kazo toy ny ''Fistulina'', amin' ny endrika kaopy toy ny ''Peziza'', amin' ny endrika bola toy ny ''Calvatia'' sy ''Calbovista'' ary ''Lycoperdon'', sns.
Ny fandalinana ny holatra, mikôlôjia, dia sahanin' ny mikôlôga.
== Jereo koa ==
* [[Zavamananaina]]
* [[Zavamaniry]]
* ''[[Fungi]]''
* ''[[Oomycota]]''
* ''[[Chytridiomycota]]''
* ''[[Mycetozoa]].''
*'' [[Amanita alliodora]]''
[[Sokajy:Holatra]]
[[Sokajy:Fungi]]
m52k66uts4kj469hlcxf65ltlt8bhgh
Hao
0
278854
1137121
1125536
2026-05-03T07:57:44Z
HarryWurst
36292
1137121
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Male human head louse.jpg|vignette|Hao|303x303px]]
Ny '''hao''' dia [[bibikely]] tsy manana elatra izay [[kantsentsitra]] mitoetra amin' ny faritra maniry volo amin' ny olombelona sy ny biby hafa maro koa, ka raha manaikitra izy dia miteraka hidihidy amin' ny biby kaikeriny. Ny karazana hao rehatra dia mamorona ny filaharana '''''Phthiraptera'''''.
Misy karazany roa ny hao mitsentsitra ny olombelona: ny haon-doha (''Pediculus humanus capitis'') sy ny haofotsy (''Pediculus humanus humanus''). Manana ny haony koa ny [[kisoa]], ny [[soavaly]], ny [[alika]] ary ny biby fiompy hafa.
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
* Antoandro tsy mifoy hao, ka [[Alina (fotoana)|alina]] vao manao pia-koho.
* Ianao ve no [[volo ngita]] fieren' ny hao?
* Lolohavi-manaikitra toa hao.
* Ny hao no azo lazaina ananam-be, fa ny fananana hita ihany.
* Renihao ka ny vavy indray no malaza.
* Tondro tokana tsy mahazo hao.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
e8rxyb71scfcdi6dko6ostq2dj2n8y2
Mandravasarotra
0
279530
1137152
1058866
2026-05-03T11:09:18Z
Thelezifor
15140
Fihodinana
1137152
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA[[Cinnamosma fragrans]]
60yhz8yp4r3ppeth6gc5o0aszmevlht
Voanantay
0
281783
1137067
1134387
2026-05-02T13:31:36Z
Thelezifor
15140
Fihodinana
1137067
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA[[Solanum nigrum]]
d71kvl1vhoos75h1u1au5d2mmhyo6rt
Comoé (ony)
0
282532
1137106
1049899
2026-05-03T07:44:52Z
HarryWurst
36292
1137106
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Comoe near Folonzo MS 1262.jpg|vignette|270x270px|Ny ony Comoé ao amin' nyTahirin-javaboarin' i Comoé-Léraba.]]
I '''Comoé''' dia [[ony]] any [[Afrika Andrefana]] izay mamakivaky an' i [[Borkina Faso]] sy [[Kôtidivoara]], manana ny loharanony ao Péni, toerana eo anelanelan' i [[Banfora]] sy [[Bobo-Dioulasso]] any Borkina Fasô; miampita an' i Kôtidivoara avy any avaratra mankany atsimo izy io, ary mivoaka any amin' ny farany atsinanana amin' ny lagôna Ébrié ao Grand-Bassam. Mirefy 813 km ny halavany. Avy amin' ny anarany ny Faritanin' i Comoé, iray amin' ny faritany 45 any Borkina Fasô any amin' ny Faritry ny Cascades, ary koa ny Distrikan' i Comoé ary ny iray amin' ny faritra ao aminy, dia i Sud-Comoé ao Kôtidivoara.
Ny vavaranony ivarinany taloha mamakivaky ny [[riakasia]] any atsimo-atsinanan' i Grand-Bassam dia voahidin' ny fanotofan-tany sy ny lalana amorontsiraka ankehitriny. I Comoé dia mitohy amin' ny ampahany an-dranomasina misy azy ankehitriny eo amin' ny 40 km miankandrefana manaraka ny morontsiraka anelanelan’ ireo nosy lehibe maromaro, anisan' izany ny nosy Vitré eo amin' ny fihaonan' i Mê sy ny nosy Petit-Bassam eo anelanelan' i [[Abidjan]] sy i [[Port-Bouët]], alohan' ny hidirany ao amin' ny [[Hoalan’ i Ginea]] amin' ny alàlan' ny lakandrano Vridi ankehitriny.
I Comoé dia manondraka ny ankamaroan' ny faritra avaratra-atsinanan' i [[Kôtidivoara]]. Io no faritra rakotra [[hivoka]] indrindra. Na izany aza, ny renirano dia sisin' ny ala galeria amin' ny halavany saika manontolo, izay toeram-ponenana tokana ho an' ny biby maro karazana ao aminy. Valan-javaboary midadasika ny Parc National de la Comoé (Valan-Javaboarin' i Comoé) izay noforonina any avaratra atsinanan' i [[Kôtidivoara]] eo antenatenany.
Ao amin' ny faritra ivoariana izay ivelaran’ ny lohasahany, ny fisian' ny lemaka mety tondra-drano dia nitarika ny fampandrosoana ny fambolem-bary.
Ireto ny sakelidranony lehibe:
* i Leraba Andrefana (ilany havanana) izay manamorona ny sisintany manasaraka an' i Borkina Fasô sy i Kôtidivoara;
* i Iringou (ilany havia) avy any Borkina Fasô;
* i Bayakokoré (ilany havia), avy any amin' ny faritra ivoariana ao Bondoukou (faritra Zanzan).
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Renirano ao Borkina Faso]]
[[Sokajy:Renirano ao Côte d'Ivoire]]
c2awuvmr869c8kc2nzjbu4x2lzf532q
Mananasy
0
283025
1137077
1131099
2026-05-02T14:52:48Z
Thelezifor
15140
1137077
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Pineapple_(organic).jpg|thumb|Mananasy|417x417px]]
Ny '''manananasy''' dia [[zavamaniry]] trôpikaly, nipoitra avy any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ireo nosy [[Antilia]], ary ambolena hahazoana ilay voankazo mitambatambara misy nofony mamy. Atao hoe '''''Ananas comosus''''' ny anarany ara-tsiansa ary ao amin' ny fianakaviana ''Bromeliaceae'' no anasokajiana azy. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''fandra''', '''mananasy''', '''satra'''.
Mirefy iray metatra eo ho eo ny haavon' ny mananasy maniry. Ny raviny dia matevina, mafy, lava ary mandrakotra ka ahafahany manangona rano. Ny famoniny dia ahitana voniny zato ka hatramin' ny roanjato any ho any, izay samy mitombo aorian' ny fahalonahany ka lasa toy ny [[voaroy]]. Ireo voa toa ny voaroy rehetra ireo no mamorona ny nofon' ny mananasy.
[[Sary:Puerto Rico - Pineapple field.jpg|vignette]]
[[Sary:AnanasComosusOnPlant.jpg|ankavia|vignette]]
Ny anaran' ny mananasy dia avy amin' ny teny indiana any [[Amerika Afovoany]] hoe ''nana''. Tamin' ny taonjato faha-16 dia ny Pôrtogey sy ny Espaniôla no nampiditra azy io any amin' ny nosy sy firenena maro amin' ny tany mafana. Izany no niparitahan' ny mananasy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any Pôlinezia, sns.[[Sary:Pineapple (sliced).jpg|thumb|left|Mananasy voadidy|166x166px]]Amin' izao fotoana izao ny mananasy dia ambolena any amin' ny faritra manana toetanin-jana-pehintany rehetra. i Hawaii no miantoka ny ankamaroan' ny famokarana mananasy am-bifotsy. Ny mpamokatra lehibe hafa dia i [[Sina]], i [[Brezila]] ary i [[Meksika]].
Azo atao fanafody koa ny mananasy, anisan' izany ny fampihenana fanaintainana, ny mamono [[mikrôba]] sady manampy amin' ny fandevonan-kanina (misy anzima afaka mandevona [[prôteinina]] - antsoina hoe brômelainina).
== Jereo koa ==
* [[Voankazo]]
* [[Manga]]
* [[Voasary]]
* [[Voasarimakirana]]
* [[Mandarinina]]
* [[Laoranjy]]
* [[Akondro (voany)|Akondro]]
* [[Paoma]]
* [[Paiso]]
1h0hljy5b8j6tqbanqcvya128fggx81
Aloe vera
0
283890
1137141
1135201
2026-05-03T10:06:25Z
Thelezifor
15140
1137141
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Aloe_vera_-_Agri-Horticultural_Society_of_India_-_Alipore_-_Kolkata_2013-01-05_2327.JPG|thumb|Aloe vera]]
[[Sary:Aloe vera flower inset.png|vignette|''Aloe vera'']]
Ny '''''Aloe vera''''' dia karazana [[Aloe|vahona]], zavamaniry matevin-dravina sy mitahiry ranony be sy mafaitra, ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]]) na ''[[Asphodelaceae]]'' (araka ny [[fanasokajiana APG IV]]). Atao hoe '''sakoakenkigny''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] [[Fiteny antankarana|antankarana]] na '''vahona''' fotsiny. Miely patrana izy io, ary heverina ho karazana manafika any amin' ny faritra maro maneran-tany. Avy any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikanosy Arabika]] izy io, saingy mitombo any anaty ala any amin' ny toetany trôpikaly sy maina manerana izao tontolo izao. Izy io dia ambolena ho an' ny vokatra ara-barotra, indrindra amkin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] nandritra ny taonjato maro.
== Jereo koa ==
* ''[[Aloe]]''
* [[Aloe|Vahona]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
i9ub6dip9uemgm9p5s0zub1m1pm0w05
Anamamy
0
284205
1137057
1119046
2026-05-02T12:24:05Z
Thelezifor
15140
1137057
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum americanum (4899345876).jpg|vignette|283x283px|Anamamy]]
Ny '''anamamy''' dia [[zavamaniry]] ahitra misy voniny sy ravina mivelatra. Misy amin' izy ireo ny avy any [[Amerika]], any [[Melanezia]], any [[Ginea Vaovao]] ary any [[Aostralia]]. Maro ny anarany ara-tsiansa ka anisan' izany ny hoe '''''Solanum americanum''''' Mill. sy ny hoe '''''Solanum nodiflorum'''''. Indreto ny anarany hafa amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: ''anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine'' ary ''mailo''.[[Sary:Solanum americanum (4898754585).jpg|vignette|Ravina sy voan' anamamy masaka (mainty) sy manta (maitso)]]
Ity zavamaniry ity dia nentina novolena any amin' ny ankamaroan' ny faritra trôpikaly amin' ny faritr' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] sy amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana]], anisan' izany i [[Hawaii]], i [[Indôsina]], i [[Madagasikara]] ary i [[Afrika]], mety tamin' ny fitondran' ny olona nifindra monina any amin' ireo toerana ireo.
Ny anamamy dia iray amin' ireo karazan-javamaniry miparitaka be indrindra sy miovaova ara-endrika ao amin' ny fizarana ''Solanum''. Mety hafangaro amin' ny karazana anamamy hafa ao amin' ny toy ny [[voanantay]] (''Solanum nigrum'') izy.
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
3pb5zx9vkyaap9v645oj11sirjtdvvu
1137061
1137057
2026-05-02T13:15:18Z
Thelezifor
15140
Nanova votoatiny
1137061
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum americanum (4899345876).jpg|vignette|370x370px|Anamamy (''[[Solanum americanum]]'' )]]
[[Sary:Solanum nigrum RF.jpg|vignette|''[[Solanum nigrum]]'']]
Ny '''anamamy''' dia zavamaniry mitovitovy izay samy ao amin' ny antoko ''[[Ovimbazaha|Solanum]]'' sy ny fianakaviana ''[[Solanaceae]]''. Ireto ireo zavamaniry ireo, izay met manana anarana hafa koa amin' ny teny malagasy:
* ''[[Solanum americanum]]'' <small>Mill.</small> (na ''Solanum nodiflorum'' <small>Jacq.</small>) -- anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo
* ''[[Solanum nigrum]]'' <small>L.</small> -- amafaitra, amelo, anamafaika, anamainty, anamamidia, anamamy, anamangidy, anangitakely, anantsatria, anantsatry, famoizan' aretina, hanga, voanamainty, voananana, voanantay
Ny teny malagasy hoe "anamamy" dia matetika kokoa no anondroana ny ''Solanum americanum''.
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
lfzrleabefn3fzmiy69fi5jukubgr5c
1137062
1137061
2026-05-02T13:15:41Z
Thelezifor
15140
1137062
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum americanum (4899345876).jpg|vignette|370x370px|Anamamy (''[[Solanum americanum]]'' )]]
[[Sary:Solanum nigrum RF.jpg|vignette|''[[Solanum nigrum]]'']]
Ny '''anamamy''' dia zavamaniry mitovitovy izay samy ao amin' ny antoko ''[[Ovimbazaha|Solanum]]'' sy ny fianakaviana ''[[Solanaceae]]''. Ireto ireo zavamaniry ireo, izay manana anarana hafa koa amin' ny teny malagasy:
* ''[[Solanum americanum]]'' <small>Mill.</small> (na ''Solanum nodiflorum'' <small>Jacq.</small>) -- anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo
* ''[[Solanum nigrum]]'' <small>L.</small> -- amafaitra, amelo, anamafaika, anamainty, anamamidia, anamamy, anamangidy, anangitakely, anantsatria, anantsatry, famoizan' aretina, hanga, voanamainty, voananana, voanantay
Ny teny malagasy hoe "anamamy" dia matetika kokoa no anondroana ny ''Solanum americanum''.
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
qzs2zb5xi93ng0us1ril16dpsaoj4iw
Katrafay
0
284265
1137150
1135017
2026-05-03T10:56:06Z
Thelezifor
15140
Fihodinana
1137150
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA[[Cedrelopsis grevei]]
mttiew97cerug3k0nmegzbojjonxyus
Tsipongo
0
288367
1137123
1125551
2026-05-03T07:58:28Z
HarryWurst
36292
1137123
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Bed bug, Cimex lectularius.jpg|vignette|287x287px|Tsipongo na kongona maimbo (''Cimex lectularius'')]]
Ny '''tsipongo''' na '''apongo''' na '''ampongo''' na '''kongona maimbo''' dia [[bibikely]] [[katsentsitra]], mamorona ny vondron-karazana '''''Cimex''''', ao amin' ny fianakaviana ''[[Cimicidae]]'', mpiremby bitika mihinana [[ra]] amin' ny alina matetika. Ny efa lehibe amin' izy ireo, na lahy na vavy, dia manaikitra sy mitsentsitra ny ran' ny olona iantranoany, mandritra ny 10 ka hatramin' ny 20 minitra. Mety misy fiantraikany maro amin' ny fahasalamana ny kaikitr' izy ireo, ao anatin' izany ny falailay sy ny fangirifirin' ny [[hoditra]], ny fiantraikany amin' ny sain' ny olona nokaikeriny ary ny soritr' aretina vokatry ny tsy fahazakana azy. Mety miteraka fiovan' ny hoditra manomboka amin' ny faritra kely mena ka hatramin' ny faritra lehibe [[Fiempaka|miempaka]] ny kaikitry ny tsipongo. Mety haharitra minitra vitsy ka hatramin' ny andro maromaro ny fangidihidy. Mety ho reraka na ho voan' ny [[tazo]] ny olona sasany. Amin' ny ankapobeny dia ny faritra tsy misarona amin' ny vatana no kaikerin' ny tsipongo. Mapangidihidy mafy sy ny mampisy aretin-kodtra ny kaikitr' izy ireo. Mety mitondra areti-mifindra ny kaikitry ny kongona. Mahalana ny fahasarotana ahitana faritra misy hoditra maty na mamparary ny lalandra. Mivoaka amin' ny alina ihany ihany ireo bibikely ireo; na izany aza, rehefa mitombo ny isany dia afaka mivoaka mandritra ny andro ihany koa izy ireo.
[[Sary:The female tropical bedbug (Cimex hemipterus). Pen and ink d Wellcome V0022601EL.jpg|vignette|Vavin' ny tsipongo ''Cimex hemipterus'']]
Misy karazana roa ny tsipongo mpanaikitra: ny ''Cimex lectularius'' (ny tsipongo na kongona maimbo mahazatra) sy ny ''Cimex hemipterus'', izay hita indrindra any amin' ny tany mafana. Eo anelanelan' ny 1 sy 7 mm ny haben' izy ireo. Miparitaka amin' ny alalan' ny fandadiany eo amin' ny toerana akaiky na amin' ny fitondrana azy anaty entana sy fitaovana enti-mandeha ny tsipongo. Tsy dia ny tsy fahampian' ny fahadiovana loatra no mampisy azy fa fisiana olona be dia be anaty faritra iray. Mandany ny ankamaroan' ny fotoanany ao anaty haizina, na toerana miafina toy ny zaitra amin' ny kidoro, na ny triatra amin' ny rindrina, ny tsipongo.
Matetika dia sarotra ny fanafoanana ny kongona maimbo ao an-trano, anisan' ny anton' izany ny fahafahan' ny tsipongo miaina hatramin' ny 300 andro hatramin' ny roa taona tsy misakafo, raha mety aminy tsara ny toerana misy azy. Ilaina ny famonoana azy ireo miverimberina ao amin' ny trano iray. Anisan' ny fikarakarana azo atao ny famanana ny efitrano hatramin' ny 50 °C mihoatra ny 90 minitra, ny fanadiovana matetika, ny fanasana ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] ao anaty hafanana ambony, ary ny fampiasana fanafody famonoana bibikely isan-karazany.
Mampiseho ny fôsily hita tany [[Ejipta]] fa katsentsitry ny olombelona nandritra ny 3 500 taona fara-fahakeliny ny kongona maimbo. Na dia efa saika fongotra aza ny tsipongo tany amin' ny firenena mandroso taorian' ny [[Ady Lehibe Faharoa|Ady Lehibe II]], dia nitombo isa izy ireo nanomboka tamin' ny taompolo 1990 ary efa fahita any amin' ny faritra rehetra manerana izao tontolo izao ny kongona maimbo ankehitriny. Nanomboka tamin' ny taona 2000 ny fisiana maneran-tanin' ny kongona maimbo amin' ny kôntinenta rehetra. Maro ny antony nahatonga ny fihamaroan' ny tsipongo tampoka tao anatin' ny telopolo taona farany araka ny voalazan' ny manam-pahaizana: nitombo ny [[fifindrà-monina]] sy ny fandehana-davitra mampifandray firenena; niitatra ny tsena iraisam-pirenena ho an' ny entana efa avy nampiasain' ny hafa; nifantoka bebe kokoa amin' ny fifehezana ny biby mpanimba hafa ny olona; norarana ny fampiasana fanafody famonoana bibikely sasany ary sy nitombo ny fahatoheran' ny tsipongo ny fanafody famonoana bibikely mbola ampiasaina.
Ireto avy ny karazana tsipongo misy:
* ''Cimex hemipterus'' '''([[:en:Cimex_hemipterus|en]])''',
* ''Cimex lectularius'' '''([[:en:Cimex_lectularius|en]])''',
* ''Cimex pilosellus'' '''([[:en:Cimex_pilosellus|en]])''',
* ''Cimex pipistrella'',
* ''Leptocimex boueti'',
* ''Haematosiphon inodorus'' '''([[:en:Haematosiphon_inodorus|en]])'''
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
* Aza mantsina voaray, ohatra ny kongona.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
gf3o5sdqlv40l66i2x0y5k8fcbbluum
Lalitra
0
288371
1137110
1124635
2026-05-03T07:54:46Z
HarryWurst
36292
1137110
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Sarcophaga carnaria (Reynaldo).jpg|vignette|416x416px|''Sarcophaga carnaria'']]
Ny '''lalitra''' dia [[bibikely]] madinika isan-karazany, ao amin' ny filaharana ''[[Diptera]]'' ary indrindraindrindra ny zana-pilaharana ''Brachycera''. Anisany ny [[lalitra an-trano]] (''Musca domestica''). Amin' ny fiteny mahazatra kokoa dia manondro bibikely manidina samihafa ny teny hoe "lalitra". Tsy misy tongotra ny olitry ny lalitra. Miankina amin' ny karazana misy azy ny halavan' ny androm-piainan' ny lalitra. Ny lalitra an-trano, ohatra, dia 17 andro eo ho eo ny androm-piainan' ny lahy ary 21 andro ny vavy.
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
* Aza manao fatin-dalitra, ka maty mitety ny ratsy; fa manaova fatin-[[Renitantely|tantely]], ka maty mamela mamy ho an' ny fokonolona.
* Aza manao fon' ny mpanefy: mikapo-dalitra ambony [[lovia]] ka mamoy [[sasanangy]] tsy satry<ref><small>Ny sasanangy dia ampahatelon' ny [[ariary]] taloha.</small></ref>.
* Aza manao toy ny lalitra mitsentsitra maso didy, ka hivelona amin' ny [[ranomaso]]<nowiki/>n' olona.
* Didimaso miantsena, ka manome sakafo ny lalitra.
* Matimatim-pitia toa lalitra ka mitsobaka alohan' ny [[sotro]].
* Mimonomonona ohatra ny lalitra hianao; miriorio ohatra ny [[angidina]].
* [[Omby]] maty tsy maharo lalitra.
* [[Tantely]] vaky sarona, ka anjakan' ny lalitra.
* Tsy hita hanaovana, ohatra ny [[Ondry|ondrikely]] sarak' andro: avela an-tanana, ivorian’ ny lalitra; entina an-tsaha, iangonan' ny [[tsipolitra]].
[[File:Tachinidae.jpg|thumb|''Tachinidae'']]
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
* [[Lalitra an-trano]]
== Loharano sy fanamarihana ==
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
41g4ui2cket2k8jvva2tpes0teh2dpq
Trambo
0
288373
1137112
1125550
2026-05-03T07:55:21Z
HarryWurst
36292
1137112
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Chilopoda collage.png|vignette|319x319px|Trambo (''Chilopoda'')]]
Ny '''trambo''' dia [[bibikely]] mpiremby, manana tongotra maro dia maro, misy poizina ny kaikitrany, ao amin' ny zana-pisampanana ''[[Myriapoda]]'', izay vondrona ''[[Arthropoda]]'' izay ahitana koa ny [[sangoridavitra]] (''[[Diplopoda]]'') sy biby maro tongotra hafa. Ny karazana rehetra ao amin' izy ireo dia mamorona ny kilasy '''''Chilopoda'''''.
Zavaboary manana vatana lava sady manana tongotra mandeha tsiroaroa (iray ankavia, iray ankavanana) isaky ny vanim-batany ny trambo, afa-tsy amin' ny vaniny voalohany izay niova ho farango misy poizina. Tsy manana tongotra miisa 100 katroka ny trambo: misy ny latsaka ary misy ny mihoatra; ny isan' ny tongotra dia isa tsiroaroa tsy ankasa izay manomboka amin' ny 15 tsiroaroa ka hatramin' ny 191 tsiroaroa.
Misy poizina ny trambo rehetra ary mety miteraka mangirifiriana ny kaikitrany, amin' ny alalan' ny rantsam-batany izay tongotra niova endrika sy fiasa fa tsy nifiny. Maharary ny kaikitry ny karazana lehibe ary mety hampidi-doza ho an' ny ankizy indraindray. Bibikely mpiremby tsy mifidy biby hohanina ny trambo amin' ny ankapobeny, mihaza remby isan-karazany izay azony resena, indrindra ny [[bibikely]] hafa na ny [[kankana]].
Miaina an-tanety ny karazana trambo rehetra. Mivelona amin' ny faritra ara-jeôgrafia midadasika izy ireo, an-tanety, hatrany amin' ny ala trôpikaly ka hatrany amin' ny [[tany efitra]]. Mila tontolo mando anefa izy ireo satria tsy manana ilay sosona savoka (izay ananan' ny bibikely voana (''[[Insecta]]'') sy ny [[hala]] (''[[Arachnida]]'') izy ireo) izay tokony ho nahafahany manohitra ny tsy fahampian-drano ny hodiny, ka mahatonga azy ireo ho very rano haingana. Noho izany dia mandositra ny tara-masoandro mivantana izy ireo, ka mijanona ao ambany aloka na tsy tena manao hetsika raha tsy amin' ny alina. Karazam-biby mandositra hazavana izy ireo.
Manana anjara toerana lehibe eo amin' ny fahavokaran' ny tany izy ireo ary indrindra fa amin' ny famokarana [[roka]].
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana ===
* Lava hadalana, ohatra ny trambo: tongotra hahelika, ka enti-mandady.
* Trambo handadina tsy mihetsi-mahery.
* Trambo hita tsy mba loza
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
gz02fkjxniiwcguflg0i9eblgax4ab2
Famakiloha
0
288374
1137113
1125527
2026-05-03T07:55:37Z
HarryWurst
36292
1137113
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Mantis religiosa MHNT entière.jpg|vignette|284x284px|Famakiloha (''Mantodea'')]]
Ny '''famakiloha''' na '''tsipeko''' dia [[bibikely]] isan-karazany mitovitovy habe amin' ny valala, izay lava vatana kokoa, mpihaza bibikely hafa, henjana ny elany ambony ary manify makarakara ny elatra ambany. Lava ny tendany. Mamorona filaharana atao hoe '''''Mantodea''''', izay misy karazana 2 400 mahery mitsinjara amin' ny vondron-karazana 460 eo ho eo sy amin' ny fianakaviana 33 ny famakiloha rehetra. Ny fianakaviana lehibe indrindra dia ny ''Mantidae''. Miparitaka eran-tany amin' ny toerana manana [[toetany]] antonony sy mafana ny famakiloha. Manana loha telozoro sy maso mivongana eo amin' ny vozona afaka milefitra izy ireo. Mety manana elatra na tsia ny vatany lava, fa ny famakiloha rehetra kosa dia manana tanany eo alohany izay lehibe kokoa sady mety tsara amin' ny fisamborana sy famikirana remby; ny fijoroan' izy ireo mahitsy, raha mijanona amin' ny toerana iray sady miforitra ny sandriny, dia toa mivavaka.
Ny havan' ny famakiloha akaiky indrindra dia ny [[aboaly]] na [[vitsikazo]] (''[[Termitoidea]]'') sy ny [[kalalao]] (''[[Blattodea]]''), izay ao anatin' ny renilaharana ''[[Dictyoptera]]'' avokoa. Ny famakiloha indraindray dia afangaro amin' ny fasma (''[[Phasmatodea]]''), bibikely lava lava toy ny [[valala]] (''[[Orthoptera]]''), na bibikely hafa havana lavitra kokoa manana rantsam-batana mpisavika toy ny ''Mantispidae''. Mpihaza miotrika ny famakiloha amin' ny ankapobeny, saingy misy karazana monina an-tanety vitsivitsy izay mazoto manenjika ny rembiny. Mazàna izy ireo dia miaina mandritra ny herintaona eo ho eo. Amin' ny [[toetany]] mangatsiatsiaka kokoa dia manatody ny famakiloha vavy efa lehibe amin' ny [[fararano]], ary maty avy eo. Voaaro amin' ny kitapo kely mafy ny atody ary foy amin' ny lohataona. Ny vavy indraindray dia mihinana ny lahiny aorian' ny fanaovana firaisana ara-nofo.
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
* Aza manao famakiloha anaty [[katsaka]]: izay mitranga rangahy daholo.
* Tsipeko mihamin' [[akanga]], mihamin-draha tsy mihamin' antegna (ohabolana [[antanosy]]).
* Tsipeko mihamin' [[Ampanga (valala)|ampanga]], mihamin-draha tsy mihamin' antegna (ohabolana antanosy).
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
0s6q0dfltebrxeu037i3lqb9dusrexk
Jorery
0
288375
1137116
1125541
2026-05-03T07:55:52Z
HarryWurst
36292
1137116
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Neotibicen linnei.jpg|vignette|295x295px|Jorery mpiseho isan-taona, ''Neotibicen linnei'']]
Ny '''jorery''' na '''mpindy''' na '''findy''' na '''dira''' dia bibikely mpaneno eny ambony hazo sy mivelona amin' ny fitsentsefana [[Ranon-javamaniry|ranon-kazo]], mahaforona fianakaviambe, '''''Cicadoidea''''', ao amin' ny filaharana ''[[Hemiptera]]''. Ao amin' ny zana-daharana ''[[Auchenorrhyncha]]'' izy ireo, miaraka amin' ny bibikely mitsambikina kely kokoa toa ny ''[[Cicadellidae]]'' sy ny ''[[Cercopoidea]]''. Mizara ho fianakaviana roa ity fianakavoambe ity, dia ny ''[[Tettigarctidae]]'' izay misy karazany roa any [[Aostralia]], sy ny ''[[Cicadidae]]'' izay misy karazany maherin' ny 3 000 vofaritra, manerana izao tontolo izao; karazany maro no mbola tsy voafaritra. Saika ny karazana jorery rehetra dia mpiseho isan-taona afa-tsy ny karazana jorery vitsivitsy any [[Amerika Avaratra]], ao amin' ny vondron-karazana ''[[Magicicada]]'', izay mipoitra faobe isaky ny 13 na 17 taona amin' ny faritra iray.
Ny jorery dia manana maso misongadina an-daniny sy an-kilan' ny lohany, [[ringotra]] fohy, ary elatra eo anoloana manify dia manify. Maneno mafy ny ankamaroan' ny karazana jorery, amin' ny alalan' ny fikosehany haingana sy ny famotsorany ireo zavatra toa amponga eny aminy. Niseho tamin' ny vanim-potoan' ny [[Permiana Ambony]] ny ''[[Cicadomorpha]]'' fôsily fantatra voalohany indrindra; hita eran' izao tontolo izao amin' ny faritra manana toetany antonony sy mafana ny karazana misy. Matetika izy ireo no miaina eny ambony hazo, misakafo ranon-kazo miakatra (''xylem''), ary manatody amin' ny triatra eo amin' ny [[hodi-kazo]]. Mbola mahabe fanontaniana ny ankamaroan' ny jorery. Mivoaka mandritra ny andro ny ankamaroan' ny karazana jorery rehefa lehibe, ary ny sasany maneno maraina na hariva. Karazana vitsivitsy tsy fahita firy ihany no fantatra fa mivoaka alina.
[[Sary:Snodgrass Magicicada septendecim.jpg|vignette|Jorery mpiseho isaky ny 17 taona, ''Magicicada'',]]
Mipoitra isaky ny 13 na 17 taona, arakaraka ny karazana sy ny toerana misy azy, ny vondron-karazana manokana any [[Amerika Avaratra]], ny ''[[Magicicada]]'', izay mandany ny ankamaroan' ny androm-piainany mandritra ny maha [[monany]] azy any ambanin' ny tany. Mampihena ny isan' ny jorery maty noho ny fihazana azy ireo ny faharetana tsy mahazatra sy ny fiarahana mipoitr' izy ireo, izay mahatonga azy ho remby tsy azo ianteherana (ka izay biby mpiremby hiankin-doha amin' ny jorery dia mety ho mosarena amin' ny fiandrasana ny fipoirany), sy amin' ny fisehoany betsaka tampoka toy izany hanome fahafaham-po ny biby mpiremby sisa tavela rehetra alohan' ny hampihena ny isan' izy ireo ka handrahona ny fahaveloman' ny karazany.
Na dia manana tsingerim-piainana miovaova eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 9 taona na mihoatra aza ny jorery mpiseho isan-taona mandritra ny maha [[monany]] azy any ambanin' ny tany, dia tsy miaraka ny fisehoan' izy ireo ety ambonin' ny tany rehefa lehibe, noho izany dia miseho isan-taona ny jorery sasany amin' ny karazana tsirairay.
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
* [[Alika|Amboa]] nihaza jorery ka feo no re.
* Aza manao toy ny jorery: ny feony mampita [[lohasaha]], fa ny tenany tsy ampy indraim-bava.
* Ilay nitono jorery ka sitrany ahay [[Vazana|vaza]]-mihetsika.
* Tahaka ny jorery ny fanompoana, ka na tapaka aza ny tongony aman-tanany, mbola mimenomenona ihany.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
ln0xd6hum50oa9hvtjimxy6xr2vntuo
Odonata
0
288420
1137111
1126945
2026-05-03T07:55:04Z
HarryWurst
36292
1137111
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Aeshna juncea hovering.jpg|vignette|341x341px|Angidina]]
Ny '''Odonata''' dia filaharana ao amin' ny [[Insecta]] (bibikely) manana vatana lava sy [[elatra]] efatra manify dia manify mangarahara ary [[maso]] lehibe ahafahany mihaza amim-pahombiazana ny [[Remby|rembiny]]. [[Biby anaty rano]] izy ireo raha mbola [[olitra]] ary biby an-tanety amin' ny fahalehibeazany. Amin' ny teny malagasy izy ireo dia atao hoe '''angidina'''. [[Biby mpiremby]] izy ireo, izay mety ho hita tsindraindray amin' ny karazana tontolo voajanahary rehetra, saingy hita matetika eo akaikin' ny faritra misy [[ranomamy]] na amin' ny rano somary masira, mihandrona na mandeha, izay ilainy amin' ny fiterahany. Mizara ho zana-pilaharana roa ny ''Odonata'': ny ''[[Zygoptera]]'' sy ny ''[[Anisoptera]]''.
[[Sary:Odonata nymph 1 (6016609118).png|vignette|203x203px|Ondrindrano]]
Manana [[monany]] anaty rano antsoina hoe [[ondrindrano]] ny ''Odonata'' rehetra, ary izy rehetra, na monany na lehibe, dia mpihinan-kena ary saika mpihinana bibikely, na dia ny ondrindrano aza dia mihinana izay rehetra azony resena, anisan' izany ny [[trondro]] kely sy ny [[tsiboboka]].
== Fanakilasiana ==
=== Zana-pilaharana sy fianakaviambe ===
Inty ny lisitry ny araka ny zana-pilaharana sy fianakaviambe araka ny ''BioLib'' <small>(13</small> <small>Novembre 2020)</small>:
* [[Anisoptera]] <small>Sélys, 1854</small>
** Aeshnoidea <small>Rambur, 1842</small>
** Cordulegastroidea
** Libelluloidea
* [[Anisozygoptera]] <small>Handlirsch, 1906</small>
** Epiophlebioidea <small>Tillyard, 1917</small>
* Archizygoptera †
* Protanisoptera <small>Carpenter, 1931</small> †
* Protozygoptera †
* Triadophlebiomorpha <small>Pritykina, 1981</small> †
* [[Zygoptera]] <small>Selys, 1834</small>
** Calopterygoidea <small>Selys, 1850</small>
** Coenagrionoidea <small>Kirby, 1890</small>
** Hemiphlebioidea <small>Fraser, 1960</small>
** Lestoidea <small>Calvert, 1901</small>
== Ao amin' ny kolontsaina ==
=== Ohabolana malagasy ===
* Lamban' angidina: ka itafiam-belona, tsy mahatafy; ifonosa-maty, tsy mahafono.
* Mimonomonona hoatry ny [[lalitra]] hianao; miriorio hoatry ny angidina.
* Miriorio foana ny angidina, fa any an-[[Hady|kady]] ihany no hiafarana.
* Mivezivezy ohatra ny [[rano]]; miriorio ohatra ny angidina.
* Natao ihany ny mandevina lohan' angidina, fa tsy tonga [[Vakana|vakan]]-[[Vatokaranana|karanana]].
* Toy ny angidina: atao mahia, be [[tratra]]; atao matavy, kely [[rambo]].
* Tsy misy malaza ohatra ny angidina, fa raha atono tsy ampy mizara.
== Jereo koa ==
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hala]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Valala]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
84sznw3tm7e64m97p4tjn929wyydbhy
Hala
0
288441
1137128
1125534
2026-05-03T08:00:22Z
HarryWurst
36292
1137128
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Araneae3.jpg|vignette|273x273px|Hala (''Araneae'')]]
Ny '''hala''' dia [[bibikely]] mpiremby izay manana rantsam-batana valo, manana karazana vanginy afaka manindrona poizina, ary manamboatra karazana kofehy ([[landy]]) atao hoe landinkala na faroratra. Mamorona ny filaharana '''''Araneae''''' izy ireo. Izy ireo no filaharana lehibe indrindra amin' ny ''[[Arachnida]]'' ary laharana fahafito amin' ny fananany karazana maro raha mitaha amin' ny filaharana rehetra ao amin' ny [[zavamananaina]], ary efa monina saika amin' ny toeram-ponenana an-tanety rehetra, ary amin' ny kôntienta rehetra afa-tsy any [[Antarktika]]. Tamin' ny Nôvambra 2023 dia karazana hala miisa 51 673 voatsinjara ao amin' ny fianakaviana 136 no voarakitra an-tsoratra. Na izany aza, nisy ny adihevitra teo amin' ny mpahay siansa momba ny fomba tokony hanasokajiana ireo fianakaviana ireo, ka fanasokajiana 20 mahery no natolotra nanomboka tamin' ny taona 1900.
Amin' ny lafiny anatômika dia tsy mitovy amin' ny ''Arthropoda'' hafa ny hala (toy ny an' ny ''Arachnida'' rehetra) satria mizara roa fotsiny ny vatany: ny tratrany mitambatra amin' ny lohany andaniny, sy ny kibony ankilany, izay atohin' ny toa andilana miendrika varingarina kely. Io kibony io no misy ny fo sy ny taovam-pisefoany. Miisa efetra ny mason' ny hala.
Tsy toy ny bibikely voana (''[[Insecta]]'') ny hala izay tsy manana [[ringotra]] (toy ny tandroka). Ny hala rehetra (afa-tsy amin' ny vondrona tranainy indrindra atao hoe ''[[Mesothelae]]'') dia manana rafi-pitatitra misy foibe indrindra amin' ny ''Arthropoda'' rehetra, satria ny tamboavoany rehetra dia mitambatra ho vongana iray ao amin' ny tratrany. Tsy toy ny ankamaroan' ny ''Arthropoda'' ny hala, izay tsy manana hozatra mpanenjana ao amin' ny rantsam-batany fa tsindrin-drano no misolo izany.
[[Sary:Araneus diadematus underside 1.jpg|vignette|181x181px|Hala manamboatra ny tranon-kala]]
Misy kambiny, izay niova ho taova mpamoaka [[landy]] avy amin' ny karazana fihary miisa hatramin' ny enina, ny kibon' ny hala. Miovaova be ny habe sy ny endriky ny tranon-kala ary ny habetsaky ny kofehy anamboarany izany. Hita ankehitriny fa mety ho iray amin' ny endrika voalohany tranainy indrindra ny tranon-kala mitangolika, ary ny hala izay mamokatra tranon-kala mifampiditra mikorontana dia betsaka kokoa sy samihafa noho ny hala mahay manenona. Nipoitra tamin' ny vanim-potoana [[Devôniana]], 386 tapitrisa taona lasa teo ho eo, ny ''[[Arachnida]]'' miandrika hala, ary toa tsy nanana fitaovana famokarana landy ireo biby ireo. Hita tao amin' ny vatolampy tamin' ny vanimp-otoana [[Karbônifera]] ny tena hala, izay nisy teo anelanelan' ny 318 sy 299 tapitrisa taona lasa izay, ary tena mitovy amin' ny zana-pilaharana tranainy indrindra, atao hoe ''Mesothelae''. Niseho voalohany tamin' ny vanim-potoana Triasika, maherin' ny 200 tapitrisa taona lasa izay, ny vondrona lehibe amin' ny hala ankehitriny, atao hoe ''[[Mygalomorphae]]'' sy ''[[Araneomorphae]]''.
[[Sary:Myrmarachne sp.jpg|vignette|182x182px|Hala misarim-bitsika (''Myrmarachne'')]]
Nofaritana ho mpihinana zavamaniry tamin' ny taona 2008 ny karazana hala atao hoe ''Bagheera kiplingi'', fa mpiremby kosa ny karazana hafa rehetra fantatra, ary mihaza bibikely sy hala hafa ny ankamaroany, na dia misy karazana lehibe vitsivitsy aza mihaza [[vorona]] sy [[Androngo|<u>androngo</u>]]. Tombanana ho 25 tapitrisa taonina ny hala mamono remby milanja 400 hatramin' ny 800 tapitrisa taonina isan-taona. Mampiasa tetika maro ny hala mba hisamborany ny haza: mamandrika azy ao anaty tranonkala mipetaka, mitoraka tady misy bola mipetaka, maka tahaka ny haza mba tsy ho hitan' ny biby hafa, sns. Mahita haza amin' ny alalan' ny fahatsapana hovitrovitra ny ankamaroany, fa mahita manjavozavo ny mpihaza mavitrika ary maneho famantarana faharanitan-tsaina amin' ny fisafidiany ny tetika sy ny fahaizany mamorona tetika vaovao kosa ny mpihaza amin' ny vondron-karazana ''Portia''. Tery loatra ny tsinain' ny hala ka tsy afaka idirana ventin-kanina, noho izany dia mandevona ny sakafony amin' ny alalan' ny fanondrahana [[anzima]] fandevonan-kanina ny hala. Mamotika ny sakafony amin' ny alalan' ny fototr' ireo toa tanany eo ampotory ny vavany koa izy ireo, satria tsy manana ilay fitaovana toa valanorano ankavia sy ankavanana izay ananan' ny ''[[Crustacea]]'' sy ny ''[[Insecta]]'' ny ''[[Arachnida]]''.
[[Sary:Gasteracantha mammosa spiderlings next to their eggs capsule 2.jpg|vignette|283x283px|Zanaka hala (''Gasteracantha mammosa'') eo akaikin' ny kitapon' atody nifonosany]]
Tafavoaka velona aorian' ny firaisana ara-nofo vitsivitsy ny lahy amin' ny ankamaroan' ny karazana hala, izay voafetran' ny androm-piainany fohy. Manamboatra kitapon' atody maromaro amin' ny landinkala ny vavy, ka mety hahitana atody an-jatony ny kitapo tsirairay. Mikarakara ny zanany ny vavy amin' ny karazany maro, ohatra amin' ny fitondrana azy ireo mandehandeha na amin' ny fizarana sakafo amin' izy ireo. Misy karazana vitsy anisa ahitana hala maro miara-monina, manamboatra tranon-kala iombonana, izay mety hipetrahan' ny hala vitsivitsy ka hatramin' ny 50 000. Manomboka amin' ny fandeferana tsy maharitra, toy ny misy eo amin' ny "halavavy mananotena" (''[[Latrodectus]]''), ka hatramin' ny fiaraha-mihaza sy fiaraha-misakafo, ny toatr' izy ireo eo amin' ny fiarahamoniny. Na dia miaina roa taona farafahabeny aza ny ankamaroan' ny hala, dia afaka miaina hatramin' ny 25 taona raha ompiana ireo ao amin' ny fianakaviana ''[[Theraphosidae]]'' sy ny hala hafa ao amin' ny zana-pilaharana ''[[Mygalomorphae]]''.
Na dia mampidi-doza ho an' ny olombelona aza ny poizin' ny karazan-kala vitsivitsy dia mikaroka ny fampiasana ny poizin' ny hala amin' ny fitsaboana sy ny famonoana bibikely ny mpahay siansa ankehitriny. Maivana sy matanjaka ary manana fizozotra ambony noho ny an' ny akora voatr' olombelona ny landinkala, ary nampidirina tao amin' ny biby mampinono sy zavamaniry sasany ny fototarazon' ny hala mpamokatra landy mba hahitana raha azo ampiasaina ho mpamokatra landy ireo zavamananaina hafa ireo.
== Jereo koa ==
* [[Angidina]]
* [[Angely]]
* [[Famakiloha]]
* [[Fanenitra]]
* [[Hao]]
* [[Jorery]]
* [[Kalalao]]
* [[Kongona]]
* [[Lalitra]]
* [[Lolo (bibikely)]]
* [[Maingoka]]
* [[Moka]]
* [[Parasy]]
* [[Renitantely]]
* [[Trambo]]
* [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]]
* [[Vitsika]]
* [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
nipvif2g1xl7tsza9t6m2uoqph2s671
Cynodon dactylon
0
289269
1137131
1134608
2026-05-03T08:15:30Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Fandrotrarana]] ho [[Cynodon dactylon]] i Thelezifor
1134608
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Cynodon dactylon, Lalinačka slatina, Srbija (12).jpg|vignette|343x343px|Fandrotrarana (''Cynodon dactylon'')]]
Ny '''''Cynodon dactylon''''', izay fantatra amin' ny [[Fiteny malagasy|anarana malagasy]] hoe '''fandrotrarana''' na '''kidresy''', dia ahitra fahita maneran-tany, ao amin' ny fianakaviana ''[[Poaceae]]''. Izy io dia teratany any [[Eorôpa]], aty [[Afrika]], any [[Aostralia]] ary any amin' ny ampahany be amin' i [[Azia]]. Nampidirina any [[Amerika]] koa izy.
Ireto koa ny anarany hafa amin' ny teny malagasy: arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, fandrotrarana, fandrotsana, firifiry, kidesy, kidresy, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, ary volotsaka.
3mjhdgv2qor6z6tbmx75j0zpmryeijo
1137134
1137131
2026-05-03T08:24:41Z
Thelezifor
15140
Fampiasana
1137134
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Cynodon dactylon, Lalinačka slatina, Srbija (12).jpg|vignette|343x343px|Fandrotrarana (''Cynodon dactylon'')]]
Ny '''''Cynodon dactylon''''', dia karazana ahitra fahita maneran-tany, ao amin' ny fianakaviana ''[[Poaceae]]''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''arampandrotra''', '''arapandrotra''', '''fandrahana''', '''fandropalana''', '''fandrotrarana''', '''fandrotsana''', '''firifiry''', '''kidesy''', '''kidresy''', '''kindrese''', '''kindresy''', '''ladintrambo''', '''rampadrotsa''', '''rapandrotra''', '''vahitsitafitahady''', '''vandrahana''', '''volonaondry''', ary '''volotsaka'''.
Izy io dia teratany any [[Eorôpa]], aty [[Afrika]], any [[Aostralia]] ary any amin' ny ampahany be amin' i [[Azia]]. Nampidirina any [[Amerika]] koa izy.
== Fampiasana ==
=== Fitsaboana ===
Ny [[Taranja (taova)|taranjan]]' ny ''Cynodon dactylon'' (fakany) dia voalaza fa atao fanafody fampamaniana, ary ny ranony dia ampiasaina hampitsika ny rano amin' ny vatana. Voamarika fa hanin' ny [[alika]] ny ''Cynodon dactylon'' mba hahatonga azy handoa haingana rehefa misy olana ny ao amin' ny kibony (vavony sy tsinay): mety ho vokatry ny falailain' ny volovolo eo amin' ny sisin-draviny izany.
== Jereo koa ==
* ''[[Cynodon]]''
8oiye7aagg2r956yb6rmp3n5v4a7aw0
Tonga (zavamaniry)
0
289939
1137147
1135494
2026-05-03T10:44:57Z
Thelezifor
15140
Anarana malagasy
1137147
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Catharanthus roseus kz1.JPG|vignette|356x356px|Tonga (''Catharanthus roseus'')]]
Ny '''tonga''' na '''trongatsy''' na '''vonenina''' dia karazana [[zavamaniry]] mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Ity zavamaniry ity dia maniry isan-taona ary tsy hita firy raha tsy eto [[Madagasikara]]. '''''Catharanthus roseus''''' ny anarany ara-tsiansa. Indreto ny anarana ahafantarana ny amin' ny teny malagasy: '''arivotambelona''', '''befela''', '''felabaratra''', '''felatanamamba''', '''heladolo''', '''rivotambelona''', '''salotsa''', '''sarita''', '''tonga''', '''tongatse''', '''trongatse''', '''tsimatiririnina''', '''tsingevika''', '''vonenina'''.
Any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly no ambolena be dia be izy io. Fantatra indrindra noho ny fisian' ny [[vinkristinina]] sy [[vinblastinina]], [[môlekiola]] ampiasaina amin' ny fitsaboana simika amin' ny [[homamiadana]] maro.
== Anarany ara-tsiansa ==
Maro ny anaran' ity zavamaniry ity ara-tsiansa, dia ireto tanisaina manaraka ireto koa ny hafa:
* ''Vinca rosea'' L. basionyme
* ''Ammocallis rosea'' (L.) Small
* ''Lochnera rosea'' (L.) Reichenb. ex Spach
* ''Pervinca rosea'' (L.) Gaterau
* ''Vinca speciosa'' Salisb.
== Fampiasana azy ==
=== Fampiasana azy amin' ny fitsaboana ===
==== Fitsaboana aretin' olombelona ====
[[Sary:Catharanthus roseus 9003.jpg|vignette|Voninkazo vonenina fotsy]]
Amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] malagasy, ny vonenina na tonga dia ampiasaina amin' ny fitanehana azy mba hitsaboana olana amin' ny aretin' aty sy ny fiakaran' ny tosi-dra ary hanamaivanana ny [[diabeta]]. Amin' ny endrika tsindrona na kapsiola, ny tonga dia ampiasaina amin' ny raokandro hitsaboana ny homamiadan' ny nono sy ny homamiadan' ny vozon-tranonjaza.
Ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana sinoa sy ny <u>fitsaboana Ayurveda</u> (indiana), ity zavamaniry ity dia nampiasaina hitsaboana aretina maro, anisan' izany ny diabeta sy ny [[tazomoka]] ary ny aretin' i Hodgkin. Ny singa miasa (vinblastinina sy vinkristinina) alaina ao amin' ilay zavamaniry dia antimitôtika, izay ahafahana mamokatra fanafody iadiana amin' ny [[homamiadana]], indrindra ny limfôma (hodgkinianina sy tsy hodgkinianina) ary homamiadan' ny ra mahery vaika isan-karazany.
Ny fitanehana ny faritra samihafa amin' ny ''Catharanthus roseus'' sy ny fisotroana izany dia fantatra ho mampihena be loatra ny fatran' ny gliokôzy ao amin' ny ra (hipôglisemia). Alaina ihany koa izy io mba hitsaboana ny tazo dengy sy ny aretim-pivalanana ary ny aretin-koditra.
Mety hampidi-doza ity zavamaniry ity raha atelina. Mety ho hahavarivery saina izy io, ary voatanisa (amin' ny anarana hoe ''Vinca rosea'') ao amin' ny "Louisiana State Act 159". Tahaka ny ankamaroan' ny molekiola misy hetsika antitomôraly, ny alkalôida binera ao amin' ny trongatsy dia misy poizina betsaka.
==== Fanandramana amin' ny fitsaboana zavamaniry ====
Ny ''C. roseus'' dia ampiasaina hitsaboana ny aretin' ny zavamaniry amin' ny alalan' ny fanandramana azy ho toy ny mpampiantrano ny fitôplasma ([[bakteria|bakteria]] miteraka aretin' ny zavamaniry). Mora voan' ny anamaroan' ny fitôplasma mantsy ity karazan-javamaniry ity, ary matetika manana soritr' aretina miavaka toy ny filôdia sy fihenan' ny haben' ny ravina.
== Jereo koa ==
* ''[[Catharanthus]]''
* [[Tangena (zavamaniry)|Tangena]]
* [[Vahona]]
* [[Nimo]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
powd9b7ho985jtxoys8rx2utrq5j44j
Ahidrano
0
290242
1137145
1123026
2026-05-03T10:23:46Z
Thelezifor
15140
Nanampy sary
1137145
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:NSW_seabed_1.JPG|vignette|350x350px|Algôma]]
Ny '''ahidrano''' na '''''Algae''''' dia [[zavamananaina]] afaka manao [[Fôtôsentezy|fôtôsintezy]] misy [[ôksizenina]] sady amin'ny ankapobeny dia ao anaty tontolo anaty [[rano]] ny tsingerim-piainany. Ampahany manan-danja amin' ny fahasamihafan' ny zavamananaina izy ireo ary fototra lehibe ao amin' ny rojon-tsakafo anaty [[ranomamy]] sy [[Rano masirasira|masirasira]] ary an-d[[ranomasina]]. Karazana maro no ampiasaina amin' ny sakafon' [[olombelona]] sy ny amin' ny [[fambolena]] sy [[fiompiana]] ary amin' ny [[indostria]].
[[Sary:Eucheuma denticulatum in an off-bottom cultivation, Bweleo, Zanzibar.JPG|vignette|''[[Eucheuma denticulatum]]'']]
Tsy vondrona manaraka fivoarana tokana ny ahidrano<ref>https://blueventures.org/mg/fiompiana-ahidrano/</ref>, fa mampivondrona zavamananaina maro izay mety ho ao amin' ny vondrona filôjenetika tena samihafa. Raha ny marina, ny ahidrano dia matetika nofaritana amin' ny alalan' ny fampifanoherana azy ireo fotsiny amin' ny zavamaniry maro sela an-tanety na anaty rano.
Antsoina hoe fikôlôjia ny taranja siantifika andalinana ny ahidrano. Ampiasaina indraindray ny teny hoe algôlôjia, fa izy io koa dia manondro ny sampan'ny fitsaboana izay misahana ny fanaintainana.
Ny tombana maro momba ny isan' ny karazana ahidrano dia mahita isa 30 000 ka hatramin' ny iray tapitrisa mahery. Na dia eo aza ny tsy fahazoana antoka momba ny zavamananaina tokony hoheverina ho ahidrano dia nisy lisitra natao tamin' ny taona 2012, araka ny angon-drakitra AlgaeBase (izay misy fila 15 sy 64 kilasy saingy tsy miraharaha ny karazana ''Bacillariophyta'' miisa 200 000 eo ho eo, ''Microalgae'' misy [[silisy]]), dia mitanisa karazana ahidrano 72 500 samihafa.
== Jereo koa ==
* [[Zavamananaina]]
* ''[[Eukaryota]]''
* [[Zavamaniry]] - ''[[Plantae]]''
* [[Holatra]] - ''[[Fungi]]''
* [[Ahidrano maitso]]
* Ahidrano manga (''Cyanobacteriota'')
* Ahidrano mena (''Rhodophyta'')
* Ahidrano manja (''Phaeophyceae'')
8aewqr6gl821dzx9hwjrw9lz1wmsd88
1137146
1137145
2026-05-03T10:25:07Z
Thelezifor
15140
Rohy anatiny
1137146
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:NSW_seabed_1.JPG|vignette|350x350px|Algôma]]
Ny '''ahidrano''' na '''''Algae''''' dia [[zavamananaina]] afaka manao [[Fôtôsentezy|fôtôsintezy]] misy [[ôksizenina]] sady amin'ny ankapobeny dia ao anaty tontolo anaty [[rano]] ny tsingerim-piainany. Ampahany manan-danja amin' ny fahasamihafan' ny zavamananaina izy ireo ary fototra lehibe ao amin' ny rojon-tsakafo anaty [[ranomamy]] sy [[Rano masirasira|masirasira]] ary an-d[[ranomasina]]. Karazana maro no ampiasaina amin' ny sakafon' [[olombelona]] sy ny amin' ny [[fambolena]] sy [[fiompiana]] ary amin' ny [[indostria]].
[[Sary:Eucheuma denticulatum in an off-bottom cultivation, Bweleo, Zanzibar.JPG|vignette|''[[Eucheuma denticulatum]]'']]
Tsy vondrona manaraka fivoarana tokana ny ahidrano<ref>https://blueventures.org/mg/fiompiana-ahidrano/</ref>, fa mampivondrona zavamananaina maro izay mety ho ao amin' ny vondrona filôjenetika tena samihafa. Raha ny marina, ny ahidrano dia matetika nofaritana amin' ny alalan' ny fampifanoherana azy ireo fotsiny amin' ny zavamaniry maro sela an-tanety na anaty rano.
Antsoina hoe fikôlôjia ny taranja siantifika andalinana ny ahidrano. Ampiasaina indraindray ny teny hoe algôlôjia, fa izy io koa dia manondro ny sampan'ny fitsaboana izay misahana ny fanaintainana.
Ny tombana maro momba ny isan' ny karazana ahidrano dia mahita isa 30 000 ka hatramin' ny iray tapitrisa mahery. Na dia eo aza ny tsy fahazoana antoka momba ny zavamananaina tokony hoheverina ho ahidrano dia nisy lisitra natao tamin' ny taona 2012, araka ny angon-drakitra AlgaeBase (izay misy fila 15 sy 64 kilasy saingy tsy miraharaha ny karazana ''Bacillariophyta'' miisa 200 000 eo ho eo, ''Microalgae'' misy [[silisy]]), dia mitanisa karazana ahidrano 72 500 samihafa.
== Jereo koa ==
* [[Zavamananaina]]
* ''[[Eukaryota]]''
* [[Zavamaniry]] - ''[[Plantae]]''
* [[Holatra]] - ''[[Fungi]]''
* [[Ahidrano maitso]]
* [[Ahidrano manga]] (''[[Cyanobacteriota]]'')
* [[Ahidrano mena]] (''[[Rhodophyta]]'')
* [[Ahidrano manja]] (''[[Phaeophyceae]]'')
== Loharano ==
hkf3wywsip3ql2vz8h48q1rcxc982fg
Plantae
0
290245
1137140
1127798
2026-05-03T09:09:40Z
Thelezifor
15140
1137140
wikitext
text/x-wiki
{{Boaty ny taksônômia
| name = Plantae / Zavamaniry
| image = Diversity of plants (Streptophyta) version 2.png|vignette|437x437px
| domain = [[Eukaryota]]
{{Klady|[[Diaphoretickes]]}}
{{Klady|[[CAM]]}}
{{Klady|[[Archaeplastida]]}}
| regnum = '''Plantae'''}}
Ny '''''Plantae''''', izay matetika antsoina hoe "'''zavamaniry"''', dia [[zavamananaina]] afaka mamoronana akora ôrganika amin' ny fampiasana ny angovon-[[Hazavana|kazavana]] sy ny [[rano]] ary ny [[etona karbônika]], sy amin' ny fanovana ny akora [[mineraly]]. Izy ireo dia iray amin' ny fanjakana ao amin' ny ''[[Eukaryota]]'' izay tsy azo raisina ho vondrona mônôfiletika intsony. Manana [[sela]] manokana (selan-javamaniry) tsy itoviany amin' ny an' ny [[biby]] sy ny zavamananaina hafa ny zavamaniry. Ny [[siansa]] momba ny zavamaniry dia atao hoe [[bôtanika]], izay mandalina koa ny [[ahidrano]] sy ny [[sianôbakteria]] (izay tsy anisan' ny ''Plantae'').
[[Sary:Plazmolyzed_Elodea_Cells_under_400X_Magnification.jpg|ankavanana|vignette|Sela bitika tamin' ny ravin-ny zavamaniry anaty rano ''Elodea'']]
Sarotra ny hamaritana ny isan' ny karazan-javamaniry, saingy misy (tamin' ny taona 2015) maherin' ny 400 000 ny karazana voafaritra, ny ankamaroany dia [[zavamaniry mamelana]] (karazana 369 000 no voatanisa), satria manodidina ny roa arivo ny karazana vaovao hita isan-taona. Nanomboka tamin’ ny fiandohan’ ny taonjato faha-20 dia karazan-javamaniry telo no manjavona isan-taona, indrindra fa iharan’ ny fandripahana ala. Zavamaniry iray amin' ny dimy no atahorana ho lany tamingana.
== Kisary ==
<center><gallery widths="180px" heights="120px" perrow="3">
Sary:Borassus_flabellifer.jpg|[[Borassus flabellifer]]
Sary:Chestnut_in_Guntur.jpg|Voankazo tamin'ny Palmyra Palm hazo, [[Borassus flabellifer]] amidy amin'ny tsena amin'ny Guntur, India.
Sary:Turmericroot.jpg|tamotamo faka
Sary:Starr_050407-6233_Ipomoea_batatas.jpg|batata, ''Ipomoea batatas'', Maui Nui zaridaina
Sary:Pandan_wangi.JPG|''Pandanus amaryllifolius''
Sary:California_Papaya_ID.jpg|California voapaza
Sary:Papaya_sunset.jpg|''Carica papaya'', cultivar 'Sunset'
Sary:Prepared_lemon_grass.JPG|''Cymbopogon citratus'', veromanitra
Sary:Bangkuang_070612-056_stgd.jpg|''Pachyrhizus erosus'', Situgede, Bogor, West Java, Indônezia
Sary:KIKU_brak-ontree.JPG|paoma 'Fuji'
Sary:SauropusAndrogynus.jpg|laingony tamin'ny ''Sauropus androgynus''
Sary:Ilaneer.jpg|''Cocos nucifera'' voaniho
</gallery></center>
== Jereo koa ==
* [[Zavaboary]] - [[zavamananaina]]
* ''[[Eukaryota]]''
* [[Zavamaniry]] - ''[[Plantae]]''
* [[Holatra]] - ''[[Fungi]]''
* [[Biby]] (''[[Biby|Animalia]]'')
* ''[[Protista]]''
* ''[[Chromista]]''
* [[Bakteria]]
* [[ahidrano]] - [[lomotra]] - [[ampanga]] -
* Ampahany sy taovan-javamaniry: [[Ravina (zavamaniry)|ravina]] - [[sampana]] - [[taho]] - [[rantsana]] - [[vony]] - [[vavimbony]] - [[lahimbony]] - [[sela]] - [[sampaho]] - [[baby]] - [[sofim-boa]] - [[felan-dravina]] - [[felam-bony]] - [[tangozan-dravina]] - [[tangozam-bony]] - [[tangozam-boa]] - [[vondrombony]] - [[kiran-dravina]] - [[zana-pelana]] - [[famaitso]] - [[tangolika]] - [[tsilo]] - [[hodi-kazo]] -
* Fomba fiainan' ny zavamaniry: [[fisefoana]] - [[hatsembohana]] -
* Zavatra ilain' ny zavamaniry: [[rano]] - [[rivotra]] - [[hazavana]] - [[sira mineraly]] - [[etona karbônika]] - [[ôksizenina]] - [[zezika]] - [[mineraly]] - [[azôta]] -
* Akora hita ao amin' ny zavamaniry: [[mamimbony]] - [[vovobony]] - [[ranon-javamaniry]] - [[tavolo]] - [[gliokôzy]] - [[nofon-kazo]] - [[tsiraka]] -
* Fampitobona taranaka ny zavamaniry: [[botira]] - [[tsato-boly]] - [[famafazana]] - [[grefy]] -
* Endriky ny zavamaniry: [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] - [[hazo madinika]] - [[ahitra]] - [[vahy]] -
* Zavatra ilain' ny olombelona ao amin' ny zavamaniry: [[vitaminina]] - [[tavolo]] - [[menaka]] - [[tsiraka]] - [[ranomanitra]] - [[tambavy]] - [[raokandro]] - [[karbônina]] - [[tontolo iainana]] - [[tsingerin' ny rano]] -
== Loharano sy fanamarihana ==
d71dce0qyhah99so0llkyxaenutr9ld
Odeceixe
0
290681
1137130
1095118
2026-05-03T08:08:47Z
HarryWurst
36292
1137130
wikitext
text/x-wiki
{{coord|37|26|N|08|46|W}}
{{infobox tanàna
|anarana=Odeceixe
|velarantany= 41,91
|isam-ponina= 1055
|firenena={{Portogaly}}
|faritra=[[Algarve]]
|sary=Algarve - 349 (3467584157).jpg
|saina=
}}
'''Odeceixe''' dia tanàna kely sy kaominina ao amin'ny morontsiraka andrefan'i [[Algarve]] any atsimon'i {{Portogaly}}.
Eo amin’ny Reniranon’i Ribeira de Seixe no misy ilay tanàna, sisin-tanin’i Distrika Odemira sy ny Alentejo. Ao amin'ny Parque Natural do Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina ihany koa no misy azy, toeram-piarovana voajanahary mandrakotra ny tapany ambany amin'ny morontsiraka atsimoandrefan'i [[Portogaly]].
==Galeria==
<gallery>
File:Costa vicentina3.jpg|Lado sul da Praia de Odeceixe
File:Costa vicentina5.jpg|Praia de Odeceixe
File:Aljezur - Odeceixe-3 (48890405646).jpg|Praia de Odeceixe
</gallery>
{{reflist}}
[[sokajy:Tanàna ao Portogaly]]
7vqtquswtn45coruo09cg6j45hjxwcf
Camphora officinarum
0
291028
1137148
1127903
2026-05-03T10:49:00Z
Thelezifor
15140
1137148
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Cinnamomum camphora Turramurra railway.jpg|vignette|336x336px|Ravina sy voan' ny ravintsara]]
Ny '''''Camphora officinarum''''' na '''''Cinnamomum camphora''''' dia [[hazo]] maitso ravina sy tsy mihintsan-dravina, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]'', maniry mandavan-taona, mahatratra halava anelanelan' ny 15 sy 25 m, mafy ravina, izay ahazoana menaka fanao fanafody ny fitanehana sy ny fitsihana azy. Ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] dia '''kamifaoro''', '''ravintsara''', '''ravitsara''', nefa tsy io ihany ny zavamaniry antsoina amin' io anarana io.
Amin' ny ankapobeny dia miendrika atody ny raviny izay mirefy 10 sm eo ho eo, izy mamoaka fofona mahery raha hosena amin' ny tanana na amin-javatra hafa. Be nofony ny voany izay boribory miloko manga matroka na mainty rehefa masaka. Zavamaniry avy any [[Sina]] sy [[Taioàna|Taioana]] ary [[Japana|Japàna]] ny ''Cinnamomum camphora'' nefa afaka maniry amin' ny faritra samihafa amin' ny kôntinenta hafa, anisan' izany ny eto Madagasikara.
[[Sary:Cinamommum camphora fruit.JPG|vignette|237x237px|Raviny sy voany]]
[[Sary:CamphrierTampon2.jpg|vignette|283x283px|Hazo ravintsaraao Tampon (nosy any [[La Réunion]]).|ankavia]]
Volena ho haingon-tanàna ny ravintsara noho ny raviny maitso lalandava, volena milahatra eny an-tsisin' arabe na eny afovoany any amin' ny tany manana toetany mafana.
[[Sary:Cinamommum camphora fruit2.JPG|vignette|285x285px|Raviny sy voany]]
Ny menaka azo avy amin' ny ravin' ny ''Cinnamomum camphora'' volena aty [[Madagasikara]], izay tondroina amin' ny anarana hoe "ravintsara" ihany koa, dia heverina ho fanafody mamono [[virosy]] sy mampifoha ny hery fiarovana ary fitsaboana amin' ny tsy fahazoana torimaso vokatry ny harerahana, ny tsy fahazotoa-misakafo, ny tsy fifantohana, ny fahamorà-malahelo, sns. Itsaboana ny aretin' ny fisefoana sy ny aretin' ny hoditra vokatry ny virosy koa io zavamaniry io.
Ny vatan' ny ''Cinnamomum camphora'', izay manana fofona maharitra mandavan-taona, dia halan' ny bibikely, anisan' izany ny lolo mpanimba lamba. Izany no antony andrafetana ny vata hitondrana [[lasoà]] na volom-biby hatao fitafiana amin' ny hazon' ny ''Cinnamomum camphora''.
== Jereo koa ==
* ''[[Cinnamomum]]''
* ''[[Camphora]]''
* ''[[Ravensara]]''
* [[Raokandro]]
* [[Ravintsara]]:
** ''[[Camphora officinarum]]'' na ''Cinnamomum camphora'';
** ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica'' na ''Ravensara anisata'';
** ''[[Cryptocarya litoralis]]'' na ''Ravensara acuminata'';
** ''[[Vepris unifoliolata]]'' na ''Teclea punctata''
3n2ma11ybb75ehednxr570iievvyg2e
Ziziphus jujuba
0
291032
1137088
1116693
2026-05-02T18:39:46Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Mokonazy]] ho [[Ziziphus jujuba]] i Thelezifor
1116693
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Ziziphus zizyphus foliage.jpg|vignette|295x295px|Mokonazy]]
Ny '''mokonazy''' dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Rhamnaceae]]''. Hazomadinika misy tsilo avy any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] izy io ary miely patrana any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], ary hita ihany koa any [[Tontolo Tandrefana|Andrefana]]. Atao hoe '''Z''iziphus jujuba''''' ny anarany ara-tsiansa. Mety hiantsoana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] koa ny hoe '''tsinefo''' na '''lamotifotsy''' ny '''lamoty''' izay iantsoana zavamaniry hafa ihany koa (jereo: [[lamoty]] sy [[tsinefo]]).
Azo hanina ny voany. Ambolena ihany koa izy, indrindra any [[Atsinanana Indrindra|Atsinanana]] [[Atsinanana Indrindra|Indrindra]], izay ahitana fanovany maro.
[[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] manana haavo 6 ka hatramin' ny 10 m ny mokonazy ary manana [[rantsana]] misy tsilo (misy koa anefa ny fanova tsy misy tsilo). Ny [[Ravina (zavamaniry)|raviny]] dia somary lavalava, misy nifinifiny madinidinika. Mivadika mavo ireo ravina ireo rehefa amin' ny [[fararano]]. Milentika lalina ao anaty tany ny [[Faka|fakany]]. Mipoitra eo akaikin' ny ravina ny [[Voninkazo|voniny]] kely mavo.
[[Sary:Ziziphus zizyphus MHNT.BOT.2012.10.26.jpg|vignette|Voan' ny mokonazy masaka nohamainina]]
Ny voany, somary toy ny atody, dia misy akoram-bihiny tokana mafy salavamava sy misy nofony azo hanina, maitso na mavo ny hodi-boany amin' ny voalohany avy eo mena rehefa masaka. Ny nofom-boany dia mamy somary matsatso. Ny voan' ny mokonazy, izay betsaka [[vitaminina]] A sy C, dia ampiasaina amin' ny fikarakarana fanafody nentom-paharazana isan-karazany.
== Jereo koa ==
* [[Lamoty]]
* [[Tsinefo]]
* ''[[Ziziphus spina-christi]]''
* ''[[Elaeodendron humbertii]]''
[[fr:Jujube (fruit)]]
[[Sokajy:hazo fihinam-boa]]
01kveb7uyxdwgsmmoec1nu4b8xodzf1
1137090
1137088
2026-05-02T18:47:32Z
Thelezifor
15140
Nanatsara votoatiny
1137090
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Ziziphus zizyphus foliage.jpg|vignette|365x365px|Z''iziphus jujuba'']]
Ny '''Z''iziphus jujuba''''' dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Rhamnaceae]]''. Hazomadinika misy tsilo avy any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] izy io ary miely patrana any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], ary hita ihany koa any [[Tontolo Tandrefana|Andrefana]]. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ny anarany dia '''lamotifotsy''', '''lamoty''', '''mokonazy''', '''voandamoty'''.
[[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] manana haavo 6 ka hatramin' ny 10 m ny mokonazy ary manana [[rantsana]] misy tsilo (misy koa anefa ny fanova tsy misy tsilo). Somary lavalava sy misy nifinifiny madinidinika ny [[Ravina (zavamaniry)|raviny]]. Mivadika mavo ireo ravina ireo rehefa amin' ny [[fararano]]. Mipoitra eo akaikin' ny ravina ny [[Voninkazo|voniny]] kely mavo. Milentika lalina ao anaty tany ny [[Faka|fakany]].
[[Sary:Ziziphus zizyphus MHNT.BOT.2012.10.26.jpg|vignette|Voan' ny mokonazy masaka nohamainina]]
Misy akoram-bihiny tokana mafy salavalava sy misy nofony azo hanina ny voany izay somary toy ny atody. Maitso na mavo ny hodi-boany amin' ny voalohany avy eo mena rehefa masaka. Mamy somary matsatso ny nofom-boany. Ampiasaina amin' ny fikarakarana fanafody nentim-paharazana isan-karazany ny voan' ny mokonazy, izay betsaka [[vitaminina A]] sy [[Vitaminina C|C]].
== Jereo koa ==
* [[Lamoty]]
* [[Tsinefo]]
* ''[[Ziziphus spina-christi]]''
* ''[[Elaeodendron humbertii]]''
[[fr:Jujube (fruit)]]
[[Sokajy:hazo fihinam-boa]]
km06ph8xyuiqypv2st7y54smwum1md7
Oxfordshire
0
292379
1137138
1101722
2026-05-03T08:39:26Z
HarryWurst
36292
1137138
wikitext
text/x-wiki
{{coord|51|46|N|01|16|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Oxfordshire
|velarantany=2.610
|isam-ponina=660000
|sary=Flag of Oxfordshire.svg
|saina=Oxford_from_Boars_Hill.jpg
|ben'ny tanàna=
|tanànan-dehibe=
|firenena={{Angletera}} - {{Fanjakana Mitambatra}}
|faritany= [[Oxfordshire]]
}}
[[File:OxfordshireBrit5.PNG|thumb|left|Oxfordshire]]
'''Oxfordshire''' (nohafohezina ny ''Oxon'', avy amin'ny teny [[Fiteny latina|latinina]] ''Oxonia'') dia faritra atsimo-atsinanan'i {{Angletera}}.
==Jeografia==
Olona 660.000 eo ho eo no mipetraka ao amin'ny faritra 2.610 km².
==Tanàna lehibe==
*[[Oxford]]
== Tsiahy ==
{{ref}}
{{commonscat}}
[[en:Oxfordshire]]
[[sokajy:Faritany ao Angletera]]
6u0c3tg9iudv4e8ng02o1vtnbcnzm5n
Valala
0
294020
1137118
1129947
2026-05-03T07:56:28Z
HarryWurst
36292
1137118
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Melanoplus femurrubrum 20070903.jpg|vignette|303x303px|''Melanoplus femurrubrum'': valala aniszn' ny ''Caelifera'']]
Ny '''valala''' dia bibikely isan-karazany miloko maitso na manja, ary misy tongony efatra ka ny roa eo aoriana lava kokoa noho ny eo aloha, izay ahafahany mitsambikina. Ao amin' ny flaharana ''[[Orthoptera]]'' no misy azy ireo. Ahitana valala ny ao amin' ny zana-pilaharana ''[[Caelifera]]'' sy ''[[Ensifera]]'' nefa tsy ny karazana rehetra ao amin' izy ireo dia atao hoe "valala" avokoa amin' ny [[teny malagasy]]. Tsy misy famaritana ara-tsiansa ny hoe "valala" fa miankina amin' ny endrika sy ny fihetsik' ilay bibikely.
== Ny valala ao amin' ny zana-pilaharana ''Caelifera'' ==
[[Sary:Garden locust (Acanthacris ruficornis).jpg|vignette|Valala (''Acanthacris ruficornis'')|ankavia|219x219px]][[Sary:Pygmy mole cricket (8071068977) cropped.jpg|vignette|193x193px|Bibikely ao amin' ny ''[[Caelifera]]'' ihany koa nefa tsy valala (''Ripipteryx mopana'')]]Ahitana valala nefa ahitana ihany koa bibikely tsy valala ny zana-pilaharana ''[[Caelifera]]''. Ny ankamaroan' ny karazana ao amin' ny zafim-pilaharana ''[[Acrididea]]'' no matetika antsoina amin' ny anarana [[Fiteny malagasy|malagasy]] hoe "valala" (fianakaviambe sy fianakaviana ''[[:en:Tetrigidae|Tetrigidae]],'' ''[[Acridoidea]]'', ''[[:fr:Eumastacoidea|Eumastacoidea]],'' ''[[:fr:Pneumoridae|Pneumoroidea]], [[:fr:Proscopiidae|Proscopioidea]]'' , ''[[:fr:Pyrgomorphidae|Pyrgomorphoidea]],'' ''[[:fr:Tanaoceridae|Tanaoceroidea]], [[:fr:Trigonopterygoidea|Trigonopterygoidea]]'').
Tsy valala kosa ny karazana ao amin' ny zafim-pilaharana ''[[Tridactylidea]]'' (fianakaviana ''Cylindrachetidae'' sy ''Ripipterygidae'' ary ''Tridactylidae'').
== Ny valala ao amin' ny zana-pilaharana ''Ensifera'' ==
[[Sary:Gryllus campestris MHNT.jpg|vignette|218x218px|[[Angely]] (''Gryllus campestris''): anisan' ny ''[[Ensifera]]'' nefa tsy valala]]
Ny ankamaroa' ny bibikely ao amin' ny zana-pilaharana ''[[Ensifera]]'' dia tsy valala. Misy ihany ireo izay heverina ho valala ao amin' ny fianakaviana ''[[Tettigoniidae]]'' ao amin' ny zafim-pilaharana ''[[Tettigoniidea]]'', ny fianakaviana hafa rehetra (''Prophalangopsidae'', ''Rhaphidophoridae'', ''Schizodactylidae'', ''Anostostomatidae'', ''Cooloolidae'', ''Gryllacrididae'', ''Stenopelmatidae'') dia tsy valala. Tsy valala ihany koa ny karazana rehetra ao amin' ny zafim-pilaharana ''[[Gryllidea]]'' fa [[angely]].
== Teny malagasy ==
=== Anaram-balala ===
[[Sary:Macropterous form of Roesel's bush cricket (Metrioptera roeseli f. diluta) (6076102397).jpg|vignette|250x250px|''Metrioptera roeselii diluta''; anisan' ny ''Ensifera'']]
[[Sary:Paracinema tricolor bisignata (Périgné) 21082019 02.jpg|vignette|''Paracinema tricolor'']]
Indreto ny lisitry ny anarana hafa iantsoana ny karazam-balala amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]:
* [[adrisa]]
* [[aketa]]
* [[ambolo]]
* [[ambolokely]]
* [[ampongavato]]
* [[dongara]]
* [[fisanga]]
* [[kijeja]]
* [[koraika]]
* [[mahaverizoky]]
* [[ramijaingy]]
* [[sompanga]]
* [[tsikondry]]
* [[tsimbaivay]]
* [[tsimbatavata]]
* [[tsimbolavola]]
* [[tsimbotry]]
* [[tsimpefe]]
* [[tsindakana]]
* [[tsindrano]]
* [[tsingentana]]
* [[tsipefe]]
* [[zafinadrisa]]
=== Ohabolana ===
* Ataonao ho valala tsy ampoka ny [[ahitra]] ve aho, ka hifiaka ny [[Antsoro (zavamaniry)|antsoro]] maina ?
* Aiza no dia ho anao avokoa ny valala manatody sy fandria-maraina?
* [[Alika|Amboa]] maka valala: ny kibo ihany no fenoina.
* Ao ihany ny [[takatra]] nihinana ny valala, ao ihany ny [[vano]] nitsaingoka ny [[sahona]].
* Aza dia miolika loatra ohatry ny [[Tsinay|tsinai]]<nowiki/>n' [[ondry]], fa ataovy tsotra toy ny tsinaim-balala.
* Aza manao toy ny valala: ny vavy no manaizana, ka ny lahy no tomamotamo.
* Aza manjenjena toa valala manatody.
* Aza mifanipaka toy ny valala an-[[Harona|karona]].
* Aza misaosao, fa tango lena no [[laoka]].
* Boka misambo-balala: mahazo ihany fa potsitra.
* Efa zatra nahazo, ka [[Rivotra mitsoka|rivotra]] avy avaratra avy no nanjairana [[sonina]] hahasiam-balala.
* Fahafatesam-balala ka mamikitra ahitra irery.
* Ianareo no natao valala fiandry [[fasana]] sy [[vorompotsy]] tsy mandao [[omby]].
* [[Kibobo]] mandry amam-balala: tsy manana [[trano]] hasiana, fa miheninkenina irery.
* Lany lena, tahaka ny valalan' ny maro an-trano.
* Mahita loza Ikalamomba, fa misambo-balala ho an-janak' olona.
* Maika ho aiza no mitsoka endim-balala na mamolavola [[sosoa]]?
* Misambo-balala maina andro, ka raha tsy azoko anio, azoko ampitso.
* Manjenjem-poana, toy ny valala manatody.
* Maro ny valala, fa ny [[ambolo]] no tsara soratra.
* Maty an-dazony, ohatra ny valala nosamborim-boka.
* Miriorio foana hoatry ny valala hanatody.
* Misarimorimo ohatra ny valala, nanatody nokotrehin' ny tany, nony foy tsy nanan-dreny harahina.
* Na ao aza ny [[ody]] valala, ny kopakopaka tsy azo avela.
* Ny valala aza tsy azo raha tsy andriana ilika.
* Ny valala mameno [[tanety]], ny [[zavona]] mameno [[lohasaha]], fa ny mpilaza mahay rahateo.
* Ny valala tsy indroa mandry am-[[Vavahady|bavahady]].
* Sambo-balalan-dRaivondeso: mbola eny an-[[Lanitra|danitra]] ka siahina, ary tsy mbola azo akory, ka hoe " hasiako [[sira]] " .
* [[Sompanga]] momba valala: lehibe ihany fa tsy tompon' ny dia.
* Tampotampohin' ny manambady Raketaka, ka misambo-balala [[hariva]].
* Tsy mety raha hanao [[sokina]] mahazo valala: raha mahazo dia mivonkina.
* Tsinaim-balala, ka tsoa-tokana ihany.
* Tsy valala kely andiany, ka hataho-[[papango]].
* Valala an-[[tany mena]], na dia tapaka [[elatra]] aza, tsy mba lany piaka.
* Valala ela nanidinana folak' elatra: raha mahafoy ahy mba foiko.
* Valala manani-[[Zozoro|jozoro]] ka manjohy ny efa mahitsy.
* Valala tongan-drivotra, ka mitety tany tsy fantatra.
* Valala tsy an-tanana tsy atolo-jaza.
* Valala tsy mandady [[harona]].
* Valala voatango, ka very [[Fanahy (kolontsaina malagasy)|fanahy]] mbola velona.
* Vary amim-balala: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* [[Vitsika]] nitondra valala: ny kibo hasiana tsy misy, fa ny faha-te hoderaina no be.
* Vitsika nahazo valala: zakan' ny aina fa tsy omby ny vava.
== Jereo koa ==
'''Bibikely fahita matetika'''
* [[Angidina]] - [[Angely]] - [[Famakiloha]] - [[Fanenitra]] - [[Hala]] - [[Hao]] - [[Jorery]] - [[Kalalao]] - [[Kongona]] - [[Lalitra]] - [[Lolo (bibikely)]] - [[Maingoka]] - [[Moka]] - [[Parasy]] - [[Tantely (bibikely)|Tantely]] - [[Trambo]] - [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]] - [[Vitsika]] - [[Vitsikazo]] na [[aboaly]]
'''Anarana amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny frantsay'''
* [[:en:Grasshopper|grasshoper]] (angl) - [[:fr:Sauteriau|sauteriau]] (fran) - valala
* [[:en:Locust|locust]] (angl) - [[:fr:Locuste|locuste]] (fran) - valala mpandeha amin' andiany
* [[:fr:Caelifera|criquet]] (fran = ''[[Caelifera]]'') = valala sy tsy valala
* [[:en:Cricket_(insect)|cricket]] (angl) - [[:fr:Gryllidae|grillon]] (fran = ''Gryllidae'') = angely
* [[:fr:Sauterelle_(insecte)|sauterelle]] (fran, ''[[Tettigoniidae]]'', ''[[Ensifere]]'') = valala sy tsy valala
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
bfhhm1r5xo557cuk992814ondjmndgj
Ceiba pentandra
0
294593
1137114
1113959
2026-05-03T07:55:44Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Kapôka]] ho [[Ceiba pentandra]] i Thelezifor
1113959
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Kapok_tree-pod.jpg|thumb|250px|Kapôka (''Ceiba pentandra'')]]
Ny '''kapôka''' (''Ceiba pentandra'') na '''hazo kapôka''', dia [[hazo]] tropikaly avy amin'ny lamina [[Malvales]] sy ny fianakaviana [[Malvaceae]] (napetraka taloha tao amin'ny fianakaviana Bombacaceae), teratany any [[Meksika]], [[Amerika Afovoany]] ary [[Karaiba]], ary ny tapany avaratr'i [[Amerika Atsimo]], ary nampidirina be dia be any amin'ny faritra tropikaly hafa anisan'izany i [[Afrika]] sy [[Azia Atsimo]] ary [[Faritra Atsimo Atsinanana]], izay ambolena azy.
59jzgs4ws6mdsd6o65qaamjp01nao9p
1137129
1137114
2026-05-03T08:00:27Z
Thelezifor
15140
Nandamina lahatsoratra
1137129
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Kapok_tree-pod.jpg|thumb|354x354px|Kapôka (''Ceiba pentandra'')]]
Ny '''''Ceiba pentandra''''' dia [[hazo]] trôpikaly ao amin' ny lamina [[Malvales]] sy ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' (napetraka taloha tao amin' ny fianakaviana ''[[Bombacaceae]]''). Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''hazomorengy''', '''kaboaka''', '''kapoaka''', '''kapôka''', '''landahazobe''', '''landihazobe''', '''laoaty''', '''moraingy''', '''pamba''', '''pemba''', '''pembabe'''. Teratany any [[Meksika]], [[Amerika Afovoany]] ary [[Karaiba]], ary ny tapany avaratr' i [[Amerika Atsimo]], ary nampidirina be dia be any amin' ny faritra trôpikaly hafa anisan' izany i [[Afrika]] sy i [[Azia Atsimo]] ary [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]], izay ambolena azy.
== Jereo koa ==
* ''[[Ceiba]]''
i07gsj7rzzfx7tsu0x8ko0t39na0csa
Solanum nigrum
0
294938
1137066
1115378
2026-05-02T13:29:47Z
Thelezifor
15140
Votoatiny nafindra avy amin' ny hoe "Voanantay"
1137066
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum nigrum leafs flowers fruits.jpg|vignette|374x374px|Voanantay]]
[[Sary:Solanum nigrum fruit black.jpg|vignette|Voan' ny voanantay masaka]]
[[Sary:Solanum nigrum - Black Nightshade at Periya (5).jpg|vignette|Voan' ny voanantay masaka sy maitso.]]
Ny '''''Solanum nigrum''''' dia [[zavamaniry]] ahitra ao amin' ny filaharana [[Solanales]], fianakaviana ''[[Solanaceae]]'', ao amin' ny vondron-karazana ''[[Solanum]]'', karazana [[anamamy]]. Amin' ny [[teny malagasy]] izy dia atao hoe '''amafaitra''', '''amelo''', '''anamafaika''', '''anamainty''', '''anamamidia''', '''anamamy''', '''anamangidy''', '''anangitakely''', '''anantsatria''', '''anantsatry''', '''famoizan' aretina''', '''hanga''', '''voanamainty''', '''voananana''', ary '''voanantay'''.
Tahaka ny ''Solanaceae'' rehetra, ny taova sasany amin' ilay zavamaniry (anisan' izany ny voany manta) dia misy gliokôalkalôida misy poizina, ka izany no mahatonga io zavamaniry io ho tsy tian' ny olona volena (ny voany manta mitovy endrika sy habe amin' ny [[pitipoà]]). Ity zavamaniry ity dia azo ampiasaina amin' ny fitsaboana ary ambolena hohanina any amin' ny faritra sasany eto an-tany.
Ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], ny ''Solanum nigrum'' dia matetika maniry amin' ny antontan-jezika na amin' ny toerana fangeren' ny olona (matetika, araka ny [[Kolontsaina malagasy|fomba nentim-paharazana]], eny atsimon-tanàna). Mba hisorohana ny aretina dia voarara ny fihinanana azy ireo.
== Fanamarihana ==
* Ny hoe "anamafaitra" sy "anamafaika" ary "anamangidy" dia anarana amin' ny teny malagasy iantsoana koa ny ''[[Glinus oppositifolius]]'' (''Mollugo oppositifolia'' taloha).
* Ny hoe "anantsatria" dia anarana amin' ny teny malagasy iantsoana koa ny ''[[Solanum nodiflorum]]'' (ilay tena fantatra indrindra amin' ny anarana hoe "anamamy").
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
* [[Anamamy]]
0klheozwbj1dhmrjd1p94d4z8lkdycc
1137068
1137066
2026-05-02T13:33:38Z
Thelezifor
15140
Rohy anatiny
1137068
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum nigrum leafs flowers fruits.jpg|vignette|374x374px|Voanantay]]
[[Sary:Solanum nigrum fruit black.jpg|vignette|Voan' ny voanantay masaka]]
[[Sary:Solanum nigrum - Black Nightshade at Periya (5).jpg|vignette|Voan' ny voanantay masaka sy maitso.]]
Ny '''''Solanum nigrum''''' dia [[zavamaniry]] ahitra ao amin' ny filaharana [[Solanales]], fianakaviana ''[[Solanaceae]]'', ao amin' ny vondron-karazana ''[[Solanum]]'', karazana [[anamamy]]. Amin' ny [[teny malagasy]] izy dia atao hoe '''amafaitra''', '''amelo''', '''anamafaika''', '''anamainty''', '''anamamidia''', '''anamamy''', '''anamangidy''', '''anangitakely''', '''anantsatria''', '''anantsatry''', '''famoizan' aretina''', '''hanga''', '''voanamainty''', '''voananana''', ary '''voanantay'''.
Tahaka ny ''Solanaceae'' rehetra, ny taova sasany amin' ilay zavamaniry (anisan' izany ny voany manta) dia misy gliokôalkalôida misy poizina, ka izany no mahatonga io zavamaniry io ho tsy tian' ny olona volena (ny voany manta mitovy endrika sy habe amin' ny [[pitipoà]]). Ity zavamaniry ity dia azo ampiasaina amin' ny fitsaboana ary ambolena hohanina any amin' ny faritra sasany eto an-tany.
Ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], ny ''Solanum nigrum'' dia matetika maniry amin' ny antontan-jezika na amin' ny toerana fangeren' ny olona (matetika, araka ny [[Kolontsaina malagasy|fomba nentim-paharazana]], eny atsimon-tanàna). Mba hisorohana ny aretina dia voarara ny fihinanana azy ireo.
== Fanamarihana ==
* Ny hoe "anamafaitra" sy "anamafaika" ary "anamangidy" dia anarana amin' ny teny malagasy iantsoana koa ny ''[[Glinus oppositifolius]]'' (''Mollugo oppositifolia'' taloha).
* Ny hoe "anantsatria" dia anarana amin' ny teny malagasy iantsoana koa ny ''[[Solanum americanum]]'' (ilay tena fantatra indrindra amin' ny anarana hoe "anamamy").
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
* [[Anamamy]]
b5bj2iflbecjlykn20d9dm3rf1jm0de
Vitsika mpandrafitra
0
295359
1137125
1117588
2026-05-03T07:59:22Z
HarryWurst
36292
1137125
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Camponotus_sideview_2.jpg|thumb|250px|''Camponotus ligniperda'']]
[[Sary:Camponotus_cinctellus,_werkster,_Voortrekkerbad.jpg|thumb|250px|''Camponotus cinctellus'']]
Ny '''vitsika mpandrafitra''' (''Camponotus'' spp.) dia karazana [[vitsika]] lehibe (mpiasa 7 hatramin'ny 13 mm na 1⁄4 hatramin'ny 1⁄2 in) teratany any amin'ny faritra maro maneran-tany.
Ny vitsika mpandrafitra tena izy dia manao akany ao anaty hazo, ahitana galeria voatsako amin'ny vavany na valanoranony, indrindra amin'ny hazo maty sy mando. Tsy toy ny [[vitsikazo]] anefa izy ireo, fa tsy mandany kitay, fa manary akora mitovy amin’ny vovobony any ivelan’ny akaniny. Indraindray, ny vitsika mpandrafitra dia manapaka ampahan-kazo. Matetika koa izy ireo no mamely trano sy trano hazo, ka miteraka olana miely patrana: izy ireo no antony lehibe mahatonga ny fahasimbana ara-drafitra. Na izany aza, manampy amin'ny fahapotehan'ny ala ny fahaizany mikaroka hazo. Ahitana karazana 1.000 mahery ny karazana.
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
fovkw89wdxkf7ozmj7oj8j6ez821s8l
Vitsika mpanenona
0
295425
1137126
1117962
2026-05-03T07:59:39Z
HarryWurst
36292
1137126
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Red_Weaver_Ant,_Oecophylla_smaragdina.jpg|thumb|250px|''Oecophylla smaragdina'']]
[[Sary:Red_Weaver_Ant,_Oecophylla_longinoda.jpg|thumb|250px|''Oecophylla longinoda'']]
Ny '''vitsika mpanenona''' na '''vitsika maitso''' dia [[bibikely]] ao amin'ny fianakavian'ny [[vitsika]] (''Formicidae'') an'ny karazana '''''Oecophylla'''''. Mipetraka eny amin'ny hazo ny vitsika mpanenona (arboreal tsy maintsy atao izy ireo) ary fantatra amin'ny fitondran-tenany tsy manam-paharoa amin'ny fananganana akany, izay ahafahan'ny mpiasa manao akany amin'ny fanenomana [[Ravina (zavamaniry)|ravina]] miaraka amin'ny landy olitra. Ny zanatany dia mety ho tena lehibe misy akany maherin'ny zato mirefy hazo maro ary misy mpiasa maherin'ny antsasa-tapitrisa. Tahaka ireo karazana vitsika maro hafa, ny vitsika mpanenona dia mihaza bibikely kely ary manampy ny sakafony amin'ny [[tantely]] be gliosida navoakan'ny [[bibikely mizana]] (''[[Hemiptera]]''). Ny mpiasan'ny vitsika mpanenona dia mampiseho ny fizarana habe bimodal mazava, ary saika tsy misy fifanoherana eo amin'ny haben'ny mpiasa madinika sy lehibe. Ny mpiasa lehibe dia eo amin'ny 8–10 mm eo ho eo (0.31–0.39 in) ny halavany ary ny zaza tsy ampy taona eo amin'ny antsasaky ny halavan'ny lehibe. Ny mpiasa lehibe dia mihinana, miaro, mitazona ary manitatra ny zanatany fa ny mpiasa madinika kosa dia mijanona ao anatin'ny akaniny izay ikarakarany ny zanak'omby sy ny bibikely mitovitovy amin'ny ronono ao na akaikin'ny akaniny.
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Bibikely]]
rb53wdpjahl02kz0hq7rihn9bf01947
Cereus
0
295449
1137074
1129413
2026-05-02T14:17:56Z
Thelezifor
15140
1137074
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Cereus jamacaru.JPG|vignette|''Cereus jamacaru'']]
Ny '''''Cereus''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Cactaceae]]'' ([[raketa]]), ahitana karazana miisa 33 any [[Amerika Atsimo]]. Anisan' ny vondron-karazana voalohany nofaritana ny ''Cereus''; miovaova arakaraka ny mpikaroka ny famariparitana.
== Karazana ==
Ity ny lisitry ny karazana manodidina ny 30 ekena ao amin' ny vondron-karazana ''Cereus'' araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (RBG Kew).
* Zana-bondrona ''Mirabella''
** ''Cereus albicaulis'' (Britton & Rose) Luetzelb.
** ''Cereus alex-bragae'' (P.J.Braun & Esteves) M.Köhler
** ''Cereus estevesii'' P.J.Braun
** ''Cereus mirabella'' N.P.Taylor
* Zana-bondrona ''Oblongicarpi''
** ''Cereus fricii'' Backeb.
** ''Cereus horrispinus'' Backeb.
** ''Cereus mortensenii'' (Croizat) D.R.Hunt & N.P.Taylor
** ''[[Cereus repandus]]'' (L.) Mill.
* Zana-bondrona ''Ebneria''
** ''Cereus aethiops'' Haw.
** ''Cereus phatnospermus'' K.Schum.
** ''Cereus saddianus'' (Rizzini & A.Mattos) P.J.Braun
** ''Cereus spegazzinii'' F.A.C.Weber
* Zana-bondrona ''Cereus'' (sensu stricto)
** ''Cereus bicolor'' Rizzini & A.Mattos
** ''Cereus fernambucensis'' Lem.
** ''Cereus forbesii'' C.F.Först.
** ''Cereus gerardi'' N.P.Taylor
** ''Cereus hexagonus'' (L.) Mill.
** ''Cereus hildmannianus'' K.Schum.
** ''Cereus ingens'' N.P.Taylor & M.Machado
** ''Cereus insularis'' Hemsl.
** ''Cereus jamacaru'' DC.
** ''Cereus lamprospermus'' K.Schum.
** ''Cereus lanosus'' (F.Ritter) P.J.Braun
** ''Cereus lepidotus'' Salm-Dyck
** ''Cereus pachyrrhizus'' K.Schum.
** ''Cereus pierre-braunianus'' Esteves
** ''Cereus stenogonus'' K.Schum.
** ''Cereus trigonodendron'' K.Schum. ex Vaupel
** ''Cereus vargasianus'' Cárdenas
** ''Cereus yungasensis'' A.Fuentes & Quispe
== Jereo koa ==
* ''[[Cactaceae]]''
* [[Raketa]]
*''[[Opuntia]]''
*''[[Brasiliopuntia]]''
*''[[Cylindropuntia]]''
d41a2t24d016oy7sj2wd8m1y89a7230
Antidesma madagascariense
0
295709
1137075
1119489
2026-05-02T14:41:01Z
Thelezifor
15140
1137075
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Antidesma madagascariense''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'', izay hita eto [[Madagasikara]], ao [[Maorisy]], ao [[La Réunion]] ary ao [[Kômôro]]. Ny ''Antidesma madagascariense'' dia maniry any amin' ny alan' ny toerana manana haambo antonony (ala trôpikaly mando na ala antenatenany), eo anelanelan' ny 100 m sy 1 600 m, arakaraka ny toerana misy azy. Matetika izy io no hita ao amin' ny sosona faharoa amin' ny ala, any amin' ny kirihitr' ala na faritra tetezamita eo anelanelan' ny ala mikitroka sy ny faritra malalaka kokoa.
Misy zana-karazana roa izy io, dia ny ''Antidesma madagascariense'' ''hildebrandtii'' sy ny ''Antidesma madagascariense'' ''madagascariense.'' Taloha izy io dia nohevarina ho ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' (tao amin' ny ''Phyllanthoideae''). Indreto ny anarana ahafantarana azy ireo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''baronala''', '''hazondrano''', '''hoditrovivavy''', '''hoditrovy''', '''menavony''', '''mizorotany''', '''taindalitra''', '''varana''', '''varodalitra''', '''varona''', '''varonala''', '''voafony''', '''voalongo''', '''voamoroma''', '''voantaindalitra''', '''voarona''', '''vofona''', '''vona''', '''voromorona'''.
== Fampiasana azy ==
Ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] ny ravin' ny ''Antidesma madagascariense'' notanehina:
* ampiasaina amin' ny fitantanana ny [[glisemia]] ho an' ny olona voan' ny [[diabeta]] (indraindray ampiarahina amin' ny hodiny);
* itsaboana ny [[fivalanan-dra]];
* itsaboana ny [[albiminina]] ao amin' ny [[amany]];
* itsaboana ny [[angorosy]] (ampiarahina amin' ny ravin-javamaniry hafa toy ny voafotsy (''[[Aphloia theiformis]]'') na ny roindambo (''[[Zanthoxylum asiaticum]]'' na ''[[Toddalia asiatica]]'');
* ampihenana ny [[fanaviana]];
* itsaboana ny hoditra misy areti-mihanaka (miaraka amin' ny hodiny, iandroana na apetaka);
* itsaboana ny [[rohana]] sy ny fanaintainan' ny vatana (miaraka amin' ny hodiny).
== Jereo koa ==
* ''[[Antidesma]]''
* [[Raokandro]]
* [[Fitsaboana nentim-paharazana]]
8k14be2w08wrivlrvkjo8zajhx5q9s6
Argemone mexicana
0
295856
1137080
1120313
2026-05-02T14:58:22Z
Thelezifor
15140
1137080
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Argemone mexicana - Mexican Prickly Poppy - at Beechanahalli 2014 (6).jpg|vignette|''Argemone mexicana'']]
Ny '''''Argemone mexicana''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Papaveraceae]]''. Izy io dia ahitra maniry isan-taona avy any [[Meksika]] afovoany sy [[Hôndorasy]]. Misy tsilo raviny sy ny voniny mavo. Atao hoe '''fantsimboay''' na '''betakoa''' ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nampidirina tany amin' ny firenena mafana trôpikaly maro izy io ka lasa manirry tsara any. Miparitaka indrindra miaraka amin' ny fambolena sy tany nidiovina io zavamaniry io.
[[Sary:Group of Argemone Mexicana.jpg|ankavia|vignette|220x220px|''Argemone mexicana'']]
Misy poizina ilay zavamaniry, indrindra ny voany madinika. Ny menaka nalaina tamin’ ny voany dia ampiasaina mba hiarovana ny hazo amin’ ny famelezan’ ny [[Vitsikazo|aboaly]] na [[vitsikazo]] any [[Nizerià]], fa any [[India]] sy any [[Meksika]] ary any [[Antilia]], dia ampiasaina amin' ny fanamboarana [[savony]] sy andrehetana [[jiro]].
== Jereo koa ==
* ''[[Argemone]]''
7pru4wvwvpl5yz8swda4jn77rskg95c
Glinus oppositifolius
0
297155
1137069
1126390
2026-05-02T13:35:45Z
Thelezifor
15140
Rohy anatiny
1137069
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Glinus oppositifolius (2859596597).jpg|vignette|387x387px|''Glinus oppositifolius'']]
Ny '''''Glinus oppositifolius''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Molluginaceae]]'' sy ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. I Carl Linnaeus no nanao ny famariparitana azy io voalohany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''anamafaika''', '''anamangidy''', '''fangitsy''' ary '''felimafaitra'''. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Mollugo oppositifolia'''''.
== Fanamarihana ==
Ny teny malagasy hoe "anamafaitra", "anamafaika", "anamangidy" dia iantsoana koa ny ''[[Voanantay|Solanum nigrum]]'' (karazana "[[anamamy]]").
== Jereo koa ==
* ''[[Glinus]]''
* ''[[Mollugo]]''
* ''[[Paramollugo]]''
1k130n76c9lacpjj5t12dptyb05wzye
1137070
1137069
2026-05-02T13:38:53Z
Thelezifor
15140
Nanatsara votoatiny
1137070
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Glinus oppositifolius (2859596597).jpg|vignette|387x387px|''Glinus oppositifolius'']]
Ny '''''Glinus oppositifolius''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Molluginaceae]]'' sy ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. I Carl Linnaeus no nanao ny famariparitana azy io voalohany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''anamafaika''', '''anamangidy''', '''fangitsy''' ary '''felimafaitra'''. Taloha izy io dia nantsoina hoe '''''Mollugo oppositifolia'''''. Ampiasaina atao anana izy io.
== Fanamarihana ==
Ny teny malagasy hoe "anamafaitra", "anamafaika", "anamangidy" dia iantsoana koa ny ''[[Voanantay|Solanum nigrum]]'' (karazana "[[anamamy]]").
== Jereo koa ==
* ''[[Glinus]]''
* ''[[Mollugo]]''
* ''[[Paramollugo]]''
4qp31x2x01rxsiokire4pzi0fqcu177
Xerosicyos danguyi
0
297919
1137085
1130419
2026-05-02T16:35:12Z
Thelezifor
15140
1137085
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Xerosicyos danguyi 0zz.jpg|vignette|422x422px|''Xerosicyos danguyi'']]
Ny '''''Xerosicyos danguyi''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[Zavamaniry mianika|mianika]], [[vahy]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Cucurbitaceae]]'', mitahiry rano, nofaritan' i Jean-Henri Humbert tamin' ny taona 1939, izay tsy fahita afa-tsy any atsimo sy atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]] (indrindra any amin' ny faritra manodidina an' i Toliara). Izy io no karazana filamatra ao amin' ny vondron-karazana ''[[Xerosicyos]]''. '''Kitsakitsakoba''', '''takisakisaka''', '''tapisaka''' na '''taposaka''' ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''xeros'' ("maina") sy ''sicyos'' ("kôkômbra") ny anaran' ny vondron-karazana misy azy, izany dia ilazana ny fampifanarahany ny fiainany amin' ny tontolo maina sy ny maha mpikambana azy ao amin' ny fianakaviana ''Cucurbitaceae''; ny hoe ''danguyi'' kosa dia manome voninahitra an' i Paul A. Danguy, bôtanista frantsay. Ny anarana manan-kery dia ''Xerosicyos danguyi'' <small>Humbert</small>.
== Famariparitana ==
=== Vatana ===
Zavamaniry mianika na midina ny ''Xerosicyos danguyi'', mahatratra 2,5 ka hatramin' ny 5 m eo ho eo ny halavany any amin' ny toerana voajanahary aniriany. Ny tahony dia miendrika [[varingarina]], matanjaka, minofon-kazo (fa tsy toy ny ahitra), matetika misampana avy eo amin' ny fotony, misy [[tangolika]] ahafahany hianika amin' ny tohana manodidina. Afaka mamorona fototra mibontsina izay miantoka ny fitahirizana rano ity karazana ity, toetra iray hita indrindra amin' ireo izay maniry avy tamin' ny voa fa tsy tamin' ny alalan' ny tsatoboly izany.
=== Ravina ===
[[Sary:Xerosicyos danguyi 2015-06-16 166.JPG|ankavia|vignette|221x221px|Ravina sy tangolika]]
Mipetaka manaraka tahony ny raviny, izay saika miendrika kapila faribolana, matevina ary mitahiry ranony betsaka, mnana savaivo (na halava) mirefy 1 hatramin' ny 5,5 sm, maitso manopy volafotsy na manopy manga, mampahatsiahy ny endriky ny vola madinika, ny lokony.
=== Vony sy voa ===
[[Sary:碧雷鼓 Xerosicyos danguyi -香港花展 Hong Kong Flower Show- (9219890215).jpg|vignette|207x207px|Vonin' ny ''Xerosicyos danguyi'']]
Zavamaniry diôika ny ''Xerosicyos danguyi'': entin' ny fototra samy hafa misaraka ny vony lahy sy ny vony vavy, ka mitaky ny fisian' ny zavamaniry lahy sy ny zavamaniry vavy mba hampisy voa. Maitso manopy mavo ny voniny izay kely sady mivondrona, amin' ny ankapobeny amin' ny faran' ny ririnina na amin' ny [[lohataona]] sy fahavaratra, sady tsy dia miseho loatra. Alohan' ny hisokafan' ny voniny tanteraka dia manana endrika mizoro izy ireo ka mampahatsiahy ny boaty kely vita amin' ny taratasy. Kely sy miendrika atody ny voany izay manja manopy volomboasary rehefa masaka. Maina sy miaty vihim-boa misy elatra aelin' ny rivotra ny voany. Amin' ny ankapobeny dia tsy mamoa ny ''Xerosicyos danguyi'' nambolena.
== Toeram-paniriany voajanahary ==
Maniry manomboka amin' ny haambio 0 ka hatramin' ny 1 000 m ny ''Xerosicyos danguyi'', any amin' ny fritra maina ka hatramin' ny somary maina: ala trôpikaly maina, faritra be vato, dongom-pasika ary kirihitr' ala tia toetany maina, indraindray hamandoin' ny zavona amorontsiraka. Maniry amin' ny toerana kely tsiron-tany izy io ary miara-maniry amin' ny zavamaniry hafa izay manome tohanana hianihany mba hahazoany hazavana. Miantoka ny fitahirizana rano ny raviny sy ny tahony matevina, ka mahatonga azy hahazaka ny hain-tany izay mampiavaka ny tontolo karakaina eto [[Madagasikara]].
== Jereo koa ==
* ''[[Xerosicyos]]''
iqzier207eq6a552ps4z7ye4ul69nxq
1137086
1137085
2026-05-02T18:16:24Z
Thelezifor
15140
Fampiasana azy
1137086
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Xerosicyos danguyi 0zz.jpg|vignette|422x422px|''Xerosicyos danguyi'']]
Ny '''''Xerosicyos danguyi''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[Zavamaniry mianika|mianika]], [[vahy]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Cucurbitaceae]]'', mitahiry rano, nofaritan' i Jean-Henri Humbert tamin' ny taona 1939, izay tsy fahita afa-tsy any atsimo sy atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]] (indrindra any amin' ny faritra manodidina an' i Toliara). Izy io no karazana filamatra ao amin' ny vondron-karazana ''[[Xerosicyos]]''. '''Kitsakitsakoba''', '''takisakisaka''', '''tapisaka''' na '''taposaka''' ny anarany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''xeros'' ("maina") sy ''sicyos'' ("kôkômbra") ny anaran' ny vondron-karazana misy azy, izany dia ilazana ny fampifanarahany ny fiainany amin' ny tontolo maina sy ny maha mpikambana azy ao amin' ny fianakaviana ''Cucurbitaceae''; ny hoe ''danguyi'' kosa dia manome voninahitra an' i Paul A. Danguy, bôtanista frantsay. Ny anarana manan-kery dia ''Xerosicyos danguyi'' <small>Humbert</small>.
== Famariparitana ==
=== Vatana ===
Zavamaniry mianika na midina ny ''Xerosicyos danguyi'', mahatratra 2,5 ka hatramin' ny 5 m eo ho eo ny halavany any amin' ny toerana voajanahary aniriany. Ny tahony dia miendrika [[varingarina]], matanjaka, minofon-kazo (fa tsy toy ny ahitra), matetika misampana avy eo amin' ny fotony, misy [[tangolika]] ahafahany hianika amin' ny tohana manodidina. Afaka mamorona fototra mibontsina izay miantoka ny fitahirizana rano ity karazana ity, toetra iray hita indrindra amin' ireo izay maniry avy tamin' ny voa fa tsy tamin' ny alalan' ny tsatoboly izany.
=== Ravina ===
[[Sary:Xerosicyos danguyi 2015-06-16 166.JPG|ankavia|vignette|221x221px|Ravina sy tangolika]]
Mipetaka manaraka tahony ny raviny, izay saika miendrika kapila faribolana, matevina ary mitahiry ranony betsaka, mnana savaivo (na halava) mirefy 1 hatramin' ny 5,5 sm, maitso manopy volafotsy na manopy manga, mampahatsiahy ny endriky ny vola madinika, ny lokony.
=== Vony sy voa ===
[[Sary:碧雷鼓 Xerosicyos danguyi -香港花展 Hong Kong Flower Show- (9219890215).jpg|vignette|207x207px|Vonin' ny ''Xerosicyos danguyi'']]
Zavamaniry diôika ny ''Xerosicyos danguyi'': entin' ny fototra samy hafa misaraka ny vony lahy sy ny vony vavy, ka mitaky ny fisian' ny zavamaniry lahy sy ny zavamaniry vavy mba hampisy voa. Maitso manopy mavo ny voniny izay kely sady mivondrona, amin' ny ankapobeny amin' ny faran' ny ririnina na amin' ny [[lohataona]] sy fahavaratra, sady tsy dia miseho loatra. Alohan' ny hisokafan' ny voniny tanteraka dia manana endrika mizoro izy ireo ka mampahatsiahy ny boaty kely vita amin' ny taratasy. Kely sy miendrika atody ny voany izay manja manopy volomboasary rehefa masaka. Maina sy miaty vihim-boa misy elatra aelin' ny rivotra ny voany. Amin' ny ankapobeny dia tsy mamoa ny ''Xerosicyos danguyi'' nambolena.
== Toeram-paniriany voajanahary ==
[[Sary:Xerosicyos danguyi 18547418.jpg|vignette|255x255px|''Xerosicyos danguyi'']]
Maniry manomboka amin' ny haambio 0 ka hatramin' ny 1 000 m ny ''Xerosicyos danguyi'', any amin' ny faritra maina ka hatramin' ny somary maina: ala trôpikaly maina, faritra be vato, dongom-pasika ary kirihitr' ala tia toetany maina, indraindray hamandoin' ny zavona amorontsiraka. Maniry amin' ny toerana kely tsiron-tany izy io ary miara-maniry amin' ny zavamaniry hafa izay manome tohanana hianihany mba hahazoany hazavana. Miantoka ny fitahirizana rano ny raviny sy ny tahony matevina, ka mahatonga azy hahazaka ny [[Haintany|hain-tany]] izay mampiavaka ny tontolo karakaina eto [[Madagasikara]].
== Fampiasana azy ==
[[Sary:Xerosicyos danguyi 2015-06-01 OB 195.jpg|vignette|''Xerosicyos danguyi'']]
=== Fitsaboana nentim-paharazana ===
Amin' ny fitsaboana nentim-paharazana koa dia apiasmaina ivelany ny ranon-draviny mba hitsaboana ny takaitry ny [[farasisa]] sy hanamora ny fahasitranan' ny fery. Raha sotroina izany ranon-dravina izany dia manafaingana ny fiterahana raha efa mihetsi-jaza na mahafa-jaza, na dia heverina ho mampidi-doza aza ireo fampiasana ireo.
=== Fitôsimia ===
Nanambara ny fanadihadiana fitôsimika misavalalana, indrindra fa izay notaterin' i Debray, fa misy [[alkalôida]] sy [[sterôida]] ny ''Xerosicyos danguyi'', izay manamarina ny tokony hanaovana fandalinana simika bebe kokoa mba hamaritana tsara ny akora miasa sy hanombanana ny mombamomba azy ireo amin' ny lafiny [[farmakôlôjika]] (fanamboaram-panafody) sy tôksikôlôjika (fanapoizinana).
=== Samihafa ===
Ampiasaina amin' ny fomba nentim-paharazana ny ravin' ny ''Xerosicyos danguyi'' nopotehina mba hamokarana ranoka madity toy ny lakôly.
== Jereo koa ==
* ''[[Xerosicyos]]''
a8m048he0q3s0rh8uzbk1zewv51oo70
Corridor Forestier Bongolava
0
298020
1137063
1130789
2026-05-02T13:17:52Z
Ariarymadachoix
35272
1137063
wikitext
text/x-wiki
Ny '''Lalan-dranon'i Bongolava''' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Corridor Forestier Bongolava''; ilay faritra arovana), '''Valan-javaboarin'i Bongolava,''' dia ny sokajiana ho faritra voajanahary harovana nanomboka taminy taona 2015. Amin'ny faritra avaratra andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny faritr'i [[Faritra Sofia|Sofia]] sy faritany ny mahajanga no ahitana azy.
== Toerana misy azy ==
Mizara ho distrika roa izy io: [[Mampikony]] ([[Betaramahamay]] sy [[Bekoratsaka]]) ary ny [[Distrikan'i Boriziny|distrikan'i Port-Bergé]] ([[Port-Bergé II]], [[Maevaranohely]], [[Tsarahasina]], ary [[Tsiningia]]), izay mivelatra amin'ny kaominina ambanivohitra fito sy fokontany 54.
Mirefy 60 589 hektara<ref>[https://bongolavamaitso.mg/liens/CFB.html bongolavamaitso.mg]</ref> ny velaran-tany ary mivelatra eo anelanelan'ny latitude 15°25’09’’ sy 16°10’05’’ Atsimo ary latitude 47°15’10’’ sy 47°39’04’’ Atsinanana. Miovaova eo anelanelan'ny 38 m sy 320 m ny haavony. Ny zavamaniry voajanahary ao aminy dia ahitana ala maina mihintsana ravina miaraka amin'ny rakotry ny hazo mahatratra 15 m.
Mpitantana: ''Fikambanana Bongolava Maitso'' (bongolavamaitso.mg)
== Loharano sy fanamarihana ==
*[https://www.ecolex.org/details/legislation/arrete-interministeriel-n-16-0692006-minenvefmaepmem-portant-protection-temporaire-de-laire-protegee-en-creation-denommee-corridor-forestier-bongolava-districts-de-port-berge-et-mampikony-region-de-la-sofia-province-autonome-de-mahajanga-lex-faoc073644/ Arrêté ministeriel]
*[https://midi-madagasikara.mg/aire-protegee-de-bongolava-enjeu-de-gouvernance/ midi-madagasikara.mg]
[[sokajy:Valan-javaboahary ao Madagasikara]]
[[sokajy:Faritra Sofia]]
lxqw0ctncs8zxbmd6bahl0vu1ge8dcg
Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara
0
298988
1137076
1136779
2026-05-02T14:43:52Z
Thelezifor
15140
Anarana malagasy
1137076
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3 245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60 % amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Katrafay|Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').
== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.
=== A ===
* ''[[Abelmoschus esculentus]]''
* ''[[Abelmoschus manihot]]''
* ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena.
* ''[[Abutilon indicum]]''
* ''[[Acalypha indica]]''
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]''
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''Acmella oleracea'' (sady anana)
* ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga
* ''[[Adansonia digitata]]''
* ''[[Adansonia grandidieri]]''
* ''[[Adenanthera pavonina]]''
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adhatoda vasica]]'' (= ''[[Justicia adhatoda]]'')
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]''
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]'' -- longoza
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agave sisalana]]''
* ''[[Agelaea pentagyna]]''
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]]''
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara
* ''[[Albizia saman]]'' (= ''Samanea saman'')
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Aloe capitata]]''
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amaranthus dubius]]''
* ''[[Amaranthus hybridus]]''
* ''[[Amaranthus spinosus]]''
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Anacardium occidentale]]''
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]''
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Antidesma madagascariense]]''
* ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Argemone mexicana]]''
* ''[[Aristolochia albida]]''
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]''
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]]''
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
=== B ===
* ''Bacopa monnieri''
* ''Balanites madagascariensis''
* ''Bambusa madagascariensis''
* ''Bambusa vulgaris''
* ''Baphia madagascariensis''
* ''Barleria lupulina''
* ''Barleria madagascariensis''
* ''Barleria prionitis''
* ''Barringtonia asiatica''
* ''Barringtonia madagascariensis''
* ''Barringtonia racemosa''
* ''Basella alba''
* ''Baudouinia fluggeiformis''
* ''Baudouinia rouxevillei''
* ''Bauhinia grandidieri''
* ''Bauhinia hildebrandtii''
* ''Bauhinia madagascariensis''
* ''Bauhinia monandra''
* ''Bauhinia purpurea''
* ''Bauhinia variegata''
* ''Begonia lyallii''
* ''Begonia madagascariensis''
* ''Bertiera madagascariensis''
* ''Bertiera pervilleana''
* ''Bidens pilosa''
* ''Bixa orellana''
* ''Blepharis bojeriana''
* ''Blumea balsamifera''
* ''Blumea lacera''
* ''Blumea madagascariensis''
* ''Blumea mollis''
* ''Boerhavia coccinea''
* ''Boerhavia diffusa''
* ''Boerhavia repens''
* ''Bolbitis madagascariensis''
* ''Bonamia madagascariensis''
* ''Borassus madagascariensis''
* ''Borreria verticillata''
* ''Boscia madagascariensis''
* ''Boswellia madagascariensis''
* ''Brachylaena merana''
* ''Brachylaena microphylla''
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'')
* B''rexia madagascariensis''
* ''Brexia pluriflora''
* ''Bridelia madagascariensis''
* ''Bridelia micrantha''
* ''Bridelia pervilleana''
* ''Bridelia tulasneana''
* ''Brillantaisia madagascariensis''
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'')
* ''Buchnera madagascariensis''
* ''Buddleja indica''
* ''Buddleja madagascariensis''
* ''Bulbophyllum madagascariense''
* ''Bulbostylis madagascariensis''
* ''Burasaia madagascariensis''
* ''Burmannia madagascariensis''
* ''Bursera madagascariensis''
* ''Buxus madagascariensis''
* ''Byttneria madagascariensis''
* ''Byttneria pervillei''
=== C ===
* ''Caesalpinia bonduc''
* ''Caesalpinia pulcherrima''
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja
* ''Calophyllum inophyllum''
* ''Calophyllum madagascariensis''
* ''Calotropis gigantea''
* ''Cananga odorata''
* ''Canarium boivinii''
* ''Canarium madagascariense''
* ''Capsicum frutescens''
* ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]]
* Cassia alata (= ''Senna alata'')
* ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'')
* ''Cassytha filiformis''
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora
* ''Ceiba pentandra''
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety
* ''Chassalia bojeri''
* ''Chassalia princei''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona
* ''Chenopodium ambrosioides''
* ''Chromolaena odorata''
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''Cinnamosma madagascariensis''
* ''Cissampelos pareira''
* ''Cissus quadrangularis''
* ''Citrus aurantiifolia''
* ''Citrus hystrix''
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Cleistanthus boivinianus''
* ''Cleistanthus madagascariensis''
* ''Cleistopholis madagascariensis''
* ''Cleome gynandra''
* ''Clerodendrum myricoides''
* ''Clitoria ternatea''
* ''Cnestis polyphylla''
* ''Cocos nucifera''
* ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]]
* ''Commelina benghalensis''
* ''Commelina diffusa''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Crotalaria retusa''
* ''Croton dichogamus''
* ''Croton malgassicus''
* ''Croton noronhae''
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''Cussonia bojeri''
* ''Cussonia spicata''
* ''Cymbopogon citratus''
* ''Cymbopogon nardus''
* ''Cynodon dactylon''
* ''Cyperus articulatus''
* ''Cyperus esculentus''
* ''Cyperus rotundus''
=== D ===
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena
=== E ===
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera
=== F ===
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe
=== G ===
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
=== H ===
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka
* ''[[Helichrysum faradifani]]'' --
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina
=== I ===
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''Ilex mitis''
* ''[[Imperata cylindrica]]''
* ''[[Indigofera arrecta]]''
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''[[Indigofera suffruticosa]]''
* ''[[Indigofera tinctoria]]''
* ''[[Ipomoea aquatica]]''
* ''[[Ipomoea batatas]]'' -- vomanga, bageda, bokala
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii''
* ''Isolona madagascariensis''
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''
=== J ===
=== K ===
=== L ===
* ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
=== M ===
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' --
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo
=== N ===
* ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra
=== O ===
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
=== P ===
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' --
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
=== Q ===
=== R ===
* ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena
=== S ===
* ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--''
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
=== T ===
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka
=== U ===
* ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia
=== V ===
* ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'')
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano
=== W ===
* ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana
=== X ===
=== Y ===
=== Z ===
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo
== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
== Loharano ==
fpx4r7tdvnp3nhmmsh1ttx0ds5p5ee9
1137078
1137076
2026-05-02T14:53:53Z
Thelezifor
15140
1137078
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3 245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60 % amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Katrafay|Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').
== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.
=== A ===
* ''[[Abelmoschus esculentus]]''
* ''[[Abelmoschus manihot]]''
* ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena.
* ''[[Abutilon indicum]]''
* ''[[Acalypha indica]]''
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]''
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''Acmella oleracea'' (sady anana)
* ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adhatoda vasica]]'' (= ''[[Justicia adhatoda]]'')
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]''
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]'' -- longoza
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agave sisalana]]''
* ''[[Agelaea pentagyna]]''
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]]''
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara
* ''[[Albizia saman]]'' (= ''Samanea saman'')
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Aloe capitata]]''
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amaranthus dubius]]''
* ''[[Amaranthus hybridus]]''
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatsalahy, dasy, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Anacardium occidentale]]''
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]''
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Antidesma madagascariense]]''
* ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Argemone mexicana]]''
* ''[[Aristolochia albida]]''
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* [[Artemisia annua]] -- fandra, mananasy, satra.
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]]''
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
=== B ===
* ''Bacopa monnieri''
* ''Balanites madagascariensis''
* ''Bambusa madagascariensis''
* ''Bambusa vulgaris''
* ''Baphia madagascariensis''
* ''Barleria lupulina''
* ''Barleria madagascariensis''
* ''Barleria prionitis''
* ''Barringtonia asiatica''
* ''Barringtonia madagascariensis''
* ''Barringtonia racemosa''
* ''Basella alba''
* ''Baudouinia fluggeiformis''
* ''Baudouinia rouxevillei''
* ''Bauhinia grandidieri''
* ''Bauhinia hildebrandtii''
* ''Bauhinia madagascariensis''
* ''Bauhinia monandra''
* ''Bauhinia purpurea''
* ''Bauhinia variegata''
* ''Begonia lyallii''
* ''Begonia madagascariensis''
* ''Bertiera madagascariensis''
* ''Bertiera pervilleana''
* ''Bidens pilosa''
* ''Bixa orellana''
* ''Blepharis bojeriana''
* ''Blumea balsamifera''
* ''Blumea lacera''
* ''Blumea madagascariensis''
* ''Blumea mollis''
* ''Boerhavia coccinea''
* ''Boerhavia diffusa''
* ''Boerhavia repens''
* ''Bolbitis madagascariensis''
* ''Bonamia madagascariensis''
* ''Borassus madagascariensis''
* ''Borreria verticillata''
* ''Boscia madagascariensis''
* ''Boswellia madagascariensis''
* ''Brachylaena merana''
* ''Brachylaena microphylla''
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'')
* B''rexia madagascariensis''
* ''Brexia pluriflora''
* ''Bridelia madagascariensis''
* ''Bridelia micrantha''
* ''Bridelia pervilleana''
* ''Bridelia tulasneana''
* ''Brillantaisia madagascariensis''
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'')
* ''Buchnera madagascariensis''
* ''Buddleja indica''
* ''Buddleja madagascariensis''
* ''Bulbophyllum madagascariense''
* ''Bulbostylis madagascariensis''
* ''Burasaia madagascariensis''
* ''Burmannia madagascariensis''
* ''Bursera madagascariensis''
* ''Buxus madagascariensis''
* ''Byttneria madagascariensis''
* ''Byttneria pervillei''
=== C ===
* ''Caesalpinia bonduc''
* ''Caesalpinia pulcherrima''
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja
* ''Calophyllum inophyllum''
* ''Calophyllum madagascariensis''
* ''Calotropis gigantea''
* ''Cananga odorata''
* ''Canarium boivinii''
* ''Canarium madagascariense''
* ''Capsicum frutescens''
* ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]]
* Cassia alata (= ''Senna alata'')
* ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'')
* ''Cassytha filiformis''
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora
* ''Ceiba pentandra''
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety
* ''Chassalia bojeri''
* ''Chassalia princei''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona
* ''Chenopodium ambrosioides''
* ''Chromolaena odorata''
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''Cinnamosma madagascariensis''
* ''Cissampelos pareira''
* ''Cissus quadrangularis''
* ''Citrus aurantiifolia''
* ''Citrus hystrix''
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Cleistanthus boivinianus''
* ''Cleistanthus madagascariensis''
* ''Cleistopholis madagascariensis''
* ''Cleome gynandra''
* ''Clerodendrum myricoides''
* ''Clitoria ternatea''
* ''Cnestis polyphylla''
* ''Cocos nucifera''
* ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]]
* ''Commelina benghalensis''
* ''Commelina diffusa''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Crotalaria retusa''
* ''Croton dichogamus''
* ''Croton malgassicus''
* ''Croton noronhae''
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''Cussonia bojeri''
* ''Cussonia spicata''
* ''Cymbopogon citratus''
* ''Cymbopogon nardus''
* ''Cynodon dactylon''
* ''Cyperus articulatus''
* ''Cyperus esculentus''
* ''Cyperus rotundus''
=== D ===
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena
=== E ===
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera
=== F ===
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe
=== G ===
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
=== H ===
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka
* ''[[Helichrysum faradifani]]'' --
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina
=== I ===
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''Ilex mitis''
* ''[[Imperata cylindrica]]''
* ''[[Indigofera arrecta]]''
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''[[Indigofera suffruticosa]]''
* ''[[Indigofera tinctoria]]''
* ''[[Ipomoea aquatica]]''
* ''[[Ipomoea batatas]]'' -- vomanga, bageda, bokala
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii''
* ''Isolona madagascariensis''
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''
=== J ===
=== K ===
=== L ===
* ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
=== M ===
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' --
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo
=== N ===
* ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra
=== O ===
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
=== P ===
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' --
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
=== Q ===
=== R ===
* ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena
=== S ===
* ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--''
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
=== T ===
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka
=== U ===
* ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia
=== V ===
* ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'')
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano
=== W ===
* ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana
=== X ===
=== Y ===
=== Z ===
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo
== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
== Loharano ==
8wjp9bvhc9vfuk80mq09j3hwfsoxmr6
1137079
1137078
2026-05-02T14:56:41Z
Thelezifor
15140
1137079
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3 245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60 % amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Katrafay|Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').
== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.
=== A ===
* ''[[Abelmoschus esculentus]]''
* ''[[Abelmoschus manihot]]''
* ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena.
* ''[[Abutilon indicum]]''
* ''[[Acalypha indica]]''
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]''
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''Acmella oleracea'' (sady anana)
* ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adhatoda vasica]]'' (= ''[[Justicia adhatoda]]'')
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]''
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]'' -- longoza
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agave sisalana]]''
* ''[[Agelaea pentagyna]]''
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]]''
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara
* ''[[Albizia saman]]'' (= ''Samanea saman'')
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Aloe capitata]]''
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amaranthus dubius]]''
* ''[[Amaranthus hybridus]]''
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatsalahy, dasy, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Anacardium occidentale]]''
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' -- fandra, mananasy, satra.
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona
* ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa
* ''[[Aristolochia albida]]''
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]'' --
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]]''
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
=== B ===
* ''Bacopa monnieri''
* ''Balanites madagascariensis''
* ''Bambusa madagascariensis''
* ''Bambusa vulgaris''
* ''Baphia madagascariensis''
* ''Barleria lupulina''
* ''Barleria madagascariensis''
* ''Barleria prionitis''
* ''Barringtonia asiatica''
* ''Barringtonia madagascariensis''
* ''Barringtonia racemosa''
* ''Basella alba''
* ''Baudouinia fluggeiformis''
* ''Baudouinia rouxevillei''
* ''Bauhinia grandidieri''
* ''Bauhinia hildebrandtii''
* ''Bauhinia madagascariensis''
* ''Bauhinia monandra''
* ''Bauhinia purpurea''
* ''Bauhinia variegata''
* ''Begonia lyallii''
* ''Begonia madagascariensis''
* ''Bertiera madagascariensis''
* ''Bertiera pervilleana''
* ''Bidens pilosa''
* ''Bixa orellana''
* ''Blepharis bojeriana''
* ''Blumea balsamifera''
* ''Blumea lacera''
* ''Blumea madagascariensis''
* ''Blumea mollis''
* ''Boerhavia coccinea''
* ''Boerhavia diffusa''
* ''Boerhavia repens''
* ''Bolbitis madagascariensis''
* ''Bonamia madagascariensis''
* ''Borassus madagascariensis''
* ''Borreria verticillata''
* ''Boscia madagascariensis''
* ''Boswellia madagascariensis''
* ''Brachylaena merana''
* ''Brachylaena microphylla''
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'')
* B''rexia madagascariensis''
* ''Brexia pluriflora''
* ''Bridelia madagascariensis''
* ''Bridelia micrantha''
* ''Bridelia pervilleana''
* ''Bridelia tulasneana''
* ''Brillantaisia madagascariensis''
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'')
* ''Buchnera madagascariensis''
* ''Buddleja indica''
* ''Buddleja madagascariensis''
* ''Bulbophyllum madagascariense''
* ''Bulbostylis madagascariensis''
* ''Burasaia madagascariensis''
* ''Burmannia madagascariensis''
* ''Bursera madagascariensis''
* ''Buxus madagascariensis''
* ''Byttneria madagascariensis''
* ''Byttneria pervillei''
=== C ===
* ''Caesalpinia bonduc''
* ''Caesalpinia pulcherrima''
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja
* ''Calophyllum inophyllum''
* ''Calophyllum madagascariensis''
* ''Calotropis gigantea''
* ''Cananga odorata''
* ''Canarium boivinii''
* ''Canarium madagascariense''
* ''Capsicum frutescens''
* ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]]
* Cassia alata (= ''Senna alata'')
* ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'')
* ''Cassytha filiformis''
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora
* ''Ceiba pentandra''
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety
* ''Chassalia bojeri''
* ''Chassalia princei''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona
* ''Chenopodium ambrosioides''
* ''Chromolaena odorata''
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''Cinnamosma madagascariensis''
* ''Cissampelos pareira''
* ''Cissus quadrangularis''
* ''Citrus aurantiifolia''
* ''Citrus hystrix''
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Cleistanthus boivinianus''
* ''Cleistanthus madagascariensis''
* ''Cleistopholis madagascariensis''
* ''Cleome gynandra''
* ''Clerodendrum myricoides''
* ''Clitoria ternatea''
* ''Cnestis polyphylla''
* ''Cocos nucifera''
* ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]]
* ''Commelina benghalensis''
* ''Commelina diffusa''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Crotalaria retusa''
* ''Croton dichogamus''
* ''Croton malgassicus''
* ''Croton noronhae''
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''Cussonia bojeri''
* ''Cussonia spicata''
* ''Cymbopogon citratus''
* ''Cymbopogon nardus''
* ''Cynodon dactylon''
* ''Cyperus articulatus''
* ''Cyperus esculentus''
* ''Cyperus rotundus''
=== D ===
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena
=== E ===
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera
=== F ===
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe
=== G ===
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
=== H ===
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka
* ''[[Helichrysum faradifani]]'' --
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina
=== I ===
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''Ilex mitis''
* ''[[Imperata cylindrica]]''
* ''[[Indigofera arrecta]]''
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''[[Indigofera suffruticosa]]''
* ''[[Indigofera tinctoria]]''
* ''[[Ipomoea aquatica]]''
* ''[[Ipomoea batatas]]'' -- vomanga, bageda, bokala
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii''
* ''Isolona madagascariensis''
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''
=== J ===
=== K ===
=== L ===
* ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
=== M ===
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' --
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo
=== N ===
* ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra
=== O ===
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
=== P ===
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' --
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
=== Q ===
=== R ===
* ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena
=== S ===
* ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--''
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
=== T ===
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka
=== U ===
* ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia
=== V ===
* ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'')
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano
=== W ===
* ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana
=== X ===
=== Y ===
=== Z ===
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'' -- sakamalao, sakaviro, sakarivo
== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
== Loharano ==
1z0k90y2236qg45ejmqjkyap82iz8xw
1137087
1137079
2026-05-02T18:37:52Z
Thelezifor
15140
Z
1137087
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3 245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60 % amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Katrafay|Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').
== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.
=== A ===
* ''[[Abelmoschus esculentus]]''
* ''[[Abelmoschus manihot]]''
* ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena.
* ''[[Abutilon indicum]]''
* ''[[Acalypha indica]]''
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]''
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''Acmella oleracea'' (sady anana)
* ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adhatoda vasica]]'' (= ''[[Justicia adhatoda]]'')
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]''
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]'' -- longoza
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agave sisalana]]''
* ''[[Agelaea pentagyna]]''
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]]''
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara
* ''[[Albizia saman]]'' (= ''Samanea saman'')
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Aloe capitata]]''
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amaranthus dubius]]''
* ''[[Amaranthus hybridus]]''
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatsalahy, dasy, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Anacardium occidentale]]''
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' -- fandra, mananasy, satra.
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona
* ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa
* ''[[Aristolochia albida]]''
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]'' --
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]]''
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
=== B ===
* ''Bacopa monnieri''
* ''Balanites madagascariensis''
* ''Bambusa madagascariensis''
* ''Bambusa vulgaris''
* ''Baphia madagascariensis''
* ''Barleria lupulina''
* ''Barleria madagascariensis''
* ''Barleria prionitis''
* ''Barringtonia asiatica''
* ''Barringtonia madagascariensis''
* ''Barringtonia racemosa''
* ''Basella alba''
* ''Baudouinia fluggeiformis''
* ''Baudouinia rouxevillei''
* ''Bauhinia grandidieri''
* ''Bauhinia hildebrandtii''
* ''Bauhinia madagascariensis''
* ''Bauhinia monandra''
* ''Bauhinia purpurea''
* ''Bauhinia variegata''
* ''Begonia lyallii''
* ''Begonia madagascariensis''
* ''Bertiera madagascariensis''
* ''Bertiera pervilleana''
* ''Bidens pilosa''
* ''Bixa orellana''
* ''Blepharis bojeriana''
* ''Blumea balsamifera''
* ''Blumea lacera''
* ''Blumea madagascariensis''
* ''Blumea mollis''
* ''Boerhavia coccinea''
* ''Boerhavia diffusa''
* ''Boerhavia repens''
* ''Bolbitis madagascariensis''
* ''Bonamia madagascariensis''
* ''Borassus madagascariensis''
* ''Borreria verticillata''
* ''Boscia madagascariensis''
* ''Boswellia madagascariensis''
* ''Brachylaena merana''
* ''Brachylaena microphylla''
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'')
* B''rexia madagascariensis''
* ''Brexia pluriflora''
* ''Bridelia madagascariensis''
* ''Bridelia micrantha''
* ''Bridelia pervilleana''
* ''Bridelia tulasneana''
* ''Brillantaisia madagascariensis''
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'')
* ''Buchnera madagascariensis''
* ''Buddleja indica''
* ''Buddleja madagascariensis''
* ''Bulbophyllum madagascariense''
* ''Bulbostylis madagascariensis''
* ''Burasaia madagascariensis''
* ''Burmannia madagascariensis''
* ''Bursera madagascariensis''
* ''Buxus madagascariensis''
* ''Byttneria madagascariensis''
* ''Byttneria pervillei''
=== C ===
* ''Caesalpinia bonduc''
* ''Caesalpinia pulcherrima''
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja
* ''Calophyllum inophyllum''
* ''Calophyllum madagascariensis''
* ''Calotropis gigantea''
* ''Cananga odorata''
* ''Canarium boivinii''
* ''Canarium madagascariense''
* ''Capsicum frutescens''
* ''[[Carica papaya]]'' ''--'' [[papay]]
* Cassia alata (= ''Senna alata'')
* ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'')
* ''Cassytha filiformis''
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina, vonenina
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora
* ''Ceiba pentandra''
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, [[talapetraka]], viliantsahonantanety
* ''Chassalia bojeri''
* ''Chassalia princei''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona
* ''Chenopodium ambrosioides''
* ''Chromolaena odorata''
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''Cinnamosma madagascariensis''
* ''Cissampelos pareira''
* ''Cissus quadrangularis''
* ''Citrus aurantiifolia''
* ''Citrus hystrix''
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Cleistanthus boivinianus''
* ''Cleistanthus madagascariensis''
* ''Cleistopholis madagascariensis''
* ''Cleome gynandra''
* ''Clerodendrum myricoides''
* ''Clitoria ternatea''
* ''Cnestis polyphylla''
* ''Cocos nucifera''
* ''[[Combretum coccineum]]'' -- [[halaitra]]
* ''Commelina benghalensis''
* ''Commelina diffusa''
* ''Commiphora madagascariensis''
* ''Commiphora simplicifolia''
* ''Crotalaria retusa''
* ''Croton dichogamus''
* ''Croton malgassicus''
* ''Croton noronhae''
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, [[tamotamo]], vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''Cussonia bojeri''
* ''Cussonia spicata''
* ''Cymbopogon citratus''
* ''Cymbopogon nardus''
* ''Cynodon dactylon''
* ''Cyperus articulatus''
* ''Cyperus esculentus''
* ''Cyperus rotundus''
=== D ===
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena
=== E ===
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera
=== F ===
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe
=== G ===
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
=== H ===
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka
* ''[[Helichrysum faradifani]]'' --
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina
=== I ===
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''Ilex mitis''
* ''[[Imperata cylindrica]]''
* ''[[Indigofera arrecta]]''
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''[[Indigofera suffruticosa]]''
* ''[[Indigofera tinctoria]]''
* ''[[Ipomoea aquatica]]''
* ''[[Ipomoea batatas]]'' -- vomanga, bageda, bokala
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii''
* ''Isolona madagascariensis''
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''
=== J ===
=== K ===
=== L ===
* ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
=== M ===
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' --
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo
=== N ===
* ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra
=== O ===
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
=== P ===
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' --
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
=== Q ===
=== R ===
* ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena
=== S ===
* ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--''
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
=== T ===
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka
=== U ===
* ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia
=== V ===
* ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'')
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano
=== W ===
* ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana
=== X ===
=== Y ===
=== Z ===
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zehneria perrieri]]'' <small>(Baker) Keraudren</small> (voantangonala)
* ''[[Zehneria rutenbergiana]]'' <small>(Cogniaux) Keraudren</small> (voantangondolo)
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]] -''- sakamalao, sakaviro, sakarivo
* ''[[Zingiber zerumbet]]'' <small>L.</small> (sakarivondambo)
* ''[[Ziziphus jujuba]]'' <small>Lamarck.</small> (mokonazy).
* ''[[Zornia diphylla]] Pers.'' (famahipaihana).
== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
== Loharano ==
4rzcrjmtzi70pipob4qn28h6oe0uprt
1137135
1137087
2026-05-03T08:27:09Z
Thelezifor
15140
Rohy anatiny
1137135
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3 245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60 % amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny [[mandravasarotra]] (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Katrafay|Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').
== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.
=== A ===
* ''[[Abelmoschus esculentus]]''
* ''[[Abelmoschus manihot]]''
* ''[[Abrus precatorius]]'' (mila fitandremana fa mety manapoizina) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, vahimboamena, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena.
* ''[[Abutilon indicum]]''
* ''[[Acalypha indica]]''
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]''
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''Acmella oleracea'' (sady anana)
* ''Acridocarpus excelsus'' -- kimanga
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adhatoda vasica]]'' (= ''[[Justicia adhatoda]]'')
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]''
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]'' -- longoza
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agave sisalana]]''
* ''[[Agelaea pentagyna]]''
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, hanitrimpantsaka, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]]''
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- bonara
* ''[[Albizia saman]]'' (= ''Samanea saman'')
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Aloe capitata]]''
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amaranthus dubius]]''
* ''[[Amaranthus hybridus]]''
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatsalahy, dasy, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Anacardium occidentale]]''
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' -- fandra, mananasy, satra.
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona
* ''[[Aphloia theiformis]]'' ''--'' voafotsy, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa
* ''[[Aristolochia albida]]''
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]'' --
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]]''
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
=== B ===
* ''Bacopa monnieri''
* ''Balanites madagascariensis''
* ''Bambusa madagascariensis''
* ''Bambusa vulgaris''
* ''Baphia madagascariensis''
* ''Barleria lupulina''
* ''Barleria madagascariensis''
* ''Barleria prionitis''
* ''Barringtonia asiatica''
* ''Barringtonia madagascariensis''
* ''Barringtonia racemosa''
* ''Basella alba''
* ''Baudouinia fluggeiformis''
* ''Baudouinia rouxevillei''
* ''Bauhinia grandidieri''
* ''Bauhinia hildebrandtii''
* ''Bauhinia madagascariensis''
* ''Bauhinia monandra''
* ''Bauhinia purpurea''
* ''Bauhinia variegata''
* ''Begonia lyallii''
* ''Begonia madagascariensis''
* ''Bertiera madagascariensis''
* ''Bertiera pervilleana''
* ''Bidens pilosa''
* ''Bixa orellana''
* ''Blepharis bojeriana''
* ''Blumea balsamifera''
* ''Blumea lacera''
* ''Blumea madagascariensis''
* ''Blumea mollis''
* ''Boerhavia coccinea''
* ''Boerhavia diffusa''
* ''Boerhavia repens''
* ''Bolbitis madagascariensis''
* ''Bonamia madagascariensis''
* ''Borassus madagascariensis''
* ''Borreria verticillata''
* ''Boscia madagascariensis''
* ''Boswellia madagascariensis''
* ''Brachylaena merana''
* ''Brachylaena microphylla''
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' ''--'' hazotokana, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''Breonadia salicina'' (taloha: ''Adina microcephala'')
* B''rexia madagascariensis''
* ''Brexia pluriflora''
* ''Bridelia madagascariensis''
* ''Bridelia micrantha''
* ''Bridelia pervilleana''
* ''Bridelia tulasneana''
* ''Brillantaisia madagascariensis''
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'')
* ''Buchnera madagascariensis''
* ''Buddleja indica''
* ''Buddleja madagascariensis''
* ''Bulbophyllum madagascariense''
* ''Bulbostylis madagascariensis''
* ''Burasaia madagascariensis''
* ''Burmannia madagascariensis''
* ''Bursera madagascariensis''
* ''Buxus madagascariensis''
* ''Byttneria madagascariensis''
* ''Byttneria pervillei''
=== C ===
* ''[[Caesalpinia bonduc]]'' -- fananomahery, katra, tsiafakomby, vatolalaka
* ''[[Caesalpinia pulcherrima]] --''
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja
* ''[[Calophyllum inophyllum]]'' -- anganaro, foraha, forahabe, itakamaka, mafotra, takamaka, timbarika, tsindelo, vintanina, vintaninaberavina, 24 voakoly, voakotry, voalavenona
* ''[[Calophyllum madagascariensis]]''
* ''[[Calotropis gigantea]]''
* ''[[Cananga odorata]]'' -- ilañilañy
* ''[[Canarium boivinii]]'' -- aramy, haramy, ramifotsy, ramimainty, ramimena, ramy, tambazotse
* ''[[Canarium madagascariense]] --'' aramy, haramy, ramy ary tambazotse
* ''[[Capsicum frutescens]]''
* ''[[Papay|Carica papaya]]'' ''--'' papay
* ''Cassia alata'' (= ''[[Senna alata]]'') -- anjananjana
* ''[[Cassia occidentalis]]'' (= ''[[Senna occidentalis]]'')
* ''[[Cassytha filiformis]]''
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, <u>tonga</u>, tongatse, <u>trongatse</u>, tsimatiririnina, tsingevika, <u>vonenina</u>
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, [[katrafay]], katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Ceiba pentandra]]'' -- hazomorengy, kaboaka, kapoaka, kapôka, landahazobe, landihazobe, laoaty, moraingy, pamba, pemba, pembabe
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, <u>talapetraka</u>, viliantsahonantanety
* ''[[Chassalia bojeri]]''
* ''[[Chassalia princei]]''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, taimborontsiloza, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]''
* ''[[Chromolaena odorata]]''
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' ''--'' ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''[[Cinnamosma madagascariensis]]'' -- sakaihazo, sakarivohazo, vahabahatra
* ''[[Cissampelos pareira]]''
* ''[[Cissus quadrangularis]]''
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' -- angy, besenta, hangy
* ''[[Citrus hystrix]] -''- voangabe, voangibe
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''[[Cleistanthus boivinianus]] --'' tanatanampotsy
* ''[[Cleistanthus madagascariensis]]''
* ''[[Cleistopholis madagascariensis]]''
* ''[[Cleome gynandra]]''
* ''[[Clerodendrum myricoides]]''
* ''[[Clitoria ternatea]]'' -- famehifary, vahintsikomba
* ''[[Cnestis polyphylla]] -''- tokambahatra, tokambahatsa, tokambahitra, tokambahy, tongambahitsy, tongambiliotsio, tongombahiby, tsefaka, vahipika, voahento, voantsefaka, voapika, voasefaka, voasefakafotsy
* ''[[Voanio|Cocos nucifera]] -''- voanio
* ''[[Combretum coccineum]]'' -- halaitra
* ''[[Commelina benghalensis]]'' -- tsimativonoina
* ''[[Commelina diffusa]]'' -- ahidimaño, tsimativonoina.
* ''[[Commiphora madagascariensis]]''
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy
* ''[[Crotalaria retusa]]'' -- akondrojaza, akondrongolo, ambarivatrindolo, amberivatrindolo, ambiatrindolo, andriambavibe, bosy, diankazolahy, faliakoho, famonoakoho, hintsakintsaka, kinesakinesa, kinsakinsa, kitsakitsanakoho, kitsakitsanankizy, kitsakitsandomohina, mangakely, tsiakondroakondro, tsimembo, tsingirigiry, 116 voapika
* ''[[Croton dichogamus]]''
* ''[[Croton malgassicus]]''
* ''[[Croton noronhae]]'' -- andriambavifoty, anizety, fanafa, fotsiavadika, fotsiavady, kitimaroanaka, ndriambolafotsy
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' -- gingisy, gingiza, <u>tamotamo</u>, vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''[[Cussonia bojeri]]'' -- hazongoaika, hazotsara, tsiahilika, tsingila, tsingilo
* ''[[Cussonia spicata]]''
* ''[[Cymbopogon citratus]]'' -- veromanitra, fantakamanitra, fatakamanitra, fiahana, fiehana, verofehana, verofehina, veromafaika.
* ''[[Cymbopogon nardus]]''
* ''[[Cynodon dactylon]]'' -- arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, <u>fandrotrarana</u>, fandrotsana, firifiry, kidesy, <u>kidresy</u>, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, volotsaka
* ''[[Cyperus articulatus]]'' -- bitono, mita, mito, moita, tsimitamita, vondoha
* ''[[Cyperus esculentus]]'' -- karekika, karepoka
* ''[[Cyperus rotundus]]''
* ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' -- famakientana
=== D ===
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramentacea]]'' -- kimatanandro, mahatanando, mahatanandomena
=== E ===
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''[[Eugenia jambolana]]'' -- rotra, robazaha, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''[[Euphorbia hirta]]'' -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, zanraobera
=== F ===
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe
=== G ===
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
=== H ===
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka
* ''[[Helichrysum faradifani]]'' --
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' -- rambazina, rambiasina, rambiazina
=== I ===
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''Ilex mitis''
* ''[[Imperata cylindrica]]''
* ''[[Indigofera arrecta]]''
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''[[Indigofera suffruticosa]]''
* ''[[Indigofera tinctoria]]''
* ''[[Ipomoea aquatica]]''
* ''[[Ipomoea batatas]]'' -- vomanga, bageda, bokala
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii''
* ''Isolona madagascariensis''
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''
=== J ===
=== K ===
=== L ===
* ''[[Lantana camara]]'' -- radredreka, [[radriaka]], riadriatra, taindelontsinoa
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, lanjambola
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' -- famatotrakanga, fandrikakanga, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
=== M ===
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' --
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo
=== N ===
* ''Noronhia'' spp. -- laitra, tsilaitra
=== O ===
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
=== P ===
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' --
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
=== Q ===
=== R ===
* ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' -- kinana, kinanamena
=== S ===
* ''Senna fistula'' (= ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (na ''[[Cassia occidentalis]]'') ''--'' saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' ''--''
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
=== T ===
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''[[Trema orientalis]] --'' andraraizina, andrareza, andrarezina, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, vakoka
=== U ===
* ''[[Uapaca bojeri]]'' -- hazondandy, tapia, voampaka, voatapia
=== V ===
* ''[[Vernonia appendiculata]]'' (= ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'')
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano
=== W ===
* ''[[Woodfordia floribunda]]'' ''--'' arify, lambohenjana
=== X ===
=== Y ===
=== Z ===
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zehneria perrieri]]'' <small>(Baker) Keraudren</small> (voantangonala)
* ''[[Zehneria rutenbergiana]]'' <small>(Cogniaux) Keraudren</small> (voantangondolo)
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]] -''- sakamalao, sakaviro, sakarivo
* ''[[Zingiber zerumbet]]'' <small>L.</small> (sakarivondambo)
* ''[[Ziziphus jujuba]]'' <small>Lamarck.</small> (mokonazy).
* ''[[Zornia diphylla]] Pers.'' (famahipaihana).
== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
== Loharano ==
3zb0jhoyh9eqmzejvpilcorga5xq462
Cinnamosma fragrans
0
298990
1137151
1134875
2026-05-03T11:04:18Z
Thelezifor
15140
Namindra votoatiny
1137151
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Cinnamosma fragrans Baillon Adansonia 7 pl 5 1867.jpg|vignette|276x276px|Mandravasarotra]]
Ny '''''Cinnamosma fragrans''''' dia [[zavamaniry]] voninkazo tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Canellaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''fanalamangidy''', '''mandravasarotra''', '''molotrobeantiniaina''', '''motrebetinainy''', ary '''motrobeantinena'''. Maniry amin' ny tany misy [[silisy]] amin' ny faritra maina ny mandravasarotra. Miloko maitso matroka ny raviny ary sory kirakirany.
Zavamaniry fanao fanafody ny mandravasarotra, ka ny raviny no tena ampiasaina. Itsaboana ny aretina vokatry ny [[bakteria]] na ny [[virosy]] ny menaka avy amin' ny mandravasarotra. Maro ny aretina (vokatry ny bakteria, ny virosy, ny [[holatra]] madinika, ny [[katsentsitra]], ny [[hatsiaka]], sns) sy ny karazan-karerahana azo sitranina amin' ny fampiasana ny menaka mandravasarotra: rehoka, sinozita, aretin' ny lalanjaza, aretin' ny traotraoka, gripa, aretin-tsofina, sns.
== Famariparitana ==
Ny mandravasarotra dia hazo madinika tsy maniry afa-tsy eto [[Madagasikara]], manitra, misy zorozorony ny tahony, maitso matroka ny raviny, mitondra [[vavimbony]] sy [[lahimbony]] ny voniny. Miovaova endrika sy habe ny voany, izay misy vihy miisa eo anelanelan' ny 1 sy 15 isaky ny voa.
== Toerana aniriany ==
Maniry maro amin' ny ala maina mikitroka any avaratra-andrefan' i Madagasikara ny mandravasarotra, amin' ny tany be [[silisy]] amin' ny faritra a-morontsiraka amin' ny haambo latsaky ny 600 m
== Fampiasana ==
=== Fitsaboana nenti-paharazana ===
Mitovitovy amin' ny an' ny [[ravintsara]] ny menaka mandravasarotra: ampiasaina hiadiana amin' ny kohaka sy ny sohika ary ny fivalanan-dra mitreraka fahaverezan-drano be loatra ny fakany; iadiana amin' ny [[tazomoka]], itsaboana ny ratra koa izy, analana ny herin' ny poizina voatelina, ho an' ny vehivavy saro-piterahana; ny fandomana ny raviny dia ampiasaina ho an' ny zaza matavy na mahia loatra.
Ahazoana mitsabo ny aretin' aty sy ny sinozita ary ny [[tazomoka]] ny fampifangaroana ny mandravasarotra amin' ny singa hafa. Azo tsaboina amin' ny mandravasarotra koa ny aretin' ny lalan' amany, aretina sasany mahazo ny fitaovam-pananahan' ny vehivavy, ny aretina mahazo ny ati-vava (aretina sy ratran' ny hihy) sy ny [[vavony]],
=== Fandroahana sy fomoana moka ===
Mahafaty [[moka]] koa ny mandravasarotra ary mandroaka ny moka miteraka ny [[tazomoka]].
== Jereo koa ==
* ''[[Cinnamosma]]''
2esg5741v7c6hmw6ip5vfrn4wselote
Cedrelopsis grevei
0
299014
1137149
1135014
2026-05-03T10:53:14Z
Thelezifor
15140
Anarana malagasy
1137149
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Cedrelopsis grevei.jpg|vignette|Katrafay]]
Ny '''''Cedrelopsis grevei''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny vondron-karazana ''[[Cedrelopsis]],'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''katafa''', '''katrafà, katrafae, katrafaina''', '''katrafay''', '''katsafa''', '''mampandry''', '''mantora'''.
Hazo manintsan-dravina tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy. Sitiliana ny hodiny mba hahazoana [[menakamanitra]] hazo izay ampiasaina ho fanafody amin' ny aretina maro.
Maniry ao amin’ ny [[faritanin' Antsiranana]], [[Faritanin' i Mahajanga|Mahajanga]], [[Faritanin' i Fianarantsoa|Fianarantsoa]] ary [[Faritanin' i Toliara|Toliara]], manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina hatramin' ny 1 000 m izy io. Misy faritra aniriana miisa 90, araka ny fantatra, itỳ karazana hazo itỳ.
Eto Madagasikara dia ilaina betsaka amin' ny fanomezana fofona manitra ny toaka sy amin' ny fanamboarana zava-pisotro tsy misy [[Alikaola|alikôla]] ny hoditry ny katrafay izay mangidy. Heverina ho mpanaitra ny ozatra sy ny filan' ny nofo koa ny hoditra katrafay.
== Jereo koa ==
* ''[[Cedrelopsis]]''
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
iqhgalcl54t2a7qej4exrs0l62v0xw6
Cyphostemma microdipterum
0
299232
1137103
1135950
2026-05-03T07:39:36Z
Thelezifor
15140
1137103
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Cyphostemma microdipterum''''' dia karazana vahy ao amin' ny fianakaviana ''[[Vitaceae]]''. Taloha izy dia nantsoina hoe '''''Vitis microdiptera'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''famakientana'''. Tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy io.
Fantatra amin' ny fananany vatana minofon-kazo amin' ny ankapobeny ity karazana ity, indraindray somary lehibe eo amin' ny fotony. Manana taho afaka mihamatevina sy mitahiry rano izay ahafahany hahatohitra ny [[Haintany|hain-tany]] izy. Fitambarana zanapelana ny raviny sady mifanaraka amin' ny toetany maina ary matetika somary henjana.
Kely sy tsy tena miseho ho hita ny vondromboniny, izay misy vony manopy maitso na mavo, araka ny mahazatra ao amin' ny fianakaviana ''Vitaceae''. Be nofony ny voany, matetika manintona ny vorona izay manampy amin' ny fanaparitahana ny [[vihim-boa]] any amin' ny tontolo manodidina.
Amin' ny lafiny ekôlôjika dia hita any amin' ny tontolo trôpikaly maina hatramin' ny somary mando ny ''Cyphostemma microdipterum'', matetika any amin' ny faritry ny [[hivoka]] misy ala, kirihitr' ala na ala mahalana.
== Jereo koa ==
* ''[[Cyphostemma]]''
* ''[[Vitis]]''
* ''[[Cissus]]''
== Rohy ivelany ==
* "[https://botany.cz/cs/cyphostemma-microdipterum/ ''Cyphostemma microdipterum'' (Baker) Desc.]", ''botany.cz''
0i3limlfsb9yaf4bgh4dy6mo5rnf2e5
Lisitry ny asa fankalazana ny tsingerin-taona faha 25 wikipedia
0
299303
1137058
1137052
2026-05-02T12:59:31Z
Ariarymadachoix
35272
1137058
wikitext
text/x-wiki
Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class="wikitable"
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava]
|Corridor forestier bongolava (Q139604851)
|mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|Ariarymadachoix
|-
|2
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|Ariarymadachoix
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,l
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,m
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750 Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|
|-
|27
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tsiranana_Philibert Tsiaranana Philibert]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q315944 Q315944]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|28
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ratsimandrava_Richard Ratsimandrava Richard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q559681 Q559681]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|29
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Fredy_Jaofera Fredy Jaofera]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106359 Q13106359]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|30
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Victoire_Rasoamanarivo Victoire Rasoamanarivo ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3557035 Q3557035]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|Chirocca77
|-
|31
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Lucien_Botovasoa Lucien Botovasoa]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30101461 Q30101461]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|32
|[[Gascar Fenosoa]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q139581352 Q139581352]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, manatsara ny wikidata,mampiditra infobox
|Mammysou17
|-
|33
|[[Lalatiana]]
|[[wikidata:Q139581448|Q139581448]]
|mampiditra infobox, manatsara ny wikidata
|
|-
|34
|[[Jaojoby]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3061106 Q3061106]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|Ariarymadachoix
|-
|35
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Famadihana Famadihana]
|[[wikidata:Q1395073|Q1395073]]
|mampiditra loharano
|Zah 3.0
|-
|36
|[[Fidelis Justin Rabetsimandranto]]
|[[wikidata:Q139581611|Q139581611]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|37
|[[Fenoherintsoa Ralambomanana|Feno Ralambomanana]]
|[[wikidata:Q139568654|Q139568654]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|38
|[[Victor Ramahatra]]
|[[wikidata:Q330965|Q330965]]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|39
|[[Guy Willy Razanamasy]]
|[[wikidata:Q304179|Q304179]]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|40
|[[Emmanuel Rakotovahiny]]
|[[wikidata:Q3052852|Q3052852]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|41
|[[Eugène Mangalaza]]
|[[wikidata:Q3056246|Q3056246]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|42
|[[Monja Roindefo]]
|[[wikidata:Q2724337|Q2724337]]
|mampiditra rohy,mampiditra infobox
|
|-
|43
|[[Roger Kolo]]
|[[wikidata:Q2724337|Q2724337]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|44
|[[Mamitiana Rajaonarison]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|45
|[[Herintsalama Rajaonarivelo]]
|
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|46
|[[Zafisambo Ruphin]]
|[[wikidata:Q136448305|Q136448305]]
|mampiditra infobox
|
|-
|47
|[[Christian Ntsay]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|48
|[[Jean Ravelonarivo]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|49
|[[Omer Beriziky]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|50
|[[Charles Rabemananjara]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|51
|[[Jacques Sylla]]
|
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|52
|[[Wikipedia:Justin Rakotoniaina]]
|
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|
|-
|53
|[[Fomban-drazana_malagasy]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106282 Q13106282]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|
|-
|54
|[[Mahafaly Solonandrasana Olivier]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q23782689 Q23782689]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|
|-
|55
|[[Jean Ravelonarivo]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18785199 Q18785199 ]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|
|-
|56
|[[Monja Jaona]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q16013228 Q16013228]
|Mampiditra infobox
|
|-
|57
|[[Pety Rakotoniaina]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3377724 Q3377724]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra; mampiditra infobox
|
|-
|58
|[[Robinson Jean-Louis]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q15382325 Q15382325]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|}
cqzsg8tgae3h6624jkqra1pq1ms63of
1137060
1137058
2026-05-02T13:02:14Z
Ariarymadachoix
35272
1137060
wikitext
text/x-wiki
Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]
{| class="wikitable"
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava]
|https://www.wikidata.org/wiki/Q139604851
|mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|Ariarymadachoix
|-
|2
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|Ariarymadachoix
|-
|3
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,l
|
|-
|4
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|5
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,
|
|-
|6
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|7
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|8
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,
|
|-
|9
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|10
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,m
|
|-
|11
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,
|
|-
|12
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750 Q1374750 ]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|13
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|14
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|15
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|16
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|17
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|18
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|19
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|20
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|21
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|22
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|23
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|24
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|25
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|26
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|
|-
|27
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tsiranana_Philibert Tsiaranana Philibert]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q315944 Q315944]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|28
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ratsimandrava_Richard Ratsimandrava Richard]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q559681 Q559681]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|29
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Fredy_Jaofera Fredy Jaofera]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106359 Q13106359]
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|30
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Victoire_Rasoamanarivo Victoire Rasoamanarivo ]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3557035 Q3557035]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|Chirocca77
|-
|31
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Lucien_Botovasoa Lucien Botovasoa]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q30101461 Q30101461]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|32
|[[Gascar Fenosoa]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q139581352 Q139581352]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, manatsara ny wikidata,mampiditra infobox
|Mammysou17
|-
|33
|[[Lalatiana]]
|[[wikidata:Q139581448|Q139581448]]
|mampiditra infobox, manatsara ny wikidata
|
|-
|34
|[[Jaojoby]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3061106 Q3061106]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|Ariarymadachoix
|-
|35
|[https://mg.wikipedia.org/wiki/Famadihana Famadihana]
|[[wikidata:Q1395073|Q1395073]]
|mampiditra loharano
|Zah 3.0
|-
|36
|[[Fidelis Justin Rabetsimandranto]]
|[[wikidata:Q139581611|Q139581611]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|37
|[[Fenoherintsoa Ralambomanana|Feno Ralambomanana]]
|[[wikidata:Q139568654|Q139568654]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|38
|[[Victor Ramahatra]]
|[[wikidata:Q330965|Q330965]]
| manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|39
|[[Guy Willy Razanamasy]]
|[[wikidata:Q304179|Q304179]]
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|-
|40
|[[Emmanuel Rakotovahiny]]
|[[wikidata:Q3052852|Q3052852]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|41
|[[Eugène Mangalaza]]
|[[wikidata:Q3056246|Q3056246]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|42
|[[Monja Roindefo]]
|[[wikidata:Q2724337|Q2724337]]
|mampiditra rohy,mampiditra infobox
|
|-
|43
|[[Roger Kolo]]
|[[wikidata:Q2724337|Q2724337]]
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|44
|[[Mamitiana Rajaonarison]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|45
|[[Herintsalama Rajaonarivelo]]
|
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|46
|[[Zafisambo Ruphin]]
|[[wikidata:Q136448305|Q136448305]]
|mampiditra infobox
|
|-
|47
|[[Christian Ntsay]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra
|
|-
|48
|[[Jean Ravelonarivo]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|49
|[[Omer Beriziky]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|50
|[[Charles Rabemananjara]]
|
|manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|51
|[[Jacques Sylla]]
|
|manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox
|
|-
|52
|[[Wikipedia:Justin Rakotoniaina]]
|
|Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox
|
|-
|53
|[[Fomban-drazana_malagasy]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106282 Q13106282]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|
|-
|54
|[[Mahafaly Solonandrasana Olivier]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q23782689 Q23782689]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|
|-
|55
|[[Jean Ravelonarivo]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q18785199 Q18785199 ]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|
|-
|56
|[[Monja Jaona]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q16013228 Q16013228]
|Mampiditra infobox
|
|-
|57
|[[Pety Rakotoniaina]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q3377724 Q3377724]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra; mampiditra infobox
|
|-
|58
|[[Robinson Jean-Louis]]
|[https://www.wikidata.org/wiki/Q15382325 Q15382325]
|Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra
|}
3gs5gnywo2u5jq6f4j9krtyoyji8ywb
Voampoa
0
299414
1137059
2026-05-02T13:00:24Z
Thelezifor
15140
Zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana Solanaceae
1137059
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum violaceum 02.JPG|vignette|320x320px|''[[Solanum violaceum]]'']]
Ny '''voampoa''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antoko ''[[Solanum]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Solanaceae]]''. Ireto izany:
* ''[[Solanum americanum]]'' <small>Mill.</small> (na ''Solanum erythrocarpon'' <small>G.Mey</small>)
* ''[[Solanum violaceum]]'' <small>Ortega.</small> (na ''Solanum indicum'' <small>L.</small>)
== Jereo koa ==
* [[Angivy]]: ''[[Solanum americanum]]'' <small>Mill.</small> (na ''Solanum erythracanthum'' <small>Bojer ex Dunal</small>), ''[[Solanum galactites]]'' <small>A. R. Bean</small> (na ''Solanum heteracanthum'' <small>Merr. & L.M. Perry</small>), ''[[Solanum violaceum]]'' <small>Ortega</small> (''Solanum indicum'' <small>L</small>.), [[Solanum macrocarpon L.|''Solanum macrocarpon'' <small>L.</small>]]
* [[Roingivy]]: ''[[Solanum americanum]]'' <small>Mill.</small> (''Solanum erythrocarpon'' <small>G.Mey</small>) ''[[Solanum pyracanthos]]'' <small>Lam.</small> (na ''Solanum pyracanthum'')
* [[Voangivy]]: ''[[Solanum americanum]]'' <small>Mill.</small> (na ''Solanum erythrocarpon'' <small>G.Mey</small>), ''[[Solanum heteracanthum]]'' <small>Dunal</small>
kfzugzrlj1lu85i7c4jymdlkrqfm1wh
Solanum americanum
0
299415
1137064
2026-05-02T13:20:49Z
Thelezifor
15140
Votoatiny avy amin' ny pejy "Anamamy" teo aloha
1137064
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum americanum (4899345876).jpg|vignette|361x361px|Anamamy]]
Ny '''''Solanum americanum''''' dia karazan-javamaniry ahitra misy voniny sy ravina mivelatra. Misy amin' izy ireo ny avy any [[Amerika]], any [[Melanezia]], any [[Ginea Vaovao]] ary any [[Aostralia]]. Maro ny anarany ara-tsiansa ka anisan' izany ny hoe '''''Solanum nodiflorum'''''. Indreto ny anarany hafa amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''anamamy''', '''anantsatria''', '''anantsindrana''', '''avaizo''', '''bemine''' ary '''mailo'''. Ny ''Solanum americanum'' anefa no be mpahafantatra amin' ny anarana hoe "anamamy".[[Sary:Solanum americanum (4898754585).jpg|vignette|Ravina sy voan' anamamy masaka (mainty) sy manta (maitso)]]
Nentina novolena any amin' ny ankamaroan' ny faritra trôpikaly ity zavamaniry ity: faritr' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] sy faritry ny [[Ranomasimbe Indiana]] ([[Hawaii]], [[Indôsina]], [[Madagasikara]] ary [[Afrika]]), mety tamin' ny alalan' ny fitondran' ny olona nifindra monina any amin' ireo toerana ireo. Anisan' ny karazan-javamaniry miparitaka be indrindra sy miovaova ara-endrika ao amin' ny fizarana ''Solanum'' ny ''Solanum americanum.''
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
o675dbuc9o4sepf6gvve3uh19rpudx0
1137065
1137064
2026-05-02T13:22:47Z
Thelezifor
15140
1137065
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Solanum americanum (4899345876).jpg|vignette|361x361px|Anamamy]]
Ny '''''Solanum americanum''''' dia karazan-javamaniry ahitra misy voniny sy ravina mivelatra. Misy amin' izy ireo ny avy any [[Amerika]], any [[Melanezia]], any [[Ginea Vaovao]] ary any [[Aostralia]]. Maro ny anarany ara-tsiansa ka anisan' izany ny hoe '''''Solanum nodiflorum'''''. Indreto ny anarany hafa amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''anamamy''', '''anantsatria''', '''anantsindrana''', '''avaizo''', '''bemine''' ary '''mailo'''. Ny ''Solanum americanum'' anefa no be mpahafantatra amin' ny anarana hoe "anamamy".[[Sary:Solanum americanum (4898754585).jpg|vignette|Ravina sy voan' anamamy masaka (mainty) sy manta (maitso)]]
Nentina novolena any amin' ny ankamaroan' ny faritra trôpikaly ity zavamaniry ity: faritr' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] sy faritry ny [[Ranomasimbe Indiana]] ([[Hawaii]], [[Indôsina]], [[Madagasikara]] ary [[Afrika]]), mety tamin' ny alalan' ny fitondran' ny olona nifindra monina any amin' ireo toerana ireo. Anisan' ny karazan-javamaniry miparitaka be indrindra sy miovaova ara-endrika ao amin' ny fizarana ''Solanum'' ny ''Solanum americanum.''
== Jereo koa ==
* ''[[Solanum]]''
* ''[[Solanum nigrum]]''
fpl9lw8397kc8re7ubnakemb7m865k0
Sokajy:Loka Kennedy
14
299416
1137072
2026-05-02T13:39:46Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Loka]] [[Sokajy:Loka ho an'ny sarimihetsika]] »
1137072
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Loka]]
[[Sokajy:Loka ho an'ny sarimihetsika]]
d1hwkllrw7dp8jiv1bmp4a5gr5w8qak
Sokajy:Loka Golden Globe
14
299417
1137073
2026-05-02T13:40:01Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Loka]] [[Sokajy:Loka ho an'ny sarimihetsika]] »
1137073
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Loka]]
[[Sokajy:Loka ho an'ny sarimihetsika]]
d1hwkllrw7dp8jiv1bmp4a5gr5w8qak
Papaveraceae
0
299418
1137081
2026-05-02T15:51:24Z
Thelezifor
15140
Fianakavian-javamaniry roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana Ranunculales
1137081
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:2010-06-29 (28) Papaver rhoeas.jpg|vignette|464x464px|''[[Papaver rhoeas]]'' (kôkilikô)]]
Ny '''''Papaveraceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Ranunculales]]. Fianakaviana fahita amin' ny faritra maro eto amin' izao tontolo izao izy io, miparitaka any amin' ny faritra manana toetany antonony sy sobtrôpikaly. Saika ny karazana rehetra ao amin' ny ''Papaveraceae'' dia misy alkalôida, izay mety manapoizina, manana toetra mampitony saina na manamaivana fanaintainana, na azo ampiasaina ho [[zava-mahadomelina]] mihitsy aza. Tsy misy afa-tsy alkalôida kely dia kely ny vihim-boany ampiasaina amin' ny sakafo. Izy io dia ahitana antoko miisa manodidina 42 sy karazany 775 eo ho eo ([[fanasokajiana APG III]]). Amin' ny heviny tery ([[fanasokajiana APG]] sy [[fanasokajiana APG II]]) dia tsy ahitana afa-tsy antoko 26 miisa sy karazana 250 izy io, izany hoe tsy tafiditra ao ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Fumariaceae]]'' sy ''[[Pteridophyllaceae]]''. Ny karazana sasany fanantatry ny maro dia ny ''[[Argemone mexicana]]'', ny ''[[Eschscholzia californica]]'', ny ''[[Papaver rhoeas]]'' (kôkilikô), ary ny ''[[Papaver somniferum]]''.
== Fanasokajiana anatiny ==
Mizara ho zana-pianakaviana roa ny ''Papaveraceae'', dia ny ''Fumarioideae'' sy ny ''Papaveroideae''.
=== ''Fumarioideae'' ===
Mizara ho foko roa ny ''Fumarioideae'': ''Hypecoeae'' sy ''Fumarieae'' (mizara hoe zana-poko roa: ''Corydalinae'' sy ''Fumariinae'').
* Hypecoeae <small>Dumort.</small>
:* ''Hypecoum'' <small>L.</small> – Mediterranean region to Mongolia and Western China.
:* ''Pteridophyllum'' <small>Siebold & Zucc.</small> – Japan
* Fumarieae <small>Dumort.</small>
:* Corydalinae
::* ''Adlumia'' <small>Raf. ex DC.</small> – Eastern North America, Korea, China
::* ''Capnoides'' <small>Mill.</small> – Northern North America
::* ''Corydalis'' <small>DC. nom. cons.</small> – Eurasia, North America, East Africa
::* ''Dactylicapnos'' <small>Wall.</small> – Himalayas
::* ''Dicentra'' <small>Bernh. nom. cons.</small> – Eastern Asia, North America
::* ''Ehrendorferia'' <small>Fukuhara & Lidén</small> – Western United States
::* ''Ichtyoselmis'' <small>Lidén & Fukuhara</small> – China
::* ''Lamprocapnos'' <small>Endl.</small> – China, Korea
:* Fumariinae
::* ''Ceratocapnos'' <small>Durieu</small> – South west of Europe, north west of Africa
::* ''Cryptocapnos'' <small>Rech.f.</small> – Central Afghanistan
::* ''Cysticapnos'' <small>Mill.</small> – South Africa
::* ''Discocapnos'' <small>Cham. & Schltdl.</small> – South Africa
::* ''Fumaria'' <small>L.</small> – Mediterranean region, Himalayas, East Africa
::* ''Fumariola'' <small>Korsh.</small> – Central Asia
::* ''Platycapnos'' <small>(DC.) Bernh.</small> – Western Mediterranean region
::* ''Pseudofumaria'' <small>Medik.</small> – Italy, Balkans
::* ''Rupicapnos'' <small>Pomel</small> – North west Africa
::* ''Sarcocapnos'' <small>DC.</small> – Spain, Morocco, Algeria
::* ''Trigonocapnos'' <small>Schltr.</small> – South Africa
=== ''Papaveroideae'' ===
[[Sary:Kaldari Eschscholzia californica 01.jpg|vignette|270x270px|''[[Eschscholzia californica]]'']]
[[Sary:Argemone mexicana kz07.jpg|vignette|278x278px|''[[Argemone mexicana]]'']]
[[Sary:Papaver somniferum 2021 G4.jpg|vignette|242x242px|''[[Papaver somniferum]]'']]
Mizara ho foko efatra ny ''Papaveroideae'': ''Eschscholzieae'', ''Chelidonieae'', ''Platystemoneae'', ary ''Papavereae''.
* Eschscholzieae <small>Baill.</small>
:* ''Dendromecon'' <small>Benth.</small> – California.
:* ''[[Eschscholzia]]'' <small>Cham.</small> – Western North America.
:* ''Hunnemannia'' <small>Sweet</small> – Eastern Mexico.
* Chelidonieae <small>Dumort.</small>
:* ''Bocconia'' <small>L.</small> – Central and southern America, Antilles
:* ''Chelidonium'' <small>L.</small> – Eurasia
:* ''Coreanomecon'' <small>Nakai</small> – Korea
:* ''Dicranostigma'' <small>Hook.f. & Thomson</small> – Central Asia
:* ''Eomecon'' <small>Hance</small> – Eastern China
:* ''Glaucium'' <small>Mill.</small> – Europe to Central Asia
:* ''Hylomecon'' <small>Maxim.</small> – Eastern Asia
:* ''Macleaya'' <small>R.Br.</small> – Eastern Asia
:* ''Sanguinaria'' <small>L.</small> – Eastern North America
:* ''Stylophorum'' <small>Nutt.</small> – Eastern North America, Eastern Asia
* Platystemoneae <small>Spach</small>
:* ''Hesperomecon'' <small>Greene</small> – Western North America
:* ''Meconella'' <small>Nutt.</small> – Western North America
:* ''Platystemon'' <small>Benth.</small> – Western North America
* Papavereae <small>Dumort.</small>
:* ''Arctomecon'' <small>Torr. & Frém.</small> – Western North America
:* ''[[Argemone]]'' <small>L.</small> – North America, Antilles, central and southern America, Hawaii
:* ''Canbya'' <small>Parry</small> – Western North America
:* ''Cathcartia'' <small>Hook.f.</small> – China and the Himalayas, split from ''Meconopsis''
:* ''Meconopsis'' <small>Vig.</small> – Central southern Asia, western Europe; paraphyletic
:* ''[[Papaver]]'' <small>L.</small> – Northern hemisphere, South Africa, Cape Verde; paraphyletic
:* ''Roemeria'' <small>Medik.</small> – Mediterranean region, south west Asia
:* ''Romneya'' <small>Harv.</small> – California
:* ''Stylomecon'' <small>G. Taylor</small> – California
== Jereo koa ==
* ''[[Fumariaceae]]''
* ''[[Pteridophyllaceae]]''
do71381ixl7d553ly3h65k7h8r3dk08
1137084
1137081
2026-05-02T16:30:18Z
Thelezifor
15140
Karazana misy eto Madagasikara
1137084
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:2010-06-29 (28) Papaver rhoeas.jpg|vignette|464x464px|''[[Papaver rhoeas]]'' (kôkilikô)]]
Ny '''''Papaveraceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Ranunculales]]. Fianakaviana fahita amin' ny faritra maro eto amin' izao tontolo izao izy io, miparitaka any amin' ny faritra manana toetany antonony sy sobtrôpikaly. Saika ny karazana rehetra ao amin' ny ''Papaveraceae'' dia misy alkalôida, izay mety manapoizina, manana toetra mampitony saina na manamaivana fanaintainana, na azo ampiasaina ho [[zava-mahadomelina]] mihitsy aza. Tsy misy afa-tsy alkalôida kely dia kely ny vihim-boany ampiasaina amin' ny sakafo. Izy io dia ahitana antoko miisa manodidina 42 sy karazany 775 eo ho eo ([[fanasokajiana APG III]]). Amin' ny heviny tery ([[fanasokajiana APG]] sy [[fanasokajiana APG II]]) dia tsy ahitana afa-tsy antoko 26 miisa sy karazana 250 izy io, izany hoe tsy tafiditra ao ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Fumariaceae]]'' sy ''[[Pteridophyllaceae]]''. Ny karazana sasany fanantatry ny maro dia ny ''[[Argemone mexicana]]'', ny ''[[Eschscholzia californica]]'', ny ''[[Papaver rhoeas]]'' (kôkilikô), ary ny ''[[Papaver somniferum]]''.
== Fanasokajiana anatiny ==
Mizara ho zana-pianakaviana roa ny ''Papaveraceae'', dia ny ''Fumarioideae'' sy ny ''Papaveroideae''.
=== ''Fumarioideae'' ===
Mizara ho foko roa ny ''Fumarioideae'': ''Hypecoeae'' sy ''Fumarieae'' (mizara hoe zana-poko roa: ''Corydalinae'' sy ''Fumariinae'').
* Hypecoeae <small>Dumort.</small>
:* ''Hypecoum'' <small>L.</small> – Mediterranean region to Mongolia and Western China.
:* ''Pteridophyllum'' <small>Siebold & Zucc.</small> – Japan
* Fumarieae <small>Dumort.</small>
:* Corydalinae
::* ''Adlumia'' <small>Raf. ex DC.</small> – Eastern North America, Korea, China
::* ''Capnoides'' <small>Mill.</small> – Northern North America
::* ''Corydalis'' <small>DC. nom. cons.</small> – Eurasia, North America, East Africa
::* ''Dactylicapnos'' <small>Wall.</small> – Himalayas
::* ''Dicentra'' <small>Bernh. nom. cons.</small> – Eastern Asia, North America
::* ''Ehrendorferia'' <small>Fukuhara & Lidén</small> – Western United States
::* ''Ichtyoselmis'' <small>Lidén & Fukuhara</small> – China
::* ''Lamprocapnos'' <small>Endl.</small> – China, Korea
:* Fumariinae
::* ''Ceratocapnos'' <small>Durieu</small> – South west of Europe, north west of Africa
::* ''Cryptocapnos'' <small>Rech.f.</small> – Central Afghanistan
::* ''Cysticapnos'' <small>Mill.</small> – South Africa
::* ''Discocapnos'' <small>Cham. & Schltdl.</small> – South Africa
::* ''Fumaria'' <small>L.</small> – Mediterranean region, Himalayas, East Africa
::* ''Fumariola'' <small>Korsh.</small> – Central Asia
::* ''Platycapnos'' <small>(DC.) Bernh.</small> – Western Mediterranean region
::* ''Pseudofumaria'' <small>Medik.</small> – Italy, Balkans
::* ''Rupicapnos'' <small>Pomel</small> – North west Africa
::* ''Sarcocapnos'' <small>DC.</small> – Spain, Morocco, Algeria
::* ''Trigonocapnos'' <small>Schltr.</small> – South Africa
=== ''Papaveroideae'' ===
[[Sary:Kaldari Eschscholzia californica 01.jpg|vignette|270x270px|''[[Eschscholzia californica]]'']]
[[Sary:Argemone mexicana kz07.jpg|vignette|278x278px|''[[Argemone mexicana]]'']]
[[Sary:Papaver somniferum 2021 G4.jpg|vignette|242x242px|''[[Papaver somniferum]]'']]
Mizara ho foko efatra ny ''Papaveroideae'': ''Eschscholzieae'', ''Chelidonieae'', ''Platystemoneae'', ary ''Papavereae''.
* Eschscholzieae <small>Baill.</small>
:* ''Dendromecon'' <small>Benth.</small> – California.
:* ''[[Eschscholzia]]'' <small>Cham.</small> – Western North America.
:* ''Hunnemannia'' <small>Sweet</small> – Eastern Mexico.
* Chelidonieae <small>Dumort.</small>
:* ''Bocconia'' <small>L.</small> – Central and southern America, Antilles
:* ''Chelidonium'' <small>L.</small> – Eurasia
:* ''Coreanomecon'' <small>Nakai</small> – Korea
:* ''Dicranostigma'' <small>Hook.f. & Thomson</small> – Central Asia
:* ''Eomecon'' <small>Hance</small> – Eastern China
:* ''Glaucium'' <small>Mill.</small> – Europe to Central Asia
:* ''Hylomecon'' <small>Maxim.</small> – Eastern Asia
:* ''Macleaya'' <small>R.Br.</small> – Eastern Asia
:* ''Sanguinaria'' <small>L.</small> – Eastern North America
:* ''Stylophorum'' <small>Nutt.</small> – Eastern North America, Eastern Asia
* Platystemoneae <small>Spach</small>
:* ''Hesperomecon'' <small>Greene</small> – Western North America
:* ''Meconella'' <small>Nutt.</small> – Western North America
:* ''Platystemon'' <small>Benth.</small> – Western North America
* Papavereae <small>Dumort.</small>
:* ''Arctomecon'' <small>Torr. & Frém.</small> – Western North America
:* ''[[Argemone]]'' <small>L.</small> – North America, Antilles, central and southern America, Hawaii
:* ''Canbya'' <small>Parry</small> – Western North America
:* ''Cathcartia'' <small>Hook.f.</small> – China and the Himalayas, split from ''Meconopsis''
:* ''Meconopsis'' <small>Vig.</small> – Central southern Asia, western Europe; paraphyletic
:* ''[[Papaver]]'' <small>L.</small> – Northern hemisphere, South Africa, Cape Verde; paraphyletic
:* ''Roemeria'' <small>Medik.</small> – Mediterranean region, south west Asia
:* ''Romneya'' <small>Harv.</small> – California
:* ''Stylomecon'' <small>G. Taylor</small> – California
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ireto karazana ireto dia nampidirina teto [[Madagasikara]] fa tsy teratany:
* ''[[Argemone mexicana]]''
* ''[[Argemone ochroleuca]]''
* ''[[Eschscholzia californica]]''
* ''[[Papaver rhoeas]]''
* ''[[Papaver somniferum]]''
== Jereo koa ==
* ''[[Fumariaceae]]''
* ''[[Pteridophyllaceae]]''
jcp6tj3zy45crydekkd6uxxblm8g954
Ranunculales
0
299419
1137082
2026-05-02T16:03:30Z
Thelezifor
15140
Filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka
1137082
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Argemone_mexicana_kz07.jpg|vignette|335x335px|''[[Argemone mexicana]]'']]
Ny '''Ranunculales''' dia filaharan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ntaolo toetra. Ahitana fianakaviana 6 hatramin' ny 10 izy io arakaeraka ny fanasikajiana. Ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] izy dia ahitana fianakaviana 7.
== Fanasokajiana ==
Ahitana ffianakaviana 7 ny Ranunculales ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]].
* ''Berberidaceae''
* ''Circaeasteraceae'' (tafiditra ao ny ''Kingdoniaceae'')
* ''Eupteleaceae''
* ''Lardizabalaceae''
* ''Menispermaceae''
* ''[[Papaveraceae]]'' (tafiditra ao ny ''[[Fumariaceae]]'' sy ny ''[[Pteridophyllaceae]]'')
* ''Ranunculaceae''
== Jereo koa ==
rssygl78jk95fkpys9tvum8o2hdsz78
Papaver
0
299420
1137083
2026-05-02T16:16:09Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Papaveraceae
1137083
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Papaver Rhoeas Far-gh 01.jpg|vignette|371x371px|Kôkilikô (''[[Papaver rhoeas]]'')]]
Ny '''''Papaver''''' dia antokona [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Papaveraceae]]''. Teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony sy mangatsiaka any [[Eorazia]] sy ao [[Afrika]] ary any [[Amerika Avaratra]] izy ireo, ahitana karazana manodidna ny 60 eo ho eo ekena (hatramin' ny 100 araka ny filazan' ny mpanoratra sasany).
== Lisitry ny karazana ==
Tamin' ny taona 2025 araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia misy karazana 68 ekena ao amin' ny antoko ''Papaver''.
* ''Papaver acrochaetum''
* ''Papaver aculeatum'' –
* ''Papaver alberti''
* ''Papaver albiflorum''
* ''Papaver arachnoideum''
* ''Papaver arenarium''
* ''Papaver armeniacum''
* ''Papaver atlanticum''
* ''Papaver bipinnatum''
* ''Papaver bracteatum''
* ''Papaver cambricum''
* ''Papaver carmeli''
* ''Papaver chelidoniifolium''
* ''Papaver clavatum''
* ''Papaver commutatum''
* ''Papaver confine''
* ''Papaver crassifolium''
* ''Papaver curviscapum''
* ''Papaver cyprium''
* ''Papaver decaisnei''
* ''Papaver dubium'' –
* ''Papaver glabrum''
* ''Papaver glaucum'' –
* ''Papaver gorgoneum''
* ''Papaver gorovanicum''
* ''Papaver gracile''
* ''Papaver halophilum''
* ''Papaver heterophyllum''
* ''Papaver holophyllum''
* ''Papaver humile''
* ''Papaver kachroianum''
* ''Papaver laevigatum''
* ''Papaver lateritium''
* ''Papaver lecoqii'' –
* ''Papaver libanoticum''
* ''Papaver macrostomum''
* ''Papaver maculosum''
* ''Papaver mairei''
* ''Papaver malviflorum''
* ''Papaver maschukense''
* ''Papaver oreophilum''
* ''Papaver orientale''
* ''Papaver pamporicum''
* ''Papaver paphium''
* ''Papaver pasquieri''
* ''Papaver persicum''
* ''Papaver pilosum''
* ''Papaver pinnatifidum''
* ''Papaver piptostigma''
* ''Papaver postii''
* ''Papaver purpureomarginatum''
* ''Papaver rechingeri''
* ''[[Papaver rhoeas]]'' –
* ''Papaver roseolum''
* ''Papaver rupifragum'' –
* ''Papaver schelkovnikovii''
* ''Papaver setiferum'' –
* ''Papaver sheperdii''
* ''[[Papaver somniferum]]'' –
* ''Papaver stewartianum''
* ''Papaver talyshense''
* ''Papaver tenuifolium''
* ''Papaver tichomirovii''
* ''Papaver umbonatum'' –
* ''Papaver yildirimlii''
* ''Papaver zangesurum''
=== Karazana nafindra ===
* ''Meconopsis quintuplinervia'' (← ''Papaver quintuplinervium'')
* ''Oreomecon alpina'' (← ''Papaver alpinum'', tafiditra ao ny ''Papaver aurantiacum'', ''Papaver burseri'', ''Papaver degenii'', ary ''Papaver sendtneri'')
* ''Oreomecon crocea'' (← ''Papaver croceum'')
* ''Oreomecon dahliana'' (← ''Papaver dahlianum'')
* ''Oreomecon lapponica'' (← ''Papaver lapponicum'')
* ''Oreomecon nudicaulis'' (← ''Papaver nudicaule'')
* ''Oreomecon pygmaea'' (← ''Papaver pygmaeum'')
* ''Oreomecon radicata'' (← ''Papaver radicatum'')
* ''Roemeria argemone'' (← ''Papaver argemone'')
* ''Roemeria sicula'' (← ''Papaver hybridum'')
== Jereo koa ==
* ''[[Argemone]]''
5kvemsi1pnkg8c0nt7f0kichdypw91o
Mokonazy
0
299421
1137089
2026-05-02T18:39:46Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Mokonazy]] ho [[Ziziphus jujuba]] i Thelezifor
1137089
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA [[Ziziphus jujuba]]
d70w3smp9hcfgfewop06ka5zur7l8i6
Vitaminina A
0
299422
1137091
2026-05-02T19:27:24Z
Thelezifor
15140
Karazana vitaminina
1137091
wikitext
text/x-wiki
Ny '''vitaminina A''' dia vondrona singa tena ilaina izay levona anaty [[tavy]] na [[menaka]], anisan' izany ny retinôlâ sy ny retinala ary ny asidra retinôika (izay samy avy amin' ny biby), ary ny karôtenôida prôvitaminina A (indrindra fa ny beta-karôtenina avy amin' ny zavamaniry). Mitana anjara toerana lehibe maro amin' ny fiasan' ny vatana izy io.
Ny vitaminina A dia ilana eo amin' ny fahitana ([[maso]]), ny [[hery fiarovana]], ny fitomboana ary ny fahasalaman' ny [[tambatsela]]. Miankina amin' ny fitambaran' ny loharano avy amin' ny biby (retinôla) sy ny zavamaniry (karôtenôida) ny fatra voalanjalanja, ka ny [[aty]] no mitana anjara toerana lehibe amin' ny maha fitehirizana sy fifehezana azy.
== Loharano ahazoana vitaminina A ==
=== Avy amin' ny biby ===
Voatahiry voalohany indrindra ao amin' ny [[Aty|atin]]' ny biby ny vitaminina A (atin' [[omby]], atin' [[akoho amam-borona]], atin-[[trondro]]), nefa hita koa ao amin' ny menaky ny atin-trondro (ohatra: lamôria) sy ao amin' ny vokatra vita amin' ny ronono ([[dibera]], [[ronono]] feno, [[frômazy]]) ary ao amin' ny [[atody]] (indrindra ny tamenak' atody). Ireo loharano ireo dia manome retinôla, izay azon' ny vatana ampiasaina avy hatrany.
=== Avy amin' ny zavamaniry ===
Tsy misy retinôla ny zavamaniry fa [[karôtenôida]] izay mivadika ho vitaminina A ao amin' ny vatana (indrindra ao amin' ny tsinaiy sy ny aty). Ahitana azy io ny legioma maitso maitso antitra (anana, epinara), ny legioma volomboasary (karaoty, vomanga), ny voankazo maro loko (manga, papay), ny zavamaniry malagasy sasany eo an-toerana: (ananambo, ravintsara (karazana sasany)). Manasara ny fandevoana azy ireo ny fisian' ny lipida (satria vitaminina levona anaty tavy na menaka izy io).
== Jereo koa ==
* [[Vitaminina]]
* [[Vitaminina B1|Vitaminina B<sub>1</sub>]] - [[Vitaminina B2|Vitaminina B<sub>2</sub>]] - [[Vitaminina B3|Vitaminina B<sub>3</sub>]] - [[Vitaminina B5|Vitaminina B<sub>5</sub>]] - [[Vitaminina B6|Vitaminina B<sub>6</sub>]] - [[Vitaminina B7|Vitaminina B<sub>7</sub>]] - [[Vitaminina B9|Vitaminina B<sub>9</sub>]] - [[Vitaminina B12|Vitaminina B<sub>12</sub>]] - [[Vitaminina C]] - [[Vitaminina D]] - [[Vitaminina E]] - [[Vitaminina K]]
i96r3r59324aim38anpdi7orxlublh9
1137092
1137091
2026-05-02T19:38:17Z
Thelezifor
15140
Nanisy sary
1137092
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Carrots on Display.jpg|vignette|361x361px|[[Karaoty]]]]
Ny '''vitaminina A''' dia vondrona singa tena ilaina izay levona anaty [[tavy]], anisan' izany ny retinôlâ sy ny retinala ary ny asidra retinôika (izay samy avy amin' ny biby), ary ny karôtenôida prôvitaminina A (indrindra fa ny beta-karôtenina avy amin' ny zavamaniry). Mitana anjara toerana lehibe maro amin' ny fiasan' ny vatana izy io.
Ny vitaminina A dia ilana eo amin' ny fahitana ([[maso]]), ny [[hery fiarovana]], ny fitomboana ary ny fahasalaman' ny [[tambatsela]]. Miankina amin' ny fitambaran' ny loharano avy amin' ny biby (retinôla) sy ny zavamaniry (karôtenôida) ny fatra voalanjalanja, ka ny [[aty]] no mitana anjara toerana lehibe amin' ny maha fitehirizana sy fifehezana azy.
== Loharano ahazoana vitaminina A ==
=== Avy amin' ny biby ===
Voatahiry voalohany indrindra ao amin' ny [[Aty|atin]]' ny biby ny vitaminina A (atin' [[omby]], atin' [[akoho amam-borona]], atin-[[trondro]]), nefa hita koa ao amin' ny menaky ny atin-trondro (ohatra: lamôria) sy ao amin' ny vokatra vita amin' ny ronono ([[dibera]], [[ronono]] feno, [[frômazy]]) ary ao amin' ny [[atody]] (indrindra ny tamenak' atody). Ireo loharano ireo dia manome retinôla, izay azon' ny vatana ampiasaina avy hatrany.
=== Avy amin' ny zavamaniry ===
Tsy misy retinôla ny zavamaniry fa [[karôtenôida]] izay mivadika ho vitaminina A ao amin' ny vatana (indrindra ao amin' ny tsinaiy sy ny aty). Ahitana azy io ny legioma maitso maitso antitra ([[anana]], [[epinara]]), ny legioma volomboasary ([[karaoty]], [[vomanga]] na bageda), ny voankazo miloko ([[manga]], [[papay]]), ny zavamaniry malagasy sasany eo an-toerana: ([[ananambo]], [[ravintsara]] (karazana sasany)). Manasara ny fandevoana azy ireo ny fisian' ny [[lipida]] (satria vitaminina levona anaty [[Tavy (akora)|tavy]] izy io).
== Jereo koa ==
* [[Vitaminina]]
* [[Vitaminina B1|Vitaminina B<sub>1</sub>]] - [[Vitaminina B2|Vitaminina B<sub>2</sub>]] - [[Vitaminina B3|Vitaminina B<sub>3</sub>]] - [[Vitaminina B5|Vitaminina B<sub>5</sub>]] - [[Vitaminina B6|Vitaminina B<sub>6</sub>]] - [[Vitaminina B7|Vitaminina B<sub>7</sub>]] - [[Vitaminina B9|Vitaminina B<sub>9</sub>]] - [[Vitaminina B12|Vitaminina B<sub>12</sub>]] - [[Vitaminina C]] - [[Vitaminina D]] - [[Vitaminina E]] - [[Vitaminina K]]
b9gploe0h6rjutuuck8ee505zcfa0r9
Lapan'Andafiavaratra
0
299423
1137102
2026-05-03T07:08:20Z
Mihaino
35843
Créé en traduisant la section d'ouverture de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/235615324|Palais d'Andafiavaratra]] »
1137102
wikitext
text/x-wiki
Ny Lapan'Andafiavaratra na mozea dia dia tsangambato manan-tantara ao amin'ny boriborintany faharoa ao Antananarivo Madagasikara.
4orcpgvonvpg3w4niq9d0o5lwe47qpc
Cocos nucifera
0
299424
1137104
2026-05-03T07:42:23Z
Thelezifor
15140
Fihodinana
1137104
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA[[Voanio]]
85oqs4fltnuy6dfq1zic6dq9x97bx5g
Carica papaya
0
299425
1137105
2026-05-03T07:44:00Z
Thelezifor
15140
Fihodinana
1137105
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA[[papay]]
eoq0gimxbehs79da4w7wwxvn77j1b0t
Sokajy:Renirano ao Côte d'Ivoire
14
299426
1137107
2026-05-03T07:45:21Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Renirano ao Afrika]] [[Sokajy:Jeografian'i Côte d'Ivoire]] »
1137107
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Renirano ao Afrika]]
[[Sokajy:Jeografian'i Côte d'Ivoire]]
ayil5r0231wwhjcu683d8nws3l3uprk
Sokajy:Jeografian'i Côte d'Ivoire
14
299427
1137108
2026-05-03T07:46:04Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Jeografian' Afrika]] [[Sokajy:Côte d'Ivoire]] »
1137108
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Jeografian' Afrika]]
[[Sokajy:Côte d'Ivoire]]
e3abjfob9x3bgz55yyu732pterrmyty
Kapôka
0
299428
1137115
2026-05-03T07:55:45Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Kapôka]] ho [[Ceiba pentandra]] i Thelezifor
1137115
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA [[Ceiba pentandra]]
1eawttp5h9e82ebsp8woivlsd3rh8mh
Fandrotrarana
0
299429
1137132
2026-05-03T08:15:30Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Fandrotrarana]] ho [[Cynodon dactylon]] i Thelezifor
1137132
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA [[Cynodon dactylon]]
9n5udkrabapdk5s1j7l955k84ky1y4m
William III (Angletera)
0
299430
1137133
2026-05-03T08:22:35Z
HarryWurst
36292
Pejy fihodinana mankany [[William III an'i Angletera]]
1137133
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[William III an'i Angletera]]
08yorpssrl25k6v4wbfn9x680vhlf6s
Manchester
0
299431
1137137
2026-05-03T08:38:58Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|53|29|N|02|15|W}} {{infobox tanàna |tanàna=Manchester |velarantany= 115,75 |isam-ponina=579.917 |haavo = 75 |sary=Manchester Art Gallery, Mosley Street.jpg |saina=Arms of Manchester.svg |ben'ny tanàna= |tanànan-dehibe= |firenena={{Angletera}} </b> {{Fanjakana Mitambatra}} |faritany= [[Greater Manchester]] }} I '''Manchester''' Tanàna iray ao amin'ny {{Angletera}}, ny {{Fanjakana Mitambatra}} , ao amin'ny distrikan'i Greater Manchester. Efa nita... »
1137137
wikitext
text/x-wiki
{{coord|53|29|N|02|15|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Manchester
|velarantany= 115,75
|isam-ponina=579.917
|haavo = 75
|sary=Manchester Art Gallery, Mosley Street.jpg
|saina=Arms of Manchester.svg
|ben'ny tanàna=
|tanànan-dehibe=
|firenena={{Angletera}} </b> {{Fanjakana Mitambatra}}
|faritany= [[Greater Manchester]]
}}
I '''Manchester''' Tanàna iray ao amin'ny {{Angletera}}, ny {{Fanjakana Mitambatra}} , ao amin'ny distrikan'i Greater Manchester.
Efa nitana ny sata maha-tanàna azy izy io nanomboka tamin'ny 1853 ary nanana mponina 579.917 tamin'ny taona 2023. Indraindray izy io dia heverina ho "tanàna faharoa any Angletera" noho ny maha-zava-dehibe azy ara-toekarena, ara-kolontsaina ary ara-panatanjahantena, na dia tsy mamela azy hihoatra an'i [[Birmingham]] aza ny velarany sy ny mponina ao aminy.
== Tsiahy ==
{{ref}}
{{commonscat}}
[[en:Manchester]]
[[sokajy:Tanàna ao Angletera]]
[[sokajy:Tanàna ao Fanjakana Mitambatra]]
[[sokajy:Tanàna ao Greater Manchester]]
slfr33etil0yjkwukv0lfe042ds1bf9
Major Vitor Hugo
0
299432
1137142
2026-05-03T10:17:50Z
HarryWurst
36292
vao vao
1137142
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Major Vitor Hugo (cropped).jpg
|anarana=Major Vitor Hugo
|teraka=31 Mey 1977
|maty=
|firenena={{Brazila}}
|mpiaraka=
|asa=* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Vitor Hugo de Araújo Almeida''' (teraka ny 31 Mey 1977 tao [[Salvador da Bahia|Salvador (BA)]]) dia manamboninahitra, mpisolovava ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]] mifandray amin'ny [[:Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL).
Nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2023, dia niasa ho [[solombavambahoaka]] federaly ho an'i Goiás izy, nampiasa ny anarana parlemantera '''Major Vitor Hugo'''.<ref>(pt) [https://www.camara.leg.br/deputados/179587/biografia Biographie no site de la Chambre des Députés]</ref> Efa mpanolotsainan'ny tanàna tao [[Goiânia]] izy nanomboka ny Janoary 2025.<ref>(pt) [https://www.goiania.go.leg.br/institucional/parlamentares/Major-Vitor-Hugo Municipalité de Goiania: Major Vitor Hugo]</ref>
== Asa Politika ==
Nanomboka ny taona 2015 ka hatramin'ny 2018, niasa tao amin'ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka izy ho mpiasam-panjakana tao amin'ny Fifampidinihana momba ny Lalàna, Domaine XVII - Fiarovana sy Fiarovana.
Voafidy ho [[solombavambahoaka]] federaly ho an'i {{Goiás}} izy tamin'ny fifidianana nasionaly tamin'ny taona 2018, niasa tao amin'ny Antenimieram-pirenena faha-56 ho an'ny Antoko Liberal Sosialy (PSL).
== Kandida ho Governora Goiás ==
Tamin'ny taona 2022, nirotsaka hofidiana ho governoran'i {{Goiás}} ny Major Vitor Hugo, noho ny fanohanan'i [[Jair Bolsonaro]]. Nahazo vato 516.579 (14.81%) izy, ka nahazo ny laharana fahatelo tamin'ny fifaninanana ho governora.
== Mpanolotsaina ny Tanànan'i Goiânia ==
Tamin'ny fifidianana monisipaly tamin'ny taona 2024, voafidy ho mpanolotsaina ny tanànan'i Goiânia izy ho an'ny fe-potoam-piasana 2025-2028. Nandray ny asany izy tamin'ny 1 Febroary 2025.<ref>(pt) [https://www.goiania.go.leg.br/institucional/parlamentares/Major-Vitor-Hugo Municipalité de Goiania: Major Vitor Hugo]</ref>
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[fr:Major Vitor Hugo]]
[[en:Major Vitor Hugo]]
[[pt:Major Vitor Hugo]]
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Goiás]]
kcz1pm5q31lc6zn6i8yq3patcrm08dd
1137143
1137142
2026-05-03T10:19:08Z
HarryWurst
36292
1137143
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Major Vitor Hugo (cropped).jpg
|anarana=Major Vitor Hugo
|teraka=31 Mey 1977
|maty=
|firenena={{Brazila}}
|mpiaraka=
|asa=* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Vitor Hugo de Araújo Almeida''' (teraka ny 31 Mey 1977 tao [[Salvador da Bahia|Salvador (BA)]]) dia manamboninahitra, mpisolovava ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]] mifandray amin'ny [[:Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL).
Nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2023, dia niasa ho [[solombavambahoaka]] federaly ho an'i Goiás izy, nampiasa ny anarana parlemantera '''Major Vitor Hugo'''.<ref>(pt) [https://www.camara.leg.br/deputados/179587/biografia Biographie no site de la Chambre des Députés]</ref> Efa mpanolotsainan'ny tanàna tao [[Goiânia]] izy nanomboka ny Janoary 2025.<ref>(pt) [https://www.goiania.go.leg.br/institucional/parlamentares/Major-Vitor-Hugo Municipalité de Goiania: Major Vitor Hugo]</ref>
== Asa Politika ==
Nanomboka ny taona 2015 ka hatramin'ny 2018, niasa tao amin'ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka izy ho mpiasam-panjakana tao amin'ny Fifampidinihana momba ny Lalàna, Domaine XVII - Fiarovana sy Fiarovana.
Voafidy ho [[solombavambahoaka]] federaly ho an'i {{Goiás}} izy tamin'ny fifidianana nasionaly tamin'ny taona 2018, niasa tao amin'ny Antenimieram-pirenena faha-56 ho an'ny Antoko Liberal Sosialy (PSL).
== Kandida ho Governora Goiás ==
Tamin'ny taona 2022, nirotsaka hofidiana ho governoran'i {{Goiás}} ny Major Vitor Hugo, noho ny fanohanan'i [[Jair Bolsonaro]]. Nahazo vato 516.579 (14.81%) izy, ka nahazo ny laharana fahatelo tamin'ny fifaninanana ho governora.
== Mpanolotsaina ny Tanànan'i Goiânia ==
Tamin'ny fifidianana monisipaly tamin'ny taona 2024, voafidy ho mpanolotsaina ny tanànan'i Goiânia izy ho an'ny fe-potoam-piasana 2025-2028. Nandray ny asany izy tamin'ny 1 Febroary 2025.<ref>(pt) [https://www.goiania.go.leg.br/institucional/parlamentares/Major-Vitor-Hugo Municipalité de Goiania: Major Vitor Hugo]</ref>
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[fr:Major Vitor Hugo]]
[[en:Major Vitor Hugo]]
[[pt:Major Vitor Hugo]]
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1977]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Goiás]]
[[Sokajy:Miaramila breziliana]]
9v4dzt7sz99hajjqqetcj27eg7spk4y
Zavamaniry fanao fanafody
0
299433
1137153
2026-05-03T11:17:06Z
Thelezifor
15140
Ohatra
1137153
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Aloe macroclada 18775708.jpg|vignette|373x373px|''[[Aloe macroclada]]'']]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody''' dia karazan-javamaniry izay misy akora voajanahary amin' ny taovany rehetra na ny sasany ([[Ravina (zavamaniry)|ravina]], [[faka]], [[Hodi-javamaniry|hoditra]], [[Voninkazo|vony]], [[vihim-boa]], sns) izay ampiasaina hisorohana, hanamaivanana na hitsaboana ny olana ara-pahasalamana, na mivantana na aorian' ny fikarakarana (fitanehana, fampandalovana anaty rano mafana, andomana anaty rano mangatsiaka na ranoka hafa, sns.). Ny teny hoe "[[zavamaniry]]" ampiasaina eto dia manondro indrindra ny zavamananaina ao amin' ny fanjakana ''[[Plantae]]'', nefa mety hahafaoka ireo izay ao amin' ny ''[[Fungi]]'' (holatra) na ny ''[[Ahidrano|Algae]]'' (ahidrano).
[[Sary:Texas sage (1571020768).jpg|ankavia|vignette|278x278px|''[[Salvia coccinea]]'' (afolava, sangasanga, sangasanganandevolahy)]]
Eo amin' ny sehatry ny [[siansa]], ny zavamaniry fanao fanafody dia tafiditra ao anatin' ny [[farmakôgnôzia]] sy ny [[fitôterapia]] ary ny [[etnôbôtanika]] izay mandinika ny toetra ara-pitsaboana ananan' ny akora voajanahary.
Loharano stratejika eo amin' ny fifandraisan' ny fomban-drazana sy ny siansa ny zavamaniry fanao fanafody. Mitaky fomba fiasa iraisan-taranja izay manambatra ny fahalalana nentim-paharazana sy ny fomba fiasa siantifika ny fanomezana lanjany azy ireo, mba hiantohana ny fahombiazany sy ny fampiasana azy maharitra. Miorina amin' ny fisian' ny haro biôlôjika ([[alkalôida]], [[flavônôida]], [[glikôsida]], [[pôlifenôla]], [[terpena]], menaka manitra, sns.) izay afaka miasa amin' ny vatan' olombelona ny fampiasana azy ireo.
== Ohatra amin' ny zavamaniry fanao fanafody ==
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|''[[Centella asiatica]]'']]
Indreto misy ohatra vitsy amin' ny zavamaniry fanao fanafody sasany:
* ''[[Aloe macroclada]]'' ''--'' kisaondra, lahimbahona, vahombe, vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina.
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' -- katafa, katrafaina, katrafay, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, <u>talapetraka</u>, viliantsahonantanety.
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' na ''[[Camphora officinarum]]'' -- kamifaoro, ravintsara, ravitsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, mandravasarotra, molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' -- arongana, dity, fohatra, haringana, haronga, harongambato, harongana, miangaroka
== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Raokandro]]
* [[Tambavy]]
is3ley6e173meiiy0ed3gm0omysey9h
Harungana madagascariensis
0
299434
1137154
2026-05-03T11:43:52Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Hypericaceae
1137154
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Jeune plante d'Harungana madagascariensis.jpg|vignette|493x493px|''Harungana madagascariensis'']]
Ny '''''Harungana madagascariensis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Hypericaceae]]''. Karazana hazobotry teratany eto [[Madagasikara]] izy io. Maniry any amin' ny alan' i Afrika trôpikaly io hazo io.Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''arongana''', '''dity''', '''fohatra''', '''haringana''', '''haronga''', '''harongambato''', '''harongana''', ary '''miangaroka'''.
== Fampiasana ==
=== Fitsaboana ===
[[Sary:Harungana madagascariensis Bioko 2013.jpg|ankavia|vignette|''Harungana madagascariens'']]
Ampiasaina amin' ny fomba samihafa mba hitsaboana aretina isan-karazany ny taova rehetra amin' ilay hazo. Fohina mba hitsaboana aretin' aty ny hodiny sy ny raviny. Ampiasaina ho fanalana [[kankana]] an-tsinay ny ranony madity sy ny hodiny. Ampiasaina ivelany ihany koa ny ranony amin' ny fitsaboana aretin-koditra ([[hodipotsy]] na tapano, mamaivay, [[hatina]] na lagaly, mangidihidy, sns.).
Itsaboana ny ratra sy ny [[tsongofoitra]] ny ditiny, fa ny rano mafana nampadalovana ny hodiny kosa dia ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[fivalanan-dra]]<nowiki/>n' ny zaza sy ny [[fitohanana]] ary ny rivotra anaty kibo. Ho an' ny aretim-behivavy ([[fahafahan-jaza]], fanantainan' ny [[fadimbolana]], sns.) dia tsara kokoa ny tambavy vita amin' ny fitanehana ny hodiny na ny fakany. Ampiasana mba hanamora ny fiasan' ny tsinay ny voany raha hanina manta sady mety hampandoa.
== Jereo koa ==
* ''[[Harungana]]''
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
84lv47oniyhxdalbdct49njymv14nyc